0% encontró este documento útil (0 votos)
493 vistas168 páginas

Historia Silense

Derechos de autor
© Attribution Non-Commercial (BY-NC)
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como PDF, TXT o lee en línea desde Scribd
0% encontró este documento útil (0 votos)
493 vistas168 páginas

Historia Silense

Derechos de autor
© Attribution Non-Commercial (BY-NC)
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como PDF, TXT o lee en línea desde Scribd

TEXTOS

ATI NOS

DE LA EDAD MEDIA ESPAOLA


VOLMENES PUBLICADOS
secch5n pwimera: crnicas

CRNICA DE ALFONSO
POR EL
P.

III

ZACARAS

G.

VILLADA

II

HISTORIA SILENSE

POR FRANCISCO SANTOS COCO

JUNTA PARA AMPLIACIN DE ESTUDIOS E INVESTIGACIONES CIENTFICAS

CENTRO DE ESTUDIOS HISTRICOS

HISTORIA SILENSE
EDICIN PREPARADA

FRANCISCO SANTOS COCO

MADRID
SUCESORES DE RIVADENEYRA
Paseo de San Vicente, nm.
(s.

A.)

20.

1921

Bn I iC

ADVERTENCIA PRELIMINAR
Este trabajo constituye
el

cin prijnera de textos latinos de

segundo fascculo de la secla Edad Media espaola,

empezados ya a publicar bajo la direccin del P. Zacaras Garca Villada, cuyo nombre figura al frente de la crnica
de Alfonso III, primera de esta serie. Siguiendo las orientaciones por l trazadas en su citada obra y en las sabias lecciones que nos prodig asiduamente con la paciencia del mejor Maestro, pretendemos en sta dar el texto ms aproximado al original de la crnica^

de Alfonso VI, generalmente llamada Silense, aunque, en realidad, ni ella narra tal reinado ni puede con certeza atribuirse a un monje del monasterio de Silos, segn se ver n algunas notas referentes al autor, expuestas en primer lugar. Estas, un estudio de los manuscritos, algunas consideraciones sobre las fuentes en que se inspir el cronista, y otras particularidades acerca de su lenguaje, ilustrarn previamente la presente edicin. Adems de los manuscritos existentes en la Biblioteca Nacional, los nicos de esta crnica que se conocen, han facilitado no poco nuestra labor algunas otras ediciones.

principalmente

las

del P. Berganza

del

P.

Flrez

^>

hechas a base de antiguos manuscritos, hoy perdidos, as

como tambin

otras crnicas anteriores, coetneas

y pos-

teriores a la nuestra

y con ella ntimamente relacionadas, aprovechando adems en lo posible la bibliografa del Silense y su obra, debida en parte al ilustre hispanista francs M. G. Cirot, cuyos escritos sobre las crnicas espaolas son seguras sendas que conducen a resultados positivos.

En un
trazada en

principio fijamos el texto, siguiendo


la

la

pauta

crnica de Alfonso

III;

pero habiendo sido

presentado este trabajo

como

tesis doctoral,

hubimos de

modificarlo por indicaciones del docto catedrtico de la

Universidad D. Manuel

Gmez Moreno y Martnez, a quien debemos tambin eficaz ayuda. Sin embargo, en el prlogo hemos recogido las variantes ms salientes de los cdices entre s, para que el lector pueda darse cuenta de
la

trasmisin manuscrita.

Antigedades de Espaa, Madrid, 1721, t. II, pginas 521-548. Espaa sagrada, Madrid, 1789, t XVII, pginas 262-323.

EL AUTOR

La crnica llamada de Alfonso VI ha sido siempre atribuida a un monje annimo del monasterio de Silos, en quien no parece probable pueda verse a D. Pedro, obispo de Len, segn opinan Pellicer i y Nicols Antonio 2;

como dicen el P. Flrez y Amador de los Ros ^, D. Pedro era ya Obispo de Len en tiempo de Alfonso VI, apareciendo el autor de la crnica Silense como monje
pues,

pasada toda

la

vida del Rey.

Sin que pueda suscribirse en absoluto, no parece descaminada la opinin de Flrez y de los que creen haber

monje Silense, segn se deduce de apud coenobium quod domus seminis nuncupatur ^ que aparece en toda la transmisin manuscrita, pues domus seminis puede identificarse con el monasterio de Silos, sin perjuicio de la versin natural, y as lo han
sido redactada por un
la frase

entendido los copistas de los cdices, alguno de los cuales


Annales de Historia de Espaa, pg. 173. Bibliotheca Hispana Vetas, Madrid, i^SS, t. II, pg. 12. Historia crtica de la Literatura espaola, vol. Il.^pg. 157. Viase el texto, pg. 7.

2 3

VIII

ha puesto

al

margen de

la

frase citada la interpretacin

vulgar: Santo

Domingo de

Silos.

M.

Cirot,

en un artculo titulado La chronique leon-

naise et la chronique dite de Silos

^, niega que haya motivos suficientes para conceder la paternidad de la crnica a un monje de Silos, aduciendo en apoyo de su opi-

nin, entre otras, las razones siguientes:

que es

muy

atrela

vida

la

traduccin de domiis seminis por Silos; que


ella se

crnica no ha sido encontrada en Silos, sino en Fresdelval,

cerca de Burgos, ni de

da noticia alguna como

perteneciente a aquel monasterio; que es extrao no hable


ni del santo ilustre que lo haFernando I, de Sancho l y de Alfonso VI, y que ni mencione siquiera a Santo Domingo de Silos al tratar de la dotacin hecha por Fernando I al monasterio de San Juan Bautista, donde fueron depositadas las reliquias de San Isidoro, y ms cuando fu presen-

el cronista

de su monasterio

ba restaurado en tiempo de

ciada por aquel santo, segn atestigua


dotacin, entre cuyas signaturas se
lee:

el

misma de la Dominicus, Abbas


acta

de Silos.
Para
el ilustre

sabio francs seminis puede considerarse


genitivo, equivalente a Simeo-_

como un nombre propio en


nis, fcil

de corregir en Senienis, y deduce de ah la posibilidad de que domus seminis signifique casa de Simen, tratndose en este .supuesto de un monasterio fundado por
ficar,

un Simen o Ximnez, personaje a quien hay que identipero que pudiera ser el obispo de Burgos, que llev aquel nombre, amigo de santo Domingo, el cual aparece en la Reciieil des Chartes de I Abbaye de Silos, publicada por Don Ferotin, bajo las formas de Simen, Simeonis, Simenus, Scemenonis.

algunas de estas objeciones se

les

puede dar ex-

plicacin.

En primer

lugar,

no es una mala interpretacin

Bulletin hispanique, 19

14,

t.

II,

pgs. 15-34.

IX
la

ni es

de

doniiis seminis

por

silos

o graneros,

defectuoso
el ha-

su empleo, aunque haya en sen mejor


tal idea.

latn otras

palabras que expre-

Tampoco

es

prueba concluyente

berse hallado en Fresdelvdl, y no en Silos, el ms antiguo manuscrito conocido, pues, aunque ste fuera el original,
lo cual

no es

cierto,

pudo muy bien

ser trasladado a aquel

con que pasan de unos archivos a otros sus fondos, por una multitud de circunstancias. Ni debe extraar que el autor no mencione el nombre de santo Domingo de Silos en los pasajes citados de
la facilidad

monasterio, dada

la crnica,

teniendo en cuenta cul era

el

principal objeto

de la narracin y la forma probable en que fu escrita, copiando de aqu y de all todo lo que le pareca al autor
aprovechable.
sin
si el

Asimismo sera explicable la aducida omimonje Silense, autor de esta Crnica, lo fuera

tambin de la Vida de Santo Doniingo de Si/os, mencionada por Nicols Antonio en su Biblioteca Hispana Vptus ^, en donde afirmando esta posibilidad, dice: Ano-

nymus Benedictinus monachus antiquae domus S. Dominici


de Silos
tempore,
scripsit
Jos,

in Castella veteri

et

Burgensi dioecesi, hoc fer


Si-

id est,

sub Alfonso VI. Rege, Acta seu lltajn


viri

eiusdem sancti
anni

Dominici Exiliensis^ sive de

huius monasterii abbatis, qui sanctissime obiit

Decem-

bris

XX.

MLXXIII.

cuius

memoria

fastis sacris, prae-

sertim nostris hispanis

Acta haec edidit D. Joannes Tamaius Martirologii hispani, t. 6. hac die XX. Decembris, quae exhibuit ei D. Josephus Pillicerius: quod praeterquam a Pellicerio ipso in bibliotheca suorum librorum fol. Q"] affirmante discimus: fatetur tamen Tamaius
rite inserta legitur.

ipse, pariter

monens

extare ea in monasterio

liensi, et in sancti

Martini Matritensi...

dem coenobiticae domus habitatori,


Chronicon Castellanorum,

eodem ExiEidem aut alii eiuscuius nomen ignoratur,


Legionensium, Re-

sive potius

Tomo

II,

pg.

4,

II.

gum

a Pelagio usque ad Ferdinandum, saeculo hic supparem, quod Exiliense audit ab auctoris monasterio, tribuimus. La explicacin expuesta para convertir a seminis en un nombre propio en genitivo, equivalente a Simeonis, no parece admisible, pues todos los manuscritos estn conformes en la grafa domus seminis, no habiendo ninguno donde

se lea la expresin intermedia 'semenis. Esta hiptesis es,

por otra parte, inverosmil,


correcciones en una frase

al

no haber necesidad de
s

como apud coenobium quod


sola tiene sentido
la

domus
a

seminis nuncupatur, que por


ella

bien claro, aunque

no baste para atribuir

crnica

un monje
El
P.
la

silense.

Flrez deduce aproximadamente del contexto


la

de

crnica

fecha en que se escribi:


la

'<Fu, dice,
\'I,

mucho despus de
reinaba
su
hija

muerte de D. Alfonso
l

no cuando

D.* Urraca, o en

principios

del nieto

mismo declara haber tratado a la hermana de D. Alfonso VI, como muestra el nmero 12: experimento magis quam opinione didicimus, y sta muri
Alfonso VII, porque

en

el ao de IIOI. Floreci, pues, el .Silense n tiempo Alfonso VI, y escribi su crnica, pasado el reinado de de ste, segn se infiere de la frase toto vitae suae

curriculo.

II

LOS MANUSCRITOS
Hechas estas indicaciones respecto al autor de la crmateriales que nos nica, pasemos ahora al estudio de los' empezando han servido de base para la redaccin del texto, todos existentes manuscritos, los de por la descripcin expondrn se cuales los Nacional, en la Biblioteca
ellos

aqu por

el

orden en que estn relacionados, designn-

dolos con letras del alfabeto. 5. Signatura: F. i8l(=l.l8l), 204 143 mm., 155 eosencillos adornos lios, encuadernado en pasta verde con

del dorados, sobre todo en el dorso, donde dice: Hist. sidel Monje de Silos y Prez de Cuenca >, letra de fines

glo

de los tratados estn escritos con al margen, alguletra posterior a la del texto; lleva notas el copista nas de las cuales son correcciones puestas por

XV;

los epgrafes

del cdice

2) el

V. Al principio hay un ndice de materias. LIX. Contiene: l) La crnica Silense, hasta el folio Author Es ste: que ttulo Otra crnica, indita, sin otro

del Dispensero mayor de la Reyna Doa Leonor, muger Estos Inc. tercero. rey Don Joan el segundo, al margen ... son los reyes c{ue obo en castilla et en len...; Expl. nuestro fama justa e noble que oy dia tiene, la cual
la

seor Dios todo poderoso siempre le acrece;?tar con alongamiento de muy luenga vida. Ame;/. ^ 3) Sigue en el folio 128 V. una Respuesta de D. Lope de Barrientos a una duda. Inc.: Traslado de una pr(?posici;/ fecha al muy reuerendo magnfico seor do;/ lope de barriez/tos...; Expl. ... mucho ocupado de muchos negocios no;/ pudi-

mos ms
C.

dilatar.

X-190 (=: 8.592), 206 145 r^-"^-. encuadernado en pasta moderna, 175 folios; en la parte inferior del manuscrito hay otra foliacin, correspondiente a cada tratado; letra, de fines del siglo XV. Hay una nota en el fol. I, que dice: No parece estar comprehendido en el expurgat. Noviss. del ao de 164O. Fray Pedro de Caruajal.

Signatura

[Link] general.
Contiene:
l)

En

los tres

primeros

folios el

credo de los
cuestiones.

Apstoles,
2)

dos oraciones
folios,

y algunas
tratan:
>

otras
et

Siguen ocho

que

de cura

modo
in

rey

familiaris utiliter
liti

gubernade.
castri sti
peciisti

Inc.:

Generoso
a

et felici mi-

Raymudo Dno.
Desde

ambrosii uernardus
doceri

seml

deductus salutem,
3)
frat?-is filipi

nobis

de. cura...
as:

el folio 15 al

98 un tratado, que se encabeza

de barberiis Siracus siciilique ordinis praeet titeologiae interpretris

dicatorum arti

ad

rever'ed uir

lohanem alfons diiwrun canonum bachalari, uirormn illustrium coronica feliciter incepit. 4) La crnica Silense, desde el folio 99-150- 5) Letra de reales costu;/bres enbiada por fra;/cisco Petrarca a mosen nicolao senestal de
aples priuado del rey de aples, hasta
<5)

el folio

158.

Sigue un
do7t

folio

con un fragmento de una crnica,


Vellido Dolfos,
J)

el cual

termina:

'idel linaje

al rey

de stos uno Sancho sobre cantora.


la

que mat
en verso,

Un

epitafio

puesto sobre

tumba

del arzobispo Juan,

conde de Miln.

El Sr. Menndez Pjdal, en su Catlogo de la Real Biblioteca, Madrid, 1898, pg. 128, describe dos manuscritos de esta crnica.
I

8)

Xlll

Inc.: Sueui et Otro fragmento de una crnica, fol. 165. primus rex yspanias, totas preocupaueft euuandali et alani

euuandalorum gondericus regnauit partibus a;mis X et VIIP.-; Expl


filius

gallecie et asturie in
fol.

170: Aldefonsus

undique

bellator onm Ordon succesit in regno. hic fuit vir regni ingressione in partibus suis exercitatus
fil

ai/nos gere;.s etatis .XIIIP.

quidem perdicionis

froyla

lemu/zdi.

^.

no afecde este cdice es igual que la del B, ms que a las hh, tando la diferencia que encuentra Cirot el texto tambin coinciy slo al principio de la obra. En variantes de muy den ambos (v. pg. xxi), salvo algunas

La

letra

poca importancia. proSignatura H-131 (= 2.2y). 216X156 mm.; P. Pellizerdorso: el en indica cede de Pellicer, segn se

XVII, Obras-Variras]-Tomo III; en papel, letra del siglo dorados. adornos con encuadernado en badana encarnada, reunido dos cdiParece que en este volumen se han al principio, ndice con un ces: el primero, de 109 folios, Obpo de Saque dice: Didcidio Preshytero de Toledo y observaciones de lamanca. Chronica de Espaa con las crnica, con las obdon Joseph Pellicer et Tobar. Esta Barcelona. Ao servaciones de Pellicer, est impresa.

MDCLXIII. /-wz Historia de los Reyes de Oviedo, obpo de Astorga, Len, Asturias y Galicia, por Sampiro, D. Alonso, coEfnperador del folio 33. tem Historia
de
mienza desde
el I." el

Rey D. Pelayo hasta


de Silos, folio 61.

el

Rey D. Fernando
crnica Silense
al

por el Monge precede un fragmento de

A la

otra, atribuido errneamente

Wandalorum, de El principio tiene analoga con la Histona et SueviSpamas ocAlani Wandali, VI CCCCXL Aera San Isidoro: Gundericus rcx llandalonon cupantes..., primus autem in Spanias annis XVIII... V. Mon (jer. siicccssit, re^nans Galliciae partibus la crnica Hist.-Chr minora, I., p. 295-6; y el fin coincide con Silense; pg. 41I

XIV

obispo Sebastin, y a continuacin de ella hay un folio aislado, que trata de 1^ Aparicin de Santiago a Cario el Magno.

La segunda parte

del manuscrito contiene:

l)

Varios

apuntamientos de historia de D, jfos Pellicer^ que consta


de y folios segn reza una nota puesta lio I. 2) Otras materias, precedidas de
y

al

margen del

fo-

la

siguiente por-

tada que

ms bien parece un

ndice:

Pellicer dv

Tovar
^"j

(D. Joseph).
lios.

tem

Varios apuntamientos histricos. Tiene


Constantino Poiphyrogeneta, de

fo-

Re
la

Militari.

Vide folio
]a

J2.y.

Termina con unas notas incompletas (desde


tcnica militar.

IX

hasta

XVI), explicando algunas frases y palabras griegas de


F.

2 lO folios, 211

Signatura Cc-2I2 {- 9-3 1/), siglo XVII, en papel, 15^ mm., encuadernado en pasta.

En
dice:

el

folio siguiente a la cubierta

D. Ju." de

Perreras.,

y ms

abajo:

este cuaderno: Cronicn de iuliano,

hay una nota que Lo que contiene que acaba en el Rey

Don Alonso nymo de


mingo de Alonso el
la
la

el 6.

Fol. I.

tes a la hist.^ de aquellos tiempos. Fol. 29.

Tres fragmentos pertenecien Un autor anoconvento de


[Link]

orden de

S. Benito, del

Do-

Silos,

que
36.

trata

6. Fol.

vida del emperador Don de Historia del Despensero [Link] de


la

Reyna Doa Leonor, desde el Rey Don Pelayo hasta el Rey Donjun el l. {don Juan el segundo en el encabezamiento de la crnica). Fol. 1 18. La primera crnica lleva al margen la siguiente nota: Este libro no puede ser de

Juliano, Arzobispo de T. Trasladse de un manuscrito en

pergamino antiguo, y va con todas sus faltas de solecismos y mala ortografa, por no alterar su forma. Vanse bien estas cuentas en los autores ms ajustados. Creo que
es de...

no dice ms. -y anotado con letra del manuscrito V. Pudiera ser uno de los que se indican en la nota de este
Est corregido
cdice.

V.

Signatura V-183

(=

8.395),

siglo XVIII, en papel, 192 folios, sin

208 mm., del 298 numerar, salvo la parte

comprendida por la crnica cuadernado en badana.


gis

Silense,

que est

foliada, en-

Contiene, por este orden:

i)

Chronica Adefonsi

III

Re.

cognomento Magni.

Inc.: In

nomine Domini
2)

nostri Jesu

Christi incipit chronica

Visegotorum.

Sampiri Asto3)

ricensis

Episcopi Chronicon

Regum
5)

Legionis.

Pelaqii

ovetensis episcopi chronicon suorun


codicis Complutensis Gotthici.

temporum.

4)

Annales

Annales Compostellani

educti ex cdice vetusto Ecclesiae Compostellanae. 6) Chro-

nicon Ovetense.
Exquisitio

Ex

vetustissimo Cdice Ovetensis Eccle-

siae transcriptum... 7)
liber.

totius

9)

Chronicon
Silos;

Iriense.

Chronicon Albaildense. 8) Incipit Mundi; repetido este tratado. Ex vetusto Cdice Ecclesiae Compo-

S. Dominici de Vita Adefonsi Regis et praedecessorum Regum Legionis. Il) Annales de Crdena, legtimamente sacados de un Brebiario antiguo del Monasterio de San Pedro de Crdena. 12) Chronica de Espaa por Garci Snchez, vecino y jurado de la ciudad de Cuenca, que acaba as: ... y se public que todos so ciertas penas se pusiesen luto. En la parte inferior del ltimo folio, se lee: Ga/ri Snchez Jurado.
stellanae'. 10)

Monachus Anonimus Monasterii

de

En

el

principio lleva

al

margen

la

crnica Silense

la si-

guiente nota: Ex veteri cdice eiusdem monasterii, et

apud me una fere ducentorum annorum quam habui ex Bibliotheca Comitis de Villa-Umbrosa, cuius meminit D. Nicolaus Antonio in Bibliotheca hispana. Sin duda se hace referencia a los
tribus copiis recentibus, extat tam^ji

cdices B.

Py

F.

D.
199

Signatura F-131
folios, escrito a

(= 1.508), 293 dos columnas con

letra

212 mm., de de princi-

pios del siglo XVIII, encuadernado en pasta verde, con algunos adornos dorados. En el dorso dice: Joann. Aegidi.

Histor.,

XVI

Este cdice

y en
la

la

cubierta se lee esta nota:

procede de

primitiva biblioteca de Felipe V.

En

la si-

guiente hoja empieza un ndice alfabtico de materias.


Contiene:
I.

La Historia de Egidio zamorense

hic.

Ouemadmodum
almifluus Dei

sanguis animalium. Expl.: Veritas non

falens, vita indeficiens.


filius,

Ad

qu;;

nos perducere dignetur


hasta
el

qui

cxxni

patre et Spiritu Sto vivit et

regnat in saecida saecidorum..


lio
3.

Amen. Llega
que

fo-

104.

2.

Sigue

la

crnica del Silense hasta

el folio 1

36.

Hasta

el folio

199, un tratado

se titula: Fatris Phi-

lipi

de Barberiis Siracusi Siculique: Ordinis Predicatorum;

Artium et Thologiae Interpretis, ad Reverendum Virum Joannem Alfonsi Divorum Canonum Baccalarium illustrium
Coronica, Praedicator. Inc.:
Expl.:

Opus etiam

sui itinerarii

Cum pridiePetri Lombardi... quod nondum explevit.


escritas.

Siguen dos hojas invertidas, tambin


E.

Signatura E-2

(=

51),

volumen 345

234 mm.,

Se

titula

Scriptores antiqui Hispaniae, de 432 folios;

escrito en

gn

1600 por un presbtero llamado Pedro Vila, seuna portada del folio 347- Carece de toda clase de notas, encuadernado en cartn verde, con un ndice de
reza
al

materias

principio.
I.

Contiene los siguientes tratados:

Isidoro Pacensis

Episcopi, Epitome Imperatorum vel Arabum Ephemerides. Inc.: AeraDCXLVIIIIRomanorum quinquagesimus

septimus Heraclius imperio coronatus... ExpL: Secundum

quosdam
runt.

histricos qui

annorum mundi seriem conscripse-

3. Chronicon Chronicon Aemilianense. Iriense. 4. Chronicon Adefonsi regis Asturiarum. Chronicon Regum Legionis, Sampiro Astoricensis 5.

2.

episcopo autore.

Anuales Complutenses-Authore Annimo. 8. Chronicon del Silense. ^ 9. Chronica Adefonsi Imperatoris, con la historia del mismo. Ter7.

rum temporum.

6.

Pelagii Ovetensis

Chronicon suo-

mina con

el

Prefacio de Almera.

10.

Anales

Com-

XVII

postellani.

il.

Annales Toletani.

12.

Garci-Snchez Jurado de Sevilla.

Annales de
Rivipulli.

13.

Genealoga Comi-

tum Barcinone ex antiquo Cdice Monasterii


Di MDC.
Inc.: Zacarias

Descripta ex ipso cdice a lacobo Vila, Praesbitero.

Anno

papa natione Grecus... ExpL: Forti brachio ac armata manu vicit. Siguen otras genealogas, la ltima de las cuales termina: et protinus
receptus per suos nobiles et alios
esto termina el cdice,
el copista,

cum
letra,

que

est plagado de faltas,

aunque tena

muy buena

Y con porque no haca con^dehonore.

lidad las copias.

G.

Signatura Q-IO (== 5-555), 318


letra del siglo
ni foliacin.
I.

2i6 mm., encua-

dernado en cartn,
paginacin
nuel de

XVIII,

muy

clara, sin

Contiene:

Correspondencia familiar de D.
et Ibez.

EmmaDomino

Acevedo

La primera

carta de Spiritus

episcopus Nemausensis clarsimo et ornatssimo D.

Emmanueli Antonio ab Azevedo et Ibez. La ltima: Praeclarissimo D. D. Emmanueli ab Ace\redo et Ibez, Raimundus a Villacis Manrique de Lara. - 2. La crnica
sacada del coronicon del ]\Ionasterio de Cardeas. Coincide al pie de la letra con la edicin del P. BerSilense,
<'

ganza,

hasta con

la

introduccin que
la

la

encabeza.

A conCroni-

tinuacin se repite ntegramente


>>

crnica.

cn Emilianense. 4. Otro cronicn sacado del Libro de Kalenda antigua dla Cathedral de Burgos. 5. Annales compostelanos. /:.; Era singulorum annorum a Caesare Augusto... ExpL: Era MCCLXXXVII... in die
la

3.

Santi Clementis.

H.

Signatura Dd-149
folios,

(=

13.127),

de dernos que lo forman son de distintos tamaos; encuadernado en cartn. Tiene al principio un ndice de materias. Principia con unas Memorias authenticas de las S. S. Vrgenes y ^Mrtires Sevillanas Justa y Rufina, recofines del

consta de 20O

216 mm., 318 siglo XVII; los cua-

XVIII

gidas por

Santos que
la

Andrs Marcos Burriel. Inc.: Entre los de Espaa ha honrado con mayor solemnidad... En los folios 37-39 est un fragmento de
el P. la Iglesia

crnica Silense referente al descubrimiento del cuerpo de San Isidoro y su traslacin a Len, el cual tiene la misma letra que el cdice anterior; esto con una nota del encabezamiento hace suponer que es tambin copia de

Berganza. Inc.: Interea Domini Regis coUoquium Sancia

Regina petens... ExpL:

niore servulorum

omne

obse-

un captulo tocante a la Historia del Cid. hic: En este tiempo el rey D. Alonso saco gran hueste... ExpL: se bolbi rico y honrrado a la ciudad de Valencia donde fu muy bien [Link]

quium humiliter

fin

cibido.

Comparados entre
las

estos manuscritos

y examinadas
reducirlos

variadas lecciones que ofrecen, resulta

difcil

todos a un tipo comn, en cuyo caso podra considerarse

como
a lo

tal el B.,

por ser

el

ms antiguo y haber
la

sido copiado

menos por

algunos; pero

diversidad de lecturas

existentes en otros hace poner en

duda semejante proce-

dando motivos para pensar en otro manuscrito anhoy perdido, de donde se tomaron esas variantes que no se pueden deducir de B, ni explicar por pura correccin del copista. En este supuesto, el que hemos lladencia,
tiguo,

mado

D es

tigua copia distinta de B^


diferencias:

una derivacin de aqul, y representa una ancomo puede observarse en estas

B
pg.

D
Sed
si

2,1.

\:?i&.'A\.dXtacladescuryspanie acciderit sagaciter ani-

tan sagaciter ani-

madvertis.

madvertis.
f>

12:
13:

3,

ad imandum. non credetis.

aduna)idum.

non

creditis.

B
3'g.

II,

12,
13.

t6,

^I,

25.

XX

B
Pg.
46,
1.

3:

et

3!/

persequendum

ra-

bes.
50,

24:

cum

victoria in pace.

51,

16:

53,

lecciones no depende de otro

ms

correcto; y, en este

caso, generalmente las lecciones de

D empeoran el texto.

Los dems cdices a excepcin del E^ proceden diZ? o de algn otro de l derivado, aunque la mayor parte de ellos, sobre todo las mejores copias, dan algunas variantes que recuerdan el otro grupo. El manuscrito C es copia de i?, como lo prueba, adems de la igualdad de la escritura de ambos (pues seguramente han sido obra de un mismo copista), la uniformidad de sus variantes, que en todo coinciden, hasta en las faltas, y slo difieren en alguna letra adicionada o suprimida en la copia. Vanse algunas coincidencias de las muchas que podran presentarse: pg. 2, 1. 13, deployde; pg. 2, 1. 22, adhnandiun; pg. 16, 1. 6, insedi'ter (B) insedirrectamente de
ter (C); pg. 11,
1.

14, hybinaralaby.

como

stas, otras

cuya importancia es mayor por encontrarse solamente en


estos manuscritos.

Las principales divergencias son como


pg.
I,
1.

las siguientes:

salmographus B^psalinografiis C; pg. 3,M. 2, inoiatos B, innoiitos C; pg. 2, 1. 3, transatrreiidiun B, trascurrendmn C; pg. 3, 1. 9, ca2, et

B, ac C; pg.

2,1. 13,

thoHce B, catolice C.
ganza, hasta con

una copia repetida de la edicin del P. Berel prembulo que la precede, careciendo, por tanto, de inters para que merezca ser tenida en cuenta
El
es

en

el

presente texto.

el F, que posey Peno es el mismo a que se refiere Flrez en el prembulo de su edicin, por no concurrir en l las variantes que all se indican), son dos copias de fines del siglo XV^II, probablemente sacadas del B^ conteniendo estos tres manuscritos abundantes notas y correcciones con letra del V. P Y F concuerdan con B, y el copista de V corri-

El P, perteneciente a Pellicer, y

rreras (este

gi a todos

las variantes

los tuvo a la vista para escribir el suyo. De apuntadas, gran parte de ellas y las ms ca-

ractersticas tienen

vando, claro
algunas:

est,

comunes con el B estos cdices, salpequeas diferencias de grafas. He aqu

BPFV
Pg.
2,1.
i:

BPFV
Pg.

Sed

si

tanta
yspanie

eludes
acci-

t^,\.

2\:

menses anos.

ciir

55,

22: et^/?/Z/(?
solvit.

penas pervendica-

derit sagaciter ani-

madvertis.
16,
5:

66,

2:

regnum

sibi

<^\ pecata hominum.

re disposuit.
81,

21, 11:

per verticem montis


Asseuve.

4:

disponaf^. K\.\j:b\-consilititn

erat.

32, 40, 41,

14:
7:

Introque certamine,
tantatn nanique.

87,

15:

absque mariti copula.

19:

iura debita (F aade regno)


tes.

88,

7:

verum etiam
boribus.

suis la-

cognoscen-

43,

8:

christianis

popuY popu-

rnate et ditate.

lantur (B y
lutur).

Entre stos hay,


las

sin

embargo, algunas divergencias, de


pg. 13,
1.

que son

las

ms importantes:

8,

Gaudefren-

dum BPF,

Theodefrediun

V D;

16, 5, insediter B, insedibi-

liter P, insediter F, miserico?-diter

senta una: pg. 42,


tus^ lectura

1.

VD. El F adems pren etiam Veremudiis orbai%^froila


cierto
la

que explica en

modo una

nota que se

ver en ese lugar del texto,

cual da motivo para creer

que este copista conoci otro cdice distinto del B^ aunque con ste relacionado. Deles tres citados [P Fy V) merece especial atencin el de Pellicer, por ser una copia bastante correcta y por el inters que tienen algunas de las notas marginales que ilustran la crnica. Queda slo por determinar el P, ya que el no con-

que

el

Estos copistas no hicieron caso, o no entendieron los puntos cdice B tiene debajo de disponat, que indica supresin de

esa slaba.

XXIII

tiene

ms que un fragmento muy corto y de poca imporsegn se ha dicho, est copiado de


la

tancia, el cual,

edicin

en la de Berganta. Aquel manuscrito, como se puede ver el cual tiene con al D, fecha en anterior es descripcin, grandes analogas; no puede, por tanto, suponerse que de
ste

ha sido copiado, pero entre ambos hay analogas tales, que es seguro pertenecen a un mismo grupo, muy afn al" Berganza, de del manuscrito que representa la edicin de en este inclumos que que luego hablaremos. De los tres
grupo,

que mayores semejanzas ofrece con el siguiente: del otro grupo, como puede observarse en lo
el

E es

el

[Link].

XXJV

Por otra parte,


tra

la

fisonoma de estos dos,

D y E^

mues-

ms claramente

sus grandes semejanzas, ya en detalles

de grafas, ya en la fo^ma de poner los nombres propios, y tambin en la manera de dar solucin a las dificultades qu2 Dresenta el texto en algunos pasajes oscuros.

III

EDICIONES
Dos son

las

principales

ediciones

de esta crnica,

aparte de alguna otra sin importancia para nuestro objeto,


la del Sr. Huici, en la coleccin que lleva el ttulo de Crnicas latuias de la Reconquista ^ La primera es la del P. Francisco de Berganza, que la public en sus tomndola del manuscrito de Antigedades de Espaa Fresdelval, cuyo paradero se desconoce. Precede a la crnica un prembulo, con algunas noticias referentes a ella y a su autor. All dice que copi el manuscrito citado, donde en correspondencia con las palabras doniiis seminis se hallaba escrito al margen Santo Domingo de Silos. Los cdices B Y C tienen esta particularidad, pero ninguno debe ser el de Fresdelval, por las muchas diferencias que presentan con la edicin de Berganza. Recoge la idea de Nicols Antonio, suponiendo que el monje de Silos fu D. Pedro, Obispo de Len, y hace notar que en ella se halla la mayor parte de la que escribi Sampiro; dbese
"^,

como

Tomo Tomo

II, II,

pginas 5-1 69. ^Valencia, 1913. pginas 521-548. Madrid, 1721.

XXVI
estimar porque se lee

ms corregida que
los cuatro

la

que hizo impri-

mir

el Sr.

Sandoval con

Obispos.

Esta edicin tiene muchos defectos, pues seguramente


se limit el P. Berganza a hacer
nuscrito,

una copia exacta del mael

y de

ah que,

como

dice

P. Flrez,

a veces

forma prrafo aparte, dividiendo una clusula en dos nmeros, con notable perjuicio del sentido, y en la material apuntacin embaraza tal vez el uso de los dos puntos por la coma. Tiene, sin embargo, gran importancia, porque
representa
el

cual era, seguramente,

manuscrito de Fresdelval, hoy perdido, el el ms antiguo de todos, dato que


al

conviene tener en cuenta

estudiar las relaciones de esta

edicin con los manuscritos.

BERGANZA
Pg.
1,1.
2,

inundata.

3.

ad florgeras celestis patriae sedes invitat, Nonnullos etiam u trique part obnoxios. propter infideles,
fusis fugatis.
arripuit.
:

aera
om.

DCCXLVII.

Haiimar.

30,

>

2:

Beatac Dei Genitrix.

;>

[Link] Vascomim.
6: 6:

32,

rex cun

sibi.

36,
50, 52,

om. valida.

16: 14:

uno in die. quod longum


coniugem.
om. maximus.

est.

22: in
13:

59,

XXVII

BERGANZA
Pg.
62,
1.

MANUSCRITOS
a tanta abstrata, abstracta, strata.

i:

a tanta strage.

64, 68,

t>

7:

om. Haragon. om. dum.

Haragon, quandam.
Itaque dum Garsias. Quem ergo visum. pro eo intercessorem
postulabat.
prosteniit.

26:
14:

69, 74;

Que ergo m.

12: tiw. fore.

/i?;-^-

78,

\;.

prostravit.

Aparte de estas diferencias de Berganza con todos los


manuscritos, su edicin ofrece grandes analogas con el grupo DE, como puede observarse en estas variantes, que,

en su mayor parte, existen tambin en

BERGANZA
Pg.
2,
1.

BERGANZA
l^g.

i:

Sed

si

tan sagaciter

40. 43-

7:

Tantamque.
christianis
tur.

animadvertis.
13,

8:

populanite-

4:

Theudefredum cordu-

bensem ducem.
16,

51.

16:

Abohahia igitur
rum.
mensibus dos.

15:

qui a peccatis homi-

num.
21,

53-

21:
2:

11:

per verticem montis


Ascunae.

66,

regnum

vendicare

disposuit.
81,
87,
4:

26,

10:

32

14:

Ouunque(cumqueZ>j ad patriam. In toque certamine


///barbari coede.

15:

ponat absque maritali copula.

dicho resulta que la edicin de Berganza repertepresenta el manuscrito ms antiguo del grupo a que menos en ms o en ellos E, conservando todos necen semejanzas con el otro grupo, consecuentes reminiscencias

De todo

lo

Dy

de un original comn.

La

otra edicin de esta Crnica es la

ya citada del P. En-

rique Flrez, publicada en su Espaa Sagrada ^

Como

]a de Berganza, va precedida de unas notas referentes a la crnica y al autor, lamentando no haber podido encontrar

manuscritos que contengan

la

vida de Alfonso VI. Atri-

buye la paternidad de la crnica a un monje de Silos, negando pueda identificarse a ste- con D. Pedro, obispo de Len. Hace notar la insercin de la crnica de Sampiro,
censurando al Silense su poca oportunidad en cuanto al sitio en que la introdujo. Y por ltimo, da cuenta de los materiales que le sirvieron de base para su edicin, los cuales fueron, como queda indicado, la mencionada de Berganza y un manuscrito del Dr. Perreras. Segn l, es igual el texto de ambos, no dando importancia a las correcciones hechas por ste en su manuscrito, como tampoco a
otras diferencias que podan provenir de los copiantes, por
la

diversa

manera de entender

las abreviaturas

o por

la

mayor o menor

fidelidad al hacer la copia.

Difieren poco esta edicin y la de Berganza, advirtindose adems que el P. Flrez corrigi casi siempre el texto de la crnica empleando formas del latn clsico, sin tener en cuenta que dada la poca en que fu escrita, muchas veces las frases y construcciones ms clsicas no son las mejores para rehacer el texto original. Difiere de los manuscritos en las divergencias de Berganza, ya citadas, y adems en las siguientes;

Fl
pg.
17,
1.

Manuscritos.
gentem.

17: gentis.

29,

23: quae. 2\\ ac missis irunts.


8:

quam.
amissis ntintiis.

54,

57,

Gmidisalvus.
bellandam.

Guillelmus.
dehcllaiidam.

o,

13:

XVII, pginas 262-323.

Madrid,

1789.


Y
de Berganza, en
las

XXIX

precedentes y stas:

XXX

con pocas variantes por la de Flrez. B d'i lugar a Py a /^ y ms tarde a V, y el de Fresdelval origin primero a E, que tambin conoci algn cdice de los del otro grupo, y posteriormente a D. Esta relacin se representa claramente en el siguiente esquema:

VALOR HISTRICO DE LA CRNICA


No puede
negarse
la

importancia histrica de

la

obra

del monje de Silos, reconocida hasta por su

mayor impug-

nador D. Antonio Blzquez ^ quien al defender al obispo D. Pelayo de las imputaciones de parcial y fabuloso que le han atribuido algunos historiadores, censura el desorden y descuido con que est redactada la crnica Silense, donde hay enormes lagunas, saltos cronolgicos absurdos y repeticiones, slo explicables por haber copiado ntegras las crnicas que tuvo a mano. Su opinin puede concretarse en las siguientes conclusiones que deduce del estudio de la crnica: I."* Hasta Alfonso III estn en el Cronicn del monje
*

Silense, alterados, aadidos

y mutilados,

los

Cronicones de

que

se vali de

un modo tan extraordinario que no cabe


el

otro ejemplo igual.


2.^

Omiti

nombre de Sampiro, atribuyndose

la

paternidad de sus escritos.

Rev. de Arch. Bibliot.

y Mus. Marzo-Abril,

1908, ggs. 187-203.

XXXII
3-^

informe de retazos hist-

Su Cronicn

es

una

serie

ricos,
4.^
5.^

estando trastornados los sucesos.

Omite nada menos que 19 reinados.


Repite, en cambio,
el vSr.
la historia

de cinco reyes.

de los Ros, en su Historia 1, despus de haber traespaola Literatura critica de la Pelayo, D. se expresa en esta tado de fabuloso al obispo
Frente a esto,
forma: Ms docto en los estudios de
la

Amador

antigedad,

ms

esmerado en el uso de la lengua latina, y ms sano y abundante en el acopio y exposicin de hechos se muestra a la contemplacin de la crtica el monje de Silos, bien que, dominado por el ardor de las creencias, se incline, tal vez en demasa, a lo extraordinario y maravilloso... Merece tambin singular estima por haber contribuido a restablecer
los Cronicones, adulterados

en su tiempo por
el

D. Pelayo, y muy especialmente ntegro en su obra.

el obispo de Sampiro, que inserta

Examinadas imparcialmente ambas opiniones,

se ve

desde luego que pecan de exageradas, sobre todo las acres censuras del Sr. Blzquez, pues si bien es verdad que el
vSilense se inspir

copi

la

en otras crnicas anteriores a la suya y de Sampiro (vase pg. 41), no es menos cierto

que
bar

utiliz estas fuentes

su fondo esencial en lo
el

con mucha fidelidad, sin alterar ms mnimo, segn puede comprocurioso lector comparando sta con aqullas, de que
las.

se vali, especialmente

de San Isidoro

"-,

Alfonso

III

'

y de Sampiro

^.

Precisamente por

lo

que merece mayores alabanzas esta

crnica es por haber conservado, sin adulterarlas, noticias

que

sin ella difcilmente hubieran llegado a nosotros,

si

Tomo
Vase

II,

Aonumenta Gennaia
la citada

Madrid, 1862, pginas 15o y siguientes. histrica. Clironica Minora,

t.

I,

p-

gina 287.
.?

Flrez, Esp. S'ag.,

edicin del P. Zacaras Garca Villada. t. XIV, pg. 438.

XXXIII
;aadi algunas a los cronicones citados, fu porque seguse vali de otras fuentes, si bien no puede nedesorden con que est redactada, la omisin de algunos reinados de muy escasa importancia y la repeticin de otros. Este desorden y descuido, tan visibles, hacen

ramente
garse
el

suponer que

el Silense,

provisto de importantes apuntes,

no pudo acabar su obra, ni mucho menos ordenarla ni corregirla, pudiendo explicarse tambin por la misma razn que en todos los manuscritos termine con la muerte de Fernando I, sin llegar al reinado de Alfonso VI, que era su
principal objeto.

Se ha dichoque otras fuentes, adems de las indicadas, la redaccin de esta crnica, juicio que confirman las noticias que nos da el P. Tailhan en un trabajo sobre las Bibliothques espagnoles du haut inoyeii age 1, donde enumera las principales obras que existan
fueron aprovechadas en
en
la

abada de Silos, algunas de

las cuales

inspiraron pro-

bablemente al Silense al componer que los religiosos de Silos, que se ocupaban en investigaciones histricas, encontraban entonces en su bibhoteca la crnica universal de San Isidoro y su historia de los godos, suevos y vndalos; la historia del rey Vamba, por San Jusu crnica. All dice
lin,

atribuida por

el

monje de
el

Silos a

San

Isidoro; los di-

logos de San Gregorio

Grande;

las vidas

de los padres

de Mrida, por Pablo, dicono de esta iglesia; las crnicas de Alfonso III y Sampiro, cuyo texto inserta ntegro en su
obra,

otros cronicones hispano-latinos,

hoy perdidos,

que

nos, leoneses

han dado noticias sobre los antiguos reyes asturiay navarros, abuelos de su hroe. Ha utilizado tambin otra clase de informes, como los de algunos historiadores franceses del emperador Carlomagno y de
le

Nouveaux melantes
le

tur

d'Archologie, d'histoire et de Litterature moye.n age, 1877, pginas 310 y 31 1.


III

sus sucesores inmediatos, que han tenido, dice,


suerte de excitar la bilis del buen

la

mala
las

monje

castellano.

En

efecto, el Silense se inspir.


el

probablemente en

obras a que hace referencia


bien escribir

mencionado
I

P. Tailhan para

narrar sucesos anteriores a su poca, as


el

cmo pudo muy


el

reinado de Fernando

con

testimonio de haba cono-

personas del tiempo de este rey, a quienes


cido.

Segn
obras:

estas noticias
el

otras

que hemos podido

averi-

guar, es seguro que

Silense se vali de las siguientes^

crnica y la historia de los godos de San Isidoro,, prembulo y los reinados de Leo,vigildo y Recaredo, advirtiendo que la persecucin y el martirio de San Hermenegildo estn casi copiados del libro de los Dilogos^ de San Gregorio el Grande i; para el reinado de Vamba se inspir en la historia de este rey por San Julin de Toledo; amplifica el reinado de Voltiza de la crnica de Alfonso III. Se inspir en la misma, y la copi a veces, en los reinados de Pelayo y siguientes hasta Ordoo I; copi ntegra la crnica de Sampiro sin las interpolaciones que se encuentran en la de don Pelayo y figuran en el Sampiro de Flrez con letra bastardilla; conoci tambin la crnica Albeldense, y aunque no la haya copiado tiene con ella algunas analogas en los reinados de Alfonso 11, Ramiro I,

La

para

el

Ordoo

II

y Alfonso

III.

Estos son los datos ciertos que podemos dar sobre las fuentes del Silense. Ahora bien, del reinado de Fernando I

no conocemos ningn autor que anticipe las noticias consignadas en su crnica. No pudiera ser que para relatar este reinado se valiera de documentos y testigos coetneos,
en donde encontrara
las referencias necesarias.?

El caso del

Probablemente, nuestro autor estuvo familiarizado con la obra de Pablo, dicono, De vita PP. Emeritensimn, con la que tiene mucha semejanza en su estilo, y hasta la copia cuando lo admite
I

el asvmto.

XXXV
Silense no es nuevo entre los cronistas medioevales, quienes generalmente seguan un procedimiento comn para escribir sus crnicas, aadiendo a las noticias de las anteriores,

historia

copiadas por ellos con mayor o menor fidelidad, la de los reinados en que vivan o que conocan por
se amplifica extraordinariamente con

sus inmediatos antepasados.

El de Fernando
la

narracin detallada del traslado a Len del cuerpo de San Isidoro, cuyo texto coincide exactamente con el publicado por Flrez i, sacado, segn dice, de un manuscrito
gtico de
la

Real Biblioteca de Madrid,

el

cual es segura-

mente el cdice II2 de la Biblioteca Nacional, que publicamos aqu como apndice. Ahora bien, ;esta traslacin
es

una copia de
a su texto,

la

crnica,

el

Silense

al

conocerla

la

agreg

segn su habitual costumbre? Sanos

permitido suponer lo primero, es decir, que el Monje es el nico y verdadero autor de Iz? traslacin citada aprove,

chada primeramente para su crnica, aunque luego se sirvieran de ella en los monasterios para otros fines. Confir-

man

esta opinin la igualdad de estilo

y hasta de muchas
que
se repiten

frases

giros del principio de la traslacin


la

con frecuencia en
ueraci-tamen
ibid.,
1.

stilo

lengua del Silense. As -, pg. 93, 1. 6: huic operi dignuw duximz^^ inserere;
dei indicio; p-

8:
1.

omnis gens gotorum occulto

gina 94,
I.

20: ueluti uirguitu;// ex rediuina radico; ibid.,


est nostra intentjo euoluere. quanta/// et

29:

non

qnam
frases

crebra///;

y como estas, otras muchas dicciones y muy comunes en la lengua de nuestra crnica.

Encuntranse tambin relaciones de dependencia entre


sta

y otras coetneas o posteriores, indudablemente


por
^

in-

fluidas

ella,

como

la

publicada por Cirot en


la

el

lugar
el

citado

bajo

el ttulo

de Crnica leonesa,

cual ver

2 3

Esp. Sag., t. IX, pginas 406-412. V. Apndice. Bull. Hsp.,]<i\\\'. Mar, igi6. pg.

lector en las notas del texto designada con el

Miscelnea. Se con tiee en los manuscritos


la

nombre de A-189 y G-i de

formado por trozos de las de Alfonso III, Albeldense, de Sampiro, Pelayo, de la Silense, del cronicn Iriense y de los Annales Compostelanos. Convenimos con el ilustre hispanista francs en que la de Silos y la Miscelnea estn estrechamente emparentadas, hasta el punto de no ser posible estudiarlas separadamente. No sera atrevido pensar en una relacin parecida con las arriba citadas, pues dada la manera de componer sus obras* que tenan aquellos cronistas, es casi seguro que cada uno form la suya, valindose de las que ya existan. Desde luego, se puede admitir mayor parentesco entre la Miscelnea y la Silense, as como tambin que ambos autores se aprovecharon de las mismas fuentes. Se inspiraron, por ejemplo, en la crnica de Alfonso III, sirvindose de una relacin comn entre las varias que de ella se conocen ^ adaptada por cada uno a su texto con algunas diferencias. Pero no es fcil precisar la relacin de dependencia entre una y otra, aunque es probable que la Miscelnea, la cual no es otra cosa que un centn sacado de las mencionadas crnicas, utilizara la del Silense como una de tantas, en cuyo caso corresponde a sta la priola

Real Academia de

Historia,

est

ridad.

Atendiendo
cas
la

a la relacin inmediata de

ambas

crni-

la

importancia de los citados manuscritos, en donde


lec-

Miscelnea se conserva, no hemos descuidado sus


fijar el

ciones para

texto crtico de

la

Silense, pues ellas

explican

muchas palabras que de otra forma hubieran quedado incomprensibles, y a veces determinan la forma de algunos nombres de personas y lugares que aparecen con

mucha variedad en

nuestros manuscritos.
la

Igualmente nos han ayudado en

reconstitucin del

Vase

P. Villada, loe.

cit.

XXXVU
texto otras dos crnicas posteriores, la de D. Lucas de Tuy, quien copia las noticias del Silense con muy pocas
variantes, resultado de la

amalgama que hace entre

este

texto

y el de Pelayo, y la del Arzobispo D. Rodrigo Jimnez de Rada. Si tenemos en cuenta que estas dos clebres crnicas fueron las principales fuentes de la Crnica general de D. Alfonso el Saino, se comprender
cia del
la

gran influen-

monje de Silos en la historia espaola. Acaso sea ste uno de los muchos annimos cantores a cuyos escritos hay que acudir para encontrar los orgenes de la pica castellana, carcter que se^ manifiesta en esta crnica lo mismo que en otras de su poca, segn ha hecho notar el Sr. Cirot recogiendo algunas frases de la Silense y de la
Miscelnea, que figuran
otras epopeyas latinas
'.

como

versos o partes de versos en

Aparte de esto, pasando por alto otras consideraciones que no entran en los lmites de este trabajo, merece consignarse aqu la errnea afirmacin que hace el Silense respecto a la correspondencia de Zamora con Nuhistricas

mancia (V. texto, pg. 9, 1. 8), creencia que, como dice D. Eduardo Saavedra, se generaliz en Espaa desde el siglo XII hasta el XVI, en que Zurita, y Morales restituyeron a Garrav la herencia de tan famosa ciudad ^.

t. II, pginas 15-34Esta cuestin ha sido detalladamente tratada por C. Fernndez Duro, Memorias histricas de la ciudad de Zamora, t. I, cap. I, pg. 15 y sig.. y cap. VII. pg. 199. Madrid, 1882.
1

Bill. Hisp.. 1914,

V
LENGUAJE DE LA CRNICA
Despus de estudiado
nocidas
el

valor de los manuscritos

y cono

las fuentes histricas

de

la crnicfi,

slo resta hacer


las cuales

algunas observaciones respecto a su lenguaje,

pueden
que

ser conclusiones

definitivas,

pues

la

inseguridad

como

principal caracterstica ofrece su fontica

y hasta

su morfologa y sintaxis, debida unas veces a las diversas maneras que cada copista tena de interpretar la escritura,

que stos, personas sabias con frecuencia, fueron modificando deliberadamente las anteriores copias, no permite fijar un conjunto de reglas que seran de gran inters para determinar esta fase del latn espaol en la poca en que mayor transformacin experimenta la lengua latina al dar lugar a los grupos romances! Fontica. Los cambios fonticos, que generalmente no coinciden en todos los manuscritos, son casi siempre resultado de la incertidumbre que en materia de ortografa imperaba en la escritura del siglo XII. Muchos de los casos aqu sealados no se confirman en el texto, pero de ellos dan fe las variantes de las diversas copias, las cuales res-

y no pocas

XL

ponden generalmente

a las formas que ofrecen esos misla

mos
y

vocablos en otras crnicas de


Vocales: la
i

poca.
f.

alterna indistintamente con la

viartiris

martyris;

la o

con

la

ae, oe se

omiten o se
los

y Semura; los diptongos emplean sin norma fija, si bien en el


ii:

Seniora

texto nunca aparecen.


total

Puede explicarse
la
"

la

desaparicin

de

diptongos por

de cedilla que ponan a la que en la pronunciacin ya no existan


confundan con los de
la
"

omisin del rasgo en forma para indicarlos, adems de


tales

sonidos o se

y de
el

la o abiertas.

Consonantes: Es frecuente
esta letra va seguida de
i -\-

empleo de

por

/,

cuamdo-

voc, coxno paciens, sin duda

porque responda mejor esta grafa a la pronunciacin; c en lugar de ck: arcante pulcra^ pascalibus; c por d: acqisivit, y por g: oppucnare; por q en voces como frecuencia,. que ya es igual en todo a la forma castellana.
c

entre

u.

entre

se pierde a veces: de/unto,

sanhis-, multata^ as
sis

como tambin se encuentra la epntede sonidos de que no hay muchos ejemplos en la lenclsica.

gua

La

grafa g se

emplea
la

al

lado de

sobre todo en

escritura

y algunas veces por s, de nombres propios: (:enioray


.s,

Zemura, Seniora. Ante las labiales h y p se escribe ;/ en vez de ;//, caso que tiene analoga con los grupos nh y np del antiguo castellano
1.

El fenmeno

nantes geminadas
el

ms general es la simplificacin de consoy la duplicacin de consonantes simples^


sin 'norma fija

cual se

produce

en todas

las

pocas del
singi-

latn,

pero en esta con verdadero

desconcierto:

latim, apulerunt; millitibus, acaso


Ilihus.

por confusin con mi-

Vase
c.

R.

Menndez

Pidal,

Gram. Hisi.

Esp., Madrid, 1918,.

pg. 82,

Xhl

En los compuestos de prefijo la consonante final de ste no se asimila siempre a la inicial del vocablo: obpugnare, ifiremisse., caso que sealarnos, aunque haya sido producido en todos los perodos de la leng-ua latina, por observarse, como los anteriores, con ms libertad y frecuencia en esta
fase del latn espaol.

Merece, por ltimo, consignarse

la

inseguridad en

el

empleo de la-s hk^ como igualmente en la escritura de los nombres propios, sobre todo los rabes, que en ningn manuscrito se presentan de una manera uniforme.
Morfologa.
formas
la

Un estudio detenido
y
caractersticas,
sin

de

la

crnica bajo

este aspecto dara por resultado importantes hallazgos

muy

curiosas

flexin de

nombres, declinados

de que toca a sujecin a un deterya en


lo

minado paradigma, como Vasconia y Vasconies, Victiga -e y Victica-anis, cuando no se observa ya la incipiente desaparicin de los casos sustituidos por preposiciones

como

regem de Tutela^ ya tambin en todo su conjunto, que recuerda, con el abusivo empleo de formas arcaicas, la poca
infantil del

idioma, pues las lenguas,

al

igual

que

las

perso-

nas en

la vejez,

balbucean antes de enmudecer por su total

descomposicin.

De

esta tendencia arcaizante ofrecen

buen

ejemplo

el

demostrativo idem, que aparece muchas veces

en su forma etimolgica isdem\ y la forma maritus, muy corriente en el latn medioeval, mientras que antes haba
sido usado casi exclusivamente en
Plauto,
el

lenguaje vulgar de

y acaso en algn documento legal. Nihil y nihiloviinus son sustituidas por nichil y iiichilominus, formas

que con el pronominal michi abundan en las crnicas y documentos de esta poca. A estas particularidades hay que aadir el empleo como deponentes de verbos que en latn clsico no lo eran, ^as como tambin lo contrario. Vocablos que en ninguna poca cristalizaron en una forma fija, adquieren en sta mayor inestabilidad e imprecisin, al paso que al voca-

bulario [Link] con

la

introduccin de neologismos

como
mu-

spataritis^ aggregarius, sobriniis., consiibrinus

otras

chas voces del latn eclesistico.


Sintaxis.
la

Considerando
el

el

lenguaje en que fu escrita

crnica bajo

aspecto sintctico, puede afirmarse que

el

usado por el Silense en la composicin de su obra, excepcin hecha- de algunas frases y giros propios del clasicismo, es generalmente de baja latinidad, coincidiendo esta expresin con la poca de, dicha produccin histrica, en la cual el idioma latino, usado en nuestra patria desde su
conquista por los romanos, se acercaba,
cado, a su total decadencia

como se ha indiy corrupcin, para dar paso

con la mezcla de otros idiomas a la formacin de las lenguas romances. Uso de los casos. Se emplean con mucho descuido: El nominativo en lugar del acusativo:, p. I, 1. l6, Igitur reges qui... cognovimus primum clarere in terris, en lugar de El genitivo por el acusativo: p. 3, 1. 21, Sed et quos.

istius subsequentium...

El ablativo de

la

cuestin ubi de-

biendo ser genitivo: p. 10, 1. 3, Postquam Tolete aures Adefonsi regis percussit... en lugar de Toleti. Ablativo de la cuestin quo por acusativo: p. 6, 1. ^:),Nemauso quan-

totius properat: p. 89,

1.

Uso de
p, 20,
1.

los

modos. Encuntrase

3,

Legione

delatus...

en

proposiciones

completivas un

modo
in

personal en
dicito,
in se
si

19, mihi quarenti


etsi

lugar de infinitivo: lanceam a possesore


letale fe\-

missam,
cerit

non

hostem

versam, tamen

vulnus alicubi audieris.^ La lengua clsica hubiera

cho fecisse.

Uso de las voces. Alguna vez emplea impropiamente la forma activa de los verbos por la pasiva: p. 80, 1. 8, Decreverat namque Fernandus rex... corpus suum sepulturae tradere, en vez de tradi vel tradendum. El participio pasado por el participio fuTiempos. turo: p. 19, 1. 5, magnis honoribus eum siiblimatum ma-

XLIII
i; aun sera ms clsica la construccin si dijera: magnias honoribus eum ornanduvi mature dicit. El infinitivo de futuro en lugar del infinitivo de presente: p. 8, 1. 12, hispanici reges tantae ferocitatis dicuntur fore... en vez

ture dicit

de

esse.

Preposiciones.

Ad usada impropiamente

en: p. 6-9,

ad

ToletiDii alacer revertitur. In con ablativo por acusativo:

p. 36,

1.

22, in civibus iustus et misericordissimus.

Encun-

que la lengua clsica la rechaza: p. 37, 1. 13, /// Elvoram, civitateni toletani regni profectus est; p. 26, 1. 20, Quamquam in sua bellicosa numerositate multimoda confideret... De construida con ablativo por genitivo: p. 47, 1. 3, et regem de Tudela. Per con acusativo en vez de ablativo sin preposicin: p. ']" 1. 2., per parvun stipendium regi tradiderunt. Cun en casos en que la omite el latn clsico: p. 1 3, 1. 1 3, Deus autem huic intrase en. ocasiones en
^

sanabili vulneri nisi ciini ruina medicari noluit.

Conjunciones.

Se encuentra

quod usado en lugar de

ut en una proposicin consecutiva: p. 8,1. 12, Hispanici

reges tantae ferocitatis dicuntur fore quod... pro viribus

contendere parat.
p. 5,15'-

Quatenus impropiamente empleada en


mittit...

quatinus Recaredum, principem serenissimum regno privarent. Aparece tambin usada por
et si fieri ])Osset,
ut.,

p! 69,

1.

23: legatos...

quatinus uteretur pace.

Si en una proposicin
p. 20,
1.

interrogativa
si

19:
etsi
1.

michi (juerenti dicito:

missam,
ne,

non
13:

in

hostem,

in

en lugar de an lanceam a possesore se versam... Xisi usada por


insanabili vulneri nisi

p. 13,

Deus autem huic


1.

cum

ruina medicari noluit. Ubi precedida de post, en vez


p. 60,

e postquam,

20: post ubi suos feda fuga prebere

animadvertit...

Impropias construcciones de algn os


na
5,
1-

verbos.

Pgien

12: sexaginta milia

ex

eis gladio animadvertit,

El ms.

^i

corrige siihlinia/nr/im.

vez de in sexaginta

niilia;

p. 5,

1.

17:

que

uaiius

hostium

evadere poterat, en lugar de e maibiis hostium.

Aparte de stos hay otros muchos giros propios ya de como el abusivo empleo del gerundio por el participio; p. 2,1. 19; et eius mandata oblivioni ultro
la

lengua castellana,

tj-adendo; p. 17,

1.

I:

quasi infortunio christisnorum consu-

lendo; p. 38,

1.

13: curvi,

pronique, pacem obnoyA\x% postu-

lando.

Resta slo hacer algunas observaciones que

el

lector

ha de tener en cuenta en
texto. ste se

la

lectura e interpretacin del

conforma casi en todo con el manuscrito ^, por ser el ms importante y el que mejor lo ha conservado, por lo cual lo hemos seguido casi siempre hasta en las grafas y signos de puntuacin. Solamente en casos de
evidente error ha sido corregido con los otros manuscritos

y con

las

crnicas a que se hace referencia en

la

primera

pgina.

Por indicacin del Sr. Gmez Moreno mantenemos la v que generalmente emplea dicho manuscrito con preferencia a la 11 de los dems, sin que por eso se nos oculte que
aquella letra era de muy raro uso durante toda la Edad Media, hasta que fu puesta en vigor por los eruditos del

Renacimiento.

Apndice reproducimos [Link] la San Isidoro, segn se halla en el cdice 1 12 de la Biblioteca Nacional, ya que por su antigedad y correccin bien pudiera ser, si no el original^ probablemente una copia inmediata de l.
el

En

traslacin de las reliquias de

Cum

olim

Yspania omni

liberali

doctrina ubertim
^

floreret, ac in ea studio literarum fontem sapientie sitienbarbarorum fortites passim operam darent, inundavit Hac itaque evanuit. tudine, studium cum doctrina funditus Yspanoet necessitudine ingruente, et scriptores defuere

rum

gesta silentio preteriere.

Variantes del texto, sobre el cdice 1181 de la Biblioteca naarreglo a cional de Madrid, y registro de sus folios, acotados con la numeracin marginal de lneas:
I

Cum:

fol. I

Notas crticas del texto, que responden a sus llamadas, y versan sobre la compilacin de historias de S. Isidro de [Link], que llamamos Crnica Miscelnea (Cirot: La chronique lonaise, en el Bulletin hispanique, 1911); el Chronicon mundi, por Lucas de Tuy (Schott: Hispania illustrata, Isidoro (Espaa Sagrat. iiu); las Actas de traslacin de san segn copias de Pellicer texto,, mismo nuestro IX, t. p. 370); da, (Bib. nac, ms. 2237), Perreras (Id., ms. 9317) )' otros annimos

dades de Espaa,

Berganza (AntigeFlrez (Esp. Sagr., t. xyii, la Reconquisp. 270) y Huici i,Las crnicas latinas de ta, t. iiV, la crnica atribuida a Sebastin (Garca Villada: Crnica de Alfonso ni); la del Seudo-Sebastin (Barrau-Dihien su citada go, en la Revue hispanique, iqio, y G. Villada, obra, p. 99); la de Pelayo de Oviedo (Esp. Sagr., t. xiv, ps. 438
(Id.,

mss.

51

1508),

y segn
t.
11,

lo editaron

p. 521),

466), etc.,

advirtiendo que los textos antiguos se han estudiado

sobre sus respectivos cdices.

liiundata corrigi Berganza. Aun sin ello basta consiI derar neutro el verbo y anteponerle si acaso postquam.

Sed
vie

si

tanta

animadvertis, prefecto

clades cur Yspanie acciderit sagaciter memorie occurrit, quod universe


^.

Do mi ni
alios

misericordia et veritas sunt


flagitiis irretitos

Alios

namque

irremisse diversis
5

eternis penis deputat,

atque

pro vite bone meritis ad florigeras celestis


^.

patrie sedes invitari

NonnuUos etiam utrique


transitorii

parti parte

obnoxios, oblivione
vocat.

Hoc quoque non


non
sit;

est

ad vitam pretereundum, quod plerosque


ignis purgatos
illa

sic corporaliter percutit,

quatinus in futuro percussio


fit
|

10 remedio

sicque

ut in hiis qui

omnino non
'

cor-

riguntur, percussio precedentium flagellorum

sit

initium

15

sequentium tormentorum; unde psalmographus canit: Operiantur sicut diploide confusione sua ^, quod dplex vestimentum figurliter induunt qui ex temporali pena et eterna damnantur.
Igitur

reges qui nomine imperii antiquo

relatu co-

gnoscimus primum clarere^ in terris, ubi pro labore defsidia, pro eqitate superbia, pro continentia libido cum avaritia paulatim invasere, Deum verum et eius mandata oblivioni. 20 ultro tradendo, creaturam adorare priusquam creatorem cepere. Et illi quibus creator rerum inter cetera animalia celestibus geperspicuos et erectos vultus. ad inhiandum
^'

nerse dederat, tetra calgine obscurati, curvi pronique,

demones sub

falsis

imaginibus

ligni

et lapidis

metallique

10 [Link]. I V.

II

flagelorum
22

12

deployde

15

danpnantur

imandum

salmographus 13 sicud 24 metalique

Psalm.

XXIV, 10. Invitat corrigi Berganza; pero basta sobrentender

repetido deputat.
3

4
5

Ob luitione^ Berganza; Psalm. cviii, 29.


Por
clarisse.

abliitione^ Flrez.

Correccin del ms. 51 y de Pellicer.


nondum
refulserat obmissis,

adoravere. Ceterum huiusmodi regibus quibus salutilera lux

ad innovatos fonte sacri baptismatis pro loco et facto mordendos transcurrendum est. Si enim, ut credimus, Christus assumpta nostra mor5

talitate

unum baptisma, unam fidem predicavit, profecto Constantinus Romanus imperator de fide extat reprehendendus. Oui nimirum magne celsitudinis Augustus, prius sacri baptismatis lavacro a venerande memorie papa
|

Silvestro, signis et prodigiis precedentibus, catholice puri-

lo ficatus est;

qua ex re patenter constat

intelligi,

signa non

propter fidels sed pro infidelibus ostensa fuisse, unde


ipsa veritas sic intonat dicens: jVisi signa et prodis^ia videj'itis

nou credetis
vite,

'.

Siquidem prefatus imperator circa


catholice fidei

finem
1

quodam

simulatore

nomine

Eusebio Nicomediensis ecclesie episcopo seductus et rebaptizatus, in arrianam heresim misere corruit; sicque in
tali

errore perseverante, hac vita infideliter decessit.


lucide declaratur,

Quod
fa-

in

chronica

quam Ysidorus

Christi

mulus Yspalensis ecclesie episcopus ab exordio mundi ad20 usque Eraclii Romani imperatoris et Sisebuti Yspanorum religiosissimi principis tempus, compendise scripsit. Sed et istius subsequentium, etsi non simili forma, pari tamen
vesania

mxima
|

pars periit.
et

Quid referam

iam de Vandalorum Suevorumque


^

25 ducibus in quibus perpauci catholici inveniuntur?

Goto-

rum quoque reges

subactis suo

'

nationibus trra et mari victores,

dominio circumquaque sed in Christi menia b-

inouatos
26 suis

Xps, siempre

asunpta
pars:
f.

unum:
v.

/.

2-

18 crnica
tolici

19 eclesie

23 vessania

25 ca-

Evang. loan.,

2
3

iv, 48. Falta signo de interrogacin en As corrigi Berganza.

el

cdice.

faria insania

seviendo, expulsis honestatis cultoribus, ad

cumulum sue damnationis arrianorum dogmata receperant. Quorum unus Leovigildus nomine pro magnitudine sceleris ad memoriam revocandus est. Qui profecto
5

filium

Leovigildus arriane hereseos accensus zelo, fermegildum nefandis ritibus communicare nolentem, diversis

tormentis prius cruciatum denique in vinculis positum, dir secure interficere iussit.
Post cuius
lo

mortem Recaredus
^

rex,

non patrem

perfi-

dum
lensis

sed

fratris martiris

vestigia sequens, Leandri

Yspa-

venerabilis episcopi
factus,

doctrina imbutus,

predicator

veritatis

insaniam arrianorum abhorrens omnino

extirpavit: Scribit

gorum quem
15 studiose
I

de

enim Gregorius papa in libro Dialovitis et virtutibus sanctorum patrum


Sicque factum
est,

confecit.

ut istius sequaces,

Gotorum reges eiusdem imperialibus iussis obsecundantes, fidem catholicam domi militiequ.e devote colerent. Sed nter cetera furorem Francorum divinum cultum
evertere molientium

20

eorumdem perversitas innotescat. Do namque Recaredi principis comits, quorum


^

unus vocabatur

Granista
at

alter

vero

Vildigerius,
et

erant

qudam genere
profani.

opibus nobles, sed moribus

mente

Corruperat enim eos quidem heresi episcopus nomine Athalogus, qui nempe arrianorum exsecutor, ns-2^ tinctu diablico commotus, apud Narbonam exmiam

2
tris,

danpnacionis

A'

/7r martiris

12

aborrens

Leonegildus 6 comunicare I5 confecit: /". J

10

ma-

As corregido al margen del cdice, con letra del XVII, y en las copias del ms. 5 1 y de Pellicer. Sed fratrem martyrem sequens, escribi Gregorio papa, en su libro abajo citado (iii, 31), de donde proviene toda la frase. 2 Parece que cumple aadir referain ni o cosa parecida, segn indic el Sr. Huici.
1

siglo


ditionem
^.

magnam
excitavit se-

civitatem contra fidem catholicam


Hii

nimirum comits, monitis istius Athalogi obsecundantes, maximam Francorum multitudinem in Narbonensem provinciam introduxerunt; rati scilicet tuipartem arrianorum; et si 5 tione tantorum militum tueri fieri posset, quatinus Recaredum principem serenissimum regno privarent. Interim huc atque illuc vagantes sanguinem ^ servorum Christi effundendum 3, magnam stragem * fecerunt. Quod ubi Recaredus compedt, Claudio Emeri10 tensis civitatis strenuissimo duci precipit, uti innoxium sanguinem ulcisci maturet. Isdem vero Claudius iussionenr
|

regis brevi adimplens,

cum magno mpetu


fere

francos invadity

deinde atrociter dimicans,


gladio animadvertit.
15 sione .turbati,

sexsaginta millia ex eis


divina

Tndem

Franci

animadver-

dum

contra fidem catholicam supina cervice


pariter amiserunt.

insultarent,

utramque vitam

Ceterum
*

pars que

manus hostium evadere poterat

arripiens fugam,

Gotis post tergum insequentibus, usque in re^ni sui fines


cesa 20
*

est.

Nichilominus tempore
cu

citas

Francorum prostrata dignoscitur.

Bambe gloriosissimi regis feroCum enim Paulus

qudam,

Bamba

rex Narbonenss provincie ducatum

subdicionem
8

comittes

4 sciliced

vagantes:/. J

z.

sanguinas

efundendum

dragem

13 milia

XIII,

el texto de Paulo Emeritense (Esp. sagr.,. de donde se verti casi toda esta narracin. As corregido sobre el texto en el cdice, con letra 2 del siglo XVII, y lo acept Ferreras. Effwidentes corrigi Pellicier; effundendo, Flrez; 3 Quiz debe anteponerse ad. 4 As, Paulo Emeritense y todos los copistas del cdice Finibns, en Isidoro Hispalense, de quien est co 5
1

As,

381),

piada esta clusula.


4

tradiderat, cupiditate imperandi in superbiam elevaretur,

ade ut impo^sito sibi diademate rex appellaretur, auxilio Francorum fretus apud Nemausum rebellavit. Hanc itaque
iniuriam V'spanus rex egre ferens, delectis equitibus
5

cum

quibus

in

expeditione erat,

Nemauso quantocius

properat;

denique

fusis fugatisque

Francis obsedit urbem, captamque

ex parte ad solum usque destruxit. Sed et ipsum Paulum vinctum deferens, subdita suo dominioNarbonensi provincia,

10 beati

ad Toletum alacer revertitur: Scripta sunt hec in libro Ysidori, quem inter alios xiiii a se editos de Vanet

dalorum
posuit.

Suevorum Gotorumque

gestis diligenter

com-

15

Yspanici autem reges, a Rdano Gallorum mximo flumine usque ad mare quod Europam ab frica separat, sex provincias, Narbonensem scilicet, Terraconensem, Beti-

cam, Lusitaniam, Cartaginensem ^ cum Gallecia, catholice gubernaverunt; insuper Tingitaniam provinciam in ultimis
finibus Africe sitam suo dominatui mancipaverunt.

Cum
inter

tndem
rie

divina providentia,

Yitizam Gotorum regem


^

20 christicolas quasi lupum inter oves diu latere prospiciens,


tota sobles prisco voluptabro

rursus

macularetur

more temporum Noe, ut diluvium terram, paucis christianorum reservatis, barbaras gentes Yspaniam ocoupare permisit.

Yerum dum me

patrie

exitii

pigeret,

25 mores regum tangendo altius processissem,

me

pravosque ad incep-

tum

redir ipsa res hortatur.

sito:/. 4

apelaretur

3 rebelauit

Neumaso

13 His-

Car 21 macularetur: /. 4 v. Galecia laginem 19 Victicam 26 ortatur 25 pi'ocessisem 23 ocupare


panici

galorum

15 sciliced

Therraconensem

16

As corrigi Berganza, sobre el ms. 51Vohitabro ponen correctamente los copistas.

Ego

itaque ab ipso iuvenili flore colla pro Christ

iugo subnectens, apud cenobium quod

domus
Ubi

Seniinis

nuncupatur habitum monachalem


tentiis
5

suscepi.

diversis sensacris indi-

sanctorum patrum catholicorum, Regum


libris,

centibus

res

toris

orthodoxi Yspani imperavitamque eiusdem carptim perscribere: primo quia ipsius nobiliora facta memoria digna videntur; secundo quia vitam ^ fragili iam tempore toto vite sue curriculo,

mecum ipse diu gestas domini Adefonsi

spaciando revolvens, statui

10 pre

mnibus regibus ecclesiam

Christi

catholice guber-

nantibus celeberrimus videtur. Sed priusquam huiusmodi


locutionis initium proferam, quantis difficultatibus quantisve
I

obstantibus
^

controversiis
placuit.

in

regnum

successerit,

paucis disserere

15

Adefonsu's igitur ex illustri Gotorum prosapia ortus, magna vi et consilio et armis, quod inter mortales vix invenitur; namque alterum ex timore occisionis, atque alfuit

terum ex audacia
vero in

fortitudinis processisse
in

videmus. Huic
barbaros exerprovincias ab

regnum Yspanorum ampliando,

20 cendisque bellis quanta animositas

fuerit-,

eorum

manibus retractas et in Christi fidem conversas singilatim enumerando, ut mee capacitatis industria dederit, eundo profabor.
sacrilegis

cola

13

orthodox

10 catolice

12

lo(|ucioni5

difi-

-cultatibus

obstantibu: /. 5

14 dissere

en

el

Al margen, con letra igual que cdice: Sto. domingo de silos.

el

texto, escribise

Vita corrigi Berganza, sin ventaja.

Impnese

aqu,

en lugar de esta palabra, un participio, como vitato o volato, quiza.

As, todos los cooistas.


Postquam
fonso
igitur

rex,

bone memorie Fredinandus'

superstitibus liberis primognito Sancio prefatoque

Ade-

cum minimo
et Geluira

Urraca
5

vivens pater eis

Garsia, adiunctis quoque sororibus extremum clausit diem; quanquam adhuc regnum eque divisisset, per octo tamen

continuos annos intestinum bellum insolubiliter gesserunt,


extincta

Tanta
initio

fuit

duobus magnis preliis non mdica militum parte. discordia fratrum quod inter mortales ab
'-,
|

lactum fuisse quis ambigit, nisi qui alus negotiis 10 obsecutus lectionis studio nequit operam dar? ^ Scrutare etenim regum gesta ^, quia sociis in regno nunquam pax
diuturna
tur fore,
etate
fuit;

porro Yspanici reges tante ferocitatis dicunadulta


in pa-

quod cum ex eorum. stirpe quilibet regulus iam arma primo sumpserit, sive in fratres seu

15 rentes si

superstites fuerint, ut ius regale solys obtineat,

pro viribus contendere parat.

Siquidem hunc
Sancius frater
dispositione
^

Adefonsum

futri regno privatum,

Toletum

ir coegit;

sed hoc pro vida Dei

credimus factum

fuisse;

cum enim

circulo

20

novem mensium

necessitate compulsus, ut exul a patria


salva fide potiretur,

barbrico contubernio

cumque ab

eisdem Sarracenis ut tantus rex pro mximo haberetur, ac iam ut familiarissimus a Maurorum globo huc atque illuc

Fernandus

adiuntis

extinta

8 ab:y\

'.

10 ob-

sequtus

Esta es. la forma preferente, que consta en la cruz de S. Isidro de Len y en las Actas de traslacin de san Isidoro; otras veces, Fredenaiidiis. 2 Aqui pone signo de admiracin el Sr. Huici. Falta signo de interrogacin en el cdice. 3 4 Et inveiiies aade Lucas.
1

cliz

Disiyensatione trae Lucas

y tambin

las

Actas suso-

dichas, en igual sentido.

spaciando penes Toletum circumduceretur, altius quam cuiquam credibile sit ingemiscens, quibus locis quibusve

machinamentis civitas illa christianorum totius Yspanie olim specula a paganorum manibus erueretur, imo pectore dimicando ab eo capta qualiter trusit. Verum atrociter
'
|

fuerit, in

sequentibus indicabo.

Interim congrgate exercitu,

Sancius rex obsedit Se-

muram, que prisco tempore Numancia vocabatur. Semurenses etenim ea tempestate immobiles permansere; qui
;io

profecto Semurenses Adefonsi regis presidio muniti, repulsara domini sui non ferentes, misso magne audacia milite,,

dum

circumsederet eos, Sancium regem dolo interfecerunt. Qui nimirum ab eo lancea inopinate ex adverso perfossus, vitam pariter cum sanguine fudit. dem vero qui eum tara
audaciter percussit, sicuti consilium fuerat, cursu rapidissimi equi apertis portis ab oppidanis incolumis receptus
est.

Sed interempto
letitia,

tantaque
tanto

rege, tune cerneres ex tanta audacia dispersio quanta quantaque tristitia in illo

tamque

nobili exercitu fuerit.

Namque

ut quisque

20 miles pro castris circumsedebat,

percussus horribili sonitu^


arripuit
-

amens
nitus

tactus, relicto fere

omni stipendio

fugam.

Postremo non ordinate,


solitus

ut exercitus armis vigiliisque

mu-

est

incedere, sed noctibus diebusque labotaturmatira rapiuntur. Cohors memores sui gene|

rando,
:2 5

omnes

in patriara

men
ris

fortissimorum militum de Castella

ac pristine virtutis armis resistendo, exanime domim sui Corpus, quantum licebat, egregie detulerunt. Sed regio

uno, /cr
21

imo

dimicando: /.
24 tornen:/,

13

perfosus

16 opi-

danis

arripuerit

v.

Correccin de Perreras. As, Lucas, y as tambin corrigi Berganza.

funere circumvectum

'

apud Honiense cenobium, magno


preco postquam Toleto aures

cum

honore, ut decebat, sepulture tradiderunt.

Huius

tanti facinoris

Adefonsi
5

regs

percussit,

Halmemon

Toletano reg

brbaro predicto valefaciens, ut esse suis auxilio posset^, se in patriam rediturum mature dicit. De cetero cum mor-

nullomodo indixisset, barbarus patricii homiprimo compassus, ne in hostilem manum rursus vellet incidere monet: Ad hoc ^ fortunam fratris et virtutem 10 satis illum expertum fore, docet; postremo hunc renitentem, uti gens illa naturali ingenio callet, Maurus de fratris nece privatim interrogat. Sed in hac dubia necessitudine, uno mordebatur vulnere, is barbaicas vitando interque

tem

fratris ei

nis iacture

'

insidias,

rem

ei

indicare ut erat recusabat; porro

humana
ter-

15 natura imperitandi vida

Halmemonem quam mxime


|

rebat.

Hec Toletanus

rex

nostri regis cogitasse captione;


.

secum diu revolvens, fertur de quod ubi Adefonsus rex

ndice cognovit, sicuti erat consilio providus sed armis stre-

nuissimus, circumventus suis militibus

Semuram civitatem
accersita

20

viriliter recessit.

Ubi de tuta regni administratione pertractans,


sorore

Urraca aliisque illustrissimis viris, habuit secretum coUoquium. Que profecto Urraca Adefosum a pueritia
pre ceteris fratribus fraterno amore meduUitus dilexerat;
25

cum enim maior

etate existeret,

eum

loco mratris alebat

induebatque; pollebat namque et consilio et probitate,

II

calet

Adhuc Homtnse 9 velet 5 possit circunuentum 24 medulitus 16 secum:/. 723 coloquium


26 polebat

25 allebat

As, Lucas.

Ad kec,

Lucas.

Debera decir hiteyea uterqne, probablemente.

II

quippe quod experimento magis quam opinione dicUcimus;


spretis carnalibus copulis periturisque mariti indumentis,

de
5

foris

sub
in

laicali

habitu, sed intrinsecus sub monachali

observatione Christo vero sponso inhesit, ac omni vite sue

tempere

ornandis auro argentove pretiosisque

gemmis

sacris altaribus sacerdotalibusque vestimentis, desideratuna

exercitium peregit.

Huius itaque Adefonsus accepto


lo

consilio,^ hac scilicet

necessitudine anxius, ne rursus vel su dolse vel fratris

morte regnum corrumperetur, Garsiam mnimum fratrem


cepit; cui in vineulis preto
-

psito, preter licentiam im|

15

omnis regius honor exhihjebatur. Considerabat namque Adefonsus huncJnterim salva pace post se regnaturum; sed imperatrix natura que homini inevitabilem mortis metam infixit interveniens, sub eadem custodia multo
peritandi,

post febre correptus

obit.

'Cuius iimeri

ambe

srores,

Urraca
rio

scilicet et Geluira,

more

regio occurrentes, Raine-

Romane ecclesie

legato, qui postea effectus papa, tune

forte sinodale concilium

Legione regebat, cum Bernardo

20 Toletano archiepiscopo aliisque comprovincialibus episcopis et abbatibus pro anima eius salutarem hostiam Deo
offerentibus
,

corpus

in

eadem urbe cum patribus

suis

sepulture tradiderunt.

Ceterum Adefonso in patrio regno corroborato, priusquam ad ordinem bellorum captionemque civitatum 25 veniamus, quomodo isdem regnum Yspanorum guberna-

didiscimus
/'.

exercitum
17

8 acepto
sciliced

bebatur:

7 v.

15 infinxit

siliced 12 exhiocurrentes Ramera

18 efectus

La palabra Adefonsus

estara

mejor aqu.
pre-.,

ley Pellicer, y Perreras. Ser pretorii? Lucas lo suprime.


2
/'rt'/'/'

Pr'^/o corrigi Berganza;


verit,

12

quantumve ex minimo paulatim ampliaverit, ut futuris lucidius innotescat, eiusdem originem retexendo, altius ordiendum est.
Igitur

memini, ex bono
tia in
Vitiza
I

tempere Vitize Gotorum regis, de quo superius et equo multa nefanda et horribilia flagiYspans sunt rursus multiplicata. Cum enim isdem
militaribus

armis

aliisque

bonis artibus quibus


et

regnum

libere paratur,

male abuteretur,

ad nertiam

et

voluptates carnis, soluto impudicitie freno, pessundatus


10 esset, simul

omnis gens Gotorum laxo imperio animufn ad

lasciviam et superbiam flectere cepit.

Namque

postposita

omni

animarum medicamentis, alienas prosperas res invadendi, rapiendi domique trahendi, velut tabes exercitus Gotorum libido invasit. Sed et episcopi
religione divina, spretis

15 ceterique
officia
^

Dei cultores aspernabantur; sacrosancte ecclesie

clausis foribus pro nichilo habebantur; sinodalia

concilia dissolvuntur;. sancti caones sigillantur;

postremo

quidquid pudicum, quidquid sobrium, quidqui^l honestum


20 videtur, ea tempestate ludibrio ducebatur. Et quod lacrimabile relatu videtur, ne adversus eum pro tanto scelere
sancta ecclesia insurgeret, episcopis, presbiteris, diaconi-

bus atque mnibus sacri altaris ministris carnales uxores lascivus rex habere precepit. Ouippe Gotorum regis post ubi magis in conviviis libidinibusque exercendis quam in 25 laboribus studiisque ab hiis malis purgandi regnum animus ad hoc incendit, preter otium ei cetera fastidium erant;
|

4 Victice
11

orribilia

Vcqh, s/ewj>re
15 21

militaribus: /.

<?

laciuiam

sante

posposita 16 ocia /alia


V.

14 velud
17

aspernebantur sacrosanta
23 laciuus

sigilantur

26 ad: f. 8

As, Lucas.

ut reminiscatur
Ilius

13

'.

sapientie veridici sermonis: hnpiiis

cum

ceciderit

iw profiinditm conteninet

Yspanus rex

hic addidit iniquitatem super injquitatem,

dum
5

zelo malitie accensus,


cepit,

Gaudefredum- Cordubensem

privatumque utroque frontis lumine, fecit. Erat enim Gaudefredus ex palpitare eum miserabiliter progenitus; sed ut varii hominibus Gotorum regali stirpe eventus accidunt, Vitiza qui ei utroque prente impar ^

ducem dolo

erat,

casu ad regni gubernacula successit. Idcirco ne eius


istius
in

10 soboli radix

posterum formidolosa^
miserabiliter exhibuit.

esset,

hanc

molestiam erga

eum

Deus autem

tantum facinus tantamque hominum malitiam abhorrens,


huic insanabili vulneri
nisi

cum

ruina medicari noluit.


regis,

Siquidem post mortem Vitize


15

Gaudefredi consilio magnatorum Gotice gentis

Rodericus filius in regnum

successerat. Vir belliger et durus et ad .omne negotium

exercendum satis expeditus; sed vita et moribus Vitize non dissimilis. Is ubi culmen regale adeptus est, iniuriam patris ulcisci festinans, dos filios Vitize ab Yspa^o niis removit, ac summo cum dedecore eosdem patrio regno pepulit. Sed et isti ad Tingitanam provinciam transfretantes, Juliano comiti quem Vitiza rex in suis fidelibus
|

impar
serat

8 nuper, por contepnet 4 Gaudefrendum 3 adidit 16 succe12 aborrens 10 formidosa 13 ruyna, j/<?w/r

beliger

17 expeditus: /. 9

21

trasfretantes

22 comitti

Proverb.:
ste

xviii, 3.

el Seudo-sebastin y Lucas; y copia precisamente nuestra crnica, es verosmil un yerro de Gau por Ten en el cdice que trans-

Teodefrediis le llaman

como

<:ribmos.
3

As corregido
el

al

margen

del cdice

con

letra igual,

en

ms. 51Correccin de Pellicer.

14

de introducendo
illatis^.

familiarissimum habuerat, adheserunt; ibique


contumeliis ingemiscentes,
et

Mauros

et sibi

terea furor vilate


5

Yspanie regno perditum iri disposuerunt. Prefili ad hoc facinus peragendum lulianum incitaba!, quam Rodericus rex non pro uxore, sed eo quod sibi pulchra pro concubina videbatur, eidem callide
totius
Igitur era dccxlvii'',
i

subripuerat.

Hulit fortissimus rex barba-

rorum
10 Vitize,

totius

Africe, ducatu luliani comitis filiorumque

.15

Taric strabonem - unum ex ducibus exercitus sui cum XXV millibus pugnatorum peditum ad Yspanias premisit, ut cognita luliani dubia fide bellum cum Yspano rege inciperet. Terrebant namque barbarum regem laquei dolosi Tingitani comitis, si forte adessent. Quippe ipsum ne Yspanos limites aggrederetur, quia importunus hostis

"'^

difficultate [Link], inremisse infestum habuerat.

At Rodericus dum hostis auditur advenisse, collecto Gotorum robustissimo exercitu, acer et imperterritus primo subiit pugne; adeo quod per septem continuos dies
20 infatigabiliter dimicans, xvi millia ex Taric peditibus interfecere
^.

lulianus vero et
erant,

Maurorum

do filii Vitize qui in presidio postquam Rodericum in prima acie vermilitibus ntegros pro sau-

sare, agitare, intendere ac suis

ingemicentes
9 comittis
13

6 pulcra 10 Tarich
14 comittis

calide
11

subrripuerat
12 fide: /i?-

[Link]^xvii^
lio

milibus

V.

laqueosi dol

15

agrederetur

16 difi-

cltate

20 milia

Tarich

Fecha errnea en el cdice y corregida por Pellicer. 1 Lucas pone dcclii, como el Albeldense, el Seudo-sebastin y los Anales castellanos. 2 As tambin, la Mise, y Lucas.
3

As, Lucas.
Interfecti siint, mejor.


ciis

15

commutando succurrere

vident, intermixtis christianis

nterim corroborant viribus barbaros.

Sed postquam luliani fides per omnem Africam declaratur,Muza^ exercitus Africani regs princeps cum infinita multitudine equitum peditumque ad Yspaniam dirigitur.
Dein renovato
barus augere
^

bello, cepit.

turmas unas post

alias

ad prelium bar|

Porro Yspanus rex more slito prelio intentus cepit acrius instare ac propensus in hostes ferire.
'''

Cum tndem
locum
buit.

instantibus barbaris, Vspani milites deficere

10 ceperunt, atque pre longitudine belli fatigati quisque host dar,

Rodericus

post ubi nulla sibi auxilia videt

^,

per aliquot dies paulatim terga prebens pugnando occuRecesserat


ab'

malitiam
1

tegeret;
fere

enimmanus Domini ob inveteratam regum ne- in tempore huius ruine eam proomnesque deinceps Gotorum milites fusi fugatique
Yspania,

usque ad interemptionem gladii ^ pervenere. Post hec Mauri viribus nullis obstantibus,totam Yspaniam ferro, flamma et fame attritam suo dominio mancipaverunt.

Quidenim

illis

officeret, qui

publico bello

omnem

20 Yspaniarum multitudinem triumphali potentia devicerantr

Oui nimirum quantas cedes quantasve horrifero ense

comutando

4 Maiza

6 barbarus: /. 10
21

agere

12 ocubuit

18 atritam

20 triunfali

orrifero

As Lucas y el ms. 51. Asilos mismos y Pellicer; el ms. 1 508 corrige guere^ como3erganza; ag re propone Huici. Propensius en el ms. 51 y Berganza. 3 Vidit, Lucas. 4
1

<?/-

Lucas, y lo mismo en frase Actas de traslacin de san Isidoro. Abona, sin embargo, la primera palabra del texto el modelo salustianosobre que aqul parece redactado.
5

hiternitioneni gladio
las

anloga


Mahometis nomen
perhibent.
5

i6

christianorum strages fecerint, depopulate provincie, subversa tivitatum menia, destructe ecclesie, in loco quarum
colitur,
|

habund

et

super testimonium

Ceterum
peccata

tanta ruina, preter


in virga insidenter
^

Deum
visitat,

Patrem qui

hominum

nemo

exte-

10

rarum gentium Yspaniam sublevasse cognoscitur. Sed eque Carolus, quem infra Pireneos montes quasdam civitates a manibus paganorum eripuisse, Franci falso asserunt. Cum enim per xxxiii annos, ut in gestis eiusdem habetur, bellum cum Saxonibus protraheret, venit ad eum qudam Maurus nomine Hybinnalarabi 2, quem Cesaraugustano
regno Abderrahaman magnus rex Maurorum prefecerat, spondens sese et omnem provinciam sue ditioni subditu-

15

rum. Tune Carolus rex, persuasione predicti Mauri spem capiendarum civitatum in Yspaniam mente concipiens,
congregato Francorum exercitu per Pireneica deserta
iuga iter arripiens, adusque Pampilonensium

oppidum incolumis pervenit. Quem ubi Pampilonenses vident, magno 20 cum gaudio suscipiunt: erant enim undique Maurorum
rabie coangustiati. Inde
accessisset,

cum Cesaraugustam

civitatem
ullo

more Francorum auro corruptus, absque

sudore pro eripienda a barbarorum dominatione sancta ecclesia, ad propria revertitur, Quippe bellatrix Yspania
25

duro non togato

milite

concutitur.

Anhelabat etenim

12
21

habunde: f. lo v. 3 collitur Hybinnaralaby 14 dictioni Cesaragustam 22 accessiset

6 insedinter
17

subleuase
18

Pireneyca

opidum

24 eclesia

25 anelabat

1 Misericorditer corrige el ms. 51, y conforme a Perreras y Berganza; insedihiliter, Pellicer. 2 As, la Mise, y correccin de Perreras.

Carolus
in

17

quas Grani
^

thermis

illis

citius lavari,

ad hoc
oppi|

opus delicise construxerat.


Porro

cum

in reditu

Pampiloniam Maurorum
mxima

dum
5

destruere conaretur, pars

exercitus sui

in

Pireneo iugo magnas exsolvit penas. agmine longo, ut angusti loci situs permittebat, porrectus
ipso
iret exercitus,

Siquidem cum

extremum agmen quod precedentes


^,

tueba-

tur,

Navarri desuper incursantes aggrediuntur. Conserto-

-que 10 In

usque ad unum omnes interficiunt. cum eis prelio quo bello ^ Eggihardus mense Caroli regis prepositus, Anselmus sui palatii comes et Rotholandus Britannicus
prefectus

cum

alus compluribus ceciderunt.

Quod factum

usque
Carolo
1

in

hodiernum diem inultum permansit. Hec de


breviter dixrssem [Link] redeo.
i

cum

est
lut

tantam Yspaniarum r u n a m opere pretium referre, qualiter divina pietas que percutit et sanat, veex rediviva radice virgultum ^, gentem Gotorum resumIgitur post

ptis viribus

populare fecerit

^.

20

nomen inest ^ Cangas, super quam magnus mons Ase uva imminere videtur; ad raEst
vallis

Asturie

cui

'

dicem cuius montis rupis quedam, natura non


opere munita,
in

artificis

immensum

tendens, claudit

speluncam-

internus

graui
9 prelium

opidum
10

4 in: /.
11

//

6 permitebat 16 velud

8 agi-ediuntur

bellm

britanicus

20

Ascuna

2
3

4
5

As Pellicer, sobre Rodrigo Toledano. Aquis Graiii: correccin de Pellicer sobre Rodrigo. As corrigieren el ms. 5^7 Pellicer. Reptese esta frase en las Actas susodichas.
Cepit... piilliilare,\^\xc2&.

6
7

Est, Lucas.

As Sebastin y nuestro mismo

texto,

ms

adelante.

ab omni hostium machinamento funditus inexpugnabilem; cum enim medio stans concava ferme mille viros capiat, ad protegendum quos recipit nullo ^ indiget. Ad quam Pelagius Roderici regs spatarius -, qui oppressione
j

:5

Maurorum

incertis

'^

locis

vagabatur,

dum

pervenit, fretus

cum quibusdam Gotorum militibus ad expugnandos barbaros, a Domino corroboratus est; sed et omnes Astures in unum collecti, Pelagium super se principem constituunt.
divino orculo

lo

15

Ceterum de robore loci ubi rumor egreditur, atque barbarorum aures promulgando apertius pulsat, Tari c vesania commotus immensum Ysmaelitarum exercitum undique conglomerat, atque Halcamanem socium suum ducem supr eum constituens, Oppa quoque Toletanum episcopum qui iam barbaris sese dederat, ad capiendum
Pelagium cum
filus:

eis dirigit.

Erat

namque Oppa

Vitize regs

fide,

eiusdem consilio et duorum fratrum experta a brbaro rege ad Pelagium decipiendum pro seducdcirco

tore mittebatur.

Namque

Halcattian

barbarus consilium
si

20 huiscemodi ab imperante acceperat, quod


prelii

Pelagius

monitis Toletani episcopi obsecundare nollet, fortitudine

captus ad

Cordubam usque

civitatem vinctus catenis

perduceretur.

Venientes itaqueHalcaman
25 millibus

et

Oppa cum

lxxx

yii

peditum funditorumque Asturias aggrediuntur. Sed postquam ad beatam speluncam ventiim fuerat, et circumcirca barbarorum densa figerentur
equitum
et

inexpunabilem
8 colecti
11

3 indiget: /.

//

v.

4 spartarius

in

certis
21"

nolet

vessania 16 Victice 26 agrediuntur 22 cathenis

19 barbarus:/. /2

Lucas aade /V" obstculo. As, Lucas y correccin de

Pellicer.


'

ig

tentoria,

primo quasi infortunio christianorum consulendo, pacificis in dolo Pelagium temptare aggreditur; quatinus postposita recuperande patrie cura, seque omnemque voluntatem, sicuti Deus permittit fieri, in Caldeorum potestatem tradat: ad hoc magnis honoribus eum sublimaturum ', si monitis assensum prebeat, mature dicit. At Pelagius a bono proposito animum revocare abhorrens,

Oppa verbis

commotus pre nimio dolore


disse:

in iram,

fertur talia respon-

Tu, inquit,

et fratres tui

cum

luliano Sathane

mini-

10 stro, regnun Goticegentis subvertere decrevistis; nos vero

15

advocatum apud Deum Patrem dominum nostrum lesum Christum habentes, hanc multitudinem pagnorum quibus ducatum prebes deSpicimus; sed et per intercessionem genitricis eiusdem Domini nostri, que est mater misericordiarum, gentem Gotorum de paucis, velut plurima sata ex grano sinapis, germinare credimus. Siquidem Pelagius
et qui

cum eo
que
in

erant tanto hoste perterriti, beate Marie

r,uffragia

spelunca

illa

usque

in

hodiernum diem

adoratur poscentes, die noctuque pro recuperatione chri20 stianorum petitioni instabant.

uod
'

audiens

Oppa

conversus ad exercitum

dixit:

Properate ad speluncam et pugnate; quia ut ex verbis eius


nisi per gladium pacem cum eo habere non possumus. Halcaman illico funditoribus sagittariisque et vi-

comperi,

^5 brantibus iacula quorum

mxima copia

erat

2,

portam

spelunce ferire precepit. Tune cerneres saxa intermixtis

agreditur
7

4 siccuti

permitit
v.

sublimatum
15

6 asen18 sufra-

sum
gia

aborrens

9 ministro:/". 12

velud

odiernum

24 fundatoribus sagitariisque

As corrige el ms. 51; siiblimari, Lucas.^ Suprimido el et anterior y corrigiendo craut queda-

ra bien esta frase.


iaculis, velut
'

2U

densissimos nimbos a spiraminibus

boree

impulsos, contra miserabilem evolare speluncam. Sed in

hoc turbine lapidum iaculorumque, qualiter divina virtus pro christianis dimicaverit, subtiliter perpendere debes; nec enim humana fragilitas divinam ultionem representando beati Job exemplo sustinere posset, nisi eiusdem

pium moderamen ad consolandum quoque apostlica auctoritate: Fidelis Deiis qui non patietur vos temptari supra id quod potestis;
qui percutit et sanat,
occurrisset; teste

^ofaciet comtemplationem qiio possitis substinere

^.

Verum ne
fas

locutum

in hoc quod profundo garrulum vel ultra me, quicumque legis, existimes precor. Si

stilum

diiudicas,

non ipsimet sed


illicite

mirabili in
aliter

mnibus

operibus suis detrahis;/ siquidem non


15

putes confusio-

nem labiorum ad struem factam fuisse, quam hic


Si

turris

destruendam olim
sagittis
in seipsos

lapides

cum

qui ob vindictam obtinendam eos mittebant esse retortos.

adhuc vero hec do mi rcula neququam equalis fuisse negando asseris, michi querenti dicito: si 20 lanceam a possessore missam etsi non in hostem, in se vermeriti
\

sam, tamen

letale fecerit vulnus, alicubi


in Ysraelitici

audieris?

Nempe

nec

in

David nec
fuisse.

populi victoriis, quibusDeus

sepe

cum

paucis de multis

triumphum

dederit, legimus

factum

12

8 ocurrisset 2 inpulsos: f. 13 nunbos celi por velut 20 possesore et sy loqutum 16 sagitis 19 fuisse:/. /J z.
I

23 triunfum

2
dice;

As corrigi Pellicer; siciit^ Lucas. , Bajo estas dos palabras traslcese rado en

el

c-

umbrosa spiratitibus. Epist. I ad Corint.: x, 13. Cita incorrectsima, 3 como hecha de memoria, que enmend Lucas.

21

Bafbari autem
gotium
nichil

ubi

proficere,

non solum ad peragendum neimo maximam suorum partem;

propriis iaculis prostratam vident, confusi turbatique re-

trocedendo, speluncam obpugnare desinunt.


5

At Pelagius

Dei gratia

et fortitudine plenus,
^

dum

hostes eiusdem qui

eum

protegebat
capto,

victrici

qui supererant stricto ense

manu cum

extinctos aspicit, reliquos


suis invadit; ibique statim

lo

Halcaman cum cxxiiii millibus Caldeorum interfectus est. Sed eque lxiii millia qui remanserant, Domini vindictam evadere potuerunt. Siquidem dum per verticem montis Asseuve fugam arriperent, atque per concava

Oppa

petrarum

et devia loca

ad

quoddam
15

supercilium

montis,

Levanam dum

usque pervenirent
pretergrederentur
[

fundamento corruens, in eodem flumine divino nutu oppressit eos; unde amnis ille, cum inundatione pluvie proprium alveum excedit, multa ex eis signa usque in hodiernum diem evidentius ostenduntur.
secus flumen
a

De va,

Erat eadem tempestate


civitate prefectus

in

Geigion

Asturie martima

quidam Maurus nomine Muza ^, qui post 20 Taric, ut dictum est, Roderico Gotorum regi bellum indixerat. Is postquam tantam barbarorum stragem audit, relicta civitate fugam parat; sed. ab Asturibus interceptus,
in

quodam
Porro

vico cui

nomen

est Olalies

cum

suis inter-

fectus est.

25

Maurorum

rex post ubi

frustrata spe,

quos
lulia-

ad expugnandum Pelagium misit interfectos audierat,

6 protegebant
18

8 milibus

13

quodam

14 secus/'.

/^

Geygyon

20 Tarich

2
3

Correccin de Pellicer. Gegione, Lucas y el ms. 51El contexto prueba que no es yerro, en lugar de
del cronista.
6

Munnuza, sino disparate

22

num comitem

et

dos

filios

Vitize huius rei dolse con-

scios autumans,

eorumdem cepita amputan fecit. Ceterum Gotor um gens velut a sompno surgens,
|

or-

dines habere paulatim


5

consuefacit: scilicet in bello sequi

regno legitimum observare imperium, in pace earumdem devote ornamenta restaurare; postremo Deum, qui ex paucissimis de multitudine hostium
signa, in

ecclesias et

victoriam dederat, toto mentis affeetu collaudare.

Interim
10 sium ducis
accepit.

Adefonsus catholicus

Petri Cantabrien-

Hermesindam Pelagii filiam in coniugium Fuerat namque Petrus ex Recaredi serenissimi


filius,

Gotorum

principis progenie ortus;


filios,

exsolvens, dos

qui debitum carnis supradictum Adefonsum scilicet et

Froylam
15 ubi

reliquit. Sed Adefonsus cui Pelagii filia nupserat, mortuo socero rex constituitur, exerQitum cum Fr)yla fratre sepius movens, quamplurimas a barbaris oppressas civitates bellando cepit; ecclesias nefando Mahometis nomine remoto, in nomine Christi consecrari fecit; episcopos

unicuique preponere; atque eas auro, argento lapidibus20 que pretiosis ac sacre legis libris ornare
|

devote studuit.

Propter quod ad eius transitum vox

illa

prophetica a^qui-

busdam
et erit in

astantibus in aere audita est: Ecce

quomodo

tolli-

tur iustus et nemo considerat; ahlatus est a facie iniquitatis,


25 christiano eius
^. Unde non dubium est omni malignorum spirituum potestate ereptam, angeles cum gaudio ad eternam celestis palatii mansionem detulisse. Obiit autem anno regni sui xviii; pro cuius vice eiusdem filius Froyla regnavit. Iste imposuit nem illi nequissimo s ce 1er i, quod

pace sepultura eius

animam

4 consuefacit: f. 14 3 velud 8 afectu colaudare 5 soccero


1

v,

sciliced

6 eclesias

7 eclesias

20 deuote: f. 15

Isaas:

lvii, i.


tes

23

ne Christi sacerdotes car-

Vitiza rex inter christicolas sacrosancto altario ministran-

misere seminaverat:

scilicet

nalia coniugia ulterius sortirentur;

pro qua re

quamquam

asper mente in alus negotiis esset, tamen quia in hoc ma5

gnum Deo exhibuit obsequium, ei divina virtus de inimicis dum vivere licuit victoriam dedit. Siquidem Cordubensis barbarus rex, cum fines provincie Gallecie devastare niteretur, ei cum manu arma|

torum militum obvius


lo millia

processit; consertoque prelio, l

mi

Amorreorum
^

mine Haumar
cie

interfecit; necnon et ducem eorum novivum capiens, eodem momento capitalem


iussit.

sententiam subir

Supervit etiam fedifragum Galle-

populum adversus regnum suum inania meditantem. Domuit quoque Navarros sibi rebellantes; unde uxorem 15 nomine Monniam accipiens, genuit ex ea filium, cui nomen patris sui imposuit, Adefonsum. Quiprofecto Adefonsus castus et pius vir, postquam in regnum succedendo emicuit, solium suum forti et pulchro opere 'decoratum Oveti firmavit. Anno igitur regni sui 20 tertio, exercitus Caldeorum Asturias ingressus est; qui in
loco qui dicitur
preventi,

Lutos ab eiusdem piissimi regis militibus septuaginta millia cum duce suo nomine Mugait ^
|

prostrata sunt ex

eis.

Ceterum Adefonsus
25 et corporis esset,
intra continentem, a

rex,

archa m Domino obtinere meruit. Que nimirum archa gentili terrore comminante ab lerosolimis olim

anime diversas sanctorum reliquias


et

cum nimie castitatis

licie

7 fines: /. /J z. 22 milia pulcro cam, siempre 27 cominante


5

exibuit
18

8 Galicia

11

Mugay

23 cis: /.

Haunias 16

12 Gal-

25 ar-

As, As,

la el

Mise, y Lucas: sobre Sebastin. Seudo-sebastin y la Mise.


navigio delata, per aliquot

24

spacia Yspali, deinde

temporum

cum a Mauris nullo iam resistente opprimeretur, archam Dei christiani clam rapuerunt, atque per abdita loca ad niare usque pervenerunt; impositaque in navi, ad portum Asturie cuius nomen Subsalas vocatur, eo quod Geigion regia civitas desuper
per c annos Toleti permansit. Rursus

mmineat, Deo gubernante appulerunt. Rex auteni Adefonsus post ubi se tanto muere
lo

dita-

tum divinitus prospicit, loco amissi Toleti sede m venerabili arche fabricare decrevit. Ad quod studium peragendum
obmissis ceteris curis, magis magisque
spatio triginta Salvatoris miro opere
in

dies anhelans,

15 a

annorum ecclesiam inde in honore sancti Oveti fabricavit; atque in eadem dextro sinistroque cc>rnu magistri altaris duodenum apo|

stolorum bissena

altaria construxit.

Nichilominus

beate Dei genitricis et virginis Marie pari cemento


tribus capitibus ad elfectum perduxit. Fecit

aulam cum
super

quoque snete

Leocadie basilicam forniceo opere cumulatarn,

domus ubi celsiori loco archa sancta a fideli20 bus adoraretur. Necnon et ecclesiam beati Tirsi ^ martiris Christi in eodem cimiterio^ pulchro opere fundavit. Hedififieret
^

quam

cavit etiam spatio unius stadii


t

mp

sancti luliani et

ab ecclesia sancti Salvatoris Basilisse, adnectens hinc et inde


^.

ttulos mirabili

compositione locatos

mauriz
13 in: y.

6 Geygion

sias

16

v.

17

hanelans 1 7 apulerunt efectum 20 Ursi 19 celsior


1

2 ecle-

21 ci-

minterio pulcro

23 Basilise

24 logatos

2
3

As corrigi Berganza. As todos los dems textos y correccin de Perreras.

Omiten

esta palabra los


la

El Seudo-sebastin y togatos y Fellicer, legatos.

dems textos pnralt-los. Mise, ponen locavit; el ms.

5 1,

25

Porro si ornamenta istius domus enumerare singillatim pergerem, prolixior tractatus traheret me ab incepto longius devium. Verum pro magnitudine miraculi ange ica crux
1

enim quadam die supradictus in mdium proferatur. Adefonsus castus et pius rex casu haberet in manu pondus
splendidissimi auri et
gitare,

Dum

quosdam

lapides pretiosos, cepit co-

ad opus Dominici

altaris

quomodo

inde crux

fieri

posset. In

eadem

itaque sancta devotione existente post

participationem corporis et sanguinis Christi, more slito 10 ad regiam curiam manu aurum tenente prandendi causa

iam pergebat, cum ecce do angel in figura peregrinorum ngentes se artfices ^ esse, ei apparuerunt; qui illico tradidit eis aurum et lapides, designata mansione in qua sine hominum impedimento operari possent. Ceterum res mira
|

15 videtur et post apostlos nostris inusitata temporibus: Siquidem in ipsa eadem mrula prandii rex ad se reversus,

quibus personis aurum dederit inquirit; ac statim

unum

post alium legatum, ut perciperent quid ignoti artfices agerent, missitare - cepit. Iam ministri domui fabrice appropin20 quabant,
solis

cum

sbito tanta lux totam


ita

domum

interius cir-

cumfulgebat, quod ut

dicam, non

domus manufacta sed

ortus pre nimia claritate videretur. Introspicientibus

:25

autem per fenestram qui missi fuerant, ablatisangelicis magistris, sola crux ad effectum ducta in medio posita, domum illam ut sol irradiabat; unde aperte constat intelligi, eam divino non humano studio factam fuisse. Quod audiens devotissimus rex, relictis ferculis cum perpeti gradu cucurrit;

enumerar singilatim

11

cum:/. //

12

aparuerunt

19 visitare

Aurifices, en Lucas y Rodrigo. As corrigi Pellicier y lo confirma la


envi.

Crnica ge-

neral traduciendo


nis

26

cum
laudibus et

atque pro tanto beneficio, ut decebat,

hym-

Deo

gratias agens,

eamdem

venerabilenu crucem super

altare sancti Salvatoris reverenter posuit.

Anno
5

vero regni sui tricessimo,

cum fama

tante sue

apud christianos et barbaros ubique terrarum divulgaretur, venit ad eum qudam Maurus Emeritensis civis nomine Mahamut,^ qui adversas regem suum arma tirannide assumptus, et ipsum Abderrahaman Maurorum mximum regem sepe depredatus est, et exercitum illius in fubonitatis

lo

gam

verter ausus est.

Cumque iam

patriam pre nimio

faci-

nore habitare nequivisset, nostrum regem Adefonsum


supplicibus petiit;

quem

ut erat nimie pietatis

cum domnus

Vex 2 benigne suscipiens cum omni comitatu suo in finibus Gallecie eum habitare iussit. Ubi post septem annos Maurus in superbiam elevatus, contra regem regnumque suum 15
conspirare presumpsit, atque aggregatis

Maurorum vaHdis-

simis copiis, totam provinciam hostiliter devastare statuit. Huius rei accepto nuntio, rex Adefonsus graviter commotus, collecto exercitu Galle |ciam accederat.

Ceterum barba-

20 rus

quanquam in sua bellicosa numerositate multimoda ^ confideret, impetum tamem regii exercitus formidans, in quoddam castrum cum suis se recepit. Porro rex eum ^ a
tergo perurgens, circumvenit multis militibus castrum; qui
statim menia ingressi primo mpetu

ipsum Mahamut con-

hynpnis

man

12 suplicibus

18 acepto

cum: /. 17 v. 13 commitatu Galeciam 19 colecto


4

Mahumith
14 Gallicie

Aderraha22

16 agregatis

ciam: J\ 18

quodam

cum /or eum

24

Mahumith

As, el texto ovetense de Sebastin

la

Mise.

2
3

Quem domnus

rex^ ut erat nimie pietatis^ mejor.

Multis viodis, quiz mejor. As, Lucas y correcciones del ms.

y de

Pellicer

27

focliunt,
.

caputque eius abscissum ad presentiam regis defe-

Sed et irf ceteros consurgentes eodem die magnam Ysmaelitarum stragem fecerunt; in quo bello quinquaginta millia barbarorum gladio mulctata sunt. Rex autem cum magno captivorum pecuniarumque numero in Ovetum rerunt.
vertitur.

Oui profecto^ Adefonsus castus per lii annos castam, pudicam, sobriam ducens vitam, in bona senectute sanctissimum Deo reddidit spiritum: era dccclxxxi.^; corpusque
lo eius in ecclesia beate Aarie Ovetensis egregie tumulatur.

Post cuius felicem decessum,RanimirusVeremudi principis filius gubernandi regni sceptra suscepit. Sed quoniam
|

Adefonsi -Yspaniarum orthodoxi imperatoris genealogiam seriatim texere statui, eo unde originem duxit,
15 stilum

verto.

Igitur

rosa proles,
regni socio

Froyla Petri Cantabrorum patricii ducis genecum germano fratre Adefonso catholico atque
arma contra barbaros crebro
et

arripiens, ab ipsis

maritimis fimbriis Asturie


20 flumen,

Gallecie usque ad

Dorium

omnes

civitates et castella
eripuit;

que

infra continentur,

ab eorum sacrilego dominio


litas

omnes quoque Ysmaepossessiones


iuri chri-

gladio extinguens,

eorumdem

stianorum mancipavit. Oui duodcimo regni suo anno, mensibus sex, diebus viginti 2 peractis, debitum carnis
25 exsolvens,
Is

Ve-remudum

filium

reliquit.

ab ipsis puerilibus annis iussione patris literarum

abcisum

ismaylitarum
11

4 milia
13

mltala

8 santisorto-

simum
doxi

9 redidit 15 stillum

Raymirus

Adefonsi: /.

/" .

19 finbris

Gallicie

Prefatus, el Seudo-sebastin y la Mise. Disienten de este cmputo las dems crnicas.

2
studiis
traditus, ubi

quam
terre-

adolevit, potius celeste

num sibi regnum affectavit. Siquidem petentibus ^ totius regni magnatorum conventibus, cum in paternum solium
invitus intronizaretur, post trium annorun circulum desi5

derato voto satisfaciens, deposito diademate vice sua Adefonsum castum nepotem suum regem constituit. Ouamplu|

rima deinceps cum eo amicabiliter ducens tmpora, relicto Ranimiro filio hoc seculo feliciter decessit. Ceterum Ranimirus adulta iam etate, cuiii Bardujies, 10 que nunc Castella vocatur, ad accipiendam uxorem accederet, et dominus Adefonsus castus interim spiraret ^, Nepocianus qudam palatii comes, nactus opportunam de
absentia Ranimiri occasionem,

regnum

tirannifle

invasit.

Quod

factum post ubi comperit Ranimirus, partes Gallele

15 petens,

apud Lucensem Patriciam

civitatem.

exercitum

animosus conglomerat; deinde mdico tempore transacto, Asturiam bello aggreditur; inde ad Narceiam fluvium veniens, congregatam armatorum equitum peditumque Nepociani multitudinem sibi bellum comminantem offendit, 20 sed frustra; nam in primo ingressu Nepocianus a suis destituas in fugam vertitur. Quem do comits Scipio scilicet et Sonna insequentes, apud Pianoniam ^ captum, utroque frontis lumine ^ pro meritis reddiderunt; sed hunc

2 afectavit

patentibus

5 satisfaciens: f.

19

8 Ramiro,

casi siempre.

ditur

17 agre13 ocasionem 15 lucenssem 9 quum 21 comittes siliced 22 Pianomam 23 rediderunt

As corrigen el ms. 1 508 y Huici. Por expiraret. Por tirannice^ copiando del Seudo-sebastin. 3 4 As, en Lucas; provincia Premoriense, en Sebastin. Rodrigo cita el rio Pionia, que aun conserva el mismo nombre. FaMa privatujn, segn frase pareja en el folio 8 v. 5
1


ordine

29

Ranimirus misericordie visceribus motus, dum vixit gubernare censuit.

in

monstico
^

Eodem quoque tempore


nostra appulit
5

classis

Normannorum

littora:

gens crudelissima nostris

in finibus

antea non cognita; adversus

quam

struclo milite,

dominus

Ranimirus iam factus rex consurgens, iuxta Farum Brecantinam maximam eiusdem partem prostravit; traditisque
igni navibus

numero

lx, onustus preda ad propria incolu-

mis reducitur.
lo

Verum civilibus
rege,

bellis rursus lacessito mitissimo

do magnatorum suorum proceres adversus eum conspiravere; porro tanta vesania detecta, un eorum cui nomen erat Aluitus ^, rex oculos effodere precepit;
i

alterum vero Piniolum nomine, cannica sententia pro


1 5

traditione
suis
filiis"

condemnatum, capitalem sententiam cum septem


subir iussit.

At ubi a privato tumultu animus quieverat, ne per otium torperet, multa duobus ab Oveto milliariis remota ex mrice et marmore opere forniceo hedificia construxit. Siquidem ad titulum archangeli Michaelis in latere 2o Naurantii montis adeo pulchram ecclesiam fabricavit;
quod quicumque eam pulchritudine nusquam
25 cipi ubique de inimicis

vident, testantur se
vidisse.

secundam

ei

Quam

Michaeli victorioso

ar|changeIo bene convenit, qui divino nutu Ranimiro prinspatio LX

passuum ab

ecclesia

triumphum dedit. palatium

Fecit

quoque

in

sine ligno miro

sana

12 vesmotus:/. ip V. 4 apullit litora 3 normanorum 18 occium 13 occulos efodere 15 condenpnatum

miliariis

19 costruxit

24 changelo: /. 20

25

21 pulcram edesiam 23 pulcritudine ecllesia trihunphum 26 pasuum

rum,
2

la

As, Lucas; nordomanorum, Sebastin; lordomanoMise. Aldroitus^ Sebastin.

30

opere inferius superiusque cumulatum; <juod in ecclesiam postea versum, beata Dei genitrix virgo Maria inibi adoratur.

Ceterum Ranimirus rex, post septem regni sui annos, menses octo, dies xviii, febre correptus spiravit ', qui in

cimiterio

regum Oveti tumulatur.


eius filius

Quo mortuo,
fuit.

Ordonius

in

regnum succes-

sor extitit. Vir iste in

mnibus
^

negotiis discretus et patiens

Civitates antiquas

destructas: id est, in maritimis

Tudem, in finibus Legionensis regni Astoloricam, ipsam Legionem et Amaiam Patriciam muris circumdedit; portasque earumdem turribus circumquaque
partibus Gallecie

munientibus
Porro
provincia
ei

altis circuir

fecit.

in

exordio regni,

cum

prfida
et

Vasconies

rebellare videretur,

ipse arreptis armis,

15 ipsius transgressioni
alia parte, ut

finem imponere properaret,- ecce ex

credo consilio fediragorum Vasconum, multi-

tudo

Mauro rum

armata

in

necem Ordonii
|

regis occurrit.

Ceterum strenuissimus rex, et barbaros multis prostratis fugavit et Vascones proprio dominio mancipavit.
20

Verum

qui

quorundam Francorum regum mansioquos per diversa loca eos consumpsisse Yspanorum regum pro

nes describere pergunt, animadvertant quia pro nataliciis


et paschalibus cibis,

asserunt,

nos labores exercitus

liberanda sancta ecclesia a ritibus


25

paganorum

et sudores,

non convivia et delicata fercula describimus. Ad hoc perpendant muera quibus Carolus pro redimendis suorum

eclesiam

genitris

cminterio
v.

licie

14 rebelare

18 et: /. 20

22 pascalibus

8 marictimis 9 Gal24 eclesia

'Por expiravit, otra vez.

2
3

Antiquitus, la Mise. Altius currere^ la Mise. Vasconum, la Mise.

31

confinium captivis rabiem barbarorum mitigaverat, victoria Yspanici regis ab eorum manibus esse extorta.

Siquidem eo tempore fuerat vir qudam magnanimus 1 natione Gotus, sed ut variis demonum erroribus nonnulli illaqueantur, mahomtica superstitiosa secta cum

omni domo sua ab Abderrahaman deceptus, Muza per


impositionem vocatus est amittens Christi sectam, sed originis magnanimitatem non deserens. Erat enim inter
lo armis

omnes barbaros, et cognatione mnibus fortior.


Talibus
igitur fultus,

excellentior et militaribus

adversus Abderrahaman arma

sumens,
tatibus
15

ei

mediam

regni sui partem fere abstulit. Primo

Cesaraugustam
sibi

civitatem

cum mnibus
deinde

castelUs et civi-

adiacentibus,

Toletum cum omni

re^no sibimet subacto, partim gladio partim fraude invasit. Sed Toletano regno Lupum filium preponens, reversus inde
'^

novam sibi forti - opere constructam sedem faAlbailda pompaticum nomem imponens' totum Cesaraugustanum regnum ei mancipavit. Denique 20 in Francos arma convertens, magnum captivorum et spoliorum ex eis conglomeravit domi numerum, inter quos dos Caroli regis magnos duces Sancium videlicet et Adablum ^ ferro vinctos in carcerem trudit. Ouem nisi
bricavit; cui et

Carolus qui iam senio conficiebatur et postea Ludovicus 25 eius filius necnon et Lutarius ems nepos-postulata eius mu-

6 Abderraharnen

amitens

9 excelencior:/. 2 1

Abder-

17 forte 16 reversus inde //"z rahamen 13 Cesaragustam Luctarius Adblum 25 videliced 22 23 Cesaragustanum 19 et muera

Magnus

nimis^ la Mise.

2
3

As, la Mise. As, la Mise; Oculioneni, Lucas; Epulonem, Sebastin.


neribus
*

32

Yspaniam

blandiri festinarent, totam Citeriorem


|

adusque

Rodanum flumen

ferro et igne devastare inten-

10

Muza Yspanorum regem a suis appellari ^ iussit. Ad cuius vesaniam et rem novam comprimendam, Ordonius rex cum^ sibi festinandum iudicaret, strenuissimum quemque suorum militum secum ducens in Albaildam modernam civitatem raptim proficiscitur, positisque undique castris consedit. Quo nuntio Muza commotus, adunatis Maurorum validissimis copiis, sine dilatione ad pugnam properat. Porro Ordonius rex hoc facilimum
debat. Igitur ob tante victorie prsperos eventus,

tertium se

factu considerans,

omnem

exercitum

in

duas turmas

divisit:

alteram que civitatem circumsederet, alteram vero ne suis


auxilio foret,
15

que adversus barbarum dimicaret. Initoque * certamine tanta ^barban cede prostrati sunt, quod exceptis
^gg'^^g'^^iis
fuit,
I

equitibus quorum sanguinis effusio innumedecem millia magnatorum pariter cum genero barbari nomine Garsia interempta sunt. Ceterum Muza ter gladio confossusi cursu equino manus hostium semivivus
6

rosa

20

evasit.

Sed ad civitatem Ordonius rex exercitum animosus

Rodanum:

/. 21

v.

4 appelare
13
17

falta

10 vallidissimis

16 agregariis

efusio

5 vessaniam 6 cum alteramque que 14 Introque decem:/. 22 milla

2
3

4
tas
5

As, la Mise, que pone 2in{.es> postulatu et, mal. As, la Mise. As, la Mise, y adems lo supli Flrez. As, la Mise, e igualmente corrigieren varios copis-

y Berganza.

As tambin la Mise, y Lucas; pero el ms. 1508 y Berganza corrigieron tanti. 6 As, la Mise, aunque lo usual es gregariis; pero debe de ser vulgarismo; plebibus, en Sebastin.


applicans,

33

post septem dies eam bello aggressus est, captamque usque ad fundamentum destruxit; omnes quoque bellatores barbaros gladio extinguens, magnam puerorum et matrum turbam in captivitatem redegit. In quo bello Muza omnem armorum et equorum multitdinem ^, simulque spolia ex diversis victoriis congesta, necnon et insignia muera que Carolus ei direxerat, amisit; ita dumtaxat quod effectum ulterius ^ victorie nusquam habuerit.
'

Quod
lo cerat,

audiens

Lupus, quem Muza


perterritus ei

pater

Toleto
occurrit,

prefe-

dum Ordonius
et
|

rex victor ad propria revcfteretur,

turpi trepidatione

obvius

et

se

inermem
didit.

totum Toletanum regnum


fuit,

suis legibus sub-

Hoc
vixit

fedus barbarus insolubiliter servans, et reg


tributarius
et

dum

cum

eo adversus Caldeos

15

multa prelia gessit.


tribus, die

Ordonius vero peractis regni sui xvi annis, mensibus uno e corpore migravit ad celum; cuius artus tumulus tegit. Oveti Cuius rei nuntium Adefonsus magnus, qui casu

20 obeunte patre a palatio aberat^, postquam accepit,

summa
*^

cum

festinatione Oveti
^

venit.

Erat enim Adefonsus


patricius pater

unicus

domni Ordonii

regis

filius,

quem

ad

omnem

regendi regni utilitatem studiose educaverat.

Quo

advecto^,

,,

aplicans

agressus

3 gladio/zZ/a

f.^2v.

tholetanum

20 oberat

22

8 efectum 12 totum: Ordoni domini 23 adueto

2
3

4
5

6
7

Mise, y Lucas. Mise, y Lucas: mejor. Ulterius effecium, la Mise. As, la j\fsc., Lucas y correccin de Perreras. Ovetum, la Mise, y Lucas, el ms. 1 508 y Pellicer. Aldefonsus, la Mise, siempre. As, la Mise. As, el ms, 5 1 y Berg.; adueto, Pellicer; audito, la Mise.
la

As, Sebastin,

Fortitudinem,

la


eum
totius regni

34

xiii

magnatorum cetus summo cum consensu


etatis
in

ac favore patri successorem fecerunt. Igitur

sue anno

unctus

regem

commissam

suscepti regni

administrationem, disponere
5

strenue inchoavit. Ceterum

ab infantia sua magnus puer Adefonsus timere

Deum

et

amare

didicerat;
|

et

quidquid

in

domo

patris super se

habebat, propter nomen Domini, tutoribus qui pueritiam eiusdem usque ad prefinitum tempus a patre observabant ignorantibus, pauperibus devote erogare consueverat. Tan10 tam 2 itaque Deus in eo devotionem respiciens, non aliter Mathatie olim luda et fratres eius ad ulciscendam ^ de inimicis Ysraeliticam plebem, quam huic ad corroborandum regnum Gotorum et deprimendas barbaras gentes sobolem
multiplicavit.
15

que ab eo legitime gesta permaxima sunt, et inter frequentia bella, que a primo tirocinii suianno strenue exercuit, Mauros qui exToletano regno
nter regni negotia,

Sed

adventantes, secus
felici

Dorium flumen

fines suos vastabant,

pugna propulsavit. Siquidem

eos, ut strenuus miles,

20 non quasi dubius tiro invadens, ccccxvi ex eis primo m-

petu prostravit; verum fugientium terga insecutus, tanta

cede eos per totum diem


ria perpetrata, in

fudit, ut

de innumerabili eorum

multitudine perpauci evasisse dicantur. Huiusmodi victo-

25

Legionem rex Adefonsus revertitur ^. barbari Castellam ^ ferro et igne depopulare niterentur, rex Adefonsus adunatis for-

Cumque eodem anno

2 a XIII
II

6 didiscerat
lo

IvLam.

& immicis, y falta

dems

propter: f. 23 17 tolletano
26 adunattis

Tndem
21

inse-

qutus

24 inuertitur

25 Castella

2
3

Quicquid, la Mise. As, la Mise. As, la Mise; reversus As, la Mise.

est,

Lucas.


tissimorum
erant
eis
stri
^

35

ad
|

militum

copiis,

locum ubi

congregati

sine cunctatione profectus est, congressusque

cum
spo-

prospero eventu dimicavit; namque commisso equeprelio, tria millia

dlxxv Caldeorum
^

interfecit;

5 liisque direptis,

magnus adductus est numerus. Inde victor in Campos Gotorum reversus, duxit uxorem ex regali Gotice gentis natione nomine Xemenam anno etatis sue xxi, ex qua sex filios et tres filias
captivorum quoque
genuit.

Porro Adefonsus magnus


placendi

cum

in

administrando regno

esset severus et in exercitio bellorum providus, in desiderio

summo

opifici

Deo

valde erat perspicuus.. Fecit

namque super corpus


15

beati lacobi

Compostelle eccle-

siam, magnis honoribus et sacris aureis sericisque indumentis ditatam, que postea a barbaris destructa est. Nichilominus super athletas Christi Facundum
scilicet et Primi-

tivum basilicam

summa cum

devotione Ceie construxit:

hanc etiam Mauri eo tempore quo lacobensem, hostiliter invaserunt et destruxerunt. Sed ne ullus religiosus locus suis
20 donis immunis videretur, ad defensionem ecclesie
Salvatoris Ovetensis
in
^

sancti

oppidum Gauzon miro

et forti

opere

maritimis
|

partibus Asturie fabricavit: timebat enim

quod navigio locum sanctum hostes attingerent. Edicavit quoque intus in honore sancti Salvatoris ecclesiam pretio25 sissimis^ marmoribus decoratam, quam a tribus episcopis, Sesnando lacobensi, Nausto Conimbriensi, Recaredo Lu-

2 erat locum: f. 23 V. 5 captiuorumque eclesiam 16 sciliced 20 ecclesie/a//a 21 opidum 26 Coynbriensy tibus:/. 24


I

13

aductus 22 par-

2
3

As, la Mise, As, la Mise, As, la Mise,

los copistas.

y Lucas.

Preciosis^ la M\sc.\ pulchris, Lucas.

censi,

36

consecran honorifice fecit, Ad hoc inter cetera urea ornamenta que Ovetensi ecclesie devote contulit, ex obrizo
auro variisque pretiosis gemmis eximiam crucem venerabili
loco obtulit.
5

ExactQque huiuscemodi regni negotio, cum


appropinquaret, apud
cepit, sacra

finis vite

Semuram

civitatem valida febre

correptus decubuit. Sptimo vero die postquam laborare

communione

percepta, xiii kalendas lanuarii

media nocte perrexit in pace, quinquagenarius additis 10 octo ^ Era dccccxlviii ^. Cuius corporis membra primo
Astorice, deinde transvecta Oveti retinet urna.

Ouo
rum
15
,

defuncto,

filius

eius

Garsias

ei

successit

^.

Cete-

post triennium

humanum debitum

exolvens, mortis

subiit iura. Isto

quoque present vita discedente, ut decebat, curam adeptus est. Quem profecto Ordonium insignem militem, Adefonsus pater magnus

Ordonius

frater regni
|

et gloriosus rex vivens, cerat.

Galleciensium

provincie prefefortia facta

Ab

ipso

namque

iuvenili flore paterna

secutus, prostratis totius Yspanie publico bello sepe, robu-

20 stissimis barbaris, omnes eorundem civitates


rias fecit.

sibi tributa-,

Erat

namque

in

omni

bello providus atque pruet

dentissimus,

in

civibus iustus

misericordissimus,
ultra

in

miserorum

et

pauperum necessitudinibus

modum

comunione
13

9 aditis

10 dccccxviii

12

Guarsias

suc-

cedit

trienium

16 militem:/'.

2^

z;.

17 res

gallicienssium

19 sequtus

1 Esta frase, aunque de igual letra que el texto, reconcese aadida, llenando un hueco. 2 La correccin de esta fecha es notoria. Despus intercala nuestro cdice, como epgrafe: Adefonsus magnus, en otro hueco y a destiempo. As, la Mise, y Lucas, como tambin el ms. 51. 3 Galletie ponen la Mise, y Lucas. 4


humanum,
atque
in universa

37

misericordie visceribus affluens et piissimus,

gubernandi regni honstate preclarus.


pater adhuc viveret et ipse Galleciencollecto
petiit.

Siquidem
si
5

dum

bus dominaretur,

totius

provincie

exercitu

Beticam provinciam

Dein ^ vastatis circumquaque agris et villis incensis, primo mpetu Regel - civitatem que nter omnes occidentales barbarorum urbes fortior
opulentiorque videbatur, pugnando cepit; omnesque bellatores Caldeos gladio consumens,

cum mximo captivorum


^

10

spoliorumque numero ad Visensem victor

reversus est
|

urbem. Defuncto vero patre

et Garsia fratre ei

succedente, Or-

donius belliger exercitum rursus movens,


15 est;

in

Elboram

civi-

tatem Toletani regni, que nunc Talavera vocatur, profectus

ad quam ubi
cui

accessit, positis

super eam

in giro ca-

stris consedit;

eque robur murorum eque pugnatoprofuit,

rum

valida

manus

quin statim victorie Ordonii

fortissimi militis subiaceret.

Nempe

irruptione brevi facta,

non solum civitatem. cepit, imo universos qui ad pugnam


20 processerant

oppidanorum

cum duceSuit interfecit; direptisque omnium spoliis, cum magna captivorum turba ad pro-

pria alacer reducitur.

clausit

25 sio

Ceterum Garsias rex postquam ultimam presents vite horam, ad Ordonium Christi belligerum succesregni divino nutu pervenit. Omnes siquidem Yspanie

magnati, episcopi, abbates, comits, primores, facto so-

afluens

Galliciensibus

Bethicam

10 wicto falta
21

II

urbem:/. 2S

23 Guarsias

14 Tolletani .12 Garsya solenpniter 26 comittes

opidanorum

2 3

Deinde, la Mise, y Lucas. Ve^e/, algunos mss. de Lucas, segn su editor, As, la Mise, y Lucas.
6

lemniter generali conventu,


constituunt
in
^;

38

sibi

eum adclamando
ei

regem

impositoque

diademate a

xii pontificibus

soum

regni Legione perunctus est.

Igitur anno regni sui quarto ab expugnatione Maurorum quiescere non sustinens, paratis compendiis ultra Emeritensem urbem hostiliter proficiscitur. Sed et castrametatus, cum totam provinciam horrifero mpetu vastaret, castrum Colubri, quod nunc a Caldeis Alhanze
-'
|

nominatur
ro
fis,

invasit; interfectisque

quos

inibi

invenit brba-

15

omnes eorum mulleres et prvulos cum immenso auri etargenti sericorumque ornamentorum pondere in patriam rapuit. Cui omnes Emeritenses cum rege e ^ Badalioz civitate obviam exeuntes, curvi pronique pacem obnoxius postulando, ei innumerabilia muera obtulerunt. Ipse vero victor et preda honustus ^ in Campestrem Gotorum provinciam revertitur.

At

ubi

Legionem ventum

fuerat,

pro tantis victoriis


*"

immensas Deo grates referens, eius genitrici beate Marie virgini ex proprio palatio ecclesiam fieri iussit; cathe20 dramque episcopalem in ea statuens, que prius extra murum civitatis perparva dicesi compta in honore sancti Petri

pontificalem

apostolorum principis ambiebatur. Hanc ergo profecto sedem in nominis veneratione beate Marie

regem fa/a
7

constituit

peratis

6 ultra: /. 25 9 ibi

v.

proficicitur

castramentatus

orrifei-o

y Lucas, y lo mismo corrigi Pellicer. 2 y PeWicer; peractis, el ms. 51. As corregido en el margen del cod., con letra igual, 3 y as tambin, la Mise, y Lucas. 4 De, la Mise, y Lucas.
1

As, la Mise, As, la Mise,

5 '6

As tambin
Beatissime,

la

la

Mise. Mise, y Lucas.


regali auctoritate
|

39

noviter sancitam, ampliori dicesi magnisque honoribus


catholice locupletavit.
labori nescius ceder, ne quasi

Rex autem Ordonius


5

per otium toipere seu ternpus distrahere pugne videretur,


arrepto iterum commeatu, ad remanentes transacti
^

belli

Elbore

civitatis reliquias

devastandas accedens, omnia


est;

eiusdem urbis suburbana igne combusta depredatus

ammiratem
lo

quoque Cordubensem quendam ducem sinistris fatis pro suorm defensione armatum sibi bellum comminantem capiens, ferro vinctum Legione perduxit.
"^
-^

Conturbati igitur totius

Mauritanie

barbari, lugubri

preconio vociferantes, necessario ad

Cordubensem

re-

gem
15

legationem mittunt dicentes, impetum christianorum

se ulterius sustinere

non posse.
flectens,

Ad quorum

vociferationem
regibus

barbarus

animum
si

universis

Maurorum

cum mnibus
offenderet.

copiis ad bella proceder imperat; ea condi-

tione scilicet, ut

quis imperata transgrederetur,

regem

hoc pro expeliendo tanto hoste Tingitanorum presidia Maurus rogans, immensum Moabitarum 20 coadunavit numerum. Comparatis igitur ex tota Mauritania quam validissimis copiis, et a mximo brbaro rege commeatibus mnibus datis, ad expugnandos christianorum fines innmera Ysmaelitarum multitudo dirigitur. Cui expeditioni rex Cordubensis dos magnnimos ^ duces pre25 fecerat: nomen unius Hulit Abulhabaz et nomen alterius
|

Ad

Venizuz.

Verum

barbari, prout res postulabat arrepto

iti-

2 catholice: /.
13

2
.

occium

distraer
rege:/".

trras acti
23

mitunt

17 sciliced

21 valHdissimis

v.

ysma-

litarum

As, la Mise,

y Lucas.
la

Atmnirantem^
el

Mise; almirantem, Lucas. Amirates


5
1

pone
3

Penitencial de Silos, del siglo xi.

Legioneni^ Lucas y el ms. Magnanimes, la Mise.


ner, littora
'

40

Dorii fluminis accesserunt; fixisque innume-

apud Sanctum Stephanum de Gormaz^ ^ comminabantur. Porro Ordonius rex, ^ Christi clipeo cui fainulabatur protectus, structo milite eis occurrit. Non aliter miserum pecudm gregem libicus leo, quam mavortius rex turrabilibus tentoriis
toti

christianorum regno velut ruina

Maurorum invadit; tantam namque ex eis stragem fecisse fertur, quod si quis astrorum investigator tot millia Maurorum computare conaretur, profecto pre multitudine
bara
lo

cadaverum

modum numerus
et Paracollos,

excederet. Siquidem ab ipso

Dorii littore quo barbari

castrametati sunt usque ad ca-

strum Atenza^

et agros exanimes-

omnes montes et colles, silvasAmorreorum artus tegebant; adeo ut


|

15

manus evaderent, qui nuntium Cordubensium 5 regi ferrent. Ubi inter alios quamplurimos Ysmaelitarum reges do nobiles ceciderunt, quorum nomina Abulmutarraf et Ybenmanthel erant. Necnon et Hulit Abulhabaz in eodem loco occubuit, cuius caput cum apri
perpauci persequentium
capite pro signo celebri nominis Ordonius victoriosissimus
civitatis,

20 rex super menia

quam expugnare malo homine

**

venerat, suspendere iussit.

Denique post multas huiusmodi preclaras victorias termino mortis appropinquante, Ordonius pius et glo-

velud
/'.

comihabantur
27
17

4 vgs. falta

8 milia

12

Atenga

13 tegebant:

Hulith

20

homminc

2^ apropinquante

Ad

littoris., la

Mise;

/;/

littore,

Lucas.

Riiinam,

la

Mise,

y Lucas, y correccin de Ber-

ganza.
3

4
5

y Lucas. Anthenza, la Mise; Enteriza, Luc. Cordubensi, la Mise, Luc. y tambin


As, la Mise,
del cod.,
repite,

Pellicer.

Al margen nomine. La Mise,


6

con igual malo homine.

letra: vel

mahomtico


circumclaudit.

41

viii

riosus rcx debitum carnis persolvit anno

regni sui,

mensibus duobus, cuius membrorum cieres sepulchrum


Post cuius obitum
'

Ordonii successit in reundique partibus satis exercignum. Hic fuit bellicosus, tatus. In ingressione regni annos gerens etatis xiiii, filius quidem perditionis FroylaJemundi ex partibus Galle^

Adefonsus

filius

domni

-^

"^

cie venit,

10 vero

ad inquirendum regnum sibi non debitum. Rex Adefonsus hoc audiens, secessit in partibus Alaven|

sium. Ipse vero nefandus Froyla a senatu Ovetensi interfectus est.


tifice

Hec audiens rex ad propria


est.

remeavit,

et gra-

susceptus

15

Exinde Legionem venit, ac populavit Sublancium, quod nunc a populis Sublancia dicitur, et Ceiam civitatem mirificam. Ipse vero istis satagens ^ operibus, nuntius ex Ala vis ^ venit, eo quod intumuerant corda illorum contra regem. Rex vero hoc audiens, illuc ir disposuit.
''

Terrore adventus eius compulsi sunt, et sbito iura debita

20 cognoscentes, supplices colla

ei

submiserunt pollicentes se

regno

et ditioni eius fideles existere, et

quod imperaretur

2 sepulcrum Alauensium: /. 27

5
z.

domni falta
17 Alauiis

Lemundi

10 seccessit

intimuei-at

Aqu empalma el texto del cdice seguidamente con crnica atribuida a Sampiro, como si acabara de ha blarse de Ordoo I y no del II.
1

la

2
3

Vuelve a tratarse de Alfonso


As,
la

III

el

Magno.

Mise,

y Pelayo.

4
5

6
7

As, Pe.; LeemtJidi, la Mise. Satagente, la Mise, lo que pide corregir antes Ipso. As, Pelayo y el ms. 5 1 alavensibus, la Mise. As, la Mise, y Pellicer; intimiuerat, Pe.
;


efficere.

42

gavit.

Sicque Alavam obtentam, proprio imperio subiuEilonem ^ vero qui comes illorum videbatur, ferro vinctum Ovetum secum attraxit.

Interea ipsis diebus Ysmaelitica hostis urbem Legionensem attemptavit cum duobus ducibus Imundar et Alcatenatel, ibique
-

multis milibus amissis, alius exercitus

fugiens evasit.

Non multo
pilonia lo
'

post, |universam

Galliam simul cum Pamillo-

causa cognationis seoum adsociat, uxorem ex


accipiens

rum prosapia

nomine

Xemenam

consubrinam
est.

CaroJi regis. Studio quippe exercitus concordante, favore

victoriarum multos inimicorum trminos sortitus

Len-

zam urbem
15

istecepit, atque cives illius captis plrimis igne

turre consumptis,

Altenzam

pace acquisivit.

In

hiis

diebus frater regis nomine Froyianus, ut

necem regis detractans, aufugit ad Ca?tellam. Rex quidem domnus Adefonsus adiutus a Domino cepit eum, et pro tali causa orbavit; hos simul Froylanum, Nunnum, * etiam Veremudum et Odoarium. Ipse V'eremudus orba20 tus fraudulenter ex Oveto exivit, et Astoricam venit, et per septem annos tirannidem gessit rabes secum habens; una cum. ipsis Getulis exercitum Graliare direxit. Rex vero Adefonsus hoc audiens, obviam illis processit, et eos
ferunt

eficere

Gilonem
21

atraxit

atemptauit
18

ubique

8 uniuersam: /. 2,? 19

Galiam

Pampilona

Nun-

num /a/z'a

Vermudum

tiranidem

As, la Mise; Eylone, Pe. y Luc. As, la Mise, y Pe. As, la Mise, Pe. y Luc. La omisin de nuestro c3 dice debi verificarse con motivo de pasar otra lnea, 2lsv. Froila\\jium, Nunlnum.
1


usque, ad interemptionem
f

43

Cecus
|

delevit.

autem ad Sar-

racenos

fugiit

^.

Conimbriam
5

Tune edomuit rex Astoricam simul et Ventosam; ^ quoque ab inimicis obsessam defendit,

suoque imperio subiugavit. Cesserunt etiam armis illius plurime Yspanie urbes. Eius quoque tempore ecclesia ampliata est: urbes namque Portugalensis, Bracarensis Vesensis ^, Flavensis, Aucensis a christianis populantur ^, et secundum sententiam canonicam episcopi ordinantur, et lo usque ad flumen Tagum populando producitur. Sub cuius imperio dux qudam Yspanie et procnsul nomine Abofat 3 bello comprehensus, regis obtutibus est presentatus; qui se pretio redimens, c millia solidorum in redemptio',

nem suam
15
.

dedit.

Per dem fere tempus

Cordubensis

exercitus venit

ad civitatem Legionensem atque Astoricensem urbem; et exercitum Toletane urbis atque alium ex alus Yspanie civitatibus post
voluit

eum

venientem,

in

unum

se tune aggregari

ad destruendam Dei ecelesiam. Sed prudentissimus omnia noscens, magno eonsilio Dei 20 rex per exploratores iuvante instat adiutus. Nam Cordubense agmen post ter-'
|

gum

25

relinquens, sequenti exereitui obviam properavit. lili quidem pre multitudine armatorum nil metuentes, P^olvorariam tendentes venerunt. Sed gloriosissimus rex ex latere silve progressus, irruitsuper eos in predictum locum Polvorarie iuxta flumen cui nomen est Urbicum, ubi

illus

autem: /'. 28 v. 2 fugit intererinconem 8 populutur 7 Bragarensis, Vessensis


20 omnia:/". 2p
21

Coinbriam
18 agregari

19 voluint

Cordubensse

lHteremcio}iem

"pvLSo

Perreras; internitionevi^

la

Mise.,

Pe.

el

ms. 51,

como

se repite en el folio siguiente.

2
3

As, la Mise, y Pe. Abohalit, Pe. y Luc.


azeyfa

44

Illa

interempti ad duodecim millia corruerunt.

quidem

alia

Cordubensis Valle de

Mora

venit fugiendo.

Rege vero persequente, omnes ibidem gladio interempti sunt. Nullus inde evasit preter x involutos sanguine inter cadavera mortuorum. Post hoc rabes ad regem Adefonsum legatos miserunt pro pace. Sed rex per triennium illis pacem accomodans fregit audaciam inimicorum; et ex ^
,

hinc

magna

exultavit gloria.
-

Ac

triennio peracto, sub era dccccxxxvii,


^

urbes

de-

10 sertas ab antiquitus populare

iussit:

hec sunt

Cemora^,

Septimancas

et

Donnas

rum namque

dedit ad

vel omnes Campi Gotorum. Taupopulandum filio suo Garseano.

Interea sub era dccccxxxix^, congregato exercitu

magno

rabes Qemoram properarunt. Hoc ^ audiens serenissimus


15 rex,

congregato exercitu, inter se confligentes, cooperante

divina clementia,

etiam

Alkaman
illis

'

usque intererriptionem qui propheta dicebatur ibidem corruit,


delevit

eos

*^;

et quievit trra.

In

diebus quando solent ad bella proceder, rex


^

20 congregato exercitu

Toletum

tanis copiosa accepit.

perrexit, et ibidem a ToleExinde reversus, cepit gladio castel-

i*milia
// et

niora

6 trienium

acomodans
12

ex
V.

9 trienio 16

disertas
17

10

Hio 2g

interimcionem

Semora Alhaman

Rex, Garseano: /i?-

As, la Mise, Pe. y Luc. Igual fecha se infiere de la Mise; Pelayo.


1

Era

dccccxiii,

4
5

6
7

Populara la Mise, y Pe. As, Pe. y la Mise. Hec, la Mise, y Pe. htternitionem, la Mise, Pe. As, Pe.; Alfaman, la Mise. Paralipom. I, xx, i.

el

ms. 51-


lufn

45

quod dicitur Quinitialubel ', partem gladio truncavit, partem secum adduxit, atque Carrionem venit; et ibidem servum suum Addaninum a filiis suis trucidare iussit, eo quod cogitaverat in necem regis, Et veniens Qemoram,
filium

suum Garsianum comprehendit, et ferro vinctum ad Gozonem duxit 2. Socer quidem eius Munio ^ tirannidem gessit, ac rebellxim ^ paravit. Etenim omnes filii regis nter se coniuratione facta, patrem suum expulerunt Bortes
5

consedentem. Etenim causa orationis ad snelo tum lacobum rex perrexit; atque inde reversus, Astoricam venit, atque a filio suo Garsiano petivit ut adhuc vel semel
villula
|

Sarracenos persequeretur. Et multo


perrexit,

'^

agmine congregato

victoria multasque strages fecit, et morbo proprio regressus est; atque Qemoram veniens, Marie snete 15 abscessit ". Oveto in pace quiescit sub aula Dei genitricis. XLiiii annis regnavit. Era dccccxlviu.
'^

cum magna

Quintialubel

tionis: /.

16 XVIII

6 Nunio tiranidem 9 ora5 Garseanum 15 abcessit 12 multitudine et II Garsyano jo anno aade antes de Era
,

2 3

Quinicialubel, Pe.; QinitiabubeU la Mise. Direxit, la Mise, Pe. y Le.

As, la^Mse., que agrega Ferrandiz;


falta la filiacin

Munino Frede-

nandi. Pe.; pero 4 As tambin. Pe.; rebellium, la Mise. Igual, la Mise; Boytes, Le.; Boides o Boyides, Pe. 5 6 As, la Mise.; multitudo, Pe.; pero Lucas conserva
el multo,

en Lucas.

dando a entender que sta sera la forma inicial. Correccin del-ms. 51 y de Pellicer; discessit,Y&\[Link],; decessit, la Mise, y es la palabra usual. Regnavit ann. xlix, la Mise; esta misma cifra, xlviiii, 8 en Pe., segn el cdice de Alcal; pero el de Batres pone xviii. Quiz sobre alguna correccin marginal en este sentido se explica ^el aadir nuestro cdice aqu la frase
7

incongruente: xviii anno.

4<6

filius

Adefonso defuncto, Garsias


regno. Primo anno regni sui
et

eius successit in
aggregavit,.

mximum agmen

ad persequendum rabes properavit. Dedit illi Dominus victoriam; predavit, ustulavit et multa mancipia secum
5

adtraxit. Insuper et

regem Aiolas gladio

cepit, et

dum

venit in locum qui dicitur Altremulo, neggentia custodum aufugit. Rex vero regnavit annos iii, mense uno; morbo

proprio
prima.
lo

Remore

discessit.

Era

dcccc

quinquagessima

Garsiano mortuo, frater eius


Gallecie veniens,

adeptus est regnum.

Ordonius ex partibus Magnum interim

agmen Cordubense una cum alcaide nomine Abulhabaz ^ ad castellum ripe Dorii quod dicitur Sancti Stephani venit. Rex vero Ordonius hoc audiens, ut erat vir bellicosus^ 15 magno exercitu aggregato illuc festinus perrexit; et confluentibus ^ ad invicem, dedit Dominus triumphum catholico regi, et delevit eos usque mingentem ad parietem ^. Ipsum quidem agmen cum supradicto alcayde corruit, eius capite truncato. Etiam alium regem crassum interfecit 20 Abulmutaraf, et reversus est rex cum magno triumpho ad sedem suam Legionensem, Deinde alia azeyfa venit ad locum quem vocitant MitoI

nia, et inter se conflictantes ac prelium moventes, corrue-

runt ex
25 helli
^.

ambabus
in

partibus; ut ait David: va?'ii sunt eventus

Exhinc

anno

tertio tertia venit azeyfa

ad locum

defunto

agregavit

13

castellum. /.

jo

v.

15

agrgate

23 conflitantes

2
3

Mise; Ablapaz, Pe. Mise; dimicantibus. Lib. Regum, I, xxv, 22 y 34.


Abulahaz,
la

Confiigentibiis , la
II, XI,

Pe.

Id.,

25.

quem dicuntMois
'.

47

Rex vero Sancius

Garsiani

filius

mi-

adiuvaret eum contra sit ad regem domnum Ordonium, ut perrexit cum magno presidio, vero Rex Agarenorum. acies luncaria. Et ut dicitur que valle et obviaverunt sibi in
5

adsolet peccato impediente multi corruerunt

ex nostris;

^ etiam do episcopi Dulcidius et Ermogius ibidem sunt isto Ermogio Pro adducti. sunt comprehensi, et Cordubam

episcopo ingressus fuit subrinus ^ eius sanctus Pelagius carcerem, qui postea pervenit ad martirium. Quos episcolo pos prefatus rex

At

vero rex ipse


'^,

contrairet

poni, et n

adhuc viventes adduxit. Ordonius cogitans quatinus ista congregato magno exercitu iussit arma comeorum trra que dicitur Sintilia strages

15

terram depopulavit, etiam castella multa n et ore gladii cepit: hec sunt Sarmalon, Eliph, Palmado, multa, alia et siquidem depredavit, Castellion et Magnanza
multas
fecit,

quod longum

est prenotare, in tantvim ut unius diei spatio

non pervenit ad Cordubam. Exinde remeans cum magno ^ triumpho (^emoram, invenit reginam dominam Gelu iram tantriumpho, de 20 defunctam; et quantum habuit gaudium
pecato
i

ex: /.

J/

aducti
die

8 santus

10 aduxit

12 contrairet- -vindicaret

17

cdice, con letra igual: Iste xliii surrexit in Panpilonia nonigentessima Sancius in era dcccclxii. era obiit et novus rex Las respectivas sedes de estos obispos, Salamanti3 Pe. y Luc. censis, Tudensis, constan en la Mise, Pellicer. Pe. Mise, la y Sobrinus, 4 est As Pe.; nuestro cod. aade, como glosa, zd 5 Mise, la en figura sola palabra y viiidicarehy, esta segunda correspondiente. frase su Lucas compuso misma sobre la 6 Tambin as Luc; Pe. sustituy Mummadonnam^ y la Mise, acoge ambos nombres.
2

y Lucas. Al margen de nuestro


Mo/is, Pe.

tam
gustavit
^

4S

leto. Aliam quoque nomine Agaruntum ^, quia non fuit illi placita; et

tristitiam

de regine
Gallecie

duxit

uxorem ex partibus

que postea

fuit

ab eo spreta,

postea tenuit inde confessionen dignam.


5

Equidem rex Ordonius,


direxit Burgis

ut erat providus et perfectus,

pro comitibus qui tune


hii

eamdem

terram

re-

gare videbantur:

sunt
filius

Nunnus

Fredenandi, Abolmondicitur Car-

dar Albus et suus


filius,

Didacus, et Fredenandus Ansuri


in rivo qui

venerunt ad iunctam regis

io rion, loco dicto


et

Tebulare ^; et ut ait agiografa, cor regis cursus aquarum in mame Domini ^, nuUo sciente exceppropriis, cepit eos, et vinctos et cathenatos
et ergastulo

tis consiliariis

ad sedem regiam Legionensem secum adduxit,


carceris trudi
15
illuc
^ iussit.

Interea nuntii venerunt ex parte regis

Garsiani
^.

',

pergeret rex noster suprafatus, ad debellandas urbes


^

perfidrum: hee
egit

[Link] et Beguera

Rex vero
^^

iter

cum magno

exercitu, et expugnavit et oppressit, atque

cepit supradictam

Nagaram, que
31
v.

ab antiquo Trucio

vo-

2 Gallicie 17

fuit:/.

6 comittibus

Nunius

9 iuntam

Begera

2
3

4
5

los copistas. Teliare, Pe.; Tegulare corrige Pellicer sobre Rodrigo. Prov., XXI, I.

Tantmn gestavit, la Mise, y Pe. Aragontum, Pe. y Luc. As, Pe.; Nuno, la Mise; Nunius,

la Mise,

Pelayo intercala aqu: et ibi eos necare, siguindole y Luc. Al margen de nuestro cod., con letra igual que su 7 texto: Iste Garsias regis Sancii Panpilonensis filius regnauit annos xxxv et obiit era mviii^. 8 Hec o hee, Pe.

9
10

As, Pe.,

la

Mise, y Lucas.
Tructio, Pe.; Trictio, la Mise.

Lo mismo, Lucas;


cabatur.

49

suam
in

Tune

sortitus est filiam


sibi, et

uxorem nomine

Sanciam convenientem
sedem suam
5

cum magna

victoria

ad

venit.

Regnavit

pace annos novem, menses


discessit, et

sex. Prpgrediens

de (Remora morbo proprio

quiescit in

aula snete Marie virginis sedis Legionensis.

Era DCCCCLXii. Ordonio defuncto'^, Froylanus frater eius successit in regno. Propter paucitatem dierum nullam victoriam fecit,
nullos hostes exercuit, nisi
io

quod

ut

obtumant

filios

Ol-

mundi

sine culpa trucidare iussit; et ut dicunt, iusto

iuditio^ festinus

Frunimium
vitam
15

''

regno caruit, quia episcopum * post oceisionem fratrum absque culpa


et

Dei nomine
in exi-

lium misit; et ob hoc adbreviatum^ est regnum, ac breviter


finivit,

morbo proprio

discessit.

Regnavit anno

uno, mensibus duobus. Era dcccclxiii.

Mortuo Froyla, Adefonsus filius domni Ordonii Huic consistenti in regno voluntas evenit arripiendi viam confessionis; et in talibus
adeptus est sceptra paterna.
operibus satagens, nuntios misit pro fratre suo
fratri

Ranimiro
'

20 in partes Visei dicens qualiter vellet a regno discedere, et

suo tribuere. Venit quidem Ranimirus in


exercitu

cum omni

magnatum suorum,

et suscepit

(^emoram regnum.

2 victoria: y.
13
2
1

4 discesit

10 trucitare 19

12

Fruminum
20 velet

abreuiatum

18 confesionis

Ramiro, siempre

^emoram:

f.

32

v.

Hasta aqu no proceda empalmar nuestro texto con 1 narracin de Sampiro, omitido lo precedente. 2 As tambin Fe!.; aiituuiant, la Mise, e igualmente corrigi nuestro texto Berganza. Nobilis aaden aqu Pe., la Mise, y Lucas. 3 4 Le^ioneiistm aaden los mismos textos.
la
5

As, As,

la la

Mise, exactamente.
Mise, y Pe.

50

Frater quidem eius properat ad monasterium in locum qui dicitur Domnis Sanctis super crepidinem alvei Ceie.

Qui Ranimirus exercitum niovit ad persequendum


rabes;
5 frater

Zemoramque Adefonsus ex

ingresso

nuntius

illi

venit,

quia

monasterio progressus,

Legionis

regnum

esset iterum adeptus. Hoc audiens rex, ira commotus iussit intonare bccinis, vibrare hastas; iterum Legionem remeans festinus, obsedit eum die ac nocte usquequo

illum cepit;
lo Arte

et

quidem

facta,

comprehensum iubet ergastulo retrudi. omnes magnates Asturiensium nuntios


lile

miserunt pro supradicto principe Ranimiro.


rias ingressus, cepit

vero Astui;

omnes

filios
"^

Froylani
videbatur,

Adefonfratre

sum
et

qui sceptra paterna regere

Ordonium
suo

Ranimirum secum gdduxit; pariterque cum

iSsuprafato Adefonso, qui ergastulo tenebatur, coniunxit,


et

omnes simul in uno die orbare precepit. Regnaverat quidem Adefonsus annos septem et menses septem. Era
|

nonagentessima lxix.

Ranimirus

securus regnans, consilium

inivit

cum

20 mnibus magriatibus sui regni qualiter

Caldeorum ingredeeius, et
',

retur terram; et coadunato exercitu, pergens ad civitatem

que
in

dicitur

Magerita,

confregit

muros

mximas

fecit strages

dominica clementi adiuvante


victoria in pace.

rev^ersus est

domum suam cum

25

Legione vero consedenti, nuntius venit a Fredenando

7 bucinis

astas

septem: /. 33

Fratris domni

Of-^doJi,

aaden

Pe., la

Mise, y Lu-

cas, siendo quiz frase del texto primitivo.

Regredere, la Mise; falta esta frase en Pe. Iniit, la Mise, y Pe. 4 La pureza de esta frase, alterada en la Mise, sobre Pe., garantzase mediante Lucas.
2
3


Gundissalvi
stellam.
exivit in

51

Ouo

ex azeyfa grandi que properabat ad Caaudito exercitum movit rex, et obvian illis
dicitur

locum qui

invocando acies ordinare iussit, et


5

parare precepit. Dedit

illi

ac nomem Domini omnes viros ad bellum Dominus victoriam magnam:

O x orna,

partem ex

eis

occidit,

secum adduxit, victoria magna.


10

et reversus est

partem multa millia captivorum ^ ad propriam sedem cum

Post hec Ranimirus congrgate exercitu

am

perrexit.

CesaragustRex namque Sarracenorum Abohahia regi


colla

magno Ranimiro

submisit, et

omnem

terram

di-

tioni regs nostri subiugavit.


titus est, et regi catholico

Abderrahman regi suo mencum mnibus suis se tradidit.


illi

Rex
15

ipse

noster ut erat fortis et potens, omnia castella


infesta edomuit, et
tradidit; et

Abohahia que habebat


reversus est Legionem

cum magna
fefellit,

victoria.
et

Abohahia vero

iterum regem Ranimirum

Abderrahman pro

pace misit.
Postea
20 exercitu

Abderrahman

[Link]

hoc audiens, illuc ir ibidem confligentibus riam regi catholico gecunda

cum magno Rex noster catholicus disposuit cum magno exercitu; et ad invicem, dedit Dominus victorex Cordubensis
properavit.

rum lusti et Pastoris; deleta sunt ex 25tiam ipse Abohahia rex Agarenus
comprehensus
est
^,

et-

imminente festo sanctoeis lxxx^ millia ^. ^ ibidem a no&tris Legionem advectus et ergastulo
feria

6 milia

ft^t falta

hahya
licus

11

iiioni f.

33

v.

10 Abo9 ^[Link]\v\is, y as otras veces 20 Septymancas cato17 fefelit

24 milia

26 est /alta

As,

la

Mise, Pe. y Luc.


Pe!,
la

2
3

Maurorum aaden
Agarenorum,
As, los
Pe.

la

Mise.

mismos y

Mise. Lucas.


trusus: quia mentitus est

52

domino Ranimiro, comprehenlili

sus est recto iuditio Dei.

vero qui remanserant, itinere


|

arrepto in fugam versi sunt.


te,
5

dum
^,

ipsi

Rege vero ipsos ^ persequenpervenerunt ad urbem que dicitur Alhancomprehensi


et

dega

nostris ibidem

extincti sunt.

10

Abderrahman semivivus evasit. Unde nostri multa attulerunt spolia, aurum videlicet, ^ argentum et vestes pretiosas. Rex quidem iam securus perrexit ad domum suam cum victoria magna in pace. Postea secundo mense azeyfam * ad ripam Turmi ir disposuit, dt civitates desertas ibidem populavit. Hee sunt Salamantica sedes antiqua castrorum, Letesma, Ripas, Balneos, Albandegua^, Penna et alia plurima casteila, quod longum esset prenotare.
Ipse vero rex
Hiis factis
6

15

Fredenandus

Gundissalvi et

Didacus

Munionis contra regem dominum Ranimirum tirannidem gesserunt, necnon et bellum paraverunt. Ule vero rex ut erat prudens et fortis comprehendit eos, et unum in Legione, alterum
in

Gordone

ferro vinctos
,

carcere trusit.

20 Multo quidem tempore


exierunt de ergastulo.
|

transacto

i^uramento regi

dato

25

Tune Ordonius filius regis sortitus est filiam Fredinandi in coniugio nomine Urracam, Et Ranimirus qui erat rex mitiesimus, filiam suam Geluiram Deo dicavit, et sub nomine eiusdem monasterium intra urbem Legionensem mire magnitudinis con

vero: /.

J4
22
in: /.

videliced
v.

11

disertas

12

sedis

20 trasacto

J4

23 mittissimus

2
3

y la Mise. Albandegiia, Lucas.' Et aaden la Mise, y Pe.


Illos, Pe.

4
5

Id

est exercitus
la

Alhandega^

aaden como glosa Pe. y la Mise. Mise; Alpkandega, Pei. y Lucas.

Peractis, la Mise,

Pe.


struxit
in

53

regis.

honore sancti Salvatoris iuxta palatium

Alia quidem
sancti

monasteria

in

nomine

sancti

Andree

et

Christofori hedificavit

super ripani fluminis Ceye.

Aliud super ripam Dorii in nomine snete Marie hedificavit. Aliud etiam monasterium' in sua hereditate propria in nomine sancti Michaelis archangeli super fluviym nomine

Orniam

^.

Xviiii regni sui

anno

consilio inito, exercitu aggre-

gato perrexit evolvere civitatem


lo populis

Agarenorum que nunc a Talayera vocitatur; et bello inito occidit ibidem duodecim millia, et asportavit septem millia captivorum, et reversus est ad propria cum victoria. Et tune Ovetum ir disposuit, et illic graviter egrotavit. Ad Legionem reversus, accepit

confessionem ab episcopis et abbatibus valde


dixit:
|

15 eos exhortatus, et vespere apparitionis Domini ipse se ex

proprio regno abstuHt, et


tero matris niee^
meiis^ lon tiniebo

Nitdus egressus
illac.
"^.

sum

de

ludns revertar

quid faciat

micJii

Dominus adiutor Proprio morbo homo


filie

discessit, et quiescit in

sarchofago iuxta ecclesiam sancti

20 Salvatoris, ad cimiterium
Geluire. Regnavit annos
^

quod

construxit

sue

domne

xviiii,

menses dos, dies xxv.

Era DCCccLXXxvin'''. Ranimiro defuncto, filius eius Ordonius sceptra paterna est adeptus. Vir satis prudens, et in exercendis dis25 ponendisque exercitibus nimis sapiens. Frater quidem eius nomine San eius, consilio inito * una cum avnculo suo

Ormam
16

8 agrgate
/.

11

milia

15 exortatus

apari-

cionis
21

Nudus:
26 inico

J5

19 eclesiam santi

20 ciminterium

annis

2
3

As Pe. y Lucas, correctamente. Hebbr., xiii, 6. Psal., cxvii, 6. As, Pe. y la Mise. As la Mise, Pe. y Luc. y correccin de Pellicer.

54

nomine Garsiano rege Pampilonensium, necnon Fredenandus Gundissalvi Burgensium comes, unusquisque cum exercitu suo Legionen accesserunt, qualiter Ordonium a regno expellerent, et Sancium fratrem eius in regno confirmarent. Quo audito rex Ordonius satis exercitatus stetit, suasque
civitates de^ensavit, et regni sceptra vindicavit, hiis supradictis

remeantibus ad propria.

Ipse

quidem rex Ordonius magno exercitu aggregato


|

Galleciam
10
lia

edomuit, Olixiponam depredavit, et multa spocaptivis


et

cum pace

secum adduxit, et ad sedem regiam Fredenandus vero supradictus, quia socer eius erat, volens nolens ^ cum magno metu ad eiusdem servitium properavit. Rex vero regnavit annos quinqu, menses septem. Propria morte ^ urbe Zemora dissimul
victoria redt.
et

cum

15 cessit,

Legione quiescit iuxta aulam sancti Salvatoris,

sui Ranimiri regs. Era dcccc^ nonagessima iii^. Ordonio defuncto, frater eius San eius Ranimiri filius pacifice apicem regni sui suscepit. Annoque primo ^ regni 20 sui expleto quadam arte exercitus coniuratione facta *, ex Legione egressus, Pampiloniam pervenit amissis ^ nufitiis una cum consensu avunculi Garsiani regis ad regem

iuxta sarchofagum patris

8 agregato
cessit 16

Raymiry 20 dem, /or primo

12 volles-nollens 14 des9 edomuit: /. Jj z. Santius Ramiri 18 defunto 19 succepit

facta

/a/M

As, Pe.

la

Mise.

Proprio morbo. Pe. mejor. Uno, Pe.; idem, tambin la Mise, donde el original 3 pondra solamente I, como advirti Cirot. 4 As Pe. y Luc; pero falta en la Mise, tambin. Ac missis, la Mise. Antes de esto aade iiissus, 5 lo mismo Pe., palabra que no da sentido y se repite y
2
.

luego.

55

ir iussus est.

Cordubensem Abderrahaman

Omnes

vero

magnates regni eius consilio inito una cum Fredenando ^ Burgensium comit, regem Ordonium elegerunt in regno 2, Adefonsi regis filium qui orbatus fuerat cum fratribus suis. Fredenandus quidem comes dedit ei filiam suam, uxorem relictam ab Ordonio Ranimiri filio.
|

Sancius quidem rex cum esset crassus nimis, ipsi Agareni herbam attulerunt, et crassitudinem abstulerunt a
ventre eius.
10 consilium

Et ad pristinam

levitatis

astutiam reductus,

iniit

cum

Sarracenis,

qualiter ad

regnum

sibi

'

ablatum perveniret, ex qug eiectus fuerat. Egressus cum innumerabili exercitu pergens ^ Legionem; at ubi terram regni sui intravit, et Ordonio auditum fuit, ex Legione per noctem fugiit, et Asturias intravit, et regno caruit; ille
'

caruit,

Sancius suscepit. Ingressus Legionem, edomuit

omne

regnum patrum suorum. Supradictus quippeOrdonius ab Asturiis^ proiectus, Burgis pervenit. Ipsum etiam Burgenses, muliere ablata
duobus, a Castella expulerunt, et ad terram Sarra20 cenorum direxerunt. Ipsa quidem remanens Urraca nomine, alio se sociavit viro. Ordonius adhuc vivens inter

cum

filiis

Sarracenos mansit, et eiulando penas persolvit. Rex vero Sancius salubre inivit ^ consilium una

cum

Abderrahamam

Fe-dinando
19

13 regni /alia

17 Asturis

expullerunt

comitte 6 ab: /'. J inuit 23 Santius

Mise, como siempre. Mise, Pe. y Lucas. Perrexit^ la Mise, haciendo punto en 3 perrexit in Legionem corrige el ms. i 508. 4 As, la Mise, Pe. y Lucas. As, Pellicer y Berganza; iniit, la Mise y 5
1

As, Pe.

la

Rej^num,

la

Legioneifi\

Pe.

y tam-

bin Ferreras; innuit,

el

ms.

508.

56Cordubam
,

sorore sua Geluira, ut nuntios mitteret

et

peteret corpus sancti Pelagii martiris, qui martirium accepit in diebus Ordonii principis, sub rege Arajbum Abderrahaman, era dcccclxiiii''. Et dun legatos illis ^ pro
5

et ipsius corpore sancti - miserunt, egressus rex SanLegione venit Galleciam, et edomuit eam usque ad flumen Dorii. Quo audito Gundissalvus qui dux erat ultra flumen illud, congrgate magno exercitu venit usque ri-

pace
cius

pam

ipsius fluminis; deinde missis nuntiis et coniuratione


^

10 facta, ut
callide

exsolveret tributum ex ipsa trra


cogitans,

quam

tenebat
illi

adversus regem
*.

veneni pocula

in

(pomo duxit

Quod dum

gustasset, sensit

cor suum immu-

tatum; silenter musitans, festinus cepit remeare ad Legio-

15

nem. In ^ ipso itinere die annos xii. Era mv^.


''

tertio

vitam

finivit.

Regnavit
a nati-

Sanciodefuncto,
vitate

filius

eius

Ranimirus habens

annos quinqu suscepit regnum patris sui, continens se cum consilio amite sue domne Gel uire devote Deo ac prudentissime. Habuit pacem cum Sarracenis, et corpus
'

20 sancti Pelagii. ex eis recepit, et


civitate

Legionensi tumulavit.

cum religiosis episcopis in Anno secundo regni sui c


rege

classes

Normannorum cum
|

suo nomine Gunde-

redo ingresse

sunt urbes Gallele, et strages multas facien-

bum:

/.

3
17

V.

Santius
22

6 Galliciam

calide

14 \n falta

succepit

normanorum

23 sunt:

/'.

J7

Illuc, la

Mise,

Pe.,

qui^ mejor.

2 3
los

Saticti corpore, la Mise, mejor.

Ne

dems

corrige sobre ut nuestro cdice, apartndose de textos, y ello prueba lo moderno de la correc-

cin,

4
5

6
7

que adems no se justifica. Direxit, la Mise, Pe. y Lucas. As, los mismos; et in pone el ms. 1508. Era miiii, la Mise, y Luas. Deo devote, la Mise, Pe. y Luc.
.

tes in giro sancti lacobi,

57

loci illius gladio pere-

episcopum

merunt nomine Sisinandun, ac totam Galleciam depredaverunt,


brarii.

usquequo pervenerunt ad Pireneos montes Eze-

Tertio vero
occulta

anno/ remeantibus

illis

ad propria,Deus

quem
illi

uon

latent, retribuit ultionem. Sicut


in captivitatem
illi

enim

plebem christianam

miserunt, et multos

gladio interfeceruntf
exirent, multa

ita et

priusquam a nibus Gallecie

mala perpessi sunt. Comes namque Guillelmus Sancionis, in nomine Domini et honore sancti lacobi

30 cuius terram devastaverunt, exivit


cjbviam
illis,

cum

exercitu
illi

et cepit preliari

cum

illis;

dedit

magno Dominus

victoriam, et

omnem gentem

ipsam simul cum rege suo

gladio interfecit,

atque classes eorum igne cremavit, divina

adiutus clementia.
15

Rex vero Ranimirus, cum esset in pueritia et mdica comits Gallecie factis ac verbis contristara Ipsi quidem comits talia ferentes, callide adversus eum cogitaverunt, et regem alium nomine Veremudum
scientia, cepit

super se erexerunt, qui


20 apostoli
I

fuit

ordinatus

in

sede sancti lacobi

idus Octobris, era millesima vicessima.

Quo

au-

Ranimirus ex Legione ad Galleciam properavit. Rex vero Veremudus obviam illi exivit in Portella de Arena, et ceperunt acriter preliari. Nullus tndem eorum alteri ceJito
^

dens, separati sunt ab invicem. Ranimirus vero reversus est


25 Legionem; ibique proprio

morbo decedens, xvf

regni sui

anno vitam
4

finivit

'^.

20 idus:

anno /af /. 37 V.

Sicud

16

17

comittes

17

calide

auditu

As, los mismos textos. As, el ms. 5 1 guod andiens, la Mise. XV, la Mise, la Iriense y Pe. Qindecim annis, 3 mensibiis septem^ Lucas. Etin Destriana sepultus fiiit, aaden la Mise, Pe. y 4
1

Lucas. Ei'a

mxx agregan tambin

la

Mise, Luc. y

la Iriense.

Mortuo Ranimiro,
dens; leges a

58

filius

Veremudus Ordon
regnum
pacifice,

ingres-

sus est Legionem, et accepit

Vir satis pru-

Vambano

principe conditas firmavit; cao-

nes aperire
5

iussit; dilexit

misericordiam et iudicium; repro-

bare maluin studuit et eligere bonum.


In diebus vero regni eius propter peccata populi christiani crevit

ingens multitudo Sarracenorum; et rex eorum


falsum sibi imposuit
consilio inito

qui

nomen
fuit

antea

nec futurus

erit,

Almazor, qualis non cum Sarracenis


intravit

lo transmarinis et
fines

cum omni gente Ysniaetarum

christianorum, et cepit

devastare multa regnorum

eorum, atque gladio trucidare: hec sunt regna Fran|corum,

regnum Pampilonense, regnum etiam Legionense, Devastavit quidem civitates, castella, omnemque terram depopu15 lavit,

Yspanie, et Gallele civitatem,


Apostoli, ut illud frangeret
rediit. Ecclesias,

usquequo pervenit ad partes martimas occidentalis in qua corpus beati lacobi apostoli tumulatum est, destruxit. Ad sepulchrum vero
^,

ir

disposuerat; sed territus


fregit,

monasteria, palatia

atqu igne cre-

20 mavit. Era M.^ tricessima quinta.

Rex

celestis

memorans
suis:

misericordie sue,

ultionem

fecit

de inimicis

morte

quidem subitnea
interire, et

et gladio ipsa

gens Agarenorum cepit


adiutus
2,

ad nichilum quotidie pervenire.


a

Rex vero Veremudus


25 staurare

Domino

cepit re-

ipsum locum sancti lacobi in melius. Et secundo anno post azeyfam trra Bericensi proprio morbo in confessione Domini emisit spiritum. Regnavit annos xvii.

3 17

Vanbano

6 pecata
18 frangere

12

hee

coi'um: /.

J8

16 Galecie
'23

sepulcrum

19 reddiit. eclesias

cotidie

As,

Luc, y

lo

mismo

corrigeron

el

ms. 5^ y

Pelli-^

c&c\

frangen dun slo, sustituye la Mise. 2 Adiutus a Domino^ la Mise, y Lucas.


Ouo
vitate sua

59

filius eius,
^

defuncto,

Adefonsus
adeptus est
^.

annos

tres,

habens a natiregnum. Era millesima

tricessima sptima

Ex quorum
5 sis regs filius

stirpe
|

Fredinandus^

Sancii Cantabrien-

uxorem ducens, ad expellendos barbaros in posterum regnaturus emicuit. vSiquidem tempere Sancii, commemorati Ranimiri regis filii, pro quorundam iniquitate
qui regnaverant, quia expulerant
alii

socios regno,

alii

effoderant, ut pater istius, fratribus oculos, sicuti gentes


10 pro diversis flagitiis Ysraelitico populo,

Mauros

Yspaniis

divina permissio

dominari

rursus permisit.

Era igitur millesima quarta defuncto Sancio rege, Almezor"^ omnium barbarorum maximus metas regni christianorum audacter transgressus
15 istius, ut in tali
ciis

est.

Nempe

post

mortem

negotio evenire solet,

comits
iusto

qui provin-

preerant,

alii

regnum

imperium plus
alii

perpessum

ad memoriam revocantes,

ambitione imperitandi abs-

que iugum

munitiones contraponentes, Ranimiro Sancii

2 est

falta

milsima

4 Ferdinandus, siempre

du-

cens: /. 38 V. expelendos 8 allii 7 comemorati rant occulos siccuti 10 ysrraelitico 15 comittes

9 efode-

lo supli el ms. 51crnica atribuida a Sampiro, siguiendo el relat primero con intento de ilustrar la ascendencia de Alfonso VI; mas por de pronto se explaya en amplificaciones sobre el desastre de Almanzor. As, las Actas de traslacin de san Isidoro, y Fre3 denandus en Lucas, segn el uso antiguo ambas formas. 4 Esta misma es la forma usual en las crnicas Iriense
1

As Pe. y Luc, y adems Aqu parece terminar la

y Compostelana. Regium debera 5


6

decir; regiim

propone Huici.

lugo corrigi Rerganza.


regs
filio

6o

adhuc

teneris annis detento, parere recusabant.

Hanc

itaque christianorum discordiam barbarus audiens,


fluvium, qui tune temporis inter christianos et
traiecit.

Dorium
5

barbaros pro limite habebatur, vado

hoc facto barbarum,


christianorum milites

et largitas census,
sibi illexerat, et

Adiuvabat in qua non mdicos iustitiaad iudicium

faciendum,

quam semper,
fas est dicere,
si

ut paterno relatu didicimus, pre

mnibus, si rit.'Ad hoc


lo

etiam christianis caram habue-

in

hibernis aliqua seditio oriretur, ad se-

dandum tumultum
interiacet

potius de brbaro

quam de

christiano

supplicium sumebatur. Igitur quidquid infra provinciam

13

animosus super ripam ^ urbem, castra fixit; nactus ^ scilicet sibi in posterum nichil contrarium fore, si Legionensium regiam civitatem ingredi
ferro et igne devastans,

fluminis Hestule, ad debellandam

Legionensem

potuisset.

Quibus

auditis

Ranimirus
s,

Terasia regina adhuc tenerum

puer, quem Legione mater cum quibusdam comitibus

armatus hostibus occurrit. Commissoque prelio usque ad


20 tentoria eos ingenti cede prostravit. Porro barbarus post
ubi suos feda fuga prebere animadvertit, dedignatus
solio^ prosiliit: Fertur enim
nie,
*

suo

Almozor

hoc signum calum-

dum male

pugnavissent, suis militibus ostendere,

quod

deposito ureo galero quo assidue caput tegebat, humi

e.t\

gionem
mittibus

7 didiscimus f. 39 nil 14 sciliced

9 ybernis
17
*

11

suplicium
18

13

Le-

Raymirus

Terasa

com-

22 calunpnie

As,

la

Mise,

y Lucas.

Ratiis corrige Huici.

Tenebat corrige Pellicer; mejor parece aadir custo3 diebat o detenebat^ recordando la frase anloga del folio
anterior.

4
5

Indigiatus, la Mise,

y Luc.

De

solio, los

mismos.


cum
calumnia

6i

decalvatum videntes
nostros
mili-

resideret.

Ouem

tes barbari,

alteros

alteri

cohortantes,

undique

magno cum
5

fremitu

circumveniunt, atque versa vice eos

a tergo perurgentes, per

medias
^

civitatis

portas intermixti

ifruerent
litem.

',

nisi

ingens pluvia

cum

turbine hanc dirimeret


-^

Barbarus hoc anno propter imminentem


''.

hiemem
xii

infecto negotio, recepit se in patriam

Cui tamen divina


con*

ultio in posterum licentiam tantam dedit, ut per


To diens, et

tinuos annos christianorum fines totidem vicibus aggre-

Legionem

et ceteras civitates caperet;

ecclesiam

sancti lacobi ac

sanctorum martirum Facundi et Primitivi, cum aliis compluribus quas longum est exprimere, destrueret; queque sacra ausu temerario pollueret; postremo omne regnum sibi subactum tribuut superius prelibavi,

15

tarium faceret.

Eadem
cultus periit;

vero

tempestate

in

Yspania omnis divinus


gloria decidit; congesti

omnis christicolarum

ecclesiarum thesauri funditus direpti sunt;

cum tndem

divina pietas tante ruine compatiens, hanc cladem a cer-

20 vicibus christianorum auferre digna |retur. Siquidem xiii'' regni sui ^ anno, post multas christianorum horriferas strages,

Almozor

interceptus

a demonio quod eum viventem possederat, apud Metinagelim maximam civitatem, in

inferno sepultus est.

ingens nivibus 2 calupnia resideret: /. SQ v. 5 irruerunt 18 tesauri 6 eminentem yemem 14 polueret q agrediens orrifei'as 22 Hahnozor 20 retur:/". 40 21 sui /alfa

2 3

As, la MisCi y Lucas. As, los mismos y correccin de Pellicer.

4 4

In patriam se recepit, los mismos. Ecclesias, mejor.


As,
la

Mise.

62

Gens vero Gotorum Dei miseratione iugo a tanto ^ abstracta, vires paulatim recepit-. Ordonius namque Froylani regs filius, qui parvo tempore regnaverat, superstitem filium nomine Veremudum reliquit. Qui prefecto Veremudus post ubi in finibus Gallecie arcem regni adeptus est, non ut preceps et iners negotii, sed in ipso principatus sui exordio Mauros solerti cura expugnare cepit. Hic
genuit

Adefonsum

in ecclesias et

pauperes Christi mise-

lo

barbarorum et eorundem civitatum strenuissimum expugnatorem. Verum


ricordie visceribus satis affluentem, atque

legem Dei zelando, cum barbaricam superstitiosam sectam mximo odio propulsaret, apud castrum Visensem fertur

quosdam Mauros
15

ferro,

fame inclusos

tenuisse. In

qua ex-

peditione pre nimia estte sola linea interula indutus, dum.

prope menia
percussus
est;

civitatis

spaciando super
^

equum
|

resideret, a

quodam brbaro
stitibus liberis

insigni baleario

emissa'* de

turre sagitta,

ex quo vulnere ad extrema perductus, super-

Veremudo
reddidit.

et

Sancia

puella, spiritum, ut

credimus,
20

Deo

Ceterum patefacta Adefonsi nostri imperators materna prosapie, ut quoque eiusdem patris nobilis origo patefiat, paulisper sermo vertatur. Igitur Cantabriensium regnu m quanquam occupatione Maurorum subversum ex

tanta abstraa
23

2 recipit

6 inhei-s

15
1

equm

16 balearia

8 puela

emissa /alia ocupacione

14 state 9 afluentem turre:/. 40 v. sagita

As corrigi Pellicer, entendindose a tanto higo; 1 Lucas, a tanto hoste. As, Lucas y correccin del ms. 512 As, Lucas; balistario, la Mise. 3 4 As, la Mise.

-esparte novimus, in parte tamen munitione et difficultate


introitus terrarum solidum [Link] aliquando

namque

hostis plus slito formidolosus irruerat, relicta planitie ad


civitates et castella in intervallis
5

montium

sita

currebatur.
et necessi-

Ad

hoc CantabrL algoris

et

laborum pro loco

tudine
*

utcumque

patientes, arreptis levioribus armis, per

colles et

proviso castra hostium

opaca silvarunl loca petientes ^ serpendo, ex imdum aderant invadendo, sepe con|

turbaban t;neque huiusmodi factum ab hostibus


o

vindicari

nusquam
rabies,

poterat, quia Cantabri succinti et leves statim, ut

res postulabat, in
'

diversa rapiebantur. Itaque

Maurorum

15

que alus formidolosa erat, Cantabris ludibrio habebatur. Sed Garsias, qui ex nobili Petri Cantabriensium ducis origine ducebatur, postquam declaratur rex, et barbaris armatus crebro occurrit ^, et eorum mpetus, ne in fines*
christianorum slito more desevirent, nstanter compescere
cepit.

Era m^

viii.^ ^

Quo
regno. 20 sui

defuncto,

Sancius

filius

eius

paterno subiit
exercitus

Quem Deus

christiane fidei

cum sudore

devotum ultorem prospiciens, et successus prsperos eidem addidit, et sobolem eiusdem multiplicem generationem ^ crescere fecit. Ab ipsis namque Pireneis iugis
adusque castrum Nazara
a potestate
"

quidquid terre

infra continetur

paganorum

eripiens, iter sancti lacobi

quod

dificltate

introhytus

oppaca
15

pedientes serpiendo

8 adderant

9 vindican:/. 41

occuiTeret

2
3

Pendientes^ Perreras; pedites Lucas. As, Lucas; occiirrere propone Huici.


Fiiibus, Lucas.

'

4
5

Fecha

6 Naiara,

al margen del cdice, con letra igual. Multiplici geiieratione, corrige bien Huici. Nao;ara le llaman otros textos; Nageram, Lucas; el

ms. 51-

64

barbrico timore per devia Alave

peregrini declinabant,

absque retractionis obstculo currere fecit. Meruit quoque natorum contubernio diu feliciterque perfrui; quibus vivens pater benigne regnum dividens, Garsiam primogenitum Pampilonensibus prefecit; Fredinandum- vero bellatrix Castella iussione patris

pro gubernatore suscepit; dedit Rani-

habuert, Haragon, quandam semotim ^ regni sui particulam; scilicet ne fratribus, eo quod materno genere impar erat, quasi hereditarius regni
miro,

quem ex concubina

lo videretur.

Interim

F re dian dus Sanciam


in

filiam

Adefonsi Gallefratre rega-

ciensis regis nobilissimam puellam,


les sororis

Veremudo

15
'

coniugium accepit. Ceterum Veremudus infans a finibus Galleciensium usque ad fluvium Pisorga qui Cantabrignsium regnum separat, obcunte patre rex constituitur.

nuptias exhibente,

Porro Sancivis rex in senectute bona plenus dierum,

dum
ret,

filius

eius Garsias

ob vota solvenda

hac vita decessit. Era mlxxiii.

Romam commeaQuem Fredinandus


|

20 apud Oniense cenobium

magno cum honore,


fecit.

ut

tantum
red-

patrem decebat, huraari

Garsias
dit,

vero,

postquam

solutis

Deo

votis

Roma

ac iam obitu patris percepto Pampilonensi provincie

appropinquat, audit
25

Ranimirum
facinus

fratrem ex concubina or-

tum super regnum


quosdam
affines

Ranimirus ad hoc

Qui nimirum perpetrandum illexerat sibi Maurorum reges, et Cesaraugustanum scisibi insidias pretendere.

1 Alabe 2 obstculo:/. -^/ 57. 11 gallicienssis 5 bellatris nobillissimam puelam 14 Gallicienssium 13 exibente 22 redit 20 rnense 17 Santius 19 Fernandus: f. 42

12

27 afines

Cesararagustanum

sciliced

As, la Mise, y Lucas. Semotam^ mejor quiz.

licet et

b5

Oscensem

pariter et

regem de Tudela, quorum pre-

sidio magis

quam de

se fretus, positis castris super oppidutn

Tafaia, bellum

fratri

indigne comminabatur. Cuius contu-

maciam, quia misera videbatur, animositas Garsie regis ferr non sustinens, collectis Pampilonensium fortissimorum militum copiis, castra hostium extimplo aggreditur.

Deinde mxima parte more pecudum


remanserant
arripiunt.
relictis tentoriis

trucidata, ceteri qui

stipendiisque, inermes
ille

fugam

Sed

et

Ranimirus adulterinus
capistro regente
|

nisi

discalcia-

lo tus
illa

'

super

equum

tijta

peteretloca, dies

sibi

ultima foret.

Interea ex vinculo unitatis et dilectionis oritur inter cognatum suum atra et Fredi nand

Veremudum
initio

discordia, que ab
15

omnium malorum seminarium


fuit.

bonorumque inopinata
causa existente suas hic

turbatrix

Quid enim mirum, si exercuit vires, dum motibus humacrebrescentibus,


^

narum rerum

diversis

etiam

mellifluas

Cum etiam ipsam mentes commovendo se ultro ingerit? immortaiem creaturam ab anglica concordia divideret, non 20 videtur magnum, si inter mortales adhuc terrena sapientes, bella mortifera commovit. Verum in hoc certamine secundum humanam
causan!

rationem

uterque suam videtur habere


post

Siquidem Sancius Cantabriensium,


25 Adtfonsi Galleciensium principis,

mortem

Veremudo

teneris annis

impeditu, partem regni sui videlicet a [Link] Pisorga adusqueCeia^ suo dominio mancipaverat; porro Veremu-

opidum

6 agreditur

8 temtors
17 melifluas

10

equm

tuta: /.

26 .-ideliced

42 27 ^eia

v.

9 descalciatus 25 Gallicienssium

2
3

As, la Mise, y Luc. Falta signo de interrogacin en

el

cdice.

Ceiam, Luc. y

el

ms.

5 1.

66

dus adulta iam etate ubi Sancius rex spiravit i, paternum hoc Fre d| nanregnum sibi vendicare disposuit. Ad d s, cui Adefonsi filia nupserat, videretur ^ iniustum et quasi quoddam a ratione alienum esse si ipsemet expers huius regni foret. Hiis taque repugnantibus, magna inter

utrumque nascitur commotio. Sed quoniam viribus militum impares erant, adeo quod Fredinandus Veremudi mpetus ferr non valeret, auxilia fratris sui Garsie ad expugnandum hostem obnixius * poscit. Michi vero mortem tanti regis lo scribenti, dum nobile eius sceptrum considero, dolor ut-

cumque
regem

occurrit.

Nempe Veremudus
non ut
illa

patricius puer in
la-

constitutus,

etas diversis puerilibus et

scivis cupiditatibus assolet astring, constrictus dignoscitur;

sed in ipso teneri regni exordio ecclesias Christi gubernare,


15

easque a pravis hominibus defender,


pius pater consolator existere cepit.

cenobiorum ceu
est

Unde non dubium

Veremudum hoc mundo


de via lapides,
^

abstractum, lapidem ad celestis


fuisse; iuxta illud: Tollite

Iherusalem cumulandam struem

ad

celeste edificimn collie^untur; et rursus:


tierno

20 Ecce guomodo periit iustus et


|

considerat

^.

Fredinandus igitur et Garsias frater eius, aggregatis fortissimorum militum copiis, dum ad expugnandum hos-

tem properant, ecce Veremudus cum

suis transiecto Canta-

2 17

nandus:

/".

4J

quodam

8 valleret

13 constritus

absti-atum

21

ct:f.4Jv.

agregatis

23-traniecto

el

1 Por expiravit, ms. 51.

como ponen

la

Mise,

y Luc. y corrige

At, Lucas. Videbat, Lucas; mas la forma del texto corresponde bien al deponente videor.
2
3

4
5

Obiioxius,,

Lucas y

el

ms. 51-

lerem.,
Isaias,

L,

26: el resto de la frase

no parece

bblico.

lvii, i,

aproximadamente.

briensium
vallem
limite, eis

67

armatus obvius procedit. Et iam super


acer et imperterritus

Tamaron

due opposite acies circumspiciebant se

fulgentibus armis,

cum Veremudus

primo Pelagiolum insignem equum suum calcaribus urget, ac cupiens hostem ferire, rpido cursu inter densissimum cuneum stricta hasta incurrit. Sed nurayca mors quam nemo mortalium vitare poterit, eum preoccupans, dum ferox Garsias et Fredinandus acrius instarent, in ipso atque corruens in trra morequino mpetu confoditur
'

"-,

10 tuus,

septem super eum ex militibus

suis

acerbatim

'^

occubuerunt.

Cuius corpus inter ceteros reges sepulture Legione traditum est. Fredinandus deinceps extincto
a finibus Gallecie veniens obsedit

Veremudo,
et
15
*

Legionem,

omne regnum

sue ditioni degitur.

Era m\xxvi^, x kalendas lulii consecratus ^ dominus Fredinandus in ecclesia beate Marie Legionensis, et unctus in regem a venerande memoria Servando eiusdem ecclesie catholico episcopo. Qui postquam cum coniuge Sancia sceptra regni gubernandi suscepit, incredibile est memo20 ratu quam' brevi barbarorum provincias totius Yspanie formido eius invaserit; quas in initio maturius depopularet, nisi ad sedandos regni sui tumultus prius quorundam magnatorum rebelles nimos corrigere sagaciter procuraret. Ad hoc amplitudo regni eius animum fratris sui Garsie sti25 mulaverat, atque ex fraterna unitate eundem ad cumulum
|

limitte

Thamaron
13

equm

6 asta
14 dictioni

preocupans
18 catlico

10 accerbatim
19 sceptra:
/'.

veniens
succepit

..et falta

44

24 Guarsie

2 3

Parece voz desconocida. Lancis agrega Lucas.

Por acer be.


Asi, Lucas. Est aade Lucas,

4
5

dando completa

la frase.

invidie usque perduxerat.

68

exteris gentibus

Fredinandus taque rex talibu&

impeditus, spatio sexdecim

annorum cum

ultra suos limites nichil confligendo peregit.

Interea Sancia regina concepit et peperit filium cuius nomen Sancius vocabatur; deinde pregnans edidit filiam nomine Geluiram; rursus concepit et peperit filium, quem

ab utroque prente vocare placuit Adefonsurn; denique

concepto semine, minimus Garsias progenitus est. Urracam namque decore et moribus nobilissimam puellam, prius-

loquam regni apicem Fredinandus filios


primo

obtinuissent, genuerunt.

Rex vero

suos et
|

filias it

censuit instruere ut

liberalibus disciplinis,

quibus et ipse studium dede-

rat^erudirentur; dein ubi etas patiebatur,

more Yspanorum

15

equos cursare, armis et venationibus filios exercere fecit; sed et filias, ne per otium torperent, ad omnem. muliebrem honestatem erudiri iussit. Igitur administratio regni Fredinandi regis, post ubi
satis
liberis,

moribus militibusque aucta,


sicuti

prospera satisque pollens videbatur,

pleraque

habentur mortalium, inter


20 ex istiusmodi
^

Garsiam fratrem suum opulentia orta est invidia


et
''.

eum

Ceterum Fredinandus, cum per omnia mansuetus


et pius inven iretur, a naturali benignitate et slita pietate
.

segmentari
fratris

abhorrens, proposuerat
ferr, ita

in

corde simultates et

invidiam utcumque

quod ne ad iracundiam

25

quidem ab eo provocan potuisset; ratus sua scilicet gloria^ quandoque fraternam invidiam vincere. Itaque dum Gar-

9 puelam 20 modi/a//a

10 optinuissent

12 quibus:/".

44

v.

16 iusit

23 aborrens

Desde aqu hasta

el

fin

la

transcripcin de la cr-

nica Miscelnea casi es literal. 2 As, la Mise.


3

Invidia orta

est, la Mise. Parece verbo desusado, aunque comprensible.

^
si

69

Fredinandus rex
fraternis

as apud Nazaram

infirmatur,

visceaibus

commotus eum'

visere festinat.

lamque eo ven-

tum
5

erat,

cum

inito consilio ut

regem

capiant, insidie

parantur. Post ubi vero timore tantan


frustra fuit,

mutuo rem impediente id

te,

Fredinandus strictim ^ recepit se in patriam,Factum estautem ut e converso Fredinando egrotaneum ^ Garsias rex, vel pro tanto scelere placandi gratia,.
^

seu

infirmitatis

causa humiliter accederet. Michi tamei*

videtur magis pro mitigando frustrato facinore,


lo fratrem

quam

ut

de infirmitate consolaretur, Garsiam advenisse; quippe ut solus regno potiretur, non solum infirmitate
fuisse

detentum, verum de hoc

mundo
in

funditus illum

exisse desiderabat: ita habent sese

regum avide mentes.


iram compulsus,

Quem
IS

ergo visum, Fredinandus rex

Ceie in vinculis poner imperat; quas post aUquot dies callide evadens, cum quibusdam militibus furtim preparatis

ad propria remeavit.
sitiens,

Garsias deinceps acer


belli

et

furibundus cepit occasiones

aperte querere, atque


fines

fraternum sanguinem

eiusdem

quos

*^

attin-

20 gere poterat, hostiliter devastare.

Quibus
Gallecie

auditis,

Fredinandus

rex, collecto a finibus

immenso

exercitu, iniuriam regni ulcisci properat.

Interim legatos idneos ad Garsiam regem mittit, quatinus


dimissis finibus suis uteretur pace, nev

cum

eo mortiferis

nandus: /. ^5.

cum

8 sue

12 illum /a/Za

16 calida

18 ocasiones

22 inmensso

Naierav,
Statini, la
la Historia.

la

Mise; Najaram, el ms. 51. Mise, segn el cod. G. I de

la

Academia

de

4
5

As, la Mise. y. Lucas. As, la Mise, y correccin de Flrez. As, la Mise. Quousque., Lucas. /

^
unumquemque
in

70

enim
erant,
|

gladiis confligere presumeret; fratres

ideoque

regno suo deceret quiete vivere. Adihoc ^ tantorum militum multitudinem se sustinere non posse, ei
predicit.
5

Porro Garsias rex ferox et animosus audita legatione,


nuntios e castris, despecta
fratris pietate, exire

imperat; ac

cum sociis qui pugne subierint triumphato domino, more pecudum se rapere in patriam dicit. Confidebat namque Garsias in viribus suis;
statim subinferendo minas, eos
10 eo

quod tune temporis, excepto

regio imperio, pre mni-

bus
gere
15

militibus insignis miles habebatur.

Siquidem

in

omni

bello strenui militis et boni imperatoris officia simul pera-

assueverat. Illexerat quoque sibi maximam turbam Maurorum, quos tumultus causa ad pugnam conscripserat. Igitur ab utroque dies et locus infelici pugne consti'

tuuntur.

lam autem Garsias


posuerat castra,

in

media

valle

de

Ataporca

cum Fredinandi
*

regis milites noctu

desuper

imminentem preoccupant collem. Qui nimirum milites ex Veremudi regis plerumque ^ exis20 cognatione vel familia tentes, ubi voluntatem domini sui fratrem suum avidam ^ vivum capiendi, potius quam extinctum, animadverjtunt,
ut credo instinctu Sancie regine,

communem sibi sanguinem


Mane
itaque facto,

vindicare singulariter anhelabant.

cum

ideoque:/. 4S
19

Athaporca

V. 2 adhuc 12 oficia pei'egi 17 Gaisyas preocupant 20 vel familia /z//a 23 tunt: y. ^?

comunem

24 anelabant

2
3

As, As,

4
'

Mise, y Lucas. Mise, y correccin de Pellicer; agere, Lucas. Mataporca, Lucas. As, la Mise, y Lucas. Plerique^ la Mise. Esta palabra ira mejor antes o. fratrem., y as Lucas.
la la

-n -

clamor utrimque

primo Titn emergeretur undis, ordinatis aciebus ingens attollitur, inimica pila eminus iaciuntur, * res geritur. Cohors tndem mortiferis gladiis cominus
i

fortissimorum militum, quos paulo


5 desuper incursantes, per

tetigi, laxis

habenis

medias acies secando omnem impetum crispatis hastis in Garsiam regem inferunt, atque confossum, exanimem in terram de equo precipitant; in

quo
fecti

bello

do ex magnis ^ militibus Garsie cum eo intersunt. Sed et Mauri qui pugne subierant, dum fugam

lo arripere moliuntur,

magna

pars illorura captivata

est.

Cor-

pus vero Grsie regis in-ecclesia beate Marie Nazarensis ' sepulture traditur, quam ipse a fundamento devote construxerat, atque argento et auro sericisque indumentis
pulchre ornaverat. Era m'^lxxxxii
15
to
^,

kalendis Septembris

^.

Fredinandus rex postquam mortuo fratre et cognaomne regnum sine obstculo ditioni se subactum videt,
patria,

iam securus de

baros et ecclesias Christi

reliquum tempus in expugnandos barcorroborandas agere decrevit.


|

Igitur transacto hiemali

tempore,

estatis initio,

cum

20 propter pabuli copiam exercitus iam duci potuisset, rex de

acciebus
6 astis
17

vtrunque

comunis
14 pulcre

tamen

4 abenis

accies

8 magnis/a//a
statis

kalendis septem-

bris /a//a
0 4.6 V.

19

reliqum yemali

18 eclesias Cristi

corroborandas: /o-

As, la Mise, As, As,


la

2
3

y Lucas. Et aade aqu Lucas.'


Mise. Mise, y algunos cdices de Lucas. Ante aade aqu Lucas, bien.
la

4
5

6
7

As ambos textos.

NaiarensiS', la Mise, y el ms. 5 1. Fecha puesta al margen de nuestro cdice, e inter8 calada tras de traditur en la Mise. 9 La indicacin del da, slo en la Mise.

72

Campis Gotorum movens, Portugaiem profectus est, mxime parti cuius ex ^ Lusitania provincia et Betica barbari eructantes impie dominabantur. Ceterum Fredinandus rex per omne vite sue tempus hoc in domina ^ mente firmiter statuerat, non prius ab incepto posse desistere, aut semel suscepto labori ceder, quam hoc quod efficere conaretur perfecto ^ fine concluderet. Ex qua re formido eius velut viso serpente corda barbarorum perterrefecerat. Paratis itaque stipendiis mnibus, primo mpetu oppidum

lo

Sena cum
humiliavit.

alus circumiacentibus castellis

invadit; inter-

fectisque barbaris,

quos voluit

in

servitutem sibi suisque

Sed quoniam fastidiosum videbatur, villulas et crebra barbarorum castella a Fredinando invictissimo rege depopulata stilo sinaxim ^ enumerare, nomina principalium 15 civitatum ecclesiis quarum olim pastores prefuerant, quas viriliter pugnando a sacrilegis manibus extorsit, exprimere curavi. Triumphato ergo oppidoSena, ad debellandam Visensem ^ urbem accelerat ea scilicet intentione, ut factorum 20 suorum reddita vice, pro Adefonso socero suo interfecto,
|

civitatis illius barbari solverent debitas penas.


in

eadem

civitate sagittariorum
^

petum-si aliquando milites

Erat namque manus fortissima, cuius inimuro dimicandi causa prope"^

2 , />or

ex

Bethica

4 in

dna

6 encere
16 a: /. 47

8 velud
18

opidum

14 stillo

15 eclesiis

opido

20 redita

22 sagitariorum

23 militesyt//z

muros

As,

la

Mise, y Lucas;

est, los

copistas.

/n divina, Pellicer, Ferreras y Berganza; iudna, la Alise; inviobili, Lucas. Ser indmita o indomiiiata?
2
3

4
5

Profecto, la Mise. Sera synopsis.


Veseiisem, Lucas. As, la Mise, y 'Lucas. As, la Mise; ad miirun, Lucas.

6
7

73

superponerent vel aliqua forravissent, nisi clipeis tabulas valebant, quin ^ sagitta singularem tiora obstacula, ferr non Exploratis gitur trilicem loricam pertransiret.

clipeum

et

mnibus
S
'

civitatis ingressibus, positis

milites et

cum

hiis

rex delectos cursu balearios ad Visensium civitatem


^

castris,

Deinde commisso prelio tendere et portas obsidere iubet. eam, vi certaretur, cepit per aliquot dies, cum magna Adefonsum regem mteratque invento inibi sagittario qui vero iussit. Ceten privare fecerat, eum ab utraque manu
\

lo Mauri militibus preda fuere.

Lameccensem Inde^ prop^ere amovens castra exercitu, circumdato bem petiit; ad quam dum pervenit quamvis ^ qui murum magno conamine irrumpere nititur^;
ur-

videretur, oppositis difficultate loci inexpugnbilis


15 turribus et diversorum

tamem

generum machinis, eam

brevi ex-

Lamecexpugnatamque suis legibus subdidit. vero gladiis obtruncati, partmi censes quoque Mauri partim ansis ferris sunt constricti. ob diversa ecclesiarum opera semper cura providesolerti Siquidem Fredinandus rex ad laudem summi spoliis, ^o bat, ut de victoriarum suarum
pugnavit;
opificis qui

per ecclevictorem reddebat, melior pars castrum etiam Cepit distribueretur. sias et Christi pauperes cum Taroca et Sancti lust superflumen Malva situm,

eum

=>

vallebant

8 sagitario

9 vero: /. 47
21

v.

Inpropere
eclesias

13

nititur/a//

que

14 dificltate

redebat

23 Tharoca

Qujii,

Lucas,
la

Lucas adjunta que a esta palabra. cod. As, la Mise, y Lucas. En nuestro 3 lnea. de pasar al produjo 4 As, ambos textos.
2
5

omisin se

As, Lucas; Tarocca, la Mise.


alus

74

quampluribus

circuriiquaque positis; que ne n eis

contra christianos, eo quod importunitate locorum infesta


erant, barbari ulterius presidia ponerent,

ad solum usque

destruxit.
5

10

Quibus triumphatis, ut Conimbria^ iarum partium civitas que istis prefuerat, in cultum christianitatis redigeretur, limina beati lacobi apostoli, cuius corpas per divinam nostri Redemptoris visitationem ad Yspaniam delatum dicitur^, rex flagitando petiit. Ibique supplicatione per triduum facta, ut id bellum prsperos* ac felices haberet eventus, apostolum ad divinam maiestatem pro eo intercessorem fore postulabat. Donato ^ itaque venerando loco, Fredinandus rex divino fretus munimine Conimbriam

mxima

audacter accelerat, castrisque supra


15

eam

positis consedit.

Ceterum

ut

devotissima eius oratio


extitit

qualiter

Deo

accepta fuerit mnibus clareat, exprimere dignum duxi.

Completa namque

in

devotione Fredinandi regs

rata sententia nostri Salvatoris:

Amen^
illam

inquiens, dico vobis:


^.

quodcumque petieritis Patrem 20 In hoc enim quod civitatem


erui et
in

in

nomine meo dabit vobis


a ritibus

paganorum

ad fidem christianorum revert

flagitabat, profecto

nomine lesu quod

salvator interpretatur,Deum
|

pro eius salute rogabat.

Patrem Sed quoniam adhuc Fredinandus

6 ciuitas:/". 5 Coynbria, j/V///- gestatem 22 Ihu 23 Sed:/. 48 v.

^c?

9 suplicacione

11

ma-

Conipluribus^ la Mise; pluribus^ Lucas.


As, la Mise, y Lucas, siempre. Noscitur, la Mise. Prosperes^ la Mise. Dotataque ipsa ecclesia, Lucas; adorato^

2 3

4
5

la

Mise,

correccin de Pellicer.

Ev. loan.,

xvi, 23.


in corruptibili
^

75

carne positus, familiarem se divine grati


vite nesciebat, apostoli suffragia postu-

esse per
lat,

meritum

quatinus ad intercedendum piissimi magistri familia-

10

rem notissimum ^ accedat. Pugnat taque Fredinandus rex apud Conimbriam materiali gladio ^; pro cuius victoria capescenda * lacobus Christi miles apud magistrum^ interceder non cessat. Tndem Fredinando serenissimo regi celitus concessum triumphum, hoc modo beatus apostolus Compostelle innotuit: Venerat a Iherosolimis ^ peregrinus qudam
greculus, ut credo, et spiritu et opibus paupef, qui in

porticu ecclesie beati lacobi diu permanens, die noctuque


vigiliis

et orationibus instabat.

Cumque

nostra loquela iam

paulisper uteretur, audit indigenas


15 necessitatibus suis

templum sanctum pro

crebro intrantes, aures apostoli


interpellare. Ipse vero
^

bonum

militem nominando
ipsum non
nente vero
6
|

solum equitem illum

apud semetnon fuisse, imo etiam


^.

nec usquam

equum

ascendisse asserebat

Superemi-

nocte clauditur dfes: tune ex more,


lacobus, velut

cum
'

pe-

20 regrinus in oratione pernoctaret, sbito in xtasi raptus,


ei

apostolus

quasdam

claves in

nianu

tenens apparuit,

eumque

alacri vultu alloquens, ait: Her,

corruptili

magistrum apud
4Q
21

17 solum:/".

neciebat sufragia 4 noticiam 5 gladio/iz/^a 10 lerosolymis 14 santum 9 triunfum asserens 18 equum/a/a iWum /aa

19

vero /alfa

velud

22 aparuit

aloquens

As,

la

Mise,

y todos
la

los copistas.

2
3

Notissimam,

4
5

As, la Mise, y Capessenda corrigi Flrez, As, As,


Mise. Mise, y Lucas. In omiten la Mise, y Lucas.
la
la

Mise. Luc.

6
7


inquit, pia vota

76^
me
strenuis-

precantium deridens credebas


^

simum militem nunquam fuisse. Et hec dicens allatus est magne stature splendidissimus equus ante fores ecclesie,
cuius nivea claritas totam apertis portis perlustrabat eccle5

siam;

quem

apostolus ascendens, ostensis clavibus pere-

grino innotuit
n

Conimbriam

civitatem Fredinando regi

crastinum circa tertiam diei horam se daturum.


Interea labentibus astris,

clarum patefecerat
lo

omnes elencos

et

cum die dominica sol primo orbem, grecus tanta visione attonitus, omnes ville primores in unum convocat ^,
^

atque huius noniinis


|

et

expeditionis

ignarus, eis ordine

rem pandendo, Fredinandum regem hodie Conimbriam


ingressum
15
dicit.

Qui denotato die legatos cura

festina-

tione ad castra invictissimi regis dirigunt, qui solerter iter

agentes percipiant utrum ex

Deo hec
in

visio procederet, ut

ad laudem nominis sui manifestarla huic

mundo

debuisset.

At

legati

postquam maturantes

Conimbriam pervenetertia

runt, ipso die


ficaverat,

quem

apostolus lacobus Compostelie signicivitatem


inve-

regem aggressum hora

20 nerunt.

Siquidem cum per brienses infra menia


arietibus

aliquot temporis spatia

'

Conimin

inclusos teneret,

positis

giro

barbari

murum civitatis in parte fregerat. Quod videntes legatos cum suppliciis ad regem miserunt, qui sibi

inquid
12

splendissimus

10 conueat
19

Fenandum:
21
in spacia

/'.

agressum

eclesie 9 pateferat atonitus i6 niinistri,/o/' manifestari ^9 zj. coynbrienses 24 supliciis

2
3

4
5

As, la Mise, y los copistas. As, la Mise. As, la Mise, y Pellicer; convehat, el ms. 51As, la Mise. Ministran^ acaso, en el texto primitivo. As, la Mise, y el ms. 1508.


liberisque

11

vitam tantummodo postulantes, et urbem et


stipen-

omnem
dium
5

substantiam preter viaticum per parium

regi tradiderunt.

ultra fluvium

Expulsa itaque de Portugale Maurorum rabie, omnes Mondego qui utramque a Gallecia separat
|

proviriciam, Fredinandus rex ir cogit


tibus

2.

Sed

et

-^

hiis civita-

quas

iuri

paganorum

abstulit,

Sesnandum
namque
a

quen-

dam

consiliis illustrem prefecit. Is

Benahabet

Betice provincie rege


10 raptus, multis

cum

alia

preclaris

commissis

preda ex Portugale olim inter barbaros insu-

dando,
.

totius regni

tantam claritatem pervenerat, ut pre mnibus brbaro regi carior haberetur; quippe cuius eque consilium eque inceptum ullum frustra fuerat. Ceterum ubi relicto Benahabet Sesnandus ad Fredinanin

15

dum regem
insignis et
terrori fuit.

profectus est, his supradictis artibus, et nobis


barbaris usque

ad extremum dieni mximo


limina

Rex vero Fredinandus pro triumphato hoste


beati apostoli

cum

donis deosculans, ad Legionensem ur-

20

bem

alacer revertitur.

Ubi magnatorum suorum generalem

-habens conventum, statuit barbaros qui a parte orientis ex provincia Cartaginensi ^ et Cesaraugustano regno inun-

dantes^ munitiones
sita

et

crebra castella secusDoriumflumen

inhabitabant, bello aggredi. Erant

namque

affinitate

14 Benhabet 6 ^X. falta separat:/. 50 9 Bethice Cesaragustano inuadentes, por 22 Cartagine afinitate 24 agred 23 crebra: /. 50 v. inundantes
5

18 triunfato

Perparum
el

regi, la

Mise; parvum,

Pellicer;

parcum^

Berganza. Ser
2

castellano parias?

Coegit, la Mise,

y Lucas.

As, la Mise.

4
5

As, Lucas. As, la Mise, y Lucas.

loci Castelle

78

confinibus predas et mancipiorum

extimplo

agentes inevitabiles hostes.

Redeunte
5

igitur anni

congruo tempere, Fredinandus

rex eos recreato milite invadit; captoque brevi castro

maz, Vadum Regs

accessit.

sue ditioni mancipavit,

GorQuod oppidum postquam civitatem Berlanga, que cetera


castella,

circumquaque posita protegebat

animosus

petiit.

Sed

et

mari
dies

illius

civitatis,

ne hostium preda forent,

nimio terrore concussi, ante quam eos rex interciperet, per


lo aliquot

murum

in

diversa perforantes, relicta turba

15

puerorum mulierumque fugam paraverunt. Post cuius triumphum oppidum Aquilera invasit; castro quoque* Sancti lusti triumphato. Snete Mayre^ municipium ^ pugnando cepit. Nichilominus castrum Guermos aggrediens ad solum usque destruxit. Prosternit etiam turres omnes vigiliarum barbrico more super montem Parrantagon eminentes, atque municipia in valle Borcecorex ob
|

tuitione

arantium

boum

per agros passim constructa.


confinia a formidine bar-

Cetrum ubi Cantabriensium

20 barorum ex Celtiberia provincia et Toletano regno eructan-

tium secura fecit; comparatis ex omni regno validissimi militum baleariorumque copiis, Cartaginensem provinciam Fredinandus rex expugnare intendit. Superatis igitur Honie montis rapidissimo cursu alpibus, ut famelicus leo

cum

25 patentibus campis

armentorum turbam oblatam vidit, sic Yspanusrex prediaMaurorum sitibundus invadit. Siquidem structo milite secus oppidum Talamanca castra movens,
opidum

13 triunfato

14 agrediens

17 in: /.

5/

19

Cantabrienssium

21

vallidissimis

24 curssu

27

opidum

Mancipia horum, quiz mejor.


Marie, Lucas. Miinitionem, Lucas. Tuitionem, la Mise, Lucas

los copistas.

79

pleraque barbarorum loca armentis et pecoribus aliisque


prosperis rebus opulentissima preoccupat, agros vastat,

multa castella et oppida temer munita


capit incenditque, mauros interfecit
5
i,

vel sine presidio


et

pueros

muliereset

omnem eorum
cala
^

substantiam. militum predam esse iubet.

Siquidem ad civitatem
que eiusdem

Complutensem

que,

nunc Hal-

vocatur, pertingens, depopulatis ferro et flamma undiprediis, circumvenit

menia castris ^. Complu-j tenses vero barbari, postquam infra muros constricti om10 nes res suas de foris afflictas murumque arietibus feriri vident, necessario ad Halmemonem Toletanum regem legatos mittunt, quatinus tantum hostem, vel bello propulsando seu muneribus mitigando, de sua regnique incoiumitate pertractet;
15

quod

nisi celerius faciat, et se et


iri

Toleta-

num regnum
niam
liter

perditum

in

prximo

sciat.

At barbarus

saniori usus consilio,

immensam

pecu-

auri et argentipretiosarumque vestium conglomerat,


fide,

atque accepta formidinis

ad regis presentiam humiillius

properans, excellentiam
^

obnixius

postulat, ut

20 acceptis muneribus fines suos vastare desistat.

Ad

hoc

tamen
dicit.

et se et regnum suum sue potestati commissum Porro Fredinandus rex, barbarum quamvis ^ ficta

locutum

intelligebat, et ipse longe aliter

'^

animo

gereret,

19

2 preocupat 21 obnoxius

9 tenses: /. 51
[Link].

v.

10 aflictas

13

mittigando
aliter

/alia

comissum

23

loqutum

faifa

Interficit corrige Huici.

2
3

Alcal, la Mise, y el ms. 51Castriy la Mise. As, la Mise, y Lucas.


as corrige el

As,, la Mise; etiam, Lucas. 5 6 Quamvis barbarum^ Lucas, mejor, y ms. 1508.

As, la Mise.

Botamen pro tempore accepta pecunia, Cartaginensem provinciam expugnare desinens, multa honustus
^

preda

in

Campos Gotorum
5

se recepit.
regis colloquium

Interea domini
tens, ei in

Sancia
fieri

regina pe-

sepulturam regum

ecclesiam

Legione

eorundem corpora iuxta ^ magnificeque] humari debeant. Decreverat namque Fredinandus rex vel Onnis 3, quem locum carum semper habebat, sive in ecclesia beati Petri de Aslanza corpus suum sepulture tradere; o porro Sancia regina quoniam in Legionensi regum cimiterio ^ pater suus digne memorie Adefonsus princeps et eius frater Veremudus serenissimus rex in Christo quiescebant, ut quoque et ipsa et eiusdem vir cum eis post mortem quiescerent, pro viribus laborabat. Rex igitur pepersuadet, ubi et
coniugis annuens, deputantur cementarii

15 titioni fidissime

operam dent tam dignissimo labori. Ceterum Fredinandus rex ordinatis per confinia rebus, cum primum opportunitas temporis advenit, congregato
qui assidue
-^

rursus exercitu, in

Beticam

et

Lusitaniam provincias ho-

20

stiliter

profectus
villis

est;

depopulatisque barbarorum agris ac

plerisque

incensis,

eidem Benahabet Yspalensis rex


occurrit,

cum magnis muneribus

eumque per amicitiam

perqu decus regni obsecrat, ne ipsum regnumque suum persequi velit. Fredinandus vero rex ex ^ more humanas

coloquium

6 iusta

humari:

/".

52

Onis

10

ci-

minterio

19 rurssus

Bethicam

24 cx/a/a

2 3
fiere

As tambin la Mise, y Lucas. Por iuxtini. fuste, la Mise, y el ras. 1 508. As, Pellicer; omis u ois, la Mise. Seguramente se a ua.
As,
la

re-

4
5

Mise.

del cod., con letra igual: Lectio prima. As, la Mise.

Al margen


miseratus angustias,
tur,

8i
flecti-

dum
|

precibus grandevi barbari

omnes idneos

viros ex hibernis accersiri iubet, quo^

rum consilio disponat quem finem supplicationibus regs Maurorum imponat 2. At ubi consultum erat ex cnnsilii decreto, et muera recipit et ^ corpus martiris beate luste, que olim Yspali cum corona martirii perrexit ad Christum, quatinus eum ^ ad Legionensem urbem transferat,

reddi sibi imperat.

Imperialibus cuius iussis

illico

barbarus assensum pre-

10 bens, ei se daturum beatissime virginis corpus spopondit. Qua sponsione accepta, postquam de expeditione illa ventura fuerat Lesione, rex Fredinandus convocat ad se Alvitum huiuscemodi ' regie urbis venerabilem episcopum,
et 15

Ordonium Astoricensem reverendum antistitem, simulque Munionem comitem, et eos cum manu militum ad
virginis

deferendum prefate venientes mandata


Novi, inquit,

corpus

Yspalim

mittit.

Oui

me

regis Benahabet referunt; quibus ille: domino vestro promisisse quod queritis;

sed nec ego nec aliquis


abeun|tes

meorum

vobis corpus quod deside-

20 ratis ostendere poterit; vos

ipsi querite, et

inventum

tollite

Ceterum delitescendo an ver barbarus nostre legationi ista dixerit, parum comperimus; sed plerumque humane voluntates ut sunt vehementes ita et

cum

pace.

mobiles.

viros: /. 52 V.
7

ybernis
8 redi

suplicacionibus
21

4 disponjit,

/7r

imponat

eam

tes:/.

5-?

delitiscendo

2
3

SupplicJhus, As, la Mise,

la

Mise.
el

y Lucas; ponat,

ms.

508.

Desde aqu coincide

esta narracin con las

Actas

referidas, aproximadamente. '4 As, las Actas y el ms. 515

Huiisce, la Mise.


Quod
1

fratres, nisi divina

audiens egregius Alvitus episcopus socios


'*

suos sic monet

dicens:

Ut cernimus,

miseratio labori nostri itineris subveniat, frustrati recede-

mus. Necessarium itaque videtur,


5 nichil impossibile est

dilectissinii, ut a

Deo

cui

opem

querentes, hoc triduo ieiuniis

et orationibus insistamus,

quatinus divina niaiestas occul-

tum nobis

sancti

corporis thesaurum revelare dignetur.


preci-

Placuit cunctis exhortatio presulis, ut triduum illud

bus peragerent. lamque die


lo buerat,

tertia

emenso olimpo

sol occu-

cum

quarta superveniente^ nocte venerabilis presul

Alvitus pervigil orationi insistebat. Interea

dum

sella resi-

dens

^,

fessa

membra

paulisper sustentaret, atque

secum
la-

nescio quid de psalmis recitans pre nimio vigiliarum

bore sompno opprimeretur, apparuit


15
tali

e
|

quidam

vir

vene-

randa canitie comptus, pontificali nfula


voce alloquens
ait:

amictus,

eumque
ad

Scio quidem te

cum

sociis tuis

hoc venisse, ut corpus beatissime


ferente's

virginis luste hinc trans-

vobiscum. ducatis; sed quoniam non est divine

voluntatis ut hec civitas abscessu huius virginis desoktur,

20 immensa

Dei pietas vos remittere vacuos non patiens,


^.

meum donatum est vobis, quod tollentes ad propria remeate Ouem cum reverendus vir interrogaret, quis
corpus
esset qui talia sibi
*'

iniungeret,

ait:

Ego sum Yspaniarum

monet/alta
10

9 pcubuert 16 aloquens

8 exortacio 6 rnagestas 7 tesaurum perueniente 14 aparuit 15 amictus: /". JJ z. 22 remeare 21 propia 20 remitere 19 abcessu

Al margen: Lectio
As, As,
la

IIJ^

2 3

Mise.
las

4
5

la Mise; siipervenerat, Se Itlila sedeis, las Actas. As las Actas y la Mise, el Mnita agregan las Actas.

Actas.
1

ras.

508 y Berganza.

doctor huiuscemodi
Evigilans
^
^

83

Ysidorus. Et- hec


visioni congratulan ac
si

urbis antistes

dicens ab oculis cernentis evanuit.

autem presul cepit

Deum
5 visio,

attentius exorare, deprecans ut

ex Deo esset hec

iterum
^

et

tertio plenius innotesceret. Taliter orans

rursus

obdormivit; et ecce [Link] in

eodem

habitu,

non

dissimilia

quam
a

prius verba perorans rursun evanuit-

Expergefactus

iterum

pontifex,

alacrius trinam visionis


|

admonitionem
o

Deum
dictus

exoraret,
veluti
tertio

Domino implorabat; qui dum obnixius^ tertio sompno corripitur; tune vir supraet

semel
ter

secundo

ei

apparens, que antea

dixerat,

replicavit, atque virga

quam manu
in

tene-

15

quo sanctus thesaurus latitabat ostendit dicens: Hic, hic, hic meum. invenies corpus; et ne putes te fantasmate deludi, hoc erit tibi signum mei veridici sermonis, quod mox ut meum Corpus super terram eductum fuerit, molestia corporis corripieris, quam finis vite subsequens, exutus hoc mortali corpore, ad nos cum corona iustitie pervenies. Qui postbat
terre

solum

percutiens, locum

20 quam loquendi finem fecit, visio ablata est. Surgens ergo presul a sompno, certus de tanta visione, sed letior de sua vocatione, facto iam mane socios hortatur dicens: Oportet nos, dilectissimi, omnipotentiam summi Patris divinam pronis mentibus adorare, qui nos sua gratia

antiste

et falta
1 1

occulis

amonicionem
23 opportet

dum:

f.

54

obnoxius

aparens

22 ortatur

Huiisce^ las

Actas y

la

Mise.

2
3

Mise. Al margen: Lectio IIIJ^


As,
la

4
5

Rursian,
As, los

las

Actas y
el

la

mismos y

Mise. ms. 5 i

preceder
est

est dignatus, et
^.

mercedem
etenim

nostri

frustnari
|

passus laboris
beata ac

Divino
^

nutu

non prohibemur

membra
5

Deo ^

dicate virginis luste hinc abstrahere;

sed non minora deferemus

dona,

dum

corpus beatissimi

Ysidori, qui hac in urbe sacerdotii potitus est nfula, et totam Yspaniam suo* opere decoravit et verbo, delaturi umus. Et ^ hec dicens, ordinem visionis eis seriatim patefecit. Quod audientes immensas Deo gratias referendo, regem Sarracenorum simul adeunt, eique universa ordilo ne^ pandunt. Expavit barbarus, et licet infidelis virtutem' tamen Domini admirans dixit eis: Et si Ysidorum vobis tribuo, cum quo hic remanebo? Ceterum tante auctoritatis viros spernere non audens, dat licentiam confessoris membra inquirere. Stupenda loquor, ab hiis tamen qui inter15 fuere prolata.

Siquidem sepulchrum beati corporis dum quereretur,. cum qua sanctus confessor trina percussione locum monumenti monstraverat, in ipso terre solo inventum est. Quo detecto tanta odoris fragrantia emanavestigium virge

20

vit,

ut capillos capitits et barbe

omnium
|

qui aderant, ve-

luti

nbula nectareoque balsami rore perfunderet. Corpus


facto erat ob-

autem beatum ligneo vsculo ex iunipero

precedente
abstraer

laboris falta

prohibemur: f. 54
10 liced 16

v.

de

dicate

4 deferimus
qui:
/".

sepulcrum
22 lineo

19 flagrancia

20 capilos

55

20 nectaroque

As, las Actas, la Mise,


Itiiieris

el

ms. 51-

aaden las Actas, y esta misma palabra suplieron aqu Berganza y Burriel (B. N., ms. 13127). As la Mise, en sustitucin de la palabra echada de 3 menos tintes, con ventaja. 4 As, las Actas y la Mise. Al margen: Lectio II11." 5 6 Quiz ordinate^ en el original. Ordinatim, las Actas; per ordinem^ la Mise.
2

85

est,

tectum. Statimque ut reseratum

venerabilem virum
ac sptimo de

Alvitum episcopum egritudo


spiritum tradidit.
5

corripuit,

accepta penitentia angelicis manibus, ut vera fides credidit,

Ordonius autem
sis presulis,

Astoricensis episcopus et omns

exercitus, accepta gleba beati Ysidori et corpore Legionen-

am ad regem Fredinandum repedare

festina-

bant,

cum

ecce rex Sarracenorum supradictus Benahabet

lo confessoris iactavit, atque ex

cortinam miro opere contextam super sarcophagum beati imo pectore magna emittens
suspiria dixit:

En ab

hinc Ysidore vir venerande recedis;

ipse

tamen

nosti tua qualiter et

mea

res est.

Hec ab

illis

sunt nota, qui presentialiter se audisse testati sunt.


Legati ^ vero cum tanto dono celitus misso iter arripienad propria sunt reversi. In reditu quorum gloriosissimus rex Fredinandus magnum exhibuit apparatum;
|

15 tes,

de obitu Legionensis episcopi contristaretur, tamen adventu - beatissimi confessoris Ysidori ambitiosam exhibuit [Link]. Cuius sanctum corpus in basilica beati
qui
licet

20 lohannis Baptiste,

quam isdem

serenissimus rex, ut paulo

memini, Legione noviter autem venerandus antistes


fuerat,

fabricaverat,
in ecclesia

reposuit. Alvitus

beate Marie cui preobitus sui, ab Yspa-

Deo annuente habet sepulchrum.


annos quatuorcentos
*

Igitur post

9 sarchophagum 3 y 6 acepta 18 auentu nandus: /. iJ v. 17 liced 24 Ispalenssium 23 sepulcrum

10 confesoris 19 exibuit

16 Fer-

20 lohanis

Al margen: Lectio V."


As, varios copistas; adventui, la Mise; eventii, Fe-

rreras.
3

Reptese aqu

la falta

de

ante,

como en

pasaje an-

terior,

y fu suplida por Son cccrLxviii, segn las Actas; pero 427 segn cmputo ms fidedigno deducido de las Actas mismas.
Burriel.


lensi
^

86
est

civitate translatum

corpus beatissimi Ysidori

confessoris Christi, atque \n urbe Legionensi

cum digno
in

honore conditum. Aggregatis etenim


libus episcopis et
5
-

totius regni sui nobi-

abbatibus, prefatam
fecit,
*

ecclesiam rex

honore confessoris consecrari


nationis millesimo

anno Dominice

incar-

Lxnf

3,

xi

kalendas lanuarii.
illa

Ceterum

cum

tanta devotione in festivitate


sancti

rex

gloriosissimus ob reverentiam

antistitis humilitati

deditus fuisse perhibetur,

ut

cum ad convivium ventum

lo fuerat, religiosis quibusque viris delicatos cibos, deposito


regali supercilio, vice
ret.

famulorum propriis manibus appone-

Regina quoque Sancia


exhiberet.
In eo

cum

filiis

et

filiabus suis reli-

que multitudini more servulorum omne obsequium humiliter

15

autem loco quo


et

beati corporis reliquie a ideli potalia

pulo venerantur, tanta et

m ir acula

Dominus

noster

ad honorem

gloriam nominis sui dignatus est ostendere,

quod
20

si

aliquis peritus ea

membranis

traderet,

non minima

librorum volumina conficeret. Sed michi qui regum gesta

tantummodo
sentiarum
'^

scribere proposui, non. est intentio in pre-

evolvere quanta et

quam

crebra miracula per

confessoris merita in diversorum languentium corpoFibus

Agregatis

4 et/alta

confesoris

\\\.'^

falta

8 santi

ut: /.

56

20 present

harum

2
3

As, las Actas y la Mise. As, la Mise. As las Actas, la inscripcin conmemorativa
regio.
el

y un
suso-

diploma 4 Fu
dichos.
5

da

xii,

segn

la

inscripcin

y diploma

Al margen: Lectio VI."


As,
la

Mise,

correccin de Huici; korum, Berganza.

eiusdem
cepta
^:

87

Amen.

suffragia querentium, a divino opifice sunt preipsi gloria in scula

seculorum.

lo

15

adventum corporis Ysidori almi pontificia, cum Fredinandus in tuendo et ampliando simulque exornando regno serenissimus princeps solit) suo Legione resideret, habito magnatorum suorum generali conventu, ut post obitum suum, si fieri posset, quietam nter se ducerent vitam, ^ regnum suum filiis suis divider.e placuit. Adefonsum itaque, quem pre mnibus liberis carum habebat, Campis Gotorum prefecit, atque omne Legionensium regnum sue ditioni mancipavit. Constituit quoque Sancium primogenitum filium suum super Castellam regem. Necnon et iuniorem Garsiam Gallele pretulit ^. Tradidit etiam filiabus suis omnia totius regni- sui monasteria in quibus usque ad exitum huius vite absque mariti copula viverent. Sed et religionejn christianam,quam ab infantia devot
Igitur post
|

amplexatus fuerat

'^,

summa cum devotione

custodiens,

hanc quam noviter construxerat ecclesiam, et in honore sancti antistitis Ysidori dedicaverat plurime pulchritudi20
nis,

auro

et

argento lapidibusque preciosis ac sericis cor|

tinis

decoravit. Ecclesiam mane, vespere item

nocturnis

horis et sacrificii

cum

clericis

tempore impigre frequentabat; interdum voces modulando, in Dei laude poUenter

exultabat. Colebat pre ceteris sacris et venerabilibus locis

25 ecclesiam sancti Salvatoris Ovetensis,

quam multo auro

et

sufragia

percepta
17 21

regno: /. 5

v.

11

dictioni

13 Gallicie

pertulit

est /7r fuerat

19 santi

pulcritudinis

20 preciosis: /. 57

eclesiam

noturnis

Perpetrata, la y\.\^c\ perfecta corrige Huici. Ei aade aqu la- Mise; z7//, Lucas; pero ambos omi&\ siLun

ten
3

que

sigue.

As, Asi,

la la

Mise. Mise, y Lucas.

Nichilomimus ecclesiam beati lacobi apomuneribus exornare studuit. Quid plura? eque Fredinandus pius et excellentissinmus princeps toto vite sue curriculo quicquam carius duxit, quam ut regni
argento dotavit
stoli diversis
i.

sui principales ecclesie suis


ritate,

donis veteri pollerent auctoet ditate forent.

atque omnes per Uum non solum quiete et defense,

.verum etiam suis laboribus rnate

Amabat pauperes peregrinos, et in eis suscipiendis magnam habebat curam. Ad hoc ubicumque christianos, monachos, clericos vel mulieres Deo dicatas in paupertate vivere compererat, eorum penurie compatiens, aut per se
|

ut eos consolaretur, venire seu

consueverat.

Unde factum

est ut

pecuniam mittere crebro monachos cenobii sancti


eis

Facundi
15 contentus,

visere misericorditer veniens monstico ordine

hora refectionis

cum

humihter sumeret

ci-

bum. Ceterum cum ex more coram abbatis mensa super quam et ipse recumbebat, fale ad vinum bepedicendum prepararentur, aliatum est domino regi quoddam vitreum crtera vino plenum, quod iussu abbatis ut de vino pro
"^

20 benedictione biberet, rex incaute accipiens cecidit super

mensam, et ut erat fragihs nature, frustatim ^ confractum * est. Tune rex anxietate velut magni reatus percussus, vocat necessario
et

vas

25 riter

ad se unum de circumstantibus suis pueris, aureum quo ipse assidue bibebat, sibi adduci celeimperat. Quod ubi incunctanter defertur ^, super men-

sam

erectus sic fratres alloquitur dicens: En, domini mei,

II

aut: /.

57

V.

18 qiiodan

21

frustratim confiactus

22 velud

25 difertur

26 aloquitur

2
3

Donait^ la Mise; dtavit, Lucas. Resulta neutra esta p;ilabra; zyas^ Lucas.
As,
As,
la la

Mise, y varios copistas.

Mise, y Lucas.

pro confracto hoc beatis martiribus restituo

vas. Statuit

quoque per

unumquemque annum

vivens

pro vinculis

peccatorum resolvendis, Cluniacensis cenob monachis ^. mille ureos ex proprio erario dari Ouibus rebus ita bene ordinatis, cum expedita manu ad Celtiberie provincie pagos vastandos ac villas Mauro-

rum

diripiendas profectus est.

Cumque

ibi

diu moraretur,

omnia que extra munitiones erant


latus,

ferro et

igne depopuin
'*

Valentiam

civitatem accessit;

quam

brevi ex-

lo pugnasset, nisi egritudine correptus decubuisset. mnibus tamen Celtiberie provincie civitatibus et castellis in deditio-

nem

acceptis,

in ipsa

corporis valitudine mense

Decem-

brio Legione delatus, apud


Christi
15

sancti Ysidori confessoris

memoriam

oravit.
^

Ingressus est enim

civitatem

vim

kalendas lanua-

poplirii die sabbato, ex more corpora sanctorum fixis mortis terribilis tibus adorans et petens, ut si iam hora sibi imminere videretur 6, ipsis cum angelicis choris inanima eius a potestate tenebrarum libera, tervenientibus
|

20 ante tribunal Christi sui redemptoris illesa presentaretur '. Ceterum in ipsa celebri nativitatis Dominice nocte, cum adfuit clerici festivo more natalicium matutinum canerent, letus poterat, qua virtute atque rex, domnus nter eos Advenit matutinorum: sonum ultimum concinere cepit

pro: /.

5S

stauit

3
y.

pecatorum

9 accsit
23

viii.

18 videtur

19 anima:/. Je?

20 presentetur

donpnus

As,

la

2
3

Dar,

la

Mise, y Lucas. Mise.

4
5

6 7

Omiten esta partcula la Mise, y Lucas. La Mise, y Lucas agregan aqu in. As, los mismos con exactitud. As, la Mise, Pellicer y Perreras. As, Lucas y Pellicer; presentantur, la Mise.


nobis,

90

canebant; suc-

quem tune temporis more Toletano


^,

centoribus autem respondentibus: Eritdiinini omnes qui


iudicatis terram

quod Fredinando serenissimo


"-;

regi

non

incongrue tune conveniebat


5

qui

dum
^.

vivere sibi

licuit, et

regnum
tie

eatholiee gubernavit et seipsum presso impudiei-

freno funditus eruditum reddidit

Porro illueeseente
orbi die, ubi

nativitatis Filii

Dei elara universo

domnus

rex se artubus defieere prospicit, mis-

sam eanere

petit,

ac pereepta eorporis et sanguinis Christi

lo participatione, ad leetum

vero luce adveniente, seiens


se episeopos et abbates et

manibus deducitur. In crastinum quod futurum erat, vocavitad religiosos viros, et ut exitum suum
|

eonfirmarent,

unaeum

eisad eeelesiam defertur, cultu regio

ornatus
15

cum corona

eapiti imposita.

ram

altarlo sancti lohannis et

Dein fixis genibus cosanctorum corporibus beati


dixit:

Ysidori eonfessoris Domini et saneti Vineentii martiris


Christi elara voce

ad

Dominum

tuum regnum, Domine;


20

tu es super

Tua est potentia, omnes reges, tuo im-

perio omnia regna celestia, terrestria subduntur; ideoque

regnum quod

te

donante aceepi, aeceptumque quandiu tue


animara
istius

libere voluntati placuit rexi, eeee reddotibi: tantunn

meam

de vorgine

mundi ereptam,

ut in pace susei-

pias depreeor. Et hec dieens exuit regalera elaraidem

qua

induebatur corpus, et deposuit geramatam coronara qua


25 ambiebatur eaput, atque cura lacrimis ecclesie solo prostratus*, pro delietorum venia

Dominum

attentius

exora-

II quod:/".

8 dopaus 6 reddit 4 c nueniebant 7 illuscegente 25 eclesie piostratus, exorabat pro 15 lohanis 59

26 exorabat f.

S9

v.

Psalm.
As, As, As,
la el la

II,

10.

2
3

Mise, y Lucas; tambin, Pellicer editor de Lucas y Berganza. Mise, y Lucas.

el

ms. 51^


bat
1.

gi

episcopis accepta penitentia, [Link] cilicio pro regali indumento, et aspergitur ciere pro ureo diademate; cu in tali permanenti penitentia duobus diebus vi-

Tune ab

vere a
5

Deo

datur. Sequenti

autem die que

est feria tertia^

hora

diei sexta, in

qua sancti lohannis Evangeliste festum

celebratur, celo inter

manus pontificum

tradidit spiritum.

Sicque in senectute bona plenus dierum perrexit in pace, era millesima c'^iii^. Cuius corpus humatum est in ecclesia ^ Ysidori summi pontificis, quam ipse Legione a beati annp regni sui xxvn, mensi10 fundamento construxerat bus VI, diebus xii.
;

santi

milsima

As, la Mise,

y Lucas; pero como nuestro cdice


palabra, fu tachada mal esta segunda

repite antes la

misma

en

el siglo xvii.

Aqu
XVII
la

el

el siglo

de hecha
Berganza.

cdice deja un trecho en blanco, llenado en con loannis Baptisfe et, seguramente despus copia sobre que actuaron los ms. 51 y 1 508 Y

APNDICE
Traslacin del cuerpo de san Isidoro.'

M^M.
lensi

XJ VIVS beatuin
sit. etsi

corpus diuina dispensatjone ab yspalxviii. est translatuw. atq/^*? in

urbe post annos. cccc.

urbe legionensi condigno honore


id actu;

sepultu/;/. Qualiter

uero

non

claro ueraci

tamen
igitur

stilo

huic operi

d'ignum duximus inserere^.

Anno

septuagsimo. V.

post transitu? gbrz'osissimi presulis ysidori. om7is gens

gotorum occulto
tradita;

d-i

iudicio.

gentili

gladio ferienda, est

Transmarini namque sarraceni. mare illud quod yspalensi urbi alludit transfretantes! primu; eandem urbew

ceperuwt;

Dein betica;/ et lusitania;;/ prouinciaw. occuparuwt; Quihus rudericus rex aggregato exercitu gotorum! armatus occurrit. Sed quia prefatz^j rex neglecta religione diuina. uitjoruin se dominio mancipauerat. protin/<5 in fuga;;/ uersus. et om;?s exerciM fere ad internitionew/ usq^". gladio
deleites est;

Sarraceni

deinceps longe lateq?^^ uagantes

Biblioteca nacional; ms. 112,


las iniciales

f.

105

v.

Van de

letra

gruesa
2

que son

rojas en el cdice.
.1.

Al margen

del cdice,

94

innmeras orr'iasqtie cedes p'/-petraruwt; Qui quantascedes quantasqz/' strages nostrornm dederint! testantur euersa castra, et antiquaru; urbiu7 diruta menia; Ea tempestate om;/is yspania luxit monasteria in se euersa. epis-

copia destructa. libros sacre legis igne co^zbustos. thesauros ecc\esiaru)n direptos. omj/es ncolas, ferro, flama, fame.
co;?su/;?ptos;

Tndem
^

pietas

illa

que non

est slita eos

quos

corripit

ad

internitjone;; usqiie. delere: sed flagellando

misericorditer corrigere. nimos pelagii cuiusdam qui regia traduce extitit oriundus corroborauzt. et contra sarra-

belluw

coua snete marie rebellando eis zutem in conflictu illo diuina manis pro nosts pugnauerit ex hoc potest aduerti; quod armocenos loco
q/i

dicitur

indixit! Qualiter

rum

spicula a sarracenis missa. in eos ipsos uis diuina reet

trorsit:

rupes queda; dfi nutu

pr'cisa corru/t;

et

ex

sarracenis non mnima;;? multitudinew opprimendo extinxitl Quod siquis ad plenu; uoluerit noscere lgubre;;;
hystoria;;? temporil

illor?;;;

studeat legere;

Illo

ex tem-

pere

rursu;; g\ora et regnu;;? gotice gentis.

snsim ztque

paulatim cepit ueluti uirgultu;;? ex rediuiua radice pullulare; et industria regu;;z

qui regali stegmate progeniti api-

cem

regni nobiliter gubernabant. singulis

momentis

suc-

crescere;

Fuere mnqtie armis

et uirib;/5 famosi. consilio

clari! m'isericordidi atqt^e iusticia pr'cipui.

religione dediti;

Quiqz" etja;; episcopia innouaru;zt. baslicas fu;daru;t: et

thesuris dtaru;?t. auro et

gemmis

librisq?^^'

ornarunt! ac

pro

uirbi" chn.y^iani

n<7minis gloriam dilataru;2t.

Ex quoest

rum

illustri

prosapia emersit uir clarissim;/i" frednandus

sancii regs filius.


noi-^ra
^
|

Qui ut sceptra regni possedit non

ntentjo euoluere. quanta;;? et

quam

crebra; per-

niciew sarracenis intulerit Hic nter reliqua pietatis opera

Folio io6.
a

Al margen,
Folio lo6
V.

.II.


que
in

95

benabeth hyspalensis urbis

religiose gessit petiit a

rege, quatin^j- sibi corpus beatissime uirginis luste.

quod
legio-

eadew urbe

quiescit concederet ut

ea.7n

ad urhem

ne;;r transferret;

PeticionibJ cujus ut uoluit assensuw? prebuit et ei

se daturu?^ se promisit. qua sponsione accepta conuocauit

rex

fredinandus

uenerabilew aluitu7 legionensis


munione/// comitew
cu;^?

urbis

episcopum. et reuerendu/;/ uiru? ordonu/


episcoptn\\
s,\rc\\x\(]ue

astorcense;/?-

manu

miii-

tuw. et eos ad deferendu7/ supra dicte uirginis corp//x hyspalim misit; Qui uenientes! causawz sue legatjonis reg

benabeth patefeceruwt;

Quihus

ille

ait.,

Scio plae

me domino

nestro (\uo

dicitis promisisse.

nifis uobis Corpus quod queritis ostendet; Vos ipsi querite et inuent\xm tollite. et abite; ^ Quo respowso accepto! uenerabilis
nec\ite aliquis

sed nec ego

ex

episcopus aluitus. secreto socios


nitis

tali

uoce
nisi

affatur;

Ut

cer-

socii nostri

itineris

laborew

diuina miseratio
est dilectis-

releuauerit frustrati

recedemus; Necesse ergo

simi ut a d'o ope;; queram?j".' et hoc triduo ieiuniis et


orationib^i" insistamwj. quatin^j- diuina maiestas occultuw^

nobis sanen corporis thesauruw

^
|

reuelare dignetur Pa-

cuit cunctis exortatjo presulis. et triduu;/? illud ieiuniis et

oratjonibus exegenint; lamq?^^ die tertja


sol occubuerat.
bilis

et quarta

emenso olimpo nox sup^ruenerat. cun ueneraorationi insistebat;

presul
Interea

albitzj" p'ruigil

um

sellula

sedens secuw nescio quid de psal-

mis ruminaret'. sompno opprimitur; Apparuitqw' ei quidaw uir ueneranda canitje comptus. pontifican nfula amictus taliq/" eum uoce alloq?<ztur; Noui quide;// te cuui sociis tuis ad hoc uenisse ut

Al margen,
Folio 107.

.III.

- 96Corpus beatissime uirginis luste hinc transfere;2tes deferatis; Et licet non sit diuine uoluntatis ut hec ciuitas abscessu huius desoletur uirginis tamen non uacuos diuina bonitas
uos remittet; Corpus naniq^" meu;;^ uobis est donatuw!

quod

tollentes auferte! et securi ad propria remeate.,

Quem

cun reuerendus uir 2L]uitus interrogaret quis


ait.

esset qui talia sibi mnita iniungeret

Ego sum
ysidorus;

hyspaniaru;// doctor, huiusce urbis antistes


dicto ex oculis cernentis euanuit.
uisioni
^

Quo

Presul

uero euigilans

cepit co;?gratulari.
si

et

eum

attent]us exorare: etfflagitans ut

ex eo esset hec

uisio. iteru//? et tertjo plenius innotesceret.

Sin au/-m. discederet. Taliter orans. rursuw obdormiuit.

^quaw

Et ecce. ideni ipse uir apparens non dissimilia prius uerba p'rorauit; Rursuwq" euanuit;

Kxpergeactus iteruw pontifex


oraret. tertjo
Uirq/z"

alacri/^y trina;;/ uisionis

amonitjone;;? a oimno implorabat; Qui du;;z obnixius euTs\

sompno

corripitur;
ei

supra dictus ueluti semel atque secu;;do.

apparuit. et que antea dixerat tertjo replicauit, et uirga

manu tenebat. terre solum p'rcutjens tertjo. quo corp2iS sanctum delitescebat ostendit: dicens. hic. hic. hic. meu;;/ inuenies corpis., Et ne putes te fantstica uisione deludi. hoc erit tibi signum ueri. Mox ut
pastorali qua.m
in

locuw

meum

corp;/jr

super terram eduxeris

molestia

corporis

corripieris. qua;; finis uite statim subsequetur;

Sicque exutus hoc mortali corpore ad nos uenies;

Quo

dicto, uisio ablata est; Euigilat presul certus

de

tanta uisione. et letus de sua uocatjone; Factoqw"

mane ad

socios dixit. Oportet nos dilectissimi diuina;;/ om;?ipotentjam submissis uultib^j" adorare, qui nos sua gratza. prece-

Al margen,
Folio 107
V.

.IIII.

^97 ^
dere est
ac D-o
dgnat/<j- et

mercedem

nostri itineris frustran

non

est passus; Diuino

enim nutu proibemur membra beate dicate uirginis I ust hinc abstrahere. sed non mi-

nora deferemwj- pignora.


hac
in
^
I

suo
^

du//i corp/a beatissimi ysidori qui urbe sacerdocii potltus est nfula; et hyspania;;? opere decorauit et uerbo; suni/^i- delaturi;
ait.

Hec

et

ordinew

uisionis

eis seriatim

pate

fecit;

Quod

audientes. dfo grat^^s referunt; et


ei

regem sarracenod'i

r/i/u

simul adeunt. cunctaq/'


licet infidelis

ordinatim pandunt; Qui-

bns auditis
CU7//

uirtutew tamen
si

perpendens

expauit. eisqie respondit; Et

ysidor/^w uobis tribuo

quo

tatis fas sibi

fessoris

remaneo? Sed quia uiros tante auctorime/wbra coninquirere; Mira loquar. ab his tamen qui interfuere
hic ego

non

erat spernere dat licentjam

me

reminiscor audisse; Sepulcru;//- uidelicet corporis beati

du7n quereretur. uestigiu?// uirge ciwi qua beatus confessor


trina percussione locu;/

monumenti monstrauerat.

in ipso

ierre solo
tja

inuentum

est;

Quo

detecto! tanta odoris fraglan-

emanau/t ut capillos capitis et barbe

omium
^

qui ade-

rant.
au/''m

ueluti nbula et balsami rore p^rfunderet;

Corpz^y

beatu/ ligneo uasculo ex iunipero acto. erat ob-

tectuw; Statim uero ut reseratu?// est: reuerendu;


aluitu;;?

uiruw
^
|

episcopum. egritudo corripuit. et sptima die ac*

cepta penitentja iuxta est

dictu; uisionis. angflis ut

cre-

dimus. spirituw tradidit; Asturicensis ^uteva episcopus ordonius


et om;is exercit/.y.

accepta gleba beati ysidori. et


aluiti

corpore presulis legionensis

ad regem fredinandu;;

Folio io8.

2
3

Al margen, Al margen,

.V.
a

.VI.

4 El cdice, acaso por error del copista, pone c aon signo de abreviatura, resultando cum que deja la frase sin
sentido.
5

Folio io8

V.

Dum uero corp/w beatissimi ysidori \igneum gestatoriu/;/ poneretur rex sarracenorz<? supra dictus benabeth cortinam oloserica??2 miro opere conttxfestinaba??! repedare;
in

taw supra corpus

eius iactauit. et

magna ex intimo pectore


est;
illis

trahens suspiria dixit; Ecce recedis ab hinc ysidore uir

uenerande. Ipse tamen nosti tua qualiter et mea. res Unde mei memore?;/ te sempT deprecor esse: Hec ab
qui audiere

me

recol audiuisse;

Quibus

ita

p^ractis

ad

propria

cu/;/

su;;/ma leticia sunt regressi; In aduentu q;/0'

rum
aluiti

rex gloriosissim?/^ fredinandus magnu;;/ exibuit appa-

ratuw,;

Et

licet contristaretur.

de obitu legionensis presulis

quem mira semper


pompam;

ueneratus fuerat dilectjone tamen

occursui gbrzosissimi confessoris ysidori ambitiosa;;/ prebuit


Corpusq/z" eius beatu;;/ in basiiica;;;

beati

iohannis

babtiste qua;;/ hisdem rex nouiter fabricauerat deposuit;


Aggregatisqz/" uni| uersis regni sui nobilib;/j uiris
epzscopis
dieqz^?
atqz/"

eam
^

honore confessoris consecrari fecit! hokalendaruw ianuarii dies dedicatjonis ecdesie et


in

translatjonis beati antistitis festiue

annuatim celebratur; Tanta SLutem deuotione in festiuitate illa rex clarissimus cum om;/i domo sua ob reuerentjam beati confesad conuiuiu;;/
religiosis

soris humilitati dedit//^ fuisse perhibetur ut cu;;/ uentu;;/


fuisset

quibusq/z" uiris delicatos

cibos deposito regni sup'rcilio contentus uice {dmulorum


manib/j-

propriis apponeret; Regina quoqz/?

cum

filiis

et

filiabus suis relique multitudini

more
^

seruulor/////

omne

obseqiuw humiliter dependeret.

In eo au/-m loco quo

Al margen, .VIL
Folio 109.

^
3

Raspadura amplia bajo el nmero, por consecuencia de haberse escrito primero aqu varias letras.

Al margen, .VIIL


talia

99

sancti corporis reliquie a fideli plebe uenerantur. tanta et

et

miracula dominus nosfer ihestis Chrisfus ad honorew g\oriam sui nominis est dignatus ostendere. cecis lumina restituendo. surdis auditum reformando, inmuwdos spiritiis
si

ex obsessis corporibz^ elimina?;do. claudis gressu;;/ redintegrando ut


aliquis peritus litteris ea traderet.

non minperitja.

nima
1

libror/7/z

uolumina cowficeret; Sed partim


[

partim negligentja silentjo stmt obtecta:


Oiod
si

indubia fides petentu?;/ exigat. non


noster

dissi-

milia
su;;/

oiiiinus

ihesus

Christus

per cowfessore;

usque hodie dignatwr oprari; Reliquie uero beati

cowfessoris ab hyspalensi urbe tra;/slata. Btque legicnew/t

suut delata;
Christi
I.

Anno
III.

ab incarnatjone don/ini nosiri Ihesu


i.

Lx.

Kra
I.

c.

i.

^
iii.

Indictione.

Concurrente,

Ad

laude?;/ quoq?/^

quod cum hyspale'nsis ciuitas pr?pter equoris calidum uaporew nu;/qua/72 sit solita uredine?;^ glaciei p'rpeti'. eo tam"/? anno quo exinde beata mewbra sunt abstracta! adeo urente glacie est exusta. quo eque vi uinetis. eque in oliuetis. seu ficetis. aliquid
pontificis almi uidetur pTtinere illud

irucius remaz/serit; Dicat quisque prout sentit.

Ego

au/'m

astruo ipsa qnoque elementa discessuw sanen corporis


sensisse sentje;/do doluisse. incolasq^/" urbis tanto patrono
destitute! priuatjone

uero et huius scemodi opeiihus electos suos

mortaliuw glorificat. angelorum sua illos

fructuuw dn nutu prcussisse; His in cowspectu sanctorum et patris d'i presentja in qui
uisione

remunerat ihesus Lhrtstus <[ui cum eode/w patre et spiritu sa?rcto unus deus uiuit et regnat per nuqua7/ finienda seciorum secia, amen.

como

Folio 109 V. Atravesada al margen esta ltima clusula de subsanando un olvido.

la

Era,

REGISTRO DE NOMBRES GEOGRFICOS,


GENTILICIOS

Y PERSONALES

'

Abderrahaman Abderrahaman Abderrahaman

[I],

Cordubensis maurorum rex, pg.

i6, [23].

[II],

maximus maurorum
Cordubensis rex

rex, pg. 26, 31.

[III],

[39], pg. 51, 52, 55, 56.

Abofalit, Ispanie

dux

et procnsul, pg. 43.

Abolmondar Albus,

[Castelle] comes, pg. 48 Abohahia, Cesaraugustanus rex, pg. 51. Abulhabaz: vase Hulit. Abulmutarraf, crassus, ismaelitarum rex, pg.

40, 46.

Adablus (cod., Adblum), Caroli regs dux, pg. 31. Addaninus, Adefonsi magni seryus, pg. 45. Adefonsus, catholicus, Petri Cantabriensium ducis
pg. 22, 27

filius,

rex
28.
a 36,

[II,

Adefonsus, castus, Froilani regs filius, rex [II], pg. 23 a Adefonsus, magnus, Ordonii regs filius, rex [III]. pg. 33
a 46.

41

Adefonsus, Ordonii regs filius, rex [IIII], pg. 49, 50, 55. Adefonsus, Froylani regs [II] filius, pg. 50. Adefonsus, Veremudi regis filius, Gallecienss rex [V], pg. 59,
62, 64, 65, 72, 73, 80.

Adefonsus, Fredenandi regis


pg.
7 a
1

filius,

Ispaniarum imperator

[VI],.

1,

27, 62, 68, 87.

Dentro de [ ] van comprendidos los datos que no expresa el texto o pginasI donde la alusin es annima; y dentro de ( >, las formas que el cdice prncipe (B. N. ms. 1181) consigna, cuando parecen notablemente erradas.
10


frica, pg.
6,

102

14,

5.

Agareni, pg. 47. 53- 55- 58. Agaruntum, Ordonii [II] regis uxor, pg. 48. Aiolas, arabum rex^ pg. 46. lava, pg. 41, 42, 64. Alavenses, pg. 41. Albailda civitas, pg. 31, 32.

Albandegua castellum, pg.


Alcal: vase Halcala.

52.

"

Alcatenatel, ismaelitarum dux, pg. 42. Alfonsus: vase Adefonsus.

Alhaman: vase Alkaman. Alhandega urbs, pg. 52, Alhanze castrum, pg. 38. Alkaman (cod., Alhaman) arabum propheta, pg. 44. Almazor, Almozor, sarracenorum rex, pg. 58 a 61. Altenza, Atenza castrum, pg. 40, 42. Altremulo locus, pg. 46.
Aluitus, procer Ranimiri regis
[I], pg. 29. Alvitus, Legionensis episcopus, pg. 81 a 85, 95 a 98.

Amaia

Patricia, Legionensis civitas, pg. 30.


23, 40.

Amorrei, pg.

Andreas sanctus, pg. 53. Anselmus, palatii Caroli regis comes, pg. Ansiir, Fredenandi comitis pater, pg. 48. Aquilera oppidum, pg. 78.

17.

[Aquis] Grani: vase Grani. rabes, pg. 42, 44, 46, 50. Afagn: vase Haragon. Aseuva (cod., Ascuna), Asseuva, Asturie mns, pg.

17, 21.

Aslanza, [ecclese locus], pg. 80. Astoricensis Astorica, Legionensis civitas, pg. 30, 36, 42, 43^ 45. Astoricensis, pg. 81, 95, 97. urbs, pg. 43. Asturia [provincia], pg. 17, 21, 24, 27, 28, 35. Asturie, pg. 18,

23, 50, 55.

Astures, pg.

18,

21.

Asturienses^ pg.

50.

pg. 70. Atenza: vase Altenza.

Ataporca

vllis,

Athalogus episcopus, pg. Aucensis urbs, pg. 43.


Badalioz civitas, pg. 38.

4. 5-

Balneos castellum, pg. 52. Bamba, Vambanus, Ispanus rex, pg.


Bardulies, nunc Castella, pg. 28.

5,

[6], 58.

I03

77, 80, 81, [84],, 85, 95.

Beguera urbs, pg.


[97]. 98.

48.

Benahabet, Benabeth, Ispalensis rex, pg.


Bericensis trra, pg. 58.

Berlanga civitas, pg. 78. Bernardus, Toletanus archiepiscopus, pg.


Betica provincia, pg. 6, 37, Borcecorex vallis, pg. 78. Bortes villula, pg 45.
72, 77, 80, 93.
.

11.

Burgos

Bracarensis urbs, pg. 43. [civitas], 48. Burgenses, pg.

54. 55.

Caldei, pg.

19, 21, 23, 33, 35, 37, 38, 50.

Campester Gotorum provincia,


44, 72, 80, 87.

pg. 38.

Campi Gotorum, pg. 35,

Cangas, Asturie

vallis, pg. 17. Cantabri, pg. 27. ^Cantabrienses, pg. 22, 59, 62 a 64, 66, 78. Carolus, Francorum rex, pg. 16, 17, 30, 31, 33, 42.

Carrion rivus, pg. 48 Carrion [civitas], pg. 45. Cartaginensis provincia, pg.

6, 77, 78,

80.

Castella [provincia], pg. 9, 28, 34, 42, 51, 55, 64, 78, 87. Castellion castellum, pg. 47.

Ceia civitas, pg. 41, 69. Ceia flamen, pg. 50, 53, 65. Ceia [basilice locus], pg. 35.

Remora
pg.

Celtiberia provincia, pg. 78, 89. urbs: vase Semura.


civitas, pg. 16, 31, 51.

Cesaraugusta

Cesaraugustanum regnum

16, 31, 64, 77-

Christoforus sanctus, pg. 53. Claudius, Emeritensis dux, pg.

5.

Cluniacense cenobium, pg. 89. Coimbria: vase Conimbria. Colubri castrum, nunc Alhnze, pg. 38 Complutensis civitas, nunc Halcala, pg 7*9. Compostella [ecclesie locus], pg. 35, 75, 76.

Conimbria
sis,

(cod.,

Coinbriai civitas, pg. 43, 74 a

76.

Conimbrien13, 23, 39, 40,

pg. 35, 76.

Constantinus,

Romanus

Corduba

civitas, pg. 18, 47.

imperator, pg. 3. 56. Cordubensis, pg.

43. 44. 46. 51.

Coua Snete Mare

locus, pg. 94


David,- pg. 20, 46.

104

Deva

flumen, pg. 21. Didacus Munionis, tirannus, pg. 52.

Didacus, Abolmondaris

filius,

comes, pg.
50.

48.

Donnas urbs, pg. 44. Domnis Sanctis monasterium, pg.

Domus

Seminis cenobium, pg.

7.

Dorius flumen, pg.

27, 34, 40, 46, 53, 56, 60, 77.

Dulcidius, [Salmanticerisis] episcopus, pg. 47. Eggihardus, mense Caroli regis prepositus, pg.
Eilonis,

17.

Alave comes, pg. 42. Elbora civitas, nunc Talayera, pg.

37, 39.

Eliph castellum, pg. 47. Emeritensis urbs, pg. 38. Emeritensis, pg. Eraclius, Romanus imperator, pg. 3. Ermogius, [Tudensis] episcopus, pg. 47. Estula: vase Hestula. Europa, pg. 6. Eusebius, Nicomediensis episcopus, pg. 3. Ezebrarii montes, pg. 57. Facundus et Primitivus sancti, mrtires, pg. Farus Brecantina [locus], pg. 29. Fe^nandus: vase Fredinandus.

5,

26.

35, 61, 88.

Franci, pg. 4 a 6, 16, 30, 31, 58. Flavensis urbs, pg 43.

Fredenandus, Ansuri filius, [Castelle] comes, pg. 48. Fredenandus Gundissalvi, Burgensium comes, tirannus, pg.
52, 54, 55-

50,

Fredinandus,
64 a

.Sancii

Cantabriensis regis
filius,
[I],

filius,

rex,

pg.

8,

59,

81, 85 a 91,

94 a 98.
regni socius, pg. 22, 27.
pg. 22. Lemundi), tirannus, pg. 41.
filius,

Froyla, Petri Cantabriensium ducis Froyla, Adefonsi catholici

rex

Froyla lemundi (cod., Froylanus, Adefonsi magni regis frater, pg. 42. Froylanus, Ordonii regis frater, rex [II], pg. 49, 50, (52. Frunimius (cod., Fruminus) [Legionensis] episcopus, pg.
Gallia, pg.

49.

42. Galli, pg

6.

Gallela provincia, pg. 6, 23, 26 a 28, 30, 41, 46 a 48, 54, 56 a 58, Gallecienses, pg. 36, 37, 64, 65. 62, 67, 69, 77, 87. Garsias, Muze regis gener, pg. 32.

Garsias, Adefonsi

magni

filius,

rex, pg. 36, 37, 44 a 46.


47.

Garsias Sanci

[1]

Pampilonie regis pater, pg.

^
Garsias,

105

filius,

Sanc Pampiloncnsis

regis

rex

[1],

pg. 48, 54-

Garsias, Sanc Cantabriensium regis pater, rex [II], pg. 63. Garsias, Sanc regis filius, Pampilonensium rex [III], pg. 64 a 71. Garsias, Fredinandi regis Uus, Gallecierex, pg. 8, 11, 68, 87.

Gaudefredus, Cordubensis dux, pg. 13. Gauzon, Gozon oppidum, pg. 35, 45Geigion, Asturie regia civitas, pg. 21, 24. Geluira, Fredinandi regis Ua, pg. 8, 11, 68, [87]. Geluira, Ordonii [II] regis uxor, pg. 47. Geluira, Ranemiri [II] regis filia, Deo dicata, pg.
Getuli, pg. 42. Gordon [castellum], pg.52.

52, 53, 56.

Gormaz castrum,

pg. 78.
34, 35. 62, 93, 94.

Gozon: vase Gauzon.


Goti, pg. 3 a 7, 12 a 19, 22, Graliare [civitas], pg. 42.

Grani

(cod.,

Gravi),

therme

[/. e.

Aquis Grani
4-

civitas], pg. 17.

Granista, Recaredi comes, pg. Gregorius papa, pg. 4-

Guermos castrum,

pg. 78.
57,
56, [57].

Guillelmus Sancionis, Gallele comes, pg.

Gunderedus, Normannorum rex, pg.


Gundissalvus, Gallele dux, pg.
56.

Halcala civitas, pg. 79. Halcaman, ismaelitarum dux, pg. 18, 19, Halmemon, Toletanus rex, pg. 10, 79.

21.

Haragon

[provincia], pg. 64.


(cod.,

Haumar

Hauniasi amorreorum dux,' pg. 23. Hermegildus, Leovigildi regis filius. mrtir, pg. 4. Hermesinda, Pelagii principis filia, Adefonsi catholici coniux
pg. 22.

Hestula numen, pg. 60. Hybinnalarabi. maurus, Cesaraugustanus rex, pg.


Hispalis: vase Ispalis.

16.

Hispania: vase Ispania.

Honia mons, pg. 78. 64. Honiense (cod., Homense cenobium. pg. 10. Oniense, pg. Onnis locus, pg. 80. Hulit, barbarorum Africe rex, pg. 14. [15. >8. 21]. 4'>Hulit Abulhabaz, Cordubensis dux, alcaide, pg. 39. 40,
lacobensis [sedes], pg. 35.

lacobus beatus, apostolus, pg.

88. 35, 45. 57. 58, 61, 74 a 77,

loG

Ibenmanthel, ismaelitarum rex, pg. 40. Iherosolima [civitas], pg. 23, 75. Imundar, ismaelitarum dux, pg. 42. lob beatus, pg. 20. lohannes Baptista sanctus, pg. 85, 90, 98. lohannes Evangelista sanctus, pg. 91.
Isidoras, Ispalensis episcbpus, beatus, pg.
93,
3, 6,

83 a 87, 89 a 91

96 a 99.
18, 27, 39, 40, 42, 58.

Ismaelite, pg.
95, 99.

Ispalis civitas, pg. 24,

81.

Ispalensis, pg.
i,

Ispalensis
80.

civitas, urbs, pg. 85, 93,.

3, 4,

Ispania, pg.

2,

6,

9,

15,

16, 36, 37, 43. 58, 59. 61, 67, 74, 84, 94,

97. Ispanie, pg.


II, 13 a 15, 30, 32,

12 a 14, 17, 27, 82, 96.

68 y 78.

Ispani, pg.

i,

3, 6,

7^

Ispanici,' pg. 6, 8, 31.

Israelite, pg. 20, 34.

Ispania Citerior [provincia], pg. 32. Israeliticus populas, pg. 59. luda et fratres [Mathatie filii], pg. 34.

lulianus, Tingitanus comes, pg. 13 a 15, 19, 21. luliani filia, pg. 14.

lulianus et Basilissa sancti, pg. 24.


vallis, pg. 47. lusta beata virgo, pg. 81, 82, 84, 95 a 97. tusts et Pastor sancti, pg. 51.

luncaria

Lameccensis urbs, pg. 73. Leander, Ispalensis episcopus, pg. 4. Legio civitas, pg. 11, 30, 34, 38, 39, 41, 50
85, 87, 89, 91, 95, 99.
56, 60, 77, 81, 86,

Legionensis urbs, civitas, pg. 93, 98. Legionensis, pg. 46, 48, 49,
30, 58, 80.

a 58. 60, 61, 67, 80,

81,.

42, 43, 52, 67.

gionense regnum, pg.

Legionenses,

Le-

pg. 60, 85, 87.

Lenza urbs, pg. 42. Leocadia sancta, pg. 24. Leovigildus, gotorum rex, pg. 4. Letesma castellum, pg. 52. Levana [vallis], pg. 21. Lucensis Patricia civitas, pg. 28,
Luctarius: vase Lutarius.

35.

Ludovicus, Caroli regis filius, Francorum rex [I], pg. 31. Lupus, Muze lius, Toletanus prefectus, pg. 31, 33. Lusitania provincia, pg. 6, 72, 80, 93. Lutarius (coc/., Luctarius), Caroli regis nepos Francorum
pg. 31-

re.\

[I],.

Lutos

locus, pg. 23.

107

Magerita

civitas, pg. 50.

Magnanza castellum, pg.

47.
civis,

Mahamut Mahomet

(cod.,

Mahumit), maurus, Emeritensis


16, 22.

pg. 26.

[propheta], pg.

Mahumith: vase Mahamut.


Maiza: vase Muza.

Malva flumen, pg. 73. Mara beata virgo, pg.

19,

24, 27, 30, 38, 45, 49, 53, 67, 71, 85, 94.

Mathatia [iudeus], pg. 34. Mauri, pg. 8, 14 a 16, 18, 24,


70, 71. 73. 77, 78, 81, 89.

26, 30, 32, 34, 35,

38 a 40,

59,

62 a 64,

Mauritania [provincia], pg. 39. Metinagelim mxima civitas, pg, 61. Michaelis archangelus sanctus, pg. 29, Mitonia locus, pg. 46.
Moabite, pg. 39

53.

Mois locus, pg.

47.

Mondego

fluvius, pg. 77.


[I]

Monnia, Froilani regs

uxor, pg. 23.


2},.

Mugait, caldeorum dux, pg,

Munio, Adefonsi magni socer, tirannus, pg. 45, Munio comes, pg. 81, 95. Muza, Hulit regis princeps, pg, 15. 21. Muza [i. e. Munuza], maurus, prefectus Asture, pg. Muza, gotus, Cesaraugustanus rex, pg. 31 a 33. Nagara urbs, pg. 48. Nazara [Link]. 63, 69.
pg. 71.

21.

Narbona

civitas,

Nazarenss, Xarbonensis provincia, pg. pg.


4.
5,

6.

Narceia fluvius, pg. 28. Naurantius mons, pg. 29. Naustus, Conimbriensis epscopus, pg.
Navarri, pg. 17, 23. Nazara: vase Nagara.

35.

Nemausum
Neumaso:

(cod.,

Neumaso)

urbs, pg.

6.

Nepocanus, palatii comes, tirannus, pg.


vase

2%.

Nemausum.
6.

Noe

[patriarcha], pg.

Normann, pg. 29, 56. Numancia, nunc Semura, pg. 9. Nunnus, Adefonsi magni frater, pg. 42. Nunnus Fredinandi, [Castelle] comes, pg. Odoarius, Adefonsi magni frater, pg. 42.

48.

Olalies vicus, pg. 21.

i8

Olixipona

[civitas], pg. 54.

Olmundi

filii

[nobiles], pg. 49.

Oniense, Onnis locus: vase Honiense, pg. 80. Oppa, Vitize regis filius, Toletanus episcopus, pg. 18, 19, 21. Ordonius, Ranimiri regis filius, rex [I], pg. 30, 32, 33, 41. Ordonius, Adefonsi magni lius, rex [II], pg. 36 a 40, 46 a 49, 56^ Ordonius, Ranimiri regis lius, rex [III], pg. 52 a 55. Ordonius, Adefonsi regis filius, rex [IIII], pg. 55. Ordonius, Froylani regis [II] filius, pg. 50, 62. Ordonius, Astoricensis antistes, pg. 81, 85, 95, 97. Ornia (cod., Orma) fluv^ius, pg. 53. Oscensis [ab Osea civtate], pg. 65.

Ovetum, pg.

22,,

24,

27,

29,

30,

33,

36, 42, 45,

53.

Ovetensis,

pg. 35. 36, 41, 87.

Oxoma

locus, pg. 51.

Palmado

castellum, pg. 47. Pampilonia, pg. 17, 42, 54. Pampilonense regnum, pg. 58. Pampilonensis provincia, pg. 64. Pampilonenses, pg. 16,

64, 65.

Paracollos castrum, pg. 40.

Parrantagon mons, pg. 78. Paulus, Narbonensis dux, pg. 5. 6. Pelagiolus insignis equus, pg. 67. Pelagiu. subrinus Ermogii episcopi. sanctus mrtir, pg. Pelagius, Roderici regis spatarius, princeps, rex, pg. 18,
22, 94-

47, 56.
19. 21,

Penna castellum, pg.

52.

Petrus beatus, sanctus; pg. 38, So. Petrus, Cantabriensium dux, pg. 22, Pianonia (cod., Pianoma) [locus], pg.
Piniolus procer, pg. 29.

27, 63.

28.

Pireneum ingum, Pirenei montes, pg.


Pisorga fluvius, pg. 64, 65. Polvoraria locus, pg. 43.
Portella de Arena [locus], pg. 57. Portugalensis urbs, pg. 43. Portugalis [provincia], pg. 72, 77.

16, 17, 57, 63.

Primitivus sanctus, pg. 35. Psalmographus, pg. 2. Ouinitialubel castellum, pg. 45. Rainerius (cod., Ramerius), Romane ecclesie legatus, pg. Ramirus; vase Ranimirus.

1.

I09

Ranimiius, Veremudi pi-incipis filius, princeps, rex (I), pg. 27 Ranimirus, Adefonsi regis frater, rex [II], pg, 49 a 54, 59Ranimirus, Sancii crassi regis filius, rex [III], pg. 56 a 60. Ranimirus, Froylani regis [l] filius, pg. 50. Ranimirus, Sancii regis filius, Haragonis rex, pg. 64, 65. Recaredus, gotorum rex, pg. 4. 5- 22. Recaredus, Lucensis episcopus, pg. 35. Regel civitas, pg. 37. Ripas castellum, pg. 52. Rodanus, Gallorum flumen, pg, 6, 32.
Rodericus, Gaudefredi filius, gotorum rex, pg. 13 a 15. 18, Rotholandus, britannicus, Caroli regis prefectus, pg. 17. Salamantica civitas, pg. 52.
Salvator sanctus, pg. Sancia, Garsiani regis
Sancia, Adefonsi regis
24, 26, 35. 53, 54. 87.
filia,

30

21, 93.

filia,

Ordonii regis [II] uxor, pg. 49. ^ Fredinandi regis uxor, regina, pg. 62,

64, 67, 68, 70, 80, 86, [98].

Sancius, Caroli regis dux, pg. 31. Sancius, Garsiani filius, Pampilonie rex (Ii, pg, 47Sancius, Garsiani regis filius, Cantabriensis rex [III], pg.
66, 94-

59,

63 a

a 56, 59. Sancius. crassus, Ranimiri regis filius, rex [I], pg. 53 [II], rex Castelle pg. 8, filius, Sancie Sancius. Fredinandi et
68, 87.

9.

Snete Mayre municipium, pg.


Sancti lacobi locus, pg, 45. Sancti lacobi iter, pg. 63.
57.

78.

5- acobensis, pg,
40, 46.

35-

Sancti Stephani de Gormaz castellum, pg. Sarmalon castellum, pg. 47Sarraceni, pg.
8, 43. 45-

SL

=15.

56, 58, 84, 85, 93, 94-

Sathana, pg.

19.

Saxones, pg, 16. Scipio, Asturie comes, pg. Seminis: vase Domus.

28.

Semura

civitas, pg. 9.

10,

36. (Remora

urbs, pg. 44 a 47. 49- 5'.

54. Semurenses, pg. 9, Sena oppidum, castellum, pg. 72. Septimancas urbs, pg. 44. 5*Servandus, Legionensis episcopus, pg. 67. Sesnandus, Portugalis prefectus, pg. 77Sesnandus, lacobensis episcopus, pg 35.
Silvester papa, pg.
3.

no
Sintilia tena, pg. 47. Sisebutus, Ispanorum princeps, pg. 3. Sisinandus, loci sancti lacobi episcopus, pg. 57. Sonna, Asturie comes, pg. 28. Sublancium, nunc Sublancia [territorium], pg. 41.

Subsalas, Asturie portus, pg. 24.


Suevi, pg.
Suit,
3, 6.

Toletanus dux, pg.

37.

Tafaia oppidum, pg. 65. Tagus flumen, pg. 43.

Talamanca oppidum, pg.


Talayera

78.

civitas, pg. 37, 53.

Tamaron vallis, pg. 67. Taric strabo, ismaelitarum dux, pg. Taroca castrum, pg. 73.

14,

8,

21,

Taurum

[civitas], pg. 44.

Tebulare locus, pg. 48. Terasia, Ranimiri regis [III] mater, pg. Terraconensis provincia, pg, 6.

60.

Tirsus

Tingitania provincia, pg. 6, 13. Tingitani, pg. 39. (cod., Ursus) mrtir, pg. 24. Toletum civitas, pg. 6, 8 a 10, 24, 31, 33, 44. Toletana urbs,.

pg. 43- Toletani, pg. 31, 33, 34, 37. 78, 79. 9. Trucio, nunc Nagara, pg. 48. Tude, Gallecie civitas, pg. 30.

Tudela

[civitas], pg. 65.

Turmus

[flumen], pg. 52.

(Jrbicus flumen, pg. 43.

comitis filia, Ordonii Ranimir Ordonii Adefonsi filii regum uxor, pg. 52, 55. Urraca, Fredinandi regis lia, pg. 8 10, 11, 68, [87].
lii et

Urraca, Fredenandi Gundissalvi

Ursus: vase Tirsus.

Regis oppidum, pg. 78. Valentia civitas, pg. 89. Valle de Mora [locus], pg. 44.

Vadum

Vambanus:

vase

Bamba.

Vandali, pg.

3, 6.

Vasconiensis provincia, pg. 30. Venizuz, Cordubensis dux, pg.

Vascones, pg. 30.


39.

Ventosa [civitas], pg. 43. Veremdus, Froylani filius, princeps [1], pg. 27. Veremudus, cecus, Adefonsi magni frater, tirannus, pg.

42..

III

Veremudus, Ordonii filius, Froylani nepos, rex [II], pg. 57, 58, Veremudus, Adefonsi filius, rex [III], pg, 62, 64 a 67, 70, 80.
Vesensis: vase Viseum.
Victima: vase Vitiza.

62,

Vildigerius, Recaredi comes, pg.

4.

Vincentius sanctus mrtir, pg. 90. Viseum, pg. 49. Vesensis, Visensis urbs,

castrt'tm, pg.

37-,

43,

62, 72, 73.

Vitiza,

gotorum
filii,

rex, pg.
13, 14,

6,

12, 13,

18, 21,

Vitize

pg.

18, 22.

Xemena, consubrina Caroli


pg. 35. 42. Y: vase I.

regis, Adefon&i

magni

regis uxor,

Zemora: vase Semura.

ndice

de materias
Pginas.

Advertencia preliminar
I.

El Autor
Los manuscritos
Ediciones
la
:

vii

II.

xi

III.

xxv
xxxi

IV. \'alor histrico de

crnica

V.

Lenguaje de

la

crnica

xxxix
I

Texto y notas
Apndice..
Registro de nombres

93
lOi

UC SOUTHERN REGIONAL LiBRARY FACIUTY

000 737 238

También podría gustarte