CONJUNCIONES
CONJUNCIÓN DISYUNTIVA
La conjunción disyuntiva en quechua está en una frase compuesta de dos o más
sintagmas en donde un sufijo se repite para expresar la idea de exclusión de uno o
viceversa. Además, para tener una idea contundente de excluir en una frase, se enlaza
con el lexema "icha". Los sufijos que se repetirán son "chu", "chus", "ña". Otros vocablos
que enlazarán son "chaypis" y "taq".
✴Con el sufijo "chu" interrogativo:
-rinkichu manañachu = ¿vas a ir o
rinkichu manachu = ¿vas a ir o no? ya no?
K. Ari risaq
Rinkichu Qamri, rinkichu
k. Manaña risaqchu
manachu? manachu? Rinkichu
Qamri, rinkichu
manañachu?
manañachu?
K. Ari risaq
K. Mana risaqchu
-atikunchu manachu = ¿se puede o no? / ¿se pudo o no?
-Ruwanchu manachu= hizo o no?
- ñawirinkichu manachu= has leído o no has leido
RIMAYKUNA
Tomás, chay kamachiy atikunchu manachu?
Ari atikun
Mana atikunchu
Mamayki ruwanchu manachu?
Ari ruwan
Mana ruwanchu
Juana ñawirinkichu manachu
Ari ñawirini
Mana ñawirinichu
-Qamchu, paychu, ñuqachu risaqku = ¿tú, él o iremos?
Qamchu, paychu,
ñuqachu risaq Ari ñuqa Pay rinqa
risaq
Con el sufijo "chus" sospechable:
-Qamchus ñuqachus pantachkani = ¿tú o yo estoy errando?.
-qanchus mana allinta rimarinki, ñuqachus pantani.
Paychus ñuqachus atipasaqku
Qamchus ñuqachus atipasun
-¿o Con vocablo "jinallataq":
-mayu, wayra, jallp’a jinallataq inti kawsayta quwanchik.
-el río, el viento, la tierra y el sol nos da la vida.
-P’anqa, qillqana, phiskuna jinallataq alin qillqanapaq yanapawasun
*Este vocablo enlaza cuatro segmentos.
Tú has hablado mal o yo me equivoqué?
qamtaq wayk'uq kanki, ñuqataq yanapaq.
-tú vas a ser cocinero y yo el ayudante.
-uyarinkitaq manataq = escuchas y no también
-rimantaq manataq = habla y no también
-kantaq manataq = hay y no también
-takintaq tukantaq = canta y toca también
-rimantaq manataq ruwantaqchu = habla y tampoco hace.
-tapuwantaq manataq uyariwantaqchu = me pregunta y tampoco me
escucha.
REALIZA UNA HISTORIETA CON LAS CONJUNCIONES