EL INFINITIVO LATINO
1.- CONCEPTO.-
El infinitivo es un SUSTANTIVO VERBAL, de género neutro (singular) a efectos de
concordancia, con declinación incompleta (pues sólo tiene dos casos: Nominativo y Acusativo
(sin preposición)):
* Como sustantivo, en latín, el infinitivo desempeña las funciones propias de un
sustantivo: Sujeto, Atributo y Complemento Directo.
* Como verbo, tiene tiempo y voz, así como puede llevar dependiendo de él los
mismos complementos verbales que cualquier verbo en forma personal: Sujeto, C.D.,
C.I., C.C., CAgente, etc.
2.- MORFOLOGÍA.-
Tiempo Voz 1ª Conjg. 2ª Conjg. 3ª Conjg. 4ª Conjg. C. Mixta
Activa
INFINITIVO
amar
am-are mon-ere leg-ere aud-ire cap-ere
DE
PRESENTE Pasiva
ser amado
am-ari mon-eri leg-i aud-iri cap-i
Activa
INFINITIVO haber amado
amav-isse monu-isse leg-isse audiv-isse cep-isse
DE
Pasiva amatum, -am, -um esse o fuisse
PERFECTO
haber sido amado amatos, -as, -a esse o fuisse haber sido amado
amaturum, -am, -um esse o fuisse
INFINITIVO Activa
amaturos, -as, -a esse o fuisse que va a amar
DE
FUTURO amandum, -am, -um esse o fuisse
Pasiva
amandos, -as, -a esse o fuisse haber de ser amado
3.- SINTAXIS.-
El infinitivo, como forma verbal subordinada, representa una oración completiva o sustantiva.
Las construcciones que el infinitivo presenta en latín son: infinitivo sin sujeto propio, infinitivo
con sujeto propio y la construcción personal.
3.1.- INFINITIVO SIN SUJETO PROPIO: INFINITIVO CONCERTADO [Infinitivo en
función nominal]: El infinitivo no cuenta con un sujeto propio, bien porque su sujeto sea el
mismo que el de su verbo principal, bien porque se trate de un sujeto indeterminado. En este caso,
el infinitivo se traduce por el infinitivo español. El infinitivo funciona como Sujeto, Atributo
o Complemento Directo de un verbo en forma personal, pero que al mismo tiempo puede llevar
complementos verbales propios e independientes de los complementos del verbo en forma
personal o verbo regente. Ejemplos:
Errare humanum est (Equivocarse es humano)
Inf. Pres. Nom. Sg. Ne. 3ª Sg. Pres. Ind.
Suj Atributo Cóp
Homini docto vivere est cogitare (Para el hombre sabio vivir es pensar)
Dat. Sg. M. Inf. P. 3ª s. Inf. Pres.
C. I. Suj Cóp Atributo
Ego volo bibere aquam (Yo quiero beber agua)
[Link]. 1º Sg. Inf. Pres. Ac. [Link].
Suj N.P. C.D. C.D
FOLIO 16 - A
3.2.- INFINITIVO EN FUNCIÓN VERBAL (como [Link]. o NV): INFINITIVO NO
CONCERTADO: El infinitivo no concertado forma una proposición subordinada
sustantiva/completiva en función de Sujeto o Complemento Directo del verbo regente o verbo en
forma personal. Se le llamó infinitivo no concertado, pues este infinitivo lleva un sujeto propio
en acusativo e independiente del sujeto del verbo en forma personal (en nominativo).
Para que se dé este tipo de infinitivo, es necesario:
* un verbo regente o verbo en forma personal,
* un acusativo que desempeñará la función de sujeto lógico del infinitivo,
* y un infinitivo, que funcionará como núcleo del predicado.
Además podrá haber cuantos complementos quiera llevar cada uno de los verbos (el
verbo en forma personal y el infinitivo).
Pasos a seguir para la traducción de un infinitivo no concertado:
1º 2º 3º 4º 5º
El verbo en forma Se introduce la El Sustantivo en Los restantes com-
El infinitivo latino
personal, verbo conj. QUE (que no Acusativo (Sujeto plementos del
se pasa a forma
regente o verbo está en el texto lógico del infinitivo infinitivo, si los
personal
principal latino) latino) hubiera
Verbos o expresiones impersonales La oración subordinada de
Verbos intransitivos infinitivo funcionaría como
Semántica del Verbos en voz pasiva Sujeto.
verbo principal
o regente Verbos de lengua, pensamiento La oración subordinada de
y sensibilidad. Verbos volitivos infinitivo funcionaría como
y de sentimiento. Complemento Directo
(Dicho en pocas palabras: verbos que en castellano le podemos colocar detrás la conjunción QUE :
es preciso que, pienso que, dijo que, quiero que, siento que, ...) . Ejemplos:
Exploratores Caesari nuntiaverunt hostes movisse castra.
Nom Sg. Masc Dat. Sg. M. 3ª pl Pret. Perf. Ind
Ac. Pl. M. Inf. Perf. Act. Ac. Pl. Ne
Sujeto C.I. [Link]. Sujet [Link]. C.D.
Prop. Sub. Inf. C.D. de nuntiaverunt
Trad.: Los exploradores anunciaron a César que los enemigos habían levantado el campamento.
Necesse est homines esse beatos.
3ª Sg. Pres. Ind Acs. Pl. M. Inf. Pres Acs. Pl. M.
N. Pred. Sujet [Link]. Atrib..
Prop. Sub. Inf. Sujeto de Neccesse est.
Trad.: Es necesario que los hombres sean felices.
Alexander dicebat se esse filium Iovis
Nom. Sg. M. 3ª Sg. Pret. I. Ac. Sg Inf. Acs. S.M G.S.M.
Sujeto NPred. Sujet [Link]. Atrib CN
Prop. Sub. Inf. C.D. de dicebat
Trad.: Alejandro decía que él era hijo de Júpiter
Para la traducción del infinitivo, teniendo en cuenta que el infinitivo de presente indica
simultaneidad con respecto a la acción del verbo principal, el infinitivo de pasado anterioridad y
el de futuro posterioridad, podemos seguir el siguiente cuadro:
Infinitivo presente Infinitivo pasado Infinitivo futuro
Verbo principal presente Presente Perfecto Futuro
Verbo principal pasado Imperfecto Pluscuamperfecto Potencial
FOLIO 16 - B
EL INFINITIVO LATINO:
EJERCICIOS DE TRADUCCIÓN
1.- Ad exercitum proficisci cupit.
2.- Constituit bellum versus Germanos facere .
3.- Parere auspiciis necesse est.
4.- Caesar ex primis diebus castra magnis vallis munire instituit.
5.- Praeterita mutare non possumus.
6.- Clodius tribunus plebis fieri cupit.
7.- Legatos Caesar ad Pompeium sine periculo mittere cupiebat.
8.- Constituunt communi consilio bellum ad Ilerdam propter ipsius loci opportunitate
gerere.
Vocabulario:
Auspicium, -i (ne.): AUSPICIO
Bellum, i (ne.): GUERRA
Caesar, -aris (m.): CÉSAR
Castra, -orum (ne.): CAMPAMENTO
Clodius, i (m.): CLODIO (nombre propio de un varón romano)
Communis, e : COMÚN
Consilium, i (ne.): CONSEJO, ACUERDO
Constituo, -is, -ere, constitui, constitutum (tr.): DECIDIR
Cupio, -is, -ire, cupivi, cupitum (tr.): DESEAR
Dies, diei (m.): DÍA
Exercitus, us (m.): EJÉRCITO
Facio, -is, -ere, feci, factum (tr.): HACER
Fio, fis, fieri, --- (intr.): HACERSE, SER NOMBRADO
Germani, -orum (m.): LOS GERMANOS
Gero, -is, -ere, gessi, gestum (tr.): HACER, LLEVAR A CABO
Ilerda, ae (fe.): LÉRIDA
Instituo, -is, -ere, institui, institutum (tr.): DECIDIR
Legatus, i (m.): LEGADO
Locus, i (m): LUGAR
Mitto, -is, -ere, misi, missum (tr.): ENVIAR
Munio, -is, -ire, -vi, -itum (tr.): PROTEGER
Muto, -as, -are, -avi, -atum (tr.): CAMBIAR
Necesse (indeclinable (Nom/Acs. Sing. Neutro): NECESARIO
Opportunitas, -atis (fe.): VENTAJA, CONVENIENCIA
Pareo, -es, -ere, parui, paritum (intr.): OBEDECER
Periculum, i (ne.): PELIGRO
Plebs, plebis (fe.): PLEBE
Pompeius, i (m.): POMPEYO
Possum, potes, posse, potui, --- (tr.): PODER
Praeteritus, a, um : PASADO
Primus, a, um: PRIMERO
Proficiscor, -eris, -i, profectus sum (intr. dep.): DIRIGIRSE, AVANZAR
Propter (prep. de acs.): A CAUSA DE
Sine (Prep. de Abl): SIN
Tribunus, i (m.): TRIBUNO
Vallum, -i (ne.): EMPALIZADA
Versus (Prep. de Acs.): CONTRA