Historia Silense
Historia Silense
ATI NOS
CRNICA DE ALFONSO
POR EL
P.
III
ZACARAS
G.
VILLADA
II
HISTORIA SILENSE
HISTORIA SILENSE
EDICIN PREPARADA
MADRID
SUCESORES DE RIVADENEYRA
Paseo de San Vicente, nm.
(s.
A.)
20.
1921
Bn I iC
ADVERTENCIA PRELIMINAR
Este trabajo constituye
el
empezados ya a publicar bajo la direccin del P. Zacaras Garca Villada, cuyo nombre figura al frente de la crnica
de Alfonso III, primera de esta serie. Siguiendo las orientaciones por l trazadas en su citada obra y en las sabias lecciones que nos prodig asiduamente con la paciencia del mejor Maestro, pretendemos en sta dar el texto ms aproximado al original de la crnica^
de Alfonso VI, generalmente llamada Silense, aunque, en realidad, ni ella narra tal reinado ni puede con certeza atribuirse a un monje del monasterio de Silos, segn se ver n algunas notas referentes al autor, expuestas en primer lugar. Estas, un estudio de los manuscritos, algunas consideraciones sobre las fuentes en que se inspir el cronista, y otras particularidades acerca de su lenguaje, ilustrarn previamente la presente edicin. Adems de los manuscritos existentes en la Biblioteca Nacional, los nicos de esta crnica que se conocen, han facilitado no poco nuestra labor algunas otras ediciones.
principalmente
las
del P. Berganza
del
P.
Flrez
^>
como tambin
y pos-
teriores a la nuestra
y con ella ntimamente relacionadas, aprovechando adems en lo posible la bibliografa del Silense y su obra, debida en parte al ilustre hispanista francs M. G. Cirot, cuyos escritos sobre las crnicas espaolas son seguras sendas que conducen a resultados positivos.
En un
trazada en
la
pauta
crnica de Alfonso
III;
como
tesis doctoral,
hubimos de
Universidad D. Manuel
Gmez Moreno y Martnez, a quien debemos tambin eficaz ayuda. Sin embargo, en el prlogo hemos recogido las variantes ms salientes de los cdices entre s, para que el lector pueda darse cuenta de
la
trasmisin manuscrita.
Antigedades de Espaa, Madrid, 1721, t. II, pginas 521-548. Espaa sagrada, Madrid, 1789, t XVII, pginas 262-323.
EL AUTOR
La crnica llamada de Alfonso VI ha sido siempre atribuida a un monje annimo del monasterio de Silos, en quien no parece probable pueda verse a D. Pedro, obispo de Len, segn opinan Pellicer i y Nicols Antonio 2;
como dicen el P. Flrez y Amador de los Ros ^, D. Pedro era ya Obispo de Len en tiempo de Alfonso VI, apareciendo el autor de la crnica Silense como monje
pues,
pasada toda
la
Sin que pueda suscribirse en absoluto, no parece descaminada la opinin de Flrez y de los que creen haber
monje Silense, segn se deduce de apud coenobium quod domus seminis nuncupatur ^ que aparece en toda la transmisin manuscrita, pues domus seminis puede identificarse con el monasterio de Silos, sin perjuicio de la versin natural, y as lo han
sido redactada por un
la frase
2 3
VIII
ha puesto
al
margen de
la
vulgar: Santo
Domingo de
Silos.
M.
Cirot,
^, niega que haya motivos suficientes para conceder la paternidad de la crnica a un monje de Silos, aduciendo en apoyo de su opi-
que es
muy
atrela
vida
la
cerca de Burgos, ni de
el cronista
de su monasterio
ba restaurado en tiempo de
el
de Silos.
Para
el ilustre
de corregir en Senienis, y deduce de ah la posibilidad de que domus seminis signifique casa de Simen, tratndose en este .supuesto de un monasterio fundado por
ficar,
un Simen o Ximnez, personaje a quien hay que identipero que pudiera ser el obispo de Burgos, que llev aquel nombre, amigo de santo Domingo, el cual aparece en la Reciieil des Chartes de I Abbaye de Silos, publicada por Don Ferotin, bajo las formas de Simen, Simeonis, Simenus, Scemenonis.
les
plicacin.
En primer
lugar,
Bulletin hispanique, 19
14,
t.
II,
pgs. 15-34.
IX
la
ni es
de
doniiis seminis
por
silos
o graneros,
defectuoso
el ha-
latn otras
Tampoco
es
prueba concluyente
berse hallado en Fresdelvdl, y no en Silos, el ms antiguo manuscrito conocido, pues, aunque ste fuera el original,
lo cual
no es
cierto,
con que pasan de unos archivos a otros sus fondos, por una multitud de circunstancias. Ni debe extraar que el autor no mencione el nombre de santo Domingo de Silos en los pasajes citados de
la facilidad
monasterio, dada
la crnica,
el
principal objeto
de la narracin y la forma probable en que fu escrita, copiando de aqu y de all todo lo que le pareca al autor
aprovechable.
sin
si el
Asimismo sera explicable la aducida omimonje Silense, autor de esta Crnica, lo fuera
tambin de la Vida de Santo Doniingo de Si/os, mencionada por Nicols Antonio en su Biblioteca Hispana Vptus ^, en donde afirmando esta posibilidad, dice: Ano-
in Castella veteri
et
id est,
eiusdem sancti
anni
Decem-
bris
XX.
MLXXIII.
cuius
memoria
Acta haec edidit D. Joannes Tamaius Martirologii hispani, t. 6. hac die XX. Decembris, quae exhibuit ei D. Josephus Pillicerius: quod praeterquam a Pellicerio ipso in bibliotheca suorum librorum fol. Q"] affirmante discimus: fatetur tamen Tamaius
rite inserta legitur.
ipse, pariter
monens
extare ea in monasterio
liensi, et in sancti
Martini Matritensi...
sive potius
Tomo
II,
pg.
4,
II.
gum
a Pelagio usque ad Ferdinandum, saeculo hic supparem, quod Exiliense audit ab auctoris monasterio, tribuimus. La explicacin expuesta para convertir a seminis en un nombre propio en genitivo, equivalente a Simeonis, no parece admisible, pues todos los manuscritos estn conformes en la grafa domus seminis, no habiendo ninguno donde
al
no haber necesidad de
s
domus
a
crnica
un monje
El
P.
la
silense.
de
crnica
'<Fu, dice,
\'I,
mucho despus de
reinaba
su
hija
muerte de D. Alfonso
l
no cuando
D.* Urraca, o en
principios
del nieto
mismo declara haber tratado a la hermana de D. Alfonso VI, como muestra el nmero 12: experimento magis quam opinione didicimus, y sta muri
Alfonso VII, porque
en
el ao de IIOI. Floreci, pues, el .Silense n tiempo Alfonso VI, y escribi su crnica, pasado el reinado de de ste, segn se infiere de la frase toto vitae suae
curriculo.
II
LOS MANUSCRITOS
Hechas estas indicaciones respecto al autor de la crmateriales que nos nica, pasemos ahora al estudio de los' empezando han servido de base para la redaccin del texto, todos existentes manuscritos, los de por la descripcin expondrn se cuales los Nacional, en la Biblioteca
ellos
aqu por
el
dolos con letras del alfabeto. 5. Signatura: F. i8l(=l.l8l), 204 143 mm., 155 eosencillos adornos lios, encuadernado en pasta verde con
del dorados, sobre todo en el dorso, donde dice: Hist. sidel Monje de Silos y Prez de Cuenca >, letra de fines
glo
de los tratados estn escritos con al margen, alguletra posterior a la del texto; lleva notas el copista nas de las cuales son correcciones puestas por
XV;
los epgrafes
del cdice
2) el
V. Al principio hay un ndice de materias. LIX. Contiene: l) La crnica Silense, hasta el folio Author Es ste: que ttulo Otra crnica, indita, sin otro
del Dispensero mayor de la Reyna Doa Leonor, muger Estos Inc. tercero. rey Don Joan el segundo, al margen ... son los reyes c{ue obo en castilla et en len...; Expl. nuestro fama justa e noble que oy dia tiene, la cual
la
seor Dios todo poderoso siempre le acrece;?tar con alongamiento de muy luenga vida. Ame;/. ^ 3) Sigue en el folio 128 V. una Respuesta de D. Lope de Barrientos a una duda. Inc.: Traslado de una pr(?posici;/ fecha al muy reuerendo magnfico seor do;/ lope de barriez/tos...; Expl. ... mucho ocupado de muchos negocios no;/ pudi-
mos ms
C.
dilatar.
X-190 (=: 8.592), 206 145 r^-"^-. encuadernado en pasta moderna, 175 folios; en la parte inferior del manuscrito hay otra foliacin, correspondiente a cada tratado; letra, de fines del siglo XV. Hay una nota en el fol. I, que dice: No parece estar comprehendido en el expurgat. Noviss. del ao de 164O. Fray Pedro de Caruajal.
Signatura
[Link] general.
Contiene:
l)
En
los tres
primeros
folios el
credo de los
cuestiones.
Apstoles,
2)
dos oraciones
folios,
y algunas
tratan:
>
otras
et
Siguen ocho
que
de cura
modo
in
rey
familiaris utiliter
liti
gubernade.
castri sti
peciisti
Inc.:
Generoso
a
et felici mi-
Raymudo Dno.
Desde
ambrosii uernardus
doceri
seml
deductus salutem,
3)
frat?-is filipi
nobis
de. cura...
as:
el folio 15 al
dicatorum arti
ad
rever'ed uir
lohanem alfons diiwrun canonum bachalari, uirormn illustrium coronica feliciter incepit. 4) La crnica Silense, desde el folio 99-150- 5) Letra de reales costu;/bres enbiada por fra;/cisco Petrarca a mosen nicolao senestal de
aples priuado del rey de aples, hasta
<5)
el folio
158.
Sigue un
do7t
folio
el cual
termina:
'idel linaje
al rey
que mat
en verso,
Un
epitafio
puesto sobre
tumba
conde de Miln.
El Sr. Menndez Pjdal, en su Catlogo de la Real Biblioteca, Madrid, 1898, pg. 128, describe dos manuscritos de esta crnica.
I
8)
Xlll
Inc.: Sueui et Otro fragmento de una crnica, fol. 165. primus rex yspanias, totas preocupaueft euuandali et alani
gallecie et asturie in
fol.
170: Aldefonsus
undique
bellator onm Ordon succesit in regno. hic fuit vir regni ingressione in partibus suis exercitatus
fil
quidem perdicionis
froyla
lemu/zdi.
^.
no afecde este cdice es igual que la del B, ms que a las hh, tando la diferencia que encuentra Cirot el texto tambin coinciy slo al principio de la obra. En variantes de muy den ambos (v. pg. xxi), salvo algunas
La
letra
poca importancia. proSignatura H-131 (= 2.2y). 216X156 mm.; P. Pellizerdorso: el en indica cede de Pellicer, segn se
XVII, Obras-Variras]-Tomo III; en papel, letra del siglo dorados. adornos con encuadernado en badana encarnada, reunido dos cdiParece que en este volumen se han al principio, ndice con un ces: el primero, de 109 folios, Obpo de Saque dice: Didcidio Preshytero de Toledo y observaciones de lamanca. Chronica de Espaa con las crnica, con las obdon Joseph Pellicer et Tobar. Esta Barcelona. Ao servaciones de Pellicer, est impresa.
MDCLXIII. /-wz Historia de los Reyes de Oviedo, obpo de Astorga, Len, Asturias y Galicia, por Sampiro, D. Alonso, coEfnperador del folio 33. tem Historia
de
mienza desde
el I." el
el
Rey D. Fernando
crnica Silense
al
A la
Wandalorum, de El principio tiene analoga con la Histona et SueviSpamas ocAlani Wandali, VI CCCCXL Aera San Isidoro: Gundericus rcx llandalonon cupantes..., primus autem in Spanias annis XVIII... V. Mon (jer. siicccssit, re^nans Galliciae partibus la crnica Hist.-Chr minora, I., p. 295-6; y el fin coincide con Silense; pg. 41I
XIV
obispo Sebastin, y a continuacin de ella hay un folio aislado, que trata de 1^ Aparicin de Santiago a Cario el Magno.
La segunda parte
l)
Varios
al
margen del
fo-
la
siguiente por-
tada que
ms bien parece un
ndice:
Pellicer dv
Tovar
^"j
(D. Joseph).
lios.
tem
fo-
Re
la
Militari.
Vide folio
]a
J2.y.
IX
hasta
2 lO folios, 211
Signatura Cc-2I2 {- 9-3 1/), siglo XVII, en papel, 15^ mm., encuadernado en pasta.
En
dice:
el
D. Ju." de
Perreras.,
y ms
abajo:
el 6.
Fol. I.
orden de
S. Benito, del
Do-
Silos,
que
36.
trata
6. Fol.
Reyna Doa Leonor, desde el Rey Don Pelayo hasta el Rey Donjun el l. {don Juan el segundo en el encabezamiento de la crnica). Fol. 1 18. La primera crnica lleva al margen la siguiente nota: Este libro no puede ser de
pergamino antiguo, y va con todas sus faltas de solecismos y mala ortografa, por no alterar su forma. Vanse bien estas cuentas en los autores ms ajustados. Creo que
es de...
no dice ms. -y anotado con letra del manuscrito V. Pudiera ser uno de los que se indican en la nota de este
Est corregido
cdice.
V.
Signatura V-183
(=
8.395),
Silense,
que est
foliada, en-
i)
Chronica Adefonsi
III
Re.
cognomento Magni.
Inc.: In
nomine Domini
2)
nostri Jesu
Visegotorum.
Sampiri Asto3)
ricensis
Episcopi Chronicon
Regum
5)
Legionis.
Pelaqii
temporum.
4)
Annales
Annales Compostellani
nicon Ovetense.
Exquisitio
Ex
siae transcriptum... 7)
liber.
totius
9)
Chronicon
Silos;
Iriense.
Chronicon Albaildense. 8) Incipit Mundi; repetido este tratado. Ex vetusto Cdice Ecclesiae Compo-
S. Dominici de Vita Adefonsi Regis et praedecessorum Regum Legionis. Il) Annales de Crdena, legtimamente sacados de un Brebiario antiguo del Monasterio de San Pedro de Crdena. 12) Chronica de Espaa por Garci Snchez, vecino y jurado de la ciudad de Cuenca, que acaba as: ... y se public que todos so ciertas penas se pusiesen luto. En la parte inferior del ltimo folio, se lee: Ga/ri Snchez Jurado.
stellanae'. 10)
de
En
el
principio lleva
al
margen
la
crnica Silense
la si-
apud me una fere ducentorum annorum quam habui ex Bibliotheca Comitis de Villa-Umbrosa, cuius meminit D. Nicolaus Antonio in Bibliotheca hispana. Sin duda se hace referencia a los
tribus copiis recentibus, extat tam^ji
cdices B.
Py
F.
D.
199
Signatura F-131
folios, escrito a
letra
pios del siglo XVIII, encuadernado en pasta verde, con algunos adornos dorados. En el dorso dice: Joann. Aegidi.
Histor.,
XVI
Este cdice
y en
la
la
procede de
En
la si-
hic.
Ouemadmodum
almifluus Dei
Ad
qu;;
qui
cxxni
Amen. Llega
que
fo-
104.
2.
Sigue
la
el folio 1
36.
Hasta
el folio
199, un tratado
lipi
Artium et Thologiae Interpretis, ad Reverendum Virum Joannem Alfonsi Divorum Canonum Baccalarium illustrium
Coronica, Praedicator. Inc.:
Expl.:
Opus etiam
sui itinerarii
Signatura E-2
(=
51),
volumen 345
234 mm.,
Se
titula
escrito en
gn
1600 por un presbtero llamado Pedro Vila, seuna portada del folio 347- Carece de toda clase de notas, encuadernado en cartn verde, con un ndice de
reza
al
materias
principio.
I.
Isidoro Pacensis
quosdam
runt.
histricos qui
3. Chronicon Chronicon Aemilianense. Iriense. 4. Chronicon Adefonsi regis Asturiarum. Chronicon Regum Legionis, Sampiro Astoricensis 5.
2.
episcopo autore.
Anuales Complutenses-Authore Annimo. 8. Chronicon del Silense. ^ 9. Chronica Adefonsi Imperatoris, con la historia del mismo. Ter7.
rum temporum.
6.
Pelagii Ovetensis
Chronicon suo-
mina con
el
Prefacio de Almera.
10.
Anales
Com-
XVII
postellani.
il.
Annales Toletani.
12.
Annales de
Rivipulli.
13.
Genealoga Comi-
Anno
papa natione Grecus... ExpL: Forti brachio ac armata manu vicit. Siguen otras genealogas, la ltima de las cuales termina: et protinus
receptus per suos nobiles et alios
esto termina el cdice,
el copista,
cum
letra,
que
aunque tena
muy buena
G.
dernado en cartn,
paginacin
nuel de
XVIII,
muy
clara, sin
Contiene:
Correspondencia familiar de D.
et Ibez.
EmmaDomino
Acevedo
La primera
carta de Spiritus
Emmanueli Antonio ab Azevedo et Ibez. La ltima: Praeclarissimo D. D. Emmanueli ab Ace\redo et Ibez, Raimundus a Villacis Manrique de Lara. - 2. La crnica
sacada del coronicon del ]\Ionasterio de Cardeas. Coincide al pie de la letra con la edicin del P. BerSilense,
<'
ganza,
hasta con
la
introduccin que
la
la
encabeza.
A conCroni-
crnica.
cn Emilianense. 4. Otro cronicn sacado del Libro de Kalenda antigua dla Cathedral de Burgos. 5. Annales compostelanos. /:.; Era singulorum annorum a Caesare Augusto... ExpL: Era MCCLXXXVII... in die
la
3.
Santi Clementis.
H.
Signatura Dd-149
folios,
(=
13.127),
de dernos que lo forman son de distintos tamaos; encuadernado en cartn. Tiene al principio un ndice de materias. Principia con unas Memorias authenticas de las S. S. Vrgenes y ^Mrtires Sevillanas Justa y Rufina, recofines del
consta de 20O
XVIII
gidas por
Santos que
la
Andrs Marcos Burriel. Inc.: Entre los de Espaa ha honrado con mayor solemnidad... En los folios 37-39 est un fragmento de
el P. la Iglesia
crnica Silense referente al descubrimiento del cuerpo de San Isidoro y su traslacin a Len, el cual tiene la misma letra que el cdice anterior; esto con una nota del encabezamiento hace suponer que es tambin copia de
niore servulorum
omne
obse-
un captulo tocante a la Historia del Cid. hic: En este tiempo el rey D. Alonso saco gran hueste... ExpL: se bolbi rico y honrrado a la ciudad de Valencia donde fu muy bien [Link]
quium humiliter
fin
cibido.
Comparados entre
las
estos manuscritos
y examinadas
reducirlos
difcil
como
a lo
tal el B.,
por ser
el
ms antiguo y haber
la
sido copiado
menos por
algunos; pero
diversidad de lecturas
dando motivos para pensar en otro manuscrito anhoy perdido, de donde se tomaron esas variantes que no se pueden deducir de B, ni explicar por pura correccin del copista. En este supuesto, el que hemos lladencia,
tiguo,
mado
D es
B
pg.
D
Sed
si
2,1.
madvertis.
madvertis.
f>
12:
13:
3,
aduna)idum.
non
creditis.
B
3'g.
II,
12,
13.
t6,
^I,
25.
XX
B
Pg.
46,
1.
3:
et
3!/
persequendum
ra-
bes.
50,
24:
cum
victoria in pace.
51,
16:
53,
ms
correcto; y, en este
D empeoran el texto.
Los dems cdices a excepcin del E^ proceden diZ? o de algn otro de l derivado, aunque la mayor parte de ellos, sobre todo las mejores copias, dan algunas variantes que recuerdan el otro grupo. El manuscrito C es copia de i?, como lo prueba, adems de la igualdad de la escritura de ambos (pues seguramente han sido obra de un mismo copista), la uniformidad de sus variantes, que en todo coinciden, hasta en las faltas, y slo difieren en alguna letra adicionada o suprimida en la copia. Vanse algunas coincidencias de las muchas que podran presentarse: pg. 2, 1. 13, deployde; pg. 2, 1. 22, adhnandiun; pg. 16, 1. 6, insedi'ter (B) insedirrectamente de
ter (C); pg. 11,
1.
14, hybinaralaby.
como
stas, otras
las siguientes:
salmographus B^psalinografiis C; pg. 3,M. 2, inoiatos B, innoiitos C; pg. 2, 1. 3, transatrreiidiun B, trascurrendmn C; pg. 3, 1. 9, ca2, et
B, ac C; pg.
2,1. 13,
thoHce B, catolice C.
ganza, hasta con
una copia repetida de la edicin del P. Berel prembulo que la precede, careciendo, por tanto, de inters para que merezca ser tenida en cuenta
El
es
en
el
presente texto.
el F, que posey Peno es el mismo a que se refiere Flrez en el prembulo de su edicin, por no concurrir en l las variantes que all se indican), son dos copias de fines del siglo XV^II, probablemente sacadas del B^ conteniendo estos tres manuscritos abundantes notas y correcciones con letra del V. P Y F concuerdan con B, y el copista de V corri-
El P, perteneciente a Pellicer, y
rreras (este
gi a todos
las variantes
los tuvo a la vista para escribir el suyo. De apuntadas, gran parte de ellas y las ms ca-
ractersticas tienen
vando, claro
algunas:
est,
BPFV
Pg.
2,1.
i:
BPFV
Pg.
Sed
si
tanta
yspanie
eludes
acci-
t^,\.
2\:
menses anos.
ciir
55,
22: et^/?/Z/(?
solvit.
penas pervendica-
madvertis.
16,
5:
66,
2:
regnum
sibi
re disposuit.
81,
21, 11:
4:
disponaf^. K\.\j:b\-consilititn
erat.
14:
7:
Introque certamine,
tantatn nanique.
87,
15:
19:
88,
7:
verum etiam
boribus.
suis la-
cognoscen-
43,
8:
christianis
popuY popu-
rnate et ditate.
lantur (B y
lutur).
sin
que son
las
ms importantes:
8,
Gaudefren-
dum BPF,
Theodefrediun
V D;
1.
que explica en
modo una
nota que se
que este copista conoci otro cdice distinto del B^ aunque con ste relacionado. Deles tres citados [P Fy V) merece especial atencin el de Pellicer, por ser una copia bastante correcta y por el inters que tienen algunas de las notas marginales que ilustran la crnica. Queda slo por determinar el P, ya que el no con-
que
el
Estos copistas no hicieron caso, o no entendieron los puntos cdice B tiene debajo de disponat, que indica supresin de
esa slaba.
XXIII
tiene
tancia, el cual,
edicin
en la de Berganta. Aquel manuscrito, como se puede ver el cual tiene con al D, fecha en anterior es descripcin, grandes analogas; no puede, por tanto, suponerse que de
ste
ha sido copiado, pero entre ambos hay analogas tales, que es seguro pertenecen a un mismo grupo, muy afn al" Berganza, de del manuscrito que representa la edicin de en este inclumos que que luego hablaremos. De los tres
grupo,
que mayores semejanzas ofrece con el siguiente: del otro grupo, como puede observarse en lo
el
E es
el
[Link].
XXJV
la
D y E^
mues-
ms claramente
de grafas, ya en la fo^ma de poner los nombres propios, y tambin en la manera de dar solucin a las dificultades qu2 Dresenta el texto en algunos pasajes oscuros.
III
EDICIONES
Dos son
las
principales
ediciones
de esta crnica,
como
Tomo Tomo
II, II,
XXVI
estimar porque se lee
ms corregida que
los cuatro
la
mir
el Sr.
Sandoval con
Obispos.
y de
ah que,
como
dice
P. Flrez,
a veces
forma prrafo aparte, dividiendo una clusula en dos nmeros, con notable perjuicio del sentido, y en la material apuntacin embaraza tal vez el uso de los dos puntos por la coma. Tiene, sin embargo, gran importancia, porque
representa
el
BERGANZA
Pg.
1,1.
2,
inundata.
3.
ad florgeras celestis patriae sedes invitat, Nonnullos etiam u trique part obnoxios. propter infideles,
fusis fugatis.
arripuit.
:
aera
om.
DCCXLVII.
Haiimar.
30,
>
2:
;>
[Link] Vascomim.
6: 6:
32,
rex cun
sibi.
36,
50, 52,
om. valida.
16: 14:
est.
22: in
13:
59,
XXVII
BERGANZA
Pg.
62,
1.
MANUSCRITOS
a tanta abstrata, abstracta, strata.
i:
a tanta strage.
64, 68,
t>
7:
Haragon, quandam.
Itaque dum Garsias. Quem ergo visum. pro eo intercessorem
postulabat.
prosteniit.
26:
14:
69, 74;
Que ergo m.
/i?;-^-
78,
\;.
prostravit.
BERGANZA
Pg.
2,
1.
BERGANZA
l^g.
i:
Sed
si
tan sagaciter
40. 43-
7:
Tantamque.
christianis
tur.
animadvertis.
13,
8:
populanite-
4:
Theudefredum cordu-
bensem ducem.
16,
51.
16:
Abohahia igitur
rum.
mensibus dos.
15:
num.
21,
53-
21:
2:
11:
66,
regnum
vendicare
disposuit.
81,
87,
4:
26,
10:
32
14:
15:
dicho resulta que la edicin de Berganza repertepresenta el manuscrito ms antiguo del grupo a que menos en ms o en ellos E, conservando todos necen semejanzas con el otro grupo, consecuentes reminiscencias
De todo
lo
Dy
de un original comn.
La
Como
]a de Berganza, va precedida de unas notas referentes a la crnica y al autor, lamentando no haber podido encontrar
la
buye la paternidad de la crnica a un monje de Silos, negando pueda identificarse a ste- con D. Pedro, obispo de Len. Hace notar la insercin de la crnica de Sampiro,
censurando al Silense su poca oportunidad en cuanto al sitio en que la introdujo. Y por ltimo, da cuenta de los materiales que le sirvieron de base para su edicin, los cuales fueron, como queda indicado, la mencionada de Berganza y un manuscrito del Dr. Perreras. Segn l, es igual el texto de ambos, no dando importancia a las correcciones hechas por ste en su manuscrito, como tampoco a
otras diferencias que podan provenir de los copiantes, por
la
diversa
manera de entender
las abreviaturas
o por
la
mayor o menor
Difieren poco esta edicin y la de Berganza, advirtindose adems que el P. Flrez corrigi casi siempre el texto de la crnica empleando formas del latn clsico, sin tener en cuenta que dada la poca en que fu escrita, muchas veces las frases y construcciones ms clsicas no son las mejores para rehacer el texto original. Difiere de los manuscritos en las divergencias de Berganza, ya citadas, y adems en las siguientes;
Fl
pg.
17,
1.
Manuscritos.
gentem.
17: gentis.
29,
quam.
amissis ntintiis.
54,
57,
Gmidisalvus.
bellandam.
Guillelmus.
dehcllaiidam.
o,
13:
Madrid,
1789.
Y
de Berganza, en
las
XXIX
precedentes y stas:
XXX
con pocas variantes por la de Flrez. B d'i lugar a Py a /^ y ms tarde a V, y el de Fresdelval origin primero a E, que tambin conoci algn cdice de los del otro grupo, y posteriormente a D. Esta relacin se representa claramente en el siguiente esquema:
importancia histrica de
la
obra
mayor impug-
nador D. Antonio Blzquez ^ quien al defender al obispo D. Pelayo de las imputaciones de parcial y fabuloso que le han atribuido algunos historiadores, censura el desorden y descuido con que est redactada la crnica Silense, donde hay enormes lagunas, saltos cronolgicos absurdos y repeticiones, slo explicables por haber copiado ntegras las crnicas que tuvo a mano. Su opinin puede concretarse en las siguientes conclusiones que deduce del estudio de la crnica: I."* Hasta Alfonso III estn en el Cronicn del monje
*
y mutilados,
los
Cronicones de
que
se vali de
Omiti
la
y Mus. Marzo-Abril,
XXXII
3-^
Su Cronicn
es
una
serie
ricos,
4.^
5.^
de cinco reyes.
de los Ros, en su Historia 1, despus de haber traespaola Literatura critica de la Pelayo, D. se expresa en esta tado de fabuloso al obispo
Frente a esto,
forma: Ms docto en los estudios de
la
Amador
antigedad,
ms
esmerado en el uso de la lengua latina, y ms sano y abundante en el acopio y exposicin de hechos se muestra a la contemplacin de la crtica el monje de Silos, bien que, dominado por el ardor de las creencias, se incline, tal vez en demasa, a lo extraordinario y maravilloso... Merece tambin singular estima por haber contribuido a restablecer
los Cronicones, adulterados
en su tiempo por
el
se ve
desde luego que pecan de exageradas, sobre todo las acres censuras del Sr. Blzquez, pues si bien es verdad que el
vSilense se inspir
copi
la
en otras crnicas anteriores a la suya y de Sampiro (vase pg. 41), no es menos cierto
que
bar
su fondo esencial en lo
el
con mucha fidelidad, sin alterar ms mnimo, segn puede comprocurioso lector comparando sta con aqullas, de que
las.
se vali, especialmente
de San Isidoro
"-,
Alfonso
III
'
y de Sampiro
^.
Precisamente por
lo
que
si
Tomo
Vase
II,
Aonumenta Gennaia
la citada
t.
I,
p-
gina 287.
.?
XXXIII
;aadi algunas a los cronicones citados, fu porque seguse vali de otras fuentes, si bien no puede nedesorden con que est redactada, la omisin de algunos reinados de muy escasa importancia y la repeticin de otros. Este desorden y descuido, tan visibles, hacen
ramente
garse
el
suponer que
el Silense,
no pudo acabar su obra, ni mucho menos ordenarla ni corregirla, pudiendo explicarse tambin por la misma razn que en todos los manuscritos termine con la muerte de Fernando I, sin llegar al reinado de Alfonso VI, que era su
principal objeto.
Se ha dichoque otras fuentes, adems de las indicadas, la redaccin de esta crnica, juicio que confirman las noticias que nos da el P. Tailhan en un trabajo sobre las Bibliothques espagnoles du haut inoyeii age 1, donde enumera las principales obras que existan
fueron aprovechadas en
en
la
las cuales
inspiraron pro-
bablemente al Silense al componer que los religiosos de Silos, que se ocupaban en investigaciones histricas, encontraban entonces en su bibhoteca la crnica universal de San Isidoro y su historia de los godos, suevos y vndalos; la historia del rey Vamba, por San Jusu crnica. All dice
lin,
atribuida por
el
monje de
el
Silos a
San
Grande;
las vidas
de los padres
de Mrida, por Pablo, dicono de esta iglesia; las crnicas de Alfonso III y Sampiro, cuyo texto inserta ntegro en su
obra,
hoy perdidos,
que
nos, leoneses
han dado noticias sobre los antiguos reyes asturiay navarros, abuelos de su hroe. Ha utilizado tambin otra clase de informes, como los de algunos historiadores franceses del emperador Carlomagno y de
le
Nouveaux melantes
le
tur
la
mala
las
monje
castellano.
En
probablemente en
mencionado
I
P. Tailhan para
reinado de Fernando
con
Segn
obras:
estas noticias
el
otras
averi-
crnica y la historia de los godos de San Isidoro,, prembulo y los reinados de Leo,vigildo y Recaredo, advirtiendo que la persecucin y el martirio de San Hermenegildo estn casi copiados del libro de los Dilogos^ de San Gregorio el Grande i; para el reinado de Vamba se inspir en la historia de este rey por San Julin de Toledo; amplifica el reinado de Voltiza de la crnica de Alfonso III. Se inspir en la misma, y la copi a veces, en los reinados de Pelayo y siguientes hasta Ordoo I; copi ntegra la crnica de Sampiro sin las interpolaciones que se encuentran en la de don Pelayo y figuran en el Sampiro de Flrez con letra bastardilla; conoci tambin la crnica Albeldense, y aunque no la haya copiado tiene con ella algunas analogas en los reinados de Alfonso 11, Ramiro I,
La
para
el
Ordoo
II
y Alfonso
III.
Estos son los datos ciertos que podemos dar sobre las fuentes del Silense. Ahora bien, del reinado de Fernando I
no conocemos ningn autor que anticipe las noticias consignadas en su crnica. No pudiera ser que para relatar este reinado se valiera de documentos y testigos coetneos,
en donde encontrara
las referencias necesarias.?
El caso del
Probablemente, nuestro autor estuvo familiarizado con la obra de Pablo, dicono, De vita PP. Emeritensimn, con la que tiene mucha semejanza en su estilo, y hasta la copia cuando lo admite
I
el asvmto.
XXXV
Silense no es nuevo entre los cronistas medioevales, quienes generalmente seguan un procedimiento comn para escribir sus crnicas, aadiendo a las noticias de las anteriores,
historia
copiadas por ellos con mayor o menor fidelidad, la de los reinados en que vivan o que conocan por
se amplifica extraordinariamente con
El de Fernando
la
narracin detallada del traslado a Len del cuerpo de San Isidoro, cuyo texto coincide exactamente con el publicado por Flrez i, sacado, segn dice, de un manuscrito
gtico de
la
el
cual es segura-
mente el cdice II2 de la Biblioteca Nacional, que publicamos aqu como apndice. Ahora bien, ;esta traslacin
es
una copia de
a su texto,
la
crnica,
el
Silense
al
conocerla
la
agreg
permitido suponer lo primero, es decir, que el Monje es el nico y verdadero autor de Iz? traslacin citada aprove,
chada primeramente para su crnica, aunque luego se sirvieran de ella en los monasterios para otros fines. Confir-
man
y hasta de muchas
que
se repiten
frases
con frecuencia en
ueraci-tamen
ibid.,
1.
stilo
lengua del Silense. As -, pg. 93, 1. 6: huic operi dignuw duximz^^ inserere;
dei indicio; p-
8:
1.
gina 94,
I.
29:
non
qnam
frases
crebra///;
y como estas, otras muchas dicciones y muy comunes en la lengua de nuestra crnica.
in-
fluidas
ella,
como
la
el
lugar
el
citado
bajo
el ttulo
de Crnica leonesa,
cual ver
2 3
Esp. Sag., t. IX, pginas 406-412. V. Apndice. Bull. Hsp.,]<i\\\'. Mar, igi6. pg.
formado por trozos de las de Alfonso III, Albeldense, de Sampiro, Pelayo, de la Silense, del cronicn Iriense y de los Annales Compostelanos. Convenimos con el ilustre hispanista francs en que la de Silos y la Miscelnea estn estrechamente emparentadas, hasta el punto de no ser posible estudiarlas separadamente. No sera atrevido pensar en una relacin parecida con las arriba citadas, pues dada la manera de componer sus obras* que tenan aquellos cronistas, es casi seguro que cada uno form la suya, valindose de las que ya existan. Desde luego, se puede admitir mayor parentesco entre la Miscelnea y la Silense, as como tambin que ambos autores se aprovecharon de las mismas fuentes. Se inspiraron, por ejemplo, en la crnica de Alfonso III, sirvindose de una relacin comn entre las varias que de ella se conocen ^ adaptada por cada uno a su texto con algunas diferencias. Pero no es fcil precisar la relacin de dependencia entre una y otra, aunque es probable que la Miscelnea, la cual no es otra cosa que un centn sacado de las mencionadas crnicas, utilizara la del Silense como una de tantas, en cuyo caso corresponde a sta la priola
Real Academia de
Historia,
est
ridad.
Atendiendo
cas
la
a la relacin inmediata de
ambas
crni-
la
ciones para
texto crtico de
la
explican
muchas palabras que de otra forma hubieran quedado incomprensibles, y a veces determinan la forma de algunos nombres de personas y lugares que aparecen con
mucha variedad en
nuestros manuscritos.
la
reconstitucin del
Vase
P. Villada, loe.
cit.
XXXVU
texto otras dos crnicas posteriores, la de D. Lucas de Tuy, quien copia las noticias del Silense con muy pocas
variantes, resultado de la
este
texto
y el de Pelayo, y la del Arzobispo D. Rodrigo Jimnez de Rada. Si tenemos en cuenta que estas dos clebres crnicas fueron las principales fuentes de la Crnica general de D. Alfonso el Saino, se comprender
cia del
la
gran influen-
monje de Silos en la historia espaola. Acaso sea ste uno de los muchos annimos cantores a cuyos escritos hay que acudir para encontrar los orgenes de la pica castellana, carcter que se^ manifiesta en esta crnica lo mismo que en otras de su poca, segn ha hecho notar el Sr. Cirot recogiendo algunas frases de la Silense y de la
Miscelnea, que figuran
otras epopeyas latinas
'.
como
Aparte de esto, pasando por alto otras consideraciones que no entran en los lmites de este trabajo, merece consignarse aqu la errnea afirmacin que hace el Silense respecto a la correspondencia de Zamora con Nuhistricas
mancia (V. texto, pg. 9, 1. 8), creencia que, como dice D. Eduardo Saavedra, se generaliz en Espaa desde el siglo XII hasta el XVI, en que Zurita, y Morales restituyeron a Garrav la herencia de tan famosa ciudad ^.
t. II, pginas 15-34Esta cuestin ha sido detalladamente tratada por C. Fernndez Duro, Memorias histricas de la ciudad de Zamora, t. I, cap. I, pg. 15 y sig.. y cap. VII. pg. 199. Madrid, 1882.
1
V
LENGUAJE DE LA CRNICA
Despus de estudiado
nocidas
el
y cono
de
la crnicfi,
pueden
que
ser conclusiones
definitivas,
pues
la
inseguridad
como
y hasta
su morfologa y sintaxis, debida unas veces a las diversas maneras que cada copista tena de interpretar la escritura,
que stos, personas sabias con frecuencia, fueron modificando deliberadamente las anteriores copias, no permite fijar un conjunto de reglas que seran de gran inters para determinar esta fase del latn espaol en la poca en que mayor transformacin experimenta la lengua latina al dar lugar a los grupos romances! Fontica. Los cambios fonticos, que generalmente no coinciden en todos los manuscritos, son casi siempre resultado de la incertidumbre que en materia de ortografa imperaba en la escritura del siglo XII. Muchos de los casos aqu sealados no se confirman en el texto, pero de ellos dan fe las variantes de las diversas copias, las cuales res-
y no pocas
XL
ponden generalmente
mos
y
poca.
f.
viartiris
martyris;
la o
con
la
ae, oe se
omiten o se
los
Seniora
Puede explicarse
la
"
la
desaparicin
de
diptongos por
sonidos o se
y de
el
la o abiertas.
Consonantes: Es frecuente
esta letra va seguida de
i -\-
empleo de
por
/,
cuamdo-
porque responda mejor esta grafa a la pronunciacin; c en lugar de ck: arcante pulcra^ pascalibus; c por d: acqisivit, y por g: oppucnare; por q en voces como frecuencia,. que ya es igual en todo a la forma castellana.
c
entre
u.
entre
sanhis-, multata^ as
sis
como tambin se encuentra la epntede sonidos de que no hay muchos ejemplos en la lenclsica.
gua
La
grafa g se
emplea
la
al
lado de
sobre todo en
escritura
Zemura, Seniora. Ante las labiales h y p se escribe ;/ en vez de ;//, caso que tiene analoga con los grupos nh y np del antiguo castellano
1.
El fenmeno
nantes geminadas
el
cual se
produce
en todas
las
pocas del
singi-
latn,
desconcierto:
Vase
c.
R.
Menndez
Pidal,
Gram. Hisi.
pg. 82,
Xhl
En los compuestos de prefijo la consonante final de ste no se asimila siempre a la inicial del vocablo: obpugnare, ifiremisse., caso que sealarnos, aunque haya sido producido en todos los perodos de la leng-ua latina, por observarse, como los anteriores, con ms libertad y frecuencia en esta
fase del latn espaol.
la
inseguridad en
el
empleo de la-s hk^ como igualmente en la escritura de los nombres propios, sobre todo los rabes, que en ningn manuscrito se presentan de una manera uniforme.
Morfologa.
formas
la
Un estudio detenido
y
caractersticas,
sin
de
la
crnica bajo
muy
curiosas
flexin de
nombres, declinados
minado paradigma, como Vasconia y Vasconies, Victiga -e y Victica-anis, cuando no se observa ya la incipiente desaparicin de los casos sustituidos por preposiciones
como
regem de Tutela^ ya tambin en todo su conjunto, que recuerda, con el abusivo empleo de formas arcaicas, la poca
infantil del
al
igual
que
las
perso-
nas en
la vejez,
descomposicin.
De
buen
ejemplo
el
en su forma etimolgica isdem\ y la forma maritus, muy corriente en el latn medioeval, mientras que antes haba
sido usado casi exclusivamente en
Plauto,
el
lenguaje vulgar de
y acaso en algn documento legal. Nihil y nihiloviinus son sustituidas por nichil y iiichilominus, formas
que con el pronominal michi abundan en las crnicas y documentos de esta poca. A estas particularidades hay que aadir el empleo como deponentes de verbos que en latn clsico no lo eran, ^as como tambin lo contrario. Vocablos que en ninguna poca cristalizaron en una forma fija, adquieren en sta mayor inestabilidad e imprecisin, al paso que al voca-
la
introduccin de neologismos
como
mu-
otras
Considerando
el
el
crnica bajo
el
usado por el Silense en la composicin de su obra, excepcin hecha- de algunas frases y giros propios del clasicismo, es generalmente de baja latinidad, coincidiendo esta expresin con la poca de, dicha produccin histrica, en la cual el idioma latino, usado en nuestra patria desde su
conquista por los romanos, se acercaba,
cado, a su total decadencia
con la mezcla de otros idiomas a la formacin de las lenguas romances. Uso de los casos. Se emplean con mucho descuido: El nominativo en lugar del acusativo:, p. I, 1. l6, Igitur reges qui... cognovimus primum clarere in terris, en lugar de El genitivo por el acusativo: p. 3, 1. 21, Sed et quos.
istius subsequentium...
El ablativo de
la
biendo ser genitivo: p. 10, 1. 3, Postquam Tolete aures Adefonsi regis percussit... en lugar de Toleti. Ablativo de la cuestin quo por acusativo: p. 6, 1. ^:),Nemauso quan-
1.
Uso de
p, 20,
1.
los
modos. Encuntrase
3,
Legione
delatus...
en
proposiciones
completivas un
modo
in
personal en
dicito,
in se
si
missam,
cerit
non
hostem
versam, tamen
cho fecisse.
Uso de las voces. Alguna vez emplea impropiamente la forma activa de los verbos por la pasiva: p. 80, 1. 8, Decreverat namque Fernandus rex... corpus suum sepulturae tradere, en vez de tradi vel tradendum. El participio pasado por el participio fuTiempos. turo: p. 19, 1. 5, magnis honoribus eum siiblimatum ma-
XLIII
i; aun sera ms clsica la construccin si dijera: magnias honoribus eum ornanduvi mature dicit. El infinitivo de futuro en lugar del infinitivo de presente: p. 8, 1. 12, hispanici reges tantae ferocitatis dicuntur fore... en vez
ture dicit
de
esse.
Preposiciones.
Ad usada impropiamente
en: p. 6-9,
ad
p. 36,
1.
Encun-
que la lengua clsica la rechaza: p. 37, 1. 13, /// Elvoram, civitateni toletani regni profectus est; p. 26, 1. 20, Quamquam in sua bellicosa numerositate multimoda confideret... De construida con ablativo por genitivo: p. 47, 1. 3, et regem de Tudela. Per con acusativo en vez de ablativo sin preposicin: p. ']" 1. 2., per parvun stipendium regi tradiderunt. Cun en casos en que la omite el latn clsico: p. 1 3, 1. 1 3, Deus autem huic intrase en. ocasiones en
^
Conjunciones.
Se encuentra
contendere parat.
p. 5,15'-
quatinus Recaredum, principem serenissimum regno privarent. Aparece tambin usada por
et si fieri ])Osset,
ut.,
p! 69,
1.
23: legatos...
Si en una proposicin
p. 20,
1.
interrogativa
si
19:
etsi
1.
missam,
ne,
non
13:
in
hostem,
in
p. 13,
cum
e postquam,
animadvertit...
verbos.
Pgien
ex
El ms.
^i
corrige siihlinia/nr/im.
vez de in sexaginta
niilia;
p. 5,
1.
17:
que
uaiius
hostium
Aparte de stos hay otros muchos giros propios ya de como el abusivo empleo del gerundio por el participio; p. 2,1. 19; et eius mandata oblivioni ultro
la
lengua castellana,
tj-adendo; p. 17,
1.
I:
lendo; p. 38,
1.
13: curvi,
lando.
el
lector
ha de tener en cuenta en
texto. ste se
la
conforma casi en todo con el manuscrito ^, por ser el ms importante y el que mejor lo ha conservado, por lo cual lo hemos seguido casi siempre hasta en las grafas y signos de puntuacin. Solamente en casos de
evidente error ha sido corregido con los otros manuscritos
y con
las
la
primera
pgina.
Por indicacin del Sr. Gmez Moreno mantenemos la v que generalmente emplea dicho manuscrito con preferencia a la 11 de los dems, sin que por eso se nos oculte que
aquella letra era de muy raro uso durante toda la Edad Media, hasta que fu puesta en vigor por los eruditos del
Renacimiento.
Apndice reproducimos [Link] la San Isidoro, segn se halla en el cdice 1 12 de la Biblioteca Nacional, ya que por su antigedad y correccin bien pudiera ser, si no el original^ probablemente una copia inmediata de l.
el
En
Cum
olim
Yspania omni
liberali
doctrina ubertim
^
floreret, ac in ea studio literarum fontem sapientie sitienbarbarorum fortites passim operam darent, inundavit Hac itaque evanuit. tudine, studium cum doctrina funditus Yspanoet necessitudine ingruente, et scriptores defuere
rum
Variantes del texto, sobre el cdice 1181 de la Biblioteca naarreglo a cional de Madrid, y registro de sus folios, acotados con la numeracin marginal de lneas:
I
Cum:
fol. I
Notas crticas del texto, que responden a sus llamadas, y versan sobre la compilacin de historias de S. Isidro de [Link], que llamamos Crnica Miscelnea (Cirot: La chronique lonaise, en el Bulletin hispanique, 1911); el Chronicon mundi, por Lucas de Tuy (Schott: Hispania illustrata, Isidoro (Espaa Sagrat. iiu); las Actas de traslacin de san segn copias de Pellicer texto,, mismo nuestro IX, t. p. 370); da, (Bib. nac, ms. 2237), Perreras (Id., ms. 9317) )' otros annimos
dades de Espaa,
Berganza (AntigeFlrez (Esp. Sagr., t. xyii, la Reconquisp. 270) y Huici i,Las crnicas latinas de ta, t. iiV, la crnica atribuida a Sebastin (Garca Villada: Crnica de Alfonso ni); la del Seudo-Sebastin (Barrau-Dihien su citada go, en la Revue hispanique, iqio, y G. Villada, obra, p. 99); la de Pelayo de Oviedo (Esp. Sagr., t. xiv, ps. 438
(Id.,
mss.
51
1508),
y segn
t.
11,
lo editaron
p. 521),
466), etc.,
liiundata corrigi Berganza. Aun sin ello basta consiI derar neutro el verbo y anteponerle si acaso postquam.
Sed
vie
si
tanta
animadvertis, prefecto
Do mi ni
alios
Alios
namque
irremisse diversis
5
atque
parti parte
obnoxios, oblivione
vocat.
est
10 remedio
sicque
ut in hiis qui
omnino non
'
cor-
sit
initium
15
sequentium tormentorum; unde psalmographus canit: Operiantur sicut diploide confusione sua ^, quod dplex vestimentum figurliter induunt qui ex temporali pena et eterna damnantur.
Igitur
relatu co-
gnoscimus primum clarere^ in terris, ubi pro labore defsidia, pro eqitate superbia, pro continentia libido cum avaritia paulatim invasere, Deum verum et eius mandata oblivioni. 20 ultro tradendo, creaturam adorare priusquam creatorem cepere. Et illi quibus creator rerum inter cetera animalia celestibus geperspicuos et erectos vultus. ad inhiandum
^'
demones sub
falsis
imaginibus
ligni
et lapidis
metallique
10 [Link]. I V.
II
flagelorum
22
12
deployde
15
danpnantur
imandum
Psalm.
repetido deputat.
3
4
5
abliitione^ Flrez.
nondum
refulserat obmissis,
ad innovatos fonte sacri baptismatis pro loco et facto mordendos transcurrendum est. Si enim, ut credimus, Christus assumpta nostra mor5
talitate
unum baptisma, unam fidem predicavit, profecto Constantinus Romanus imperator de fide extat reprehendendus. Oui nimirum magne celsitudinis Augustus, prius sacri baptismatis lavacro a venerande memorie papa
|
lo ficatus est;
intelligi,
signa non
nou credetis
vite,
'.
finem
1
quodam
simulatore
nomine
Eusebio Nicomediensis ecclesie episcopo seductus et rebaptizatus, in arrianam heresim misere corruit; sicque in
tali
Quod
fa-
in
chronica
quam Ysidorus
Christi
mulus Yspalensis ecclesie episcopus ab exordio mundi ad20 usque Eraclii Romani imperatoris et Sisebuti Yspanorum religiosissimi principis tempus, compendise scripsit. Sed et istius subsequentium, etsi non simili forma, pari tamen
vesania
mxima
|
pars periit.
et
Quid referam
Goto-
subactis suo
'
inouatos
26 suis
Xps, siempre
asunpta
pars:
f.
unum:
v.
/.
2-
18 crnica
tolici
19 eclesie
23 vessania
25 ca-
Evang. loan.,
2
3
el
cdice.
faria insania
cumulum sue damnationis arrianorum dogmata receperant. Quorum unus Leovigildus nomine pro magnitudine sceleris ad memoriam revocandus est. Qui profecto
5
filium
Leovigildus arriane hereseos accensus zelo, fermegildum nefandis ritibus communicare nolentem, diversis
tormentis prius cruciatum denique in vinculis positum, dir secure interficere iussit.
Post cuius
lo
mortem Recaredus
^
rex,
non patrem
perfi-
dum
lensis
sed
fratris martiris
Yspa-
venerabilis episcopi
factus,
doctrina imbutus,
predicator
veritatis
extirpavit: Scribit
gorum quem
15 studiose
I
de
confecit.
ut istius sequaces,
Gotorum reges eiusdem imperialibus iussis obsecundantes, fidem catholicam domi militiequ.e devote colerent. Sed nter cetera furorem Francorum divinum cultum
evertere molientium
20
unus vocabatur
Granista
at
alter
vero
Vildigerius,
et
erant
qudam genere
profani.
mente
Corruperat enim eos quidem heresi episcopus nomine Athalogus, qui nempe arrianorum exsecutor, ns-2^ tinctu diablico commotus, apud Narbonam exmiam
2
tris,
danpnacionis
A'
/7r martiris
12
aborrens
10
ma-
As corregido al margen del cdice, con letra del XVII, y en las copias del ms. 5 1 y de Pellicer. Sed fratrem martyrem sequens, escribi Gregorio papa, en su libro abajo citado (iii, 31), de donde proviene toda la frase. 2 Parece que cumple aadir referain ni o cosa parecida, segn indic el Sr. Huici.
1
siglo
ditionem
^.
magnam
excitavit se-
nimirum comits, monitis istius Athalogi obsecundantes, maximam Francorum multitudinem in Narbonensem provinciam introduxerunt; rati scilicet tuipartem arrianorum; et si 5 tione tantorum militum tueri fieri posset, quatinus Recaredum principem serenissimum regno privarent. Interim huc atque illuc vagantes sanguinem ^ servorum Christi effundendum 3, magnam stragem * fecerunt. Quod ubi Recaredus compedt, Claudio Emeri10 tensis civitatis strenuissimo duci precipit, uti innoxium sanguinem ulcisci maturet. Isdem vero Claudius iussionenr
|
francos invadity
Tndem
Franci
animadver-
dum
insultarent,
utramque vitam
Ceterum
*
pars que
arripiens fugam,
est.
Nichilominus tempore
cu
citas
qudam,
Bamba
subdicionem
8
comittes
4 sciliced
vagantes:/. J
z.
sanguinas
efundendum
dragem
13 milia
XIII,
el texto de Paulo Emeritense (Esp. sagr.,. de donde se verti casi toda esta narracin. As corregido sobre el texto en el cdice, con letra 2 del siglo XVII, y lo acept Ferreras. Effwidentes corrigi Pellicier; effundendo, Flrez; 3 Quiz debe anteponerse ad. 4 As, Paulo Emeritense y todos los copistas del cdice Finibns, en Isidoro Hispalense, de quien est co 5
1
As,
381),
ade ut impo^sito sibi diademate rex appellaretur, auxilio Francorum fretus apud Nemausum rebellavit. Hanc itaque
iniuriam V'spanus rex egre ferens, delectis equitibus
5
cum
quibus
in
expeditione erat,
Nemauso quantocius
properat;
denique
fusis fugatisque
ex parte ad solum usque destruxit. Sed et ipsum Paulum vinctum deferens, subdita suo dominioNarbonensi provincia,
10 beati
ad Toletum alacer revertitur: Scripta sunt hec in libro Ysidori, quem inter alios xiiii a se editos de Vanet
dalorum
posuit.
Suevorum Gotorumque
gestis diligenter
com-
15
Yspanici autem reges, a Rdano Gallorum mximo flumine usque ad mare quod Europam ab frica separat, sex provincias, Narbonensem scilicet, Terraconensem, Beti-
cam, Lusitaniam, Cartaginensem ^ cum Gallecia, catholice gubernaverunt; insuper Tingitaniam provinciam in ultimis
finibus Africe sitam suo dominatui mancipaverunt.
Cum
inter
tndem
rie
divina providentia,
rursus
macularetur
more temporum Noe, ut diluvium terram, paucis christianorum reservatis, barbaras gentes Yspaniam ocoupare permisit.
Yerum dum me
patrie
exitii
pigeret,
me
pravosque ad incep-
tum
sito:/. 4
apelaretur
3 rebelauit
Neumaso
13 His-
galorum
15 sciliced
Therraconensem
16
Ego
domus
Ubi
Seniinis
suscepi.
centibus
res
toris
orthodoxi Yspani imperavitamque eiusdem carptim perscribere: primo quia ipsius nobiliora facta memoria digna videntur; secundo quia vitam ^ fragili iam tempore toto vite sue curriculo,
10 pre
Christi
catholice guber-
obstantibus
^
controversiis
placuit.
in
regnum
successerit,
paucis disserere
15
Adefonsu's igitur ex illustri Gotorum prosapia ortus, magna vi et consilio et armis, quod inter mortales vix invenitur; namque alterum ex timore occisionis, atque alfuit
terum ex audacia
vero in
fortitudinis processisse
in
videmus. Huic
barbaros exerprovincias ab
fuerit-,
eorum
manibus retractas et in Christi fidem conversas singilatim enumerando, ut mee capacitatis industria dederit, eundo profabor.
sacrilegis
cola
13
orthodox
10 catolice
12
lo(|ucioni5
difi-
-cultatibus
obstantibu: /. 5
14 dissere
en
el
el
texto, escribise
Impnese
aqu,
Postquam
fonso
igitur
rex,
Ade-
cum minimo
et Geluira
Urraca
5
Garsia, adiunctis quoque sororibus extremum clausit diem; quanquam adhuc regnum eque divisisset, per octo tamen
Tanta
initio
fuit
duobus magnis preliis non mdica militum parte. discordia fratrum quod inter mortales ab
'-,
|
lactum fuisse quis ambigit, nisi qui alus negotiis 10 obsecutus lectionis studio nequit operam dar? ^ Scrutare etenim regum gesta ^, quia sociis in regno nunquam pax
diuturna
tur fore,
etate
fuit;
quod cum ex eorum. stirpe quilibet regulus iam arma primo sumpserit, sive in fratres seu
15 rentes si
Siquidem hunc
Sancius frater
dispositione
^
Adefonsum
Toletum
ir coegit;
credimus factum
fuisse;
cum enim
circulo
20
novem mensium
barbrico contubernio
cumque ab
eisdem Sarracenis ut tantus rex pro mximo haberetur, ac iam ut familiarissimus a Maurorum globo huc atque illuc
Fernandus
adiuntis
extinta
8 ab:y\
'.
10 ob-
sequtus
Esta es. la forma preferente, que consta en la cruz de S. Isidro de Len y en las Actas de traslacin de san Isidoro; otras veces, Fredenaiidiis. 2 Aqui pone signo de admiracin el Sr. Huici. Falta signo de interrogacin en el cdice. 3 4 Et inveiiies aade Lucas.
1
cliz
y tambin
las
Actas suso-
spaciando penes Toletum circumduceretur, altius quam cuiquam credibile sit ingemiscens, quibus locis quibusve
machinamentis civitas illa christianorum totius Yspanie olim specula a paganorum manibus erueretur, imo pectore dimicando ab eo capta qualiter trusit. Verum atrociter
'
|
fuerit, in
sequentibus indicabo.
muram, que prisco tempore Numancia vocabatur. Semurenses etenim ea tempestate immobiles permansere; qui
;io
profecto Semurenses Adefonsi regis presidio muniti, repulsara domini sui non ferentes, misso magne audacia milite,,
dum
circumsederet eos, Sancium regem dolo interfecerunt. Qui nimirum ab eo lancea inopinate ex adverso perfossus, vitam pariter cum sanguine fudit. dem vero qui eum tara
audaciter percussit, sicuti consilium fuerat, cursu rapidissimi equi apertis portis ab oppidanis incolumis receptus
est.
Sed interempto
letitia,
tantaque
tanto
rege, tune cerneres ex tanta audacia dispersio quanta quantaque tristitia in illo
tamque
Namque
ut quisque
amens
nitus
omni stipendio
fugam.
mu-
est
incedere, sed noctibus diebusque labotaturmatira rapiuntur. Cohors memores sui gene|
rando,
:2 5
omnes
in patriara
men
ris
ac pristine virtutis armis resistendo, exanime domim sui Corpus, quantum licebat, egregie detulerunt. Sed regio
uno, /cr
21
imo
dimicando: /.
24 tornen:/,
13
perfosus
16 opi-
danis
arripuerit
v.
funere circumvectum
'
cum
Huius
tanti facinoris
Adefonsi
5
regs
percussit,
Halmemon
Toletano reg
brbaro predicto valefaciens, ut esse suis auxilio posset^, se in patriam rediturum mature dicit. De cetero cum mor-
nullomodo indixisset, barbarus patricii homiprimo compassus, ne in hostilem manum rursus vellet incidere monet: Ad hoc ^ fortunam fratris et virtutem 10 satis illum expertum fore, docet; postremo hunc renitentem, uti gens illa naturali ingenio callet, Maurus de fratris nece privatim interrogat. Sed in hac dubia necessitudine, uno mordebatur vulnere, is barbaicas vitando interque
tem
fratris ei
nis iacture
'
insidias,
rem
ei
humana
ter-
rebat.
Hec Toletanus
rex
Semuram civitatem
accersita
20
viriliter recessit.
Urraca aliisque illustrissimis viris, habuit secretum coUoquium. Que profecto Urraca Adefosum a pueritia
pre ceteris fratribus fraterno amore meduUitus dilexerat;
25
etate existeret,
eum
II
calet
25 allebat
As, Lucas.
Ad kec,
Lucas.
II
de
5
foris
sub
in
laicali
tempere
gemmis
exercitium peregit.
15
omnis regius honor exhihjebatur. Considerabat namque Adefonsus huncJnterim salva pace post se regnaturum; sed imperatrix natura que homini inevitabilem mortis metam infixit interveniens, sub eadem custodia multo
peritandi,
obit.
'Cuius iimeri
ambe
srores,
Urraca
rio
scilicet et Geluira,
more
Romane ecclesie
20 Toletano archiepiscopo aliisque comprovincialibus episcopis et abbatibus pro anima eius salutarem hostiam Deo
offerentibus
,
corpus
in
suis
sepulture tradiderunt.
Ceterum Adefonso in patrio regno corroborato, priusquam ad ordinem bellorum captionemque civitatum 25 veniamus, quomodo isdem regnum Yspanorum guberna-
didiscimus
/'.
exercitum
17
8 acepto
sciliced
bebatur:
7 v.
15 infinxit
18 efectus
La palabra Adefonsus
estara
mejor aqu.
pre-.,
verit,
12
quantumve ex minimo paulatim ampliaverit, ut futuris lucidius innotescat, eiusdem originem retexendo, altius ordiendum est.
Igitur
memini, ex bono
tia in
Vitiza
I
tempere Vitize Gotorum regis, de quo superius et equo multa nefanda et horribilia flagiYspans sunt rursus multiplicata. Cum enim isdem
militaribus
armis
aliisque
regnum
libere paratur,
male abuteretur,
ad nertiam
et
Namque
postposita
omni
animarum medicamentis, alienas prosperas res invadendi, rapiendi domique trahendi, velut tabes exercitus Gotorum libido invasit. Sed et episcopi
religione divina, spretis
15 ceterique
officia
^
postremo
bus atque mnibus sacri altaris ministris carnales uxores lascivus rex habere precepit. Ouippe Gotorum regis post ubi magis in conviviis libidinibusque exercendis quam in 25 laboribus studiisque ab hiis malis purgandi regnum animus ad hoc incendit, preter otium ei cetera fastidium erant;
|
4 Victice
11
orribilia
Vcqh, s/ewj>re
15 21
militaribus: /.
<?
laciuiam
sante
14 velud
17
aspernebantur sacrosanta
23 laciuus
sigilantur
26 ad: f. 8
As, Lucas.
ut reminiscatur
Ilius
13
'.
cum
ceciderit
iw profiinditm conteninet
Yspanus rex
dum
5
Gaudefredum- Cordubensem
privatumque utroque frontis lumine, fecit. Erat enim Gaudefredus ex palpitare eum miserabiliter progenitus; sed ut varii hominibus Gotorum regali stirpe eventus accidunt, Vitiza qui ei utroque prente impar ^
ducem dolo
erat,
10 soboli radix
posterum formidolosa^
miserabiliter exhibuit.
esset,
hanc
molestiam erga
eum
Deus autem
cum
exercendum satis expeditus; sed vita et moribus Vitize non dissimilis. Is ubi culmen regale adeptus est, iniuriam patris ulcisci festinans, dos filios Vitize ab Yspa^o niis removit, ac summo cum dedecore eosdem patrio regno pepulit. Sed et isti ad Tingitanam provinciam transfretantes, Juliano comiti quem Vitiza rex in suis fidelibus
|
impar
serat
8 nuper, por contepnet 4 Gaudefrendum 3 adidit 16 succe12 aborrens 10 formidosa 13 ruyna, j/<?w/r
beliger
17 expeditus: /. 9
21
trasfretantes
22 comitti
Proverb.:
ste
xviii, 3.
el Seudo-sebastin y Lucas; y copia precisamente nuestra crnica, es verosmil un yerro de Gau por Ten en el cdice que trans-
Teodefrediis le llaman
como
<:ribmos.
3
As corregido
el
al
margen
del cdice
con
letra igual,
en
14
de introducendo
illatis^.
Mauros
et sibi
Yspanie regno perditum iri disposuerunt. Prefili ad hoc facinus peragendum lulianum incitaba!, quam Rodericus rex non pro uxore, sed eo quod sibi pulchra pro concubina videbatur, eidem callide
totius
Igitur era dccxlvii'',
i
subripuerat.
rorum
10 Vitize,
totius
.15
Taric strabonem - unum ex ducibus exercitus sui cum XXV millibus pugnatorum peditum ad Yspanias premisit, ut cognita luliani dubia fide bellum cum Yspano rege inciperet. Terrebant namque barbarum regem laquei dolosi Tingitani comitis, si forte adessent. Quippe ipsum ne Yspanos limites aggrederetur, quia importunus hostis
"'^
At Rodericus dum hostis auditur advenisse, collecto Gotorum robustissimo exercitu, acer et imperterritus primo subiit pugne; adeo quod per septem continuos dies
20 infatigabiliter dimicans, xvi millia ex Taric peditibus interfecere
^.
lulianus vero et
erant,
Maurorum
do filii Vitize qui in presidio postquam Rodericum in prima acie vermilitibus ntegros pro sau-
ingemicentes
9 comittis
13
6 pulcra 10 Tarich
14 comittis
calide
11
subrripuerat
12 fide: /i?-
[Link]^xvii^
lio
milibus
V.
laqueosi dol
15
agrederetur
16 difi-
cltate
20 milia
Tarich
Fecha errnea en el cdice y corregida por Pellicer. 1 Lucas pone dcclii, como el Albeldense, el Seudo-sebastin y los Anales castellanos. 2 As tambin, la Mise, y Lucas.
3
As, Lucas.
Interfecti siint, mejor.
ciis
15
commutando succurrere
Sed postquam luliani fides per omnem Africam declaratur,Muza^ exercitus Africani regs princeps cum infinita multitudine equitum peditumque ad Yspaniam dirigitur.
Dein renovato
barus augere
^
bello, cepit.
alias
ad prelium bar|
Porro Yspanus rex more slito prelio intentus cepit acrius instare ac propensus in hostes ferire.
'''
Cum tndem
locum
buit.
Rodericus
^,
malitiam
1
tegeret;
fere
enimmanus Domini ob inveteratam regum ne- in tempore huius ruine eam proomnesque deinceps Gotorum milites fusi fugatique
Yspania,
usque ad interemptionem gladii ^ pervenere. Post hec Mauri viribus nullis obstantibus,totam Yspaniam ferro, flamma et fame attritam suo dominio mancipaverunt.
Quidenim
illis
officeret, qui
publico bello
omnem
comutando
4 Maiza
6 barbarus: /. 10
21
agere
12 ocubuit
18 atritam
20 triunfali
orrifero
As Lucas y el ms. 51. Asilos mismos y Pellicer; el ms. 1 508 corrige guere^ como3erganza; ag re propone Huici. Propensius en el ms. 51 y Berganza. 3 Vidit, Lucas. 4
1
<?/-
Lucas, y lo mismo en frase Actas de traslacin de san Isidoro. Abona, sin embargo, la primera palabra del texto el modelo salustianosobre que aqul parece redactado.
5
hiternitioneni gladio
las
anloga
Mahometis nomen
perhibent.
5
i6
christianorum strages fecerint, depopulate provincie, subversa tivitatum menia, destructe ecclesie, in loco quarum
colitur,
|
habund
et
super testimonium
Ceterum
peccata
Deum
visitat,
Patrem qui
hominum
nemo
exte-
10
rarum gentium Yspaniam sublevasse cognoscitur. Sed eque Carolus, quem infra Pireneos montes quasdam civitates a manibus paganorum eripuisse, Franci falso asserunt. Cum enim per xxxiii annos, ut in gestis eiusdem habetur, bellum cum Saxonibus protraheret, venit ad eum qudam Maurus nomine Hybinnalarabi 2, quem Cesaraugustano
regno Abderrahaman magnus rex Maurorum prefecerat, spondens sese et omnem provinciam sue ditioni subditu-
15
rum. Tune Carolus rex, persuasione predicti Mauri spem capiendarum civitatum in Yspaniam mente concipiens,
congregato Francorum exercitu per Pireneica deserta
iuga iter arripiens, adusque Pampilonensium
oppidum incolumis pervenit. Quem ubi Pampilonenses vident, magno 20 cum gaudio suscipiunt: erant enim undique Maurorum
rabie coangustiati. Inde
accessisset,
cum Cesaraugustam
civitatem
ullo
sudore pro eripienda a barbarorum dominatione sancta ecclesia, ad propria revertitur, Quippe bellatrix Yspania
25
milite
concutitur.
Anhelabat etenim
12
21
6 insedinter
17
subleuase
18
Pireneyca
opidum
24 eclesia
25 anelabat
1 Misericorditer corrige el ms. 51, y conforme a Perreras y Berganza; insedihiliter, Pellicer. 2 As, la Mise, y correccin de Perreras.
Carolus
in
17
quas Grani
^
thermis
illis
citius lavari,
ad hoc
oppi|
cum
in reditu
Pampiloniam Maurorum
mxima
dum
5
exercitus sui
in
Pireneo iugo magnas exsolvit penas. agmine longo, ut angusti loci situs permittebat, porrectus
ipso
iret exercitus,
Siquidem cum
tueba-
tur,
-que 10 In
usque ad unum omnes interficiunt. cum eis prelio quo bello ^ Eggihardus mense Caroli regis prepositus, Anselmus sui palatii comes et Rotholandus Britannicus
prefectus
cum
Quod factum
usque
Carolo
1
in
cum
est
lut
tantam Yspaniarum r u n a m opere pretium referre, qualiter divina pietas que percutit et sanat, veex rediviva radice virgultum ^, gentem Gotorum resumIgitur post
ptis viribus
populare fecerit
^.
20
nomen inest ^ Cangas, super quam magnus mons Ase uva imminere videtur; ad raEst
vallis
Asturie
cui
'
artificis
immensum
tendens, claudit
speluncam-
internus
graui
9 prelium
opidum
10
4 in: /.
11
//
6 permitebat 16 velud
8 agi-ediuntur
bellm
britanicus
20
Ascuna
2
3
4
5
As Pellicer, sobre Rodrigo Toledano. Aquis Graiii: correccin de Pellicer sobre Rodrigo. As corrigieren el ms. 5^7 Pellicer. Reptese esta frase en las Actas susodichas.
Cepit... piilliilare,\^\xc2&.
6
7
Est, Lucas.
texto,
ms
adelante.
ab omni hostium machinamento funditus inexpugnabilem; cum enim medio stans concava ferme mille viros capiat, ad protegendum quos recipit nullo ^ indiget. Ad quam Pelagius Roderici regs spatarius -, qui oppressione
j
:5
Maurorum
incertis
'^
locis
vagabatur,
dum
pervenit, fretus
cum quibusdam Gotorum militibus ad expugnandos barbaros, a Domino corroboratus est; sed et omnes Astures in unum collecti, Pelagium super se principem constituunt.
divino orculo
lo
15
Ceterum de robore loci ubi rumor egreditur, atque barbarorum aures promulgando apertius pulsat, Tari c vesania commotus immensum Ysmaelitarum exercitum undique conglomerat, atque Halcamanem socium suum ducem supr eum constituens, Oppa quoque Toletanum episcopum qui iam barbaris sese dederat, ad capiendum
Pelagium cum
filus:
eis dirigit.
Erat
namque Oppa
Vitize regs
fide,
eiusdem consilio et duorum fratrum experta a brbaro rege ad Pelagium decipiendum pro seducdcirco
tore mittebatur.
Namque
Halcattian
barbarus consilium
si
Pelagius
captus ad
Cordubam usque
perduceretur.
Venientes itaqueHalcaman
25 millibus
et
Oppa cum
lxxx
yii
peditum funditorumque Asturias aggrediuntur. Sed postquam ad beatam speluncam ventiim fuerat, et circumcirca barbarorum densa figerentur
equitum
et
inexpunabilem
8 colecti
11
3 indiget: /.
//
v.
4 spartarius
in
certis
21"
nolet
19 barbarus:/. /2
Pellicer.
'
ig
tentoria,
primo quasi infortunio christianorum consulendo, pacificis in dolo Pelagium temptare aggreditur; quatinus postposita recuperande patrie cura, seque omnemque voluntatem, sicuti Deus permittit fieri, in Caldeorum potestatem tradat: ad hoc magnis honoribus eum sublimaturum ', si monitis assensum prebeat, mature dicit. At Pelagius a bono proposito animum revocare abhorrens,
Oppa verbis
in iram,
Tu, inquit,
et fratres tui
cum
luliano Sathane
mini-
15
advocatum apud Deum Patrem dominum nostrum lesum Christum habentes, hanc multitudinem pagnorum quibus ducatum prebes deSpicimus; sed et per intercessionem genitricis eiusdem Domini nostri, que est mater misericordiarum, gentem Gotorum de paucis, velut plurima sata ex grano sinapis, germinare credimus. Siquidem Pelagius
et qui
cum eo
que
in
r,uffragia
spelunca
illa
usque
in
hodiernum diem
adoratur poscentes, die noctuque pro recuperatione chri20 stianorum petitioni instabant.
uod
'
audiens
Oppa
conversus ad exercitum
dixit:
comperi,
mxima copia
erat
2,
portam
agreditur
7
4 siccuti
permitit
v.
sublimatum
15
6 asen18 sufra-
sum
gia
aborrens
9 ministro:/". 12
velud
odiernum
24 fundatoribus sagitariisque
As corrige el ms. 51; siiblimari, Lucas.^ Suprimido el et anterior y corrigiendo craut queda-
iaculis, velut
'
2U
boree
hoc turbine lapidum iaculorumque, qualiter divina virtus pro christianis dimicaverit, subtiliter perpendere debes; nec enim humana fragilitas divinam ultionem representando beati Job exemplo sustinere posset, nisi eiusdem
pium moderamen ad consolandum quoque apostlica auctoritate: Fidelis Deiis qui non patietur vos temptari supra id quod potestis;
qui percutit et sanat,
occurrisset; teste
^.
Verum ne
fas
locutum
in hoc quod profundo garrulum vel ultra me, quicumque legis, existimes precor. Si
stilum
diiudicas,
mirabili in
aliter
mnibus
putes confusio-
turris
destruendam olim
sagittis
in seipsos
lapides
cum
adhuc vero hec do mi rcula neququam equalis fuisse negando asseris, michi querenti dicito: si 20 lanceam a possessore missam etsi non in hostem, in se vermeriti
\
sam, tamen
audieris?
Nempe
nec
in
David nec
fuisse.
sepe
cum
paucis de multis
triumphum
dederit, legimus
factum
12
8 ocurrisset 2 inpulsos: f. 13 nunbos celi por velut 20 possesore et sy loqutum 16 sagitis 19 fuisse:/. /J z.
I
23 triunfum
2
dice;
As corrigi Pellicer; siciit^ Lucas. , Bajo estas dos palabras traslcese rado en
el
c-
umbrosa spiratitibus. Epist. I ad Corint.: x, 13. Cita incorrectsima, 3 como hecha de memoria, que enmend Lucas.
21
Bafbari autem
gotium
nichil
ubi
proficere,
At Pelagius
Dei gratia
et fortitudine plenus,
^
dum
eum
protegebat
capto,
victrici
manu cum
lo
Halcaman cum cxxiiii millibus Caldeorum interfectus est. Sed eque lxiii millia qui remanserant, Domini vindictam evadere potuerunt. Siquidem dum per verticem montis Asseuve fugam arriperent, atque per concava
Oppa
petrarum
et devia loca
ad
quoddam
15
supercilium
montis,
Levanam dum
usque pervenirent
pretergrederentur
[
fundamento corruens, in eodem flumine divino nutu oppressit eos; unde amnis ille, cum inundatione pluvie proprium alveum excedit, multa ex eis signa usque in hodiernum diem evidentius ostenduntur.
secus flumen
a
De va,
in
Geigion
Asturie martima
quidam Maurus nomine Muza ^, qui post 20 Taric, ut dictum est, Roderico Gotorum regi bellum indixerat. Is postquam tantam barbarorum stragem audit, relicta civitate fugam parat; sed. ab Asturibus interceptus,
in
quodam
Porro
vico cui
nomen
est Olalies
cum
suis inter-
fectus est.
25
Maurorum
frustrata spe,
quos
lulia-
6 protegebant
18
8 milibus
13
quodam
14 secus/'.
/^
Geygyon
20 Tarich
2
3
Correccin de Pellicer. Gegione, Lucas y el ms. 51El contexto prueba que no es yerro, en lugar de
del cronista.
6
22
num comitem
et
dos
filios
scios autumans,
eorumdem cepita amputan fecit. Ceterum Gotor um gens velut a sompno surgens,
|
or-
regno legitimum observare imperium, in pace earumdem devote ornamenta restaurare; postremo Deum, qui ex paucissimis de multitudine hostium
signa, in
ecclesias et
Interim
10 sium ducis
accepit.
Adefonsus catholicus
Petri Cantabrien-
Gotorum
exsolvens, dos
Froylam
15 ubi
reliquit. Sed Adefonsus cui Pelagii filia nupserat, mortuo socero rex constituitur, exerQitum cum Fr)yla fratre sepius movens, quamplurimas a barbaris oppressas civitates bellando cepit; ecclesias nefando Mahometis nomine remoto, in nomine Christi consecrari fecit; episcopos
unicuique preponere; atque eas auro, argento lapidibus20 que pretiosis ac sacre legis libris ornare
|
devote studuit.
illa
prophetica a^qui-
busdam
et erit in
quomodo
tolli-
animam
v,
sciliced
6 eclesias
7 eclesias
20 deuote: f. 15
Isaas:
lvii, i.
tes
23
misere seminaverat:
scilicet
pro qua re
quamquam
gnum Deo exhibuit obsequium, ei divina virtus de inimicis dum vivere licuit victoriam dedit. Siquidem Cordubensis barbarus rex, cum fines provincie Gallecie devastare niteretur, ei cum manu arma|
mi
Amorreorum
^
mine Haumar
cie
sententiam subir
populum adversus regnum suum inania meditantem. Domuit quoque Navarros sibi rebellantes; unde uxorem 15 nomine Monniam accipiens, genuit ex ea filium, cui nomen patris sui imposuit, Adefonsum. Quiprofecto Adefonsus castus et pius vir, postquam in regnum succedendo emicuit, solium suum forti et pulchro opere 'decoratum Oveti firmavit. Anno igitur regni sui 20 tertio, exercitus Caldeorum Asturias ingressus est; qui in
loco qui dicitur
preventi,
Lutos ab eiusdem piissimi regis militibus septuaginta millia cum duce suo nomine Mugait ^
|
prostrata sunt ex
eis.
Ceterum Adefonsus
25 et corporis esset,
intra continentem, a
rex,
archa m Domino obtinere meruit. Que nimirum archa gentili terrore comminante ab lerosolimis olim
licie
exibuit
18
8 Galicia
11
Mugay
23 cis: /.
Haunias 16
12 Gal-
25 ar-
As, As,
la el
navigio delata, per aliquot
24
temporum
cum a Mauris nullo iam resistente opprimeretur, archam Dei christiani clam rapuerunt, atque per abdita loca ad niare usque pervenerunt; impositaque in navi, ad portum Asturie cuius nomen Subsalas vocatur, eo quod Geigion regia civitas desuper
per c annos Toleti permansit. Rursus
mmineat, Deo gubernante appulerunt. Rex auteni Adefonsus post ubi se tanto muere
lo
dita-
tum divinitus prospicit, loco amissi Toleti sede m venerabili arche fabricare decrevit. Ad quod studium peragendum
obmissis ceteris curis, magis magisque
spatio triginta Salvatoris miro opere
in
dies anhelans,
15 a
annorum ecclesiam inde in honore sancti Oveti fabricavit; atque in eadem dextro sinistroque cc>rnu magistri altaris duodenum apo|
stolorum bissena
altaria construxit.
Nichilominus
aulam cum
super
quoque snete
domus ubi celsiori loco archa sancta a fideli20 bus adoraretur. Necnon et ecclesiam beati Tirsi ^ martiris Christi in eodem cimiterio^ pulchro opere fundavit. Hedififieret
^
quam
mp
sancti luliani et
ttulos mirabili
compositione locatos
mauriz
13 in: y.
6 Geygion
sias
16
v.
17
2 ecle-
21 ci-
minterio pulcro
23 Basilise
24 logatos
2
3
Omiten
5 1,
25
Porro si ornamenta istius domus enumerare singillatim pergerem, prolixior tractatus traheret me ab incepto longius devium. Verum pro magnitudine miraculi ange ica crux
1
enim quadam die supradictus in mdium proferatur. Adefonsus castus et pius rex casu haberet in manu pondus
splendidissimi auri et
gitare,
Dum
quosdam
ad opus Dominici
altaris
quomodo
inde crux
fieri
posset. In
eadem
participationem corporis et sanguinis Christi, more slito 10 ad regiam curiam manu aurum tenente prandendi causa
iam pergebat, cum ecce do angel in figura peregrinorum ngentes se artfices ^ esse, ei apparuerunt; qui illico tradidit eis aurum et lapides, designata mansione in qua sine hominum impedimento operari possent. Ceterum res mira
|
15 videtur et post apostlos nostris inusitata temporibus: Siquidem in ipsa eadem mrula prandii rex ad se reversus,
unum
post alium legatum, ut perciperent quid ignoti artfices agerent, missitare - cepit. Iam ministri domui fabrice appropin20 quabant,
solis
cum
domum
interius cir-
cumfulgebat, quod ut
dicam, non
:25
autem per fenestram qui missi fuerant, ablatisangelicis magistris, sola crux ad effectum ducta in medio posita, domum illam ut sol irradiabat; unde aperte constat intelligi, eam divino non humano studio factam fuisse. Quod audiens devotissimus rex, relictis ferculis cum perpeti gradu cucurrit;
enumerar singilatim
11
cum:/. //
12
aparuerunt
19 visitare
Crnica ge-
neral traduciendo
nis
26
cum
laudibus et
hym-
Deo
gratias agens,
eamdem
Anno
5
cum fama
tante sue
apud christianos et barbaros ubique terrarum divulgaretur, venit ad eum qudam Maurus Emeritensis civis nomine Mahamut,^ qui adversas regem suum arma tirannide assumptus, et ipsum Abderrahaman Maurorum mximum regem sepe depredatus est, et exercitum illius in fubonitatis
lo
gam
Cumque iam
faci-
quem
cum domnus
Vex 2 benigne suscipiens cum omni comitatu suo in finibus Gallecie eum habitare iussit. Ubi post septem annos Maurus in superbiam elevatus, contra regem regnumque suum 15
conspirare presumpsit, atque aggregatis
Maurorum vaHdis-
simis copiis, totam provinciam hostiliter devastare statuit. Huius rei accepto nuntio, rex Adefonsus graviter commotus, collecto exercitu Galle |ciam accederat.
Ceterum barba-
20 rus
quanquam in sua bellicosa numerositate multimoda ^ confideret, impetum tamem regii exercitus formidans, in quoddam castrum cum suis se recepit. Porro rex eum ^ a
tergo perurgens, circumvenit multis militibus castrum; qui
statim menia ingressi primo mpetu
hynpnis
man
12 suplicibus
18 acepto
Mahumith
14 Gallicie
Aderraha22
16 agregatis
ciam: J\ 18
quodam
24
Mahumith
la
Mise.
2
3
Quem domnus
y de
Pellicer
27
focliunt,
.
Sed et irf ceteros consurgentes eodem die magnam Ysmaelitarum stragem fecerunt; in quo bello quinquaginta millia barbarorum gladio mulctata sunt. Rex autem cum magno captivorum pecuniarumque numero in Ovetum rerunt.
vertitur.
Oui profecto^ Adefonsus castus per lii annos castam, pudicam, sobriam ducens vitam, in bona senectute sanctissimum Deo reddidit spiritum: era dccclxxxi.^; corpusque
lo eius in ecclesia beate Aarie Ovetensis egregie tumulatur.
Post cuius felicem decessum,RanimirusVeremudi principis filius gubernandi regni sceptra suscepit. Sed quoniam
|
Adefonsi -Yspaniarum orthodoxi imperatoris genealogiam seriatim texere statui, eo unde originem duxit,
15 stilum
verto.
Igitur
rosa proles,
regni socio
Froyla Petri Cantabrorum patricii ducis genecum germano fratre Adefonso catholico atque
arma contra barbaros crebro
et
arripiens, ab ipsis
Gallecie usque ad
Dorium
omnes
civitates et castella
eripuit;
que
infra continentur,
gladio extinguens,
eorumdem
stianorum mancipavit. Oui duodcimo regni suo anno, mensibus sex, diebus viginti 2 peractis, debitum carnis
25 exsolvens,
Is
Ve-remudum
filium
reliquit.
abcisum
ismaylitarum
11
4 milia
13
mltala
8 santisorto-
simum
doxi
9 redidit 15 stillum
Raymirus
Adefonsi: /.
/" .
19 finbris
Gallicie
2
studiis
traditus, ubi
quam
terre-
num sibi regnum affectavit. Siquidem petentibus ^ totius regni magnatorum conventibus, cum in paternum solium
invitus intronizaretur, post trium annorun circulum desi5
derato voto satisfaciens, deposito diademate vice sua Adefonsum castum nepotem suum regem constituit. Ouamplu|
rima deinceps cum eo amicabiliter ducens tmpora, relicto Ranimiro filio hoc seculo feliciter decessit. Ceterum Ranimirus adulta iam etate, cuiii Bardujies, 10 que nunc Castella vocatur, ad accipiendam uxorem accederet, et dominus Adefonsus castus interim spiraret ^, Nepocianus qudam palatii comes, nactus opportunam de
absentia Ranimiri occasionem,
regnum
tirannifle
invasit.
Quod
15 petens,
civitatem.
exercitum
animosus conglomerat; deinde mdico tempore transacto, Asturiam bello aggreditur; inde ad Narceiam fluvium veniens, congregatam armatorum equitum peditumque Nepociani multitudinem sibi bellum comminantem offendit, 20 sed frustra; nam in primo ingressu Nepocianus a suis destituas in fugam vertitur. Quem do comits Scipio scilicet et Sonna insequentes, apud Pianoniam ^ captum, utroque frontis lumine ^ pro meritis reddiderunt; sed hunc
2 afectavit
patentibus
5 satisfaciens: f.
19
8 Ramiro,
casi siempre.
ditur
As corrigen el ms. 1 508 y Huici. Por expiraret. Por tirannice^ copiando del Seudo-sebastin. 3 4 As, en Lucas; provincia Premoriense, en Sebastin. Rodrigo cita el rio Pionia, que aun conserva el mismo nombre. FaMa privatujn, segn frase pareja en el folio 8 v. 5
1
ordine
29
in
monstico
^
classis
Normannorum
littora:
in finibus
quam
struclo milite,
dominus
Ranimirus iam factus rex consurgens, iuxta Farum Brecantinam maximam eiusdem partem prostravit; traditisque
igni navibus
numero
mis reducitur.
lo
Verum civilibus
rege,
do magnatorum suorum proceres adversus eum conspiravere; porro tanta vesania detecta, un eorum cui nomen erat Aluitus ^, rex oculos effodere precepit;
i
traditione
suis
filiis"
At ubi a privato tumultu animus quieverat, ne per otium torperet, multa duobus ab Oveto milliariis remota ex mrice et marmore opere forniceo hedificia construxit. Siquidem ad titulum archangeli Michaelis in latere 2o Naurantii montis adeo pulchram ecclesiam fabricavit;
quod quicumque eam pulchritudine nusquam
25 cipi ubique de inimicis
vident, testantur se
vidisse.
secundam
ei
Quam
Michaeli victorioso
passuum ab
ecclesia
Fecit
quoque
in
sana
miliariis
19 costruxit
24 changelo: /. 20
25
rum,
2
la
30
opere inferius superiusque cumulatum; <juod in ecclesiam postea versum, beata Dei genitrix virgo Maria inibi adoratur.
Ceterum Ranimirus rex, post septem regni sui annos, menses octo, dies xviii, febre correptus spiravit ', qui in
cimiterio
Quo mortuo,
fuit.
Ordonius
in
regnum succes-
mnibus
^
Civitates antiquas
Tudem, in finibus Legionensis regni Astoloricam, ipsam Legionem et Amaiam Patriciam muris circumdedit; portasque earumdem turribus circumquaque
partibus Gallecie
munientibus
Porro
provincia
ei
altis circuir
fecit.
in
exordio regni,
cum
prfida
et
Vasconies
rebellare videretur,
15 ipsius transgressioni
alia parte, ut
tudo
Mauro rum
armata
in
necem Ordonii
|
regis occurrit.
Ceterum strenuissimus rex, et barbaros multis prostratis fugavit et Vascones proprio dominio mancipavit.
20
Verum
qui
quorundam Francorum regum mansioquos per diversa loca eos consumpsisse Yspanorum regum pro
asserunt,
paganorum
et sudores,
non convivia et delicata fercula describimus. Ad hoc perpendant muera quibus Carolus pro redimendis suorum
eclesiam
genitris
cminterio
v.
licie
14 rebelare
18 et: /. 20
22 pascalibus
2
3
31
confinium captivis rabiem barbarorum mitigaverat, victoria Yspanici regis ab eorum manibus esse extorta.
Siquidem eo tempore fuerat vir qudam magnanimus 1 natione Gotus, sed ut variis demonum erroribus nonnulli illaqueantur, mahomtica superstitiosa secta cum
excellentior et militaribus
sumens,
tatibus
15
ei
mediam
Cesaraugustam
sibi
civitatem
cum mnibus
deinde
castelUs et civi-
adiacentibus,
re^no sibimet subacto, partim gladio partim fraude invasit. Sed Toletano regno Lupum filium preponens, reversus inde
'^
novam sibi forti - opere constructam sedem faAlbailda pompaticum nomem imponens' totum Cesaraugustanum regnum ei mancipavit. Denique 20 in Francos arma convertens, magnum captivorum et spoliorum ex eis conglomeravit domi numerum, inter quos dos Caroli regis magnos duces Sancium videlicet et Adablum ^ ferro vinctos in carcerem trudit. Ouem nisi
bricavit; cui et
Carolus qui iam senio conficiebatur et postea Ludovicus 25 eius filius necnon et Lutarius ems nepos-postulata eius mu-
6 Abderraharnen
amitens
9 excelencior:/. 2 1
Abder-
17 forte 16 reversus inde //"z rahamen 13 Cesaragustam Luctarius Adblum 25 videliced 22 23 Cesaragustanum 19 et muera
Magnus
nimis^ la Mise.
2
3
neribus
*
32
Yspaniam
adusque
Rodanum flumen
10
Muza Yspanorum regem a suis appellari ^ iussit. Ad cuius vesaniam et rem novam comprimendam, Ordonius rex cum^ sibi festinandum iudicaret, strenuissimum quemque suorum militum secum ducens in Albaildam modernam civitatem raptim proficiscitur, positisque undique castris consedit. Quo nuntio Muza commotus, adunatis Maurorum validissimis copiis, sine dilatione ad pugnam properat. Porro Ordonius rex hoc facilimum
debat. Igitur ob tante victorie prsperos eventus,
tertium se
factu considerans,
omnem
exercitum
in
duas turmas
divisit:
que adversus barbarum dimicaret. Initoque * certamine tanta ^barban cede prostrati sunt, quod exceptis
^gg'^^g'^^iis
fuit,
I
equitibus quorum sanguinis effusio innumedecem millia magnatorum pariter cum genero barbari nomine Garsia interempta sunt. Ceterum Muza ter gladio confossusi cursu equino manus hostium semivivus
6
rosa
20
evasit.
Rodanum:
/. 21
v.
4 appelare
13
17
falta
10 vallidissimis
16 agregariis
efusio
2
3
4
tas
5
As, la Mise, que pone 2in{.es> postulatu et, mal. As, la Mise. As, la Mise, y adems lo supli Flrez. As, la Mise, e igualmente corrigieren varios copis-
y Berganza.
As tambin la Mise, y Lucas; pero el ms. 1508 y Berganza corrigieron tanti. 6 As, la Mise, aunque lo usual es gregariis; pero debe de ser vulgarismo; plebibus, en Sebastin.
applicans,
33
post septem dies eam bello aggressus est, captamque usque ad fundamentum destruxit; omnes quoque bellatores barbaros gladio extinguens, magnam puerorum et matrum turbam in captivitatem redegit. In quo bello Muza omnem armorum et equorum multitdinem ^, simulque spolia ex diversis victoriis congesta, necnon et insignia muera que Carolus ei direxerat, amisit; ita dumtaxat quod effectum ulterius ^ victorie nusquam habuerit.
'
Quod
lo cerat,
audiens
pater
Toleto
occurrit,
prefe-
dum Ordonius
et
|
turpi trepidatione
obvius
et
se
inermem
didit.
Hoc
vixit
dum
cum
eo adversus Caldeos
15
Ordonius vero peractis regni sui xvi annis, mensibus uno e corpore migravit ad celum; cuius artus tumulus tegit. Oveti Cuius rei nuntium Adefonsus magnus, qui casu
summa
*^
cum
festinatione Oveti
^
venit.
unicus
domni Ordonii
regis
filius,
quem
ad
omnem
Quo
advecto^,
,,
aplicans
agressus
3 gladio/zZ/a
f.^2v.
tholetanum
20 oberat
22
2
3
4
5
6
7
Mise, y Lucas. Mise, y Lucas: mejor. Ulterius effecium, la Mise. As, la j\fsc., Lucas y correccin de Perreras. Ovetum, la Mise, y Lucas, el ms. 1 508 y Pellicer. Aldefonsus, la Mise, siempre. As, la Mise. As, el ms, 5 1 y Berg.; adueto, Pellicer; audito, la Mise.
la
As, Sebastin,
Fortitudinem,
la
eum
totius regni
34
xiii
sue anno
unctus
regem
commissam
suscepti regni
administrationem, disponere
5
Deum
et
amare
didicerat;
|
et
quidquid
in
domo
patris super se
habebat, propter nomen Domini, tutoribus qui pueritiam eiusdem usque ad prefinitum tempus a patre observabant ignorantibus, pauperibus devote erogare consueverat. Tan10 tam 2 itaque Deus in eo devotionem respiciens, non aliter Mathatie olim luda et fratres eius ad ulciscendam ^ de inimicis Ysraeliticam plebem, quam huic ad corroborandum regnum Gotorum et deprimendas barbaras gentes sobolem
multiplicavit.
15
que ab eo legitime gesta permaxima sunt, et inter frequentia bella, que a primo tirocinii suianno strenue exercuit, Mauros qui exToletano regno
nter regni negotia,
Sed
adventantes, secus
felici
Dorium flumen
fudit, ut
de innumerabili eorum
25
Legionem rex Adefonsus revertitur ^. barbari Castellam ^ ferro et igne depopulare niterentur, rex Adefonsus adunatis for-
2 a XIII
II
6 didiscerat
lo
IvLam.
dems
propter: f. 23 17 tolletano
26 adunattis
Tndem
21
inse-
qutus
24 inuertitur
25 Castella
2
3
est,
Lucas.
tissimorum
erant
eis
stri
^
35
ad
|
militum
copiis,
locum ubi
congregati
cum
spo-
dlxxv Caldeorum
^
interfecit;
5 liisque direptis,
magnus adductus est numerus. Inde victor in Campos Gotorum reversus, duxit uxorem ex regali Gotice gentis natione nomine Xemenam anno etatis sue xxi, ex qua sex filios et tres filias
captivorum quoque
genuit.
cum
in
administrando regno
summo
opifici
Deo
beati lacobi
Compostelle eccle-
siam, magnis honoribus et sacris aureis sericisque indumentis ditatam, que postea a barbaris destructa est. Nichilominus super athletas Christi Facundum
scilicet et Primi-
tivum basilicam
summa cum
hanc etiam Mauri eo tempore quo lacobensem, hostiliter invaserunt et destruxerunt. Sed ne ullus religiosus locus suis
20 donis immunis videretur, ad defensionem ecclesie
Salvatoris Ovetensis
in
^
sancti
et forti
opere
maritimis
|
quod navigio locum sanctum hostes attingerent. Edicavit quoque intus in honore sancti Salvatoris ecclesiam pretio25 sissimis^ marmoribus decoratam, quam a tribus episcopis, Sesnando lacobensi, Nausto Conimbriensi, Recaredo Lu-
13
aductus 22 par-
2
3
los copistas.
y Lucas.
censi,
36
consecran honorifice fecit, Ad hoc inter cetera urea ornamenta que Ovetensi ecclesie devote contulit, ex obrizo
auro variisque pretiosis gemmis eximiam crucem venerabili
loco obtulit.
5
finis vite
Semuram
communione
media nocte perrexit in pace, quinquagenarius additis 10 octo ^ Era dccccxlviii ^. Cuius corporis membra primo
Astorice, deinde transvecta Oveti retinet urna.
Ouo
rum
15
,
defuncto,
filius
eius
Garsias
ei
successit
^.
Cete-
post triennium
humanum debitum
exolvens, mortis
quoque present vita discedente, ut decebat, curam adeptus est. Quem profecto Ordonium insignem militem, Adefonsus pater magnus
Ordonius
frater regni
|
Galleciensium
Ab
ipso
namque
sibi tributa-,
Erat
namque
in
omni
dentissimus,
in
civibus iustus
misericordissimus,
ultra
in
miserorum
et
pauperum necessitudinibus
modum
comunione
13
9 aditis
10 dccccxviii
12
Guarsias
suc-
cedit
trienium
16 militem:/'.
2^
z;.
17 res
gallicienssium
19 sequtus
1 Esta frase, aunque de igual letra que el texto, reconcese aadida, llenando un hueco. 2 La correccin de esta fecha es notoria. Despus intercala nuestro cdice, como epgrafe: Adefonsus magnus, en otro hueco y a destiempo. As, la Mise, y Lucas, como tambin el ms. 51. 3 Galletie ponen la Mise, y Lucas. 4
humanum,
atque
in universa
37
Siquidem
si
5
dum
bus dominaretur,
totius
provincie
exercitu
Beticam provinciam
Dein ^ vastatis circumquaque agris et villis incensis, primo mpetu Regel - civitatem que nter omnes occidentales barbarorum urbes fortior
opulentiorque videbatur, pugnando cepit; omnesque bellatores Caldeos gladio consumens,
10
reversus est
|
et Garsia fratre ei
succedente, Or-
in
Elboram
civi-
ad quam ubi
cui
accessit, positis
super eam
in giro ca-
stris consedit;
rum
valida
manus
Nempe
oppidanorum
cum duceSuit interfecit; direptisque omnium spoliis, cum magna captivorum turba ad pro-
clausit
25 sio
Ceterum Garsias rex postquam ultimam presents vite horam, ad Ordonium Christi belligerum succesregni divino nutu pervenit. Omnes siquidem Yspanie
afluens
Galliciensibus
Bethicam
10 wicto falta
21
II
urbem:/. 2S
23 Guarsias
opidanorum
2 3
Deinde, la Mise, y Lucas. Ve^e/, algunos mss. de Lucas, segn su editor, As, la Mise, y Lucas.
6
38
sibi
eum adclamando
ei
regem
impositoque
diademate a
xii pontificibus
soum
Igitur anno regni sui quarto ab expugnatione Maurorum quiescere non sustinens, paratis compendiis ultra Emeritensem urbem hostiliter proficiscitur. Sed et castrametatus, cum totam provinciam horrifero mpetu vastaret, castrum Colubri, quod nunc a Caldeis Alhanze
-'
|
nominatur
ro
fis,
invasit; interfectisque
quos
inibi
invenit brba-
15
omnes eorum mulleres et prvulos cum immenso auri etargenti sericorumque ornamentorum pondere in patriam rapuit. Cui omnes Emeritenses cum rege e ^ Badalioz civitate obviam exeuntes, curvi pronique pacem obnoxius postulando, ei innumerabilia muera obtulerunt. Ipse vero victor et preda honustus ^ in Campestrem Gotorum provinciam revertitur.
At
ubi
Legionem ventum
fuerat,
immensas Deo grates referens, eius genitrici beate Marie virgini ex proprio palatio ecclesiam fieri iussit; cathe20 dramque episcopalem in ea statuens, que prius extra murum civitatis perparva dicesi compta in honore sancti Petri
pontificalem
apostolorum principis ambiebatur. Hanc ergo profecto sedem in nominis veneratione beate Marie
regem fa/a
7
constituit
peratis
6 ultra: /. 25 9 ibi
v.
proficicitur
castramentatus
orrifei-o
y Lucas, y lo mismo corrigi Pellicer. 2 y PeWicer; peractis, el ms. 51. As corregido en el margen del cod., con letra igual, 3 y as tambin, la Mise, y Lucas. 4 De, la Mise, y Lucas.
1
5 '6
As tambin
Beatissime,
la
la
regali auctoritate
|
39
belli
Elbore
civitatis reliquias
ammiratem
lo
quoque Cordubensem quendam ducem sinistris fatis pro suorm defensione armatum sibi bellum comminantem capiens, ferro vinctum Legione perduxit.
"^
-^
Mauritanie
barbari, lugubri
Cordubensem
re-
gem
15
se ulterius sustinere
non posse.
flectens,
Ad quorum
vociferationem
regibus
barbarus
animum
si
universis
Maurorum
cum mnibus
offenderet.
tione scilicet, ut
regem
hoc pro expeliendo tanto hoste Tingitanorum presidia Maurus rogans, immensum Moabitarum 20 coadunavit numerum. Comparatis igitur ex tota Mauritania quam validissimis copiis, et a mximo brbaro rege commeatibus mnibus datis, ad expugnandos christianorum fines innmera Ysmaelitarum multitudo dirigitur. Cui expeditioni rex Cordubensis dos magnnimos ^ duces pre25 fecerat: nomen unius Hulit Abulhabaz et nomen alterius
|
Ad
Venizuz.
Verum
iti-
2 catholice: /.
13
2
.
occium
distraer
rege:/".
trras acti
23
mitunt
17 sciliced
21 valHdissimis
v.
ysma-
litarum
As, la Mise,
y Lucas.
la
Atmnirantem^
el
pone
3
ner, littora
'
40
apud Sanctum Stephanum de Gormaz^ ^ comminabantur. Porro Ordonius rex, ^ Christi clipeo cui fainulabatur protectus, structo milite eis occurrit. Non aliter miserum pecudm gregem libicus leo, quam mavortius rex turrabilibus tentoriis
toti
Maurorum invadit; tantam namque ex eis stragem fecisse fertur, quod si quis astrorum investigator tot millia Maurorum computare conaretur, profecto pre multitudine
bara
lo
cadaverum
modum numerus
et Paracollos,
strum Atenza^
et agros exanimes-
15
manus evaderent, qui nuntium Cordubensium 5 regi ferrent. Ubi inter alios quamplurimos Ysmaelitarum reges do nobiles ceciderunt, quorum nomina Abulmutarraf et Ybenmanthel erant. Necnon et Hulit Abulhabaz in eodem loco occubuit, cuius caput cum apri
perpauci persequentium
capite pro signo celebri nominis Ordonius victoriosissimus
civitatis,
**
Denique post multas huiusmodi preclaras victorias termino mortis appropinquante, Ordonius pius et glo-
velud
/'.
comihabantur
27
17
4 vgs. falta
8 milia
12
Atenga
13 tegebant:
Hulith
20
homminc
2^ apropinquante
Ad
littoris., la
Mise;
/;/
littore,
Lucas.
Riiinam,
la
Mise,
ganza.
3
4
5
Pellicer.
letra: vel
mahomtico
circumclaudit.
41
viii
regni sui,
Ordonii successit in reundique partibus satis exercignum. Hic fuit bellicosus, tatus. In ingressione regni annos gerens etatis xiiii, filius quidem perditionis FroylaJemundi ex partibus Galle^
Adefonsus
filius
domni
-^
"^
cie venit,
10 vero
ad inquirendum regnum sibi non debitum. Rex Adefonsus hoc audiens, secessit in partibus Alaven|
remeavit,
et gra-
susceptus
15
Exinde Legionem venit, ac populavit Sublancium, quod nunc a populis Sublancia dicitur, et Ceiam civitatem mirificam. Ipse vero istis satagens ^ operibus, nuntius ex Ala vis ^ venit, eo quod intumuerant corda illorum contra regem. Rex vero hoc audiens, illuc ir disposuit.
''
ei
submiserunt pollicentes se
regno
quod imperaretur
2 sepulcrum Alauensium: /. 27
5
z.
domni falta
17 Alauiis
Lemundi
10 seccessit
intimuei-at
Aqu empalma el texto del cdice seguidamente con crnica atribuida a Sampiro, como si acabara de ha blarse de Ordoo I y no del II.
1
la
2
3
III
el
Magno.
Mise,
y Pelayo.
4
5
6
7
As, Pe.; LeemtJidi, la Mise. Satagente, la Mise, lo que pide corregir antes Ipso. As, Pelayo y el ms. 5 1 alavensibus, la Mise. As, la Mise, y Pellicer; intimiuerat, Pe.
;
efficere.
42
gavit.
Sicque Alavam obtentam, proprio imperio subiuEilonem ^ vero qui comes illorum videbatur, ferro vinctum Ovetum secum attraxit.
Interea ipsis diebus Ysmaelitica hostis urbem Legionensem attemptavit cum duobus ducibus Imundar et Alcatenatel, ibique
-
fugiens evasit.
Non multo
pilonia lo
'
post, |universam
rum prosapia
nomine
Xemenam
consubrinam
est.
Len-
zam urbem
15
turre consumptis,
Altenzam
pace acquisivit.
In
hiis
necem regis detractans, aufugit ad Ca?tellam. Rex quidem domnus Adefonsus adiutus a Domino cepit eum, et pro tali causa orbavit; hos simul Froylanum, Nunnum, * etiam Veremudum et Odoarium. Ipse V'eremudus orba20 tus fraudulenter ex Oveto exivit, et Astoricam venit, et per septem annos tirannidem gessit rabes secum habens; una cum. ipsis Getulis exercitum Graliare direxit. Rex vero Adefonsus hoc audiens, obviam illis processit, et eos
ferunt
eficere
Gilonem
21
atraxit
atemptauit
18
ubique
8 uniuersam: /. 2,? 19
Galiam
Pampilona
Nun-
num /a/z'a
Vermudum
tiranidem
As, la Mise; Eylone, Pe. y Luc. As, la Mise, y Pe. As, la Mise, Pe. y Luc. La omisin de nuestro c3 dice debi verificarse con motivo de pasar otra lnea, 2lsv. Froila\\jium, Nunlnum.
1
usque, ad interemptionem
f
43
Cecus
|
delevit.
autem ad Sar-
racenos
fugiit
^.
Conimbriam
5
Tune edomuit rex Astoricam simul et Ventosam; ^ quoque ab inimicis obsessam defendit,
suoque imperio subiugavit. Cesserunt etiam armis illius plurime Yspanie urbes. Eius quoque tempore ecclesia ampliata est: urbes namque Portugalensis, Bracarensis Vesensis ^, Flavensis, Aucensis a christianis populantur ^, et secundum sententiam canonicam episcopi ordinantur, et lo usque ad flumen Tagum populando producitur. Sub cuius imperio dux qudam Yspanie et procnsul nomine Abofat 3 bello comprehensus, regis obtutibus est presentatus; qui se pretio redimens, c millia solidorum in redemptio',
nem suam
15
.
dedit.
Cordubensis
exercitus venit
ad civitatem Legionensem atque Astoricensem urbem; et exercitum Toletane urbis atque alium ex alus Yspanie civitatibus post
voluit
eum
venientem,
in
unum
se tune aggregari
ad destruendam Dei ecelesiam. Sed prudentissimus omnia noscens, magno eonsilio Dei 20 rex per exploratores iuvante instat adiutus. Nam Cordubense agmen post ter-'
|
gum
25
relinquens, sequenti exereitui obviam properavit. lili quidem pre multitudine armatorum nil metuentes, P^olvorariam tendentes venerunt. Sed gloriosissimus rex ex latere silve progressus, irruitsuper eos in predictum locum Polvorarie iuxta flumen cui nomen est Urbicum, ubi
illus
Coinbriam
18 agregari
19 voluint
Cordubensse
lHteremcio}iem
"pvLSo
Perreras; internitionevi^
la
Mise.,
Pe.
el
ms. 51,
como
2
3
azeyfa
44
Illa
quidem
alia
Cordubensis Valle de
Mora
venit fugiendo.
Rege vero persequente, omnes ibidem gladio interempti sunt. Nullus inde evasit preter x involutos sanguine inter cadavera mortuorum. Post hoc rabes ad regem Adefonsum legatos miserunt pro pace. Sed rex per triennium illis pacem accomodans fregit audaciam inimicorum; et ex ^
,
hinc
magna
exultavit gloria.
-
Ac
urbes
de-
iussit:
hec sunt
Cemora^,
Septimancas
et
Donnas
rum namque
dedit ad
magno
divina clementia,
etiam
Alkaman
illis
'
eos
*^;
et quievit trra.
In
20 congregato exercitu
Toletum
i*milia
// et
niora
6 trienium
acomodans
12
ex
V.
9 trienio 16
disertas
17
10
Hio 2g
interimcionem
Semora Alhaman
Era
dccccxiii,
4
5
6
7
Populara la Mise, y Pe. As, Pe. y la Mise. Hec, la Mise, y Pe. htternitionem, la Mise, Pe. As, Pe.; Alfaman, la Mise. Paralipom. I, xx, i.
el
ms. 51-
lufn
45
quod dicitur Quinitialubel ', partem gladio truncavit, partem secum adduxit, atque Carrionem venit; et ibidem servum suum Addaninum a filiis suis trucidare iussit, eo quod cogitaverat in necem regis, Et veniens Qemoram,
filium
suum Garsianum comprehendit, et ferro vinctum ad Gozonem duxit 2. Socer quidem eius Munio ^ tirannidem gessit, ac rebellxim ^ paravit. Etenim omnes filii regis nter se coniuratione facta, patrem suum expulerunt Bortes
5
consedentem. Etenim causa orationis ad snelo tum lacobum rex perrexit; atque inde reversus, Astoricam venit, atque a filio suo Garsiano petivit ut adhuc vel semel
villula
|
'^
agmine congregato
victoria multasque strages fecit, et morbo proprio regressus est; atque Qemoram veniens, Marie snete 15 abscessit ". Oveto in pace quiescit sub aula Dei genitricis. XLiiii annis regnavit. Era dccccxlviu.
'^
cum magna
Quintialubel
tionis: /.
16 XVIII
6 Nunio tiranidem 9 ora5 Garseanum 15 abcessit 12 multitudine et II Garsyano jo anno aade antes de Era
,
2 3
Munino Frede-
nandi. Pe.; pero 4 As tambin. Pe.; rebellium, la Mise. Igual, la Mise; Boytes, Le.; Boides o Boyides, Pe. 5 6 As, la Mise.; multitudo, Pe.; pero Lucas conserva
el multo,
en Lucas.
dando a entender que sta sera la forma inicial. Correccin del-ms. 51 y de Pellicer; discessit,Y&\[Link],; decessit, la Mise, y es la palabra usual. Regnavit ann. xlix, la Mise; esta misma cifra, xlviiii, 8 en Pe., segn el cdice de Alcal; pero el de Batres pone xviii. Quiz sobre alguna correccin marginal en este sentido se explica ^el aadir nuestro cdice aqu la frase
7
4<6
filius
eius successit in
aggregavit,.
mximum agmen
ad persequendum rabes properavit. Dedit illi Dominus victoriam; predavit, ustulavit et multa mancipia secum
5
adtraxit. Insuper et
cepit, et
dum
venit in locum qui dicitur Altremulo, neggentia custodum aufugit. Rex vero regnavit annos iii, mense uno; morbo
proprio
prima.
lo
Remore
discessit.
Era
dcccc
quinquagessima
agmen Cordubense una cum alcaide nomine Abulhabaz ^ ad castellum ripe Dorii quod dicitur Sancti Stephani venit. Rex vero Ordonius hoc audiens, ut erat vir bellicosus^ 15 magno exercitu aggregato illuc festinus perrexit; et confluentibus ^ ad invicem, dedit Dominus triumphum catholico regi, et delevit eos usque mingentem ad parietem ^. Ipsum quidem agmen cum supradicto alcayde corruit, eius capite truncato. Etiam alium regem crassum interfecit 20 Abulmutaraf, et reversus est rex cum magno triumpho ad sedem suam Legionensem, Deinde alia azeyfa venit ad locum quem vocitant MitoI
runt ex
25 helli
^.
ambabus
in
Exhinc
anno
ad locum
defunto
agregavit
13
castellum. /.
jo
v.
15
agrgate
23 conflitantes
2
3
Confiigentibiis , la
II, XI,
Pe.
Id.,
25.
quem dicuntMois
'.
47
Garsiani
filius
mi-
adiuvaret eum contra sit ad regem domnum Ordonium, ut perrexit cum magno presidio, vero Rex Agarenorum. acies luncaria. Et ut dicitur que valle et obviaverunt sibi in
5
ex nostris;
^ etiam do episcopi Dulcidius et Ermogius ibidem sunt isto Ermogio Pro adducti. sunt comprehensi, et Cordubam
episcopo ingressus fuit subrinus ^ eius sanctus Pelagius carcerem, qui postea pervenit ad martirium. Quos episcolo pos prefatus rex
At
contrairet
poni, et n
adhuc viventes adduxit. Ordonius cogitans quatinus ista congregato magno exercitu iussit arma comeorum trra que dicitur Sintilia strages
15
terram depopulavit, etiam castella multa n et ore gladii cepit: hec sunt Sarmalon, Eliph, Palmado, multa, alia et siquidem depredavit, Castellion et Magnanza
multas
fecit,
quod longum
non pervenit ad Cordubam. Exinde remeans cum magno ^ triumpho (^emoram, invenit reginam dominam Gelu iram tantriumpho, de 20 defunctam; et quantum habuit gaudium
pecato
i
ex: /.
J/
aducti
die
8 santus
10 aduxit
12 contrairet- -vindicaret
17
cdice, con letra igual: Iste xliii surrexit in Panpilonia nonigentessima Sancius in era dcccclxii. era obiit et novus rex Las respectivas sedes de estos obispos, Salamanti3 Pe. y Luc. censis, Tudensis, constan en la Mise, Pellicer. Pe. Mise, la y Sobrinus, 4 est As Pe.; nuestro cod. aade, como glosa, zd 5 Mise, la en figura sola palabra y viiidicarehy, esta segunda correspondiente. frase su Lucas compuso misma sobre la 6 Tambin as Luc; Pe. sustituy Mummadonnam^ y la Mise, acoge ambos nombres.
2
tam
gustavit
^
4S
leto. Aliam quoque nomine Agaruntum ^, quia non fuit illi placita; et
tristitiam
de regine
Gallecie
duxit
uxorem ex partibus
que postea
fuit
ab eo spreta,
eamdem
terram
re-
gare videbantur:
sunt
filius
Nunnus
Tebulare ^; et ut ait agiografa, cor regis cursus aquarum in mame Domini ^, nuUo sciente exceppropriis, cepit eos, et vinctos et cathenatos
et ergastulo
tis consiliariis
Garsiani
^.
',
perfidrum: hee
egit
[Link] et Beguera
Rex vero
^^
iter
cum magno
cepit supradictam
Nagaram, que
31
v.
ab antiquo Trucio
vo-
2 Gallicie 17
fuit:/.
6 comittibus
Nunius
9 iuntam
Begera
2
3
4
5
los copistas. Teliare, Pe.; Tegulare corrige Pellicer sobre Rodrigo. Prov., XXI, I.
Tantmn gestavit, la Mise, y Pe. Aragontum, Pe. y Luc. As, Pe.; Nuno, la Mise; Nunius,
la Mise,
Pelayo intercala aqu: et ibi eos necare, siguindole y Luc. Al margen de nuestro cod., con letra igual que su 7 texto: Iste Garsias regis Sancii Panpilonensis filius regnauit annos xxxv et obiit era mviii^. 8 Hec o hee, Pe.
9
10
As, Pe.,
la
Mise, y Lucas.
Tructio, Pe.; Trictio, la Mise.
Lo mismo, Lucas;
cabatur.
49
suam
in
Tune
uxorem nomine
Sanciam convenientem
sedem suam
5
cum magna
victoria
ad
venit.
Regnavit
sex. Prpgrediens
quiescit in
Era DCCCCLXii. Ordonio defuncto'^, Froylanus frater eius successit in regno. Propter paucitatem dierum nullam victoriam fecit,
nullos hostes exercuit, nisi
io
quod
ut
obtumant
filios
Ol-
mundi
iuditio^ festinus
Frunimium
vitam
15
''
Dei nomine
in exi-
morbo proprio
discessit.
Regnavit anno
Mortuo Froyla, Adefonsus filius domni Ordonii Huic consistenti in regno voluntas evenit arripiendi viam confessionis; et in talibus
adeptus est sceptra paterna.
operibus satagens, nuntios misit pro fratre suo
fratri
Ranimiro
'
cum omni
magnatum suorum,
et suscepit
(^emoram regnum.
2 victoria: y.
13
2
1
4 discesit
10 trucitare 19
12
Fruminum
20 velet
abreuiatum
18 confesionis
Ramiro, siempre
^emoram:
f.
32
v.
Hasta aqu no proceda empalmar nuestro texto con 1 narracin de Sampiro, omitido lo precedente. 2 As tambin Fe!.; aiituuiant, la Mise, e igualmente corrigi nuestro texto Berganza. Nobilis aaden aqu Pe., la Mise, y Lucas. 3 4 Le^ioneiistm aaden los mismos textos.
la
5
As, As,
la la
Mise, exactamente.
Mise, y Pe.
50
Frater quidem eius properat ad monasterium in locum qui dicitur Domnis Sanctis super crepidinem alvei Ceie.
Zemoramque Adefonsus ex
ingresso
nuntius
illi
venit,
quia
monasterio progressus,
Legionis
regnum
esset iterum adeptus. Hoc audiens rex, ira commotus iussit intonare bccinis, vibrare hastas; iterum Legionem remeans festinus, obsedit eum die ac nocte usquequo
illum cepit;
lo Arte
et
quidem
facta,
vero Astui;
omnes
filios
"^
Froylani
videbatur,
Adefonfratre
sum
et
Ordonium
suo
omnes simul in uno die orbare precepit. Regnaverat quidem Adefonsus annos septem et menses septem. Era
|
nonagentessima lxix.
Ranimirus
inivit
cum
Caldeorum ingredeeius, et
',
que
in
dicitur
Magerita,
confregit
muros
mximas
fecit strages
rev^ersus est
25
7 bucinis
astas
septem: /. 33
Fratris domni
Of-^doJi,
aaden
Pe., la
Mise, y Lu-
Regredere, la Mise; falta esta frase en Pe. Iniit, la Mise, y Pe. 4 La pureza de esta frase, alterada en la Mise, sobre Pe., garantzase mediante Lucas.
2
3
Gundissalvi
stellam.
exivit in
51
Ouo
ex azeyfa grandi que properabat ad Caaudito exercitum movit rex, et obvian illis
dicitur
locum qui
illi
O x orna,
partem ex
eis
occidit,
et reversus est
am
perrexit.
magno Ranimiro
submisit, et
omnem
terram
di-
Rex
15
ipse
cum magna
fefellit,
victoria.
et
Abohahia vero
Abderrahman pro
pace misit.
Postea
20 exercitu
Abderrahman
[Link]
cum magno Rex noster catholicus disposuit cum magno exercitu; et ad invicem, dedit Dominus victorex Cordubensis
properavit.
rum lusti et Pastoris; deleta sunt ex 25tiam ipse Abohahia rex Agarenus
comprehensus
est
^,
et-
imminente festo sanctoeis lxxx^ millia ^. ^ ibidem a no&tris Legionem advectus et ergastulo
feria
6 milia
ft^t falta
hahya
licus
11
iiioni f.
33
v.
24 milia
26 est /alta
As,
la
2
3
Maurorum aaden
Agarenorum,
As, los
Pe.
la
Mise.
mismos y
Mise. Lucas.
trusus: quia mentitus est
52
dum
^,
ipsi
dega
nostris ibidem
extincti sunt.
10
Abderrahman semivivus evasit. Unde nostri multa attulerunt spolia, aurum videlicet, ^ argentum et vestes pretiosas. Rex quidem iam securus perrexit ad domum suam cum victoria magna in pace. Postea secundo mense azeyfam * ad ripam Turmi ir disposuit, dt civitates desertas ibidem populavit. Hee sunt Salamantica sedes antiqua castrorum, Letesma, Ripas, Balneos, Albandegua^, Penna et alia plurima casteila, quod longum esset prenotare.
Ipse vero rex
Hiis factis
6
15
Fredenandus
Gundissalvi et
Didacus
Munionis contra regem dominum Ranimirum tirannidem gesserunt, necnon et bellum paraverunt. Ule vero rex ut erat prudens et fortis comprehendit eos, et unum in Legione, alterum
in
Gordone
ferro vinctos
,
carcere trusit.
transacto
i^uramento regi
dato
25
Tune Ordonius filius regis sortitus est filiam Fredinandi in coniugio nomine Urracam, Et Ranimirus qui erat rex mitiesimus, filiam suam Geluiram Deo dicavit, et sub nomine eiusdem monasterium intra urbem Legionensem mire magnitudinis con
vero: /.
J4
22
in: /.
videliced
v.
11
disertas
12
sedis
20 trasacto
J4
23 mittissimus
2
3
4
5
Id
est exercitus
la
Alhandega^
Peractis, la Mise,
Pe.
struxit
in
53
regis.
Alia quidem
sancti
monasteria
in
nomine
sancti
Andree
et
Christofori hedificavit
Aliud super ripam Dorii in nomine snete Marie hedificavit. Aliud etiam monasterium' in sua hereditate propria in nomine sancti Michaelis archangeli super fluviym nomine
Orniam
^.
anno
Agarenorum que nunc a Talayera vocitatur; et bello inito occidit ibidem duodecim millia, et asportavit septem millia captivorum, et reversus est ad propria cum victoria. Et tune Ovetum ir disposuit, et illic graviter egrotavit. Ad Legionem reversus, accepit
Nitdus egressus
illac.
"^.
sum
de
ludns revertar
quid faciat
micJii
discessit, et quiescit in
20 Salvatoris, ad cimiterium
Geluire. Regnavit annos
^
quod
construxit
sue
domne
xviiii,
Era DCCccLXXxvin'''. Ranimiro defuncto, filius eius Ordonius sceptra paterna est adeptus. Vir satis prudens, et in exercendis dis25 ponendisque exercitibus nimis sapiens. Frater quidem eius nomine San eius, consilio inito * una cum avnculo suo
Ormam
16
8 agrgate
/.
11
milia
15 exortatus
apari-
cionis
21
Nudus:
26 inico
J5
19 eclesiam santi
20 ciminterium
annis
2
3
As Pe. y Lucas, correctamente. Hebbr., xiii, 6. Psal., cxvii, 6. As, Pe. y la Mise. As la Mise, Pe. y Luc. y correccin de Pellicer.
54
nomine Garsiano rege Pampilonensium, necnon Fredenandus Gundissalvi Burgensium comes, unusquisque cum exercitu suo Legionen accesserunt, qualiter Ordonium a regno expellerent, et Sancium fratrem eius in regno confirmarent. Quo audito rex Ordonius satis exercitatus stetit, suasque
civitates de^ensavit, et regni sceptra vindicavit, hiis supradictis
remeantibus ad propria.
Ipse
Galleciam
10
lia
cum pace
secum adduxit, et ad sedem regiam Fredenandus vero supradictus, quia socer eius erat, volens nolens ^ cum magno metu ad eiusdem servitium properavit. Rex vero regnavit annos quinqu, menses septem. Propria morte ^ urbe Zemora dissimul
victoria redt.
et
cum
15 cessit,
sui Ranimiri regs. Era dcccc^ nonagessima iii^. Ordonio defuncto, frater eius San eius Ranimiri filius pacifice apicem regni sui suscepit. Annoque primo ^ regni 20 sui expleto quadam arte exercitus coniuratione facta *, ex Legione egressus, Pampiloniam pervenit amissis ^ nufitiis una cum consensu avunculi Garsiani regis ad regem
8 agregato
cessit 16
facta
/a/M
As, Pe.
la
Mise.
Proprio morbo. Pe. mejor. Uno, Pe.; idem, tambin la Mise, donde el original 3 pondra solamente I, como advirti Cirot. 4 As Pe. y Luc; pero falta en la Mise, tambin. Ac missis, la Mise. Antes de esto aade iiissus, 5 lo mismo Pe., palabra que no da sentido y se repite y
2
.
luego.
55
ir iussus est.
Cordubensem Abderrahaman
Omnes
vero
magnates regni eius consilio inito una cum Fredenando ^ Burgensium comit, regem Ordonium elegerunt in regno 2, Adefonsi regis filium qui orbatus fuerat cum fratribus suis. Fredenandus quidem comes dedit ei filiam suam, uxorem relictam ab Ordonio Ranimiri filio.
|
Sancius quidem rex cum esset crassus nimis, ipsi Agareni herbam attulerunt, et crassitudinem abstulerunt a
ventre eius.
10 consilium
Et ad pristinam
levitatis
astutiam reductus,
iniit
cum
Sarracenis,
qualiter ad
regnum
sibi
'
ablatum perveniret, ex qug eiectus fuerat. Egressus cum innumerabili exercitu pergens ^ Legionem; at ubi terram regni sui intravit, et Ordonio auditum fuit, ex Legione per noctem fugiit, et Asturias intravit, et regno caruit; ille
'
caruit,
omne
regnum patrum suorum. Supradictus quippeOrdonius ab Asturiis^ proiectus, Burgis pervenit. Ipsum etiam Burgenses, muliere ablata
duobus, a Castella expulerunt, et ad terram Sarra20 cenorum direxerunt. Ipsa quidem remanens Urraca nomine, alio se sociavit viro. Ordonius adhuc vivens inter
cum
filiis
Sarracenos mansit, et eiulando penas persolvit. Rex vero Sancius salubre inivit ^ consilium una
cum
Abderrahamam
Fe-dinando
19
13 regni /alia
17 Asturis
expullerunt
Mise, como siempre. Mise, Pe. y Lucas. Perrexit^ la Mise, haciendo punto en 3 perrexit in Legionem corrige el ms. i 508. 4 As, la Mise, Pe. y Lucas. As, Pellicer y Berganza; iniit, la Mise y 5
1
As, Pe.
la
Rej^num,
la
Legioneifi\
Pe.
y tam-
el
ms.
508.
56Cordubam
,
et
peteret corpus sancti Pelagii martiris, qui martirium accepit in diebus Ordonii principis, sub rege Arajbum Abderrahaman, era dcccclxiiii''. Et dun legatos illis ^ pro
5
et ipsius corpore sancti - miserunt, egressus rex SanLegione venit Galleciam, et edomuit eam usque ad flumen Dorii. Quo audito Gundissalvus qui dux erat ultra flumen illud, congrgate magno exercitu venit usque ri-
pace
cius
pam
10 facta, ut
callide
quam
tenebat
illi
adversus regem
*.
veneni pocula
in
(pomo duxit
Quod dum
gustasset, sensit
15
tertio
vitam
finivit.
Regnavit
a nati-
Sanciodefuncto,
vitate
filius
eius
Ranimirus habens
annos quinqu suscepit regnum patris sui, continens se cum consilio amite sue domne Gel uire devote Deo ac prudentissime. Habuit pacem cum Sarracenis, et corpus
'
Legionensi tumulavit.
classes
Normannorum cum
|
redo ingresse
bum:
/.
3
17
V.
Santius
22
6 Galliciam
calide
14 \n falta
succepit
normanorum
23 sunt:
/'.
J7
Illuc, la
Mise,
Pe.,
qui^ mejor.
2 3
los
Ne
dems
corrige sobre ut nuestro cdice, apartndose de textos, y ello prueba lo moderno de la correc-
cin,
4
5
6
7
que adems no se justifica. Direxit, la Mise, Pe. y Lucas. As, los mismos; et in pone el ms. 1508. Era miiii, la Mise, y Luas. Deo devote, la Mise, Pe. y Luc.
.
57
episcopum
Tertio vero
occulta
anno/ remeantibus
illis
ad propria,Deus
quem
illi
uon
enim
plebem christianam
miserunt, et multos
gladio interfeceruntf
exirent, multa
ita et
mala perpessi sunt. Comes namque Guillelmus Sancionis, in nomine Domini et honore sancti lacobi
cum
exercitu
illi
et cepit preliari
cum
illis;
dedit
magno Dominus
victoriam, et
omnem gentem
gladio interfecit,
adiutus clementia.
15
Rex vero Ranimirus, cum esset in pueritia et mdica comits Gallecie factis ac verbis contristara Ipsi quidem comits talia ferentes, callide adversus eum cogitaverunt, et regem alium nomine Veremudum
scientia, cepit
fuit
ordinatus
in
Quo
au-
Ranimirus ex Legione ad Galleciam properavit. Rex vero Veremudus obviam illi exivit in Portella de Arena, et ceperunt acriter preliari. Nullus tndem eorum alteri ceJito
^
regni sui
anno vitam
4
finivit
'^.
20 idus:
anno /af /. 37 V.
Sicud
16
17
comittes
17
calide
auditu
As, los mismos textos. As, el ms. 5 1 guod andiens, la Mise. XV, la Mise, la Iriense y Pe. Qindecim annis, 3 mensibiis septem^ Lucas. Etin Destriana sepultus fiiit, aaden la Mise, Pe. y 4
1
Lucas. Ei'a
la
Mise, Luc. y
la Iriense.
Mortuo Ranimiro,
dens; leges a
58
filius
Veremudus Ordon
regnum
pacifice,
ingres-
Vambano
nes aperire
5
iussit; dilexit
qui
nomen
fuit
antea
nec futurus
erit,
lo transmarinis et
fines
christianorum, et cepit
regnum Pampilonense, regnum etiam Legionense, Devastavit quidem civitates, castella, omnemque terram depopu15 lavit,
usquequo pervenit ad partes martimas occidentalis in qua corpus beati lacobi apostoli tumulatum est, destruxit. Ad sepulchrum vero
^,
ir
monasteria, palatia
Rex
celestis
memorans
suis:
misericordie sue,
ultionem
fecit
de inimicis
morte
quidem subitnea
interire, et
et gladio ipsa
Domino
cepit re-
ipsum locum sancti lacobi in melius. Et secundo anno post azeyfam trra Bericensi proprio morbo in confessione Domini emisit spiritum. Regnavit annos xvii.
3 17
Vanbano
6 pecata
18 frangere
12
hee
coi'um: /.
J8
16 Galecie
'23
sepulcrum
19 reddiit. eclesias
cotidie
As,
Luc, y
lo
mismo
corrigeron
el
ms. 5^ y
Pelli-^
c&c\
Ouo
vitate sua
59
filius eius,
^
defuncto,
Adefonsus
adeptus est
^.
annos
tres,
tricessima sptima
Ex quorum
5 sis regs filius
stirpe
|
Fredinandus^
Sancii Cantabrien-
uxorem ducens, ad expellendos barbaros in posterum regnaturus emicuit. vSiquidem tempere Sancii, commemorati Ranimiri regis filii, pro quorundam iniquitate
qui regnaverant, quia expulerant
alii
socios regno,
alii
Mauros
Yspaniis
divina permissio
dominari
rursus permisit.
Era igitur millesima quarta defuncto Sancio rege, Almezor"^ omnium barbarorum maximus metas regni christianorum audacter transgressus
15 istius, ut in tali
ciis
est.
Nempe
post
mortem
comits
iusto
qui provin-
preerant,
alii
regnum
imperium plus
alii
perpessum
ad memoriam revocantes,
que iugum
2 est
falta
milsima
4 Ferdinandus, siempre
du-
9 efode-
lo supli el ms. 51crnica atribuida a Sampiro, siguiendo el relat primero con intento de ilustrar la ascendencia de Alfonso VI; mas por de pronto se explaya en amplificaciones sobre el desastre de Almanzor. As, las Actas de traslacin de san Isidoro, y Fre3 denandus en Lucas, segn el uso antiguo ambas formas. 4 Esta misma es la forma usual en las crnicas Iriense
1
decir; regiim
propone Huici.
regs
filio
6o
adhuc
Hanc
Dorium
5
et largitas census,
sibi illexerat, et
faciendum,
quam semper,
fas est dicere,
si
in
dandum tumultum
interiacet
potius de brbaro
quam de
christiano
13
animosus super ripam ^ urbem, castra fixit; nactus ^ scilicet sibi in posterum nichil contrarium fore, si Legionensium regiam civitatem ingredi
ferro et igne devastans,
Legionensem
potuisset.
Quibus
auditis
Ranimirus
s,
suo
Almozor
dum male
quod
e.t\
gionem
mittibus
9 ybernis
17
*
11
suplicium
18
13
Le-
Raymirus
Terasa
com-
22 calunpnie
As,
la
Mise,
y Lucas.
Tenebat corrige Pellicer; mejor parece aadir custo3 diebat o detenebat^ recordando la frase anloga del folio
anterior.
4
5
Indigiatus, la Mise,
y Luc.
De
solio, los
mismos.
cum
calumnia
6i
decalvatum videntes
nostros
mili-
resideret.
Ouem
tes barbari,
alteros
alteri
cohortantes,
undique
magno cum
5
fremitu
medias
^
civitatis
portas intermixti
ifruerent
litem.
',
nisi
ingens pluvia
cum
hiemem
xii
Legionem
ecclesiam
sancti lacobi ac
sanctorum martirum Facundi et Primitivi, cum aliis compluribus quas longum est exprimere, destrueret; queque sacra ausu temerario pollueret; postremo omne regnum sibi subactum tribuut superius prelibavi,
15
tarium faceret.
Eadem
cultus periit;
vero
tempestate
in
omnis christicolarum
cum tndem
20 vicibus christianorum auferre digna |retur. Siquidem xiii'' regni sui ^ anno, post multas christianorum horriferas strages,
Almozor
interceptus
ingens nivibus 2 calupnia resideret: /. SQ v. 5 irruerunt 18 tesauri 6 eminentem yemem 14 polueret q agrediens orrifei'as 22 Hahnozor 20 retur:/". 40 21 sui /alfa
2 3
4 4
Mise.
62
Gens vero Gotorum Dei miseratione iugo a tanto ^ abstracta, vires paulatim recepit-. Ordonius namque Froylani regs filius, qui parvo tempore regnaverat, superstitem filium nomine Veremudum reliquit. Qui prefecto Veremudus post ubi in finibus Gallecie arcem regni adeptus est, non ut preceps et iners negotii, sed in ipso principatus sui exordio Mauros solerti cura expugnare cepit. Hic
genuit
Adefonsum
in ecclesias et
lo
legem Dei zelando, cum barbaricam superstitiosam sectam mximo odio propulsaret, apud castrum Visensem fertur
quosdam Mauros
15
ferro,
fame inclusos
tenuisse. In
qua ex-
prope menia
percussus
est;
civitatis
spaciando super
^
equum
|
resideret, a
quodam brbaro
stitibus liberis
insigni baleario
emissa'* de
turre sagitta,
Veremudo
reddidit.
et
Sancia
puella, spiritum, ut
credimus,
20
Deo
Ceterum patefacta Adefonsi nostri imperators materna prosapie, ut quoque eiusdem patris nobilis origo patefiat, paulisper sermo vertatur. Igitur Cantabriensium regnu m quanquam occupatione Maurorum subversum ex
tanta abstraa
23
2 recipit
6 inhei-s
15
1
equm
16 balearia
8 puela
As corrigi Pellicer, entendindose a tanto higo; 1 Lucas, a tanto hoste. As, Lucas y correccin del ms. 512 As, Lucas; balistario, la Mise. 3 4 As, la Mise.
namque
montium
sita
currebatur.
et necessi-
Ad
et
tudine
*
utcumque
colles et
opaca silvarunl loca petientes ^ serpendo, ex imdum aderant invadendo, sepe con|
vindicari
nusquam
rabies,
res postulabat, in
'
Maurorum
15
que alus formidolosa erat, Cantabris ludibrio habebatur. Sed Garsias, qui ex nobili Petri Cantabriensium ducis origine ducebatur, postquam declaratur rex, et barbaris armatus crebro occurrit ^, et eorum mpetus, ne in fines*
christianorum slito more desevirent, nstanter compescere
cepit.
Era m^
viii.^ ^
Quo
regno. 20 sui
defuncto,
Sancius
filius
eius
paterno subiit
exercitus
Quem Deus
christiane fidei
cum sudore
devotum ultorem prospiciens, et successus prsperos eidem addidit, et sobolem eiusdem multiplicem generationem ^ crescere fecit. Ab ipsis namque Pireneis iugis
adusque castrum Nazara
a potestate
"
quidquid terre
infra continetur
paganorum
quod
dificltate
introhytus
oppaca
15
pedientes serpiendo
8 adderant
9 vindican:/. 41
occuiTeret
2
3
'
4
5
Fecha
6 Naiara,
al margen del cdice, con letra igual. Multiplici geiieratione, corrige bien Huici. Nao;ara le llaman otros textos; Nageram, Lucas; el
ms. 51-
64
peregrini declinabant,
absque retractionis obstculo currere fecit. Meruit quoque natorum contubernio diu feliciterque perfrui; quibus vivens pater benigne regnum dividens, Garsiam primogenitum Pampilonensibus prefecit; Fredinandum- vero bellatrix Castella iussione patris
habuert, Haragon, quandam semotim ^ regni sui particulam; scilicet ne fratribus, eo quod materno genere impar erat, quasi hereditarius regni
miro,
quem ex concubina
lo videretur.
Interim
filiam
Veremudo
15
'
coniugium accepit. Ceterum Veremudus infans a finibus Galleciensium usque ad fluvium Pisorga qui Cantabrignsium regnum separat, obcunte patre rex constituitur.
nuptias exhibente,
dum
ret,
filius
eius Garsias
ob vota solvenda
ut
tantum
red-
Garsias
dit,
vero,
postquam
solutis
Deo
votis
Roma
appropinquat, audit
25
Ranimirum
facinus
Ranimirus ad hoc
Qui nimirum perpetrandum illexerat sibi Maurorum reges, et Cesaraugustanum scisibi insidias pretendere.
1 Alabe 2 obstculo:/. -^/ 57. 11 gallicienssis 5 bellatris nobillissimam puelam 14 Gallicienssium 13 exibente 22 redit 20 rnense 17 Santius 19 Fernandus: f. 42
12
27 afines
Cesararagustanum
sciliced
licet et
b5
Oscensem
pariter et
sidio magis
quam de
Tafaia, bellum
fratri
maciam, quia misera videbatur, animositas Garsie regis ferr non sustinens, collectis Pampilonensium fortissimorum militum copiis, castra hostium extimplo aggreditur.
stipendiisque, inermes
ille
fugam
Sed
et
Ranimirus adulterinus
capistro regente
|
nisi
discalcia-
lo tus
illa
'
super
equum
tijta
peteretloca, dies
sibi
ultima foret.
Interea ex vinculo unitatis et dilectionis oritur inter cognatum suum atra et Fredi nand
Veremudum
initio
discordia, que ab
15
bonorumque inopinata
causa existente suas hic
turbatrix
narum rerum
diversis
etiam
mellifluas
Cum etiam ipsam mentes commovendo se ultro ingerit? immortaiem creaturam ab anglica concordia divideret, non 20 videtur magnum, si inter mortales adhuc terrena sapientes, bella mortifera commovit. Verum in hoc certamine secundum humanam
causan!
rationem
mortem
Veremudo
teneris annis
impeditu, partem regni sui videlicet a [Link] Pisorga adusqueCeia^ suo dominio mancipaverat; porro Veremu-
opidum
6 agreditur
8 temtors
17 melifluas
10
equm
tuta: /.
26 .-ideliced
42 27 ^eia
v.
9 descalciatus 25 Gallicienssium
2
3
el
cdice.
Ceiam, Luc. y
el
ms.
5 1.
66
dus adulta iam etate ubi Sancius rex spiravit i, paternum hoc Fre d| nanregnum sibi vendicare disposuit. Ad d s, cui Adefonsi filia nupserat, videretur ^ iniustum et quasi quoddam a ratione alienum esse si ipsemet expers huius regni foret. Hiis taque repugnantibus, magna inter
utrumque nascitur commotio. Sed quoniam viribus militum impares erant, adeo quod Fredinandus Veremudi mpetus ferr non valeret, auxilia fratris sui Garsie ad expugnandum hostem obnixius * poscit. Michi vero mortem tanti regis lo scribenti, dum nobile eius sceptrum considero, dolor ut-
cumque
regem
occurrit.
Nempe Veremudus
non ut
illa
patricius puer in
la-
constitutus,
cenobiorum ceu
est
ad
considerat
^.
Fredinandus igitur et Garsias frater eius, aggregatis fortissimorum militum copiis, dum ad expugnandum hos-
2 17
nandus:
/".
4J
quodam
8 valleret
13 constritus
absti-atum
21
ct:f.4Jv.
agregatis
23-traniecto
el
como ponen
la
Mise,
y Luc. y corrige
At, Lucas. Videbat, Lucas; mas la forma del texto corresponde bien al deponente videor.
2
3
4
5
Obiioxius,,
Lucas y
el
ms. 51-
lerem.,
Isaias,
L,
no parece
bblico.
lvii, i,
aproximadamente.
briensium
vallem
limite, eis
67
Tamaron
fulgentibus armis,
cum Veremudus
primo Pelagiolum insignem equum suum calcaribus urget, ac cupiens hostem ferire, rpido cursu inter densissimum cuneum stricta hasta incurrit. Sed nurayca mors quam nemo mortalium vitare poterit, eum preoccupans, dum ferox Garsias et Fredinandus acrius instarent, in ipso atque corruens in trra morequino mpetu confoditur
'
"-,
10 tuus,
suis
acerbatim
'^
occubuerunt.
Cuius corpus inter ceteros reges sepulture Legione traditum est. Fredinandus deinceps extincto
a finibus Gallecie veniens obsedit
Veremudo,
et
15
*
Legionem,
omne regnum
Era m\xxvi^, x kalendas lulii consecratus ^ dominus Fredinandus in ecclesia beate Marie Legionensis, et unctus in regem a venerande memoria Servando eiusdem ecclesie catholico episcopo. Qui postquam cum coniuge Sancia sceptra regni gubernandi suscepit, incredibile est memo20 ratu quam' brevi barbarorum provincias totius Yspanie formido eius invaserit; quas in initio maturius depopularet, nisi ad sedandos regni sui tumultus prius quorundam magnatorum rebelles nimos corrigere sagaciter procuraret. Ad hoc amplitudo regni eius animum fratris sui Garsie sti25 mulaverat, atque ex fraterna unitate eundem ad cumulum
|
limitte
Thamaron
13
equm
6 asta
14 dictioni
preocupans
18 catlico
10 accerbatim
19 sceptra:
/'.
veniens
succepit
..et falta
44
24 Guarsie
2 3
4
5
dando completa
la frase.
68
exteris gentibus
annorum cum
Interea Sancia regina concepit et peperit filium cuius nomen Sancius vocabatur; deinde pregnans edidit filiam nomine Geluiram; rursus concepit et peperit filium, quem
concepto semine, minimus Garsias progenitus est. Urracam namque decore et moribus nobilissimam puellam, prius-
obtinuissent, genuerunt.
Rex vero
suos et
|
filias it
censuit instruere ut
liberalibus disciplinis,
more Yspanorum
15
equos cursare, armis et venationibus filios exercere fecit; sed et filias, ne per otium torperent, ad omnem. muliebrem honestatem erudiri iussit. Igitur administratio regni Fredinandi regis, post ubi
satis
liberis,
pleraque
eum
segmentari
fratris
abhorrens, proposuerat
ferr, ita
in
corde simultates et
invidiam utcumque
quod ne ad iracundiam
25
quidem ab eo provocan potuisset; ratus sua scilicet gloria^ quandoque fraternam invidiam vincere. Itaque dum Gar-
9 puelam 20 modi/a//a
10 optinuissent
12 quibus:/".
44
v.
16 iusit
23 aborrens
el
fin
la
transcripcin de la cr-
Invidia orta
^
si
69
Fredinandus rex
fraternis
as apud Nazaram
infirmatur,
visceaibus
commotus eum'
visere festinat.
lamque eo ven-
tum
5
erat,
cum
inito consilio ut
regem
capiant, insidie
te,
Fredinandus strictim ^ recepit se in patriam,Factum estautem ut e converso Fredinando egrotaneum ^ Garsias rex, vel pro tanto scelere placandi gratia,.
^
seu
infirmitatis
quam
ut
de infirmitate consolaretur, Garsiam advenisse; quippe ut solus regno potiretur, non solum infirmitate
fuisse
mundo
in
funditus illum
Quem
IS
Ceie in vinculis poner imperat; quas post aUquot dies callide evadens, cum quibusdam militibus furtim preparatis
ad propria remeavit.
sitiens,
et
fraternum sanguinem
eiusdem
quos
*^
attin-
Quibus
Gallecie
auditis,
Fredinandus
immenso
cum
eo mortiferis
nandus: /. ^5.
cum
8 sue
12 illum /a/Za
16 calida
18 ocasiones
22 inmensso
Naierav,
Statini, la
la Historia.
la
la
Academia
de
4
5
As, la Mise. y. Lucas. As, la Mise, y correccin de Flrez. As, la Mise. Quousque., Lucas. /
^
unumquemque
in
70
enim
erant,
|
ideoque
regno suo deceret quiete vivere. Adihoc ^ tantorum militum multitudinem se sustinere non posse, ei
predicit.
5
imperat; ac
cum sociis qui pugne subierint triumphato domino, more pecudum se rapere in patriam dicit. Confidebat namque Garsias in viribus suis;
statim subinferendo minas, eos
10 eo
bus
gere
15
Siquidem
in
omni
assueverat. Illexerat quoque sibi maximam turbam Maurorum, quos tumultus causa ad pugnam conscripserat. Igitur ab utroque dies et locus infelici pugne consti'
tuuntur.
in
media
valle
de
Ataporca
cum Fredinandi
*
desuper
imminentem preoccupant collem. Qui nimirum milites ex Veremudi regis plerumque ^ exis20 cognatione vel familia tentes, ubi voluntatem domini sui fratrem suum avidam ^ vivum capiendi, potius quam extinctum, animadverjtunt,
ut credo instinctu Sancie regine,
cum
ideoque:/. 4S
19
Athaporca
comunem
24 anelabant
2
3
As, As,
4
'
Mise, y Lucas. Mise, y correccin de Pellicer; agere, Lucas. Mataporca, Lucas. As, la Mise, y Lucas. Plerique^ la Mise. Esta palabra ira mejor antes o. fratrem., y as Lucas.
la la
-n -
clamor utrimque
primo Titn emergeretur undis, ordinatis aciebus ingens attollitur, inimica pila eminus iaciuntur, * res geritur. Cohors tndem mortiferis gladiis cominus
i
tetigi, laxis
habenis
medias acies secando omnem impetum crispatis hastis in Garsiam regem inferunt, atque confossum, exanimem in terram de equo precipitant; in
quo
fecti
bello
do ex magnis ^ militibus Garsie cum eo intersunt. Sed et Mauri qui pugne subierant, dum fugam
lo arripere moliuntur,
magna
est.
Cor-
pus vero Grsie regis in-ecclesia beate Marie Nazarensis ' sepulture traditur, quam ipse a fundamento devote construxerat, atque argento et auro sericisque indumentis
pulchre ornaverat. Era m'^lxxxxii
15
to
^,
kalendis Septembris
^.
Fredinandus rex postquam mortuo fratre et cognaomne regnum sine obstculo ditioni se subactum videt,
patria,
iam securus de
tempore,
estatis initio,
cum
acciebus
6 astis
17
vtrunque
comunis
14 pulcre
tamen
4 abenis
accies
8 magnis/a//a
statis
kalendis septem-
bris /a//a
0 4.6 V.
19
reliqum yemali
18 eclesias Cristi
corroborandas: /o-
2
3
4
5
6
7
As ambos textos.
NaiarensiS', la Mise, y el ms. 5 1. Fecha puesta al margen de nuestro cdice, e inter8 calada tras de traditur en la Mise. 9 La indicacin del da, slo en la Mise.
72
Campis Gotorum movens, Portugaiem profectus est, mxime parti cuius ex ^ Lusitania provincia et Betica barbari eructantes impie dominabantur. Ceterum Fredinandus rex per omne vite sue tempus hoc in domina ^ mente firmiter statuerat, non prius ab incepto posse desistere, aut semel suscepto labori ceder, quam hoc quod efficere conaretur perfecto ^ fine concluderet. Ex qua re formido eius velut viso serpente corda barbarorum perterrefecerat. Paratis itaque stipendiis mnibus, primo mpetu oppidum
lo
Sena cum
humiliavit.
invadit; inter-
fectisque barbaris,
quos voluit
in
Sed quoniam fastidiosum videbatur, villulas et crebra barbarorum castella a Fredinando invictissimo rege depopulata stilo sinaxim ^ enumerare, nomina principalium 15 civitatum ecclesiis quarum olim pastores prefuerant, quas viriliter pugnando a sacrilegis manibus extorsit, exprimere curavi. Triumphato ergo oppidoSena, ad debellandam Visensem ^ urbem accelerat ea scilicet intentione, ut factorum 20 suorum reddita vice, pro Adefonso socero suo interfecto,
|
eadem
civitate sagittariorum
^
2 , />or
ex
Bethica
4 in
dna
6 encere
16 a: /. 47
8 velud
18
opidum
14 stillo
15 eclesiis
opido
20 redita
22 sagitariorum
23 militesyt//z
muros
As,
la
Mise, y Lucas;
est, los
copistas.
/n divina, Pellicer, Ferreras y Berganza; iudna, la Alise; inviobili, Lucas. Ser indmita o indomiiiata?
2
3
4
5
6
7
73
superponerent vel aliqua forravissent, nisi clipeis tabulas valebant, quin ^ sagitta singularem tiora obstacula, ferr non Exploratis gitur trilicem loricam pertransiret.
clipeum
et
mnibus
S
'
milites et
cum
hiis
castris,
Deinde commisso prelio tendere et portas obsidere iubet. eam, vi certaretur, cepit per aliquot dies, cum magna Adefonsum regem mteratque invento inibi sagittario qui vero iussit. Ceten privare fecerat, eum ab utraque manu
\
Lameccensem Inde^ prop^ere amovens castra exercitu, circumdato bem petiit; ad quam dum pervenit quamvis ^ qui murum magno conamine irrumpere nititur^;
ur-
tamem
brevi ex-
Lamecexpugnatamque suis legibus subdidit. vero gladiis obtruncati, partmi censes quoque Mauri partim ansis ferris sunt constricti. ob diversa ecclesiarum opera semper cura providesolerti Siquidem Fredinandus rex ad laudem summi spoliis, ^o bat, ut de victoriarum suarum
pugnavit;
opificis qui
per ecclevictorem reddebat, melior pars castrum etiam Cepit distribueretur. sias et Christi pauperes cum Taroca et Sancti lust superflumen Malva situm,
eum
=>
vallebant
8 sagitario
9 vero: /. 47
21
v.
Inpropere
eclesias
13
nititur/a//
que
14 dificltate
redebat
23 Tharoca
Qujii,
Lucas,
la
Lucas adjunta que a esta palabra. cod. As, la Mise, y Lucas. En nuestro 3 lnea. de pasar al produjo 4 As, ambos textos.
2
5
omisin se
alus
74
quampluribus
ad solum usque
destruxit.
5
10
Quibus triumphatis, ut Conimbria^ iarum partium civitas que istis prefuerat, in cultum christianitatis redigeretur, limina beati lacobi apostoli, cuius corpas per divinam nostri Redemptoris visitationem ad Yspaniam delatum dicitur^, rex flagitando petiit. Ibique supplicatione per triduum facta, ut id bellum prsperos* ac felices haberet eventus, apostolum ad divinam maiestatem pro eo intercessorem fore postulabat. Donato ^ itaque venerando loco, Fredinandus rex divino fretus munimine Conimbriam
mxima
eam
positis consedit.
Ceterum
ut
qualiter
Deo
Completa namque
in
Amen^
illam
in
paganorum
flagitabat, profecto
salvator interpretatur,Deum
|
^c?
9 suplicacione
11
ma-
2 3
4
5
la
Mise,
correccin de Pellicer.
Ev. loan.,
xvi, 23.
in corruptibili
^
75
esse per
lat,
meritum
10
rem notissimum ^ accedat. Pugnat taque Fredinandus rex apud Conimbriam materiali gladio ^; pro cuius victoria capescenda * lacobus Christi miles apud magistrum^ interceder non cessat. Tndem Fredinando serenissimo regi celitus concessum triumphum, hoc modo beatus apostolus Compostelle innotuit: Venerat a Iherosolimis ^ peregrinus qudam
greculus, ut credo, et spiritu et opibus paupef, qui in
et orationibus instabat.
Cumque
bonum
militem nominando
ipsum non
nente vero
6
|
nec usquam
equum
ascendisse asserebat
Superemi-
cum
'
pe-
apostolus
quasdam
claves in
nianu
tenens apparuit,
eumque
corruptili
magistrum apud
4Q
21
17 solum:/".
neciebat sufragia 4 noticiam 5 gladio/iz/^a 10 lerosolymis 14 santum 9 triunfum asserens 18 equum/a/a iWum /aa
19
vero /alfa
velud
22 aparuit
aloquens
As,
la
Mise,
y todos
la
los copistas.
2
3
Notissimam,
4
5
Mise. Luc.
6
7
inquit, pia vota
76^
me
strenuis-
simum militem nunquam fuisse. Et hec dicens allatus est magne stature splendidissimus equus ante fores ecclesie,
cuius nivea claritas totam apertis portis perlustrabat eccle5
siam;
quem
grino innotuit
n
Conimbriam
clarum patefecerat
lo
omnes elencos
et
cum die dominica sol primo orbem, grecus tanta visione attonitus, omnes ville primores in unum convocat ^,
^
et
expeditionis
festina-
Deo hec
in
visio procederet, ut
mundo
debuisset.
At
legati
postquam maturantes
Conimbriam pervenetertia
quem
20 nerunt.
'
Conimin
inclusos teneret,
positis
giro
barbari
murum civitatis in parte fregerat. Quod videntes legatos cum suppliciis ad regem miserunt, qui sibi
inquid
12
splendissimus
10 conueat
19
Fenandum:
21
in spacia
/'.
agressum
2
3
4
5
As, la Mise, y los copistas. As, la Mise. As, la Mise, y Pellicer; convehat, el ms. 51As, la Mise. Ministran^ acaso, en el texto primitivo. As, la Mise, y el ms. 1508.
liberisque
11
omnem
dium
5
regi tradiderunt.
ultra fluvium
Expulsa itaque de Portugale Maurorum rabie, omnes Mondego qui utramque a Gallecia separat
|
2.
Sed
et
-^
hiis civita-
quas
iuri
paganorum
abstulit,
Sesnandum
namque
a
quen-
dam
Benahabet
cum
alia
preclaris
commissis
dando,
.
totius regni
tantam claritatem pervenerat, ut pre mnibus brbaro regi carior haberetur; quippe cuius eque consilium eque inceptum ullum frustra fuerat. Ceterum ubi relicto Benahabet Sesnandus ad Fredinanin
15
dum regem
insignis et
terrori fuit.
cum
20
bem
alacer revertitur.
-habens conventum, statuit barbaros qui a parte orientis ex provincia Cartaginensi ^ et Cesaraugustano regno inun-
dantes^ munitiones
sita
et
namque
affinitate
14 Benhabet 6 ^X. falta separat:/. 50 9 Bethice Cesaragustano inuadentes, por 22 Cartagine afinitate 24 agred 23 crebra: /. 50 v. inundantes
5
18 triunfato
Perparum
el
regi, la
Mise; parvum,
Pellicer;
parcum^
Berganza. Ser
2
castellano parias?
Coegit, la Mise,
y Lucas.
As, la Mise.
4
5
loci Castelle
78
extimplo
Redeunte
5
igitur anni
accessit.
animosus
petiit.
Sed
et
mari
dies
illius
civitatis,
murum
in
15
puerorum mulierumque fugam paraverunt. Post cuius triumphum oppidum Aquilera invasit; castro quoque* Sancti lusti triumphato. Snete Mayre^ municipium ^ pugnando cepit. Nichilominus castrum Guermos aggrediens ad solum usque destruxit. Prosternit etiam turres omnes vigiliarum barbrico more super montem Parrantagon eminentes, atque municipia in valle Borcecorex ob
|
tuitione
arantium
boum
tium secura fecit; comparatis ex omni regno validissimi militum baleariorumque copiis, Cartaginensem provinciam Fredinandus rex expugnare intendit. Superatis igitur Honie montis rapidissimo cursu alpibus, ut famelicus leo
cum
25 patentibus campis
armentorum turbam oblatam vidit, sic Yspanusrex prediaMaurorum sitibundus invadit. Siquidem structo milite secus oppidum Talamanca castra movens,
opidum
13 triunfato
14 agrediens
17 in: /.
5/
19
Cantabrienssium
21
vallidissimis
24 curssu
27
opidum
los copistas.
79
pueros
muliereset
omnem eorum
cala
^
Siquidem ad civitatem
que eiusdem
Complutensem
que,
nunc Hal-
menia castris ^. Complu-j tenses vero barbari, postquam infra muros constricti om10 nes res suas de foris afflictas murumque arietibus feriri vident, necessario ad Halmemonem Toletanum regem legatos mittunt, quatinus tantum hostem, vel bello propulsando seu muneribus mitigando, de sua regnique incoiumitate pertractet;
15
quod
Toleta-
num regnum
niam
liter
perditum
in
prximo
sciat.
At barbarus
immensam
pecu-
properans, excellentiam
^
obnixius
postulat, ut
Ad
hoc
tamen
dicit.
et se et regnum suum sue potestati commissum Porro Fredinandus rex, barbarum quamvis ^ ficta
locutum
'^
animo
gereret,
19
2 preocupat 21 obnoxius
9 tenses: /. 51
[Link].
v.
10 aflictas
13
mittigando
aliter
/alia
comissum
23
loqutum
faifa
2
3
As,, la Mise; etiam, Lucas. 5 6 Quamvis barbarum^ Lucas, mejor, y ms. 1508.
As, la Mise.
Botamen pro tempore accepta pecunia, Cartaginensem provinciam expugnare desinens, multa honustus
^
preda
in
Campos Gotorum
5
se recepit.
regis colloquium
Interea domini
tens, ei in
Sancia
fieri
regina pe-
sepulturam regum
ecclesiam
Legione
eorundem corpora iuxta ^ magnificeque] humari debeant. Decreverat namque Fredinandus rex vel Onnis 3, quem locum carum semper habebat, sive in ecclesia beati Petri de Aslanza corpus suum sepulture tradere; o porro Sancia regina quoniam in Legionensi regum cimiterio ^ pater suus digne memorie Adefonsus princeps et eius frater Veremudus serenissimus rex in Christo quiescebant, ut quoque et ipsa et eiusdem vir cum eis post mortem quiescerent, pro viribus laborabat. Rex igitur pepersuadet, ubi et
coniugis annuens, deputantur cementarii
15 titioni fidissime
operam dent tam dignissimo labori. Ceterum Fredinandus rex ordinatis per confinia rebus, cum primum opportunitas temporis advenit, congregato
qui assidue
-^
rursus exercitu, in
Beticam
et
20
stiliter
profectus
villis
est;
plerisque
incensis,
perqu decus regni obsecrat, ne ipsum regnumque suum persequi velit. Fredinandus vero rex ex ^ more humanas
coloquium
6 iusta
humari:
/".
52
Onis
10
ci-
minterio
19 rurssus
Bethicam
24 cx/a/a
2 3
fiere
As tambin la Mise, y Lucas. Por iuxtini. fuste, la Mise, y el ras. 1 508. As, Pellicer; omis u ois, la Mise. Seguramente se a ua.
As,
la
re-
4
5
Mise.
Al margen
miseratus angustias,
tur,
8i
flecti-
dum
|
omnes idneos
rum consilio disponat quem finem supplicationibus regs Maurorum imponat 2. At ubi consultum erat ex cnnsilii decreto, et muera recipit et ^ corpus martiris beate luste, que olim Yspali cum corona martirii perrexit ad Christum, quatinus eum ^ ad Legionensem urbem transferat,
illico
10 bens, ei se daturum beatissime virginis corpus spopondit. Qua sponsione accepta, postquam de expeditione illa ventura fuerat Lesione, rex Fredinandus convocat ad se Alvitum huiuscemodi ' regie urbis venerabilem episcopum,
et 15
Ordonium Astoricensem reverendum antistitem, simulque Munionem comitem, et eos cum manu militum ad
virginis
corpus
Yspalim
mittit.
Oui
me
regis Benahabet referunt; quibus ille: domino vestro promisisse quod queritis;
meorum
ipsi querite, et
inventum
tollite
Ceterum delitescendo an ver barbarus nostre legationi ista dixerit, parum comperimus; sed plerumque humane voluntates ut sunt vehementes ita et
cum
pace.
mobiles.
viros: /. 52 V.
7
ybernis
8 redi
suplicacionibus
21
4 disponjit,
/7r
imponat
eam
tes:/.
5-?
delitiscendo
2
3
la
Mise.
el
y Lucas; ponat,
ms.
508.
Actas
Huiisce, la Mise.
Quod
1
dicens:
Ut cernimus,
dilectissinii, ut a
Deo
cui
opem
et orationibus insistamus,
tum nobis
sancti
tertia
emenso olimpo
sol occu-
cum
dum
sella resi-
dens
^,
fessa
membra
secum
la-
e
|
quidam
vir
vene-
amictus,
eumque
ad
Scio quidem te
cum
sociis tuis
20 immensa
meum donatum est vobis, quod tollentes ad propria remeate Ouem cum reverendus vir interrogaret, quis
corpus
esset qui talia sibi
*'
iniungeret,
ait:
monet/alta
10
9 pcubuert 16 aloquens
8 exortacio 6 rnagestas 7 tesaurum perueniente 14 aparuit 15 amictus: /". JJ z. 22 remeare 21 propia 20 remitere 19 abcessu
Al margen: Lectio
As, As,
la
IIJ^
2 3
Mise.
las
4
5
la Mise; siipervenerat, Se Itlila sedeis, las Actas. As las Actas y la Mise, el Mnita agregan las Actas.
Actas.
1
ras.
508 y Berganza.
doctor huiuscemodi
Evigilans
^
^
83
urbis antistes
Deum
5 visio,
iterum
^
et
rursus
eodem
habitu,
non
dissimilia
quam
a
Expergefactus
iterum
pontifex,
admonitionem
o
Deum
dictus
exoraret,
veluti
tertio
Domino implorabat; qui dum obnixius^ tertio sompno corripitur; tune vir supraet
semel
ter
secundo
ei
dixerat,
quam manu
in
tene-
15
quo sanctus thesaurus latitabat ostendit dicens: Hic, hic, hic meum. invenies corpus; et ne putes te fantasmate deludi, hoc erit tibi signum mei veridici sermonis, quod mox ut meum Corpus super terram eductum fuerit, molestia corporis corripieris, quam finis vite subsequens, exutus hoc mortali corpore, ad nos cum corona iustitie pervenies. Qui postbat
terre
solum
percutiens, locum
20 quam loquendi finem fecit, visio ablata est. Surgens ergo presul a sompno, certus de tanta visione, sed letior de sua vocatione, facto iam mane socios hortatur dicens: Oportet nos, dilectissimi, omnipotentiam summi Patris divinam pronis mentibus adorare, qui nos sua gratia
antiste
et falta
1 1
occulis
amonicionem
23 opportet
dum:
f.
54
obnoxius
aparens
22 ortatur
Huiisce^ las
Actas y
la
Mise.
2
3
4
5
Rursian,
As, los
las
Actas y
el
la
mismos y
Mise. ms. 5 i
preceder
est
est dignatus, et
^.
mercedem
etenim
nostri
frustnari
|
passus laboris
beata ac
Divino
^
nutu
non prohibemur
membra
5
Deo ^
dona,
dum
corpus beatissimi
Ysidori, qui hac in urbe sacerdotii potitus est nfula, et totam Yspaniam suo* opere decoravit et verbo, delaturi umus. Et ^ hec dicens, ordinem visionis eis seriatim patefecit. Quod audientes immensas Deo gratias referendo, regem Sarracenorum simul adeunt, eique universa ordilo ne^ pandunt. Expavit barbarus, et licet infidelis virtutem' tamen Domini admirans dixit eis: Et si Ysidorum vobis tribuo, cum quo hic remanebo? Ceterum tante auctoritatis viros spernere non audens, dat licentiam confessoris membra inquirere. Stupenda loquor, ab hiis tamen qui inter15 fuere prolata.
Siquidem sepulchrum beati corporis dum quereretur,. cum qua sanctus confessor trina percussione locum monumenti monstraverat, in ipso terre solo inventum est. Quo detecto tanta odoris fragrantia emanavestigium virge
20
vit,
omnium
|
luti
precedente
abstraer
laboris falta
prohibemur: f. 54
10 liced 16
v.
de
dicate
4 deferimus
qui:
/".
sepulcrum
22 lineo
19 flagrancia
20 capilos
55
20 nectaroque
el
ms. 51-
aaden las Actas, y esta misma palabra suplieron aqu Berganza y Burriel (B. N., ms. 13127). As la Mise, en sustitucin de la palabra echada de 3 menos tintes, con ventaja. 4 As, las Actas y la Mise. Al margen: Lectio II11." 5 6 Quiz ordinate^ en el original. Ordinatim, las Actas; per ordinem^ la Mise.
2
85
est,
venerabilem virum
ac sptimo de
corripuit,
Ordonius autem
sis presulis,
festina-
bant,
cum
cortinam miro opere contextam super sarcophagum beati imo pectore magna emittens
suspiria dixit:
En ab
ipse
tamen
mea
res est.
Hec ab
illis
15 tes,
de obitu Legionensis episcopi contristaretur, tamen adventu - beatissimi confessoris Ysidori ambitiosam exhibuit [Link]. Cuius sanctum corpus in basilica beati
qui
licet
20 lohannis Baptiste,
quam isdem
fabricaverat,
in ecclesia
reposuit. Alvitus
Igitur post
10 confesoris 19 exibuit
16 Fer-
20 lohanis
rreras.
3
Reptese aqu
la falta
de
ante,
como en
pasaje an-
terior,
y fu suplida por Son cccrLxviii, segn las Actas; pero 427 segn cmputo ms fidedigno deducido de las Actas mismas.
Burriel.
lensi
^
86
est
civitate translatum
cum digno
in
abbatibus, prefatam
fecit,
*
ecclesiam rex
anno Dominice
incar-
Lxnf
3,
xi
kalendas lanuarii.
illa
Ceterum
cum
rex
gloriosissimus ob reverentiam
antistitis humilitati
ut
cum
filiis
et
15
m ir acula
Dominus
noster
ad honorem
quod
20
si
aliquis peritus ea
membranis
traderet,
non minima
tantummodo
sentiarum
'^
evolvere quanta et
quam
Agregatis
4 et/alta
confesoris
\\\.'^
falta
8 santi
ut: /.
56
20 present
harum
2
3
As, las Actas y la Mise. As, la Mise. As las Actas, la inscripcin conmemorativa
regio.
el
y un
suso-
diploma 4 Fu
dichos.
5
da
xii,
segn
la
inscripcin
y diploma
Mise,
eiusdem
cepta
^:
87
Amen.
seculorum.
lo
15
adventum corporis Ysidori almi pontificia, cum Fredinandus in tuendo et ampliando simulque exornando regno serenissimus princeps solit) suo Legione resideret, habito magnatorum suorum generali conventu, ut post obitum suum, si fieri posset, quietam nter se ducerent vitam, ^ regnum suum filiis suis divider.e placuit. Adefonsum itaque, quem pre mnibus liberis carum habebat, Campis Gotorum prefecit, atque omne Legionensium regnum sue ditioni mancipavit. Constituit quoque Sancium primogenitum filium suum super Castellam regem. Necnon et iuniorem Garsiam Gallele pretulit ^. Tradidit etiam filiabus suis omnia totius regni- sui monasteria in quibus usque ad exitum huius vite absque mariti copula viverent. Sed et religionejn christianam,quam ab infantia devot
Igitur post
|
amplexatus fuerat
'^,
custodiens,
hanc quam noviter construxerat ecclesiam, et in honore sancti antistitis Ysidori dedicaverat plurime pulchritudi20
nis,
auro
et
tinis
nocturnis
horis et sacrificii
cum
clericis
et
sufragia
percepta
17 21
regno: /. 5
v.
11
dictioni
13 Gallicie
pertulit
19 santi
pulcritudinis
20 preciosis: /. 57
eclesiam
noturnis
Perpetrata, la y\.\^c\ perfecta corrige Huici. Ei aade aqu la- Mise; z7//, Lucas; pero ambos omi&\ siLun
ten
3
que
sigue.
As, Asi,
la la
Nichilomimus ecclesiam beati lacobi apomuneribus exornare studuit. Quid plura? eque Fredinandus pius et excellentissinmus princeps toto vite sue curriculo quicquam carius duxit, quam ut regni
argento dotavit
stoli diversis
i.
Amabat pauperes peregrinos, et in eis suscipiendis magnam habebat curam. Ad hoc ubicumque christianos, monachos, clericos vel mulieres Deo dicatas in paupertate vivere compererat, eorum penurie compatiens, aut per se
|
consueverat.
Unde factum
est ut
Facundi
15 contentus,
hora refectionis
cum
humihter sumeret
ci-
bum. Ceterum cum ex more coram abbatis mensa super quam et ipse recumbebat, fale ad vinum bepedicendum prepararentur, aliatum est domino regi quoddam vitreum crtera vino plenum, quod iussu abbatis ut de vino pro
"^
mensam, et ut erat fragihs nature, frustatim ^ confractum * est. Tune rex anxietate velut magni reatus percussus, vocat necessario
et
vas
25 riter
ad se unum de circumstantibus suis pueris, aureum quo ipse assidue bibebat, sibi adduci celeimperat. Quod ubi incunctanter defertur ^, super men-
sam
II
aut: /.
57
V.
18 qiiodan
21
frustratim confiactus
22 velud
25 difertur
26 aloquitur
2
3
Donait^ la Mise; dtavit, Lucas. Resulta neutra esta p;ilabra; zyas^ Lucas.
As,
As,
la la
Mise, y Lucas.
vas. Statuit
quoque per
unumquemque annum
vivens
pro vinculis
peccatorum resolvendis, Cluniacensis cenob monachis ^. mille ureos ex proprio erario dari Ouibus rebus ita bene ordinatis, cum expedita manu ad Celtiberie provincie pagos vastandos ac villas Mauro-
rum
Cumque
ibi
diu moraretur,
ferro et
igne depopuin
'*
Valentiam
civitatem accessit;
quam
brevi ex-
lo pugnasset, nisi egritudine correptus decubuisset. mnibus tamen Celtiberie provincie civitatibus et castellis in deditio-
nem
acceptis,
in ipsa
Decem-
memoriam
oravit.
^
civitatem
vim
kalendas lanua-
poplirii die sabbato, ex more corpora sanctorum fixis mortis terribilis tibus adorans et petens, ut si iam hora sibi imminere videretur 6, ipsis cum angelicis choris inanima eius a potestate tenebrarum libera, tervenientibus
|
20 ante tribunal Christi sui redemptoris illesa presentaretur '. Ceterum in ipsa celebri nativitatis Dominice nocte, cum adfuit clerici festivo more natalicium matutinum canerent, letus poterat, qua virtute atque rex, domnus nter eos Advenit matutinorum: sonum ultimum concinere cepit
pro: /.
5S
stauit
3
y.
pecatorum
9 accsit
23
viii.
18 videtur
19 anima:/. Je?
20 presentetur
donpnus
As,
la
2
3
Dar,
la
4
5
6 7
Omiten esta partcula la Mise, y Lucas. La Mise, y Lucas agregan aqu in. As, los mismos con exactitud. As, la Mise, Pellicer y Perreras. As, Lucas y Pellicer; presentantur, la Mise.
nobis,
90
canebant; suc-
regi
non
qui
dum
^.
vivere sibi
licuit, et
regnum
tie
Porro illueeseente
orbi die, ubi
nativitatis Filii
domnus
sam eanere
petit,
lo participatione, ad leetum
manibus deducitur. In crastinum quod futurum erat, vocavitad religiosos viros, et ut exitum suum
|
eonfirmarent,
unaeum
ornatus
15
cum corona
eapiti imposita.
ram
ad
Dominum
tu es super
regnum quod
te
meam
de vorgine
mundi ereptam,
ut in pace susei-
qua
Dominum
attentius
exora-
II quod:/".
26 exorabat f.
S9
v.
Psalm.
As, As, As,
la el la
II,
10.
2
3
el
ms. 51^
bat
1.
gi
episcopis accepta penitentia, [Link] cilicio pro regali indumento, et aspergitur ciere pro ureo diademate; cu in tali permanenti penitentia duobus diebus vi-
Tune ab
vere a
5
Deo
datur. Sequenti
hora
diei sexta, in
manus pontificum
tradidit spiritum.
Sicque in senectute bona plenus dierum perrexit in pace, era millesima c'^iii^. Cuius corpus humatum est in ecclesia ^ Ysidori summi pontificis, quam ipse Legione a beati annp regni sui xxvn, mensi10 fundamento construxerat bus VI, diebus xii.
;
santi
milsima
As, la Mise,
repite antes la
misma
en
el siglo xvii.
Aqu
XVII
la
el
el siglo
de hecha
Berganza.
cdice deja un trecho en blanco, llenado en con loannis Baptisfe et, seguramente despus copia sobre que actuaron los ms. 51 y 1 508 Y
APNDICE
Traslacin del cuerpo de san Isidoro.'
M^M.
lensi
XJ VIVS beatuin
sit. etsi
sepultu/;/. Qualiter
uero
non
claro ueraci
tamen
igitur
stilo
huic operi
Anno
septuagsimo. V.
gotorum occulto
tradita;
d-i
iudicio.
gentili
Transmarini namque sarraceni. mare illud quod yspalensi urbi alludit transfretantes! primu; eandem urbew
ceperuwt;
Dein betica;/ et lusitania;;/ prouinciaw. occuparuwt; Quihus rudericus rex aggregato exercitu gotorum! armatus occurrit. Sed quia prefatz^j rex neglecta religione diuina. uitjoruin se dominio mancipauerat. protin/<5 in fuga;;/ uersus. et om;?s exerciM fere ad internitionew/ usq^". gladio
deleites est;
Sarraceni
f.
105
v.
Van de
letra
gruesa
2
que son
rojas en el cdice.
.1.
Al margen
del cdice,
94
innmeras orr'iasqtie cedes p'/-petraruwt; Qui quantascedes quantasqz/' strages nostrornm dederint! testantur euersa castra, et antiquaru; urbiu7 diruta menia; Ea tempestate om;/is yspania luxit monasteria in se euersa. epis-
copia destructa. libros sacre legis igne co^zbustos. thesauros ecc\esiaru)n direptos. omj/es ncolas, ferro, flama, fame.
co;?su/;?ptos;
Tndem
^
pietas
illa
que non
quos
corripit
ad
misericorditer corrigere. nimos pelagii cuiusdam qui regia traduce extitit oriundus corroborauzt. et contra sarra-
belluw
coua snete marie rebellando eis zutem in conflictu illo diuina manis pro nosts pugnauerit ex hoc potest aduerti; quod armocenos loco
q/i
dicitur
indixit! Qualiter
rum
trorsit:
pr'cisa corru/t;
et
ex
sarracenis non mnima;;? multitudinew opprimendo extinxitl Quod siquis ad plenu; uoluerit noscere lgubre;;;
hystoria;;? temporil
illor?;;;
studeat legere;
Illo
ex tem-
pere
snsim ztque
cem
momentis
suc-
crescere;
religione dediti;
gemmis
librisq?^^'
ornarunt! ac
pro
uirbi" chn.y^iani
Ex quoest
rum
illustri
quam
crebra; per-
Folio io6.
a
Al margen,
Folio lo6
V.
.II.
que
in
95
quod
legio-
eadew urbe
quiescit concederet ut
ea.7n
ad urhem
ne;;r transferret;
rex
fredinandus
urbis
astorcense;/?-
manu
miii-
tuw. et eos ad deferendu7/ supra dicte uirginis corp//x hyspalim misit; Qui uenientes! causawz sue legatjonis reg
benabeth patefeceruwt;
Quihus
ille
ait.,
Scio plae
me domino
nestro (\uo
dicitis promisisse.
nifis uobis Corpus quod queritis ostendet; Vos ipsi querite et inuent\xm tollite. et abite; ^ Quo respowso accepto! uenerabilis
nec\ite aliquis
ex
tali
uoce
nisi
affatur;
Ut
cer-
socii nostri
itineris
laborew
diuina miseratio
est dilectis-
releuauerit frustrati
^
|
et quarta
presul
Interea
albitzj" p'ruigil
um
sellula
mis ruminaret'. sompno opprimitur; Apparuitqw' ei quidaw uir ueneranda canitje comptus. pontifican nfula amictus taliq/" eum uoce alloq?<ztur; Noui quide;// te cuui sociis tuis ad hoc uenisse ut
Al margen,
Folio 107.
.III.
- 96Corpus beatissime uirginis luste hinc transfere;2tes deferatis; Et licet non sit diuine uoluntatis ut hec ciuitas abscessu huius desoletur uirginis tamen non uacuos diuina bonitas
uos remittet; Corpus naniq^" meu;;^ uobis est donatuw!
quod
Quem
Ego sum
ysidorus;
Quo
Presul
uero euigilans
cepit co;?gratulari.
si
et
eum
ex eo esset hec
^quaw
Et ecce. ideni ipse uir apparens non dissimilia prius uerba p'rorauit; Rursuwq" euanuit;
sompno
corripitur;
ei
manu tenebat. terre solum p'rcutjens tertjo. quo corp2iS sanctum delitescebat ostendit: dicens. hic. hic. hic. meu;;/ inuenies corpis., Et ne putes te fantstica uisione deludi. hoc erit tibi signum ueri. Mox ut
pastorali qua.m
in
locuw
meum
corp;/jr
molestia
corporis
Quo
de
mane ad
socios dixit. Oportet nos dilectissimi diuina;;/ om;?ipotentjam submissis uultib^j" adorare, qui nos sua gratza. prece-
Al margen,
Folio 107
V.
.IIII.
^97 ^
dere est
ac D-o
dgnat/<j- et
mercedem
non
enim nutu proibemur membra beate dicate uirginis I ust hinc abstrahere. sed non mi-
suo
^
du//i corp/a beatissimi ysidori qui urbe sacerdocii potltus est nfula; et hyspania;;? opere decorauit et uerbo; suni/^i- delaturi;
ait.
Hec
et
ordinew
uisionis
eis seriatim
pate
fecit;
Quod
regem sarracenod'i
r/i/u
bns auditis
CU7//
uirtutew tamen
si
perpendens
quo
fessoris
remaneo? Sed quia uiros tante auctorime/wbra coninquirere; Mira loquar. ab his tamen qui interfuere
hic ego
non
me
monumenti monstrauerat.
in ipso
ierre solo
tja
inuentum
est;
Quo
omium
^
qui ade-
rant.
au/''m
Corpz^y
uiruw
^
|
cre-
ad regem fredinandu;;
Folio io8.
2
3
Al margen, Al margen,
.V.
a
.VI.
4 El cdice, acaso por error del copista, pone c aon signo de abreviatura, resultando cum que deja la frase sin
sentido.
5
Folio io8
V.
Dum uero corp/w beatissimi ysidori \igneum gestatoriu/;/ poneretur rex sarracenorz<? supra dictus benabeth cortinam oloserica??2 miro opere conttxfestinaba??! repedare;
in
eius iactauit. et
uenerande. Ipse tamen nosti tua qualiter et mea. res Unde mei memore?;/ te sempT deprecor esse: Hec ab
qui audiere
me
recol audiuisse;
Quibus
ita
p^ractis
ad
propria
cu/;/
rum
aluiti
ratuw,;
Et
licet contristaretur.
beati
iohannis
eam
^
annuatim celebratur; Tanta SLutem deuotione in festiuitate illa rex clarissimus cum om;/i domo sua ob reuerentjam beati confesad conuiuiu;;/
religiosis
cum
filiis
et
more
^
seruulor/////
omne
Al margen, .VIL
Folio 109.
^
3
Raspadura amplia bajo el nmero, por consecuencia de haberse escrito primero aqu varias letras.
Al margen, .VIIL
talia
99
et
miracula dominus nosfer ihestis Chrisfus ad honorew g\oriam sui nominis est dignatus ostendere. cecis lumina restituendo. surdis auditum reformando, inmuwdos spiritiis
si
non minperitja.
nima
1
libror/7/z
dissi-
milia
su;;/
oiiiinus
ihesus
Christus
per cowfessore;
suut delata;
Christi
I.
Anno
III.
Lx.
Kra
I.
c.
i.
^
iii.
Indictione.
Concurrente,
Ad
laude?;/ quoq?/^
quod cum hyspale'nsis ciuitas pr?pter equoris calidum uaporew nu;/qua/72 sit solita uredine?;^ glaciei p'rpeti'. eo tam"/? anno quo exinde beata mewbra sunt abstracta! adeo urente glacie est exusta. quo eque vi uinetis. eque in oliuetis. seu ficetis. aliquid
pontificis almi uidetur pTtinere illud
Ego
au/'m
fructuuw dn nutu prcussisse; His in cowspectu sanctorum et patris d'i presentja in qui
uisione
remunerat ihesus Lhrtstus <[ui cum eode/w patre et spiritu sa?rcto unus deus uiuit et regnat per nuqua7/ finienda seciorum secia, amen.
como
la
Era,
Y PERSONALES
'
[I],
i6, [23].
[II],
maximus maurorum
Cordubensis rex
[III],
Abofalit, Ispanie
dux
Abolmondar Albus,
[Castelle] comes, pg. 48 Abohahia, Cesaraugustanus rex, pg. 51. Abulhabaz: vase Hulit. Abulmutarraf, crassus, ismaelitarum rex, pg.
40, 46.
Adablus (cod., Adblum), Caroli regs dux, pg. 31. Addaninus, Adefonsi magni seryus, pg. 45. Adefonsus, catholicus, Petri Cantabriensium ducis
pg. 22, 27
filius,
rex
28.
a 36,
[II,
Adefonsus, castus, Froilani regs filius, rex [II], pg. 23 a Adefonsus, magnus, Ordonii regs filius, rex [III]. pg. 33
a 46.
41
Adefonsus, Ordonii regs filius, rex [IIII], pg. 49, 50, 55. Adefonsus, Froylani regs [II] filius, pg. 50. Adefonsus, Veremudi regis filius, Gallecienss rex [V], pg. 59,
62, 64, 65, 72, 73, 80.
filius,
Ispaniarum imperator
[VI],.
1,
Dentro de [ ] van comprendidos los datos que no expresa el texto o pginasI donde la alusin es annima; y dentro de ( >, las formas que el cdice prncipe (B. N. ms. 1181) consigna, cuando parecen notablemente erradas.
10
frica, pg.
6,
102
14,
5.
Agareni, pg. 47. 53- 55- 58. Agaruntum, Ordonii [II] regis uxor, pg. 48. Aiolas, arabum rex^ pg. 46. lava, pg. 41, 42, 64. Alavenses, pg. 41. Albailda civitas, pg. 31, 32.
52.
"
Alhaman: vase Alkaman. Alhandega urbs, pg. 52, Alhanze castrum, pg. 38. Alkaman (cod., Alhaman) arabum propheta, pg. 44. Almazor, Almozor, sarracenorum rex, pg. 58 a 61. Altenza, Atenza castrum, pg. 40, 42. Altremulo locus, pg. 46.
Aluitus, procer Ranimiri regis
[I], pg. 29. Alvitus, Legionensis episcopus, pg. 81 a 85, 95 a 98.
Amaia
Amorrei, pg.
Andreas sanctus, pg. 53. Anselmus, palatii Caroli regis comes, pg. Ansiir, Fredenandi comitis pater, pg. 48. Aquilera oppidum, pg. 78.
17.
[Aquis] Grani: vase Grani. rabes, pg. 42, 44, 46, 50. Afagn: vase Haragon. Aseuva (cod., Ascuna), Asseuva, Asturie mns, pg.
17, 21.
Aslanza, [ecclese locus], pg. 80. Astoricensis Astorica, Legionensis civitas, pg. 30, 36, 42, 43^ 45. Astoricensis, pg. 81, 95, 97. urbs, pg. 43. Asturia [provincia], pg. 17, 21, 24, 27, 28, 35. Asturie, pg. 18,
Astures, pg.
18,
21.
Asturienses^ pg.
50.
Ataporca
vllis,
4. 5-
5,
[6], 58.
I03
48.
11.
Burgos
54. 55.
Caldei, pg.
pg. 38.
Cangas, Asturie
vallis, pg. 17. Cantabri, pg. 27. ^Cantabrienses, pg. 22, 59, 62 a 64, 66, 78. Carolus, Francorum rex, pg. 16, 17, 30, 31, 33, 42.
Carrion rivus, pg. 48 Carrion [civitas], pg. 45. Cartaginensis provincia, pg.
6, 77, 78,
80.
Castella [provincia], pg. 9, 28, 34, 42, 51, 55, 64, 78, 87. Castellion castellum, pg. 47.
Ceia civitas, pg. 41, 69. Ceia flamen, pg. 50, 53, 65. Ceia [basilice locus], pg. 35.
Remora
pg.
Cesaraugusta
Cesaraugustanum regnum
5.
Cluniacense cenobium, pg. 89. Coimbria: vase Conimbria. Colubri castrum, nunc Alhnze, pg. 38 Complutensis civitas, nunc Halcala, pg 7*9. Compostella [ecclesie locus], pg. 35, 75, 76.
Conimbria
sis,
(cod.,
76.
Constantinus,
Romanus
Corduba
locus, pg. 94
David,- pg. 20, 46.
104
Deva
Didacus, Abolmondaris
filius,
comes, pg.
50.
48.
Domus
7.
Dulcidius, [Salmanticerisis] episcopus, pg. 47. Eggihardus, mense Caroli regis prepositus, pg.
Eilonis,
17.
37, 39.
Eliph castellum, pg. 47. Emeritensis urbs, pg. 38. Emeritensis, pg. Eraclius, Romanus imperator, pg. 3. Ermogius, [Tudensis] episcopus, pg. 47. Estula: vase Hestula. Europa, pg. 6. Eusebius, Nicomediensis episcopus, pg. 3. Ezebrarii montes, pg. 57. Facundus et Primitivus sancti, mrtires, pg. Farus Brecantina [locus], pg. 29. Fe^nandus: vase Fredinandus.
5,
26.
Fredenandus, Ansuri filius, [Castelle] comes, pg. 48. Fredenandus Gundissalvi, Burgensium comes, tirannus, pg.
52, 54, 55-
50,
Fredinandus,
64 a
.Sancii
Cantabriensis regis
filius,
[I],
filius,
rex,
pg.
8,
59,
81, 85 a 91,
94 a 98.
regni socius, pg. 22, 27.
pg. 22. Lemundi), tirannus, pg. 41.
filius,
rex
Froyla lemundi (cod., Froylanus, Adefonsi magni regis frater, pg. 42. Froylanus, Ordonii regis frater, rex [II], pg. 49, 50, (52. Frunimius (cod., Fruminus) [Legionensis] episcopus, pg.
Gallia, pg.
49.
42. Galli, pg
6.
Gallela provincia, pg. 6, 23, 26 a 28, 30, 41, 46 a 48, 54, 56 a 58, Gallecienses, pg. 36, 37, 64, 65. 62, 67, 69, 77, 87. Garsias, Muze regis gener, pg. 32.
Garsias, Adefonsi
magni
filius,
Garsias Sanci
[1]
^
Garsias,
105
filius,
Sanc Pampiloncnsis
regis
rex
[1],
Garsias, Sanc Cantabriensium regis pater, rex [II], pg. 63. Garsias, Sanc regis filius, Pampilonensium rex [III], pg. 64 a 71. Garsias, Fredinandi regis Uus, Gallecierex, pg. 8, 11, 68, 87.
Gaudefredus, Cordubensis dux, pg. 13. Gauzon, Gozon oppidum, pg. 35, 45Geigion, Asturie regia civitas, pg. 21, 24. Geluira, Fredinandi regis Ua, pg. 8, 11, 68, [87]. Geluira, Ordonii [II] regis uxor, pg. 47. Geluira, Ranemiri [II] regis filia, Deo dicata, pg.
Getuli, pg. 42. Gordon [castellum], pg.52.
Gormaz castrum,
pg. 78.
34, 35. 62, 93, 94.
Grani
(cod.,
Gravi),
therme
[/. e.
Aquis Grani
4-
Guermos castrum,
pg. 78.
57,
56, [57].
Halcala civitas, pg. 79. Halcaman, ismaelitarum dux, pg. 18, 19, Halmemon, Toletanus rex, pg. 10, 79.
21.
Haragon
Haumar
Hauniasi amorreorum dux,' pg. 23. Hermegildus, Leovigildi regis filius. mrtir, pg. 4. Hermesinda, Pelagii principis filia, Adefonsi catholici coniux
pg. 22.
16.
Honia mons, pg. 78. 64. Honiense (cod., Homense cenobium. pg. 10. Oniense, pg. Onnis locus, pg. 80. Hulit, barbarorum Africe rex, pg. 14. [15. >8. 21]. 4'>Hulit Abulhabaz, Cordubensis dux, alcaide, pg. 39. 40,
lacobensis [sedes], pg. 35.
loG
Ibenmanthel, ismaelitarum rex, pg. 40. Iherosolima [civitas], pg. 23, 75. Imundar, ismaelitarum dux, pg. 42. lob beatus, pg. 20. lohannes Baptista sanctus, pg. 85, 90, 98. lohannes Evangelista sanctus, pg. 91.
Isidoras, Ispalensis episcbpus, beatus, pg.
93,
3, 6,
83 a 87, 89 a 91
96 a 99.
18, 27, 39, 40, 42, 58.
Ismaelite, pg.
95, 99.
81.
Ispalensis, pg.
i,
Ispalensis
80.
3, 4,
Ispania, pg.
2,
6,
9,
15,
16, 36, 37, 43. 58, 59. 61, 67, 74, 84, 94,
68 y 78.
Ispani, pg.
i,
3, 6,
7^
Ispania Citerior [provincia], pg. 32. Israeliticus populas, pg. 59. luda et fratres [Mathatie filii], pg. 34.
lulianus, Tingitanus comes, pg. 13 a 15, 19, 21. luliani filia, pg. 14.
luncaria
Lameccensis urbs, pg. 73. Leander, Ispalensis episcopus, pg. 4. Legio civitas, pg. 11, 30, 34, 38, 39, 41, 50
85, 87, 89, 91, 95, 99.
56, 60, 77, 81, 86,
Legionensis urbs, civitas, pg. 93, 98. Legionensis, pg. 46, 48, 49,
30, 58, 80.
81,.
Legionenses,
Le-
Lenza urbs, pg. 42. Leocadia sancta, pg. 24. Leovigildus, gotorum rex, pg. 4. Letesma castellum, pg. 52. Levana [vallis], pg. 21. Lucensis Patricia civitas, pg. 28,
Luctarius: vase Lutarius.
35.
Ludovicus, Caroli regis filius, Francorum rex [I], pg. 31. Lupus, Muze lius, Toletanus prefectus, pg. 31, 33. Lusitania provincia, pg. 6, 72, 80, 93. Lutarius (coc/., Luctarius), Caroli regis nepos Francorum
pg. 31-
re.\
[I],.
Lutos
107
Magerita
47.
civis,
Mahamut Mahomet
(cod.,
pg. 26.
[propheta], pg.
19,
24, 27, 30, 38, 45, 49, 53, 67, 71, 85, 94.
38 a 40,
59,
62 a 64,
Mauritania [provincia], pg. 39. Metinagelim mxima civitas, pg, 61. Michaelis archangelus sanctus, pg. 29, Mitonia locus, pg. 46.
Moabite, pg. 39
53.
47.
Mondego
Munio, Adefonsi magni socer, tirannus, pg. 45, Munio comes, pg. 81, 95. Muza, Hulit regis princeps, pg, 15. 21. Muza [i. e. Munuza], maurus, prefectus Asture, pg. Muza, gotus, Cesaraugustanus rex, pg. 31 a 33. Nagara urbs, pg. 48. Nazara [Link]. 63, 69.
pg. 71.
21.
Narbona
civitas,
6.
Narceia fluvius, pg. 28. Naurantius mons, pg. 29. Naustus, Conimbriensis epscopus, pg.
Navarri, pg. 17, 23. Nazara: vase Nagara.
35.
Nemausum
Neumaso:
(cod.,
Neumaso)
urbs, pg.
6.
2%.
Nemausum.
6.
Noe
[patriarcha], pg.
Normann, pg. 29, 56. Numancia, nunc Semura, pg. 9. Nunnus, Adefonsi magni frater, pg. 42. Nunnus Fredinandi, [Castelle] comes, pg. Odoarius, Adefonsi magni frater, pg. 42.
48.
i8
Olixipona
Olmundi
filii
Oniense, Onnis locus: vase Honiense, pg. 80. Oppa, Vitize regis filius, Toletanus episcopus, pg. 18, 19, 21. Ordonius, Ranimiri regis filius, rex [I], pg. 30, 32, 33, 41. Ordonius, Adefonsi magni lius, rex [II], pg. 36 a 40, 46 a 49, 56^ Ordonius, Ranimiri regis lius, rex [III], pg. 52 a 55. Ordonius, Adefonsi regis filius, rex [IIII], pg. 55. Ordonius, Froylani regis [II] filius, pg. 50, 62. Ordonius, Astoricensis antistes, pg. 81, 85, 95, 97. Ornia (cod., Orma) fluv^ius, pg. 53. Oscensis [ab Osea civtate], pg. 65.
Ovetum, pg.
22,,
24,
27,
29,
30,
33,
53.
Ovetensis,
Oxoma
Palmado
castellum, pg. 47. Pampilonia, pg. 17, 42, 54. Pampilonense regnum, pg. 58. Pampilonensis provincia, pg. 64. Pampilonenses, pg. 16,
64, 65.
Parrantagon mons, pg. 78. Paulus, Narbonensis dux, pg. 5. 6. Pelagiolus insignis equus, pg. 67. Pelagiu. subrinus Ermogii episcopi. sanctus mrtir, pg. Pelagius, Roderici regis spatarius, princeps, rex, pg. 18,
22, 94-
47, 56.
19. 21,
52.
Petrus beatus, sanctus; pg. 38, So. Petrus, Cantabriensium dux, pg. 22, Pianonia (cod., Pianoma) [locus], pg.
Piniolus procer, pg. 29.
27, 63.
28.
Primitivus sanctus, pg. 35. Psalmographus, pg. 2. Ouinitialubel castellum, pg. 45. Rainerius (cod., Ramerius), Romane ecclesie legatus, pg. Ramirus; vase Ranimirus.
1.
I09
Ranimiius, Veremudi pi-incipis filius, princeps, rex (I), pg. 27 Ranimirus, Adefonsi regis frater, rex [II], pg, 49 a 54, 59Ranimirus, Sancii crassi regis filius, rex [III], pg. 56 a 60. Ranimirus, Froylani regis [l] filius, pg. 50. Ranimirus, Sancii regis filius, Haragonis rex, pg. 64, 65. Recaredus, gotorum rex, pg. 4. 5- 22. Recaredus, Lucensis episcopus, pg. 35. Regel civitas, pg. 37. Ripas castellum, pg. 52. Rodanus, Gallorum flumen, pg, 6, 32.
Rodericus, Gaudefredi filius, gotorum rex, pg. 13 a 15. 18, Rotholandus, britannicus, Caroli regis prefectus, pg. 17. Salamantica civitas, pg. 52.
Salvator sanctus, pg. Sancia, Garsiani regis
Sancia, Adefonsi regis
24, 26, 35. 53, 54. 87.
filia,
30
21, 93.
filia,
Ordonii regis [II] uxor, pg. 49. ^ Fredinandi regis uxor, regina, pg. 62,
Sancius, Caroli regis dux, pg. 31. Sancius, Garsiani filius, Pampilonie rex (Ii, pg, 47Sancius, Garsiani regis filius, Cantabriensis rex [III], pg.
66, 94-
59,
63 a
a 56, 59. Sancius. crassus, Ranimiri regis filius, rex [I], pg. 53 [II], rex Castelle pg. 8, filius, Sancie Sancius. Fredinandi et
68, 87.
9.
78.
5- acobensis, pg,
40, 46.
35-
Sancti Stephani de Gormaz castellum, pg. Sarmalon castellum, pg. 47Sarraceni, pg.
8, 43. 45-
SL
=15.
Sathana, pg.
19.
Saxones, pg, 16. Scipio, Asturie comes, pg. Seminis: vase Domus.
28.
Semura
civitas, pg. 9.
10,
36. (Remora
54. Semurenses, pg. 9, Sena oppidum, castellum, pg. 72. Septimancas urbs, pg. 44. 5*Servandus, Legionensis episcopus, pg. 67. Sesnandus, Portugalis prefectus, pg. 77Sesnandus, lacobensis episcopus, pg 35.
Silvester papa, pg.
3.
no
Sintilia tena, pg. 47. Sisebutus, Ispanorum princeps, pg. 3. Sisinandus, loci sancti lacobi episcopus, pg. 57. Sonna, Asturie comes, pg. 28. Sublancium, nunc Sublancia [territorium], pg. 41.
37.
78.
Tamaron vallis, pg. 67. Taric strabo, ismaelitarum dux, pg. Taroca castrum, pg. 73.
14,
8,
21,
Taurum
Tebulare locus, pg. 48. Terasia, Ranimiri regis [III] mater, pg. Terraconensis provincia, pg, 6.
60.
Tirsus
Tingitania provincia, pg. 6, 13. Tingitani, pg. 39. (cod., Ursus) mrtir, pg. 24. Toletum civitas, pg. 6, 8 a 10, 24, 31, 33, 44. Toletana urbs,.
pg. 43- Toletani, pg. 31, 33, 34, 37. 78, 79. 9. Trucio, nunc Nagara, pg. 48. Tude, Gallecie civitas, pg. 30.
Tudela
Turmus
comitis filia, Ordonii Ranimir Ordonii Adefonsi filii regum uxor, pg. 52, 55. Urraca, Fredinandi regis lia, pg. 8 10, 11, 68, [87].
lii et
Regis oppidum, pg. 78. Valentia civitas, pg. 89. Valle de Mora [locus], pg. 44.
Vadum
Vambanus:
vase
Bamba.
Vandali, pg.
3, 6.
Ventosa [civitas], pg. 43. Veremdus, Froylani filius, princeps [1], pg. 27. Veremudus, cecus, Adefonsi magni frater, tirannus, pg.
42..
III
Veremudus, Ordonii filius, Froylani nepos, rex [II], pg. 57, 58, Veremudus, Adefonsi filius, rex [III], pg, 62, 64 a 67, 70, 80.
Vesensis: vase Viseum.
Victima: vase Vitiza.
62,
4.
Vincentius sanctus mrtir, pg. 90. Viseum, pg. 49. Vesensis, Visensis urbs,
castrt'tm, pg.
37-,
43,
Vitiza,
gotorum
filii,
rex, pg.
13, 14,
6,
12, 13,
18, 21,
Vitize
pg.
18, 22.
regis, Adefon&i
magni
regis uxor,
ndice
de materias
Pginas.
Advertencia preliminar
I.
El Autor
Los manuscritos
Ediciones
la
:
vii
II.
xi
III.
xxv
xxxi
crnica
V.
Lenguaje de
la
crnica
xxxix
I
Texto y notas
Apndice..
Registro de nombres
93
lOi