I.
COMUNICACIÓN
- CLASES DE COMUNICACIÓN
1. POR EL CODIGO
A. LINGÜÍSTICA O VERBAL Utiliza palabras
a. ORAL hablada
b. ESCRITA Escritura
c. AUDIOVISUAL oral + escrita
d. LITERARIA Poético
2. POR EL ESPACIO
A. DIRECTA O PROXIMA El emisor y receptor se encuentran en el mismo lugar o tiempos
B. INDIRECTA O A DISTANCIA El emisor y receptor se encuentran en diferentes lugares o
tiempos
3. POR LA RELACION DE EMISOR Y RECEPTOR
A. Intrapersonal el emisor y receptor recaen en la misma persona (1) reflexión
B. Interpersonal el emisor y receptor recaen en diferentes personas (2+) discusión
4. POR LA DIRECCION
A. Unidireccional
B. Bidireccional
5. POR EL TIPO DE EMISOR
A. De difusión
B. De masas o medios
II. LA SILABA
CONSTITUYENTES SILABICOS
P A N
Inicio Núcleo Coda
Cabeza, ataque, apertura Cumbre, pico, cresta Defensa, cerradura
(cima simple)
Margen consonántico Es indispensable (1 Margen consonántico implosivo,
explosivo, anterior, prenuclear vocal) posterior, postnuclear
NOTA: CIMA VOCALICA Está conformada por todas las vocales de la silaba.
PEI – NE // CLAUS – TRO // VALS
NOTA: RIMA SILABICA N + C Está conformada por núcleo más coda.
NOTA: OTROS TIPOS DE RIMAS
- RIMA ASONANTICA No tiene coda
- RIMA CONSONANTICA S + N + C (el satélite puede ubicarse en cualquier lugar
CLASIFICACION DE SILABAS
1. POR EL ACENTO SILABA TONICA Y SILABA ATONA
2. POR LA LETRA FINAL SILABA ABIERTA (LIBRE) Y SILABA CERRADA (TRABADA)
3. POR EL NUMERO DE LETRAS MONOLITERAS, BILITERAS, TRILITERAS, TETRALITERAS,
PENTALITERAS, HEXALITERA
CONCURRENCIA VOCALICA
ELEMENTOS TAUTOSILABICOS, HOMOSILABOS O INTRASILABICOS
1. DIPTONGO CRECIENTE, DECRECIENTE, HOMOGENEO
2. TRIPTONGO VC + VA + VC
ELEMENTOS HETEROSILABICOS O INTERSILABICOS
1. HIATO SIMPLE VA – VA
2. HIATO ACENTUAL VC CON TILDE – VA // VA – VC CON TILDE
REPRESENTACION SILABICA
REOIAIS RE-O-I-AIS CVVVVSC
SEPARACION DE SILABAS
A – tri – buir // es – pon – ta – ne – o // prohi – bi – cion // e – xa – mi – nar // cohi – bi –
do // co – mi – sa – ri –a // cua – li – dad // in – tras – cen – den – te // des – vi – en // ar –
co – i – ris // sub – ma – ri – no // des – con – fia – do // a – e – ro – puer – to // su – rre – a
– lis – mo // prohi – bi – do
III. EL ACENTO
1. ACENTUACIÓN GENERAL
A. EN MONOSILABOS Nunca se tildan, excepto 8 (el, tu, mi, si, se, te, de, mas)
MONOSILABOS TONICOS Tren, es, ser, fe, dos
MONOSILABOS ATONOS de, me, te, se, nos, os
B. EN POLISILABOS
- AGUDAS U OXITONAS ACENTO Ultima silaba // TILDE Terminan en n s o vocal
Profesor, malestar, cantidad, veloz
- GRAVES, LLANAS O PAROXITONAS ACENTO Penultima silaba // TILDE No
terminan en N S o vocal
- ESDRUJULAS O PROPAROXITONAS ACENTO Antepenultima // TILDE siempre
Brújula, árboles, máxima, espíritu
- SOBRESDRUJULAS O SUPERPROPAROXITONAS ACENTO Trasantepenultima silaba //
TILDE siempre EJEMPLO Entrégaselo – dígamelo – llévenselo
2. ACENTUACIÓN ESPECIAL
a. ACENTUACION DIACRITICA EL – TU – MI – SI – SE – TE - DE – MAS
SE (CON TILDE) VERBO SABER // VERBO SER
SE (SIN TILDE) PRON. PERS. (3° P.G.)
TE (CON TILDE) SUST. (HIERBA)
TE (SIN TILDE) PRON. PERS. (2° P.G.)
DE (CON TILDE) VERBO DAR
DE (SIN TILDE) PREPOSICION
MAS (CON TILDE) ADV. CANTIDAD
MAS (SIN TILDE) CONJ ADVER. (PERO)
EJERCICIOS
Lo cierto es que quiero que dé más de sí.
Aún te amo y aún te espero, aunque no dé señales de vida.
Así dé muestras de cariño, yo lo amo.
Si un día dé sol llega, es que tú ya tocaste mi puerta.
e) Para mí, dé hasta lo que no tiene.
b. PALABRAS COMPLEJAS
- ADV. TERMINADOS EN MENTE diabólicamente // intrínsecamente // intrépidamente //
fluidamente // módicamente
IV. USO DE LETRAS O GRAFIAS
PALABRAS CON S convulsivo – insistencia – ansia – ausente – asir – contusión
MAS PALABRAS pedagogía – finjo – zigzag – ligero – rojizo – lengüeta – telegénico –
jengibre – apoplejía – teología – halógeno – indígena – coge – cuadragésimo – hojear –
ilación – agujereado – emisora – omoplato – absorber – orfanato – cojear – flagelo –
legislador – aligerar – bujía – paradójico – cónyuge – vigía – gitano – dilación – jurisdicción –
micción – genuflexión
USO DE LA LETRA “H” SE UTILIZA “H” EN LOS SIGUIENTES ELEMENTOS COMPOSITIVOS
HELIO SOL Heliomania
HEMA // HEMATO SANGRE HEMATOMA – HEMOLOGIA
HETERO DIFERENTE HETEROSILABICO
HIPER EXCESIVO HIPERACTIVO
HEPTA SIETE
HEXA SEIS
V. HOMONIMIA SINTACTICA (PALABRAS JUNTAS Y SEPARADAS)
- POR QUE Por el que // Por la que // Por lo cual
- POR QUÉ Pregunta
- PORQUÉ Sustantivo (motivo // razón)
- PORQUE Encabeza a una causa
- DEMÁS Los otros
- DE MÁS De sobra
- HAS haber
- HAZ hacer (ORDEN)
- AS hábil
- AZ línea
VI. USO DE LETRAS MAYUSCULAS
A. SE UTILIZA LA LETRA MAYUSCULA EN:
1. NOMBRES DE INSTITUCIONES Cámara de Comercio, Tribunal de Garantias
Constitucionales, Congreso de la República
2. APODOS Ciudad Heroica
3. TOPONIMOS La Paz, Tacna, Leon Dormido
4. EVENTOS Copa Libertadores de America
5. APELLIDOS Sr. De la Vega,
6. NOMBRES DE OBRAS ARTISTICAS La Monalisa, El grito
7. SIGLAS BCP
NOTA: LOS ACRONIMOS Son un tipo de siglas que se leen como si fueran una sola
palabra ONU
B. NO SE UTILIZA LA LETRA MAYUSCULA EN:
1. Puntos cardinales sur, este, oeste, norte
2. En cargos presidente, papa, ministro
3. Meses del año enero, febrero, mazo
C. USO DE MAYUSCULAS Y SIGNOS DE PUNTUACION
¿Qué quieres?, ¿cómo estás?, ¿dónde estás?
¿Qué quieres? ¿Cómo estás? ¿Dónde estás?
EJERCICIOS – USO DE MAYUSCULAS
VII. LOS SIGNOS DE PUNTUACION
A. LA COMA
1. COMA ACLARATIVA también se llama incidental, incisiva o explicativa (limita a los
incisos).
B. LOS PARENTESIS
1. EN ELEMENTOS INTERCALADOS Toponimos, siglas, nombres de autor y fechas
2. EN INCISOS
C. LOS DOS PUNTOS
1. En elementos yuxtapuestos
- Causa efecto o viceversa nos caeremos: estamos descuidados
- Oposición ella no es mi amiga: es mi prima
- Verificación Isabel es buena chica: responsable, tranquila y respetuosa
- Conclusión nos da fichas, nos da libros y nos quiere: Chuchin es muy bueno
2. En enumeración con elemento anticipador
3. En documentos jurídicos o administrativos
4. En discurso directo
D. LAS COMILLAS
1. EN EXPRESIONES DENOMINATIVAS
- EN APODOS ENTRE EL NOMBRE Y EL APELLIDO Edson “el Chuchin” Meza
- EN TITULOS Publicamos “Los varones no lloran” en el diario La Republica
2. REMARCACION ESPECIAL DE UNA PALABRA SARCASMO
Las mujeres son extremadamente “fieles”.
Estos alumnos son muy “habladores”.
3. EN CITAS TEXTUALES O PENSAMIENTOS
4. EN USO METALINGUISTICO
EJERCICIOS – SIGNOS DE PUNTUACION
“Pronto habrá mejorías”: dijo la vendedora (INCORRECTO)
“Pronto habrá mejorías”,dijo la vendedora (CORRECTO)
Revisó su mochila y sus bolsillos y, salió rápido (INCORRECTO)
Revisó su mochila y sus bolsillos, y salió rápido (CORRECTO)
Juan, trajo separatas y exámenes; Luis, boletines (INCORRECTO)
Juan trajo separatas y exámenes; Luis, boletines (CORRECTO)
Compró: La Iliada, Edipo rey y Hamlet (INCORRECTO)
Compró La Iliada, Edipo rey y Hamlet (CORRECTO)
Claro, Carrillo, la Culebra, juega en la liga portuguesa (CORRECTO)
VIII. EL SUSTANTIVO
A. CRITERIO SEMANTICO
Nombra o designa seres concretos (independientes//materiales) o abstractos
(dependientes//inmateriales)
B. CRITERIO MORFOLOGICO
Es una palabra variable, porque presenta accidentes gramaticales o morfeas
flexivos
5. Género masculino // femenino
6. Numero singular // plural
C. CRITERIO SINTACTIC
Es una palabra que funciona como nucleo del sintagma nominal (Sujeto)
D. EL GENERO FEMINIZACION
1. SUSTANTIVOS HETERONIMOS
Son aquellos que cambian su raíz cuando se llevan al femenino
EJEMPLOS yerno – nuera, varon – mujer, macho – hembra, papa – mama, carnero – oveja
2. SUSTANTIVOS EPICENOS
Se caracterizan porque se designa el género mediante los adjetivos determinantes
E. Macho // hembra (animales y plantas)
F. Masculino // Femenino (personas)
G. Varón // mujer (personas)
EJEMPLOS palmera, sauce, esparrago, perdiz, hiena, rata, cebra, victima, criatura, rehén,
vástago, liebre, mosquito, rinoceronte,
E. LA PLURALIZACION
H. SE AGREGA “S”
1. Cuando el sustantivo termina en Vocal Átona
Mesa mesas // lapicero lapiceros
2. Cuando el sustantivo termina en vocal abierta tónica (a, e, o)
Mamá mamás // peroné peronés // carné carnés
I. SE AGREGA “ES”
1. Cuando el sustantivo termina en R, N, D, L, J, Z, Y
Cráter cráteres, condón condones, vid vides // papel papeles // reloj relojes //
paz paces // pacay pacayes // buey bueyes // convoy convoyes
2. Cuando el sustantivo termina en “S” o “X” (aguda o monosílabo)
Bus buses // microbús microbuses // ciprés cipreses // fax faxes // box boxes
// tos toses // dos doses // seis seises // tres treses
J. SE AGREGA ARTÍCULO (LOS // LAS)
1. Cuando el sustantivo termina en “S” o “X” (ni aguda ni monosílabo)
Tesis las tesis // torax los torax // fénix los fénix // análisis los análisis
NOTA: CUANDO TERMINA EN VOCAL CERRADA TONICA (I, U)
Menú menús – menúes // bisturí bisturís o bisturíes // aji ajis o ajies // bambú
bambús – bambúes // maniquí maniquís o maniquíes // iglú iglús o iglúes // guru
gurus o gurúes //
NOTA: CUANDO TERMINA EN CONSONANTE DIFERENTE A “R, D, L, J, Z, Y” o “S, X”
Esnob Esnobs // kebab kebabs // coñac coñacs // tic tics // tictac tictacs //
comic comics // chef chefs // Staf Stafs // zigzag zigzags // tiktok tiktoks //
memorándum memorándums // curriculum curriculums // réquiem réquiems //
quorum quórums // chip chips // laptop laptops // clip clips // mamut
mamuts // robot – robots // zigurat zigurats // molotov molotovs
NOTA: PLURALES DUDOSOS
A Aes
E Es
I Íes
Jersey Jerséis
Espray espráis
Gay Gais
Panty Pantis
Yogurt yogures
Lord Lores
Fan fanes
Laser láseres
Selfie Selfis
DNI DNI´s
CPU CPU´s
A. LA PLURALIZACION DE PALABRAS COMPUESTAS
1. PALABRAS JUNTAS 2° MIEMBRO casatienda casatiendas //
2. PALABRAS SEPARADAS CALIFICAS
- SUSTANTIVO + SUSTANTIVO 1° MIEMBRO ciudad fantasma ciudades
fantasma // buque escuela buques escuela // operación retorno operaciones
retorno //
- SUSTANTIVO + ADJETIVO AMBOS MIEMBROS espacio temporal espacios
temporales //
B. LA PLURALIZACION DE MACHO Y HEMBRA
Las palabras “macho” y “hembra” no se pluralizan
La ardilla macho Las ardillas macho
El tiburón hembra Los tiburones hembra
C. LA PLURALIZACION EN NOMRES PROPIOS
Normalmente los nombres propios no tienen plural, excepto si se asemejan a un nombre
(cuando dos o más personas tienen el mismo nombre)
Las Anas son muy puntuales. (CORRECTO)
Las anas son muy puntuales. (INCORRECTO)
NOTA: Hay nombres propios pluralizados que no mantienen su mayúscula
Donjuán donjuanes
Quijote quijotes
Celestina celestinas
Magdalena magdalenas
D. NOMBRES PROPIOS QUE YA ESTAN EN PLURAL
1. CORDILLERAS los Andes // los Apeninos // los Alpes
2. ARCHIPIELAGOS las Canarias // las Antillas // las Azores // los Pirineos
CLASIFICACION DEL SUSTANTIVO
1. POR SU NATURALEZA
a. CONCRETOS
b. ABSTRACTOS
2. POR SU EXTENSION
A. COMUNES
B. PROPIOS
INDIVIDUALES – COLECTIVOS
IX. LA SINTAXIS
K. QUIEN? + A.V. SUJETO
L. QUE? + A.V. O.D. o C.D.
A. EL ATRIBUTO Aparece con verbo copulativo (SER // ESTAR // YAcer PArecer REsultar
SEmejar QUEdar SOler CONstituir PERmanecer). El verbo no tiene sentido. Le da sentido a un
verbo copulativo.
EJERCICIOS DE SINTAXIS
Anita compró quince manzanas.
S.T. (ELLOS) Te golpearán TU SERAS GOLPEADO
Yo te lo digo porque eres mi mejor amigo.
Te lo creo aunque tú dudes de mi palabra.
No te me acerques ni un milímetro.
La canción te la escribí en una noche de insomnio.
La cifra parece exagerada
El hijo de Julio sacó veinte
El público quedó feliz con el concierto
La reacción del joven no fue aceptable
Lima, la Ciudad de los Reyes, es horrible
Los Mendoza viajaron a la selva
El docente Henry trabaja en el CEPRU
El Cusco es hermoso y acogedor.
S.T. (NOSOTROS) Cuidemos el Cusco.
Más agua potable para el Cusco.
Todas las personas son encantadas por el Cusco.
Esta magia sólo la tiene el Cusco.
S.T. (EL) Pensó que la muerte venía a coronar su vejez.
o Nosotros ya estamos en casa.
o Iba a casa después de la cena.
o Tú eres bastante comprensivo.
o Trajeron nuevos ayudantes.
o Iremos después.
CLASES DE SINTAGMAS
Sintagma nominal (sustantivo) // sintagma verbal (verbo) // sintagma adverbial (adverbio) //
sintagma adjetival (adjetivo) // sintagma preposicional (encabezado por una preposicion)
X. EL PRONOMBRE
A. CRITERIO MORFOLOGICO DEL PRONOMBRE
Es una palabra variable, porque sufre de morfemas flexivos o accidentes gramaticales
M. PERSONA 1° // 2° // 3°
N. NUMERO SINGULAR // PLURAL
O. GENERO MASCULINO // FEMENINO
P. CASO NOMINATIVO N.S. // ACUSATIVO O.D. // DATIVO O.I. // PREPOSICIONAL
ENCABEZADO POR UNA PREPOSICION
B. CRITERIO SINTACTICO DEL PRONOMBRE
Es una palabra polifuncional (varias funciones), solamente son 3 funciones:
Q. PRONOMBRE SUSTANTIVO reemplaza al sustantivo (PRONOMBRE)
R. PRONOMBRE ADJETIVO modifica al sustantivo (ADJETIVO)
S. PRONOMBRE ADVERBIO reemplaza al C.C. (ADVERBIO)
Estos caballeros trajeron aquello con nuestros amigos.
Los cuatro primeros puestos serán premiados
S.T. (ELLA) Con las cuatro presentará su proyecto.
Aquella distraída muchacha no sabía si eran cuatro respuestas incorrectas.
Son solo cuatro profesores los que esperan.
Los cuatro mejores alumnos serán elegidos.
Ninguna autoridad llegó a esa zona
A muchos políticos los criticaron ellos
Calma, Luis trajo bastantes, amigos míos
Algún día se sabrá quién fue el asesino
El relator expreso poco sentimiento ante el hecho
C. CLASIFICACION DE LOS PRONOMBRES
a. PRONOMBRES RESPECTO A LA POSICION CON EL VERBO
F. PRONOMBRES PROCLITICOS me, te, se, nos, os, la, las, lo, los, le, les (antes
y separado del verbo) te lo dije
G. PRNOMBRES ENCLITICOS me, te, se, nos, os, la, las, lo, los, le, les (después
y junto al verbo) decírselo
XI. LA ORACION
PROPOSICION SUBORDINADA SUSTANTIVA SUJ. – OD – OI – [Link]. - AGENTE
PROPOSICION SUBORDINADA ADJETIVA EXPLICATIVA O ESPECIFICATIVA
PROPOSICION SUBORDINADA ADVERBIAL C.C.