ENDOCRINOLOGA DE LA
PUBERTAD
Dra. Daniela Coler
2011
FISIOLOGA
DE
LA
PUBERTAD
PUBERTAD
Proceso
de
crecimiento
y
desarrollo.
Secuencia
de
cambios
4sicos
y
psicolgicos,
inducidos
por
el
gradual
Incremento
de
esteroides
sexuales
Inicio:
LIBERACION
PULSTIL
DE
GnRH
ELEVACION
DE
GONADOTROFINAS
Y
E2:
CARACT.
SEXUALES
2ARIOS,
MENARCA
+
OVULACION
ADQUISICION
DE
LA
CAPACIDAD
REPRODUCTIVA
FISIOLOGA
DE
LA
PUBERTAD
ASPECTOS
NEUROBIOLGICOS
DEL
COMIENZO
DE
LA
PUBERTAD
FACTORES
QUE
REGULAN
EL
DESARROLLO
PUBERAL:
1) GenIcos
2) Ambientales
(nutricin,
estado
de
salud
gral.
y
condiciones
psicosociales)
3) Endocrinolgicos:
Eje
GH
IGF-1
Eje
Adrenal
(ADRENARCA)
Eje
H-H-Gonadal
INTEGRACIN
DE
LOS
TRES
EJES
PUBERTAD
Seales
perifricas
ac>vadoras
del
GONADOSTATO:
>
GRASA
CORPORAL
LEPTINA
MASA
OSEA
GH,
IGF-1,
TSH
ANDROGENOS
ADRENALES
DHEA
ESTADIOS
DE
TANNER
DESARROLLO
MAMARIO
M1
Mama
infan0l
M2
Botn
mamario:
pequeo
ndulo
subcutneo
que
eleva
pezn
y
arola
M3
Mama
cnica:
incremento
del
volumen
de
la
mama
y
arola
sin
separacin
de
sus
respecIvos
contornos
M4
Mama
en
cupulino:
la
arola
y
el
pezn
se
proyectan
por
fuera
del
contorno
mamario
formando
una
segunda
sobreelevacin
sobre
la
mama
M5
Mama
adulta:
solo
hay
proyeccin
del
pezn.
La
arola
se
pigmenta
DESARROLLO
DEL
VELLO
PUBIANO
P1
Ausencia
de
vello
P2
Vellos
largos,
nos
y
ligeramente
pigmentados,
lisos
o
poco
rizados,
primero
a
lo
largo
de
los
labios
mayores
y
luego
en
la
lnea
media
del
pubis
P3
Vello
ms
pigmentado,
grueso
y
rizado
que
se
exIende
por
el
pubis
P4
Vello
como
adulta
pero
menor
canIdad
y
no
se
exIende
a
la
raz
de
los
muslos
P5
Vello
en
todo
el
tringulo
pubiano
y
a
la
raz
de
los
muslos/
Adulto
Botn
mamario
(telarca)
entre
8
y
13
aos
Telarca
unilateral
(aprox.
6
meses)
Proceso
total
del
desarrollo
mamario:
4
aos
en
promedio
(del
estadio
2
al
5)
Pubarca:
coincide
con
la
telarca
(antes
o
despus)
Axilarca:
2
aos
despus
de
la
pubarca
El
desarrollo
mamario
es
la
expresin
de
los
niveles
estrognicos,
y
el
vello
sexual
(axilar
y
pubiano)
+
el
sudor
fuerte
y
la
seborrea
son
expresin
de
los
andrgenos
adrenales
y
ovricos.
Cronologa
de
la
MENARCA
Edad
promedio:
12,5
aos
Ocurre
2
aos
despus
de
la
telarca
y
con
un
desarrollo
mamario
Tanner
III
o
IV
Siempre
despus
de
la
fase
de
mxima
velocidad
de
crecimiento
(que
suele
ser
un
ao
antes
de
la
menarca)
Relacin
entre
peso
corporal
y
menarca
(peso
crIco)?
Porcentaje
de
masa
grasa
del
20%
aprox.
Indice
de
masa
corporal
NO
menor
de
17
Si
ausencia
de
menarca
con
desarrollo
mamario
completo
=
ver
Edad
Osea
(
14,5
a)
EDAD
OSEA:
Rx
mano
y
mueca
izq.(centradas
en
3er
metacarpiano)
Atlas
Greulich
y
Pyle
Grados
de
desarrollo
puberal
femenino
TANNER
II
III
IV
MAMAS
InfanIl
Botn
Cnica
Cupulino
Adulta
VELLO
PUBIANO
Ausente
Vellos
largos,
Finos
en
labios
>
+pigmentado
y
grueso.
Se
exIende
al
pubis
=
adulto,
Pero
no
se
exIende
a
la
raiz
de
muslos
Adulto
VELLO
AXILAR
No
No
No
Si
Si
PICO
MAX.
CRECIMIENTO
No
No
Pico
MAX.
MENARCA
No
No
Probable
Tanner
del
desarrollo
mamario
Estatura
casi
deniIva
Si
Tanner
del
desarrollo
de
vello
pubiano
Ciclos
menstruales
PUBERTAD
PRECOZ
PUBARCA
PRECOZ
Aparicin
de
vello
pubiano
en
nias
ANTES
DE
LOS
8
aos
de
edad
CAUSAS:
IdiopIca,
andrg.
Exgenos,
HSC
No
clsica,
tumores
suprarrenal
u
ovrico
virilizantes,
Pubertad
precz
TELARCA
PRECOZ
Desarrollo
mamario
en
nias
ANTES
DE
LOS
8
aos
de
edad
CAUSAS:
Hipertroa
mamaria
de
la
RN,
IdiopIca,
E2
Exgenos,
tumores
feminizantes
ovricos,
Pubertad
precz
PUBERTAD
PRECOZ
DESARROLLO
MAMARIO
PROGRESIVO
QUE
SE
INICIA
ANTES
DE
LOS
8
aos
de
edad
+
INCREMENTO
DE
LA
VELOCIDAD
DE
CRECIMIENTO
Y
DE
LA
MADURACION
ESQUELETICA
PUBERTAD
PRECOZ
CLASIFICACION:
1. Pubertad
precz
CENTRAL,
verdadera
o
dependiente
de
GnRH
2.
Pubertad
precz
PERIFERICA
,
pseudopubertad
precz
o
independiente
de
GnRH
ACTIVACION
PREMATURA
DEL
EJE
HIPOT-HIPOF-GONADAL
ACTIVIDAD
GONADAL
AUTONOMA
O
NO
DEPENDIENTE
DE
GONADOTROFINAS
HIPOFISARIAS
PUBERTAD
PRECOZ
ETIOLOGIA:
PP
CENTRAL
IdiopIca
Neurognica
(tumores
SNC,
anomalas
congnitas,
secuelas
de
meningiIs
o
encefaliIs,
traumaIsmos,
RT)
2aria.
al
po
tardo
de
la
HSC
PP
PERIFERICA
Sme.
Mc
Cune
Albright
Tumor
ovrico/adrenal
feminizante
Quiste
folicular
2aria.
a
hipoIroidismo
PUBERTAD
PRECOZ
DIAGNOSTICO
Y
TTO
PUBERTAD
RETRASADA
Pubertad
Retrasada
ConsItucional
PUBERTAD
RETRASADA
Algoritmo
DiagnsIco
Anamnesis
personal
y
Fliar.
Descartar
Enf.
Crnicas
Examen
Clnico
Eje
Iroideo
Eje
PRL
e
Hiperandrogenismo
CARIOTIPO:
descartar
Sme.
de
Turner
y
otros
Smes
.gen>cos
DIAG.por
IMAGENES
+
+
anosmia:
EX.
DE
CAMPO
VISUAL
Sme.
de
KALLMAN