Castellano Kaqchikel Castellano Kaqchikel
Abeja Kab'ichiköp, A la cuarta Rukaj k'iyiri'il
saqikab' (potencia)
Abejón de miel B'otöl sik', muqul A la quinta Rok'iyiri'il
rati't (potencia)
Abetos Jisijïk chäj Abajo Pa xulan
Abierto Jaqäl Abanico Xupub'äl
Aborigen Ajalaxel Abeja de miel Winäq kab'
Abreviatura Kore't Abeja negra de Raxwäch
miel
Abrigo Kuchub'äl Abejas y avispas Ruchikopil kab'
richin sital
Abrir Jaqïk, jaqoj Abejita muy Usmakab', jör
pequeña de miel
Abscisa (de Kotz'ojuch'unem Abismo Xolb'achan
coordenada
cartesiana)
Absolutivo Kulb'anel Abogado, Q'atöy tzij
alcalde
Abstractivo Metz'etel, t'asil Abono Ruchuq'a' ulew
Absurdo Meb'eyal Abono natural Q'ayïs
Abuela Atitaj, wati't Abono vegetal Q'ayïs uchulew
Abuelo Mama', mama'aj Aborto Tzaqonïk
Abuelos Ati't mama'aj Abrazadera Sotb'äl
Abundancia K'iyal, k'iyirem Abrazar Q'etenïk
Abundar, K'iyirem Abril Rukaj ik'
reproducir
Acarrear Eranïk, eranem Abruptos Xulan
Aceite industrial K'ib'anoj, k'ib'aya' Absorber Tz'ub', tz'u'unïk
Aceite para Kab'ya', tzepya' Absorción Tz'ub'anem,
carro tz'u'unem
Acelga Lab'ichaj Abstracción Nojinem
Acento agudo Nab'ey k'oxon Abultado Punupïk
Acento diacrítico K'oxomal tz'atz'ib' Accidentes Rub'anikil
geográficos ruwach'ulew
Acento K'oxotz'ib' Aceite (de Q'analya', q'anal,
ortográfico cocer) qaqchiy
Acento Mank'oxotz'ib' Aceitera Qapchiyb'äl, k'ayb'äl
prosódico k'ib'aya'
Acento, sonido K'oxomal Aceitunas Raxnaq'
Acentuación, K'oxomal, k'oxol Acentuación Rukab' k'oxom
acento grave
Acetato K'utachib'äl Acera Ruchi' b'ey
Achiote K'uxu' Acetona Yojb'on
Ácido, agrio Ch'äm Aclarar, Q'alajarisanïk,
informar, explicar q'alajirisanem
Acompañado Man ruyonil ta Aclararlo Q'alajirisaj
Acompañar Achib'ilanïk Acólito Ruk'ulüb' ajyuq'
Acompañarlo Achib'ilaj Acomodador Ya'öl tz'uyb'äl
Acontecimiento, K'ulwachel Aconsejar Pixab'anem,
comedia pixab'anïk
Acortar K'olok'onïk Aconsejarlo Pixab'aj
Acostado Kotz'öl Acordeón, Yuchq'ojom
concertina
Acostar Kotz'ob'anïk Acoso sexual Tz'ilonaqil, naqonïk
AIDIPI
Acostumbrar, K'ulunem tz'ab'ij Acrobacia Sak'nem
recibir
Acróbata Ajsak' Actividades y Samaj chuqa'
ejercicios kamulunik, b'anoj
chuqa' kamulutij
Acta K'olo' Acuerdo de paz Runik'ik tik'asäs
firme y duradera k'aslemal
AIDIPI
Activa K'ulb'anayom Acumulador, Uchuq'ab'äl
batería
Acto (de la obra) Ajinb'anik Acurrucado Wuq'ül
Acuarela Kowb'on Acutángulo Yuquyïk tz'uk
Acueducto B'ilya' Adelantamiento Wi
de constituyente
Adentro de Chupam Adición o suma Rutunaj k'ajim
de fracción
Adjetivo Jalt'as Adición o suma Rutanaj
de números cholajilab'alil
cardinales
Adjetivo Jalwäch jalt'as Aditivo Tunel
atributivo
Adjetivo Jalt'as weqb'i' Adivinanza Tawila'
calificativo
Adjetivo cardinal Ajilab'äl jalt'a's Adjetivo Q'ajarib'äl jalt'as
predicativo
Adjetivo no Mek'ex ajilanem Administrador Nuk'usamajel
pronominales jalt'as
Numerales
Adjetivo numeral Ajilat'as Administrador Nuk'usamajel tijonïk
educativo
Adjetivo ordinal Cholajib'äl jalt'as Adobe, mural, Xan
muralla
Adjetivo partitivo Ch'ar jalt'as Adoquín Xanab'äj
Adjetivo Ichinab'äl jalt'as Adornar Wiqonem, wiqonïk
posesivo (de bi), wiqoj (de vt)
Adjetivo K'ex jalt'as Adorno Retz'ab'al
pronominales
Adjetivos no Mek'ex jalt'as Adrenalina T'ut'uj
pronominales
Adjetivos no Mek'ex petenil Adulto (rana < Ri'j
pronominales jat'as tepocate, yegua
Gentilicios < potra, etc
Adjetivos K'ex k'utub'i' jalt'as Adverbio de Qasläj
pronominales afirmación
demostrativos
Adjetivos K'exmay jalt'as Adverbio de Q'ijuläj
pronominales tiempo
Exclamativos
Adjetivos K'ex mek'isel Aerolínea Xik'ib'äl
pronominales jalt'as
indefinidos
Adjetivos K'exk'utun jalt'as Aeropuerto Ruqajib'al
pronominales mirxik'anel
interrogativo
Adjetivos K'exichin jalt'as Afición Tzeqelib'en, tzeqelen
pronominales
posesivo
Adjetivos K'extun jalt'as Aficionado (de Tzeqelel
pronominales fútbol, básquet)
relativos
Adjunto, parte Ach Afijo Xiltzij
Admirativas Mayel África Q'eqasetul
Adverbio Läj, jalb'anoj Africada Q'atelkaq'ïq'
Adverbio de Etaläj Agachar Wonenïk
cantidad
Adverbio de Meläj, kak'u'x läj Agencia Nimasamajay
duda
Adverbio de K'ojoliläj Agilidad Sak'äl
lugar
Adverbio de B'anläj Agosto Ruwaqxaq ik'
manera
Adverbio de Meläj Agregar Tz'aqatisanïk
negación
Advertir, decir B'ixïk Agricultor Tikonel, ajtiko'n
Aéreos Aj xik' Agricultura Tiko'n
Aeromoza Cha'omal xtän Agronomía Retamab'alil tiko'n
Aeronave Ajxik' ch'ich' Agrupación Pakaj, molaj
Afiche B'oniperwuj, Agua Ya'
perwach
Afirmar Jujik Agua fría Raxya'
Aflojar Koroq'inïk Agua gaseosa Wosya', kiläj ya'
Afluente Elraqän ya' Agua hervida Roqowinäq ya'
Afluir B'enajem Agua salvaje Wulül ya'
Afónico Jasjïk qulaj Aguacate Oj
Africano Aj q'eqasetul, Aguado Yoq'oyïk
q'eqawinäq
Afrodita Aqil Águila negra Q'eqakot
Agachado Chakäl Águila pequeña Xulb'aq kot
Agarrar Chapïk, chapoj Agujerear Teq'unïk
Agenda Cholob'äl, Agujero de Rujul li'q
cholsamajib'äl ozono
Agente B'anöy, b'anel Agujero negro Q'eq jul, q'eqajul
Agradable (olor) K'ok' Ahora, hoy Wakami
Agradar Kab'irisanïk Ahorrar Yakonïk, kuchunïk
Agradecer K'awomanïk, Ahorro Yakon, kuchuj, yakoj
matyoxinïk pwäq
Agriar K'ayirisanïk, Aire Ruwi' uxla'
k'ayirisanem complementario
Agrio Ch'amch'öj Aire corriente Uxla'
Agrónomo Ajtiko'n Aire de reserva Ruwi' eluxla'
Agrupar Molonïk, molonem Aire residual Yak uxla
Aguacate Mutül oj Ajenjo Xaqixaq
pequeño
Águila (bicéfala) Kot Ajonjolí Sajuk'
Aguja minutera Ch'utiramanel Ala Xik'
Ahogar Jiq'inïk Alabanza Q'ajartisab'äl
Ahogarse Jiq'inïk, jiq'ïk, Alabar Q'ajartisanïk
jiq'inem
Ahogo Jiq'inem Alacrán Sina'j, q'asna'j,
koson
Aislamiento Jech'umen Alargado Rab'arïk
Aislante Jech'ul, jachinel Alcalde Q'atöy tzij
Ajeno Man awichin ta Alcanzar Q'i'oj
Al lado Chuxikïn Alcohólica Tijöy ya'
Alambre K'amach'ich' Aldea Ruq'a' tinamït, ral
tinamit, juyu',
juyub'äl
Alambre K'amak'ix Alergia Ruch'ojb'al ch'akul
espigado
Álamo Lama' Aletear Xik'anem
Alarma K'asonib'äl Alfa Xenab'al choltz'ib'
(instrumento) griego
Alarmar K'asonïk Alfiletero Yakb'äl lawb'aq
Albañil Ajtz'aq Álgebra Rachajilab'äl
Álbum Möl Algoritmos Runuk'ulem, rub'eyla
jik'oj
Alcachofa Ch'opichaj, Alimentable Tzuqel
ch'opiq'utumal
Alcalde auxiliar Ajch'ame'y, Alimentación, Tzuquj, rikilal, ilinem,
ajch'ami'y alimentar ilinïk, tzuqïk
Alcance de Jokaj Alimentado Tzuqun
ambos puños
Alcance de dos Chuyaj Alimento Rikilal aq'alil
los dedos al orgánico
recoger cosas
Alcance del Moq'aj Alimentos Rikilal
puño
Alcohol etílico K'äy ya' Alimentos de Rikilal e petenäq chi
origen animal kij chikopi'
Alegría Kikotemal Allá (arriba) Pa ruwi'
Alemán Aj aleman Almejas Perech
Alfabetismo Choltz'ib'yal Almendra Ruk'u'x ija'tz
albumen
Alfabetización Choltz'ib'anem Almidón Saqtz'ama'
Alfabetizar Choltz'ib'anik, Almohada Ruch'akät wi'aj
tijotz'ib'anik
Alfabeto Choltz'ib' Almohadilla Yojb'äl
Alfarero Ajq'ana'ulew, Almohadilla Sutib'äl ch'oy
ajkaqch'ab'äq (para el ratón de
computadora)
Alfiler Lawb'aq Almuerzo Tik'awa'im
Alfombra Cha'omaweqoj Alquilar Qajonïk
Alforza Jiq'ochoj Alquiler Qajonem
Algebraico (a) Ajrachajilab'äl Altar Xajanib'äl
Algodón B'o'j Altavoz Sik'ib'äl tzij
Algodón (listo B'o'j, k'exoj Alterar Suq'unïk
para hilar)
Algodonero K'ayïl b'o'j Alterar el Rusuq'uj tikojil
producto
Alianzas Juna'oj Alterar una Suq'unïk tunäj
suma
Alimenticias Ilinel, ilib'äl Alterarse Suq'ujel
Alimentos K'exel ilib'äl Altura Palen, raqäm
sustitutos
Allá Chila' Altura, longitud Rupalen
Allí, por ahí Chi ri' Alumno, Tijoxel
educando
Almacenar B'alinïk Aluzinaje Qajen pan ik'
Almíbar Kab' Alvéolo Rutza'm pospo'y
Alófono Jalb'itz' Amarillento Q'anq'öj
Alomorfo Jaljitz Amarillo (color) Q'än
Alta Verapaz Kob'an Amarrar Ximonïk, ximoj
Alta Verapaz, Chi Tz'alama' Ambición Rayib'äl, jak'ak'enik'
Baja Verapaz
Alteración K'exonem Ambiente Ochochil ri'ïl
hogareño
Alterar K'exïk Ámbito escolar Rupam tijob'äl
Altitud Chikajalel Amenazar Yeq'unïk, q'eleb'enïk
Alumbrado Chanpomal saqil América central Runik'ajal K'aqosetul
público
Aluminio Atiyalil América insular Yul K'aqosetul
Alveolar Aq'k'oxom América Tik'iq'ij K'aqosetul
meridional
Alveopalatal Apo'ey, xab'aja'j Ametralladora Q'aq'b'äl
(arma)
Amabilidad Josq', utzna'oj Amigdalitis Yab'ichub'aj, yab'ipix
Amablemente Josq'ilal winäq, Ampliar Nimirisanïk
tzana'ojnem
Amargarlo K'ayirisaj Anafase Roxak (yo'oxik)
Amargo K'äy Análisis personal Yonil ch'ob'onem
Amasar Ke'enem, ke'enïk Anatomía Retamab'alil
ch'akulaj
Ambicioso Jak'ak'enel, num Ancho, cara, Ruwäch
superficie
Ambulancia Erab'äl yawa' Anciano Ri'j, tetata'
América Ab'ya Yala, Ancla Xukuxüb'
K'aqo'jsetul
Americano Aj Ab'ya Yala Anda Ruch'atal tyox
Ametralladora B'at'ät', paq'äq' Andamio Palb'äl
(fuego artificial)
Ampolla Aq'omab'aq Anemia Q'ana'm, salib'
(medicina)
Anáfora Kamulunik tzij Anexión Tz'aqatil
Análisis Ch'ob'och'ab'äl Ángel Ramaq'el kaj
lingüístico
Análisis literario Ch'ob'onem lema' Angelito Tiramaq'el kaj
Analizar Ch'ob'onïk, solinïk Ángulo Tz'uk, katz'uk
rij
Analogía Junamaxim Ángulo agudo Yutz'uk
(relación de
semejanza entre
cosas distintas)
Análogo K'awachin, Ángulos Tz'uk tzaqatisanela'
junamab'aj complementario
s
Anaranjado Kaqköj Ángulos Tunuj chojtz'uk
suplementarios
Anécdota B'anatajem, Anhídrido Qi'
kulwachel carbónico
Anemoscopio Chojkaq'ib'äl Anillo Nupq'a'
Anestesia Cham Animales Tz'untasinela',
mamíferos tz'umanela' chikopi'
Anestesiólogo Ajch'ame', Anona amarilla Paktz'in
(a) sikirisamel
Anfetamina Jotok'u'x Anona de tierra Päk
fría
Anfibios Ajruq'ulew Anona rosada Pakxon
Anfibios anuros Ajruq'ulew ixpe Antártica Riqi'
Anfibios apodos Ajruq'ulew jutu' Antártico Ruqajib'al kaq'ïq'
Anfibios Ajruq'ulew jiy Antebrazo Ruchumay q'ab'aj,
caudados ruchumay nuq'a',
rub'axb'ojil q'ab'aj
Angiospermas Kuchija'tz Antena (de Uk'a'
insecto)
Angosto, Ko'öl ruwäch Antera Ruk'ojlib'al ija'tz,
estrecho rutun achko
Anguila Kumätz kär Antes, hace Ojer kan
tiempo
Ángulo llano Junam tz'uk Antigua Pan Q'än
Guatemala
Ángulo recto Chojtz'uk Antiguo Ojer
Animal Awäj Antimonio Saqaxar ch'ich',
(doméstico) kowiq'apil
Animal Chiköp Antojar Rayinïk, rayinem
(genérico)
Animales Aj pa ya' chikopi' Antojar, desear Rayinïk
acuáticos
Animales Ajtib' chikopi' Antónimo Q'eb'aq'ajuj
carnívoros
Animales Aj'ichaj chikopi' Antorcha Saqib'äl
herbívoros
Animales Ajti'ojil chikopi' Antropología Retamab'alil
invertebrados winaqirem
Animales Aj palow Antropología Retamab'alil ch'a'oj
marinos criminal winaqilem
Animales Loyalaxela' Antropología Retamab'alil
ovíparos chikopi' cultural b'anob'äl winaqilem
Animales Kajpamaj Anunciar Sik'inïk
rumiantes
Animales Chikopi' aj pa juyu' Anuncio Rutzijol
salvajes
Animales Aj ulew chikopi Añadir Rutz'aqat, weqïk
terrestres
Animales útiles Kusaxel taq Aorta Oxq'ul nimal
al hombre chikopi' ascendente
Animales B'aqilel chikopi' Aparato de Golgi Ruxikin k'ajk'äs
vertebrados
Animales Aj xik'a' chikopi' Aparato de Tz'etch'akulaj
voladores rayos x
Anona K'ewex, päk Aparato Uxlab'äl rul
respiratorio
Anónimo Meb'i'aj Aparatos del Rusamayib'al
cuerpo qach'akul
Ante Chwäch Aparecer Noqa el
Anteayer Kab'ijir Apartado postal Yakataqkil
Antecesor, Mama'al, nab'eyal Apartamento Q'atajay
héroe, noble
Antena (de Jik'b'äl Apaste Wa'is
televisor, de
teléfono celular)
Anteojos Lemowäch Apazote Sik'äj
Antes de cristo Chuxe' kan ajaw Apellidos Ruka'n b'iaj
Anticipar Nab'ejïk Apéndice Tz'aqatb'äl
Antipasiva B'anayom Apéndice cecal Rukup xkolob',
rutz'am xkolob',
rujey xko'l
Antivirus Jutil, q'atchikopil Apendicitis Ruyab'il
tzamixkolob', ruyab'il
tzamixkol
Antología Möl lema' Ápice Te'y
Anuros Ixpe' Aplacar Qasïk
Anzuelo Chapb'äl kär Aplastar Pitz'onïk, pitz'oj,
pitz'onem
Añil Jikilite Aposición Q'alajsanem
Año Juna', ab' Apostar Tojonïk
Año bisiesto K'aju', nima' Apoyar Raq'äl
Año de 365 días A', ab', juna' Aprendizaje Tijoxik, etamanik
Año de 400 días May Apuntador Tz'ib'anel
Año sagrado de Cholq'ij Apuntar Tz'ib'anïk samaj
260 días
Apagado Chupül Apuntes Tz'ib'atajinäq
Apagar Chupunïk, chupuj Apurar Pararenïk
Aparato Ilinib'äl rul Aquí Wawe', chi re'
digestivo
Apestoso Chuw Arañar (persona) Rochoj
Apio Kotichaj, q'utumal Árbitro Xurunel
q'ös
Aplicativo Kusaxel Árbol Xe'al
genealógico
Apodos Jutu' Árbol para barrer Q'echa'
Apólogo, fábula Iqa' Arbusto Pe'y che', q'ayïs
Aportar, cubrir Kuchunïk, kuchinïk Archipiélagos e Yula' chuqa' k'iyula'
islas
Apóstrofe Ch'ut Archivar, Wujik'olik
guardar
Aprender Etamaxïk, etamanïk Archivo (de Wujik'olib'äl
computación)
Apretado, Latz' Arco Q'ujlal
estrecho
Apretar Jitz'inïk, jitz'oj, Arco (como Rokeb'al aqak'olaj
jitz'onem meta de fútbol)
Aprobar, Ch'akonïk Arco iris Xokoq'a'
conquistar
Aproximación Naqajem Arder Q'aq'anïk, q'aq'anem
Aproximar Naqajinïk Ardilla voladora Tz'ikuk
Aquel La la' Área Ruwäch, rupam,
rulewal
Arácnidos, araña Äm Área de círculo Ruwäch setesïk
Aracnoides Katas Área de los Ruwäch k'iyatz'uk
polígonos
Arado B'oq, chenb'äl Área de medida Ok'alwäch
Arañar Jixk'anïk Área de Ruwäch wachil
superficie
Arar B'oqol, chenb'äl, Área de un Ruwäch jun q'e'ël
muquj trapezoide che'
Árbol nacional Che'amaq' Área del Ruwäch yuqutz'ïk
rectángulo
Árbol, palo, Che' Área del rombo Ruwäch k'ajtz'ik
madera
Árboles y Che' chuqa Área superficial Rupam ruwäch
plantas che'q'ayïs
Arca K'alam Áreas Rupalib'al cholk'ut
curriculares
Archipiélago K'iyul Áreas de Rupalib'al tijoxik,
aprendizajes rupalib'al etamanem
Arco (arma) Ch'a'b' Áreas deportivas Set etz'anib'äl
Ardilla Kuk Arena Sanayi'
Área de figuras Li'an kiwäch Arete Xikinaj
planas achib'äl
Argolla Ch'utiset Arista Tz'ikal
Argón Lo'xil Armar Nuk'unïk, pab'anïk
Armadillo Ib'oy Armario Yakb'äl tzyäq
Armonía K'wajowen, Armonía Q'ojok'wajonem
(convivencia sin tilqasäs (musical)
conflictos)
Arrancado K'uqun Aro (básquetbol) Sot, k'olo
Arrancar K'uqunïk, k'uquj Aro (de llanta de Set
bicicleta o carro)
Arreglarlo Chojmirisaj Arquitecto Tz'aqöl, tz'aqonel
Arroz, trigo Mutz'ixim Arquitectura Tz'aqolem,
tz'aqonem
Arrullo B'ochi'ij Arrasar Räm
Arte Na'ojil, tz'intzoj, Arrastrar Qirirenïk, qirirenem
na'ojinik
Arteria Loman ib'och' Arríate Tikob'äl
Arteria coronaria K'ulunel taqokik' Arriba Pa jotöl
Artesanía Jep, na'ojinïk Arroba Nimal al, kab'al mul
Artesano Ajna'oj Arrodillar Xukulem
Articulación K'ulb'aqil, Arroyo Ruq'a' raqän ya'
k'ulb'ochil
Articular Ch'ab'enïk Arsénico Tz'inichajil
Artículo Mokaj, k'ulab'i' Arteria aorta Nimal taqokik'
Artículo Jik'ulab'i' Arteria pulmonar Pospo'y taqokik',
determinativo rib'och' pospo'y
Artículo Mek'ulab'i' Arteria, Taqokik'
indeterminativo ventrículo
Artista B'anöl Artes del idioma Retamab'alil ch'ab'äl
Artística B'anonem Ártico Releb'al kaq'ïq'
Artísticamente Na'ojinik, na'ojilal Asado Sa'on
Artrópodos Mi'p Asamblea de la Rumoloj winaqilal
sociedad civil
AIDIPI
Arveja Arwenx, alb'ertïx Asar Sa'oj
Asalto, robo Eleq' Aserrar Qupinïk
Ascendente Jotob'äl Asfalto Q'eqab'ey
Asear, limpiar, Ch'ajch'ojirisanïk Asia Q'anasetul
purificar
Asesino Kamisanel Asiáticos Q'anawinäq
Asesoría jurídica Ajna'oj q'atb'äl tzij Asignatura Rukojolil etamab'äl
AIDIPI
Aseverar Jikib'anïk Asistencia Ruto'onïk q'atb'alil,
jurídica AIDIPI ruq'a' q'atb'äl tzij
Asignación de Jäch ququl wuj Asistente To'onel
papeles
Asimetría Mejunam Asociarse Ruk'iyal, ruq'a' raqän
Asimétrico Jech'ël Asoleado Sa'äl
Asistencia social Kuchto'onïk Asonancia Qulk'u'x
Asociar Molonïk Asonante Setil q'ajanil
Asociativa Mololem Aspecto Rub'eyalil
Aspecto Kani' Aspecto literario Retal lema'
completivo
Aspecto Mekani' Áspera Q'äs, qär, qecheqik,
incompletivo watzawik
Aspectos de la B'eyal lemotzij Asqueroso, Tz'il
narración sucio
Aspirar Jiq' uxla' Asta (de Raqän laqam, ruche'
bandera) laqam
Aster K'u'xch'umil kop Astronauta Winaqakaj
Asteroide Muluch'umil Astronomía Retamab'alil
ik'ch'umil
Astro Ik'ch'umil Asustar Xib'inem
Astrónomo Aj'ik'ch'umil Atabal Tum
Atarraya Matawal, trasma'y Atacar Pab'anïk ib'
Atarrayita Lik'b'äl kär Atajar Q'atonïk
Atleta Etz'anel Atar Ximinïk
Atletismo, Aninem, anob'äl Aterrizar Qajen
carrera (de
correr)
Atmósfera Kaq'iq'al, kaq'ïq' Aterrizarse (de Ruqajib'al mirxik'
set aviones, ch'ich'
helicópteros)
Atole de elote Äj q'or Atestado Nojinäq
Atracción Jik' molk'aj Atole blanco (de Q'or pa chaj
molecular ceniza)
Atributivo Chäw Atole, haragán Q'or
Atril Chapöy wuj Atornillar Sutiju'unïk
Audiencia K'utuj tzij Atravesado Q'e'el
Audífonos Ak'axab'äl Atribuciones Taqem
AIDIPI
Auditorio Ak'axoma' Atrio Ruwäch rachoch
ajaw, ruwa jay
Aumentar K'iyirsanïk, Atún Xaq kär
nimirisanïk
Aunque Estape', ustape Aullar Wuyinïk
Aurícula K'ulukik' Aumentar de Ninimär rajil
valor
Aurícula derecha Iki k'ulukïk' Aumentativos Nimarisanel
Ausente Man k'o ta Auricular (del Rak'axab'al oyonib'äl
teléfono)
Ausentismo Mek'oyal Autoevaluación, Pajwi', napäj awi'
autoevaluar,
autoevalúa
Autoestima Ajowi' ri'il Autonomía Ralajil tinamït
municipal
AIDIPI
Automóvil Mu'q, mu'qch'ich' Autor Winaqirisanel
Autopista Kalab'ey Autor, (a) Tz'ib'anel
Autoridad, K'amöl b'ey, ajpop Avena Q'anqöj was
director, líder
Autoridades Chituy tijonem, Avenida Saqab'ey
educativas ajpop tijonem
Avanzar B'inem Aventura Palaqin, b'aqaqyax
Ave Ajxik', tz'ikin Aves Xik'anel taq chikopi',
tz'ikina'
Aventurero B'aqb'ot, palaqinel, Avestruz Wonochiköp
b'aqaqinel
Avergonzar K'ixb'isanïk Aviación Xik'ana'oj
Avión Mirxik'anel, Aviador Xik'ch'ich'inel
xik'anel ch'ich'
Avioneta Alaj mirxik'anel, Avicultura Xik'chikopi'
ch'uti xik'anel
ch'ich'
Avispa K'expüm aqaj, Avispa amarilla Q'atz'ituj
q'asita'al,
aq'atz'utüj
Avispa, panal Aqaj Avispa delgada y Tok'öy
negra
Axila Misk'e'l, k'alk'a'x, Axón Pu'q
mesk'el
Ayer Iwir Ayudar To'onïk
Ayote, calabaza K'um Azul Xar
Ayunador Mewayjanel Azulejo Xar
Ayunar Mewayjanïk Bacteriología Retamab'alil chikopil
Ayuno, dieta Meway Bahía Ruxikin palow
Azacuán Al Bailarina Xajonel
Azadón Choyb'äl ulew, Baile, danza Xajoj
asaron, pajb'äl
Azúcar K'ajkab', saqakab' Baja Verapaz Tz'alamya'
Azufre Chuwab'äj, Bajar, llegar Qajïk, qajinem
chuwiläj ab'äj
Azulejo (ave) Loxpin Bálsamo Uchmalan che',
ruya'al aq'om
Azumanche Asumanche' Bambú Tara', chomitz'ulu'
Baba, saliva K'axäj Banano Saq'ul
Babosa Liq'liq', jiliq' Banca Tem, tz'uyub'äl
Bacín K'ulb'äl chuluj Banco Xitpwaqb'äl,
pwaqb'äl, yakob'äl
pwäq
Bacteria, Jutil, chikopil Banco para Tz'uyub'äl
protozoario sentarse
Bactericida Jutilel, chikopilal Banda Q'ojomanela'
Balanza Etab'äl Banquero Pwaqnel
Balcón K'ara', nachab'äl Banquete Nimawa'im
Ballena Mataq'tami' Banquetear dar Nimawa'inik
o andar en
banquete
Ballesta K'eqach'ab' Baño, sanitario Ruxikin jay
Baloncesto K'olaq'ab' Baqueta (de Ruq'a' q'ojom
marimba)
Banco de Nimach'atal Baranda Q'atb'äl
trabajo
Bandera Laqam Barco Nimajuku'
Banquillo Ch'utitem Barra de hiero Xik'ay ch'ich'
Bañar Atinïk, atinem Barranco Siwan
Bañarse Atin, yinatin Barreno Wopb'äl che'
Barba de san Jolom to'ch, Barrera Q'atb'äl b'ey
Nicolás (hierva) rusmachi' qo'ch
Bárbaro Ajtzay Barrilete Papalot
Barniz Nij, raq'omal che' Barro, Arcilla Q'än ulew, q'ana'
ulew
Barnizar Nij, nijik Barro, lodo Q'ana'ulew, son,
ch'ab'äq
Barómetro Etakaq'iq'ab'äl, Barros de la cara Wäy
etachuq'a kaq'iq'al
Barrer Mesonïk, mesoj Base Palib'äl, rux'e
Barrida Meson Base a la cuarta Rukaj joto'ajil
Barrio Chinamit, molajay Base al Rukab' joto'ajil
cuadrado
Barrote K'arach'ich' Base al cubo Rox joto'ajil
Báscula Nima'etab'äl Base de pared Ruxe xan
Base 10 Lajuj ruxe'ajil Base vigesimal Winaqel xe'el
Base binaria K'ulaj xe'el , k'ulaj Básquetbol Q'ab'ak'olaj
joto'ajil
Base decimal Lajel xe'el Bastidor Set'isb'äl
Base prima Nab'ey joto'ajil Bastidor Weqob'äl
(decoración
lateral de los
escenarios)
Bastón Ch'ame'y Basurero Q'ayisb'äl, yakb'äl
q'ayïs
Bastón, bordón Ch'ami'y Bata Tzuqutzyäq
Basura Mes, q'ayïs, seq' Batallón Tzob'aj
Basura Me'aq'alil q'ayïs Batería Uchuqa'lil
inorgánica
Basura orgánica Aq'alil q'ayïs, q'äy Batidora Tukulb'äl
q'ayïs
Batea Aq'e'n, kuku' Batir con la Puq'uj
mano
Batracio Ajtewk'aslïk Baúl Ruyakb'al ch'ich',
nimayakb'äl
Bebida K'o'x Bautismo Qasan ya'
alcohólica
(genérico)
Becerro Alaj wakx Bazo T'or
Beeper Ilob'äl Bebedero Uk'yab'äl
Beleje Cat B'eleje' K'at Beber Qumunïk
Beleje Tzi B'eleje' Tz'i' Beca AIDIPI To'ikil
Bélico Ch'ujalil Bejuco (clases) Raxk'a'm
Berilio Aninelil Bejuquillo Sib'äq' k'anti'
Bibliográfico Cholwujel Bellota Pixïk
Biblioteca Amaq'il cholwuj Bendición Utzirisanïk, urtisanïk
nacional
Biblioteca, Cholwuj, wujib'äl Berenjena Xarq'utumal,
centro de tuq'wäch
documentación
Bibliotecario Ajwujib'äl Berrinche Xutunïk
Bicicleta Kaxlan kej, let'et', Besar Tz'ub'anïk
kaxlan kejeb'äl
Bicicleta de Jachich'okolb'äl Beso Tz'ub'
reparto
Bigote, barba Ismachi', rismal Beta Ruka'n tz'ib' griego
chi'aj
Bilingüismo Kach'ab'äl chojalil Bibliografía Solwuj, wujib'äl
equilibrado
Bilis, hiel, K'ay Biblioteca Wujib'äl
vesícula biliar
Bimembre Katzij Bijuyo Tzampolok'
Binaria K'ulaj Billete Wujpwäq, q'uq'pwäq
Biológicamente K'aslemalil Biodegradable Q'ayinel, q'ayel
Biólogo K'aslemanel Biografía Rumujalil winäq
Biosfera K'ojib'äl k'aslemalil Biología Retamab'alil
k'aslemalil
Biotopo K'olk'aslem Bizco, turnio Yalyöt, rantiwäch,
tzalawäch
Bióxido Kaq'al Blanco, claro Säq
Bisílaba, disílaba Kajap Blok Tz'aqon xan
Bisonte K'ichewakx Bobina (de Yakpisb'äl
papel)
Bledo Lob'itzetz Bocamanga Ruchi' ruwi' telemaj
Blusa Ixkamixa' Bocinas Pujqul,
k'aqak'oxomal
Bobina Chojmiq'aq' Bodega Yakob'äl
Boca Chi'aj, nuchi' Boleta de Uqxanib'äl pwäq
depósito
Boca arriba K'awäl Boleto Okiwuj
Boceto Nab'sa Boleto aéreo Tojxik'wuj
Bolo alimenticio B'a' Bolsa de cartero Rupeqës jachöy
taqkil
Bolsa Jam, b'ora, yakb'äl Bolsa de hielo Yakbäl tew
Bolsa de papel Jamwuj Bolsón Peqäs wuj
Bolsa plástica Jamt'im Bomba para Yakb'äl ruway ch'ich'
gasolina
Bolsa térmica B'ukmeq' Bombilla Saqib'äl
Bomba (fuego Aj, k'olob'ojb'o' Bomper Wachatob'äl
artificial)
Bomba para Aq'omab'äl tiko'n Bondad Oto'ob'äl
fumigar
Bombero Chupunel Borde, margen Ruchi'
Bombero Ajtinamït Borracho, bolo Q'ab'arel
municipal chupunela'
Bombero Ajowalil Borrador Yojb'äl
voluntario chupunela'
Bonito Cha'omal, jeb'el Borrador de Yojb'äl nak'b'äl
goma
Bonito, guapo Jeb'ël Borrar Yojinïk
Borbotear B'ulb'u'x Bote (como de Q'ayisb'äl
basura)
Boro Ch'ajlil Botiquín Yakb'äl aq'om
Bosque K'ichelaj, Botón de alcalde Q'ijch'apel
rujuyub'al che'
Bostezar Ayäm Bragueta Ruwäch wexaj
Bota Nimab'uküt Brasa Rachäq q'aq'
Bota de hule Achb'uküt Bravo Oyowaläj, ka'anel
Bote K'ojlib'äl Brazo, mano Q'ab'aj
Bote, lancha, Juku' Brócoli Raxb'oj ichaj, raxpor
cayuco ichaj
Botella Leme't Bromear, Q'olonïk
engañar
Botón Ch'apel Bromo Yach'ich'il
Bóveda UPL Jikyakonib'äl Bronconeumoní Ruyab'il ruqul
a pospo'y
Branquias Kuxlab'äl Bronquio Ruqa' pospo'y
(como de ajtewk'aslik, jeloj
pescados para
respirar)
Brazada Jaj Bronquiolo Ruqa' pospo'y, ruqul
pospo'y
Breve Ko'öl Bronquitis Yab'i'uxla'
Brisa Müs Bueno, bien Ütz
Brisa marina Müs palow Bufanda Qulak'ul
Brisa terrestre Müs ruwäch'ulew Bufete popular Samajib'äl ruto'onik
AIDIPI q'atb'alil
Brocha Kelb'äl Burlar, burla Yoq'onik
Brujería, Itz Burlarse Yoq'onem
hechicería
Brújula Mik' Cabello Risimal wi'aj, ismal
wi'aj
Bucear Muxeyanïk Cabildo, Popob'äl tzij
ayuntamiento
Bulbo raquídeo K'iw Cabina de Tzuyb'äl jay
control
Buñuelo Ch'ilch'il Cabina de Talutzijob'äl jay
locución
Buscar Kanonïk Cabo Rutza'm ulew
Butaca B'uyuch'akät Cabos y Rutza'm ulew chuqa'
penínsulas ruq'a' ulew
Buzón Ch'uti yakataqkil, Cacao una Peq
yakataqowuj variedad de
pataxte
Caballito de mar Kejapalow Cachete, mejilla Q'o'tz'
Caballo, corcel Kej Cadejo (de Xib'inel tz'i'
leyenda)
Caballo, venado Kej, mazat Cadena Yuqri', weqch'ich'
Cabecear (dar Jolomanik, Cadena costera Taq'aj yuqki'
con la pelota en toq'onik
fútbol)
Cabecear (de Kamiwaram, Cadera Rutza'n achäq, q'o'tz,
dormitar) yuxku'r tuyüq'
Cabecera Amaq'ixel Caer Tzaqanïk
Cabeza, cráneo Jolomaj Cafetera Tzakb'äl kape
Cable (como K'amal, Caite Xajab'
televisión por k'amataluwäch
cable)
Cable telefónico K'ama'oyonib'äl Caja de Rukaxa
crayones b'onitz'ib'ab'äl
Cacao, Kakaw Caja de Yakb'äl samajib'äl
chocolate herramientas
Cadmio Junalch'ich'il Caja toráxica Rij k'uxaj
Café (color) K'aqo'j Calambre Raxkej
Café (planta) Kape Calcetín, calceta Rupam b'uküt
Cafetería K'ayb'äl kape Calcomanía Retawäch
Caído (ramas) Jukül Cáliz Tz'uyub'äl kotz'i'j
Caja Kajk'ojlib'äl Callejón Ralb'ey, latz'bey
Caja de Kajsub'äl Calmado Silan
lustrador
Caja, cajón Kax Calumniar Q'ab'anïk tzij
Cajero Aljanel pwäq Calzón Rupam tzyäq
Cají Imox Kaji' imox Calzón (largo) To'q
Cal Chun, chum Calzoncillo Rupam wex
Calcio Kajtz'ikal Cama Yakach'at
ortopédica
Calculador Jik'inel Camarón Q'osïy ajäx
hembra
Calculadora Jik'ib'al, ajlab'äl Camaroncillo Otzoy
Calcular Jik'inïk Camino Tzutzul, latz'
angosto,
estrecho
Cálculo Jik'oj Camiseta Rupam kamixa
Cálculo Jik'oj ajilanem Campana Tank'or, tzilin ch'ich',
matemático jek'b'äl sïb'
Cálculo Ch'ob'jik'oj Campanario Rachoch tz'inich'ich'
proposicional
Calendario Ch'olb'al q'ij Campaña "como Taluchol
campaña
transforma mi
comunidad"
Calendario de Choltun Campo de Ruqajib'al
cuenta larga aterrizaje xik'ach'ich'
Calentar Meq'enïk Campo Q'ajarel molaj
semántico
Calibrador de Etab'äl kaq'ïq' Campo, llano Taq'aj
aire
Cálido Meq'ën Canal (mensaje) Q'asab'äl
Caliente K'atän Canal Nupxikinaj
semicircular
Calificación, nota Ajlatijonïk Canales Nupak'axab'äl
semicirculares
del oído
Caligrafía Cha'omal tz'ib'anïk Canario Q'anach'ïp
Calle Kaqab'ey Canas, pelo Säq wi'aj
blanco
Calle empedrada Ab'ajiläj b'ey Cáncer Topachib'äl
(constelación,
horóscopo)
Calor específico K'utul k'atän Cáncer Q'aych'a'k,
(enfermedad) nimach'a'k
Calor, calentura, K'atän,meq'enal, Cancha de Q'ab'i'etz'anib'äl
temperatura k'atanal baloncesto
Caloría Meq'el Candelabro Tzukulib'äl
Calorífica K'atanal Cangrejo Täp
Calvo Ch'an, tzanatz'öj Cangrejo de Sanüm
ciénaga
Cama Ch'at Caninos Tz'i'eyaj
Camaleón Chaq'iwan Cantidad Xajuwäch jaru'il
homogénea
Cámara (de Jik'achib'äl Cantil de sapo Oto'y
televisión)
Cámara de video K'olo'achib'äl Caña de milpa Patz'än
seca
Cámara digital Ajilachib'äl Capa T'imatut
Cámara Elesab'äl wachib'äl Capacidad Pamil
fotográfica (medidas)
Camarógrafo Elesachb'äl Capacidad Ruchuq'a' pospo'y
(de televisión) pulmonar
Camarón Cho'm Caparazón de Rij kök
tortuga
Cambiar (dinero) K'exonïk, k'exoj, Capas o Tasul
k'exonem estratos,
membranosa
Cambiar, Jalonïk, jaloj, Capital Pwaqb'äl
sustituir jalonem
Camilla Ch'utich'at Capital de Ruk'ux' Iximulew,
Guatemala Chi Che'
Caminar B'inïk Capital inicial Rutz'ukik pwaqb'äl
Camino, calle, B'ey Capitales de Te'tinamït Nik'asetul
vía, vereda Centroamérica
Camión Mirejqanel, Capítulo Tanaj
ejqanib'äl ch'ich',
koral ch'ich', eräy
ejqa'n
Camioneta B'inb'äl, ereb'äl Capullo (de Rochoj chilakan
winäq, jaych'ich' gusano)
Camioneta Juyuch'ich' Caracol del oído Rut'ot' ak'axab'äl
agrícola
Camionetilla Ch'utijaych'ich' Caracol grande Xiwak
para corneta
Camisa Kamixa' Características Ruwäch b'anob'äl
culturales
Camisola Kamix, etz'akamix Carátula Ruwäch wuj
Camote Is, q'anatz'in Carburador Yujb'al ruway ch'ich'
Campanilla Ch'utitz'intz'in Carburante Xolkaq'iwos
Canadá Kanata' Carburar Xolkaq'iwosik
Canal B'ilya' Carburizante Xolkaq'iwosel,
xolkaq'iwonel
Canasto Chakäch Cárcel Ximob'äl jay
Canasto Köl Cardias Ruqul pamaj
cuadrado
Cancha de Aqa'etz'anib'äl Cardiología Retamab'alil k'u'xaj
balompié
Cancha, estadio Etz'anib'äl, jomal Cardo santo Saqik'ix
Canción de B'ixne'y, rub'ix ne'y Cargador Telenel
cuna
Canción, canto B'ix Caries Ruchikopil eyaj,
q'aynäq, chiköp
Cancionero B'ixab'äl, b'ixab'äl Carne Ti'ij
wuj
Candado Japib'äl ch'ich', Carpa Nimasutijay
lawib'äl
Candela Kotz'i'j, b'olosaqil Carrera (de Tzeqelib'etijonïk,
profesión) tijosamaj
Candela B'olosaqib'äl Carrera de perito Rutijoxik ri ajpwäq
eléctrica contador
Candidato Cha'el Carretera al Xokob'ey
pacífico
Cangrejos de Axalin Carretera de Ulewb'ey
mar terracería
Canguro Ejqa'al Carta Taqowuj, taqkiliwuj
Canica (cinco) K'olanich' Cartel Perepik wuj,
tz'ib'aperwuj
Canoa Apenab'äl, juku' Cartelera Tz'ajwuj, tzijowuj
Cansar, Kosïk, kos Cartilaginosa Ye'eyïk
cansancio
Cantante B'ixanel Cartílagos Ye'e'
Cantantes, coro B'ixanela' Cartón Teb'ewuj
Cantar B'ixanïk Cartucho Xulsi'j
Cántaro, tinaja Kuku', kura' Cartulina Perwuj
Cantidad Jaru'il Casaca Tob'äl tzyäq
Cantil de agua Kanti' ya' Cascabel Sochöj
Caña de azúcar Aji'j Cáscara Rij
Caña de carrizo Aj Casco Potz'wi'aj
Caña de milpa Aji'j Casco (pezuña Rixk'äq kej, tab'äk
(tierna) de caballo) kej
Capacidad Na'onem Caserío Ruxkin tinamït
mental
Capacitación K'ultijonem Caset Yaktzij
Capirucho K'eqnok Casillero Tik'ajtz'ikb'äl
Capitán de nave Achpopochin Caspa de maíz Solot
se'olenem
Capitán, Achpopochin Caspa, jabón de Saltz'i'
Ximénez 59 monte
Cápsula espacial Kajül ch'ich' Castigar Ya'oj pa poqonal
Cápsula, píldora B'iq'i'aq'om Catarata de Qajnel ya', rutzaqik
agua ya', chiyal ya', b'inel
ya'
Carácter Jalan Catarro, tos, Ojöb'
gripa
Caramelo Kab' Catedral Nimarachoch ajaw
(dulce)
Caravana Cholajela' Cateto Oxchi'
Carbohidratos Ch'eqela'q'al, aq'a'l Causativo Uma'il
xolya'
Carbón Aq'a'l Cayo Qatz'
Cardinalidad Chojajilanem, Cebolla Xnakät
cholajilab'äl
Cardiólogo (a) Aq'omäy k'uxaj Ceder Ya'anïk q'ij
Carga eléctrica Me'uchuk'amasaqil Cédula Wujil
negativa
Carga, maleta, Ejqa'n Cédula de Ruwujil k'aslem
bulto vecindad
Cargar Ejqanïk Ceja Rismal wachaj, metz'
Cargar en la Ejqanïk, ejqanem Celebraciones Nimaq'ijunem
espalda
Cargar, cargarlo Ch'elenïk, ch'elej, Celentéreos Yu'p
en brazos ch'elenem
Cariñoso Ajowanel Celeste Raxröj, xarxöj
Carnicería K'aybäl ti'ij Celulitis Sipok'ajk'äs
Carnicero Ajk'ayil ti'ij, Cemento Ruk'ok'il eyaj
ch'olonel
Carnívoro Ajtib' Cena Q'eqawa'im
Carnívoros Ajtib' ti's Cenicero Yakchaj
fisípedos
Carnívoros Ajtib'a pa ya' Centena Wok'alil
pinnípedos
Caro Jotöl rajil Centena de Wok'alil xo'il
millar
Carpeta para Kuchb'äl Centena de Wok'alil t'ij
escritorio millón
Carpintería Ajanib'äl Centeno Rachik'aqo'j was
Carpintero Ajanel Centesimal Ok'alil
Carreras Anikej, aninem chij Centésimo Rok'al, ok'al
ecuestres kej
(carrera de
caballos)
Carreta Erab'äl ejqa'n Centésimos Wok'ali'
Carreta de Eqab'äl aq'om Centiárea Ok'aletok'al
medicina
Carretera al Iqib'ey Centígrados Wok'alch'um
atlántico
Carretera Luch'b'ey Centímetro Raqak'al
asfaltada
Carretera K'aqob'ey Centímetro Raqok'al ruk'iyirisan
interamericana cuadrado ri'
Carretera litoral Nimab'ey Centrigamo Rulajal
Carretilla Erab'äl, suti'erab'äl Centrosfera Ruch'ab', ch'umil
kop
Carretilla de K'ayitew Centrosomas Ruch'umil kop
helados
Carro B'inelch'ich' Cenzontle Oyöl jäb'
Carro maletero Jek'tanatal Cepillo para Sub'äl b'uküt
calzado
Carta de K'awomawuj Cera de abeja Xka'
agradecimiento
Carta de K'uluwuj Cerbatana Pub'
invitación
Cartapacio Che'wuj Cercha Tzeqeb'äl
Carteles, afiches B'onin perwuj, Cerebelo Rachtzatzq'or
b'oniperwuj
Cartero Jachonel taqowuj, Cerebro, Tzatzq'or
jachwujinel, jachöy encéfalo
taqkil
Cartílagos B'uyub'aq Cero Wa'ix
Cartógrafo Kelonel Cerrado Tz'apäl
Cartucho (bala) Naq'aq'aq' Cerrado el puño Tuwi'k
y levantado el
pulgar
Cartucho de B'onib'äl tz'ajitzij, Cerrar, tapar Tz'apenïk
impresora b'onitz'aj tzij
Casa Jay Cerveza Q'anatzam
Casado K'ulan Champiñones Roköx k'im
Casampulga Ixq'aw, ronkej Chapa (de Pech'
puerta)
Casar (boda) K'ulanïk Chapotear Pujuj, pujunem,
pujunïk
Casi Jub'a ma Cheque Ruk'exel pwäq,
pwaqwuj
Casilla, celda Ch'uti k'ajtz'ik Chicharrón Wotz'otz'
Caso, suceder B'anajïk, Chilacayote Q'oq'
k'ulwachel
Casta Kiwäch Chile guaque Nima'q ik
Castellano Kaxlan ch'ab'äl Chile seco Tukür ik, ch'o'l
pequeño
Castor Nimach'oy, Chile seco, Rixk'äq b'ay ik
tz'arajey chocolate
Catalítica Elyib' Chile verde Raxik
Catalítico Ani'uchuq'alel Chiltepe Rik ch'oy, raxïk
ch'oy
Catalizador Ani'uchuq'anel, Chiquero Rachoch aq
yayib'
Catárnica K'anixt Chismosear Pak'achun tzij,
kamulunïk tzij,
pereq'uj, req'onïk,
molon tzij,
Catequización Ch'ab'alinem Chiste Q'oloj
Catorce Kajlajuj Chistear, Q'olonïk
engañar
Caucho Kach' che', q'olche' Chivo, cabra Tzün tzün, k'ïsk,
k'isïk'
Cavidades del Julil Chocolate Q'utül
cuerpo (bebida)
Cazar Kanunïk Chol propio Raqän ch'olti'
Cazuela Lik'ib'ojo'y Chompipa Pi'y
(hembra)
Cebada K'aqixim, iximawas Chompipe, Qol, pipi'y
pavo, chunto
Cebra B'alomikej Chuchito Takamäl
Ceceo Leslotinïk Chuj propio Raqän kiti'
Cedazo K'arach'ich' Chupar Tz'ub'unïk,
tz'ub'anem
Cedro K'ische', tyox che' Churro Wotz' kaxlanwäy
Ceiba Inup Cicatriz Yuk, tuyuq'
Celar Achixanem, Ciclo Pitzkolinem
achixanïk
Celarlo Achixaj, yinachixan Ciclo educativo Pitzkolimen tijonïk
Celda Che', ko'k Ciego total Xmawäch
Celoso (a) Achixinel Cien Ok'al, wok'al
Célula Kop, k'ajk'äs Cien quetzales Wok'al manq'uq'
Célula animal Chiköp k'ask'äs Ciencias Retamab'alil
biológicas k'aslemal
Célula vegetal Cheq'ayïs Ciencias Retamab'alil k'ayij
comerciales
Células y tejidos K'ajk'äs chuqa' Ciencias Retamab'alil kajulew
k'amati'ojil naturales
Cementerio Muqub'äl Ciencias Retamab'alil kajulew
naturales y chuqa' na'ojb'anem
tecnología
Cemento K'ajab'äj, Ciencias Retamab'alil
raxk'ajab'äj sociales winaqilal
Ceniza Chaj Cifra significativa Q'ajinem ajilaj
Centríolo Ib'och'il k'ajk'äs Cigarra Rusik' jay
Centro K'uxaj, nik'ajal Cigarro Sik'
Centros Achk'ayij Cigüeña Q'eqsaqikïy
comerciales
Cenzontle Kaxlan ch'ik Cincel Paxib'äl
Cepillar Ch'ajon che', josoj Cincho Xinb'äl
che'
Cepillo de Ch'ajob'äl eyaj, Cincho de Ruxinb'al potz'
dientes ruch'ajob'al wey, policía
ch'ajb'äl eyaj
Cercano Naqaj, chi runaqaj Cinco Wo'o'
Cereal (como K'uxujem Cinco centavos Wo'o' k'exb'äl
corn flakes)
Cereal Jalawas Cinco quetzales Wo'o' manq'uq'
(hablando de
granos, maíz,
arroz, trigo)
Cereza K'oxk'ob'äl , Cincos Tik'olaj
k'uxb'ak'el
Cernidor Chayub'äl Cintura Xinb'äl, rij achäq
Cerradura Mek' Cinturón de Van Ruximb'al wan ayen
Allen
Cetáceos K'i'p Circonio Q'epoqolajil
Chaqueta Koton Circulación Nimasot
mayor
Chequear Kamulunik'onïk Circular, memo T'on
Chequera K'exeb'äl pwäq Círculo polar Setewep
Chían Ak' Círculo polar Setwep qajib'äl
antártico kaq'ïq', setwep riqi'
Chicha Chicha Círculo polar Setwep relkaq'ïq'
ártico
Chichicaste Ley Círculo sur Raposete'
Chichicastenang Chi Uwi La Círculos polares Setwepe'
o
Chicle Kach' Circunducción Qejoj, k'ulb'a't
disociada
(cercar, rodear)
(separar una
cosa de otra)
Chiclero K'ayinel kach' Circunferencia Setejuch'
Chico zapote Kaqatulül Cirro Saqasutz'
Chico, pequeño Ko'öl Ciruela amarilla Q'anayib'
Chicotear Jich'oj, jich'onem, Cirujano Poch'onel
jich'onïk
Chilca Meteb'a' Cisne Saqapatx
Chile Ik Citoesqueleto Rub'aqil k'ajk'äs
Chile colorado y Ch'oy ik Ciudad, Tinamït
picante municipio,
pueblo
Chile pimiento Kilaj raxik Ciudadano Winaqilal, amaq'el
Chile seco, no Chaqi'j ik, saqto'n Civil Winaqilal, melab'al
picante
Chile siete K'olo'ik Civilización Winaqirem
caldos
Chimaltenango B'oko' Claro Saqil
Chimenea Elesab'äl sib', Clase de hongo Ruwäch oköx
eleb'äl sïb'
Chinchilla Luch'ikuk Clase de hule Xorotöt
Chinchín Chinchiy Clase social Ruwäch winaqil
Chipe Ch'ipch'ip Cláusula Pajtzij
Chipilín Mu'ch' Cláusula de Rutz'aqat pajtzij,
complemento rutz'aqatil pajtzij
Chiquimula Chi Ch'itko' Cláusula Tzeqelel pajtzij
dependientes
Chirimiya Chirchir, xul Cláusula Nimapajtzij
principal
Chocolate Kakaw, kab'ikakaw Cláusula relativa Rachib'il pajtzij
Chofer Ch'ich'inel, Clavícula Ruwäch telemaj
k'amach'ich'
Chorizo Kane's, kaqrab'ati'ïj Cliente Qawinaq
Chumpa Ch'utikoton Clima frío Tew meq'tewal
Ciclos tropicales Meq'enal Clima húmedo Ruraxal meq'tewal
pitzkolinem
Ciego de ojos Matz'ätz' Cloroplasto Rupeqës raxa'
vacíos rukab'ichal
Ciego que tiene Moy Cobra Ripkumätz
los ojos claros
Cielo Kaj Cobre Q'anach'ich'il
Ciempiés Chaqonel, Cocida Tzakaj
much'q'a', b'uq
Ciencia Etamab'alil Cocina Ruchi' q'aq', rute'
q'aq'
Científico Na'owiqil Coco Saqk'o'x, wachxan
Científico (la Na'owinaqil Codicia Xu'y, rayinem
persona)
Ciento sesenta Juk'ala' Codificar Nuk'unïk
millares
Cierre K'arey Código Nuk'
Cifra, dígito, Ajilal Código Nuk' solchi'
número lingüístico
Cigoto K'ak'a' k'ajk'äs Código Morse Nuk' morse
Cilantro Chïp Código Ruq'atb'alil tinamït
municipal
AIDIPI
Cilíndrico, B'olob'ïk, b'olob'ilel Código penal Ruq'atb'alil ch'a'oj
cilindro AIDIPI
Cincuenta Lajuj roxk'al Códigos Nuk' chib'äl
criptográficos
Cincuenta K'ak'al lajuj Códigos Nuk' na'ob'äl
centavos k'exb'al epistemológicos
Cincuenta K'ak'al lajuj Códigos Nuk' ch'ina'
quetzales manq'uq' estéticos
Cinta adhesiva Nak'b'äl, Códigos Nuk' tz'inil
wujnak'b'äl paralingüísticos
Cinturón Jitz'ib'äl, ripipas, Códigos Nuk' tz'etël
ximib'äl prácticos
Ciprés K'isïs Codo Tz'ikaj
Circulación Ch'utisot Codorniz Saqkorowach
menor
Circunstancias Jumej, xalq'at Coeficiente Tz'ab'ij, k'iyirisanel
Ciruela Kaqyib' Coherencia Ruq'inal
Ciruela roja Kaqayib' Cohete (fuego Paq'
artificial)
Cisterna Eranel ruway Cojo Sikraqän
ch'ich'
Cita K'ulunem, oyonïk Cola de avión Rujey mirxik'anel
Citoplasma Nab'tas, ruya'al Colador de Xcha'ul, xojob'äl tz'o'
k'ajk'äs nixtamal
Clarinero, zanate Antunch'ök, antun Colgado Tzeqël
macho
Clase de Kiwäch ri nuk' Colgar Tzeqeb'anïk
códigos
Clase de sujeto Kiwäch b'anel Colibrí, gorrión Tz'unün
Clase de víbora Ch'ab'äq kumätz, Cólico Ruq'axomal pamaj
q'aq'b'elen,
q'elchan
Clase de víbora Chaqi'ij kumätz Coliflor Saqb'o'j ichaj,
saqpor ichaj
Clases de Kiwäch molaj Colmena Oroqöm, joj
conjunto
Clases de Kiwäch kumätz Colocar Nuk'unïk
culebras
Clases de Kiwäch eyaj Coloide Q'olil
dientes
Clases de Kiwäch t'el Colon Tun
enunciados
Clases de flores Kiwäch kotz'i'j Coloquio Tzijonïk
Clases de línea Kiwäch juch' Columna Ruche'el ijaj,
vertebral ruche'el wij
Clases de Kiwäch ajilab'äl Comadreja Saqb'in, küx
números
Clases de raíces Kiwäch xe'al, Comal Xöt
kiwäch k'amal
Clases de tallos Kiwäch aqanal Combustión Q'aq'al
Clasificación de Kiwäch meq'tewal Come tortillas Nuqüx
los climas, tipos frías
de climas
Clasificación, Cha'onem Comensal Wa'il
votación
Clasificador de A Comentario Tzijoxïk
niño, joven
Clasificador Cha'öl t'as Comenzarlo Tikirisaj
nominal
Clasificador Cha'öl ajilab'äl Comercial Tzijok'ayij
numérico (como anuncio)
Clasificador Cha'onel, ch'öl Comercialización Nojk'ay
personal winaqilal
Clasificar Cha'onïk Comida Q'utun, rikil
Clausarativa K'isel Comisión Talunïk taqanela'
paritaria AIDIPI
Cláusula relativa Mecha'onel, Cómo Ütz rub'anun
no restrictiva achpajtzij
Cláusula relativa Cha'onel achpajtzij Comparativo Wäch
restrictiva
Clavar B'ajinem, b'ajinïk Compensación Tojb'alil, tob'alil
AIDIPI
Clavarlo B'ajij Competencias Rujunumanem
de área wachil
Clave de los Cholochöj etalil Competencias Rujunumanem
signos de eje sutib'äl
Clavel B'uchsi'j, yuchusi'j Competencias Rutaqem
marco junamanem
Clavo Jisji', lawx Complementació Tz'aqatil
n
Clima Meq'tewal Complementario Rutz'aqatil
Clima cálido K'atän meq'tewal Complemento Tza'qatil
Clima templado Meq'en meq'tewal Complemento Rutz'aqatil t'as
nominal
Clima tropical Meq'tewalil Completivo Tz'aqatil
Climatológicas Meq'tewalel Completo, Tz'aqät
exacto
Clínica dental Aq'omab'äl eyaj Componer Nukunïk, rub'anik
utzil
Clínica Aq'omab'äl pamaj Composición Nuk'uj
estomatológica
Clínica Aq'omab'äl wachaj Comprender Taqab'anïk
oftalmológica
Clítico Ajna' Comprensión Taqem
Cloro ( para Aq'omatzyaqil, Compresor Uxlab'äl
blanquear ropa) aq'omachinäq,
aq'omyalil
Cloro (como Aq'omyalil Comprobante Tik'
elemento)
Clorofila B'onitz', raxa' Comprobar Rujunanem ajil
resultado
Club (como club Molil Comprometerlo Peyoj
deportivo) (a un trabajo)
Coagulación (de Ch'oqonem, t'oyojil Comunicación Tzijob'äl, tzijonïk
sangre)
Cobalto Kaqkoj ch'ich'il Comunicación y Tzijob'äl chuqa'
lenguaje ch'ab'äl
Cobaya Kutich'oy Comunidad Solchi' amaq'
lingüística
Cobija, poncho, K'ul Con Ruk'in
chamarra
Cobrador K'utunel pwäq Con, consigo Ruk'in, rik'in
3ps
Cobrar K'utunïk Concha Parapox, pemech
Cochinilla, Mu'q Concha de Xiwak
automóvil soplar
Cociente Jachojil, jachon Conciencia Retamab'alil wäch
b'eyal
Cocinera Ajwatas, ilinel, Concordancia Ruq'inal, xim
b'anöy q'utun
Cocodrilo Nima'ayin Concordar Ximïk
Codeudor Achk'as Condena Q'atoj tzij
Códices Kumatzin wuj, ojer Condensación, Ya'arinem
tzib'awuj licuefacción
Coeficiente Ajilab'äl tz'ab'ij, Condicional We
numérico ajilab'äl k'iyirisanel
Cofrade Ajsamaj Condiciones Rub'anikil kaq'iq'al
atmosféricas
Cofradía Ajilatal, ajpatan Condimento Raq'omal q'utun,
rukil
Cola Jeyaj Cóndor Nimaxik
Coladera Chayub'äl Conducto Rij rulujil ak'axab'äl
auditivo externo
Colar Chayunïk Conductor Q'axab'äl
Colarlo Chayuj Conectar Tunïk
Colección Mol Conectivo Tunel ximel
Colectividad Motzajil Conejera Yul umulb'äl
Colectivo, Junawäch Conejo Umül
común, conjunto
Colegios Ichtijob'äl, Conexión Tunu, ximoj
achtijob'äl
Coles Kulix Conferencia Tzijonem, tzijonïk
Colinabo humor Naws Confesar Sachb'äl makunïk
caliente
Colinabo humor Mestansya Confesionario Sachb'äl mak
frío
Collar, chachal Ichinaj Confeti Ruk'ajil wuj
Colmillo Atz'e'x, tz'i'eyaj Confluencia Xalq'a't ya'
Colonia Nimachinamït, Confundir Sachinïk
nimamolajay, ruchi'
tinamït
Colonización Majoj ulewal, Congelador Tewb'äl
AIDIPI telecha'il
Colonos Ajtelechal Congresista Rajpop amaq'
Color B'on, b'onil Congreso de la Rajpopi' amaq'
república
(diputados)
AIDIPI
Colorado Kaqal Congreso de la Rajpopi' amaq'ajay
república
(edificio) AIDIPI
Colorear, B'onïk, kelonïk Conjugación Tunu'
colorea
Columpio Kotib'äl Conjugación Nuk'tunu'
coordinativa
Coma Muxtuq' Conjugaciones Rupach'unïk b'anoj
del verbo
Comadrona Iyom, k'exelom Conjugar Pach'unïk
Comandante K'waxel Conjunción Xa nuk'tunu'
coordinativa
adversativa
Combustible K'atb'äl Conjunción We nuk'tunu'
coordinativa
disyuntiva
Comedia (como K'ulwachel Conjuntivitis Sachik
obra de teatro)
Comer K'uxunïk, k'uxuj, Conjunto Rutz'aqat molaj
wa'ïk, tijinïk complemento
Comerciante K'ayb'enel Conjunto Tunel molaj
coordinable
Comercio K'ayil, k'ayinik Conjunto Onojel molaj
universal
Cometa Ch'ab'iq'aq', rukis Conjunto vacío Tolan molaj
ch'umil, b'iyajel
ch'umil
Comillas Kach'ut, kamuxtuq' Conmigo 1ps Wuk'in, wik'in
Comitativo Ichal Cono Setech'ut
Compañero, Achib'il, wachib'il Cono (figura Tzuputzïk
amigo geométrica)
Comparar Junamaxïk Consecuencia Tojb'alil
(resultado de
una acción)
Compartir Junumanïk Consejero Poponel
Competencia Junumanem, Conservación de Rutz'etik rutikomal
kowinib'äl recursos ruwach'ulew
naturales
Competencia de Junumanem xak, Conservación Rukolinem b'eyomäl
etapa kowinib'äl xak del patrimonio
Competencias Junumanem Conservación Rukolinem b'eyomäl
actitudinales b'anb'äl del patrimonio b'anob'äl
cultural
Competencias Junumanem Conservación y Tzakoj yakoj
cognoscitivas etamanem cocción de wa'inem
alimentos
Competencias Junumanem Consonancia Qulch'ak
procedimentales xenab'alal
Competencias Junumanem k'isel Constitución Rucholk'aslemal
terminales política de la amaq'
república AIDIPI
Complejo K'ax Constitución Rucholk'aslemal
política de la Iximulew amaq'
república de
Guatemala
AIDIPI
Complemento K'ate' rutz'aqatil Construcción del Rub'anik na'oj,
circunstancial conocimiento rutikik na'oj
Composición Lema' tz'ib'anïk Constructivismo Nuk'yal
literaria
Comprar Loq'onïk, loq'onem Consuegros Wachali'
Comprarlo Löq', ninloq' Contaminación Tz'ilonem
Compras Loq'oj Contaminar Tz'iloj
Compromiso Achsamaj, ruya'on Contenidos de Rupam jay
ruchi' una casa
Computadora Kematz'ib' Continente Setul
Comulgar Loq'oxïk, loq'onïk, Continuar Tzaqa'
xiloq'ox
Comunicación Jutzijob'äl Contradecirse Pachq'omila'
directa
Comunicación Cha'omaläj Contrarios, Q'eb'aq'ajuj,
eficaz tzijob'äl, jeb'eläj antónimos k'ulu'lab'äl tzij,
tzijob'äl rulaq'el
Comunicación Katzijob'äl Contratado Peyoxel
indirecta
Comunicación Ch'owem tzijob'äl Contratista, Peyonel
oral, lenguaje contratador
oral
Comunicar Ch'a'owïk, b'ixïk, Contrato Pey, retal tzij
rub'ixïk
Comunidad Kaxlan molaj Controlar Uk'wanïk, tz'etonïk
internacional
AIDIPI
Comunidad, Amaq', amaq'el Conversación Tzijonem
país tinaminatil
Concentración Ch'ob'onem Conversión Po'onem
(mental)
Concéntrico Juk'u'x Cooperación To'onem, to'oj ri'ïl
Conclusiones Lanab'a' Cooperar, To'onik, to'onem
coopera
Concuño Achji' Cooperativa To'onib'äl to'oj ri'il
Confiado Kuqub'awi' Cooperativa Rujayul tikomal
agrícola moloj ri'ïl
Confiado, Kuqurnäq Cooperativa de Ochoch to'oj ri'ïl
confirmado vivienda
Confianza Kuqub'anem Cooperativismo To'ojniyal
Confiar Kuqb'ak'u'x Coordinación Nuk'unel tijonïk,
académica nuk'unel tijonem
Configuración K'utb'alinem Coordinación de Tunem molaj
AIDIPI conjuntos
Confitura Kab'ilb'äl, kab'ib'äl Coordinación Nuk'unel nab'tzij
editorial
Conflicto K'ayewal Coordinador Nuk'unel, tununel
Confluente K'uluraqän ya' Coordinador Saqnuk'unel
general
Congregación, Ch'ob' Coordinar Nuk'usamajinïk
rebaño
Congruencia Junamach'ob', Copal Pom, katz
junam ch'um
Conjugación B'anojil pach'unem Copiar Wachib'anïk,
verbal achib'alinïk, elewäch
Conjunción Ich nuk'tunu' Copla o verso Pach'
coordinativa
copulativa
Conjuntivo Laq'an Copulativas Tunel
Conjunto (de Molaj Coquecha, Salko'x
matemática) gallina guinea
Conjunto de Junilem molajil Coral (serpiente) Xoq'opajaw,
números enteros xoq'ojaw
Conjunto de Ajilab'äl molaj Corbata Xaq'awän tzyäq
números
racionales
Conjunto Jalajöj molaj Cordado Yib'k'ikop
diferente
Conjunto finito K'isel molaj, Cordal Tz'a'y
k'isimolaj
Conjunto igual Junam molaj Córnea (del ojo) Taslem
Conjunto infinito Mek'isel molaj, Córnea Rulem wachaj,
mek'ismolaj transparente taslem
Conjunto no Metunel molaj Corona solar Ratinab'al q'ij
coordinable
Conjunto Motz molaj Corona, partes Ruwi' eyaj
referencial del diente
Conjunto Junilal molaj Corporación Ruto'onela' ri qatöy
unitario municipal tzij
Conjunto, grupo Molaj Correa Ruwäch b'uküt
de cosas
Conjuntos Junamtïk molaj Correo Taqawuj, taqkiliwuj
coordinable o
equivalentes
Conjuntos y Achlajil molaj Correo Taqotz'ib'
relaciones electrónico
Conmutares Jalk'ojlel Correos Taqawujb'äl
Conmutativa Jalok'ojkib'äl Correos y Taqkilijay chuqa'
telégrafos kamataqkil
Cono de hilo K'olo'ch b'ätz' Correspondenci Tunel jujunikil
a biunívoca
Conocible Etawäch Cortado Qupin
Conocido Etaman ruwäch Cortar Qupinïk
Conocimiento Etamab'äl, na'oj Cortar (carne, Seloj
fruta en rodaja)
Conquista Majonïk Cortar (en tiras) Xiloj
AIDIPI
Conquistado Ch'akon Cortar pelo Sokanem, sokanïk
Conquistar, Manojïk Cortar trigo Q'atoj
invadir, arrebatar
Consecuente Jantape' Cortarse Sokoj, sokanïk
Consejo AIDIPI Ajpopi' Corte, morga Uq
Consenso Junamatzij Corteza terrestre Rujome't ulew, ruwi'
ulew
Considerado Joyowäch, joyowaj Cortina Tz'apitziyäq,
ruwäch tzyaqiweqoj
Considerar Joyowanïk Coser (a Tz'isonïk
máquina, a
mano)
Consonante Ch'akultz'ib' Cosmografía Rutzijoxik kajulew
Consonante Ja's ch'akultz'ib' Cosmovisión Tz'etkajulew
glotalizada AIDIPI
Consta K'ojil Cosquilla Sanän
Constelación Motzaj ch'umil, Cosquillearlo Sananej
tzob'ach'umil
Constitución Cholk'aslemal, Costado Pox
política cholk'aslemal wuj
Constitucionalid Cholk'aslemalem, Costra en el Pëq
ad cholk'aslemalil cabello de niños
recién nacidos
Construir B'anöy jay Costurera Tz'isonel, ajtz'iso'n,
t'isonel
Cónsul Ch'ob'onel Cotiledón Ruk'u'x ija'tz
Consultar K'ulb'enïk Cotuza Wonoch'oy
Contable Ajilel Coyote, lobo Utiw
Contador Ajilanel Coyuntura Xalq'a't q'ij
(circunstancia
Contar Ajilanïk Cráter Rujomil xkanul
Contar con Cholmayij Crayón pastel Poqb'onib'äl
orden lo (pintura en
sucedido polvo)
Contemplar B'ochinïk, nik'onïk Crear Tz'ukunem, tz'ukuj,
tz'ukunïk
Contemporáneo K'ate'q'ijul Crearlo, Ntz'ük
AIDIPI inventarlo
Contener Chajib'enïk Crece Nk'iy
Contenido Chajib'äl, rupam Creencia Nimajem
Contento, feliz, Kikotem Creencia Okesab'äl
alegre
Conteo Ajilanem Creer, obedecer Nimanïk
Contestar Ch'onïk, Crema Saqtzätz
k'ulub'anïk
Contigo 2 ps Awuk'in, awik'in Crepúsculo Qajem q'ij
Contra Chi rij Cresta de gallo Pere'y
Contrabandista Ewanel Cristalino (del Q'axwachaj
ojo) (nuq'axwäch)
Contrabando Ewäl Cristianismo Niman k'u'x
Contracción Kutirisanem Cromosoma Rel, ija'tzb'äl
Convención Na'ojinem Crónica Tzijowuj, cholöj tzij
AIDIPI
Conveniente K'amo Croquis Retulew
Convenio Kaxlan atowab'äl Crucifijo Xukub' ajaw
internacional
AIDIPI
Convenios Ch'ob'olel Crudo, verde Räx
legales atowab'äl
Convenir K'amonïk Cruel, repulsivo, Poqonaläj, poqonal
doloroso
Convivencia Ch'uch'uj k'aslemal Cruz Xalq'at
pacífica AIDIPI
Convulsión K'ulinem Cruzar Xolq'tinïk, ik'owinïk
Cooperación Kaxlan to'ojb'alil Cuaderno de T'ot'wuj
financiera pwaq espiral
internacional
AIDIPI
Cooperación Kaxlan to'oj ri'il Cuaderno, Tz'ib'awuj
internacional cuadernillo
AIDIPI
Cooperativa de Karunela' to'oj ri'ïl Cuadragésimo Rukak'al
pescadores
Coordenadas Laq'an qupijuch' Cuadrigentésimo Rujuq'o'
cartesianas
Copia de Kab'atemej, Cuadro Rukajul b'itz'
respaldo temelewäch fonémico
(computación)
Copretérito Naj q'ijul Cuadro fonético Rukajul q'ajatz'ib'
Coqueta K'aqät Cuarta, palma Rupam q'ab'aj
de la mano
Corazón K'uxaj, k'u'x, Cuarto Rukaj
nuk'ux (ordinales)
Corchetes Kajux Cuarto creciente Saqmoyomoj
Cordillera, sierra Juyu', k'ichelaj Cuarto Rukaj ruwäch tijonïk
y montañas diversificado
Cordón, lazo Kolo' Cuarto primaria Rukaj rupalib'al
Coroides B'oniwachaj Cuatro centena Rujuq'o'
Corola, plantas Kotz'ijal Cubeta Tzeqeb'äl ya',
ornamentales tzeqaqe'n
Corona K'alwäch Cúbico Rox xe'el, rox
k'iyisan ri'
Corona dental K'aley, sot Cúbito Pimiyo'x b'aq
Coronadito Chonkis Cúbito y radio Yo'x b'aq, pimiyo'x
b'aq
Corpúsculos K'ajil Cubo Waqwäch
Corral Ko'ok, koral Cubrecama Rijk'ul
Corregir Chojmirisanïk, Cucaracha de Xtuxtuli'
chojmirisanem otro género
Correr Anin, aninïk Cucaracha que Xpinkök
vuela
Corresponde Ichinem Cuchara Pak'a'ch
Correspondenci Jujunikil Cuchara de Pak'tz'aq
a albañil
Corresponder Jujunïk Cucharón Nimapak'a'ch, pajb'äl
Corriendo Junanin Cucharón Wok
(tucán)
Corriente Kamasaqil Cuchillo Qupib'äl, selibäl
electrónica
Corrientes B'eya' palow Cucurucho Xartelenel
marinas
Cortar con Choyonïk Cuello Puqul eyaj, qul
machete o
hacha
Cortejar, hablar Ch'ab'enïk, Cuello de Ruqül kamixa'
ch'ab'anem camisa
Cortesía, hablar Ch'a'äl Cuello dental Ruqul eyaj
con amabilidad
Corteza Jom'et Cuello, garganta Qulaj, nuqul
Corto, bajo (de Ko'öl raqän Cuenta bancaria Tusnem pwaqb'alil
altura)
Cosecha K'oltiko'm Cuenta de Tusnem yakinem
ahorros
Cosméticos Jeb'epa'q Cuento (un Tzijonem
cuento, historia,
relato)
Costa Rica Kosta Rika' Cuento Ojer tzij
tradicional
Costal Kostal, koxtar Cuerno Uk'a'
Costillas K'alk'a'x, poxaj, Cuero (oveja, Sale'y
kokal venado)
Costumbre Ch'etem Cuero (piel de Tz'um
animal)
Costumbres Ch'etem Cuero cabelludo Rutz'umal jolomaj
(como manera
de vivir)
Coyol Map, yuq', tolon Cuerpo de la Ruchajin ri taqkil
chi'ich' carta
Crayón B'ontz'ib'ab'äl Cueva Pek
Creativo Ajuchan Cuidado de los Ruchajixik eyaj
dientes
Crecer K'iyirisanïk, Culantrillo Xtunay, chichip
k'iyirisanem
Crecer, crecen K'iyïk, yek'ïy Culantro Tunay, chichip
silvestre
Creciente K'iyilel Culo, ano Xut'
Crédito B'olman Culto religioso Xululem
Creencia, Nimab'äl k'u'x Cultura Xinka Xinka b'anob'äl
religión
Crema agria Ch'amitzätz Cumplir (como Yaruchi', b'anik
con un
compromiso)
Criminal Ajtzay Currículum Rucholajem tijonïk,
(persona choltij, cholk'ut
malhechor)
Criollo, mestizo Kaxlani', q'eqa', Curso, Tijonïk
moso'i' asignatura
Criptógamas Mesi'j Danta Tixli', tïx
Criptón Kaq'iq'wosil Dar Ya'oj, ya'onem,
ya'onïk
Cristianos Ch'ab'alela' Dar coses Puyinïk
Crítico Ch'ob'oj De cinco en Wotäq
cinco
Cromo Chajchojil De día Pa q'ij
Cromosfera Kaqköj kaq'ïq'al De dieciocho en Waqxaqlajtäq
dieciocho
Cronología Cholb'al q'ij, De dieciséis en Waqlajtäq
cholmaq'ij dieciséis
Crueldad Itzelal De ocho en Waqxaqitäq
ocho
Crustáceos Ko'p De quince en Wolajtäq
quince
Cuaderno de Kajtz'ukwuj De repente Xa k'ate'
cuadrícula
Cuaderno de Kelowuj De seis en seis Waqtäq
dibujo
Cuaderno de Kajuch'wuj De siete en siete Wuqutäq
doble línea
Cuaderno de Ch'utiwuj De trece en Oxlajtäq
notas trece
Cuaderno de Anitz'ib'awuj De tres en tres Ox'ox
taquigrafía
Cuadra, Kajsetaj, molajay Deber, Rejqalem, achsamaj
manzana obligación
Cuadrado, Kajtzaltemal, Deberes de la Ruk'a'tz ach'ala'il
rombo kajtz'ik familia
Cuadrante (de K'iyirisanel ri', Decaer Yamanïk
coordenada kajkojil
cartesiana)
Cuadrantes Kajkojolil Decena de millar Rulajulal xo'il
Cuadrar Kaxe'el, k'iyirisanel Decena de Rulajal t'ij
(multiplicar por sí millón
mismo)
Cuadrilátero Kajtz'ik Decenio Rulajuna' achamaq'
internacional de
las naciones
indígenas
AIDIPI
Cuadro Kajwach Decigramo Rulajal
Cuadro sinóptico Cholochöj Décimo Rulaj
Cuadrúpedos Kajraqän Décimo cuarto Rukajlaj
Cuándo Janipe' Décimo noveno Rub'elejlaj
Cuánto Achi'el, janipe, Décimo octavo Ruwaqxaqlaj
jarupe
Cuánto cada Janpetäq Décimo primero Rujulaj
uno
Cuarenta K'ak'al, jutuk Décimo quinto Rolaj
Cuarenta pares Ejqa'n Décimo séptimo Ruwuqlaj
de leños
Cuarta molida Kok'inïk Décimo sexto Ruwaqlaj
Cuartetos Kajpach' Décimo tercero Roxlaj
Cuarto Kajram Declamar Pach'unïk
Cuarto Jik'saqmoyomoj Declaración Q'alajirisanem
menguante AIDIPI
Cuatro Kaji' Decreciente Q'ob'ilel
Cuatrocientos Juq'o' Decretar Taqoj
(sinónimo de
mandar)
Cucaracha Chajïl jay, pachech, Dedal Ruwiq'ab'al
chani'y
Cuenta Cholpwäq Dedicar Tzäq
Cuento Lema' Dedo anular Nupq'a', lipiq'a'
Cuerda de Jijoj, k'am Dedo de la Ruwi' q'ab'äj
terreno mano, pulgadas
Cuerda, pita, K'an, kolo' Dedo medio Runik'ajalq'a',
cordel, lazo
Cuerpo de Kimoloj chupunela' Dedo pulgar Numaq'a', nimwiq'a'
bomberos
Cuerpo Jalowachib'äl, Dedos del pie Ruwi' aqanaj
geométrico retachib'alel
ch'akul
Cuerpo, Ch'akulaj Defensoría Tob'alinem
organismo AIDIPI
Cuerpos Jalowachib'äl Defensoría de la Rutob'alinem
geométricos mujer indígena qawinaq ixoqi'
AIDIPI
Cuerpos Meb'on Deforestación Qasan che'
incoloros
Cuerpos Me'uxla' Dejarlo tirado Roqij kan, torij, xutuj
inodoros
Cuerpos opacos Muquch'ak Delfín Nimakär
Cuervo Jöj, qo'ch Delta Yulya'
Cuidado Chajinem Deltoides Ruto'obal telemaj
Cuidar, proteger, Chajinïk Demandar Sujunïk
patrullar
Culebra, Kumätz Demográfica Winaqirel
serpiente, víbora
Culpa, pecado Mak Demorar al Yolob'anïk
hablar
Cultura B'anob'äl Dendritas Po'q
Cultura Garífuna Karipuna' b'anob'äl Dentadura Ruwachb'äl eyaj
postiza
Cultura ladina Kaxlan b'anob'äl, Dentro de tres Oxij
mo's b'anob'äl días
Cultura maya Maya' b'anob'äl Departamento Tinamital
Cultura Juk'an chïk Dependencia Tzeqelel ri'ïl, ichinan
occidental b'anob'äl ri'ïl
Cuna K'an Depositado Yakon, yakäl
Cuña Ch'utül tzij Depositar Yakïk
Cuñada de Ixnam Depósito Yakinem
hombre
Cuñado de B'alük Depósito de Yakb'äl ya'
hombre agua
Cuñado de Echa'm, echam Depredación Tijiki', nikitij ki'
mujer
Curar Aq'omanïk, Depredador Tijol, tijnel
aq'omanem (animal que caza
otro)
Curarlo Aq'omaj Derecho Rujunamil
consuetudinario kib'anob'äl winaqi',
AIDIPI ruch'ojib'al
kib'anob'al winaqi'
Curvo B'olqo't Derechos Ruch'ojilal amaq'el
ciudadanos
Cutete Ixki'tz Derechos Ruch'ojilal b'anob'äl
culturales
Dáctilopintura B'onq'ab'aj Derechos de la Ruch'ojib'al ach'ala'il
(fingerpaint) familia
Dar a luz (parto) Alaxïk Derechos de las Ruch'ojilal achamq'i'
comunidades
indígenas
Dar gracias Matyoxinïk Derechos de Ruch'ojilal samaj
trabajo
Dardo Ch'ab' Derechos Rujunamil pwaqil
económicos
Darle vueltas B'olq'otij Derechos Ruch'ojilal tijonïk
educativos
Datos Ka'al molob'a' Derechos Ruch'ojib'al
estadísticos humanos k'aslemal ,
rucholajem
k'aslemal, ch'olajil,
rujunamil k'aslemal
De nueve en B'elejtäq Derechos Rujunamil na'ojil
nueve políticos AIDIPI
De acuerdo Ja'e Derechos Ruch'ojilal
sociales winaqirem
De buena sabor Julül, lïy Derechos Rujunamil winaqirem
sociales y chuqa b'anob'alil
culturales
AIDIPI
De catorce en Kajlajtäq Derivación Rujotayil tzij, jotaytzij
catorce (sustantivo)
De cuatro en Kajkäj Dermis Ruxe' tz'umal, rupam
cuatro tz'umal
De diecinueve B'elejlajtäq Derramar Tixinïk
en diecinueve
De diez en diez Lajtäq Derretir Ya'irisanïk,
ya'irisanem
De doce en Kab'lajtäq Desabrido Paq'pöj, ya'yöj
doce (sabor)
De dos en dos Kaka' Desaparecer Nsach el
De lado Jerel, tzalan Desarreglar Yojoj
De menor, Ch'uti mejunam Desayunamos Yojsaqawa'im
desigualdad
De once en Julajtäq Desayunar Saqawa'inïk
once
De repente K'ate' Desayuno Saqawa'im
De uno en uno Chi jujun Descendente Q'ajb'äl
De veinte en Juk'altäq Descender, Q'aq'anïk
veinte inflamar
Debajo de Chuxe' DescentralizadoYonilsamaj,
AIDIPI jachsamajin
Deberes K'atz, samaj Descomponer Yojtajïk, turunïk,
yojonïk
Débil Man kow ta Descomposición Yojtajem
Década Lajuj juna' Descompuesto, Yojyïk
deteriorado
Decágono Lajtz'uk Desconcentració Yojtajnem, kiranilem,
n AIDIPI talunem
Decagramo Lajuj al Descripción Tzijoxkil, tzijoj
Decalitro Lajuj pun, rulaj Descriptiva Tzijoxkil
lajpun
Decámetro Lajetok'al Desembocar Pulinïk
Decena Lajujal Desenredar Solonïk
Decilitro Jalpun, rulajpun Desfilar T'iqoj aqanem
Decimal, número Lajujil Desierto Tz'iran ulew,
decimal silanulew
Decimales Lajujila' Desmayo Tzaqïk, yamanen
Decímetro Lajuj raqak'al Desolar Tolanem, tolanïk
Declarativo B'ijnem Despachar Ya'anïk
Dedicado Kan samajel, Despegarse (de Yakatajinem
tzaqanel aviones, etc)
Dedo índice K'utuq'a' Despejado Tolan
Dedo meñique Ch'ipiq'a' Desplazamiento Silonem
del viento
Deducción K'amaxelal, Despreciar Wixowanïk
k'amaxem
Deducir K'amaxïk Desprender Silonïk
Deglución B'iq'ib'a' Destemplada Witz'itz'
(de afinar un
instrumento)
Deíctico Etalilal Destemplar, se Witz'itz'inïk
destempla
Del pulgar al K'utu' Destornillador/de Solb'olq'otib'äl
medio sarmador
Delantal Lantar, tob'äl Destreza Q'anatajinem
Delante Chi ruwäch Destructora Yojinel
Delgado Ko'öl rupam Detener Q'atonïk, pab'anïk
(objetos)
Delgado, aguja, B'aq Deuda Oqxan, k'as
hueso
Delincuente B'anöy ch'a'oj Devolver Tzolinïk
Delito Ch'a'oj Dextrina Tz'amaq'or
Demanda Ch'ojinem Dextrosa Tz'amaq'orem
Democracia Junawäch, junawi' Día del árbol Ruq'ij che'
Democracia y Junawäch chuqa' Día, sol Q'ij
cultura de paz rub'anob'al li'ilem
Demonio K'axtok' Diafragma Ruxe' pospo'y
Demostrativo K'utulel Diagonal Tzalajuch', tzalan
Denominador Ikim ajilab'äl, xe'el Diagramación Nuk'tz'ib'anem
Densidad Alalel rel Dialecto Q'achi'
relativa (de
gases)
Dentadas K'ixachi' Dialectología Retamab'alil q'achi',
solb'alil q'achi'
Dentición Eyajem Diámetro Wasët
Dentista Aj'eyaj, eyq'omanel Diario, periódico Tzijob'äl wuj
Dentudo K'inïm rey Diarrea Ya' pamaj
Derecha (mano, Ajkiq'a' Diástole Rik'
pie)
Derecho Ch'ojib'äl, junamil Diccionario Soltzij
(ruch'ojib'äl)
Derechos de los Kich'ojib'al tinamït Diccionario Q'eb'aq'ajuj soltzij
pueblos antónimos
Derivación Jotayixïk Diccionario Solchi' soltzij
(procesos) lingüístico
Derivación, Jotaytzij Diccionario Palasoltzij,
palabra derivada turístico b'aqasoltzij
Derivar Jotayinïk Dichoso Ütz rub'anun
Derogar Elesanïk, yojonïk Diciembre Rukab'laj ik'
Desagradar K'ayirisanïk Dictado (como Q'ejmayij, cholmayij,
ejercicio de tz'ib'ab'ij
copiar lo dicho
"dictado" por el
Prof)
Desarrollar K'iyirisanïk Dieciocho Waqxaqlajuj
estructuras b'aqilna'oj,
k'iyirisanïk
weqonem
Desarrollo K'iyirisanem Dieciséis Waqlajuj
Desarrollo K'iyirisanem pwaqil Diecisiete Wuqlajuj
económico
Desarrollo K'iyirisanem winäq Diesel Qajruway ch'ich',
humano waymir
Desarrollo K'iyirisanïk solchi' Diez mil Oxq'o' rukachuwi'
lingüístico
Desatar Kirinïk, kirinem, Difteria Tasul itz
kiroj
Desatornillador Elutilawx Digitalizador, Tuntzijob'äl
(codificar la
información)
Descendencia Jotayil, si'j jotay Dignidad Q'ijnem, nimal,
AIDIPI ejqalem
Descendiente Mamaxel, jotayil Dimensionalidad Roxetanem
Descentralizació Jachsamajinem, Diminutivo/afecti Taq
n y autonomía yoninsamaj vo
AIDIPI
Descolorido Chajchoj, chaj Dinero Pwäq, tumin
Descomponer Ch'amïr Dinosaurio Nimayin
(comida)
Descoser Jisonïk Dióxido de Rulum aq'a'l
(costura) carbono
Descubrimiento Ilonem, ilitajnem Diputado Taqanel amaq'
Desde Chi Dirección (no De Rajlab'al jay
casa)
Desdentado Lamlöj ruchi' Dirección del Rajlab'al rochoch ri
destinatario k'ulunel
Desdichado Itzel rub'anun Dirección del Qab'il kaq'ïq'
viento
Desechable Jo'qol, jub'ey Dirección Tijonïk pa ka'i'
kusaxik general de ch'ab'äl
educación
bilingüe
Desenlace (de Metunuj Dirección Ochochib'äl
un cuento) residencial
Desenroscar Mesuruju' Dirigible (globo) Xupb'e, nrajk'waxik
Desequilibrio Mechojalil Disciplina (como Nimantzij
control)
Deserción ó Malij tijonïk Disco Seteyaktzij
abandonar el
estudio
Desestimar Me'ajowaxik Disco compacto Tz'iniset molk'iy
Desgarre K'olityojil Disco duro Tz'iniset, rujolom
muscular
Desgranar, B'iqonïk, b'iqoj Discriminación Tz'ilanem
desgranarlo AIDIPI
Deshacer Jisinïk Discriminación Saqil tz'ilanem
(bordado) legal AIDIPI
Deshidratación Chaqi'jinem Diseminar Tulunïk tzij
Deshidratante Ch'aqi'jinel Disfraz Rutzyaq xajol,
jalwach
Deshidratar Chaqijinik Disminuir Q'ob'inïk, ch'utinirsaj
Desigual Jech'ël Disparar Tzaqonïk
Desigualdad Jech', jech'ejïk, Distinguir Säq, lema'ij
mejunam
Desinencia Jil Diversificado Ruwäch tijonïk
Desinfectar Ch'ajik División de Rujachoj k'ax
complejos
Desmembración Jachoj División de Rujachoj k'amaj
fracciones
Desmonte Josoj División de Rujachoj lajujil
números
decimales
Desnudo Ch'anäl División de un Rujachoj junilem chi
entero entre un rukojol karuwäch
mixto
Desorden Kïch División de un Rujachoj junilem chi
entero entre una rukojol k'ajim
fracción
Desordenado Kichikïk División de un Rujachoj karuwäch
mixto entre un chi rukojol karuwäch
mixto
Despacio, lento Eqal División de una Rujachoj k'ajim chi
fracción entre un rukojol junamil
entero
Despedida K'isitzij División exacta Tz'aq'ät jachoj
Despeinado Man jikownäq ta División Rulewal q'anti'
occidental
Despejar la Jech'uj ri ewäl División oriental Rulewal q'eqti'
incógnita
(matemática)
Despertar K'asonem, División Rujachik ruxe'
k'asonïk prehistórica banob'äl
Desplace K'exel División Rulewal saqti'
Wasteca (wasteka)
Desplazamiento Animajnem, División Rulewal kaqti'
AIDIPI b'enajem Yukateka
Despojo AIDIPI Majïk Divisiones de Weq, tanaj
cuentos según
el esquema
maya
Desproporcionar Meya'ïk Divisiones Tzaqa' jachoj
sucesivas
Destacamento Ajcha'ilb'äl, Divisores Piskolin jachonel
(soldados) ajchajilb'al invertidos
Destemplado Jach'ach'enik, Divulgación Talunem tzij
(de los dientes) jach'ach'en eyaj AIDIPI
Destinatario K'ulunel Doblar Q'ochoj, q'ochonïk,
tununïk
Desvestirse Ch'ilonïk Doblez Ruq'ochoj
Detallar Lem, cholelonïk Docente, Tijonel
educador,
maestro
Determinar Junamaxïk molaj Documentos Pwaqil taq wuj
conjuntos bancarios
Deudor Ajk'as, oqxaninel Doler Q'axonïk
Día de la madre Kiq'ij teja' Dolor de cabeza Ruq'axomal wi'aj
Día del maestro Kiq'ij tijonela' Dolor, Q'axomäl
sufrimiento
Día del padre Kiq'ij tata'aj Domingo Ruwuq q'ij,
uxlanib'äl q'ij, toq'ij
Diablo Ajtzay, k'axtok' Doña, señora Ya, te, nana
Diagnosticar Chuxenïk, Dorar Q'anarisanïk,
kanixenïk q'anarisanem
Diagnóstico Chuxe', kanixe' Dorarlo Q'anarisaj
comunitario tinamït
Diagnóstico Chuxe', kanixe' Dormir Warïk, waranem
educativo tijonïk
Diagrama Chib'ej Dormitorio Warab'äl
Dialogar Ch'ab'enïk Dorso de la Rij q'ab'aj
enamorar mano
Diálogo K'ula, tzijonem Dorso del pie Rij aqanaj
Diamante K'wal Dotación Ya'iknem
(piedra preciosa)
Dibujar, B'anöy achib'äl, Drenaje Rub'ey tz'il ya'
fotógrafo wachab'alinïk
Diccionario Kachi' soltzij Droga Tz'ilaq'ayïs
bilingüe
Diccionario de Juq'ajuj soltzij Duerme Nwär
sinónimos
Diccionario Achisoltzij Duodécimo Rukab'laj
ilustrado
Diccionario Aq'osoltzij, aq'om Duodeno Rujey pamaj
médico soltzij
Diccionario Juchi' soltzij Duplo, doble Yo'oxal
monolingüe
Dicho B'in Durazno Tra's
Dicotiledón Kak'u'x Ébano Takow'it
Didáctica B'anak'üt Ebullición Roq, roqonem
Diecinueve B'elejlajuj Echar en cara Tijob'en paläj, xojoj
paläj
Diente Eyaj, wey Eclipse Rech'eroj
Diéresis Katz'uj Eclipse de luna Rutik ik', yawa' ik'
Dieta alimenticia Chajin wa'im Eclipse de sol Rutik q'ij, yawa' q'ij,
rech'eroj q'ij
Diez Lajuj Eclipse lunar Soto'y rech'eroj
Diez centavos Lajuj k'exb'äl Eclíptica Rech'erojil
Diez quetzales Lajuj manq'uq' Ecología Retamab'alil kajulew,
(estudio de ruwach'ulew
relaciones entre
los seres y el
medio ambiente)
Diezmilésimo Lajxo'ali' Economía Retamab'alil pwaqil
Diferencia B'eletäq Ecosistema Rulewal
Diferencia de Molaj kojolil Ecuador Rupas ulew
conjuntos
Diferencia Kojolil nunamajel Edad antigua Ojer q'ijul
simétrica AIDIPI
Diferentes partes Jalajöj Edad de los Q'ijul ch'ich'
del cuerpo achch'akulaj winäq metales
Difícil K'ayew Edificio, Weqjay
rascacielos
Dimensión Kaj'il Educación Ruk'u'x tijonïk
(como tres básica
dimensiones)
Dinámica (como Etz'asamaj Educación en Tijonïk chi rij
los juegos que derechos ch'ojib'al winäq
animan un humanos
cursillo)
Diorama Kawachib'äl Educación en Ruk'ulk'üt tinamït,
población rutijonik tinamït
Dios, protector, Ajaw Educación en Rejqalem chi tijonïk
guardián, dueño valores
Dióxido Lum Educación fiscal Tijonïk majoj, tijonïk
chi rij tojoj
Diptongo Ka'mu'x Educación física Retamab'alil silonem
Dirección K'amajay Educación Ruwäch tijonïk,
(oficina) media runik'ajal tijonïk
Direccional Chomitzij Educación Retamab'alil q'ojom
musical
Directo Jïk Educación para Pixa' chi rij ri tijnem
el consumo
Director (a) K'amöl b'ey Educación para Retamab'alil
el hogar achochib'äl
Director de K'amöl b'ey Educación para Tijonïk chi rij
escena kuqulnem la salud raxnaqil
Directorio Cholajb'äl Educación por To'onem tijonïk
cooperativa
Dirigir K'amoj b'ey Educación Rupalib'al tijonïk
primaria
Discapacitados Metz'aqät Educación Ruwi' tijonïk
superior
Disciplina (como Na'ojb'al Educación vial Rub'ey tijonïk
disciplina
académica)
Discreción Meb'ix Educación Ruwäch tijonïk
vocacional
Discurso Kemtzij, tzijonem, Eficiencia motriz Sak'aq'a'
kemon tzij
Discurso formal Choloj Eje Sutib'äl
Discusión Jalajonïk tzij Eje (de Sutineb'äl,
coordenada cholsutub'äl
cartesiana)
Discusión Jalojonik tzij, Eje (de la tierra) Temruwach'ulew
revoltosa talunik tzij
Disjuntos Mejachom Eje de abscisa Sutub'äl k'otz'juch'
Disquete K'oltzij, yiktz'ib' Ejercicio, Samaj
trabajo, deber
Distancia Kojolil, najil Ejes curriculares Ruche'el cholk'üt,
sutib'äl rucholajen
tijonïk
Distinto Jalojöj ikim Ejote Pejik
denominador ajilab'äl
Distribución Jachonem El alcance de Q'etaj
ambos brazos
unidos
Distribuidor Jachab'äl El Quiché Q'umarkaj, k'iche'
Distributiva Jachonel Él, ella Rija'
Distrito Jachulew Elástico Yuquq
Diversidad Jalab'anob'äl Elefante Tix
cultural
Diversidad de Jalajunil Elementos de Rutikomal molaj
unidades conjuntos
Diversidad Jach solchinem, Elementos de la Rutikomal kajulew
lingüística jalam solchinem naturaleza
Divertir K'astanïk Elementos Ruxanil kajulew
químicos
Dividendo Jachoxel Elevar Tzeqeqenïk
Dividir Jachon, jacha', Ellos, ellas Rije'
jachanïk
Divisibilidad Jachel Elote tierno Och'
Divisibilidad por Jachïk pa peraj Embajada Ulajay
si mismo
Divisibilidad por Jachel pa ruyonil, Embajador Ulanel
uno jachel pa jun
Divisible Jachel Embrión Ral
División Jachoj, jachojil Emisión Q'asaxïk
División inexacta Metz'atät jachoj Emisor Tikirisanel tzij
Divisor Jachonel ajilab'äl Empacado Pison
Doble Junamaxel tikomal Empacar, Pisonïk, b'atz'onïk
condicional o envolver
equivalencia
Doble Kab'ichal junanem, Empeine Salpich'
contención kab'ichal junawäch
Doce Kab'lajuj Empeorase Xnimatäj
(enfermo)
Doctor, médico Aq'omanel Empírico, Tijb'al
experiencia
Doctrina Ch'ab'alel Emplasticar T'imanïk
Domador B'ochinel chiköp En cinco días Wob'ix
Don, señor Ma, tata' En cuclillas Wuqül
Dónde Akuchi' En seis días Waqej
Dos Ka'i' En, a Pa (ante
consonantes)
Dos puntos Kachuq' En, a Pan (ante vocales)
Doscientos Lajk'al En, a Pa, chi
Drama (como Janik'al Enamorar Xarinïk, metz'onïk,
obra de teatro) b'ochinïk
Dramático K'ayewal, Enana blanca Saqakoraqän
janik'alem (estrella)
Dramatizar, Janik'alenik Encaje Ruchi' (po't, uq)
dramatiza
Duda Kak'u'x Encender Tzijinïk
Dulce Ki', kab' Enciclopedia Solob'äl tzij
Dulce (golosina) Kab' Encima de, Pa ruwi'
sobre de
Dulzura Kab'il Encino Raxche', tz'unüj, wi't
Duramadre Jutas Encomendarlo, Oqxanij, oqxan
encomienda
Duro, fuerte, Kow Encuadernar Tz'ib'awujik
sólido
Duro, valeroso, Kowiläj Endocarpio Oxijal
con valentía
Eclipse total Jumul rech'eroj Endolinfa Yajulb'aq ak'axab'äl
(líquido de las
cavidades del
oído)
Economía Ach'ala'il pwaqil, Endoso Q'asapwäq
familiar ach'alapwaqil
Ecuación Junal Energía Uchuq'ab'il
(matemática)
Edad media Nik'aj q'ijul Energía cinética Silel uchuq'ab'il
Edición (versión Nab'tzijem Energía Uchuch'ich'
impresa) mecánica
Editar Nab'tzijinïk Energía Uxlaninäq
potencial uchuq'ab'il
Editor Nab'tzijnel Enfermedad Yab'il
Editorial (casa Nab'tzij Enfermedad, Yawab'il
de imprenta) todo tipo de
Educación K'ulk'üt, tijonïk Enfermera To'onel aq'omanel,
to'aq'omanel
Educación a Kojolil tijonïk, naj Enfermo, Yawa'
distancia tijonïk paciente
Educación B'anolel tijonïk Engañar Q'olonïk, q'oloj
artística
Educación Kachi' tijonïk, Engaño Q'olonem
bilingüe tijonïk pa ka'i'
chab'äl
Educación de Kitijonïk Enlace Tunu, ximoj
adultos nimawinäq
Educación Choltijonïk, nuk'un Enojo, cólera, ira Oyowal
formal tijonïk
Educación Ak'walal tijonem Enredar Suq'unïk
infantil
Educación Mecholtijonïk Enrollado Sotöl
informal
Educación no Mechojtijonïk, Enroscar (perno Suruju'
formal menuk'un tijonïk y tuerca)
Educación Achik'al tijonïk Ensamblar, Nutunïk
virtual armar
Eficaz Nak'el Ensayar Tojtob'enïk
Ejemplo, modelo K'amb'äl tzij, Ensayarlo, Tojtob'ej
tz'eteb'äl probarlo
Ejercicio (de Kamulutij Entender Q'asem pa ruwi',
práctica en la xq'ax pa ruwi'
materia)
Ejercitar Kamulutijik Entra Ntok
Ejército militar, Ajlab'al Entrada Okeb'äl
guerrero
Ejote de vaina Jïs Entregar Ya'anïk, jachanïk
suave
Elecciones K'aqb'äl wachaj, Entrenar Tijoj ib'
cha'oj
Electricidad K'amasaqil Entrometerse Yujunïk tzij
Electricista Ajk'amasaqil, Enunciado T'el
ajkoysaqil
Eléctrico K'amasaqilal Enunciado Yo'xt'el
compuesto
Electrocutado Kamïk k'amasaqil Enunciado Raynab'al t'el
desiderativos
Electrón K'amk'aj, mok'am Enunciados Saqil t'el
k'aj declarativos
Elemento Lil, tikomal Enunciados Raynab'al t'el
desiderativos
Elementos Junawäch tikomal Enunciados Taqat'el
comunes imperativos
Elementos de la Lil ri tzijob'äl, lil ri Envejecimiento Rijixik
comunicación tzijoxïk
Elementos de Lil nuk'u'x na'oj Epentética Nut
vitalidad del
argumento
Elementos del Lilt'el Epidemiología Ruq'a' retamab'alil
enunciado kamiyawab'il,
kamiyab'il
Elementos Lil q'aj Epidermis Ruwäch tz'umal
fónicos
Elementos Lil kemchi' Época Ruq'ijul
gramaticales
Elementos Lil solchi' Época colonial Ruq'ijul poqonal,
lingüísticos telechal
Eliminar, sacar Elesanïk Equidad de Rujunumatzij
género ixoqachi'
Elote Äj Equilibrio Ruchojalil kajulew
ecológico
Emanaciones Elem Equilibrista Tik'inel
Emancipación Kolna'ojil Equinoccio Nit'
política
Embalsar Aq'oman kaminäq Equinoccio de Saqb'init'
verano
Embarrar, Ch'ab'aqinïk, Equipo Tzob'aj, molaj
enlodar ch'ab'aqinem
Embotelladora Leme'tb'äl Equivale Rejqalem
Embrocado Jupül Era Ramajel
antropozoica k'ulunawinäq
Emigración Jalpakinem Era arcaica Ojer ramajel
Emigrar Jalpaki' Era cámbrica Ramajel kamb'rika'
Emocionado (a) Nelk'uxaj Era cenozoica Ramajel roxkaj
Empujar Chokominïk, nimoj Era mesozoica Ramajel
nab'tz'umanela'
Empuñado Moq'en Era paleozoica Ramajel ab'äj
En Chi, pa, pan Era precámbrica Ramajel
nab'kamb'rika'
En cuatro días Kajej Erosión Ul
Enano Ch'utiwinäq, ixim Erosión fluvial Raqän ya' ül,
winäq nimaqän ya'
Encargarlo Chilab'ej Erosión glacial Saqb'aqon ül
Enchufe Nak'b'äl q'aq' Erradicación de Rukamisaxik ri itzelal
la violencia
intrafamiliar
Encía Kajniq' Erupción Pub'anem, ruxa'oj
xkanul, pub'anïk,
nipub'an
Encino blanco Ejqiche' Es posible Tikirel
Enclítico Ajk'a' Escalera, puente Q'a'm
Encoger (ropa) K'olonïk Escalímetro Q'axetamb'äl
Encolar Kilonïk Escalofrío Raxtew
Encontrado, K'ulun Escama Solot, pwaqikar
recibido
Encontrar Ilonïk Escaneado Q'axachib'ilan
Encorvar, doblar Kotoko' Escanear Q'axachib'ilik
Encuadernador Ajtz'ib'awuj Escáner Q'axachib'äl
Endopsíquica Naj Escarcha Saqb'qon
Eneágono B'eletz'uk Escenografía Wiqkuqul
Enero Nab'ey ik' Escenógrafo Wiqkuqunel
Énfasis Altzijonem, raral Esclavitud Telechemal
tzijonem
Enfático Ja Esclerótica Piswachaj, rusaqil
wachaj, naq' wachaj
Engrapadora Ch'ikchapb'äl, Escobilla Xti meseb'äl
laq'apub'äl
Enhebrar Ju'unïk, k'owsanïk Escoltar, Ojqanïk
perseguir
Enjabonar Kub'ub'anïk Escrito Sujunelwuj
Enjambre K'ub'üj Escritor (a) Tz'ib'anel
Enlatado Mirch'an Escritura Tz'ib'anïk
Enojado K'a'äl Escritura Samajtzib'
práctica
Enrollar B'otoj Escritura, letra Tz'ib'
Enseñar K'utunïk, tijonïk Escudo Pokob'
Entender, Ak'axanïk Escudo nacional Pokob' amaq'
comprender
Enteras (hojas) Chojichi' Escuela Tijob'äl
Entero Junilem Escupelo Yab'wachaj
Entero por Junilem chi k'amaj Esdrújulas Rox k'oxom
fracción
Entero por mixto Junilem chi Ese, aquel Ri'
karuwäch
Enterrar Muquj, muqunïk Eslabón (de Tunayuqri'
cadena)
Entonación B'ixaj Esmalte Rulem eyaj
Entre Chi rukojöl, Esmeralda Yamanïk
chukojol
Entrevista K'utunïk, k'otoj Eso Ri ri'
chi'aj
Entrevistador K'utunel, k'otonel Espantapájaros Poy
chi'aj
Enumerar Ajilanïk Especia Wachinel
Enumerativa Ajilab'alinem Especial Q'ijlal, cha'äl
(adjetivo, como
lugar especial)
Enunciado Mesaqil te'l Especie (como Ruwäch
declarativo clase de animal)
negativo
Enunciado Jik saqil t'el Esperar Oyob'enïk
declarativo
positivo
Enunciado K'u'xt'el, mu'xt'el Espeso Tz'eb'etz'ïk, tzätz
nuclear
Enunciado La'il t'el Espinilla, Ruwäch ch'ekaj, rij
principal pantorrilla ch'ekaj, ruqül aqanaj
Enunciado Ju'unem t'el Espíritu, Uxlab'ixel, k'aslib'äl
subordinado Ch'utichol tzij
147
Enunciados Kak'u'x t'el Esponja Wosowik
dubitativo
Enunciados Mayt'el Esponjas Yib'iyïk
exclamativos
Enunciados Lat'el Esposas Xinb'alq'ab'aj, yutb'äl
interrogativo (instrumento)
Enunciativas B'ijem Espuma Woqo'
Envasado Lemetan Esquina (calle) Rutz'a'n b'ey
Envasador Ajleme't Estaca Simäj
Envase Leme't Estación (como Pab'äl ch'ich',
terminal de q'atb'äl
buses)
Envés Iji'y Estación de Potz'b'äl, chajib'äl
policía
Enzima Jaqkekoj, kirajnel Estaciones del Rukajtz'ukal juna'
año
Epicarpio Ju'ijal Estadística Retamab'alil
molob'a'
Epidemia Kamiyawab'il, Estado Saqamaq'
nimakamik,
nimayab'il
Epiglotis Kup Estado (objeto, Rub'anikil
persona)
Epilepsia Moxmil Estado de la Rub'anikil ch'a'q
materia
Equidad Junamatzij Estado de los Rub'anikil rikilal
alimentos
Equidad social Junumatzij winaqil Estado gaseoso Wosya' rub'anikil
Equilibrar Chojalil Estado líquido Ya' rub'anikil
Equinoccio de Jab'init' Estados del Rub'anikil ri ya'
primavera agua
Equinodermos K'e'p Estados Unidos Pajotol Ab'ya Yala'
de América
Equipo de Moloj nab'tz'ijnem Estanque Remelik ya'
edición
Equivalente Junamaxel Estar de pie Pa'äl
Ergatividad B'anb'anelil Estatal (estado) Saqamaq'il
Ergativo B'anb'anel Estatua Tz'aqwach
Escandio Ch'akuch'ich'il, Este Re', re re'
ch'ich'ich'akil
Escapar, huir Animajïk Este, oriente Releb'al q'ij
Escape Elesab'äl sïb' Estereotipos Tz'ilana'oj
AIDIPI
Escarabajo K'uxüy che', Estetoscopio Tz'etb'äl q'axomal
Teleykis
Escarbar K'otoj, k'otonïk Estigma Tunakotz'i'j
Escaso B'a'ök Estimulante Qasaq'axomäl,
yakok'u'x
Escena (de la Kuqulem Estimular, Yakok'uxik,
obra, fragmento estimula yakok'uxnem
de la obra)
Escenario, Kuqulib'äl, palb'äl Estirar Yuqunïk
entarimado
Esclavizado Munixnäq Estómago Pamaj
Esclavizar Munïk Estomas Susu'y
Esclavo Mun, teleche' Estratos Sutz' kojolil, tasal
Escoba Meseb'äl Estratosfera Ruka'n kaq'iq'al
Escoger Cha'oj, cha'onem, Estratosfera Ruka'n kaq'iq'al,
cha'onïk rik'set, ruka'n set,
rukab'tas kaq'iq'al
Esconder Ewanïk, ewanem Estrechos Tzutzul
Escondido Ewan Estrella de Rumek'aj ch'umil
neutrones
Escorpión Koson Estrofa Tzob'aj pach', pir
(agrupación de
varios versos)
Escote Jerejik Estroncio Saqach'ich'il
Escritorio Chatatz'ib'ab'äl Estructura Nuk'ik, kokal,
(sistema) AIDIPI (nuk'ulem)
Escritura maya Mayatz'ib' Estructura de Rucholajem retalil
signos
Escritura técnica Ch'ob'otz'ib' Estructura Runuk'ulem kemchi',
gramatical cholajem kemchi'
Escrutinio Ajalwäch, Estructura social Runuk'ulem winaqil
ajalwachaj
Escuadra Chojmib'äl Estudiar, Tijoxïk
estudio,
Escucharlo, oírlo Ak'axaj Estudio de radio Rochoch talutzij
Escudilla, taza Läq Estufa Q'aq'ach'ich'
de barro
Escuelas Chanpomal tijob'äl Etapas Weqaj
públicas
Escuintla Chi B'ay K'iche' Etapas de la Weqaj lemotzij
narración
Escultor, tallador Ajk'ot Etimología Xe'el
Escultura K'ot Etnia Winäq
Ese La' Etnicidad Winaqilil
Esfera, esférico K'olok'ïk, sirisïk Étnico Winaqel
Esfigmómetro Etab'äl meq'enal Etnolingüística Tzijowinaqil
Esforzar Ch'ijonïk, ch'iqonïk Eucalipto Okal
Esófago B'eyab'a' Eucariota Tz'aqät k'ajk'äs
Esos La la' Europa Saqasetul
Espacio Kajilal Europeos Saqawinäq
Espacio, lugar K'ojlib'äl Evaluación Tojtob'en
Espacioso, Nïm rupam Evaluación de Ruq'axal tojtob'enik,
hondo, profundo procesos q'ax tojtob'enik
Espalda Ijaj, wij Evaluación de Tikojil tojtob'enïk
productos
Espátula Kelob'äl Evaluación inicial Tikirisanem
tojtob'enïk
Especialmente Cha'alel Evaluador, Tojtob'enel
examinador
Especie de Ixtolök', sampolök' Evaluar Tojtob'enïk
lagartija
Especie de Ch'iwu', chi'iyu't Evaluar el Rutojtob'enik ri
maguey conocimiento etamab'äl b'anb'al
actitudinal
Espectáculos Mayiynem, Evaluar el Rutojtob'enik ri
mayinem conocimiento etamab'äl na'oj,
conceptual etamaj
Espectador Kayanel Evangelio Ruch'ab'äl ajaw
Espejo, Lem, lemowib' Evangelización, Taluxïk nimab'äl
transparente k'u'x
Esperanza de Kuqub'äl k'aslem Exágono, Waqtz'uk
vida hexágono
Esperanza, Lol Examen, Tojtob'äl
animal prueba,
evaluación
Espermatozoide Mixtuq' Examinar, Tojtob'enïk,
evaluar k'ochinïk, tz'etonïk,
nik'onïk
Espía Ajmuqche', Exceso, residuo Ruwi'
nachanel
Espina K'ix Exhortar Taqonïk, pixab'anïk
Espinaca Ixtän ichaj Exhortativo Taqonem
Espirar, exhalar Jiq'uxla', eluxla', Exiliado Oxqonel
jasb'aj
Espongiarios B'op, yib'iyäq Exopsíquica Nuj
Esposa Ixjaylom, ixjaylonel Exosfera Rukaj kaq'iq'al,
rukajtas kaq'iq'al
Esposo Achijil, achijilonel Exóticos Sach'
Esqueleto B'aqilaj Expandir Rik'ïk
humano,
sistema óseo
Esquema Chib'al Expansión Nimirisanem
Esquemática Chib'alil, Experimentar Tijoj, na'onïk
chib'alinem
Esquematizar Chib'alinïk Explotación Telechanem
AIDIPI
Esquivar Chajixïk, jalanïk, Exprimidor Yitz'b'äl
jech'unïk
Estable Ib'ilem Extensión Rik'oj raqän,
nimirsanem
Estación (radio o Chojkanob'äl Extremidades Q'ab'aqanaj
televisión)
Estado de los Jalwäch Fábula Riqa', ya'ol na'oj
cuerpos (composición
literaria, con
moraleja)
Estado Iximulew saqamaq' Fábula, apólogo Riqa'
guatemalteco
AIDIPI
ÑL Chapel rub'anikil Factura Rut'
Estados de los Jalawäch Fáculas Ruch'ich'an q'aqal
cuerpos q'ij, ch'ich'an
q'eqalq'ij
Estambre Achko Facultad de Retamab'alil q'atb'äl
ciencias jurídicas tzij chuqa winaqilal
y sociales
AIDIPI
Estampido B'ojb'ol Facultad de Q'atöy tzij lob'
derecho
Estándar (como Junumaxïk Facultad de Nojkay lob'
variante ingeniería
estándar)
Estante Latz'ich'atäl Faja Rupas ch'ich'
Estaño Alch'ich'il Faja Pas, xinb'äl
Estativos K'ojolem Falangeta Oxwiq
Estatus AIDIPI K'ojlem Falda del volcán Rij xkanul
Estatus social K'ojlem winaqil Fanerógamas Sija'
AIDIPI
Estatutos AIDIPI B'eyalmoloj Fantasía Punab'al rij,
q'anarisab'al rij
Estela Che'ab'äj Fantasma Xib'inel
Estilo Ch'e't, b'anikil, Farmacéutico Rocho'aq'om
rub'anikil
Estilo B'anikil Farol Saqirsab'äl b'ey, rol,
periodístico talutz'ib'anem parol
Estornudo At'ixäm Farsa (obra de Q'olonel, q'olojil
teatro)
Estrechos y Latz'a' chuqa' b'ili' Fase de Xakaq'asajnem
canales transferencia
Estrella Ch'umil Fauna y flora Q'ayïs chuqa'
chikopi'
Estrellas fugaces Kaqtijax Fax Taqowuj
Estribo Kajb'aq Febrero Rukab' ik', ruka'n ik'
Estropopausa Kï't Fecha Rajilab'al q'ij
Estructura Cholajem Felicitar, felicita Q'ejelonïk, nq'ejela'
Estructurar Cholajinïk Feria Runimaq'ij tinamït
Ética AIDIPI Chojna'oj Festejar Nimaq'ijunïk
Etiqueta Etal Feto Yab'il, raxne'y
Evolución, Jalwäch Feudalismo Numen
cambio
Evolucionar, Jalwachinïk Fibras Ruxil ti'ojil
cambiar
Evolutivo Jalwachinem Fibrosas Pik'ik'amal
Excremento Kïs Fichas Pirwuj
Expedición Nachanem Fichas Pirwuj cholwuj
bibliográficas
Expendedor Jachonel, k'ayinel Fiebre tifoidea Nimak'atän, raxtew
Experimentación Na'onem Fiesta Nimaq'ij
Experimento Na' Fiesta escolar Runimaq'ij ri tijob'äl
jay
Explicación, Jikilib'anel Figura Retz'ab'al, wachilul
investigación
Explorar, Kanoxïk Figura Rach nimilem
rastrear geométrica
Explotar B'ojob'o', paq'apo' Figurín Tz'etb'äl
Exponente Multikoj, taqotikoj Fila central Runik'ajal cholaj
Exportar (como Elk'ayij, taqonk'ayij Fila inferior Ruxe' cholaj
productos del
puerto,
embarcadero)
Expresar, Ch'owem Fila superior Ruwi' cholaj
expresión oral
Expresión Ch'owem Filo Rey
artística na'ojinem,
tz'eb'anol
Extender B'eraqän, rik'onïk Filosofía Retamab'alil na'ojil,
na'ojib'äl
Exterior Chi rij Finalizarlo, Nk'ïs
terminarlo
Extinguidor de Chupulb'äl q'aq' Fines de la Tzeqb'elil tijonïk
fuego educación
Extractor K'uqb'äl Física Retamab'alil rupam
ajil, solruwach'ulew
Extraterrestre Ajkaj, ajkajil Flagelado Sil
Extravío Chojmin, ruq'a' Flagelados Sila'
b'ey
Extremidades Ikim q'ab'aqanaj, Flauta, pito Xul
inferiores aqanaj
Extremidades Ajsik q'ab'aqanaj, Flecha Ral ch'ab', ch'ab'
superiores q'ab'aj
Fácil Chqib'a', maja'il Flexión Ruwixal tzij
Facilitar Mek'ayew Flexionar Wixanïk
Factor Mul palib'äl, Flojo (ropa) Tuqutïk
jachab'el
Factores primos Jachab'el ruyon Floppy, Yiktz'ib'
jachel disquetera
Factorización Jachel Flor (de plantas) Rusi'j
Factorizar Jachab'elil Flor comestible, Tz'ureq
choreque
Faculta de B'anob'äl lob' Flor de Rusi'j q'oq'
historia chilacayote
Facultad Lob' Flor de dolores Saqkotz'i'j
Facultad de Aq'om lob' Flor de izote Rusi'j parkïy
medicina
Facultad de Eyaj lob' Flor de milpa Watzik'
odontología
Faisán que tiene Kaqtumutüj Flor de muerto Parutz'
cresta de
plumas
Falange Juwiq Floripondio Q'otzüm
Falangina Kawiq Fólder Tob'äl wuj, rij ruxaq
wuj
Falda Kaxlan'uq Folleto Tunaj wuj
Fallecer, morir Kamïk Fonética Q'ajatz'ib'
Fallo K'isitzij Fonología Nuk'ub'itz
Familia de Ach'alal ch'ab'äl Fonomímica Tzeqelib'enem,
idiomas k'oxk'ob'en
Familia, Ach'alal ri'ïl Forma Rub'eyal cholajem
familiares descriptiva
Faringe Jorjor Forma gráfica Rub'eyal achib'äl
Farmacéutico (a) K'ayinel aq'om Formación Tijoj amaq'el
ciudadana
Farmacia K'ayib'äl aq'om, Formón Poch'b'äl che'
Rujayul aq'om
Fármaco Ajaq'om Formulario Row
Farmacología Aq'omab'äl Forrar, forra Pisonïk
Fauna Chikopi' Fortificio, muralla Xanab'äj
Fe, esperanza Kuqub'ab'al k'u'x Fosas nasales Rujulil tzamaj
Federal Achamaq'el Fósforo Q'anq'alil
(elemento
químico)
Felinos Ixk'achikop Fósforos Q'aq'alil, tzijb'äl
Femenino Ixal Fotosfera Xe'säq kaq'iq'al,
(como género xe'sëq k'atän
de sustantivos)
Fenómenos Ch'ewe' Fotosíntesis Rusamaj b'onitz'
Fenómenos Ch'ewe' k'aslemalil Fóvea (del ojo) Wachal
biológicos
Fenómenos Ch'ewe' k'amasaq Fractura, Q'ajik
eléctricos y quebradura
luminosos
Fenómenos Ch'ewe' sol Fracturado Q'ajnäq
físicos ruwach'ulew,
ch'ewe' jiq'anïk
Fenómenos Ch'ewe' kajulew Fragmento Pir
naturales
Fenómenos Ch'ewe'qem, mik' Frase Q'aptzij
químicos ch'ewe'
Feo Itzel, rijawal Frase nominal T'as q'a'tzij
Fermentación Ch'amilal Frecuencia Toqen, mul ajil,
b'ab'a'
Ferrocarril, Tren Mirq'uq', Frecuentatividad Toqelal, b'ab'al
yuquch'ich', jurujik
ch'ich'
Fertilizante Kaxlan q'ayïs Frecuentativo Toqelel, b'ab'el
Fiado, deuda K'as Freír Q'anarsanïk
Fiador Aj'ik' k'as Fríjol blanco Saqakinäq' saqtib'in
Fiebre Itzel k'atän (k'atän, Fríjol negro Q'eqakinäq
(calentura, meq'enal)
temperatura)
Fiel Ajlöq k'u'x, jikilel Fríjol silvestre y Rukinaq' ch'oy
de arroz
Figura simétrica Junamajel Frío Tew
retz'ab'al
Figuras literarias Chib'ej lema' Frívola Sta'l
Figuras Achejel retz'ab'al Fructificar, Wachinem
semejantes producción
Fila, hilera, surco Cholaj fructuoso Wachinel
Filamento K'amal, powo', Frunce Yutiyuch
raqän achko
Filosóficamente Na'ojilal Fruta de árbol Ruwäch che'
Filósofo Ajna'ojil Fuego, arma Q'aq'
Filtración Latz'un, litz'unem Fuente Weqinya'
Filtrar Latz'unïk, litz'unïk Fuente como de Ruwäch tz'ib'
computadora
Filtro (para Chayub'äl saqil Fuente de calor Tz'ukül meq'enal
pantalla de
computadora)
Filtro de aceite Chayutzepya' Fuente de luz Tz'ukül saqil
Finalizar de Kolajem Fuentes de Ruxe'el rutzijol
comer información
Finalizar, K'isinïk Fuerza Uchuq'a'
terminar,
culminar
Fino Kok' Fuerza de Ruchuq'ab' ulew
gravedad
Fino (liso) Luch' Fumar Sik'anïk
Firma Juch'b'i'aj Función Samaj
Firma ( Juch'ib'i'aj Función Samaj ajilab'äl
documento numérica
oficial)
Firma, nombre Juch'un b'i'aj, Funcionario Rusamajel
del remitente tz'ib'an b'i'aj público chanpomal
Firmar (como Juch'ik Funda de disco Tz'apib'äl seteyaktzij
firmar un
cheque)
Fiscal, guardián Chajinel Fundamento, Ruxe'el
raíz
Flamingo Kaqayuq patx Fundamentos Tikomal
Flojo Korokïk Futurismo Säq tz'intz'öj
Flor Kotz'i'j Galápago Rukokol ya'
Flor nacional Kotz'amaq' Galaxia Nimakajül ulew,
motzach'umil
Flor, ceremonia Kotz'i'j Galaxia azul Xar motzch'umil
maya, candela
Flora Cheq'ayïs, kotz'ijal, Galaxia espiral T'ot' motzajich'umil
che'al
Florero Kotz'ib'äl Galaxia Seyfert Seypert
motzach'umil
Floristería K'ayikotz'ijb'äl, Galleta Wotz'wa
k'ayib'äl kotz'i'j
Fluor Eyalil Gallina de patas Pe'y
cortas
Fonación B'itz'inem Gallina de Pu'ch
plumas en la
cara
Fonema B'itz' Gallina Xtüx, q'ana'äk'
ponedora
Forma B'anikil Gamma (griego) Rox tz'ib' griego
Formación de B'anonem molaj Ganado vacuno Wakax awäj
conjuntos
Formas de Kiwäch ch'owem Ganado, vaca Wakx
expresión
Formas verbales Kiwäch b'anoj Ganancia Ruwi'
Fórmica Luch' Gancho (para Tzeqeb'äl tzyäq
colgar ropa)
Fórmula B'eya'il, choko'y Ganso Yuqupatx
Formulación B'eyalnem, Ganso o pato Punpün
chokonem negro
Formulado B'eyanon, Garceta Tz'unün saqikïy
chokoyon
Formular B'eyalik, chokoyik Garceta, garza Saqikiy
Forrajera Kiq'ayis chikopi' Garrafón Rak'me't
Fosa, hoyo Jül Garrapata Sip
Fotocopia Ka'ib'anem Garrote Wi't
Fotocopiado Kab'al Gas (como gas Wos
propano)
Fotocopiador Ka'ib'anel, Gas metano Räx wos, raxwos
ajka'ib'äl
Fotocopiadora Ka'ib'ab'äl Gasa Saqapisb'äl
Fotocopiar Ka'ib'anïk, nka'ib'ej Gaseosa Wosya'
Fotografía, Achib'äl Gaseoso Rusib'il ya'
imagen
Fotógrafo Elesäy achib'äl Gasolina Q'aq'al ya' q'aya',
ruwaych'ich'
Fracción K'ajim Gastar Ukusanïk
Fracción decimal Lajuk k'ajim Gatea Njukun
Fracción Junamaxel k'ajim Gato de monte Xiwan
equivalente
Fracción K'ajim jalawäch Gaveta Ral ch'atäl
heterogénea
Fracción K'ajim junawäch Gaviota Palow patx
homogénea
Fracción Nimachikajil Gemelo, mellizo Yo'ox, pata'x
impropia
Fracción por Chi k'ajim chi Género lírico Silin toqen
fracción k'ajim
Fraccionar K'ajinïk Géneros Tz'ib'anem toqen
periodísticos
Fracciones Junawäch k'ajim Geografía Retamab'alil
comunes ruwach'ulew
Fracciones K'ajim lajujil Geográficos Ruwäch ulew
decimales
Fracciones K'ajim nïm ajilab'äl Geógrafo Retamanel ulew
impropias
Fracciones K'ajim ko'öl Geología Retamab'alil
propias ajilab'äl solruwach'ulew,
retamab'alil ulew
Frambuesa Kaqatokan Geometría Retamab'alil
temruchach'ulew,
temruwach'ulew
Francés Aj pranses Geosfera Ruchapel
ruwach'ulew
Franco tirador Ajpok'ob' Gigante Rak'awinäq
Frasco K'ojlib'äl Gimnasio Silob'äl
Frase verbal B'anoj q'aptzij Gimnasio Silob'äl chiwachil
público
Frazada K'ul Ginecología Raq'omaxik ixöq
Frecuentativo Jutaqil, jutaqmul Girar Surinïk
Frecuente Jataqil Girar un cheque Ruk'exel pwäq
Frenos Chojmirisab'äl Girasol silvestre Su'm
Frente Nik'aj wäch Glándula Num
Frente a Chi ruwäch, Glándula Oki'unum
chuwäch endocrina
Frente a ustedes Chi iwäch Glándula Runum pamaj
gástrica
Frente, frontal- Nik'aj wachaj Glándula Runum xkolob'
occipital intestinal
Fresa Kaqatonka, Glándula Tasul tzamaj num,
nimatonka, pituitaria purb'äl num
kaxtonka,
saqatokan
Fricativa Elkaq'ïq' Glándula salival Runum ch'ub'aj
Fríjol Kinäq' Glándula Runum q'anal
sebácea
Fríjol de colores Matzitz', syan Glándula Runum tz'oqpil
kinäq' sudorípara
Fríjol de milpa Kinäq rij awän Glándulas Runum wachaj, ruxe'
lagrimales wachaj
Fríjol de suelo K'ajlïk kinäq' Glándulas Numa' chub'aj
salivares
Fríjol redondo, B'olo's kinäq' Glándulas Runum ub'u'
cilíndrico tiroides
Fríjol rojo Kaqakinäq' Glicerina Yakab'
Frontal B'aqwachaj, Globo Xupuwuj
waqwachaj
Frotar Maloj Globo (de inflar), Xupxup
vejiga
Fruta Jiq'ob'äl, ruwäch Globo terráqueo Sirisulew
che'
Fruta disecadas Chaqi'j jiq'ob'äl Glóbulo blanco Saqab'ok
Frutas Kiwäch che' Glomérulos Rumotzaj num, xilim
Fruto carnoso, Munil, Glucosa T'oqo'
golosina
Fuente (como B'ulb'u'x ya' Glucosa Tz'eb'eq'or
de agua)
Función lineal Juch'el samaj Gobernado Saqamaq'ijin
Fundar, Ib'il Gobernador Ruchaq'
establece chanpomanel
Fungicidas Kamisab'äl oköx Gol Okaj
Fútbol Aqak'olaj, k'olaqän Golfo Ruq'apalow
Futbolista Aqa'etz'anel, Golfo de México Ruq'a' palow Mexiko'
k'olaqanel
Futillo Ch'utik'olaqän Golfo Tarento Taren ruq'a' palow
Gabacha Kuchk'u'x Golfos y bahías Ruq'a' palow, ruxikin
palow Saqasetul
Gafete Etal Goma, Q'ol, q'olib'al
pegamento
Galácticos Motzaj ch'umil Gordo (a) Ti'oj
Galaxia Molok'iy Gorgorito Piril
compacta motzach'umil
Galaxia elíptica Elip motzch'umil Gorila Nimak'oy
Galaxia irregular K'ore motzach'umil Gorra Tzatz
Galaxia Muqul Gota Tz'uj
nebulosa motzach'umil
Galaxia quasar Jub'ama Grabadora Yakb'äl tzij
motzach'umil
Galera Mo'k Grabar Yakanïk tzij
Galio Metawalil Gradas Q'ochq'a'n
eléctricas
Gallina ciega Ikan Grados Retal
Gallina clueca Ch'e'j, t'uq Grados Q'aq'tewal ch'um
Fahrenheit
Gallina con Ch'i'l Gráfica circular, Setchib'ej
plumas paradas sectores
Gallina, pollo Äk', xtux Gramática de Tz'aqät kemchi'
referencia
Gallo Mama' äk' Gramática Tzijonem kemchi',
descriptiva taqonem kemchi'
Galón B'uqme't, Gramática Tijob'en kemchi'
lemob'ojo'y pedagógica
Ganadería Awajb'äl Grandísimo Nimiläj
Ganado equino Kejawäj Granizo Saqb'äch
Ganado ovino Chijawäj Granja Tikomal, qejoj
Ganado porcino Aqawäj Grano de cacao Runaq' kakaw
Ganar Ch'akonïk, ch'akoj Granos, jiote Sal
Gancho (como Chapb'äl, tz'arab'äl, Granulaciones Repchuq',
de ropa) kay ruch'ich'an q'ij
Garabato, Chapab'äl Grasa, manteca, Q'anal
gancho aceite
Garita Chajinel jay Graso Ruq'anal
Garrapata Kaqasip Gratuito Sipan
pequeña
Garrote Ch'ayib'äl Grava (piedra Q'utab'äj
machacada)
Gases Iq'ala', wosa' Grillo, Xi'l
saltamontes
Gasolinera K'ayb'äl ruway Gripa, gripe, Ojöb' wi'aj
ch'ich', q'aq'ab'äl, catarro, tos
q'ayab'äl
Gato Me's, syan Gris Q'eqq'öj, chajchöj
Gavilán Ajch'ak, xik, litz' Gritar Raqojchi'ij, sik',
sik'inïk
Gavilancillo, Litz'litz' Grúa Tzeqch'ich'
gavilán pequeño
Geme Alk'utu' Grueso Pïm
Gemir Jilonïk Grupo Puq
(animales)
Gen Kirajija'tz Grupo Q'ataj, molaj
(personas)
Generación Alk'walaxnem Grupo, Tanaj
AIDIPI escalones
Género Kojolem Grupos étnicos Tzob'aj winaqi'
AIDIPI
Género Janik'ale toqen Guacal Pak'a'ch, aqe'n,
gramático tzimay
Género literario Lema' toqem Guardar Yakonïk
Género narrativo Lemotzij toqem Guardia de Raxtzamanel
hacienda
Género y Ixoqachi' chuqa' Guayacán Wayläj che'
autoestima nimnari'
Generosidad Ak'animaq, q'alel, Guía curricular Rucholajem tijonïk
ak'animaqil
Genética Kochi'alaxik Guillotina Qupib'äl
Genio (persona) Na'onel Guión Tijuch'
Gentil Jeb'ena'oj Guión mayor Nimajuch'
Geometría Etachib'ej Güipil Po't
Geometría del Kajilal etachib'ej, Guisantes Roxb'onil
espacio retamab'alil
etachib'ej
Geométrico Kuchrij Guitarra Tzinin, tzintzin,
sólido retachib'alel tz'iniq'ojom
Germanio Metamaj Gusano de Rachäq amolo'
carne
Germen Ija'tz, b'os Gusanos y Xkolob'
lombrices
Germinación B'osinem Gusto Rayib'äl
Germinar B'osinïk Habitación Warab'äl jay
Gerundio Narib' Habitamos Nqalaq'ab'ej
Gestos K'oxk'ob'enïk, Hablar a Palaq'inïk tzij,
jeqeb'aloj chi'aj carcajadas paq'aq'enïk
Gestual K'oxk'ob'ej, Hablar como Rech'ech'onïk
jeqeb'aloj chi'aj perico
Gigante (los que Mama'nim Hablar con Tzorob'enïk
bailan) altanería
Gimnástica Ajsilon Hablar con Taqonïk
mandato
Gimnospermas Ch'anija'tz Hablar con Nimirisanïk,
orgullo nunimirisaj ri'
Ginecólogo Aq'omäy ixöq Hablar con Wetetenïk
rapidez
Gladiola Jisjikotz'i'j Hablar con Quluch'inik
traición
Glándula Ijinum Hablar Wololenïk, loletenïk
exocrina constantemente
Glifo Mayatz'ib' Hablar Qajqab'enïk
deshonestament
e
Glóbulo B'ok Hablar en verso, Pach'un tzij
poema
Glóbulo rojo Kaqab'ok Hablar Tojojenïk
enojadamente
Glosario Ch'uticholtzij Hablar Pujujenïk
regañando
Glotalización Ja'stzij Hablar ronco Worwotonïk
Glotis Ja's, xulkup Hablar sin Woqoqenïk
coherencia
Glotón Mün Hace tres días Oxijir
Gobernante Chanpomanel Hacer cosquillas Sananej
Gobernar Chanpomanïk, Hacer ruido Q'ajanïk, nq'ajan
saqamaq'ijinïk como rajar
madera
Gobierno, Chanpomal, q'atöy Hambre Wayjal
autoridades tzij (pobreza)
Golfito Ch'uti ruq'a' palow Hambriento, Wayjanel
indigente
Golondrina B'oqöl sib', b'uqül Haz Wacha'y
sïb'
Golosina de Kawkab' Hebilla Ruwach'ich'
chocolate
Goloso, antojo Jiq' Hectárea Wok'awäch
Golpear, lastimar Kajinïk Hectolitro Wok'al pun
Gorgojo Chikopil ixim, Hectómetro Wok'etok'al
poqöl ixim
Gota (afección Kaqb'aq Hegemonía, Pa'linem
diatésica) poder,
Gotero K'ajb'äl aq'om Hélice (de Sutüt
motor)
Gótica K'olotz'ib' Helio Sib'il
Gracias Matyox Hemoglobina Rukaqil kïk'
Grada Kumuk Heptágono Wuqtz'uk
Graderío Choliq'a'n Herida Sokotajïk
Grafemas Chib'ejitz herido Sokotajinäq
Gráfica de Chib'ej yuqtz'ik Hermanastra de Yaj'ana'
barras hombre
Gráfica Chib'ej achib'äl Hermanastro de Yajxib'al
pictográfica mujer
Gráficas Etachib'äl Hermano de Xib'alom
mujer
Grama B'aqak'im, Hermano mayor Nimalaxel
soq'olb'äl, del mismo sexo,
mich'qös
Gramática Kemchi' Herramienta Samajib'äl
Gramaticalmente Kemchi'nem Hervir Roqonïk, roqonem
Gramo (peso) Al Hicimos tamales Xojb'oq'in
grandes de
masa
Gran vena K'ulunel ib'öch, Hidrografía Ruwäch ya'
coronaria nima'ib'och'
k'ulunel
Granada Kaqximal, Hidrólisis Q'ay
kaqamunil
Granadilla Karna'l, karnala Hidrología Retamab'alil ya'
Grande Nïm Hidrosfera Ruya' ruwach'ulew,
yaset
Granero, troje K'ujay Hielo Saqb'akon
Granizada Kab'atew Hierba mala Oröb'
Granjero Ilinel awäj Hígado Saseb', sase'
Granos Awas Higo Wik'ix
Grapas Ch'ikb'äl Hijastra de Yajmi'al
hombre
Grecia helas Kresi'a' Hijastra/o de Yaj'al
mujer
Grueso (objeto) Nïm rupam Hijastro de Yajk'ajol
hombre
Grupo Molaj, tzob'aj Hilvanar Rapojinïk
Grupo de Jusetaj Himno nacional Rub'ix amaq',
objetos b'ixamaq'
circulares
Grupos étnicos Achmolaj Hincado Xukül
de Nik'asetul
Centroamérica
Guacamaya, Kaqix, mo' Hinchazón Sipojïk
hongo
anaranjado
Guachipilín Ikuy, ukuy Hipérbaton Tzolq'omij tzij
Guante Kuchq'a', pisq'ab' Hipérbole Wi'tzij
Guapinol Kaplin Hipertensión T'ujt'ujnem
(presión arterial
alta)
Guardabarranca Chajäl siwan, k'ilin Hipó Tzük'
siwan
Guatemala Iximulew Hipoteca Wujtoj
(país)
Guatemala Armita Hipotermia Raxtew
ciudad
Guatemala, Chi Che', Iximulew Historia (cuento) Tzijonem
como
departamento
Guatemalteco Aj iximulew Historia (hechos) Tzijob'äl b'anob'al
AIDIPI
Guayaba Ikäq', käq', keq' Hocico, trompa, Rutza'm
pico
Guayaba agria Ch'amikikäq' Hogar Ochochil ri'ïl
Guerra Lab'al Hoja Ruxaq
Guía K'amolb'ey Hoja (de papel) Ruxaq wuj
Güicoy Ik'oy Hoja de árbol Ruxaq che'
Guión menor Kolojuch' Hoja de pacaya Ruxaq paka'y
Güisquil Ch'ima', k'ix Hoja lobulada Setechi'
Gusano Ch'ilakan Hoja opuesta Yo'xaq
Gusano Jüt, tuksub'an, Hoja partida Xilichi'
saqalchan, soto'y
Gusano de maíz Ixq'ane'l Hoja verticilada Oxaq
y fríjol
Gusano Ch'omochi' Hombrera Telenb'äl
genérico
Gusano medidor Alk'utu' jut, etanel Hombro Tele'en, telemaj
Gusano peludo Ixq'aychäj Hombro al codo Q'och q'ab'aj
Habitar, morar Laq'ab'enïk, Homenajear Sutulanqinïk
nqalaq'ab'ej
Hábito K'ulunem Homogenizar Xajuwäch
Habla Alch'i' Honduras Ontu'ras
Hablante Ch'ab'anel Hongo Oköx
(genérico)
Hablar Choq'ob'enïk Hongo de San Q'antzüy
aconsejándose Juan
Hablar como Ch'ach'otiyaj Honra Nimanem, nimanïk
loro
Hablar como Nakanonïk Honradez Tz'aqät k'aslem
tonto
Hablar con Juminïk Hora, periodo de Ramaj
alboroto tiempo
Hablar con Kikotenïk Horario Ramajb'äl
animación,
admiración
Hablar con Josonïk, josöj Horera Ramanel
engaño
Hablar con Ka'i' rupaläj Horma Retab'alil b'uküt
hipocresía
Hablar consigo Ch'a'owen pa yonil, Hormiga Sanïk
mismo, hablar ch'onïk k'u'x
solo
Hablar en Jasjonik, jask'un Horneamiento Q'anarisan
secreto tzij
Hablar grueso y Jijinïk Horno Q'anarisab'äl,
hueco tujq'aq'
Hablar Kaminäq chi tzij Horno de Tzakach'ich'
intensamente microondas
Hablar solo Ch'owem pa yonil Hortalizas Tikomal qejoj
Hace un año Junab'ir Hortensia Saqb'o'j
Hacer K'iytisanïk Hospitalidad, Uxlajay, k'ulajay
abundante alojamiento
Hacer masa, Ke'enïk Huella, rastro Retal aqanaj
digestión
Hacer público Elesanïk tzijol Huerto, hortaliza, Qejoj
algo cerco
Hacer tamales B'oq'inem Hueso maxilar Rub'aqil chi'aj
grandes de
masa
Hacer, ejecutar B'anïk Huesos de la Rub'aqil paläj
cara
Hacha Ikäj Huesos de la Rub'aqil q'ab'aj
mano
Hachuela Ch'uti'ikäj Huesos del pie Rub'aqil aqanaj
Halagos, B'ochinïk Huesos del Rub'aqil kutamil
persuadir tronco
Hallar Ilionïk Huesos largos Rub'aqil q'ab'aqanaj
Hamaca Ab' Huevo Saqmolo'
Harina, pinol K'äj Humanidad Winaqil
Hasta allá K'a ke la' apo Humedad Räx, raxal
Hechicero Aj'itz Húmero Runimab'aqil q'ab'aj
Hechos ficticios Nawalin b'anoj Humo, vapor Sïb'
Hectógrafo Ch'eqeb'äl Humor vítreo Rij q'axwachaj
(impresión de (del ojo)
gelatina para
sacar copias)
Hectogramo Al wok'al, wok'al al Ichíntal Ruxe' ch'ima', ruxe'
k'ix
Heladería Ki'saqb'aqonb'äl, Idear Nojinïk
tewmunib'äl
Heladero Ajtewmunil, Iglesia Rochoch ajaw
k'ayinel tew
Helado (de Ki'saqb'aqon, Iglesia, mezquita Te'opan, kotzijay,
comer) tewmunil, tewmun rachoch ajaw
Helecho Chib' Iguana O'on, inay
Helicóptero B'ukük, b'atz'ib'äl Ileon Rujey xkolob'
Hematosis Jalkik' Imperfecto Q'ijul yaw
Hemisferio Nik'aset ruqajib'al Imprenta (la Tz'ajawujb'äl,
austral kaq'ïq' casa editorial) tz'aqawuj
Hemisferio Nik'aset releb'al Imprenta Tzajawuj
boreal kaq'ïq', nik'aset (máquina para
relkaq'ïq' imprimir)
Hemisferio sur Nik'aset ruqajib'al Impresora Tz'ajtz'ib'
kaq'ïq'
Hemisferio, Nik'aset Incienso, copal Pom
semicírculo
Hemisferios (de Nik'aseta' Incisivo Qupinel eyaj
Magdeburgo)
Hemorragias Elekik' Incitar, inducir Taqchi'inïk,
taqchinïk
Herbicida kamisab'äl q'ayïs Incoativos Tikirib'äl
Herbívoro Aj'ichaj Indemnización Tzolinïk ajil
AIDIPI
Hércules Aj releb'al kaq'ïq', Indio (elemento Saqach'ich'il
motzaj ch'umil químico)
Hércules, Motzaj Ch'umil Inducción Taqchinem
constelación Erkules
Hermana de Anab'om, ana' Infancia Q'ijul ak'wal
hombre
Hermano (a) Chaq'alaxel Infección Yab'il
menor
Héroe (ó Kuqulinel, kowiläj Inferencia Tz'aqatitzij
protagonista)
Héroe maya Mama'al Infierno Xib'alb'ay
Héroes de Mama'al Nik'asetul Infijo Rupam tzij
Centroamérica
Híbrido (cruzar Kakik' Inflador Xupsutib'äl
dos especies)
Hidrógeno Nab'eyal Inflamación Q'aq'anem
Hierba año Maqr Inflamar Q'aq'anïk
nuevo
Hierba buena Ixk'i'j, alawino, Inflar Xupunïk
pasut
Hierro (como Ch'ich'il Inflexión Ruq'a' tzij
elemento)
Hierro, metal Ch'ich' Información Rutzijol
Higiene Ch'ajch'ojil Información Rutz'aqat rutzijol
adicional
Hija de hombre Me'al Informativo Rutzijolal
Hijo Alk'walaxel Ingeniería Retamab'alil nojk'ay
Hijo (de hombre) K'ajolaxel Ingeniero Nojk'ayel
Hijo de hombre, K'ajol Ingenioso Tz'ukunel
joven
Hilado B'atz'in Inglés Q'anchi'
Hilar B'atz'inïk, Ingresos Rokem pwäq amaq'
b'atz'inem ordinarios
AIDIPI
Hilarlo B'atz'ij Inhibir Tanab'anïk
Hilo (de B'ätz' Inicio Tikirisanem, tikirib'äl
algodón)
Hilo (de oveja) Chij Injertar (con Tz'amajch'ak
tejidos, órganos,
animales,
personas,
vegetales
Hipopótamo Chomaq Injertar (plantas) Tz'amatik
Hipotensión Met'utujnem Injerto (vegetal) Tz'amatikonem
Hipotenusa Nimachi' Inquilino Qajoxel
Hipótesis K'awachin, ka'ib'an Inscripción de Tz'ib'an b'i'aj
na'oj nacimiento
Hipotético K'awachinem Insectívoros Tijini'x
Historia B'anob'äl, mujal Insecto Ni'x, ib'ochiköp,
q'eqqni'x
Historia patria B'anob'äl amaq', Insignia de Retal q'atb'al tzij
tzijob'äl amaq' alcalde
Historiador Ajb'anob'äl, Inspeccionar Tz'etïk
ajmujal
Historicidad B'anob'alil, ojer Instante, cerrar y Yupaj
tzijob'al abrir de ojo
Hoja alterna K'ulaxaq Institucionalizar Saqarisanïk
AIDIPI
Hoja dentadas K'ixachi' Instrucción Tijonem, k'utunem
escolar,
enseñanza
Hojas para K'o'x, maxen Instrumento Silob'äl, q'ojomab'äl
tamales (como
instrumento
musical)
Hollín Ab'a'q' Instrumento Samajib'äl
(trabajo)
Hombre Achin Insulina Saqa'
Homeostasis Nak'lem Insumos Raq'om tiko'n
agrícolas
Homógrafa Jutz'ib' Integral Onojel
Homónima Juq'ajan Intensidad Uchuq'alil
homófona
Homónimo Juq'an Intercalar Xolonem
Hongo, variedad Kenke'x Intercostal Rukojolil poxaj
de hongo
Horizontal Kotz'ojuch' Interés Ral pwäq
Horizontal o Kotz'ojuch' Internado (como Tz'apitijob'äl
abscisa de escuela)
Horizontalidad Kotz'olal Interoceánica Palow nimab'ey
Hospital, centro Aq'omab'äl jay Interpretación Pach'q'ominen
de salud
Hoy, hace un Mi'er Interpretación de Söl ka'al
momento datos
Hoz, guadaña Jos Interpretar Tzoq'ominïk, solïk
Hueco Jowojïk, wokowïk Interrumpir Xich'inïk
Huehuetenango Chinab'ajul Interruptor Q'atb'äl q'aq'
Huele de noche Najpuj, rujub'ub'il Intersección de Runaman molaj
aq'a' conjuntos
Hueso B'aq, nub'aqil Intestinos Xkolöb'
Hueso arqueado Kotob'aq Introducción Ruju'ik
Hueso duro Kowib'aq Invención Tz'ukuj
Huesos cortos Kutub'aq Inventar Tz'ukunïk
Huesos duros Kowib'aq, kowiläj Inventor Tz'ukunel
b'aq
Huesos planos Mok'ob'aq, li'ob'aq Inventos Tz'ukuj
Humectante Ch'eq Invierno Pa jäb
Humildad Kamela'l, kamelal Inyectar Ya'on b'aq
Humilde Kamel Ionosfera Rox kaq'iq'al
Huracán Juraqän, q'eqäl jäb' Ionosfera Roxtas kaq'iq'al
Iconografía Achch'ab'nem Iris (del ojo) Rukel wacha j (rukel
nuwäch)
Ideal Na'ojij, wana'ojil Irreal Ta
Identidad B'anikil Irrealismo Tayal
Identidad cultural B'anikil b'anob'äl Isla Yul, setulew
Identidad étnica B'anikil Islas y Yul chuqa' k'iyul
molawinaqi' archipiélagos
Identidad B'anikil amaq'il Istmo Yak'ayïk ulew
nacional
Identidad B'anikil winäq Istmo de Ruyak'ulew
personal América K'aqosetul
Identificador Etal Itálica Tzalatz'ib'
Ideogramas Na'ochib'äl Ixil propio Raqän tzi'
Idiolecto Molaj ch'owen Izote Parkïy
Idioma maya Mayab' ch'abäl Izquierda Xokon, xoko'n
Idioma, lenguaje Ch'ab'äl Jabalí (coche Raq juyu', juyb'äl aq
monte)
Idiomático Ch'ab'alel Jabón Xab'on, ch'upäq
Ídolo K'awil Jacaltenango Xajlaj
Igualdad Junamilal Jactarse Pe'elanïk ijaj,
falsamente xupe'elaj rij, punanïk
ijaj, xupunaj rij
Igualdad de Junamil molaj Jadear Sewsonïk
conjuntos
Igualdades Junamilem Jarra, taza de Xar
barro
Ilustrador Achib'anel Jarrón Nimaxa'r
Imagen fija Mesilo'achib'äl, Jején Ni'x
nak'äl achib'äl
Imaginación K'utumej, nupaläj Jeroglífico Ojer tz'ib'
pa ruwäch, papo' (escritura
egipcia)
Imán Jik'uchuq'a' Jeroglífico maya Ojer tz'ib'
Imanar Jik'anïk Jiote Sal, salpich'
Impar Mank'ulaj Jirafa Nimaqul
Importante, útil K'atz'inel Jocote Q'enum
Impresión digital Juch'un b'i'aj Jocote de Q'enüm k'oy
agosto
Imprevisto Man jun runojin Jornadas Samaj
Impulso K'i'uchuq'a' Jornalero, Samajel
trabajador
Inagotable Jantak'o Jorobado Woq'owïk
Inanimado Mek'aslïk, jalwäch Joya Nimapwäq
Incendios K'atïk Juez AIDIPI Q'atöy tzij
Inclusive Ja jun Jugo Ruya'al
Incógnita Ewal Jugo gástrico Ruya'al pamaj
(matemáticas)
Incoloro Meb'onil Jugo intestinal Ruya'al xkolob'
Incómodo Ch'il na'ïk Julio Ruwuq ik'
Incomplejo Mek'ax Junio Ruwaq ik'
Incompletivo Metz'aqatil Jura (como jura Ruchab'al laqam
de la bandera)
Incompleto Ch'emäl Justicia Q'aq'al
Inconocible Me'etawäch Justicia Q'aton tzij
Inconsciente Mena' Justicia, poder Q'aq'al
político
Incontable Me'ajilel Justificar, Sununïk aqanaj
disculparse
Indagar K'otonïk Jute de mar Pur
Indagar K'otonil Juzgado, Q'atb'äl tzij
municipalidad
Indicación B'ij K'iche' propio Raqän qachi'
Indicativo Chojb'anikilal Kilogramo Xo'al
Índice radical K'ut xe'el Kilolitro Xo'a' pun
Indirecta K'anb'en tzij, roqin Kilómetro Xo'a etok'al
tzij
Indivisible Manjachel, Kiosko Tzuk'jay
mejachel
Indulgencia, Kuyunem Laberinto Sachib'ey
Industria K'iyb'anoj Laboratorio Tojtob'äl
Industria textil K'iyb'anoj kem Laboratorio de Tojtob'äl kematz'ib'
computación
Industrial K'iyb'anoj Laboratorio Tojtob'äl tijonem
escolar
Inexacta Metz'aqät Laboratorio Ruch'ob'ib'al kaj
espacial
Infiel Mejikilel Laboratorio Tojtob'äl aq'om
médico
Infinidad, Mek'isel Laboratorio Tojtob'äl xanil
inmensidad químico
Infinitivo Mepach'un b'anoj, Laboratorio, Tojtob'enïk
ikïk prueba
Infinito Ikik Labrador Tikonel
Informal Etz'ak'u'x, mechol Lado Ruxkin
Infusorios Chikopil ya' Lado inicial Tz'ukwäch
Ingerir B'iq' Ladrar Wawotinïk, b'a'on
Innovación Jalatajinem Ladrillo, teja Poron xan
AIDIPI
Innovador Jalatajinel Lagartija Spa'ch, xpa'ch
Inorgánico Me'aq'alil Lago de Titicaca Titikaka
Inquietar Mayinïk Lagos de Ruchoy K'aqosetul
América
Insalivación Chub'unem Lagos de Ruchoy Nik'asetul
Centroamérica
Insatisfecho Mek'osak'u'x Lágrimas Ruya'al wachaj
(igual)
Insecticida Kamisab'äl ni'x Lamer Req'orïk, req'oj,
req'onem
Inseguridad y Mejikomal, mejikil Langosta, Sak'
vulnerabilidad chuqa'q'ajojtaqem saltamontes
Inspector, Nik'onel Lanza Toq'b'äl, ch'ab'
supervisor
Instituciones Moloj ri'ïl, moloj taq Lanzamiento de Setk'aqoj
samaj disco
Instrucción K'utunem, tijonem Lanzar Roqinïk, torinïk
Instrumental B'alel Lapicero, lápiz Tz'ib'ab'äl
Instrumento para Ch'okeb'äl cho'm Largo, tallo Raqän
camaronear
Instrumento para Majob'äl kär, Laringe Xul
pescar chapib'äl kär
Instrumento para Majb'äl kär, Laringitis Yab'ixul
pescar chapb'äl kär
Instrumentos Kaxlan samajib'äl Lata de hornear Perech'ich',
internacionales kajch'ich'
AIDIPI
Integrantes K'ojem, k'ojel Lateralidad Xikina'il
Intensificador Kan Latido cardiaco T'uk'uxaj
Intensivo Lajiläl Latidos Pum
Interacción K'exb'anik Laurel Rojxiwan
Intercambiar Jalwachinïk Lava Ruq'olil xkanul
Intercultural K'exana'ojilal, Lazarillo (guía Yuqeymoy
q'uchna'oj para persona
ciega)
Interculturalidad K'exna'ojilal Leche Tz'umaj
Interés simple Choj ral Leche de mujer Rupam tz'umaj
Interferencia Jujunïk Lechuguilla Raq' kaqolajay,
q'un'ün, k'unk'un
Interior Chi rupam Lechuza Xoch'
Interjección Mayïk Lectura creativa Uchan sik'inïk
Interlocutor K'ulanel Leer Sik'inïk wuj
Internacional Ajuk'an, elniminik Legañas, cheles Puch'
Internacionalizar Ajuk'anik, Legibilidad Saqilal
elnimirisaxik
Internacionalme Elnimirisanil Legislación Nuk'taqanem,
nte taqarisanem, Q'aton
tzij
Interrelación Junamil Legislación Nuk'aqanem samaj
retamab'alinem laboral
Interrogar, K'utunïk Lema (frase Oyojk'u'x
preguntar, pedir concisa, de
publicidad)
Interrogativa K'utunem Lengua natural Tzijob'äl
Interruptor, Chupib'äl Lenguaje escrito Tzib'an chab'äl
switch (para luz)
Intersección Junamil molaj, Lenguaje Tzijöl ch'ab'äl
jupu' informativo
Intersección Junaman molaj Lenguaje Retal ch'ab'äl
entre dos mímico
conjuntos
Intervalo Kojolaj Lenguaje Ruq'a ch'ab'äl
regional
Intestino Ch'uti' xkolob' Lengüeta Raq' b'uküt
delgado
Intestino grueso Nim'a xkolob', pïm Lentes de Tz'aj lemowäch
xkolob' contacto
Intrépido, Kowiläj Lentes oscuros Q'equm lemowäch,
valiente, audaz, (para el sol) q'eqlemowäch
Intuitiva Na'onïk Lenticular Rutank'or xikinaj
Inútil Man okel ta Leña de todo Si'
tipo
Invasor Majonel Letra Tz'ib'
Inventario Cholwachinäq Letra cursiva Yuqutz'ib'
AIDIPI
Inversión de K'exon etalim Letra mayúscula Nimatz'ib'
marcadez
Invertebrado Ajti'ojil Letrero Q'ajarisab'al
Investigación Jikilib'äl, Levadura Sipojib'äl kaxlanwäy
jikilib'anem
Investigador Jikilib'anel Léxico Taq tzij, chol tzij
Investigadores Jikilib'anela', Lexicografía Nuk'choltzij
ch'aqonila'
Investigar Jikilib'anik, Ley (como de Taqonem tzij
ch'aqonik derecho)
Inyección B'aqaq'om Leyes naturales Taqoj kajulew
Iracundo K'a'äl Libreta de Ruwujil yakpwäq
ahorro
Irracional Me'ajilab'äl, Libro Wuj, sik'iwuj
mech'ob'onel
Irreducible Mech'utinirisam Libros de texto Rusik'iwuj tijonïk
Irresponsabilidad Merejqalem, Licor Ruk'u'x ya', tzam,
mek'otzij k'o'x
Irresponsable Mek'is tzij Liendre Rachäq ük'
Irresponsableme Mek'otzijel Lima Q'analanax
nte
Irrigador K'ojlib'äl Limalimón Q'anch'äm
ch'ajomapamaj
Italiano Aj itali'an Limbo, hoja Ruxaq kotz'i'j
Itrio Metama'ulewil Límites Ruchi'
Izabal Chi B'ukulew Limpiabotas, Su'üy b'uküt
lustrador
Jabón (planta) Ch'upäq Limpiavidrios Sub'äl lem
Jalapa Chi Sanayi', Chi Línea cerrada Tz'apijuch'
Xalapan
Jalar Jek'onïk Línea espiral Sotojuch'
Jamón Ch'ayon ti'ij Línea oblicua Tzalajuch'
Jarabe Kab'i'aq'om Línea Tik'ilem juch'
perpendicular
Jardín Kotz'ib'äl Línea telefónica Ruk'amal oyonib'äl,
k'ama'oyonib'äl
Jaula Ko'k, tz'apib'äl Línea vertical Tzalan juch'
Jeroglíficos Mayatz'ib' Lingüística Solchi'
AIDIPI
Jet Jumixik' ch'ich' Linterna Q'ab'asaqil,
ch'utisaqil
Jícara Mulul, Tzimay Liquefacción Ya'rinem
Joven Ala', k'ajol ala' Líquido (estado Yayoj, ya' ruwäch
líquido)
Joven, señorita Ixtän Líquido de Ruya'al pab'ab'äl
frenos
Joyería Ichinajay Lira Ri'l
(instrumento)
Juego Etz'anem Lírico Silin
Juego a Molaj b'anb'anel Lirón Patzjech'oy
Juego b Molaj k'ulb'anel Lisosoma Ya'arnem
Juegos Etz'amaq' Listón, tocoyal Xoq'öp
olímpicos
Jueves Juq'ij, jweq'ij, rukaj Litosfera, Ruwi' ulew
q'ij corteza terrestre
Juez Jikib'anel Litro Punme't
Juez de Jikib'anel sujunïk Liviano Tzo'y
instancia
Juez de paz Jikib'anel q'atöy Llama de fuego Ruxaq q'aq'
tzij
Jugar Etz'anïk Llamar Oyonïk
Juguete Etz'ab'al Llamar a aves T'urijinïk
para darles
comida
Juguetería K'ayib'äl etz'ab'äl Llanta (de carro, Sutib'äl, ruxajab'
etc) ch'ich'
Juilin Muy Llanta, rueda Sutib'äl
Juntos E tunül Llave (signo) Rep
Júpiter Kumätz ch'umil Llavero Weqjaqb'äl
Jutiapa Chi Purya', Chi Pur Llegar a un Poponïk tzij
acuerdo
Laberinto (óseo Julb'aq ak'axab'äl Lleno Nojinäq
del oído)
Labio Chi' Llevar Uk'wanïk
Labios leporinos Mül chi'aj Llorar Oq'enïk, oq'ik
Lacre Kaqaq'ol Llorona (de Tzanq'opoj
leyenda)
Ladino, mestizo Mo's, kaxlan, Lóbulo Ruxe' xkinaj
(a) q'eqa'
Lado terminal K'iswäch Lombriz de tierra Rixkolob' ulew,
xkolob' unüm
Ladrón Eleq'om Lombriz Xkolb' unum,
intestinal saqikimätz, chikopil
pamaj
Lagarto Ayin Longitud Raqän
Lago, laguna Choy Los Alpes Yuqki' juyu'
Laica Metik'u'x Lucha Tijomal
Lamiluz B'otsäq Lucha (lucha Tzaqon uchuq'a',
libre) tzaquchuq'a'
Lámina B'ot, ruwi' jay Lugar que Ruk'ojlem
ch'ich' ocupa
Lámina de zinc B'otch'in Lumínica Uchuq'asaqil
Lámina duralita B'otjay Luminoso Saqil
Lámina B'onin wuj Luminosos Saqila', saqilel
ilustrativa
Laminario B'onin wujb'äl Lupa Nimirisab'äl
Lancha Ch'utijuku' Lustrar Su'unïk
Lantén Lante Lustro, Wo'o' juna'
quinquenio
Lanzamiento de K'aqoch'ab' Luz natural Saqil
jabalina
Lápida (piedra Kamïk Machucador Q'utb'äl
mortuoria) q'alajirisab'äl
Largo, alto Nïm raqän Maderables Ruche'el che',
(estatura) che'ib'äl
Lata (como lata Lemeq Madrastra Yajte'
de jugo)
Lata (como una B'oloyalil Madroño Uk'a'
lata de fríjol, etc)
Látigo Ch'ayb'äl, rapab'äl Maestro de Rajaw samaj
obras
Latitud, Kojolil Maga Suq'unel
diferencia
Lavado Ch'ajo'n Mágica Suq'
Lavadora Ch'ajb'äl tzyäq Mágico (ojos Pus nawal
mágicos)
Lavamanos Chajaq'ab'aj Magisterio Rutijoxik ri tijonel
Lavandera B'anöy ch'ajo'n Magistrados Q'a't
Lavaplatos Ch'ajb'äl läq Magnesio Tz'inalil, jik'inem
Lavar Ch'ajonïk Magnitud Nimil, nimilem
Lechería K'ayij tz'umaj Maguey Saqk'iy, ch'iwu'
wakax
Lechuga B'uch', yuch'ichaj Maicena Poqixim
Lectura Jeqër sik'inïk Maíz negro Raxwach
integradora
Legítimo Kutamil Majestad, señor Tepwal
Lejos Näj Mal de ojo Ruwawinäq
Lengua Aq'aj, waq' Mal sazonado, Taq'töj
mal guisado
Lengua Ajuk'an ch'ab'äl Malaria, Raxtew
extranjera paludismo
Lengua materna Nab'ey ch'ab'äl Maletín Wachinaqel
Lengua muerta Mayix ch'ab'äl Malla Pach'un
k'amach'ich', rak'arik
ch'ich'
Lengua, idioma Ch'ab'äl, ch'i' Maltosa Tz'eb'e'
Lengua, idioma Chi', ch'ab'äl Mam propio Raqän tyo'ol
Lenguaje Ch'a'owem Mamá Te'ej
Lenguaje Ch'ik mayijch'ab'äl Mamey Q'antu'l
apelativo
Lenguaje Ch'owem ch'ab'äl Mamíferos Tz'umanela'
articulado
Lenguaje Na'och'ab'äl Mamíferos Tz'umanela' taq
científico o chikopi'
técnico
Lenguaje Ch'ach'otikïk Mamón Tz'ub'äl
coloquial
Lenguaje Achch'ab'äl, utziläj Manada Q'ataj
especial ch'ab'äl
Lenguaje Ch'ab'nem Mancha solar Q'aqal q'ij
expresivo
Lenguaje Juch'ab'äl Manco Sikq'a'
general
Lenguaje Achch'ab'äl Mandamiento, Pixa'
informal o consejo
familiar
Lenguaje Lem ch'abäl Mandar Taqanïk
literario
Lenguaje táctil Na'ch'a'owen Mandatos Taqonem
Lentes Lemowäch Mandíbula Xe'eyaj
Leña rajada Ch'aron si' Mandíbula Xeb'aq eyaj
inferior
León Köj Manecilla Rab'ab'äl
Letra de molde Atiyal tz'ib' Manejo de Rukusaxik tzijob'äl
información
Letra minúscula Ch'utitz'ib' Manejo de Rukusaxik
tecnología na'ojb'anem
Lexicología Etamanïk Manga de Raqän (wexaj)
nuk'choltzij pantalón
Leyenda Moch'öch' Mango (fruta) Q'anatz'ub'
Libertad Jamalil Mango, cabo Raqän, ruq'a'
Libertad de Kolob'äl, elesab'äl, Manguera de Nimaku'n, teq'elku'n
cautiverio, kolob'eb'äl riego
Libertad Jamalil, alajil Manija Yakb'äl ch'at
democrática
Libra Chaq' al Mano de piedra Ruqa' ka'
de moler
Librería K'ayiwuj Manta (como Tzyaqlem, sowol
para anuncios)
Librero Kaqul wuj Manteca, grasa Q'anal q'anxux
Libro para B'oniwuj Mantel (de Nimasu't
colorear mesa)
Licenciado (a) Li's Mantequilla Qasq'anal
Licuadora Jok'b'äl Mantis Siwil
Licuar Jok'onïk Manto Rupam ulew
Lidereza, Ix'ajpop Manuscrito Q'ab'atz'ib'aj
consejera (copia a mano)
Liebre K'eche'umul Manzana Nimamixk'u'
Lienzo Ch'a'a' Manzana Waqk'an
(medida de
terreno)
Lija Juqb'äl che', Mapa Ruwäch setul
liq'ab'äl che'
Lijar Liq'onisanïk, Mapamundi Ruwasetulew
luch'unisanïk
Limón Ch'amalanx, Mapas Ruwäch setul
k'oloch'am aeronáuticos ch'ich'inel
Límpido Lo'x lo'x Mapas Winaqirel ruwäch
demográficos setul
Limpio Ch'ajch'öj Mapas Rulewal ruwäch
geológicos setul
Línea abierta Jaqajuch' Máquina de Tz'isob'äl tziyäq
coser
Línea curva Kotojuch' Mar Palow
Línea de la Jujuch' k'ajim Mar Palow surijulew
fracción mediterráneo
Línea horizontal Kotz' juch' Maracas Tzojtzoj
Línea ondulada B'olojuch' Marcador de Retal ruq'ijul
tiempo
Línea paralela K'ulaj juch' Marcador Q'aq' juxb'äl
fluorescente
Línea quebrada Kumajuch' Marcar Q'axanïk, ya'anïk
Línea recta Chojuch' Marchar Polok'
Línea, guión Juch' Marco Rutaqen
menor constitucional cholk'aslemal
AIDIPI
Líneas navieras Ejqanib'äl juku' Marfil Rukowil eyaj
Lingüística Kusaxik solchi' Marimba Tilinche'
aplicada
Linóleo Linlin Marimbista, Q'ojomanel
músico
Liso Liq' Mariposa Palamax
Listo, inteligente Na'owinäq, jwi', Marmota Waräy jöb'
k'äs
Literatura Lemïk Marsupiales Tz'umanela' ejqakal
Litio Ch'uch'ulil Marzo Rox ik'
Llaga Ch'a'k Más Ruk'in
Llamar a B'oyonïk Masa atómica Ruch'akul k'aj
animales a
traición
Llano, llanura Li'on Masacuata Tolob'on
Llanura Jomojïk, li'an Matapalo Tzara'
Llave Jaqib'äl, lab'ib'äl Matemática Retamab'alil
(instrumento) ajilanem
Llavín Jaqib'äl Materia (como Uchuq'ab'il, ulewal
e= mc2)
Llegar Aponem Materia Pus ch'ak
(infección)
Llovizna Musmül jäb' Materia cinética Silel ch'a'q
Lluvia Jäb' Materia potencial Uxlaninäq ch'a'q
Lluvia con viento Kaq'ïq' jäb' Materia y Ulewal chuqa' ch'a'q
energía
Localismo Ch'aqa tzij Materiales Samajib'äl
Locativo K'ojib'anel Materiales Samajib'äl tijob'äl
escolares
Loco Ch'u'j, mox Matorral Q'ayïs
Locutor Ajtalutzij, Matrimonio civil Q'atb'äl tzij k'ulanem,
talutzijonel k'ulub'ïk pa q'atb'äl
tzij
Lombrices y Jüt xkolob' Mayo Ro'ik'
gusanos
Longaniza Kane's Mayonesa Saqatzep
Loro, chocoyo K'ël Mayor de edad Nimawinäq
Loroco K'ayläj pixik', kiläj Mayordomo Ruk'iyal
pixïk
Lotería Ch'ako'etz'anem, Mazorca (con Pata'x jäl
etz'aniwach varias cabezas
Loza (terraza) Kajalo's Mecapal Patän
Lubricante Koroq'ib'äl, jiloj Medida de Raqän etab'äl
longitud
Lucayas Lukay Medida de masa Q'oral
para una tortilla
Luciérnaga Chupül q'aq', Medida de Wachil etab'äl
chupüy q'aq' superficie
Lugar K'ojib'äl Medida superior Nimapajb'äl
Luna Ati't, ik' Medidas Tikoj etab'al
agrarias
Luna nueva Alaj ik', ya' ik' Medidas de Pamil etab'äl
capacidad
Lunar, seña Etal Medidas de Q'ijul etab'äl
tiempo
Lunes Luq'ij, nab'ey q'ij Medidas Pwäq etab'äl
monetarias
Luz eléctrica Maytew saqil, Medio blanco Saqsöj
koysaqil
Maceta Kotz'ib'äl Medio Tinamït ri'ïl
comunitario
Machete Choyb'äl, machet Medio de Tzijob'äl tzij, tzijob'äl
comunicación ri'il
Macho (solo Achij Medio escolar Tijob'äl ri'ïl, rutewul
para animales) tijonïk, rulewal
etamab'äl
Macho y mula Kowiläj kej Medio escrito Tz'ib'an tzij
Macrocurriculum Nim rucholajem Medio oral Tzijon tzij
tijonik, nim
choltijonem
Madrina Loq'te', loq'te'ej Medio salado Tzaytzöj
Maduro, cocido Chäq' Mediodía Pa nik'aj q'ij, tik'ïl q'ij
Magma Ab'äj xe'rach'ulew, Medios de Tzijob'äl ri'ïl,
ruq'olil comunicación q'asab'äl tzij
ruwach'ulew
Magnetismo Jik'ik Médula espinal Rukeb'e' kumätz
Magnetósfera Jik'iset Médula oblonga Punkeb'e'
Mago Kaqtejax Médula, tuétano Rupam b'aq
Maíz Ixim Medusas Yiq'iq'ïk chikopi',
kenke'
Mal aliento, c B'osk' Megámemetro R'ij etok'al, xo'il
269 etok'al
Malacate, huso, B'atz'ib'äl Mejilla Q'otzaj
libélula
Maldad Etzelal Mejorar Xyakatáj
Maldecir K'oqoj Melodía Q'ojol
Maldecir K'oqojïk, Melón Q'ansurche',
chuwilinïk, q'anaq'oq'
k'oqonïk, etzelanïk
Maldición K'oqonem Membrana Tas
Malo (referente a Itzel Membrana Tasulkop, rutz'umal
cosa) feo celular k'ajk'äs
Malva Ch'ojöb' Membrana Tas nik'asetesïk
semilunar
Manantial, B'ulb'ux ya' Meneador Tukub'äl, tuku'l
nacimiento de
agua
Manganeso Chajich'ich'il Meninges Rutas tzatzq'or
Manosear Ch'emoj Meningitis Yab'tas
comida
Manso, pacífico Ch'uch'uj Mensaje Tzijöl
Manzanilla Kotz'i'j aq'om, xiküt Mentir Req'onïk, tz'ukunïk
(planta tzij
medicinal)
Manzanilla Mixk'u', q'ayïs Mentira Tz'ukun tzij
silvestre q'enüm, texuküt
Mañana Chwa'q Mentiroso Tz'uküy tzij
Mapache Aq'a' winäq Menudo Rumololen äk'
Mapas K'amöl ruwäh setul Mercenario Samajel
carreteros
Maqueta Ch'utitz'etb'äl Meridiano Tikïl q'ij
Máquina de Ch'ich'b'äl tz'ib', Meridianos Tik'ïl ik', setël ik'
escribir tz'ib'ach'ich'
Mar caribe Karib'e' palow Mesa de noche Warich'atäl
Marcado Etalim Meseta, valle, Taq'aj
costa, planicie,
llanura,
Marcador Juxb'äl Mesoámerica Runik'ajal Ab'ya Yala
Marcador para Luch' juxb'äl Meta (como el Rayb'äl
fórmica logro esperado)
Marcadores B'onijuxb'äl, juxb'al Metafase Rukaxak (yo'oxik)
Marchante Loq'onel, k'ayinel Metafísica Retamab'alil wina,
winäq
Marchitar Mayamo' Metáfora Rachib'äl tzij
Marimbista Ajtilinche' Metamorfosis, Po'onem, jalk'as,
transformación jalk'aslem
Mariposa grande B'alam malax Meteorito Ruch'ab' kaj
de los montes
Marrano, cerdo Aq Meteorología Retamab'alil ch'ewe'
kaq'iq'al
Marte Kaqch'umil Método Rub'eyal rutijoxik
aprendizaje de ch'ab'äl, rub'eyal
idiomas retamaxik ch'ab'äl
Martes Maq'ij, ruka'n q'ij Método de Rub'ey ch'ob'onem
análisis
Martillo B'ajib'äl Método de Rub'ey tijoxik,
enseñanza rub'eyal tijonem
Marxista, Ajxoko'n Método de Rub'ey ruk'u'x samaj
comunista síntesis
Masa de maíz Ke'en Método para la Rub'eyal rutijoxik
enseñanza de ruka'n ch'ab'äl
segunda lengua
Masajear, Malonïk Métodos de Rub'ey sik'itz'ib'anik
acariciar lectoescritura
Máscara K'oj Metro cúbico Waqwäch etok'al
Mascota Ch'akob'äl Metro de pared Xana'etab'äl
Masculino Achijilem Mezcla Tz'aq
(género)
Masticación Kach'inem Mezcladora Tz'aqab'äl
Masticar, mascar Kach'inïk, Mezclar Xoloj
kach'inem, kach'uj
Masticarlo Kach'ij Mezquino, Xu'y, jixk', pixnäk'
verruga, lunar
Matar Kamisanïk Mi 1 ps Wichin
Matazano Ajache'el Mi codo Nutz'ik
Matemática y Ajilab'äl chuqa' Mi nieto Wïy numam
pensamiento na'oj , ajilab'äl
lógico chuqa' jikna'oj
Matemáticament Ajilab'alil Micra Titi'
e
Matemático Ajajil Microcurriculum Tiko'ol rucholajem
tijonïk
Materia prima Nab'ey uchuq'ab'il Microfotografía Ti'achib'äl
Materia, Ch'a'q Microscopio Nitz'etb'äl, nitz'ub'äl
sustancia
Matrimonio K'ulub'ïk, kulanem Miel Ruya'al che'
Matrimonio K'ulub'ïk xukulem Miel de abeja Raxkab', ruya'al che'
religioso
Máximo común Mimajachanel Mielina Pisib'och'
divisor
Maxtate, Maxtat Mientras tanto Rokik
taparrabo
Mayor que Ik'wäch Miércoles Rox q'ij, miq'ij
Mazorca Jäl Migraciones Q'axajamaq'
Mecánico Ajmir, nik'onel Milenario Xo'alinel
ch'ich'
Mechón (como Chakäch Milenio Xo' juna', xo'a'
de jirafa)
Media luna Nik'aj ik' Milésimo Xok'aj
Mediano Loman Milésimos Xo'ali'
Medicamento Mololen aq'om Mililitro Pun xok'aj
Medicina Aq'om Milimétrico Puyetok'al
Medida Etab'äl, paj Milímetro Puyaj
Medida de la Chumay Milla Ramq'äm
mano al codo
Medida del codo Juchumay Millar Xo'il
a la muñeca
Medidas de Etab'äl tz'uk Millares de millón Xo'ila' t'ij
ángulos
Medidas de Etab'äl wuj Millón Oxchuwi' ruwuqkala'
papel
Medidas de Alil etab'äl Millón T'ij
peso
Medidas de Maya' q'ijul etab'äl Millonésimo T'ijt'ij
tiempo maya
Medidas mayas Maya' etab'äl Mímica Tz'ekelib'ej,
(ademanes rachb'anem
ilustrativos)
Medio ambiente Kaq'ib'äl Mineral Rab'ajal ulew, ya'
ab'äj
Medios de B'inel taq ch'ich', Minerales mayas Rab'ajal ulew
transporte ejqanib'äl ri'il
Medir, pesar Etanïk Minería Ya'ab'ajb'äl
Meditar Mayonïk, ch'e'nïk Mínimo Q'ob' xe'el
denominador
común
Médula Keb'e' Ministerio de Ruchituy tijonïk,
educación chitüy ajtij, k'ulk'üt
Meiosis Kajb'anïk Ministerio Ruchituy q'atb'äl tzij
público AIDIPI
Membrillo Anprina, käch' Minuto Roxk'alil, ch'utiramaj
Memoria K'uxla' Miriámetro Xo'a' etok'al
Memoria Nataxik b'anob'äl Misal Xajanib'äl wuj
histórica AIDIPI
Memorística K'uxlanem Misión Taqel taqonem,
rik'ilal
Memorizar, K'uxlanik, Misionero Taqoxel, taqel
memoriza k'uxlanem
Menor que Kajiwäch Mitocondria Tz'im, ruq'aq'al
k'ajk'äs,
Menos Elel Mitosis Yo'oxik
Menstruación Ch'ajom Mitrópico Roki'
Mentón, barbilla Kaxtate', kaxtachi' Mochuelo Pujüy
Mercado K'ayib'äl Moco (de la Ruya'al tzamaj
nariz)
Mercante, K'ayinel Modificadores Rujalel acht'as
vendedor de sustantivo
Mercurio K'olöl, Modificadores Rujalel q'ajarib'äl
q'anach'umil del predicado
Mes, luna Ik' Modificadores Rujalel b'anel
del sujeto
Mesa Ch'atal Modista Tz'ukunel
Mesero Jachonel rikil Modo imperativo Rub'anikil b'anoj
Mesocarpio Ka'ijal Modulación Xob'onem
Mesocurriculum Nik'aj k'ulk'ut, Modular Xob'
nik'aj rucholajem
tijonïk
Mesosfera Nik'aset, xe'ulew Módulo de Ruperaj etamanem,
aprendizaje ruperaj tijoxik
Meta (como en Aponib'äl Módulo lunar Weqkajül ch'ich'
una
competencia)
Metabolismo Kekoj Molleja Pispi'y
basal
Metabolismo K'atanal kekoj Moluscos Wachit'ot'
basal
Metamórfica Jalab'äj Momento de la Q'ijul lemotzij
narración
Metasfera Chi rij set, rij set Momentos de Ruq'ijul tojtob'enïk
evaluación
Metazoos, K'ikop, k'ikop Monedas Setpwäq, k'exeb'äl,
metazoarios chikopi' k'exob'äl
Meteorologista o Ajch'ewe' kaq'iq'al Monedero Yakpwaqb'äl,
metereológo yakpwäq
Meteorólogo Ajkaq'iq'al Monitor Tz'etyab'
Meteoros Ch'ewe' kaq'iq'al Monitor (de Ruwäch kematz'ib',
computador) kemawäch
Meter Ju'ik, ju'uj Monja blanca Saqijix, saqakotz'i'j
Metereológica Kaq'iq'al Monstruo Xib'inel, saqik'oxol
mama'
Método B'eyalil, rub'ey Montaje (como Nuk'wäch, tunwäch
samaj de programa de
tele)
Método Jub'ey ko'olisan Montañas de Rujuyu' Nik'asetul
abreviado Centroamérica
Método Jachojil Monte, zacate Q'ayïs
separado
Metonimia Achwäch Montículo de Tzub'aj
hierbas
Metro Etok'al, ok'al, Monumento Wachab'äj
rab'etab'äl
Metro cuadrado K'ajtz'ïk etok'al Mora Tokan
Metro lineal Juch'el etok'al Moral Utzik'u'x
Mexicano Aj Mexiko', Yaki Moraleja Ya'ol na'oj
México Mexiko' Morder (animal) Purinïk
Mezquino, K'ek' Morete Räx
ávaro, miserable,
egoísta
Micción Chuluj Morfología Nuk'jitznem
Mico K'oy Morral, bolsa Peqes
Microbús Nich'jaych'ich' Mosquito Üs
Micrófono Najak'axab'äl, Motivante Yikak'u'x, nuyik
ch'a'ob'äl, jek'b'äl ak'u'x
tzij
Microorganismo Ch'utich'ak Movimiento Sila'
Migajas K'ajil Movimiento del Rusila' kaq'ïq',
viento silkaq'ïq'
Mil Lajk'al roxq'o' Movimientos Silab'iq'
peristálticos
Miligramo Al xok'aj Mucosidad Tz'eb'etz'ïk
Militar Lab'al Muelle Palowq'a'n
Milpa Awän Muestra, Tz'eteb'äl
ejemplo
Milpa pequeña Awex Mujer Yawa' ixöq
embarazada
Miltomate Ch'äm ixkoya' Multiplicable Tikel
Mingitorio Chulub'äl Multiplicación Tikoj
Mínimo común Ch'utjijachel Multiplicación Tikoj ruk'in
denominador con números cholajib'äl
cardinales
Mínimo común Nimajachel Multiplicación de Rutikoj k'ax
múltiplo complejos
Ministerio Chitüy Multiplicación de Rutikoj lajujil
decimales
Ministerio de Chitüy Ajtiko'n Multiplicación de Tikoj k'ajim
Agricultura fracciones
Ministerio de Chitüy Ajtzij ajtz'aq Multiplicación de Rutikoj lajujil
Comunicaciones números
decimales
Ministerio de Chitüy B'anob'äl Multiplicador Tikojinel
Cultura y
Deportes
Ministerio de Chitüy Ajpokob' Multiplicando Tikoxel
Defensa
Nacional
Ministerio de Chitüy Ajmeb' Multiplicar Tikojin, tikojij
Economía
Ministerio de Chitüy ajpwäq Multiplicar Tikoj ikim ajilab'äl
Finanzas denominadores
Ministerio de Chitüy Ajq'atatzij Múltiplos de tres Oxajilab'äl cholpaxel
Gobernación números
Ministerio de Chitüy Ajtzij Múltiplos del Rucholpaxel al
Relaciones gramo
Exteriores
Ministerio de Chitüy Ajsamaj Múltiplos del litro Rucholpaxel
Trabajo punme't
Ministro Chitüy winäq Mundo Xekaj, ruwach'ulew
Minuendo K'amaxel Mundo, tierra Ruwach'ulew
Minutera Ch'utirisanel Municipalidad, Q'atb'äj tzij
juzgado
Miopía Naqtzu' Muñeca (de la Ruqul q'ab'aj
mano)
Miriámetro Lajxo' etok'al Mural Tz'ajb'an talutz'ib'
Miriápodos K'u'p Murciélago Sotz'
Misa, oración Ch'ab'alil Murmuración Xururinïk, jask'un tzij
comunicación
Misión de Nik'ojnem samaj Músculo bíceps Yoxoti'ojil q'ab'aj
verificación branquial
AIDIPI
Misterio Jask'un tzij Músculo bíceps Yoxoti'ojil aqanaj
crural
Misteriosamente Jask'un, ewajel Músculo Xub'alti'ojil
bucinador
Misterioso Jask'unel tzij Músculo Ruti'ojil tz'umal
cutáneo
Mitad, medio, Nik'aj Músculo de la Ruti'ojil jolomaj
centro cabeza
Mito Meq Músculo de las Ruti'ojil ruxe' aqanaj
extremidades
inferiores
Mixto Karuwäch Músculo del Ruti'ojil kutamil
(fracciones) tronco
Mixto por Chi k'ajim Músculo dorsal Sij
fracción karuwäch
Mixto por mixto Chi karuwäch, chi Músculo Q'ochojolomaj
karuwäch esplenio
Mochila B'ukupeqäs Músculo Silojolomaj
esternocleidoma
stoideo
Moción, pensar Ch'ob'oj Músculo hioideo Ruxe' chi'aj
Moderativo Ch'anöj Músculo oblicuo Q'ochopamaj
del abdomen
Modernismo K'ak'arisanem, Músculo Ruset wachaj
saqil punab'äl orbicular
Moderno, nuevo K'ak'a' Músculo Säm
pectoral mayor
Modificador Jalel Músculo Sutül ti'ojil
pronador,
supinador
Modificador Jalel k'ulaj Músculo recto Ruwäch pamaj
bivalente del abdomen
Modificador Julalel Músculo sartorio Q'ochoch'ekaj
directo
Modificador Kajalel Músculo serrato Ruxe' meske'l
indirecto
Modo B'anikilal Músculo Ruwi' chi'aj
suprahiodeo
Modos del verbo Kib'anikil b'anoj Músculo Ruche'el jolomaj
trapecio
Módulo Juperaj Músculos de la Ruti'ojil aqanaj
extremidad
inferior
Mojado Ch'eqël Músculos de los Ruti'ojil q'ab'aj
brazos
Mojar Ch'eqeb'anïk, Músculos del Ruti'ojil qulaj
mub'anïk cuello
Mojón K'ulb'a't Músculos Yonisilel ti'ojil
involuntarios
Molde Atiyal Músculos tríceps Rij moq'öq'
Moldear Atiyanik Músculos Silel ti'ojil
voluntarios
Molecular Jïk', molk'aj Musgo Pa'tz, suq'uy, q'ux
Moléculas Ch'uti kaj, molak'aj, Música, Q'ojom
molk'aj instrumento
musical
Molerlo Ke'ej, jok'onïk Músico Q'ojomanel, ajq'ojom
Molestar Naqonïk Muslo Rutza'm achäq,
rutza'm wachäq
Molibdeno Kowich'ich'il Muslo oblicuo Qaswachaj
superior
Molinero Ajkeb'äl tz'o' Muy bueno Utziläj
Molino Jok'bäl Muy grueso T'eb'ël
Molino de carne Keb'äl ti'ïj Nabo Saqb'e, kab'wäch
Molino de viento Jek'b'äl ya' Nance Tapa'l
Momento, ciclo Mejaj Naranja (color) Q'anq'öj
Momia B'atz'okaminäq Nariz Tzamaj, nutza'm
Momostenango Chuwi Tz'aq Narrador externo Roxlem
Monarquía Junajpop Nasal Tz'apitzam
Monarquías Amaq' ajawalil Naturaleza Ruwach'ulew
nacionales
Mongolito B'ajb'il Naturaleza Qate' ruwach'ulew
(madre
naturaleza)
Monitor Lemokematz'ib' Naturaleza de Ruk'ojlem molaj
conjunto
Monja Ix'ajyuq' Naturalmente, Richiwi, keriwi'
natural
Monocotiledón Juk'u'x Náutica Retamab'alil
se'olenem
Monólogo Ch'owen yonil Navegación Se'olenem
Monomio Jutzij Navegar, navega Se'olenik
Monosílaba Jujap Negación, Xokonil
negativo
Monoteísmo Jun ajaw Negrita, negrilla Q'eqatz'ib'
Monotonía Ik'ok'u'x Negro Q'ëq
Montacargas Jotob'äl ejqa'n Neón Saqalil
Montado Ch'oköl Nervio auditivo Ruk'amal ak'axab'äl
Montes Chaqi'j juyu' Nervio craneal Ruk'amal tzatzq'or
Apeninos,
Apenino
Monzón de Kaq'ïq' palow pa Nervio espiral Ruk'amal che'el
invierno jäb'
Monzón de Kaq'ïq' palow saq'ij Nervio facial Ruk'amal paläj
verano
Moral AIDIPI K'aslewinäq Nervio Ruk'amal chajib'iq'
glosofaríngeo
Morder (como Katzonïk, katzoj, Nervio gustativo Ruk'amal nab'äl
perro) katzon
Mordisco K'apaj Nervio hipogloso Ruk'amal poq
Morfema Jitz Nervio motor Ruk'amal mir
Moronga B'oloq'utu'n Nervio óptico Ruk'amal wachaj
Mosaico K'ojob'äl Nervio patético Ruk'amal ch'os
Mosca Amolo' Nervio trigémino Ruk'amal roxb'och'
Mosca verde Achaqanel Nervio vago Ruk'amal ses
Mostrador K'ayich'atäl Nervios Rib'och' keb'e'
medulares
Mostrar K'utunïk Nervioso (a) Siksot
Motobomba Chupch'ich' Net Tzeqya'l
Motor Mir, k'uxach'ich' Neuralgia Ruq'axomal ib'öch'
Motorista Ajmot'ot' Neuritis Ruq'aq'anik ib'och'
Motorizado Mot'ot'il Nido Sokaj
Movimientos Ajowaxel silonïk Nigua Sisom, ni'x
voluntarios
Mucho Janila', sib'iläj, k'ïy, Níquel Saqich'ich',
yalan chojmirisanikil
Mudo Mem Níspero Q'anam
Muela Ka', ka'ey Nivel infantil Q'ijul ak'wal, chojwi'
ak'wal
Muerto Kaminäq Nivel Ruwi' tijonïk,
universitario ruchojwi' tijonïk
Mujer Ixöq Nixtamal (maíz Tz'o'
cocido)
Muleta Ch'amiyab'äl Nombre del Rub'i' ri k'ulunel
destinatario
Muletilla Mül Nominal T'as
Multi e K'iyal chuqa' Nórdico Releb'al kaq'ïq'
inteculturalidad na'ojib'äl
Multicultural, K'ib'anob'äl Norte, Releb'al kaq'ïq'
pluricultural septentrión
Multiétnico K'imolaj winaqi' Nosotros Röj
AIDIPI
Multilingüe K'ich'ab'äl Nota musical Ruqul q'ojom
Multiplicación de Ajilal tikoj Nota periodística Retal talutz'ib'
dígitos
Multiplicación de Junilem tikoj Notación Tz'ib'anem rik'em
un entero por expandida
una fracción
Múltiplo Cholpaxel Noticia Rutzijol, tzijomil,
tzijöl
Múltiplos de dos Cholpaxel Noticia breve Nitz' tzijöl
números ka'ajilab'äl
Múltiplos de K'ajtz'ïk cholpaxel Noticias Tzijöl
metros etok'al
cuadrados
Múltiplos del Cholpaxel xo'al Noveno Rub'elej
kilogramo
Muñeco, Ala's Noviembre Rujulaj ik'
marioneta
Murmurar Jask'unïk Nube Sutz'
Músculo ciliar Lay ti'ojil Nuca Rij qulaj, rij wi'aj
Músculo Kaxkate' Núcleo del Ruk'u'x q'ajarib'äl
masetero, predicado
maxilar
Músculo oblicuo Jotwachaj Núcleo del Ruk'u'x b'anel
inferior sujeto
Músculo recto Choj ijti'ojil Núcleo silábico Ruk'u'x jap
externo
Músculo recto Choj xeti'ojil Nudo Xinb'äl
inferior
Músculo recto Choj witi'ojil Número atómico Raqjilab'al k'aj
superior
Músculo tríceps Meyo'xaj Número de Tikomal ajilab'äl
branquial elementos
Museo Kaqajay Números Pachq'omin ajilab'äl
opuestos
Muslo, nalga Achäq Nutria Rutz'iya'
Nacer, Alanïk Nutrimos Xojilin
reproducir,
multiplicar
Nacimiento Alaxib'äl Nylon, náilon T'imtut
Nacimiento de Alaxib'äl ya', Objetivos de la Rayb'äl tijonïk
agua tz'ukub'äl ya' educación
Nación AIDIPI Amaq'il Objetos Wachinäq
Nacional Amaq'el Obligación Taqentzij, achsamaj
Nacionalidad Amaq'el, Obligaciones de Rejqalil ach'ala'il
tinaminatil, la familia,
winaqirem,
amaq'ilal
Nacionalidad, Amaq'ilem, Obligaciones, Pajqalem, achsamaj,
civismo, tinamitalil, deber de la rejqalil ach'ala'il
sociedad, winaqirem familia
Nacionalista Amaq'elil Obra, libro Wuj
Nada, ninguno Man jun Observación Tz'etonem
Nadador Muxanel Observar Tz'etonïk
Nadar Muxanïk Observatorio Tz'etob'äl
Naranja Alanx, aranxäx Obstruir Q'atonïk
Naranja agria K'ayalaranxäx, Occidente Ruqajb'al q'ij
k'ayalanx
Narración Lemotzij,tzijonem, Oceanía Raxasetul,
lema' Choyasetul
Narración Lemotzij k'aslemal Océano Palow
autobiográfica
Narrador Ajtzij, ajlemotzij, Océano atlántico Saqapalow
rox lemotzijonel,
lemanel
Narrador interna Julem Océano pacífico Q'anapalow
Narrar Lemonïk, tzijonïk Ocho Waqxaqi'
Natación Muxanem Ocioso Tolan
Natalidad Alaxel Octágono Waqxaqtz'uk
Naturaleza, Kajulew Octavo Ruwaqxaq
universo
Nave, barco, Mirjuku' Octogentésimo Rukaq'o'
lancha
Navegante, Ajse'ol, se'onel Octogésimo Rukajk'al, rujumuch'
marinero
Navidad Alaxb'äl q'ij Octosílabo Waqxajap
Neblina Moyew Octubre Rulaj ik'
Necedad (de Jipil Ocultar Nrewaj
necio)
Necio Jip Ocupado Nsamäj
Negación Man Oeste, poniente Ruqajib'äl q'ij
Negar Man jujik ta Oferta, ganga Pa rajil
Negativo Mantzij Oficina Samajay
negación
Nematelminto Jisjüt Oficio, cargo, Samaj
trabajo
Nematelmintos Jischikop Ofrecer Sujunïk
Nene, nena, Ne'y Ofrendar Sujïk
bebe
Neolatinas o Jalaj'a Ojo Runaq' wachaj
románticas
Neologismo K'ak'a' tzij Oleoducto Til
Neptuno Chaq'ich'umil Olla común Sele'
Nervio, vena, Ib'öch' Olla de presión Tz'apb'ojoy
tendón
Nervios motores Mir ib'och' Olla de una T'u'y
oreja
Neurastenia Luslil, yab'ib'och' Olla grande o Soko'
tinaja
Neurólogo Aj'ib'öch' Olla para cocer Sub'ab'äl
tamalitos
Neurona Ib'öch' kop, ib'öch' Olor a húmedo Q'unq'uj
k'ajk'äs
Neutralización K'islanem Olor Xex
desagradable
(como a pez)
Neutralizar K'islal Olote, xilote Pi'q
Neutrón Mek'aj Onda acústica Q'a k'ulk'oxob'äl
Nicaragua Nikarawa' Onda sonora Q'a nimak'oxo
Nieto, nieta Mam, ïy mamaj Onomatopeya Rajq'aj
Nieve Mustew Onomatopéyico Rajq'ajel
Ninfa o crisálida Li'p Operación Samajil
(matemática)
Niño, niña Ak'wal Oportunidad, Ramajil
(como "el tiempo
es oportunidad)
Niobio Chajuchuq'a'lil Oración Q'alab'ab'
aclarativa
Nitrato Atz'amil Oración Taqab'ab'
imperativa o
exhortativa
Nitrógeno Jiq'alil Orbicular Ruset wachaj
Nitroglicerina Ch'uq Orbita (del ojo)Rujul wachaj (rujul
nuwäch)
Nivel Chowi', li'anib'äl Órbita (solar) Ratinab'al q'ij,
ratinab'al ik'
Nivel primario Chojwi' rupalb'al Órbita de Venus Rub'ey ik'oq'ij,
rukala' ik'oq'ij
No Mani, manäq, ni Ordenado, Nuk'un
arreglado
No está Man k'oj ta Ordenar Nuk'uj, nuk'ulem
No hay Manäq Oreja, pabellón Xikinaj, nuxkin
No marcado Metalim Organelo Timirk'äs
No perecedero K'aslel Organización de Rumaj ka'al
datos
No pertenece Me'ichinal Organización de Tunun molon
las Naciones
Unidas ONU
No pronominal Mek'ex Organización Raxnaqil moloj
Mundial de la ruwach'ulew RMR
Salud, OMS
Noche Chaq'a' Órgano Q'ab'aq'ojom
Norma regla B'eyal Órganos Ruq'a' raqän
prescriptiva, ch'akulaj, mirk'äs
procedimiento
Normas de B'eyal na'oj Orientación Rub'ena'oj
conducta
Nota Ch'utitzijöl Orientación para Pixab'em samaj
el trabajo
Notación Joto'ajil Orientador Ya'öl na'oj
exponencial
Nova Chupupila' Oriente Relab'äl q'ij
(astronomía)
Novela Lem Origen Xenab'al
Novela Lemajiläj, lemch'et Origen de Ruxe'el laq'an
costumbrista coordenadas
Novela criollista Lemajiläj Origen del relato Ruxe' ri lem
Novela histórica Lemwinaqil Ornamentación Weqonem
b'anob'äl
Noventa Lajuj rok'al Oro Q'anapwaq
Nublado, neblina Muqül Orogénesis Xenab'anuk'
k'ichelaj
Núcleo Mu'x, ruk'u'x Ortografía Tz'ib'a'nikil
k'ajk'äs
Núcleo del Mu'x tzijt'as Orzuelo Ruyüm tz'i', runüm
sintagma tz'i'
nominal
Núcleo irracional Me'ajilab'al Osa mayor Nimimotzaj ch'umil
mech'ob'onel
Núcleo verbal Mu'x b'anoj Oscuro Q'equm
Núcleo verbal Mu'x b'anoj tunel Oso Oxox
copulativo
Núcleo verbal Mu'x jub'anoj Ostras o Wachit'ot'
intransitivo moluscos
Núcleo verbal Mu'x kab'anoj Otoño Tz'apijäb'
transitivo
Nucleolo K'uxelel, tik'u'x Oxi kej Oxi' kej
Nuera, cuñada Alib'ätz Pabellón de la Xikinaj
(de mujer) oreja
Nueve B'eleje' Padrastro Yajtata'
Numeración Kaxlan ajilab'äl Padre, papá Tata'aj
arábiga
Numeración no Ajil mek'ojib'äl Padres de Te'ej tata'aj
posicional familia (incluye
madres)
Numeración, Ajilab'alil Pagar Tojonïk
numeral
Numerador Chikajil, ajsïk Pagaré Retatoj, tojb'äl
ajilab'äl
Numeral Ajilab'alil Países de Ramaq' nik'asetul
Centroamérica
Número cardinal Chojojilab'äl Pájaro Tz'ikïn
Número cardinal Chojajilab'äl Pájaro de Pich'
o natural abusión
Número K'ax ajil Palabra Tzij
complejo
Número Jachajilab'äl, Palabra Yoxtzij
distributivo jachonel ajalib'äl compuesta
Número ordinal Cholajilab'äl Palabra Wixal tzij
flexionada
Número Ajilab'äl k'iyajil Palabra grave Rukab' k'oxom
polidígito
Número racional K'ajim ajilab'äl Palabras Rox k'oxom
o fraccionario esdrújulas
Número, Ajilab'äl Palacio Popob'äl
número racional
Números K'ajim ajilab'äl Palacio nacional Nimak'amajay
fraccionarios
Números Ajilab'äl Palanca Yunq'ut
múltiplos cholpaxela'
Números primos Mek'ulaj ajilab'al, Paletón Ruq'ochb'al
Ruyon ajilab'äl
Números Ichalajilab'äl Palillos (como Xilche'
sumativos para
manualidades)
Numulites Kiwäch pemech Palma Tut
Nutrición Ilinem Palma de la Rupam q'ab'aj
mano
Nutrición y Ilinem, wa'inem Palo de aliso Uk'a'
alimentación,
Nutrir Ilib'äl, ilinïk Palo de jiote Salche'
Oasis Chaqi'j ya' Palo de pito Tz'ite'
Obispo, clero, Atyuq' Palo para Simäj
pastor sembrar, estaca
Objeto K'ulel Paloma de Tukumüx
castilla
Objeto directo Juk'ulel Paloma de Paxkuku'y
monte
Objeto enrollado B'otaj Paloma Üt
mensajera
Objeto indirecto Kak'ulel Paloma torcaza Üt
Objetos verbales K'ulel b'anoj Páncreas Saqsa'y, ruxe' pamaj
Oblicuángulo Metz'uk Pandereta Setechiychïy
Obra de arte Na'ojil wuj Pantalla Wachtzub'äl
Obras literarias Lemawuj Pantalla (de Ruwäch, ruwäch
televisión) taluwäch
Obsidiana Chay, raxachay Pantalón Wexaj
Obstetra K'exelom, iyom Pantano Suq, xoq'o'l
Obstetricia K'exelomanem, Pantera Q'eqab'alam
iyonem
Obtusángulo Jaqajïk oxtz'uk Pantufla Xajab'ätin
Occipital Ijb'aq, wijb'aqil Paño Sub'äl
Ochenta Jumuch', kajk'al Pañuelo Su't
Ocho mil, ocho Juchuy Papel adhesivo, Tz'ajwuj
millares masking tape
Ochocientos Kaq'o' Papel manila Tz'il perwuj, tzilwuj
Oclusiva K'atetz'ap Papelito Ruchi' wuj
Oculista Ajwachaj Paquete Pisaj
Oficialización Iqikinem Parábola Riqa', k'anb'äl tzij
(función
matemática)
Oficinista Ajsamajay Parábola, fábula Riqa
Ofídios o Kan Parabrisas Sub'imusmüt
serpientes
Oído Ak'axab'äl Parada de Rupalib'al ch'ich'
autobús,
parqueo
Ojalá K'a te' ta, kolope', Parado Pa'äl
tzaqala
Ola B'ojloj ya' Parado (sin Tzupül
hacer nada)
Oleaje B'ololäj ya' Parálisis infantil, Sikïk
poliomielitis
Olla B'ojo'y Paralización Sikirenem
Olla de tres asas Ajxet Paralizar Sikirïk
Olla para repartir Lo's Pararrayos Q'ataq'a'
reliquia
Olla pequeña Ch'iro'y, chiro'y Parasimpático Wok
Olor a manta Ch'ich', ruch'ich'ol Parcial Tik'ajim
quemada
Olor a orina K'isk', ruk'isk'ol Pared Tz'aq, xan
Olor agradable Jub'ül Paréntesis Uk'a'
Oloroso, Jub'ül Pares Nuk'ulem k'ulaj,
fragante ordenados cholajem k'ulaj
Olvidadizo Mestanel Parietal Xikib'aq
Olvidado Mestan Paritaria AIDIPI Taqanel
Ombligo Muxu'x Parónimo Xab'aju'
Omisión Elesanem Párpados Rij wachaj
Omóplato Mok'ob'aq, Parquímetro Uxlanib'äl
numok'ob'aqil
Once Julajuj Parte Nuk'ulem
Oncólogo/a Aq'omäy q'aych'a'k Partes de la Runuk'ulem jolomaj,
cabeza ach jolomaj
Onda Kotz'kim Partes de la cara Runuk'ulem palajaj,
ach palajaj
Ondulaciones B'ololaqa' Partes de la Runuk'ulem kop
célula
Ondulado B'ololäq Partes de la flor Runuk'ulem
achkotz'i'j
Ondulatoria B'olo' Partes de la hoja Runuk'ulem ruxaq,
ach ruxaq
Onzas Ch'ip al Partes de una Rupam taqowuj, ach
carta taqowuj
Operación K'alab'aj Partes del Rupam mu'qch'ich'
automóvil
Operaciones K'alab'an ajilanem Partes del cubo Ruch'arik waqwäch,
matemáticas ach waqwäch
Operar K'alab'anïk Partes del fruto Runuk'ulem jiq'ob'äl,
ach'jiq'ul
Opinión Ch'ob'oj, na'oj Partido de Xokön mulul, xokön
izquierda ch'ob'
Óptica Nik'owachaj Partitura Tz'ib'aq'ojom
Óptico B'eyalb'anik Párvulos, Ruxe' tijonïk
lemowäch preprimaria
Opuestos Laq'el taq tzij Pasta dental Ruch'aja' eyaj, q'orey
Oración B'ab' Pastilla Seti'aq'om
Oración (orar) Ch'ab'alil Pasto, zacate Q'ös
Oración Jikb'ab', jab'ab' Patear Tzeqenïk
afirmativa
Oración Chojb'ab' Patio Ruwäch jay, ruwajay
indicativa
Oración Lab'ab' Pato Patx, punpun
interrogativa
Oración negativa Meb'ab' Pato de laguna Raxq'ejum
Oraciones Mayb'ab' Patología Retamab'alil ruxe'
admirativas yab'il
Oraciones Chäw b'ab' Patológico Ruxe' yab'ilal
atributivas
Orador Cholöj tzij, cholöy Patrón Retab'alil
tzij
Oratoria Cholonïk tzij Patrulla Puqchajinem
Orden Cholajem Patzicía Pa Tz'iya'
Orden básico Cholajem tzij Patzún Pa Su'm
Ordenable Cholajel Pavimento Tz'aqab'ey
Ordenado Cholan Pavo, perdiz Xoyon
Ordinario, tosco, Chaqoj Paya Pay
burdo
Orfebre Ajq'opaxit, Payaso Q'olonel
ajsaq'anapwäq
Orgánico (a) Aq'alil Paz Tik'asäs k'aslemal,
uxlak'u'x, li'ilem
Organismo Ch'akulal, Pecado Xajan
qach'akul
Organización Moloj Pececitos, Sa'y
AIDIPI pescaditos
Organización de Kimoloj Ab'ya Yala, Pecho Ruwak'uxaj
estados Saqamaq'i' Ab'ya
americanos Yala
AIDIPI
Organización Moloj ach'ala'il Pecho de mujer Tz'umaj
familiar
Organizaciones Juk'amoloj Pecho, pectoral Ruwäch k'uxaj
internacionales
Órgano Alanel Pecho, tórax Ruwa' k'u'x
reproductor
Orilla de, borde Chuchi' Pecíolo Piwi'y
Orina Chulaj, nuchul Pedacito Piraj
Orquídea Ch'imach'öy Pedagogía Retamab'alil tijob'em
silvestre
Ortiga de hoja Amuley, kik'ache' Pedagógica Tijob'em
pequeña
Oruga Mich'jaljut Pedal Silaqän
Osmosis Komotzaj ch'umil Pedalear Yunq'utinïk
Otorrinolaringólo Aq'omäy xikinaj Pedazo como Q'ipaj
go (a) de banana
Otra vez Jun b'ey chïk Pedazo de Xilaj
cosas pequeñas
sólidas
Otro (a) Jun chïk Pedazo redondo Selaj
Ovario Ch'ixch'äq, Pedo, ventosa Ruxla' pamaj
ixija'tzb'äl
Oveja, borrego Chij, karne'l Pedúnculo Rukup
Ovíparo Loyalaxel Pegamento Q'olib'äl, tz'eb',
tz'ama'
Óvulo Ixija'tz Pegar (papel) Q'olinïk
Oxigenación Iq'alnem Pelamano Salk'öm, k'üm
Oxígeno Iq'al Película (de Ruxko'l achib'äl
cámara)
Ozono Li'q Película (de Silo'achib'al
cine)
Pacha (para Kaxlan tz'umaj Pelo Risumal
bebe)
Paciente K'ulunel Pelo de maíz Tzame'y
Padrino Loq'tata'aj, Peludo Patzapïk
nuloq'tata'
País Amaq', setajulew Pene Unum
Paja K'ïm Penetrar Okinïk
Pajarera Ko'k Península Ruq'a' ulew
Pájaro Kuruchiche, tuktuk Península de Ruq'a' ulew
carpintero América K'aqosetul
Pajilla Jiq'b'äl Pensar, Qu'unïk, qu'unem
reflexionar
Pala Jokb'äl ulew, Pentadecágono Wolajtz'uk
pajb'äl
Palabras K'oxomatzij, Pentágono Wotz'ik, Wotz'uk
afectivas k'oxomal tzij (figura
geométrica)
Paladar (cielo de Ja'j Peñazco Raq'arïk juyu'
la boca)
Paladio Kowiyuqil Pepino Tzetz
Pálido, Chajchoj Pepita Runaq'
descolorido
Paloma Kaxlan ut Pepita de ayote Sakil
Paloma cantora Ixpumüy Pera Raxtzuy
Pan Kaxlanwäy Perchero Tzeqeb'ab'äl tzyäq
Panadería K'ayij kaxlanwäy Peregrinar Palaqinïk
Panadero (a) B'anöy kaxlanwäy Perejil Rexil
Panamá Kuna Yala Perforadora, Poch'onïk
sacabocados
Panel B'ukch'ich' Perforar Woponïk
Panela Kab' Pericardio Rutasul k'uxaj
Pantaloneta Ch'utiwex, Pericos verdes Raxon
kutwexaj
Pantorrilla Moq'öq', ruwäch Perímetro de la Ruchi'il setejuch'
aqanaj, ruwäch circunferencia
ch'ekaj
Papa Is, saqwäch Perímetro del Ruchi'il kajtz'ik
cuadrado
Papagayo Mo', kaqix Periódicamente Q'ijq'ij, taqil
Papagayo, Meb'a q'ör Periódico Taluwuj, talutz'ib'
perico
Papaya Kaqrab' Periódico Tijob'äl talutzib'
escolar
Papel Chojwuj, ruxaq wuj Periódico mural Tz'ajb'an talutz'ib'
Papel de china Lab'wuj lab' Periódico mural Tz'ib'an talutz'ib'
Papel maché Mach' wuj Periodismo Talutz'ib'anem
Papel periódico Chajchöj wuj Periodismo Utziläj talutz'ib'anem
especializado
Papilas Nab'äl tijikil Periodismo Talutzijöl
gustativas informativo
Papiro Jome't wuj Periodista, Talutz'ib'anel
cronista
Par, paralelo K'ulaj Período, tiempo Ramaj, q'ijul
Para Chi re, richin Periostio Tasb'aq
Parábola K'anb'än tzij Periquitos Tachinöl
Paradigmas (ó B'aqil na'oj Peritoneo Rutas pamaj
modelo, ejemplo
,estructura)
Paráfrasis Luq'il Perla Ruk'u'x pemech,
yoq'yot
Paralelogramo Kajwäch Perno Tunutut, tunb'äl
Parásito Jutil, chikopil Peroné Ruchaq' b'aqil
aqanaj
Parche K'ojob'äl aq'om Perpendicular Tik'ilem
Parecer (nos Jub'ajunam Perraje, rebozo Peraj
parecemos unos
a otros)
Parecido, Junam Perro Tz'i'
semejante, igual
Pares mínimos K'ulajtzij Persecución, Tzeqelb'enem
Pariente, familia, Ach'alal Perseguido Oqotan
familiar
Párrafo Motzaj, mob'ab' Perseguir, correr Oqotanïk, oqotanem
a alguien
Participio Naqil Perseverante Nutij ruq'ij, nuxik' ri'
perfecto
Partícula K'ajtzij Perseverar Tijoj q'ij, tijq'ij
Partido Mulül, ch'ob' Persona Winaqil
Partido (de Etz'anem Persona Winaqilal
juego) gramatical
Partido (político) Ch'ob' Personal Samajela'
Partido centrista Nik'amulül, Personal de Nuk'unem samajela'
nik'ach'ob' administración
Partido Mulül jamalil, Persuadir, Taqchichi'inïk,
conservador ch'ob' jamalil, convencer b'ochinïk
Chajilem mulül
Partido de Ajkiq'a' mulül, Pesar Pajonïk, etanïk
derecha ajkiq'a' ch'ob'
Partido liberal Mulül jamalil, Peste, epidemia Nimakamïk,
ch'ob' nimayawab',
Kamiyawab'il
Partido político Molaj ch'ob' Petate Pop
Pasado mañana Kab'ij Petróleo Q'eqaq'o'l
Pasajero B'yajel Peyorativa Yoq'onel
Pasaporte B'eyawujil Pez blanco Saqikär
Pasear, viajar B'iyajinïk Pez espada Tz'ajakär
Pasivo K'uluyom Pezón Ruwi' tz'umaj
Paso de B'inib'äl winäq Pezuña Pich
peatones
Pasta para B'onisub'äl Piamadre Oxtas
lustrar
Pastel Nïm kaxlanwäy Picadura Ruti'ul
Paterna Kuxin Picante Poqon
Patio de recreo Etz'anib'al ruwajay Pichel Pajxara, yuchxa'r
Patio, afuera, Chuwäch jay Pie, pata Raqän
exterior
Patria, país, Amaq', nima' amaq' Piedra de afilar Wux, jux
república
Patrimonio B'anob'äl b'eyomal Piedra de río Raxab'äj
cultural
Patriota Amaq'el Piedra pómez Tzarajmäq
Patriotismo Amaq'en Piedrín Paxinab'äj, murab'äj,
muruxüt ab'äj
Pavo de monte Kurkur Piel Tz'umal
Pavo real Chomapi'y Pijama Warab'äl tzyäq
Peatón B'inel winäq Pilar, horcón Xata't
Pececillo Ch'u' Pileta Uk'yachikopi'
Pecera Karb'äl Píloro Rukup pamaj
Peces Kär low Piloto Uk'we'y xik'anel
actinopterigios ch'ich'
Peces Kär liw Piloyes frijoles Pilow
crosopterigios grandes
Peces ganoides Kär lew Pingüino Saq'eqlow
Peces Kär law Pino blanco Saqichäj
holocéfalos
Peces selacios Kär mama' nïm Pino macho, Tz'ichäj, achij chäj
pino de hoja
grande
Pedagogo Ajtijob'en Pinza Tz'isyuch
Pedernal Kowiläj ab'aj Piñata Paxin b'ojo'y
Pediatra Aq'omäy ak'wal Piojillo Saq ük'
Pedir (limosna) K'utunïk kotz'i'j Piojo (del Ük'
cuerpo)
Pedir favor K'utuj utzil, Pirámide Oxtz'aq
k'utunïk utzil
Pedir Che'nïk Pirámide (figura Oxtz'ik
importunadamen geométrica)
te
Pegar (botones) Ch'apelunïk Pirámide Oxtz'aq kajtz'ik
cuadrada
Pegar, aporrear Ch'ayöj Pirámide Oxtz'aq
triangular
Pegar, Ch'ayonïk Piratas Poqonanel
desgranar maíz,
fríjol, trigo, etc
Peinado Jikownäq Piropo Xarinik, najosaj
Peine Jicha', jicha'n Pisote Sis
Pelar frutas, Ch'olinïk Pitar Xururenïk
verduras
Pelear Ch'ayonïk Pito Piril
Pelota K'olaj Pituitaria Tasul tzamaj
Peluca Jalwi'aj Pizarra, pizarrón Tz'aläm tz'ib'ab'äl,
tz'oltz'ib', leptz'ib'
Penalidades K'ayewal Placas Setaj ulew
tectónicas
Pensarlo Na'ojij Planeador Xik'b'äl
Pequeño Alaj, ko'ol Planeta Ral ik', rume'al q'ij
Perder Ch'akatajem Planilla de pagos Retal tojonïk
Perfeccionar, Chojmirisanïk Plano Rukokal
reforma
Perfume Jub'üj Planta del pie Ruxe' aqanaj,
ruwäch aqanaj
Perico, chokoyo K'ël, xko Plantas Q'ayïs kib'anoj
industriales
Pericón Eya', k'ojöl q'ös Plantas Q'ayïs aq'om
medicinales
Perímetro Chi'il Plantas Ruq'anal cheq'ayïs
oleaginosas
Perímetro de los Kichi'il yuqtz'ïk Plantas tintóreas Q'ayïs b'onil
rectángulos
Periodismo Ch'ob'on Plantilla Tasb'äl b'uküt
intepretativo talutz'ib'anem
Periodismo Na'ojil Plástico T'im
político talutz'ib'anem
Periodismo Ayij talutzib'anem Plástico Tz'at'im
sensacionalista adhesible
Perjudicar Nima'ilïk Plata Saqipwäq
Perjuicio, Nima'il Platanina Wotz'nimasaq'ul
perjudicial
Perote Ch'amixku' Plátano Nimasaq'ul
Persiana K'arisaq Platera Yakb'äl läq
Persignar, señal B'anoj q'ab'aj Platicar Tzijonïk
de la cruz
Personaje Ajkuqul Playa Ruchi' ya'
Personaje Kuqunel Pleitos Oyowal
carácter
representado en
una obra)
Personaje La'il ajkuqul Pleura Taspo'y
principal
Personajes Mayab' mama'al Pleuresía Ruyab'il taspo'y
mayas
Personificación K'exelal, kawach Pliego Perwuj
(su doble de
persona)
Pertenencia Ichinal retal, ichinal Plomo (elemento Xaril
químico)
Peruleros Ch'utaq k'ïx, Pluma (fuente) Yaläj tz'ib'ab'äl
ch'utaq ch'ima'
Pesa Etab'äl Pocillo Xara, uk'ab'äl
Pescador Karunel Poco Tz'itaj
Pescar Karunïk, karunem Poder (de Uchuq'ab'äl, kowilal
fuerza)
Peso, pesado Alal Poder ejecutivo Ruchuq'ab'al
samajel amaq',
rukowil samajel
amaq'
Pestañas Mich', metz' Poder judicial Ruchuq'ab'al q'atöy
amaq'
Pétalo Lab', rulab' kotz'i'j Poder legislativo Ruchuq'ab'al taqanel
amaq', rukowil
taqanel amaq'
Petén Motul, Peten Poder político Uchuqa' na'ojil
AIDIPI
Pez, pescado Kär Poderoso Q'aq'anel
Piano Nak'aq'ojom Podrido Q'aynäq
Piar Ch'iyajunem Poema Pach'un tzij
Picazón, K'aqatil Poema Tz'ukpach'un t'zij
travesura generador
Picop Alaj ch'ich', Poemario Pach'unb'äl tzij,
ch'uti'ejqab'äl ruwuj pach'un tzij
Pictogramas Etwäch Poeta Pach'unel tzij
Pidevía K'utub'ey Polar Wep
Pie (medida) Aqanaj Policía privada Tojob'äl potz',
ichpotz'
Pie de gallo Jech'ech' Polilla Ruchikopil che'
Piedra Ab'äj Polinización Xol ija'tzulem,
cruzada xolpoqko'
Piedra de moler Ka' Polinización Ni'xijatzulem,
entomógama ni'xpoqko'
(por insectos)
Pierna, pie Aqanaj Polinización Ya'ijatzulem,
hidrógama (por ya'poqko'
el agua)
Pila pública Ch'ajomab'äl Pollitos Ral äk
Pino colorado K'uxachäj, Polo Wep
k'uxuchäj
Pino rojo Kaqachäj Polo norte Relwep, wep releb'al
kaq'ïq', ruwi' releb'al
kaq'ïq'
Pino, ocote Chäj Polo sur Wep ruqajib'al
kaq'ïq', ruwi'
ruqajib'al kaq'ïq'
Pintar B'oninïk, kelonïk, Polvo Poqolaj
aq'omanïk
Pintor Kelonel Pólvora Tz'ukulew
Pintura B'onib'äl, Poqom propio Raqän poqom
aq'omab'äl
Piña Ch'op Por Ruma
Piñón (de pino) Ch'inku'y, ch'uku'y, Por eso Ruma ri'
ch'iku'y
Piocha Ch'ikb'äl, k'otb'äl Por extensión o Ruma ruwäch
ulew dimensión
Pipa Kachinp Por la mañana Nimaq'a'
Piscina, Muxanib'äl, Porción de Tanaj
balneario atininib'al
Piso Le', ruwäch ulew Poro Rujili tz'umal
Pistero Choxb'äl Poros o lúculas Wop q'ij
Pistilo Ixko Porteadora Uqxanib'äl
Pita, cuerda, K'a'm Portería Ruchi' jomal
cáñamo
Pitahaya Kaqxe'p Portero Q'atonel
Pizarrón de Luch'tz'aläm Portuaria Okeb'äl
fórmica
Placa Ajlab'al Posición Ruk'ojlib'al ajilab'äl
numérica
Plancha Luch'b'äl tzyäq, Practicar Tijoj ib'
kelb'itz'aq
Planchador Ch'atiluch' Pradera Q'osib'äl
Planchar, Liq'tzyaqb'äl, Precaución, Q'ilanem
plancha (ropa) luch'isanïk prevención
Planetarios Ik'ch'umila' Precipitación Qajinem, saqb'äch
jäb'
Planicie Li'an Predecir, predice Q'ajujinik, q'ajujinem
Planificación Kojolil tijonem Predicado Q'ajarib'äl
educativa kojolil
Planificación Kojolil ak'wala' Predicado Yo'ox q'ajarib'äl
familiar compuesto
Planificar Cholsamaj Predicado T'as q'ajarib'äl
nominal
Planisferio Karuwäch setul Predicativo Q'ajarib'ilel
Plantas Ilinel q'ayïs Predicción Q'ajarib'anem,
alimenticias nuq'ajuj
Plantas Kiway chikopi', Prefijo Ruwäch tzij
forrajeras ruq'ayis chiköp
Plantas Kotz'ijal Prensa hablada, Talutzijob'äl
ornamentales
Plantas textiles B'atz'el q'ayis, Prensarlo, Pitz'
q'ayïs b'atz'inil aplastarlo
Plantas, vegetal Cheq'ayïs Preparamos Xojq'utulin
Plasma B'at , ya'al Preparamos Xqaq'utulij
bebida de
chocolate
Plasticidad B'onkach'el Preparamos Xojlejun
tortillas delgadas
Plasticina B'onkach', ixkab' Preparamos Xojtz'arin
tortillas delgadas
y planos
Platino Loxopwäq Preparamos Xojpixtun
tortillas
pequeñas y
gruesas
Plato Lik'iläq Preparar bebida) Q'utulinïk
Playera Kut kamixa Preparar Sub'anïk
tamalitos
Plaza, mercado K'ayb'äl Preparar Tz'arinïk
tamalitos
redondos y
planos
Plebeyo Masewal Preparar tortilla Pixtunïk
pequeña y
gruesa
Plomada Alch'ich' Preposición Ximöy tzij
Plomo Chojmilil Presa (animal Tijel
cazado por otro)
Plural K'iyil Presión arterial Ruchiyal
loma'ib'och'
Pluralidad K'iyilal Presión arterial Ruchiyal
diastólica loma'ib'och' rik'il
Pluricelular K'iyk'ajk'äs Presión arterial Ruchiyal
sistólica loma'ib'och' wonil
Plutón Ch'ipich'umil Presión Ruchiyal kaq'iq'al
atmosférica
Plutonio Ch'ipal Presión del aire Ruchiyal kaq'iq'al
Pluviómetro Etajäb' Presión Ruchiyal kïk'
sanguínea
Población Amaq'el Prestamista Qajonel
Población Laq'ab'el Préstamo Qajo'n, qajoj
Población del Laq'ab'el Préstamo Qajom tzij
mundo ruwach'ulew lingüístico,
palabra prestada
Pobre, huérfano Meb'a' Presupuesto Nuk'ajil
Pobreza Meb'a'il Prevención de Ruq'atonem ul,
desastres ruq'atonem
k'ayewal
Poco, fracción, Jub'a Prevenir Q'ilanïk
parte de
Poema de arte Na'ojil pach'un tzij Primo (fracción) Ruyon
mayor
Polares E wep Princesa Q'alel, q'al ixtän
Polen, semilla Ija'tz, rupoqko' Príncipe Q'alel, q'al achi'
Policía Chajinel, potz' Principio Tikirib'äl
Policía Ajpotz' Principios Tikirib'äl, tz'ukb'äl
Policía nacional Chanpomal potz' Prisionero Tz'apin
Polidígito K'iyajilaj Prisma Yuqtz'ik lem
rectangular
Polígono K'iyatz'uk, Prisma triangular Oxtz'ik lem
k'iyawäch
Polinización Ija'tzulem, rupoqko' Privado Pa jay
Polinización K'aq'ijatzulem, Probar, Tojtob'enïk
anemógama kaq'iq'popko' examinar
(por el aire)
Polinización Choj ija'tzulem, Problema Xich'oj
directa chojpoqko'
Polinomio K'iytzij Problemas de Ruk'ayewal tijoxik,
aprendizaje ruk'ayewal etamaxik
Pólipo o Kopb'ok Procesador Xenab'ab'äl, q'axb'äl
celentéreos
Polisílaba K'ijap Proceso Xenab'al
Política Na'ojil Proceso Xenab'al tijonem
educativo
Política Na'ojil solchi' Procesos Solchi' xenab'al
lingüística lingüísticos
Pomada Ke'en aq'om, kilom Prodecimiento Soloj
aq'om
Poporopo B'osel Producir Wachinïk
Por (signo de Mul Productividad Ruwak'ay
multiplicación)
Por acá Ke re' Producto Tikojil
(resultado de la
multiplicación)
Por allá, allá Ke la' Producto Tikojil laq'el
cartesiano
Por día Chi q'ij Productos Tik'ajim tikojil
parciales
Por qué Achike ruma Profesionalidad Tijtijonem, jwi'il
Porcentual Jik'owok'al Profesores, Tijonela'
maestros
Portafolios, Kajpisb'äl Profundidad Panqaj
atache
Portal K'aywachjay Profundidad, su Rupam
interior
Portapapeles Latz'ab'äl wuj Programa (como Ruchol taluwäch
de telelevisión)
Poseedor Ichinel Programación Q'axwäch
(como de
televisión)
Poseer Ichinïk Progresivo Tajin, tajïk
Posesivo Ichinan, ichinanel Pronombre Solöj k'exet'as
independiente
Posición K'ojlib'alil Propagar Talunïk
Posicional K'ojlemal Propiciar, apoyar To'ïk
Posicional (clase K'ojlel, k'ojlemal Propiedad de la Richinal tikoj
de palabra) multiplicación
Positivo Ikiq'alil Proporción, tira, Peraj
pedazos
Postal B'ow Proposición Qu'unem
Potasio Chajil Proposición Yo'ox qu'unem
compuesta
Potencia Joto'ajil Propósitos de Rayb'äl etamanem,
aprendizaje rayb'enem tijoxïk
Potenciación Jotajil, Protección To'onïk
joto'ajilanem
Potenciación de Choj joto'ajil Protector, To'onel
números ayudador
naturales
Pozo K'wal, k'oton ya' Protegemos Nqaköl
Pragmatismo B'anyal Proteger To'onïk, kolonïk
Precio Ajïl Proteína Sok', uchuq'al
Precolombina Alajil b'anob'äl Prueba Tojtob'enïk
Preguntar con Jurunïk Prueba de la Rutojtob'enïk tunaj
malicia adición
Prehispánica Nab'ey majonïk Publicar lo Puk'ij ak'ax
secreto
Premiar Ajowanïk Puente Q'a'n, nimaq'a'n
Premio K'uxlab'äl, natab'äl, Puerro Yaxnakät
tojb'äl
Premio (como Jumul sipanïk, Puerta Ruchi' jay
premio Nóbel) ch'akoj sipanïk
Premolares Nab'ey ka'eyaj Puerta de calle, Ruchi' xan
portón
Prensa Laq'apub'äl Puerto Okeb'äl
Preparar tortilla Lejunïk Puerto libre Saqik'ayb'äl
delgada
Preparar tortillas B'aqtzajinik Puerto marítimo Okeb'äl palow
de mesa
ordinaria
Presagio, Na'il Puertos de Rokeb'äl k'aqosetul
presentimiento Centroamérica
Presbicia, Najtzu' Puertos fluviales Okeb'äl raqan ya'
hipermetropía
Presentación de K'ut ka'al Puesto Tz'uyb'äl
datos
Presente K'o Pugilato (boxeo) Pab'ach'ayonik
Presentir Nab'enïk Pulgadas Ruwi' q'ab'aj
Presidente (de Chanpomal, Pulguilla de Sisön
república) chanpomanel gallina
Presidir K'wayoj Pulmón Pospo'y
Presión Chiyal Pulmón Xokon pospo'y
izquierdo
Presión alta Ajsik chiyal Pulpa Rupam eyaj
Presión baja Ikim chiyal Pulsación Tzopinem
Préstamo de Jik'om tzij Pulso Tzop
palabras
Pretina Ixpas Pulso arterial Tzop taqokik'
Prima de Naj'ana', ch'uti ana' Punto y aparte Qajchuq'
hombre
Primario Nab'ey Punto y seguido Woqachuq'
Primates Nab'etz'umanela' Puntos Waqtz'uk
cardinales
Primavera Jaqajäb' Puntos Oxchuq'
suspensivos
Primer ciclo Nab'ey pitzkolinem, Puño (cosas) Tzuyaj
nab'ey juna'
Primer viaje Nab'ey b'eyajem Pus Püj
Primera Nab'ey pach'unem Q'anjob'al propio Raqän qoti'
conjugación
Primera molida Nab'ey chaqonik Quebar (la taza) Paxinïk
Primera persona Nab'ey k'iwinaqil Quebrantahueso Saqik'üch
plural s
Primera persona Nab'ey junwinaqil Quebrar Paxinïk, paxinem
singular
Primera unidad Nab'eyal junilal, Quejar, Sajunïk
nab'eyal tanaj demandar
Primero Nab'ey Quequexque Süp, tüp
Primero básico Nab'ey ruk'u'x Queso de capas Weqkexu'
tijonïk
Primero primaria Nab'ey rupalib'al Quetzaltenango Xelajub' No'j
tijonïk
Primo Ika' Química Retamab'alil mik'
(ciencia)
Primo (de mujer) Ch'uti xib'al, Químico Xanil
najxib'al
Primo mayor del Najnimal Quimificación Q'orinem
mismo sexo
Primo menor del Najchaq' Quimo Ruq'or pamaj
mismo sexo
Principal La'il Quince Wolajuj
Prisma Lem, ch'utk'ulaj Quinientos Ok'al rukaq'o'
Procariota Metz'aqät k'ajk'äs Quintales Rute' al
Proclítico Ajxaw Quinto Woram
Procurador Ch'ojib'anel Quinto Ro'
Procurador de K'amöl b'ey Quinto Ro' ruwäch tijonïk
derechos rujunamilal diversificado
humanos winaqilal
Prodigio Ma'ijab'al Quinto primaria Ro' rupalb'al tijonïk
Productividad y K'iyirnem chuqa' Quirópteros Ter, sotz'
desarrollo ruwak'ay
Producto Molaj tikojil laq'el Racimo Tzeqaj
cartesiano de
conjunto
Profase Nab'xak (yo'oxik) Radiación Talujinem
Profesional Jwi'el, tijtijonem Radian Retab'al q'ijul
Profesional Na'osamaj, ajtem Radicación Samajixïk kaxe'el
(ejerce una
profesión)
Profesional Etamansamaj Radical Xe' retal
(pagado por su
servicio)
Profiláctico Chajinem Radio Talutzij
Profilaxis Chajinïk Radio (hueso) Xaxayo'x
Programa (como Choltalub'äl Radio transmisor Taluq'axatzij,
radiofónico) q'axataluj
Programa (de Cholkema', Radiocomunicac Talutzijnem
computadora) cholkematz'ib' ión AIDIPI
Programador Cholb'anel Radioemisora Talutzijob'äl
(de
computadora)
Progresar K'iyilanïk Radiofaros, Retal talutzij
Progresividad K'iyilil Radiografía Q'aq'achib'äl,
tz'etwach
Progreso K'iyilal Radioperiódico Talutzijöl
Proletariado Molosamaj Radiotelefonía Talu'oyonib'äl
Promedio Junamilil, tujach Raíz de árbol Ruxe' che'
Pronombre K'exelt'as Raíz del diente Ruxe' eyaj
Pronombre distal Najk'exet'as Rajadura de la Pa'k
piel
Pronombre B'anb'anel Ralo Ya'yöj, ya'
juego a k'exet'as
Pronombre K'ulb'anel k'exet'as Rama Ruq'a'
juego b
Pronombre Naqaj k'exet'as Rama (árbol) Ruq'a' che'
proximal
Pronominal K'ex, k'exon etalim Rama ch'ol Ruq'a' ch'olti'
Prontitud Chaninem Rama k'iche' Ruq'a' qachi'
Pronto, ligero Ch'anin, aninäq Rama mam Ruq'a' tyool
Pronunciación B'ixikil Rama q'anjob'al Ruq'a' qoti'
Propaganda Kiratzijol Rama wasteka Ruq'a' wasteka
Propiedad Ichinil Rama yukateka Ruq'a' mayata'an
Propiedad Ichinil mejunamel Ramificación Q'a'anem
antisimétrica
Propiedad Molichinil Ramificar Q'a'anïk
asociativa
Propiedad K'isel ichinil Rata Umül ch'oy
clausurativa
Propiedad Kab'ix Ratón (de Ruch'oy kematz'ib'
conmutativa computadora)
Propiedad de la Junanem, Raya Ripikär
contención junawäch ichinil
Propiedad de Ichinil t'ominen Rayarlo Quxuj
monotonía
Propiedad de Ichinil achlajil k'ulaj Rayo cósmico Ruch'ab'ik' ch'umil
relaciones
binarias
Propiedad de Ichinil junamil Rayo solar Ruch'ab' q'ij
uniformidad
Propiedad Ichinil kamöl Rayos infrarrojos Q'aq' nej
disociativa
Propiedad Ch'aronem ichinil Rayos Ruch'ab' lepe', q'aq'
distributiva ultravioleta kaq'italunejb'äl
Propiedad Ichinil q'eqche' Razón Nimilem q'axem
reflexiva geométrica
Propiedad Ichinil junamajel Realidad Qitzilil
simétrica
Propiedad Ichinil ki' Realismo Saqil k'aslem
transitiva
Propiedades de Ichinil tunuj chuqa' Rebajado, Qajnäq rajil
la unión de junam barato
conjuntos e
intersección de
conjuntos
Propio Awichin Rebajar Qajrajil
Proposición Kano qu'unem Rebalsar Pulinïk, pulinem
abierta
Proposición Ilo qu'unem Reboso Peraj
cerrada
Proposición Juqu'unem Receta Retal aq'omab'äl
simple
Prosa Molapach' Recibo Tojetal
Protagonista Kuqulinel, kowiläj Recibo de agua Ruwujil ya'
winäq
Protagonización Kuqulinem Recibo de luz Ruwujil saqil
Protagonizada Kuqulal Recibo de Ruwujil q'axtzij
teléfono
Protagonizar, Kuqulinïk Recitación Pach'ujinem
protagoniza
Protestar Ch'ojinïk Recortar Qupinïk
Protomaya Nab'ey mayatzij Recorte (como Qupij achib'äl
de periódico)
Protón Jikk'aj Recreo, juego, Uxlanib'äl, uxlanem
descanso
Protoplasma Ken Rectángulo Yuqtz'ik
Protoplasma Kenkop Recurso Tob'äl
celular
Protozoarios Jukopi' Recurso natural Rutikomal kajulew,
kajulew to'ob'äl
Protozoo Jikop Recursos Xamanil tob'äl
espirituales
Provecho Etamakusaj, Recursos Ruk'u'x pwaq, pwaq
etamachäp financieros to'ob'äl, kaslemal
Provincia Lajtinamït Recursos Ruq'ab'al winäq
humanos
Provocar ira Meq'onïk Recursos, Tob'äl, k'atzil, moloj
servicios y
dependencias,
Proyección K'utb'anem Red Ya'l
Psicológicament Na'ojel Redondo, Seton, setël, setesïk
e circular
Psicólogo Na'ojinel Redondo, Setesïk
círculo
Publicación Eltzijol, pujunem Refinación Yalak'ok'em
Publicidad Eletzijolal Refinar, refina Yalak'ok'ik
Publicista Eletzijonel Reflexivo Rilel, wixalem
Publicitario Eletzijob'äl Reforma y su Rutaluxik ri
difusión chojmirisanem
Público Ak'axanela' Reformar Utzirisanïk
(personas)
Pueblos Achamaq'i' Refresco de Uk'ya'
indígenas masa
Puerco espín K'ixawuch' Refrigerador, Tewub'äl
congelador
Pulga K'äq Regadera Ya'ajb'äl, yab'äl
kotz'i'j
Pulimento Luch' Regado Talun
(desordenado)
Pulmón derecho Iqipospo'y Regatear Qasanïk rajäl
Pulmonía, Chaqi'j ojöb' Régimen Taqlem
neumonía,
tuberculosis
Pulpo K'iyruq'a' kär Registro civil Tz'ib'ab'i'aj
Punta Ch'ut rutza'm Regla Saqche', juch'ub'äl
Puntería Chojmij Regla de Rub'eyal tz'ib'anem
escritura
Punto Chuq', tz'uj Regla gramatical Rub'eyal kemchi'
Punto decimal Lajchuq' Reglas (de Rub'eyal etz'anen
juegos, etc)
Punto final K'ischuq' Reglas de Rub'eyal etalil
signos
Punto y coma Chuq'tuq' Rehilete Sutil
Puntuación Chuq'unïk Reino mineral Tzob'aj ya'ab'äj
Puño Moq'aj Reino vegetal Tzob'aj cheq'ayïs
Pupila (del ojo) Ala's wachaj (rala's Reinos de la Rutzob'aj ri kajulew
nuwäch) naturaleza
Pupitre Ch'atatz'ib' Reír Tze'enïk
Purificación Ch'ajch'ojirisanem Reja Ruchi' ko'k
Puyar Chuq'uj Relación de Rachlajil tunem
coordinación
Qué, cómo Atux Relación de no Rachlajil me'ichinal
pertenencia
Quehacer B'anb'elik Relación de Rachlajil ichinal
pertenencia
Quelonios o Koka' Relación Ruximoj winaqirem-
tortugas sociedad kajulew
naturaleza
Quemadura K'atïk Relaciones Ruximik jotayil
intergeneraciona
les
Quemar K'atonïk, k'atonem, Relato Xoqo'
poronïk
Querer, apreciar Ajowanïk Relieve, Retal ulew
maqueta
Queso Kexu', saqarikil Relieves de Retal ulew Saqasetul
Europa
Queso crema Kextzatz Rellenar Nojsanïk
Queso seco Chaqkexu' Relleno dental Nojsan eyaj
Quetzal (ave) Manq'uq', ma'quq', Reloj Q'ijob'äl
q'uq'
Quetzal (dinero) Maq'uq', q'uq' Reloj de pared Ruq'ijob'al xan
Quién Achike' Reloj de pulsera Ruq'ijob'al q'ab'aj
Quiénes Aku'ux Remador Tukub'äl,q'ab'atnel
Quilete, hierba Majk'uy Remar Tukik, q'ab'atnïk
mora
Quilificación K'aychuminem Remitente Taqonel, taqanel
Quilo K'aychum Remo Q'ab'at
Quizás, tal vez Kolope', jub'ama Remolacha Nimakaqxe',
kik'awäch
Quórum K'iyal Remolino (de Sut
cabeza)
Rábano Kaqxe', kaqwäch, Remolino Salk'um, salkum,
qaqxe'n (viento) surkum, sutkum
Racimo de Chiyaj Renacimiento Rujotay na'oj
cosas pequeñas
Racional Ch'ob'onel Rendimiento Ya'el
Radar Jik'el Rendimiento Ya'el tijonik
escolar
Radio receptor, K'ulutalutzij Repeler Q'atonïk
Radiólogo Kaywachel Repollo Ruk'u'x ichaj
Radiopatrulla Chajinel ch'ich' Reposar Uxlanïk
Raíces típicas Ch'ikik'amal Reproducir, Yïk, yek'iyir
abundar
Raíz K'amal, xe'el Repulsión Q'atonem
Raíz cuadrada Kaxe'al Requesón Tz'ebkexu'
Raíz primaria Nab'xe' Reservas Ruk'iyal ajlab'al
militares
Raíz secundaria Kab'xe' Resfriado Wakatew
Raíz, Ikim ajilab'äl Resguardar Paran
denominador
Ramo, manojo B'oraj Resolución de Solnem junal
ecuaciones
Rana Ixkale't, ixtutz' Resolver Solïk jalk'ojlel
conmutando
Ranchito con Mo'k, ka'aj Respetar Nimanïk tzij,
techo de paja kamelanïk, ya'onïk
q'ij
Rapaz Jixk'anel Respeto Q'ijnem, niman tzij
Rápido Aninäq, chanin Respirar, respira Uxlab'inik, nuxlab'in
Rascado K'aqatin Responder, Tzolinïk tzij,
contestar k'ulub'enïk
Rascar K'aqatinïk, Responsabilidad Pab'al, nupab'a' ri'
k'aqatinem
Raspa Jos, rochoj Resta de Ruk'amaj lajujila'
decimales
Raspador Josb'äl, josb'äl, Resta de Ruk'amaj lajujil
rochob'äl números
decimales
Raspar, limpiar Josoj Restaurante Nimawayb'äl
Rastrillo Jek'b'äl q'ayïs Resto Ruwi'
(matemática
sobrante)
Rato, momento Chanaj Restregado Qeb'on
Ratón Ch'oy Restregar Q'uyunïk
Rayado Juxun Restricción Q'atoj
Rayar Juch'unïk, Resultado Raponil
juch'unem
Rebelión Mepab'a' Retador Tzaqonel
Receptor K'ulb'anel tzij Retalhuelu Retal ulew
Receta (de Cholb'eyal q'utun, Retar Tzaqïk
comida) cholb'aniq'utun
Receta (de Cholb'eyal aq'om, Retiro de ahorro Relesab'al pwäq
medicamento) cholb'ani'aq'om
Recetario Cholb'eyab'äl, Retorcer Pach'unïk
cholb'anib'äl
Reciclable Kamulub'anem Retrato (pintura Rachwinäq
de una persona)
Reciclaje Kamulub'al Retroproyector Tunub'äl
Reciclar, recicla Kab'anik, Reventar Roq'och'inïk,
kab'anem roq'och'inem
Reciente Myer Revista Taluwuj
Recopilación de Möl ka'al Revolución, Oyowal, k'ayewal,
datos batalla, pugna, yujuj
rencilla
Recordar K'uxlanïk, nataxïk Revolver Silonïk, tukunïk
Recordarlo K'uxla'aj Rey, señor, Rajaw
guardián, dueño
Recorrer Ik'owinïk, b'iyajinïk Rifle Qejopub'
Recto Chöj Rimero de Tusaj, pisaj
tortillas
Recuadro Kakaxa, kaxaka' Río Raqän ya'
Recursos de la Lemotzij tob'al Río grande o Nimaya'
narración Motagua
Recursos Lema' to'ab'äl Ríos de Raqän ya' K'aqosetul
literarios Centroamérica
Recursos Chuxtäq tob'äl Risorio o facial Tzeti'ojil
materiales
Red de pescar Katub'äl Rivera Ruchi' raqän ya'
Redactar Moqenïk Roble Patän, toqax
Redentor Ajawarik Rodear Surinïkib'
Reducción Ch'utirisanem Rodillera Xerka
Reducir Ch'utirisanïk Rodio Saqapwaqil
Reescribir Kamultz'ib'axik Romanticismo Saqil na'ojil
Refacción Kolob'äl Rompecabezas Paxjolom
Refaccionar Kolob'enïk Romperlo (tela, Retz, retzoj
papel)
Reflejar (como la K'ewachik, pulb'in Ronda Suti'etz'anin
luz)
Reflejo (como K'eqwäch Ronrón Xle'n, wonön, xurüy
de espejo) (variedad de)
Reflejo K'atena' Ronrón Raxwonön
incondicionado (variedad de)
Reflexión Ch'ob'anem, Ronrón, Wonön
wixalem abejorro
Reflexión de la Jalari'j saqil, Ropa húmeda Q'o'b'
luz k'aqasaqil
Reforestación, Kamulutikonem, Ropa, tela Tzyäq
reforestar kamulutik
Reforestar Kamulutikil Rotación Sutinem, sirsotinem
Reformas Chojmirsanïk Rotar Sutinïk
Constitucionales Cholk'aslemal
AIDIPI
Refrán Mib' Rotular Q'alajrisanïk
Refresco Ch'uch'uya' Rótulo Q'alajrisab'äl
Regañar Chapon, Rubí Xtekok
chaponem,
chaponïk
Regaño Ch'olinïk, chaponïk Ruda Rora, urara
Regidor, Ajawal Rueda de Sutut, nimasutib'äl
monarcas Chicago
Región Jachonem Ruedo Ruchi' raqän wexaj
Región central Jachonem ruk'u'x Rugir Qach'ach'em
(Sacatepéquez,
Chimaltenango,
Escuintla)
Región Armita Ruido Sik'inïk, sïk
metropolitana
(ciudad de
Guatemala)
Región nor- Jachonem releb'al Ruido de lluvia Wajäj
occidente kaq'ïq'-ruqajib'al
(Huehuetenango q'ij
, Quiché')
Región nor- Jachonem Sábado Saq'ij, ruwaq q'ij
oriente (el ruqajib'al kaq'ïq' -
Progreso, Izabal, releb'al q'ij
Zacapa,
Chiquimula)
Región norte Jachonem releb'al Sábana (como Rupam k'ul
(Alta y Baja kaq'ïq' de cama)
Verapaz)
Región Petén Jachonem Peten, Sabor Rutijik, ruki'il
Motul
Región sur- Jachonem Sabor agradable Simïl
occidente ruqajib'al kaq'ïq'- (cosas tostadas)
(Sololá, ruqajib'al q'ij
Totonicapán,
Quetzaltenango)
Región sur- Jachonem Sabroso Qäs
oriente (Santa ruqajib'al kaq'ïq' -
Rosa, Jalapa, releb'al q'ij
Jutiapa)
Regionalización Jachojrinem Sacapuntas Nub', josb'äl,
AIDIPI jostz'b'ab'äl
Regionalizado Jachojmirsan Saco de Rupeqës taqkil
AIDIPI correspondencia
Registrar Nik'onïk Sacristán Ruk'ulüb' ajyuq'
Rehacer Kab'anïk Sagrario Rachoch ajaw
Rehidratación Kamuluqum Sal efervescente Wososwonel
Rehidratante Kamuluqumunel Salado Tzäy
Rehidratar Kamuluqumïk Salchicha Rab'ati'ïj
Rehielo Nak'b'aqon Salmón Rachkaqakär
Reina Ix'ajawal Salón de clases Tijonijay
Relación Achlajil Saltamontes Ropxi'l
Relación Achlajil Saltar Ropinïk
antisimétrica mejunamajel
Relación de Achlajil kab'ichal Salubridad, Raxnaqil
identidad salud
Relación de Achlajil junamaxel Salud física Raxnaqil ch'akulaj
orden o
equivalencia
Relación entre Achlajil chupam Salud mental Raxnaqil na'oj
conjuntos molaj
Relación entre el Ichinal chupam Salud pública Saqil raxnaqil
producto tikojil
Relación Achlajil ri' Saludo (carta) Q'ejelonem
reflexiva
Relación Achlajil junamajel Saludo (carta) Taqa'uxnaqil
simétrica
Relación Achlajil ki' San Andrés Pa Chay
transitiva Itzapa
Relacionar Achlajinïk San José Pwaqil
Poaquil
Relaciones Achlajil k'ulaj San Marcos Xe' chiman
binarias
Relámpago Koyopa' San Salvador Salb'ator, salwator
(Cuzcatlan)
Relativo Junem Sano Raxnäq
Relevos K'exoj Santo Tyox
Relevos del K'exoj ch'ab'äl Sapo pequeño Takara' ab'äj
lenguaje
Reloj K'asöl q'ijob'äl Sarampión Sanayi'
despertador
Remache Laq'ap Sarro Q'u'x
Remedar K'oxk'ob'enïk, Sartén Q'anarisab'äl
yajob'enïk
Remendar K'ojonïk, k'ojonem Sastrería Tz'isob'äl
Remendarlo K'ojoj Satélite de Q'axanel tzij
comunicaciones
Remojado Mub'an, mu'ül Satélite Q'axab'äl tzij
meteorológico
Remojar Mub'anïk Satírico Torin tzij
Renacuajo, Mixtuq' Saturno Nupch'umil
tepocate
Renglón Kumu' Saúco Tunäy che', tunay
Renombrar Kab'ixik Saxofón Saxoton
Renombre Kab'ixil Se ensució Tzilob'
Renovable Kakusanem Secretaría Tz'ib'ajay
Renta per cápita Ch'arajumul Secretariado Rutijoxik ri ajtz'ib'
Repartido, Jachon Secundario Rukab'
dividido
Repartimiento Jachonem Seguido Ojqan
proporcional
Repartir, Jachonïk, jachoj, Segunda Rukab' pach'unem
entregar, jachonem conjugación
separar
Repetir Kamulunïk Segunda lengua Ruka'n ch'ab'äl
Repisa Ajanche Segunda Rukab' k'iwinaqil
persona plural
Repitencia Kamulunilal Segunda Rukab' juwinaqil
persona singular
Representar, K'exel, elsaj Segundo Ruka'n
representa ruwäch
(representar un
personaje)
Representativida K'exelal Segundo básico Ruka'n ruk'u'x
d
Reprobar Man xchakon ta, Segundo ciclo Ruka'n pitzkolinem,
mech'akon ruka'n juna'
Reprochar Ixowanïk, ch'ojinïk Segundo grado Ruka'n juna'
Reproducción Alaxinem Segundo Rukab' rupalb'al
primaria tijonïk
Reproducción, K'iyirisanem, Segundo viaje Ruka'n, rukab'
multiplicación alaxinem b'eyajnem
Reptil Achkumätz, Seguridad Rutob'äl q'atb'äl tzij
raxsolöt, tewpwaqil jurídica AIDIPI
Reptiles Achkumätz Seguridad social Winaqil jikonem
cocodrilianos nima'ayin
Reptiles Achkumätz solot Seis Waqi'
escamosos
Reptiles Achkumätz koka' Selenio Selenil
quelonios
Resaltar, Chana'oj Sellar (poner un Retalik, retab'ow
enfatizar sello)
Resbaloso Jilijïk, jiliq', jilan Sello (como para Retab'ow, b'ow
estampar
figuras)
Rescatar Kolïk Sello postal Retal taqkil, retal
taqowuj
Reseña Ch'utzijonem, Semana Wuqq'ij
titzijonem
Reserva Chajinem Semen Ruya'al muxtuq'
ecológico ruwach'ulew,
ruchajixik kajulew
Resistencia Koch'ol k'amasaqil Semiconductor Tiq'axab'äl
eléctrica
Resma Juq'o' wok'al (wuj) Seminario Solosamaj
(investigación)
Respiración Jiq'anem Senda, vereda Ral b'ey
Respirar Jiq'anik, uxlab'inik, Sentado Tz'uyül
jiq'anem
Responsable Kuqül Sentenciar Q'atonïk tzij
(niño
responsable)
Respuesta K'ulub'elil Sentido de la Runab'al wachaj
vista
Resta de dígitos Ajilal k'amaj Sentido del Runab'al aq'aj
gusto
Resta numérica Juch'ajil Sentido del oído Runab'al ak'axab'äl
Resta, K'amaj Sentido del Runab'al seqob'äl
sustracción olfato
Restable K'amel Sentido del tacto Runab'al tz'umal
Restar K'amajin, Sentidos del Runab'al winäq
k'amajinïk hombre
Restas de K'iyajilal k'amaj Señal Retal
polidígitos
Resumir, Ch'utirisanïk Señal de tránsito Retal b'ey
reducir, acortar
Resurrección K'astajib'äl Señorita Q'opoj
Retículo Ejqanib'äl Señorita, niña Xta
endoplamástico
Retina (del ojo) K'ulwachaj Sépalo Xaqakup
(nuk'ulwäch)
Retirar, eliminar, Elesanïk Septiembre Rub'elej ik'
omitir
Reto Junumaj Séptimo Ruwuq
Retoño Jotay Sereno, rocío Raxq'ab'
Retrovisor Lemoxikin, Serpentina Raxkotoq'uq'
tilemoch'ich'
Reunión, unión Molo, tunuj Serpiente Raxk'el
voladora
Revelar (como Kab'achib'äl Serrucho, sierra Qupib'äl che',
fotos) ramib'äl che'
Reventar como K'ojpinem Servicios Patan taq samaj
hilo públicos
Reventarlo K'oqpij Servilleta Pisb'äl wäy, su't
Revisar Nik'onïk Sesenta Oxk'al
Revolcar B'olqotinïk Sesión Popolinem, moloj ri'ïl
Revólver, pistola Ixinq'aq' Sesionar Popolinïk
Rey Ajawilaj, ajawal Sexagésimo Roxk'al
Rey zope Kaqik'üch Sexto Ruwaq
Rezo (rezar) Ch'ab'äl, ch'i', Sexto Ruwaq ruwäch
natanïk, k'uxlanïk diversificado tijonïk
Ribosoma Chayb'äl Sexto grado Ruwaq xaq
Rico, millonario B'eyom Sexto primaria Ruwaq rupalb'al
tijonïk
Rigidez Che'chöj Siamés Tz'amayo'ox
Rima K'uljap Sien Xexikinaj
Rima interior K'ulk'ul Sierra Qupch'ich'
Rimero Jutunaj, jutasaj Sierra eléctrica Qupb'äl
Rinoceronte Chomik'ux Siete Wuqu'
Ritmo, compás Ja'ili', junab'inik Siglo Ok'ala', wok'al juna'
Rizópodos Keb'kop Significado Q'ajarïk
Robar, saquea Eleq'anïk Significativo Ruq'ajarik t'as
nominal
Robusto, Kowiläj Significativo Ruq'ajarik t'as
enérgico, nominal y verbal chuqa' b'anoj
vigoroso
Rodaja Jusël Signo conjunto Retal tunel molaj
coordinable
Rodillo B'olokeb'äl Signo conjunto Retal tolan molaj
vacío
Rodillos B'olob'ïk Signo de Retal maynem
admiración,
exclamación
Roedores Ch'oy awäj, Signo de Retal tz'aqatil
ch'owäch, complemento
juk'ujunel
Rojo, colorado Käq Signo de Retal tunu'
conjunción
Rombo (figura Kajtz'ik, Signo de Retal metunel molaj
geométrica) kab'alajwäch conjunto no
coordinable
Ronrón Amoroy, teley kïs Signo de Retal onojel molaj
conjunto
universal
Rosa K'ixsi'j ronks, ronx Signo de Retal junanem,
contención junawäch
Rosa de jamaica Kaqasi'j Signo de Retal jujunikil junilal
correspondencia
biunívoca
Rosario Kala' Signo de Retal kojolil
diferencia junamajel
simétrica
Rótula, rodilla Ch'ekaj, nuch'ek Signo de división Retal jachaj
Rubidio Junamchajil Signo de división Retal jachoj
Ruborizar, K'ixb'anik, k'ixnem Signo de Retal junamaxel
ruboriza equivalencia
Rutenio Junamsaqpwaqil Signo de Retal k'utunem
interrogación
Saber actuar Etamab'anik Signo de Retalil k'utunem
interrogación
Sabiduría Nima'etamab'äl Signo de Retal junaman
suprema intersección
Sábila K'ekenke'x, saqkïy, Signo de no Retal meraj molaj
tzoliy subconjunto
Sabio Na'onel Signo de Retal xe'el
radicación
Sabroso, rico, Ki', jeb'ël ki', qas ki' Signo de Retal achlajil
delicioso relación de kab'ichal
identidad
Sacar punta B'anoj rutza'n Signo de Retal ral molaj
subconjunto
Sacatepéquez B'ulb'u'x ya' Signo de unión Retal tunuj
Sacerdote Ajyuq' Signo existe Retal b'ila'
algún
Sacerdote maya Ajq'ij Signo implica Retal junamaxel
que o entonces,
condicional
Saco, lagrimal Eb'akan yawachaj Signo incluido o Retal chupam
contenido en
Sagrado Loq'oläj Signo más Retal tunaj
Sal Atz'am Signo mayor Retal nimalaxel
que
Sala Nimajay Signo menos, Retal k'amaj
negativo
Salamandra Kite' kumätz Signo no Retal mechupam
incluido o no
contenido
Salarlo Atz'amij Signo para todo Retal onojel
Salida Eleb'äl, elem Signo por Retal tikoj
Salir Elen Signo si y solo si Retal jujik
Saliva Ch'ub'aj, chüb' Signo unión de Retal tunamolaj
conjuntos
Salón de belleza Chomalijay Signo, grado Retal
Salpicar Chikanïk, koxpinïk Signos Tz'ukun etalil
artificiales
Salsa de tomate Jok'on xkoya' Signos de Retal jupu'
intersección
Salsa picante Jok'on ik Signos sonoros Tz'inil etalil
Salto de longitud Najropin Siguamonta Yab'uq', oq'ëy rixnan
Salvaje Aj pa juyu' Sílaba cerrada Tz'apijap
San Juan Chi Xöt, Chi Q'a'l Silbato Xupib'äl
Comalapa
Sandalia Atinib'äl xajab' Silencio Pa jas
Sandía Kaqaq'oq', käq Silencioso Tziran, siran, silan
q'oq'
Sangre Kïk' Silicio Sanayil
Santa Cruz B'alam ya' Simbolismo Retalil
Balanyá
Santa Rosa Chi B'oniya' Simbolizar Retalil
Santiago Chi K'ïm Símbolo patrio Retal amaq', chanal
Sacatepéquez amaq'
Santuario Loq'olel Símbolos Retalil
Sapo Ixpëq, k'urupüp, Símbolos patrios Retal amaq'
wakük de Nik'asetul
Centroamérica
Sarna Joxk' Simultáneament Pa jub'ey
e
Satélite Alch'umil, jek'b'äl Sinalefa Tunjap
tzij
Satisfecho K'osak'u'x, kuqär Singular Ruyonil, junil
(sentirse
satisfecho)
Saurios o Ayi', ayin Singularidad Yonilal, junilal
lagartos,
cocodrilo
Savia Itz', ruya'al Sintagma Tzij
Savia, pop wuj K'ik'ache' Sintagma T'astzij
nominal
Secar Chaqirisanïk Síntesis Ruk'u'x samaj
Sección de Ch'utijunilal Sirena Sik'inel ch'ich'
aprendizaje etamanem,
mola'etamaxik
Seco Chaqi'j Sismo Silonel, kab'raqän
Secretario (a) Ajtz'ib' Sismología Retamab'alil silonel
Sector privado Ichimoloj Sistema Nuk'ulem
Seda Ch'ib'oj Sistema binario Nuk'ulem k'ulaj
Segmento, Ch'aqap Sistema binario Nuk'ulem k'ulaj
pedazo de numeración ajilab'äl
Segundera Nich'ramanel Sistema Nuk'ulem kik'b'äl
circulatorio
Segundos Nich'ramaj Sistema de Qupijuch' nuk'ulem
coordenadas
Seguridad Jikonem, jikomal Sistema de Nuk'ulem chanpomal
gobierno AIDIPI
Semáforo Ch'ab'ib'äl, q'atb'ey Sistema de Nuk'ulem ajilab'äl
numeración
Semana santa Loq'olq'ij Sistema de Nuk'ulem ajilab'äl
numeración lajujil
decimal
Semántica Molaj q'ajarik Sistema Nuk'ulem waqlajuj
hexadecimal
Semejanza Kawäch Sistema Runuk'ulem ya'
hidrográfico de Iximulew
Guatemala
Semejanza Kawäch, achelil Sistema inglés Q'anchi' nuk'ulem
Semicírculo, Nik'aset Sistema Nuk'ulem ib'och'
radio nervioso
Semilla Ija'tz Sistema Nuk'ulem ib'och'
nervioso yonil
autónomo
Semilla Kak'u'x ija'tz, Sistema Nuk'ulem ib'och'
dicotiledón kapeqija'tz nervioso laq'el cha'omal
autónomo
parasimpático
Semilla Juk'u'x ija'tz, Sistema Nuk'ulem ib'och'
monocotiledona jupeqija'tz nervioso cha'omal
autónomo
simpático
Semillero Ija'tzb'äl Sistema Nuk'ulem ib'och'
nervioso central k'u'x
Seminario Moloj nimab'äl Sistema Nuk'ulem ajilab'äl
(religioso) k'u'x numérico
Semiproducto Jub'ama tikojil Sistema octal Nuk'ulem waqxaqi'
palib'al
Sendero, Chojmin Sistema Nuk'ulem k'alab'anel
extravío operador ( de
computadoras)
Sensaciones Na'onem Sistema Nuk'ulem k'ojlib'alil
posicional de
numeración
Sentido de Na'onik k'u'x Sistema Nuk'ulem uxlab'äl
humor respiratorio
Sentido de Ichil Sistema Runab'al ib'och'il
pertenencia sensorial
Sentido figurado Etwachib'äl tzij Sistema solar Runuk'ulem q'ij
Sentidos (como Nab'äl Sistema Winaqel nuk'ulem
de oler, tacto, vigesimal
etc)
Sentimientos Na'il Sístole Won
Sentir, estar Na'ïk Situación central Ruk'u'x lema'
consciente
Señalar K'utunïk Sobre Pistaqkil, pa ruwi'
Señalización K'utnem, k'ut Sobre (como de Tipeq
fresco en polvo)
Señorío Ajpob'al, ajawarem Sobre de Okib'ew
ventana
Separado Kijachon ki' Sobre Wiqib'ew
membretado
Seres vivos K'aslemalil Sobrecito Nuch'ib'ew
Seres vivos K'aslemalil, Sobrenombres Tz'ukunb'i'aj
ajk'aslem
Servicios Chanpomal patan Sociedad Winaqirem
comunitarios
Servidumbre Aj'ik' Sociedad y Winaqirem tinamitalil
civismo
Setenta Lajuj rukajk'al Socio To'onel
Sí Ja' Sociolingüística Winasolchi'
Siempre Jantape' Sodio Q'anq'alil
Siete cabrillas, Motz, xmotz, Solo Ruyonil
cabritas wuqu'iq'
Siglas Natz' Sólo, solamente Xa xe
Signo de Altz'ib', chuq'unik, Sololá Tz'olojya'
puntuación retalil altz'ib'
Signo igual Juman retal Solsticio Tzalan ruwach'ulew,
tzalaxekaj
Signo no igual Mejunam retal Soltado Osq'opin
Signo no Mechinal retal Soltar Osq'opinïk,
pertenece a osq'opinem
Signo pertenece Ichinal retal Solución Soloj
a
Signos, deítico Etalil Solvente Yab'on, ruyab'on
Siguanaba (de Kejq'opoj Sombrero Pawi'aj
leyenda)
Sílaba Jap Sombrero de Rupawi' kaqtejax
mago
Sílaba abierta Jaqjap Sombrerón (el Saqb'ochol
duende)
Silabario Japib'äl Sonar Q'ajanïk, tzinïn
Silla de ruedas B'iyich'akät, Sonido Q'anajil
sutich'akät
Silla, banco Ch'akät Sonreír Tze'nïk
Sillón Nimach'akät Sopa Ruki'il q'utu'n
Sillón dental Ch'akateyaj Sorbo Qum, ch'ob'
Silo K'ojib'äl iximawas Sordo Täk, tokön, t'oj
Silueta Mujal, moch'och'il Sorpresa Sipanïk
Silvestre Aj pa q'ayïs Sostener Temenïk, lik'enïk
Simetría Junamajelal Sostenibilidad Temeb'alil
Símil (literatura: Kawäch tzij Soya Raxakinaq'
comparación o
semejanza entre
dos cosas)
Simple Choj Su eco Ruk'oxomal
Simple Choj tz'etïk Subártico frío Xerel kaq'iq'al
inspección
Simplificación de Ch'utirisanem Subconjunto Ral molaj
fracciones k'ajim
Sinécdoque B'ab'al Subjefe Ruka'n ajpop
Sinónimo Junamaq'ajuj Subjetivo Yaw
Sintagma Katzij Sublevar, motín Pab'anïk
bimembre
Sintagma Mejtzij Sublingual Xe'aq'aj
circunstancial
Sintagma Juntzij Submaxilar Xe'b'aq eyaj
unimembre
Sintagma verbal B'anoj tzij Submúltiplo del Ral cholpaxel al
gramo
Sintaxis Cholch'ab'äl Submúltiplos Ral cholpaxel
Sintonizar, Chojmilem Submúltiplos de Ral cholpaxel
sintoniza litro punme't
Sismólogo Ajsilonel Subradical Xe' ajilab'äl
Sistema Kaxlan nuk'ulem Subrealismo Saqlïl xek'aslem
castellano
Sistema decimal Lajujil nuk'ulem Suciedad, sucio Tz'il
Sistema maya Mayab' nuk'ulem Sudar Tz'opinïk
Sistema métrico Lajujil nuk'ulem Sudor Tz'oqpil
decimal etok'al
Sistema Morse Chib'ej nuk'ulem Suela Palb'äl
Soberanos Mama' Sueño Waram
Sobre (de carta) B'ew, rij Suero (de Q'asakik', tokik',
sangre) aq'omanya'
Sobre aéreo Kaq'ib'ew Suerte Ruwa' q'ij
Sobre oficio Nimab'ew Sufijo Rij tzij
Sobre tamaño Lomab'ew Sufrir hambre Wayjanem
carta
Sobre tamaño Ch'utib'ew Sujeto explícito Saqib'anel
media carta
Sobre, atrás de Chi rij Suma Tunäj
(operación de
matemática)
Sobrenombre, Itzel b'i'aj Suma de Tunäj k'ax
apodo complejos
Sobresaliente Ch'akonel Suma de Tunäj lajujila'
decimales
Sobrina (o) de Ch'uti'al Suma de dígitos Tunäj ajilal
mujer
Sobrina de Ch'utimi'al Suma de Tunäj k'ajim
hombre fracciones
Sobrina de Ch'uti al Suma de Tunäj aljujil
mujer números
decimales
Sobrino de Ch'utik'ajol Suma de Tunäj k'iyajilal
hombre polidígitos
Sociocultural B'anob'alil Suma y sus Richinil tunäj
AIDIPI winaqirem propiedades
Soldado Ajchay, ajlab'al Suma, adición Tunäj
Solicitud K'utuj Sumable Tunel
Solidificación Kowirisanem Sumando Tunajel
Sólido Chapa', chapo'n Sumar Tunajin, tunajij
Sólido (estado Kow ya' Sumas Tunajïk molaj
del agua) agrupando
Sólido recto Choj kuchrij Sumas de Tunäj karuwäch
fracciones
mixtas
Sollozar Jiq'ijonïk Sumatoria Tunajil
Somatar B'ujunïk, b'ujunem Superconjunto Nimamolaj
Somatarlo (algo B'ujij Superficie Wachil
pesado)
Sombra de árbol Mujal Superior, pompa Nimaläj
u objetos
Sombra de Moch'och'il Supernova Nimaloq
persona, animal
Sombrilla Ch'uti parab'äl Supletorias Tz'aqatil
AIDIPI
Sompopo Ch'ekën Suplicar Tijïk q'ij
Soneto Kajlajpach' Suposicional Xat
Sonido como de Ch'arach'onik Sur Ruqajib'al kaq'ïq'
tambor
Sonoro (calidad Jeb'eq'ajan, Suramérica Xulk'aqoj setul
fonológico) jeb'eq'aj
Soñado Achik'an Sustantivización T'asnem
Soñar Achik'anïk Sustantivizador T'asnel
Sordo (calidad Jub'aq'ajan, Sustantivo T'as
fonológico) jub'aq'aj
Sostén Chapb'äl Sustantivo T'asil
abstracto
Suave, blando B'uyül Sustantivo T'ast'as
complejo
Subconsciente Meq'u' Sustantivo Petenil
gentilicio
Subdesarrollo, Lukub'anïk Sustantivo verbal T'asb'anoj
opresión AIDIPI
Subido (él, ella) Jotöl Sustentado Tzuquxel
Subíndice K'utukim, xek'ut Sustentador Tzuqunel
Subió (él, ella) Nijote' Sustracción o Ruk'amaj k'ax
resta de
complejos
Subir Jotob'anïk Sustracción o Ruk'amaj k'ajim
resta de fracción
Subirlo Jotob'a' Sutura Tz'isch'akulanïk
Submúltiplo Mecholpaxel Tabique Rukojol tza'maj
Submúltiplos de K'ajtz'ïk ral Tabla (de Tz'aläm
metros cholpaxel etok'al madera)
cuadrados
Subordinado Ju'unel Tabla (como de Tz'alajil
matemática o
elementos
básicos
químicos)
Subrayar Juxul Tabla de Tz'alapam
contenidos
Subsistir Koch'inïk Tabla de control Retalil yawa'
Subtítulo Kab'ich'owen Tabla numérica Tz'alajil
Sucesor Maman, tzeqelel Tabla periódica Tz'ajalil xanil
Suchitepéquez Chi Kej, Kotz'juyu' Tablero Q'alajisab'äl
Sudoeste Elqalb'äl q'ij Tablero Temewuj
Suegra de Jite' Tablero de Temesimaj
hombre clavijas
Suegra de mujer Alite'ej, alite' Tabulación de Runuk'ulem ka'al
datos
Suegro de Jinam Tacón Ruxtuuxil b'uküt
hombre
Suegro de mujer Alinam Tacto Runab'al ch'akulaj
Suelto Isq'opitajinäq Tacuazín Wuch'
Suéter B'ukutzyäq Tal vez, quizás, Ruk'in jub'a'
posiblemente
Suficiente, K'ïy Talabartería Tz'unb'äl
mucho, bastante
Sufragio, voto K'aqwäch Talle Retab'alul
Sujetar Chapapenïk Taller de calzado Rachochil b'uküt
Sujeto B'anel Tallo herbáceo Raqän q'ayïs
Sujeto Jub'anel Tallo leñoso Raqän si'el
Sujeto K'ib'anel Talonario de Tunupwaq
compuesto cheques
Sujeto implicito Ewab'anel Tam (tiempo, Q'ib'
aspecto/modo)
Sujeto simple Jub'anel Tamal Takamäl
Sulfurosas Chuwiläj Tamal de fríjol To'om
Súper héroe Mama'al, kowiläj Tamal de masa Sub'an
(batman, etc)
Superlativo Iläj Tamalitos con Xep
fríjol entero
Supermercado K'ayijay Tamalitos Tz'arin
redondos y
planos
Supersónico Jumin, rejro' Tamaño de Runimil b'ew
sobre
Supervisar Nik'onïk Tamaños, Nimilem
volumen
Surcado Cholajin Tambo de gas Wosb'äl
Susceptibles Jalojb'äl Tambor Q'ojom
AIDIPI
Suspirar Jiq'ijo' Tambor de Tunk'ul
madera, de
lengüeta
Sustancia K'ojlemalil Tanque de Yaka'uxla
oxígeno
Sustantivo Majalatel t'as Tapadera Tz'apib'äl
absoluto
Sustantivo Jalk'uxatz'ib' t'as Tapir Ti'x
cambia vocal
Sustantivo Molot'as Tapita Tz'apuxtuxil
colectivo
Sustantivo Junawäch t'as Tapita Wib'äl, setotz'apib'äl
común
Sustantivo Kajt'as Tarántula Rom kej
cosmológico
Sustantivo de Achb'ilat'as Tarjeta Tzijol wuj
acompañamient
o
Sustantivo de Kat'as Tarjetero Tiwujb'äl
sustantivo
Sustantivo Jaqit'as Tartamudear T'ayonïk
invariable
Sustantivo mas K'ulajt'as Tartamudo Wowïk raq', t'ayat'ïk,
sustantivo t'aya'y
Sustantivo Me'ichinel t'as Techo Ruwi' jay
nunca poseído
Sustantivo Ichinil t'as Techumbre Ruwi' jay
propio
Sustantivo B'i'aj Tecla Telen tz'ib'
propio, nombre
Sustantivo quita Elrij t'as, merijtzij Teclado Telen tz'ib'anik
sufijo t'as
Sustantivo Ichinat'as Teclear Yib'inik
siempre poseído
Sustantivo Jalxe', t'as jalxe' Tecnecio Tek'inil
supletivo
Sustituir Jalonïk Tecolote, búho Tukür
Sustitutos K'exel Tecomate Tzüy
Sustraendo K'amaxel Tecún umán Tekum Umam
Susurrar, Jasjonik, jasjonem Tegumento Rij ija'tz
susurra
Tabaco May Teja Ruxotal jay
Tacaño K'ek', xu'y Tejido adiposo Q'anal k'amati'ojil
Tachar Juxuj Telecomunicacio Talutzijöl
nes
Tachuela Jolosimaj, Teléfono Oyonib'äl, q'axatzij
ch'utilawx
Talco K'ajpoq Teléfono Pwaqb'äl oyonib'äl
monedero
Taller, oficina B'anb'äl jay Teléfono móvil Sq'opin oyonib'äl
(celular)
Tallo Che'el, raqän Teléfono público Saqil k'amataqkil,
saqil oyonib'äl
Talón Ixtuxil Teléfono Wuj oyonib'äl
tarjetero
Taltuza B'ay Telégrafo Taqatzijob'äl,
taqkilich'ich'
Tamal de masa B'oq', tz'aqon Telegrama Taqatzij, taqchanitzij
con forma bola
Tamalitos de Jok' Televisor Taluwäch
elote, tortilla de
elote, joque
Tamarindo Ch'amikaxlit Telofase Rukajxak (yo'oxik)
Tanto por ciento Mul wok'alel Telón Yuchutzyäq, rutzyaq
kuqul
Tapizca Jäch' Tema (como Solna'oj, ruk'u'x
tema de la na'oj
entrevista)
Tapizcar Jach'onïk Tema, idea Ruk'u'x na'oj
principal
Taquigrafía Anitz'ib' Temascal Tuj
Taquilla K'ayi'okib'äl Temática Tz'ukulel
Tarima Nimach'atal, tartar Temblar Siksot
Tarjeta postal Kaywach Temperatura Q'aqtewal
Tatarabuela Ch'ek atitaj'j, Temporal Xikiti'ojil
numok
Tataranieto/a de Ch'ek mamaj, Tenamaste Xkub'
hombre qach'ek mam
Tautología Jujik qu'unem Tenaza Tzak'ib'äl
Tayuyo Jutz'u'y, to'on Tendedero Rik'ob'äl
Taza medidora Etab'äl Tender Rik'inïk
Teatral Kuqulil Tenedor Pichb'äl
Teatro (lugar de Kuqulb'äl Tenis Tzoyib'uküt
representación
de obras)
Teatro, obra Kuqul wuj Teorema Nuk'ulem qu'unem
Técnicas Kob'eyal Tercer básico Rox ruk'u'x tijonïk
Técnicos Ajnuk'uy Tercer grado Rox juna'
administrativos nimasamaj
AIDIPI
Tecnología Chojsamajib'äl, Tercer viaje Rox b'eyanem
AIDIPI na'ob'äl,
na'ojb'anem
Tecpán Iximche' Tercera Rox pach'unem
Guatemala conjugación
Tejedor (a) Ajkem Tercera lengua Rox ch'ab'äl
Tejer Kemonïk Tercera persona Rox k'iwinaqil
plural
Tejido Kem Tercera persona Rox juwinaqil
singular
Tejido nervioso Ib'öch' k'amati'ojil Tercero Rox
Tejido óseo B'aq k'amati'ojil Tercero básico Rox ruk'u'x
Tejidos K'amati'ojil Tercero primaria Rox rupalb'al tijonïk
Teléfono Mek'amal oyonib'äl Tercetos Oxpach', oxichal
inalámbrico
Telegrafista K'ulüy taqkil Tercio, tercera Roxk'aj
parte
Teleología Na'ojb'anem tijonïk Terco Wi'x, jip
educativa
Telescopio Najtz'etb'äl Termómetro Tewq'aq'b'äl
Telurio Kaqatz'amil Termopausa Pak'at
Temblor Kabraqän, silonel Termosfera Rukaj set
Tempera B'onya' Terrateniente Rajaw ulew
(pintura)
Templado Meq'emoj, lilöj Terraza Rulo's jay, tz'aq
ruwijay
Templo maya K'oxtun Territorio del Rulewal saqamaq'
estado AIDIPI
Temprano (por Jukumaj, rokik Tesis Nojiwuj
la mañana)
Tenaza, pinza Laq'apub'al Texto Perajtzij
Tendido Li'ïl Texto expositivo Tzijoxel wuj
(persona)
Tenso Jijil Texto expresivo Tzijoxel wuj
Teodolito Etatz'uk' Texto Rutzijol wuj
informativo o
comunicativo
Teoría Na'ojil Texto literario Rulemik wuj
Tepocate Ixmutuq' Tibia Runimab'aqil aqanaj
Terminar, K'isonïk Tiburón Xök, k'uxunel kär
finalizar
Termo (cargar Karij, meq'etewb'äl Tiempo futuro Q'ijul apo
cosas calientes,
frías)
Terremoto Kab'raqän Tiempo pasado Q'ijul kan
Terrestre Aj'ulew Tiempo pasado Ojer
(remoto)
Tertulias, velada, Moloj ri'ïl Tiempo presente Q'ijul wa
reunión
Tesorero Ajpwäq Tiempos del Q'ijul b'anoj
verbo
Testículos Kowil Tierra Ruwach'ulew
Tetrasílaba Kajajap Tierra árida Tolotïk ulew
Texto, cuerpo B'ixikil, ri tzij ntaq Tierra blanca Säq ulew
del telegrama, rub'ixik
mensaje
Tía Ch'utite' Tierra fértil Q'ëq ulew
Tibio Lilöj Tierra húmeda Raxulew
Tienda K'aybäl jay Tierra, como Ulew, kajulew, xekaj
planeta
Tieso y frío Chuk'uchïk Tijeras Qupib'äl
Tigre, jaguar B'alam Tilde Tzalajuch'
Tilo Ch'äl Timbre Ruqulil, sik'inel
ch'ich'
Timbre (sello) Majpwäq Timbre (de Ruqul oyonib'äl
teléfono)
Timbre fiscal Majpwäq Timbre de voz Ruqul ch'ab'äl,
ruqulil
Timón Chojib'äl ch'ich', Tímpano Ruk'oxomal
kanob'ey ak'axab'äl
Tinta B'oniya' Tinaja Q'e'l, kuku', kura'
Tinta (de Majmoj, xaq Tinajera Raxab'äl, raxyab'äl
imprenta)
Tío Ch'utitata' Tinta de Rumajmoj tz'ajtz'ib'
impresora
Tipo, variedad, Kiwäch Tiña Rusal tz'i'
clases de
Tipos de basura Kiwäch q'ayïs, Tira, pedazo, Peraj
kiwäch mes lienzo
Tipos de Kiwäch Tirado Pok'öl, torin
batracios ajtewk'aslik,
kiwäch ixpa'
Tipos de Kiwäch tzijob'äl Tirado (persona) Punül
comunicación
oral
Tipos de Kiwäch kemtzij Tirado sin orden Taräl
discurso
Tipos de Kiwäch wujil Tiranía Rononeb'al
documentos
Tipos de hojas Kiwäch ruxaq Tirano Ranonel
Tipos de Kiwäch ajti'ojil Tirante Ruq'a'
invertebrados
Tipos de mapas Kiwäch setul Tirarlo Roqij
Tipos de medida Kiwäch etab'äl Tiroides Ub'u'
Tipos de plantas Kiwäch cheq'ayïs Titanio Titanil
Tipos de reptiles Kiwäch achkumätz Títere Silo'ala's
Tipos de Kiwäch t'as Título (como lic, Tijwujil
sustantivos Dr etc)
Tira cómica Achiq'oloj Tiza Xaqb'äl
Tirar K'aqonïk, Tiza blanca Saqkab'
k'aqonem, torinïk,
torinem
Tiritar B'ayb'otinïk, Tizne Xaq
siksotinïk
Tiro al blanco K'aqonïk, k'aqob'äl Toalla Sub'äl
Título (como de B'ich'owen Tobillo Ruqul aqanaj
cuentos o
divisiones de un
libro)
Todavía K'a Tocacintas Silöy yaktzij
Todo género de Jüt Tocadiscos Silöy seteyaktzij
gusanos
Todo género de Malax Todo tipo de Wujil
mariposas documentos
Tol (recipiente Aq'ën, aqe'n Todo, entero Ronojel
de calabaza)
Tolerancia Koch'inem Tomar, beber Qumïk, qumuj
Tolerar Koch'inïk Tomate Xkoya'
Tomar (fotos) Elesanïk achib'äl Tómbola Xolk'olaj
Tonalidad (de B'on nuk'ulem, Tonelada Rutata' al
colores) sulsutem
Tonel B'otob' Torbellino Surk'um, sutk'um,
salk'um
Tonto, aturdido Nakanïk Torneos Tijomal, telechej
Topografía Achib'äl ulew Torre eléctrico Rukuta'n
k'amasaqilal
Toponímias Juyub'i'aj, qasb'i'aj Tortear Ponoj wäy
AIDIPI
Torcedura Jaloj aqän (q'aba'j) Tortilla Wäy
Torcido (a punto Jewël Tortilla pequeña Pixtun
de caer) y gruesa
Torcido, curvado Kotokïk Tórtola, Sak'axep
mariquita
Tornado Kaq'ïq' jäb', Tortuguilla Raxkök
kaq'ijäb'
Tornillo B'olq'otib'äl, Tortuguillo Sak'achay
sutilawx
Toro Achij wakx Tose Nojob'är
Torreja Kab'kaxlawäy Tostada Wotz'ötz'
Tortilla delgada Lej Tostador Q'anarisab'äl
Tórtola (ave) Ixmukür Total Tunajil
Tortuga Kök Trabajo infantil Rusamaj ak'wal
Tortuguita Kaqixkök Trabajo y Samaj chuqa'
productividad ruwak'ay
Tosferina Jiq'ojöb' Trabalenguas Suq'aq', Suq'chi'
Tostar K'ilij Trailer Yuqu'ejqanib'äl
Totonicapán Chwi Miq'ina Trama Pata'y, yax
Trabajo Ch'emoj samaj Trampolín Ropik'am
inconcluso
Trabajo juvenil Ixal samaj Transbordador Weqkajch'ich'
Tractor Chik'onel ch'ich' Transbordador Q'axnel, q'axb'äl
(espacial)
Tradición o K'ojlem Transmisión de Q'axanem yawab'il
costumbre enfermedades
Tradicional K'ojlel Transmisor Q'asb'äl
(como danza
tradicional)
Tradicionalista K'ojlel Transmitir Q'asaxik
Tragar B'iq'inïk, b'iq'oj Transportador Tz'ukb'äl
Traje K'ulatzyaqb'äl Transporte Palow ejqanib'äl
marítimo
Traje espacial Kajül tzyäq Transportes Ya'wjqanib'äl
acuáticos
Transcribir Kamul tz'ib'anïk Trapecista Ropinel
Transformación Jalonem cholk'utik, Trapo Ruchi' tzyäq
curricular jaloj rucholajem
tijonïk
Transparente Lem Tráquea Ruche'el pospo'y
Transporte Choyejqanib'äl Traslación Q'axnem, surinem
lacustre
Transportes Kajejqanib'äl Traslape Rujulb'al
aéreos
Trapecio Junam tz'uk Traumatólogo Yuqüy b'aq, wiqöl
b'aq
Trazar Juxunïk Travesía Räm b'ey
Trébol(planta) Lotz Trece Oxlajuj
Treinta Juk'al lajuj Trementina, Q'ol
goma,
pegamento
Treinta y cinco Juk'al wolajuj Trenzar, Pach'unïk
conjugar,
declamar
Treinta y cuatro Juk'al kajlajuj Trenzarlo Pach'uj
Treinta y dos Juk'al kab'lajuj Trépano Raqän wopb'äl
Treinta y nueve Juk'al b'elejlajuj Tres Oxi'
Treinta y ocho Juk'al waqxaqlajuj Trescientos Wolajk'al
Treinta y seis Juk'al waqlajuj Triángulo Oxtzaltemal, oxtz'ik
Treinta y siete Juk'al wuqlajuj Triángulo Yuquyïk oxtz'uk
acutángulo
Treinta y tres Juk'al oxlajuj Tribunales Q'atb'äl tzij
AIDIPI
Treinta y uno Juk'al julajuj Trigésimo Rujuk'al rulaj
Triángulo Junach'um oxtz'uk Trigésimo Rujuk'al rujulaj
congruente primero
Triángulo Junam oxtz'uk Trillones Oxt'ij
equiángulo
Triángulo Junam oxtz'uk Trinomio Oxtzij
equilátero
Triángulo Mejunam ruchi' Trinomio de Rukanal oxtzij
escaleno segundo grado
Triángulo Kajunam ruchi' Triple Oxichal
isósceles
Triángulo Jaqajik oxtz'ik Triptongo Oxmu'x
obtusángulo
Triángulo obtuso Jaqitz'uk Trique (para Tzeqech'ich'
cambiar llantas)
Tríceps Meyo'xaj Trisílaba Oxjap
branquial
Trípode Chakalb'äl Trompa de Xikixul
Eustaquio
Tripulación Ejqanib'äl Trompa de Ruchi' ixija'tz
Falopio
Tripular Ejqanïk Trompeta Tun
Triste B'is Trompeta (de Tzoloj tun
larga como
usaban los
antiguos mayas)
Tristeza B'isonïk Trompo Tzupche', xajowär
Triunfo Ch'akoj Trono Tz'uyub'äl
Trofeo Ch'akb'äl Tropezado Pajk'in
Trompetista Ajtun Tropezar Pajk'inïk
Tronco Kutamil, nukuta'm Trópico Roki' jatz', ch'utiset
Tronco (de fruta) Kup Trópico de Ruch'utiset
capricornio kaprikorni'o'
Tronco de árbol Kuta'm Tropopausa Silopa'
Tropical lluvioso Ch'utisetaj jäb' Tú, vos, usted Rat
Trópico de Ch'utiset Kanser Tucán Q'anapos
cáncer
Troposfera Nab'tas kaq'iq'al, Tuerca Set tunutut,
ruwaq set sotoyich'ich'
Trucha Kaqakär Tuerto Rot'
Trueno Kaqolajay Tullido Sik
Trueque Jalwachij, Tuna, nopal Noxti'
jalwachinïk
Tuberosas K'olok'amal Tungsteno Xilq'aq'il
Túnel Julb'ey Turbación Sachoj
Turista Kayenel Turismo Palaqin
Tuza Jo'q Turno Warat
Último K'isib'äl Tzotzil propio Raqän tzoltal
Último hijo Ch'ip Unidad de millar Rujunilal xo'il
Un centavo Jun k'exb'äl Unidad nacional Tunamaq'il
AIDIPI
Un cuarto Jun ruk'aj k'aj Unidad Nimamoloj chupüy
revolucionaria poqonk'aslemal aj
nacional iximulewa'
guatemalteca
AIDIPI
Un día Jun q'ij Unión Tunuj
Un manojo de Jub'oraj Unión entre Tunem kamolaj
conjuntos
Un octavo Jun ruwaqxaq k'aj Unionismo, Rumaj
agrupación,
comité,
organización
Un pedazo (de Jupïr Universal, Onojel
algo) general
Un puñado de Jumoq' Urano Xaril, xarch'umil
Un quinto Jun ro' Ustedes, Rïx
vosotros
Un trago Juqüm Útero, matriz Rute' pamaj
Una medida (de Jupaj Útil Okel
palabras)
Una noche Jun aq'a' Utilizarlo, usarlo Okisaj
Una tanda Juch'ay Úvula, Rabch'ut
campanilla
Unicelular Juk'ajk'äs Vacuna Toq'
Unidad Junilal, juwi', Vacunación Toq'onem
juraqän
Unidad de Junilal tijoxik, Vacunar Toq'onïk
aprendizaje junilal tijonïk
Unidad de millón Junilal t'ij Vacuola Rujul k'ajk'äs
Unidad de Kolonel ch'ich' Vagar Q'oral
rescate
Unidad de Juraqän nimilem Valla publicitaria Nimaq'ajarisab'äl
volumen
Unidad inferior Ch'utijunil Valor Rejqalem
Unificación Junamïk Valor relativo Rajil junem
Unificar Junamanïk Valor único Xajurajil
Uniforme (ropa) Junamitzyäq Valores cívicos Rejqalem amaq'el
Unitario Junilaj Valores Rejqalem b'anob'äl
culturales
Uno Jun Valores Rejqalem
ecológicos ruwach'ulew,
kajulew
Uña K'uqb'äl Valores éticos Rejqalem
k'aslewinäq
Uña, garra Ixk'äq Valores morales Rejqalem
k'aslewinäq
Uretra, uréteres Litz' chulaj Valores Rejqalem winäq
personales
Urna (como de Cha'onib'äl Valores sociales Rejqalem winaqil
votación)
Urodelos Kani' Válvula Q'ul
Uso Kusaj Válvula mitral Xoloq'ul
Uva Chiyk'ox, nimatuq' Vanguardismo Saqil ch'ob'oj
Vaca Ixöq wakx Vaporización, Sib'inem
volatilización,
sublimación
Vacío Jamäl, tolan Variaciones del Rukojolil ch'ab'äl
lenguaje
Vagina K'o'ns Variedad de Pispi'y, rutza'm tz'i'
hongo
Vahído (vértigo), K'ulu'm Variedad de Punpün, punpu'x
desmayo hongo
momentáneo
Vajilla Molajläq Variedad de Q'axül
hongo
Vale K'asetal Variedad de Raq' masat
hongo
Validación Junumana'oj Variedad de Raqän jäb'
hongo
Valiosísimo Nïm rejqalem Variedad de Ruq'a' ne'y
hongo
Valorativa Kan Variedad de Ruwi' utiw
hongo
Válvula Iqiq'ul Variedad de Ruwi' xar
tricúspide hongo
Vanadio B'onitz'inil, Variedad de Ruxikin che'
tz'initz'otil hongo
Vara Etache', rab'ache' Variedad de Ruxikin kük
hongo
Vara edilicia Ch'amiyal Variedad de Toch'ich'
hongo
Variable Jalwachil,xolel, Variedad de Xkanpranya
wachinel hongo
Variación libre Junaq'ajarïk Varilla del capó Rutemeb'al
Variedad de K'a'm, salik'a'm Vaso Qumub'äl, k'ox
bejuco
Variedad de Kaqaxtän, rutza'm Vasos capilares Ruk'amal ib'och'il
hongo aq
Varilla del aceite Etab'äl tzepya' Vasos craneales Ruk'amal jolomaj
Vecinos, Achk'uljay Vegetación Q'ayisal
habitantes
Veinte Jjuk'al Velar Rija'j
Veinte Juk'al Veleta Rub'ey kaq'ïq'
Veinte días Juwinäq Velocidad del Rub'in kaq'ïq'
viento
Veinte quetzales Juk'al manq'uq' Vena cava Xulib'och'
inferior
Veinticinco Juk'al wo'o', wo'o' Venda Pisb'äl
ruk'ak'al
Veinticinco Juk'al wo'o' Ventana Obeb'äl säq, oksäq
centavos k'exb'äl
Veinticuatro Juk'al kaji' Ventanilla de Tojb'äl
cobros pagos
Veintidós Juk'al ka'i' Ventrículo Xokon taqokik'
izquierdo
Veintitrés Juk'al oxi' Verano Saq'ij
Veintiuno Juk'al jun Verbo de estado Yolob'anoj
Vello Ïs Verbos Tunel b'anoj
copulativos
Velo (palabra Eqaja'j Verbos Q'ajarib'äl b'anoj
suave) predicativos
Velocidad Juminal, b'inib'al Verde (color) Räx
Vena cava Jotib'och' Verdolaga Panixläq, picholöl,
superior paxtäq
Vencer Ch'akïk Verduras Wachichaj
Vendar B'atz'onïk Verduras Xolq'utumal
Vendedor de Ajq'or Verificación de Runik'oxik tijoxik,
atole aprendizaje runik'oxik etamanem
Vender K'ayinïk, k'ayinem Vernáculo Q'achi'
(idioma)
Venderlo K'ayij Verso agudo Yam pach'
Venerar Kamelanïk Verso esdrújulo Roxpach'
Venta de K'ayij munib'äl Verso octosílabo Wqjap pach'
golosinas
Ventanilla (caja Ch'utitojb'äl Vértebra Ruq'a' ruche'el ijaj
de cobros)
Ventilación Kaq'ijinem Vertical Pa'äl, palem
Ventilador B'anöy kaq'ïq' Verticalidad Pa'alel
Ventilar Kaq'ijinïk Vértice Tz'ik
Ventrículo Ijikiq'a' taqokik' Vértice opuestos Piskolin rutzam
derecho
Venus Ikoq'ij, nimach'umil Vestíbulo del Tunak'axab'äl
oído (comunica
con el tímpano)
Verbal B'anojil Vestirse Weqonïk
Verbena Chachal b'ey Vestuario Tziyaqb'äl
Verbo B'anoj Vía aérea Rub'ey mirxik'anel
Verbo atributivo B'anib'anoj Vía férrea Rub'ey mirq'uq'
Verbo Jub'anoj Vía láctea Rub'ey palama',
intransitivo saqb'e
Verbo transitivo Kab'anoj Vías marítimas Rub'ey palow
Verdulera K'ayiq'utumal Víbora amarilla Q'anak'anti', kanti'
Verduras, Ichaj Víbora clase de Q'eqk'as
hortaliza, hierba
Vergüenza K'ïx Víbora clase de Ruchachal q'ij
Vermídeos o Kiwäch yiq'iyäq Víbora Xk'ank'el, raxk'el
moluscoidesos sumbadora
Verso (conjunto Molopach' Víbora, clase de Saqikumätz
de palabras con
ritmo y rima)
Verso Kajlajap pach' Víbora, clase de Raxaq'än
alejandrino
Verso Julajap pach' Víbora, clase de Q'antil, k'anti'
endecasílabo
Vertebrado B'aqilel Víbora, clase de Ruxe' ch'ali'
Veterinaria Aq'omab'äl Víbora, clases Q'aq'b'elen
chikopi' de
Viaducto Kotoq'a'n Víbora, clases Q'ayïs k'anti'
de
Viajar B'eyajem Víbora, clases Q'elchan
de
Viaje B'enam Vicepresidente Ruka'n chanpomanel
Viaje de colón B'eyajnem a Colón Videocasete Q'axb'äl achib'äl
Viajero, B'i'lachi' Viejo Ri'j
aventurero
Vías y medio de Nimab'ey, tzijob'äl Vientos Palow kaq'ïq'
comunicación tzij monzones
Víbora cola seca B'aqjey Vientre Ruxe' pamaj, ruxe'
nupam
Víbora cuatro Kajitza'm Viernes Wiq'ij , wyeq'ij, ro'
trompas q'ij
Víbora K'echekumätz Viga, tendal Tem
montañesa
Víbora, clase de Chaqi'j kumätz Vigesimales Winaqilal
Vibración Jinjotinem Vigésimo Rujuk'al
Vibratorio Jijnjöt Vigésimo cuarto Rujuk'al rukaj
Viceministro Kachituy nuk'unel Vigésimo Rujuk'al rub'elej
administrativo noveno
Viceministro Kachituy nuk'unel Vigésimo octavo Rujuk'al ruwaqxaq
administrativo de tijonem
educación
Viceministro Kachituy samajel Vigésimo Rujuk'al nab'ey
técnico primero
Viceministro Kachituy samajel Vigésimo quinto Rujuk'al ro'
técnico de tijonem
educación
Vida ciudadana Amaq'el k'aslemal Vigésimo Rujuk'al ruka'n
segundo
Vida familiar Ach'ala'il k'aslemal Vigésimo Rujuk'al ruwuq
séptimo
Vidrio Lemow Vigésimo sexto Rujuk'al ruwaq
Viento, aire Kaq'ïq' Vigésimo tercero Rujuk'al rox
Vientos alisios Jutzul kaq'ïq' Vigorizante Uchuq'a'
Vientos Kaqsutukum Violento Oyowaläj
ciclónicos
Vientos Meq'tewalil kaq'ïq' Violeta Xakäq
continentales
Vientos Ik'ch'umil kaq'ïq' Violín Qitz'qitz'
planetarios
Vinagre Ch'amya', Violinista Qitz'inel
ch'amq'utumal
Viruela Loq'ob'äl Virrey Ruka'n ajawal
Virus Jutil Viruta Rij che'
Visa de cheques Nik'pwäq Visión Wachijal
Vital Ajoxel Visitante Q'ejelonel,ula'
Vitral Lemowachib'äl Visitar, saludar Q'ejelonïk
Vitrina Lemoyak Visor Tz'etonel
Viuda, viudo Malka'n Vista Tzub'äl, tzu'ub'äl
Vivíparos K'asal Vitamina Uchuq'ab'äl
Vivo K'äs Vocal temática Tz'ukulel, alanel
Vocabulario Choltzij Vocalización Tijob'ix
(música)
Vocal K'uxatz'ib' Volante Wujtzijol
Vocal corta Juk'uxatz'ib' Volar Xik'anïk
Vocal larga Kak'uxatz'ib' Volcán Xkanul,
tzujnimajuyu'
Vocal relajada Latz' k'uxatz'ib' Volcanes de Rixkanul Nik'asetul
Centroamérica
Vocal tensa Ch'ach'el Volcanes de Rixkanul Iximulew
k'uxatz'ib' Guatemala
Vocalización K'uxat'zib'nem Voleibol Wolwöl, k'olakaj
Vocalizar K'uxatz'ib'anïk Volteado Piskolin
Voladores Ajxik'a' Voltear Piskolinïk
Volcán de agua Junajpu' xkanul Volumen de la Runimilem k'olok'ïk
esfera
Volcanes K'aqosetul xkanul Volumen de la Runimilem oxtz'uk
americanos pirámide
Volcánico Ixkanulal Volumen de los Runimilem
paralepípedos yuquwaqwäch
Volumen de los Kinimilem Volumen de Runimilem kuchrij
cuerpos jalowachib'äl sólido
Voluntad Ajowalil Volumen del Runimilem b'olob'ik
cilindro
Votar, vota Cha'onïk, nucha' Volumen del Runimilem
prisma ch'utk'ulaj
Voz, Ch'ab'an, b'eyalil, Vómito Xa'oj
tiempo/aspecto b'anikil
Vuelto, cambio K'exb'äl, tzol Vuelta Solaj
Vulcanólogo Aj'ixkanul Vulcanología Retamab'alil xkanul
Xenón Chojimilil Vulnerabilidad Q'ajojtaqen
AIDIPI
Y, también Chuqa' Yacimiento Rujulil ch'ich'
Yemas Jotay Yagual Soto'y
(auxiliares y
terminales)
Yodo Kaqatz'amil Yardas Raj jaj
Yunque K'ulb'ajb'äl Yema del dedo Ruwa' ruwi' q'ab'aj
Yunta K'ulab'oyx Yeso Saqapis,
b'atzche'unik
Zacapa Chi Q'osya' Yeso Saqatz'ib'ab'äl, b'ax
Zacatón Nima'echa' Yeyuno Rutza'm xkolob'
Zanahoria Kaqtz'in q'anwäch Yo Rïn
Zapatería K'ayib'uküt Yuca Tz'in
Zapatero B'anöy xajab', Yugo Yutul
b'anöy b'uküt
Zapote injerto Ch'imatulül Zaculeu Saqulew
Zapotillo Ch'utitulül, Zancudo Xene'n, xanän
chimitulul
Zaraguate, B'atz' Zanja Rub'ey ya'
mono
Zona Meq'tewalil Zapato Xajab', b'uküt
climatológicas saqaset
Zona de guerra Lab'ab'äl, lab'al Zapote Tulül
saqaset
Zona militar Ajlab'al jay, ajlab'al Zapote negro Q'eqatulül
saqaset
Zona neutral (no Menim ri' Zarzaparrilla Ruxek'ul, ruxulub'
combatiente) kej
Zona templada Liloj saqaset Zinc Saqixaril
Zona tórrida K'atän saqaset Zip (de Pisk'
computadora)
Zoológico, jardín Chikopib'äl Zona Saqaset
zoológico
Zoólogo Ajtij chiköp Zona glacial Saqb'aqon saqaset
Zopilote K'üch Zoología Retamab'alil chikopi'
Zopilote muy Kaqwololöj ruwi' Zorra Xiwan
grande
Zurcir Kumatzinisanïk Zorrillo Par