HEZKUNTZA, UNIBERTSITATE ETA IKERKETA SAILA

DPTO. DE EDUCACION, UNIVERSIDADES E INVESTIGACION

EUSKERA A DISTANCIA

29
Euskara Zerbitzua
Glotodidaktika-lanak
GLOTODIDAKTIKA-LANAK 29

Euskara Zerbitzua
Hezkuntza. Unibertsitate eta Ikerketa Saila
Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak onetsia. Eusko Jaurlaritza
Autorizado por el Departamento de Educación, Universidades
e Investigación. Gobierno Vasco (11-9-1985)
© Egilea: Juan Antonio Letamendia
Argitaratzailea: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen-Zerbitzu Nagusia
Duque de Wellington, 2-01011 Vitoria-Gasteiz
Argazkibidezko Irasketa: Rali, S.A.
Inprimatzailea: Estudios Gráficos, ZURE
Padre, Larramendi, 2 - BILBAO
I.S.B.N: 84-7542-434-1
Legezko gordailua: BI-1630-87
Lehenengo Argitaraldia: 1987eko Urria
Ale zenbakiak: 2000
 JUAN ANTONIO LETAMENDIA

BAKARKA
EUSKERA A DISTANCIA
3

_____ — ----- - ———’ í

K 81810008
Eibarko Hezkuntza EsparruaJ
[Link]
20800 EIEAR

Gasteiz, 1987
EUSKO JAURLARITZAREN ARGITALPEN-ZERBITZU NAGUSIA
 AURKIBIDEA
INDICE
Orrialdea/Página

Hitzaurrea
Presentación............................................................................. 9
1. ikaskaia
Datozenean esango diegu .......................................... 11
2. ikaskaia
Zuk esan didazulako................................................................ 35
3. ikaskaia
Ederra egin diguzu!.................................................................. 59
4. ikaskaia
Goiz iluntzen baitu .................................................................. 79
5. ikaskaia
Jo egin ñau............................................................................... 103
6. ikaskaia
Ekarri gaituenak esan du................... 129
7. ikaskaia
Urak irakin du ........................................................................... 153
8. ikaskaia
Eutsi horri!............................... 179
9. ikaskaia
Ez zitzaion axola ............. 207
Morfosintaxizko laburpena
Resumen de morfosintaxis............................................................... 233
Erantzunak
Clave de los ejercicios...................................................................... 245
Hiztegia
Diccionario ........................................... 275

Gai aurkibidea
Indice alfabético.................................................................................. 299
 HITZAURREA
PRESENTACION

Este tercer libro de la serie Bakarka sigue fundamentalmente el

estilo y la programación marcados por los dos anteriores, intentando
siempre brindar un apoyo al alumno que realiza sus estudios a distancia.
En morfología, el contenido principal de este curso abarca el estu­
dio del presente de las formas verbales nor-nork y nor-nori-nork en
indicativo. Una vez aprendidas éstas —y no antes— mostramos los esque­
mas en los que se sustentan. Estos esquemas, y así lo hacemos constar
en su momento, no incluyen el tratamiento correspondiente a hi. Quizá
fuera más oportuno hacerlo, pero de momento hemos optado por esta
otra solución asumiendo el riesgo derivado de un ordenamiento no muy
ortodoxo de tales paradigmas. La última lección incluye el pasado de las
formas nor-nori cuyo presente conocemos del curso anterior, y no hemos
querido introducir el pasado de otras a fin de que puedan verse todas en
conjunto lo mismo que hacemos ahora con las del presente.
En la declinación veremos el caso adlativo de los seres animados
(norengana)-, nos detendremos algo más en el estudio de los casos instru­
mental (-z) y motivativo (-gatik), además de ver el plural del sociativo, que
quedaba pendiente de cursos anteriores. En el apéndice final de morfo-
sintaxis, al dar el cuadro de los casos vistos hasta ahora, incluimos
también la forma indeterminada, pues, aunque no hemos aludido a ella
más que ocasionalmente, juzgamos necesaria esta inclusión para que la
perspectiva global no resulte distorsionada por su omisión.
En el caso del léxico, tras referirnos someramente al tema de la
composición, iniciamos el estudio de los sufijos derivativos más corrien­
tes, limitándonos a una información elemental que procuramos ilustrar
con ejemplos de uso común, eludiendo, por otra parte, entrar en conside­
raciones lingüísticas que a estos niveles iniciales no hacen al caso. Lo
que intentamos simplemente es sacar, por medio de estos sufijos, un
mayor rendimiento al léxico acumulado a lo largo de estos tres cursos.
Por idéntica razón tampoco hay ejercicios sobre los mismos.

9
 En sintaxis, además de las condicionales reales, cuyo estudio hemos
descuidado en los cursos precedentes, tratamos de las partículas y subor­
dinantes bait, eta, -(e)lako, -(e)nean, -z gero, -t(z)eagatik, -t(z)earren, arren y
nahiz eta. Por otra parte, dedicamos tres apartados a una introducción del
relativo.
Lo mismo que el curso anterior ofrecemos tres tipos de textos. Los
fragmentos de humor que aparecen a lo largo del libro están clasificados
de acuerdo con el punto gramatical estudiado en cada caso. Estos textos,
por su brevedad, se prestan a una repetición inmediata en la clase sin
previo estudio de los mismos. Los textos más largos, incorporados en la
primera parte de cada unidad, corresponden a las lecturas. Estos trozos
de lectura abarcan desde conocidas narraciones populares recogidas por
Barandiarán hasta contenidos más actuales grabados de la radio. En
todos los casos hemos intentado adaptarlos al fin didáctico que nos
ocupa, de modo que en más de una ocasión —lo confesamos sin excesivo
remordimiento— la manipulación consciente aleja bastante estas versio­
nes de las originales. El alumno no debe contentarse con pasar superfi­
cialmente estos textos sino que ha de realizar una lectura reposada y
reiterada de los mismos, tomando nota, para su oportuna consulta, de las
dificultades con que tropieza, así como del léxico que debe ir aprendien­
do. Al final de cada unidad vienen los trozos narrativos que proponemos
para ser memorizados de manera que puedan contarse de una forma oral
más o menos libre. Como tienen cierta extensión, aconsejamos iniciar su
aprendizaje desde el comienzo de cada tema o lección, dividiendo el
cuento en unidades menores que se puedan ir asimilando poco a poco.
Sobre este punto de la memorización de textos y su eficacia en el
aprendizaje de cualquier lengua nos remitimos a lo dicho en la introduc­
ción del segundo libro.
Todo el léxico de estos textos, así como el utilizado en cursos
anteriores, lo hemos recogido en el diccionario final. Hemos procurado
que este diccionario sea lo más completo posible para este nivel, sin que
por ello queramos decir que todas las palabras incluidas correspondan a
un léxico fundamental. Hay palabras cuya presencia se debe a la apari­
ción circunstancial en alguna lectura o explicación teórica pero que bien
podrían suprimirse incluso en un nivel posterior. Por otro lado, no hemos
resistido a la tentación de meter algún que otro término que aunque no
aparece en el texto bajo esa forma concreta, puede venir bien para
completar el sentido o ayudar a la mejor comprensión de otros que sí
aparecen.

10
1 ■ IKASKAIA
DATOZENEAN ESANGO DIEGU
 DATOZENEAN ESANGO DIEGU

• NOR-NORI-NORK: HAIEI

El primer curso aprendimos la forma verbal nor-nori-nork

con objeto indirecto de tercera persona singular (hari). El mor­
fema correspondiente era -io-, de donde resultaba el siguiente
paradigma: diot, diozu, dio, diogu, diozue, diote.
Este tema vamos a estudiar la forma nor-nori-nork con
objeto indirecto de tercera persona plural (haiei).
Para ello debes recordar la declinación del caso dativo en
singular y plural:

NORI?

N. propios
N. comunes demostrativos
cons. vocal

gizonari honi horri hari sing

Mikeli Luperi
gizonei hauei horiei haiei plu.

El infijo correspondiente al objeto indirecto plural es -ie-,

de donde resulta el siguiente paradigma:

NIK HAIEI (liburua eman) DIET

ZUK HAIEI DIEZU
HARK HAIEI DIE
GUK HAIEI DIEGU
ZUEK HAIEI DIEZUE
HAIEK HAIEI DIETE

• Ejemplos:

Zer ekarri diezu haurrei? ¿Qué les has traído a los niños?
Jostailu bat ekarri diet. Les he traído un juguete.
Amonak dirua eman die. La abuela les ha dado dinero.
Guk baloi bat erosiko diegu. Nosotros les compraremos un balón.
Zuek ura bota diezue loreei. Vosotros les habéis echado agua a las flores.
Neskek agur egin diete mutilei. Las chicas les han hecho adiós a los chicos.

13
 • ARIKETAK

1. Bete itzazu hutsuneak nor-nori-nork formak erabiliz:

1.—Karmelek zure argazkia erakutsi ... lagunei.

2.—Baserritarrak belarra eman ... abereei.
3—Xabierrek egunkaria utzi ... gazte hauei.
4—Seme-alabek dirua eskatu ... gurasoei.
5—Artzainek ¡lea moztu ... ardiei.
6—Mutiko hauek barre egin ... beste horiei.
7.—Nik atea ireki ... auzokoei.
8.—Nik gezurti horiei ez ... ezer sinesten.
9—Zuk tabakoa erosi ... anaiei.
10—Zuk errespeto handiegia ... politikoei.
11—Guk egia esango ... gurasoei.
12—Guk zerbait orijinala erregalatu nahi ... adiskideei.
13—Zuek gezurra esan ... neskei.
14—Zuek dena barkatzen ... etxeko haurrei.
15—Agure honek sua eskatu ... gizon haiei.
16—Ramonik lagunei ez ... behin ere agur egiten.
17.—Zaharrek partidua irabazi ... gazteei.
18—Nik neure lagunei ez ... horrelakorik esango.
19—Guk egia aitortu behar ... horiei.
20—Zuk harri bat bota ... baratzako txoriei.
21—Guk haiei ez ... ezer esango.
22—Gurasoek eskolako atean itxoiten ... seme-alabei.
23—Zuek noiz deituko ... lagunei?
24—Nik berri on bat eman behar ... emakume horiei.
25—Zuk askotan laguntzen ... osabei lanean.
26—Arrebak aurpegia garbitu ... anaia txikiei.

2. Pluralez eman itzazu adierazitako sintagmak. Aditzak ere egokitu behar-

ko dituzu:

1 .—Andreak arrain puska bat bota dio katuari.

2—Izebak opari bat ekarri dio bere ilobari.
3—Langileek eskutitz bat bidaliko diote sindikatuari.
4—Mekanikoek olioa eman diote makina berriari.
5—Nik gelako argia piztu diot umeari.
6—Nik emakume hari gauzak ekartzen lagunduko diot.
7—Zuk frantsesa irakasten diozu Keparen alabari.
8—Zuk ordua galdetu diozu andre horri.
9—Guk egia esan behar diogu gizon honi.
10—Guk erdaraz egiten diogu Bilboko osabari.
11.—Zuek dena kontatzen diozue lagunari.

14
 12— Haurrari geldi egoteko esan behar diozue.
13—Korok hondartzara joateko deitu dio lagunari.
14 — Imanolek barrez begiratu dio neskari.
15.—Guk lasai etortzeko esango diogu aldamenekoari.
16—Goiko etxeek itzala egiten diote behekoari.
17—Nik behar bezala erantzungo diot jaun horri.
18. —Zuek afaria ordaintzeko esan diozue honi.
19— Guk Ondarroako arrantzaleari erosten diogu arraina.
20— Irakasleak fisika irakasten dio ikasleari.
21.—Nik sua eskatu diot agure horri.
22—Neskek gogor hitz egin diote mutiko bihurri hari.
23—Zuk egunero garbitzen diozu gela anaiari.

3. Beste esaldi hauek euskaraz eman itzazu:

1—La madre les ha limpiado la ropa a las hijas.

2—Arrate les ayuda mucho a sus compañeros.
3—Yo les hablaré a los chicos.
4 —Tú les hablarás a las chicas.
5.—Les diremos que tienen que jugar juntos.
6—¿Qué les darás a los niños?
7—No les daré nada.
8.—Manuel les ha echado pan a los pájaros.
9—Les llamaremos por teléfono.
10—Tendremos que decirles algo a estos hombres.
11 —Yo les he dicho que pregunten en el Ayuntamiento.
12—¿Sabes qué les han contestado?
13.—Les hemos entendido que vendrán mañana.
14—Iñaki les ha dicho que será tarde.
15.—¿Qué les has dicho a los padres?

—Mikeltxo, aldatu al diezu ura arrainei?

—Ez. Atzokoa ez bait dute oraindik edan...

15
 • Cuando el objeto directo (la cosa dada, llevada, etc.) es
plural se intercala el morfema -zki-:

NIK HAIEI (liburuak eman) DIZKIET

ZUK HAIEI DIZKIEZU
HARK HAIEI DIZKIE
GUK HAIEI DIZKIEGU
ZUEK HAIEI DIZKIEZUE
HAIEK HAIEI DIZKIETE

• ARIKETAK

4. Bete itzazu esaldi hauetako hutsuneak:

1 —Zakurrak frakak urratu ... lapurrei.

2—Aitonak zuloak itxi ... saguei.
3 .—Nagusiak hitz itsusiak esan ... langileei.
4 .—Mutiko bihurri horiek oker handiak egiten ... beren gurasoei.
5 —Aberatsek hitz dotoreak esaten ... behartsuei.
6 .—Nik mesede batzuk eskatu ... hauei.
7 .—Zuk botilak urez bete ... haurrei.
8 —Guk opari politak ekarriko ... aiton-amonei.
9 .—Zuek aulkiak eskaini ... zahar horiei.
10 —Nik garbi esango ... gauzak lotsagabe haiei.
11 .—Guk haurrei koloretan ateratzen ... argazkiak.
12 —Inesek eskuak garbitu ... semetxoei.
13 .—Zuk non utziko ... giltzak etxekoei?
14 .—Haizeak landare guztiak puskatu ... baserritarrei.
15 —Lapurrek balioko gauzak harrapatu ... emakume horiei.

5. Pluralez eman itzazu adierazitako sintagmak. Aditzak ere a/datu beharko

dituzu:

1 .—Berri tristea eman behar diet zure arrebei.

2 .—Lantegiko abokatuei aipatu behar diezu zure arazoa.
3,—Sendagile horrek botika garestia agintzen die gaisoei.
4.-Nestorrek gutun luzea bidaltzen die osaba-izebei.
5 .—Gure etxea eskaini diegu Perú eta Anari.
6 .—Zuek kafe beroa atera diezue neska-mutilei.
7,—Gazteek edaria ordaindu diete zaharrei.

16
6. Itzul ezazu:
1 —Este chaval les ha echado piedras a los pájaros.
2 .—Les he dado las gracias a tus padres
3 —Tú les sueles decir muchas mentiras a los amigos.
4 — Les dejaremos las llaves en la tienda de al lado.
5 —Vosotros les daréis los papeles.
6 .—Los de Bermeo les han ganado todos los partidos a los de
Durango.

7. OKERRAK ZUZEN

Esaldi hauetan hiru ondo daude, baina beste guztiek okerrak dituzte.
Zuzendu itzazu:
1 .—Guk bazkaria ordaindu diegu lagunari.
2 .—Ismaelek postal politak bidali die gurasoei.
3 .—Ni zakurrari bota dizkiot hezurrak.
4 —Zigarroaren keak kalte egiten die ingurukoei.
5 .—Udako euriak mesede handia egiten dizkie baratzako landareei.
6,—Haizeak txapelak eraman dizkie horko agureei.
7 .—Atzoko ogi gogorrak ederki kenduko dio gosea haurrei.
8 .—Aitonak gauza barregarriak esan dio amonari.
9 .—Senarrak guraizeak eskatu dizkio emazteari soka ebakitzeko.
10 .—Bideko harri zorrotzek gurpilak zulatu diote autoari.

IRAKUR EZAZU ABERATS BEHARTSUA IZENEKO IPUINA ONDO ULERTU ARTE.

ERANTZUN GALDERAK ETA HITZ BERRIAK ONGI IKAS ITZAZU.
Lee varias veces el siguiente cuento hasta entenderlo bien.
Contesta a las preguntas y aprende las palabras que te resulten nuevas.

17
 ABERATS BEHARTSUA

Aspaldiko denboretan eta trenak asmatu baino lehen bizkaitar asko

Urkiolatik zehar joaten ziren Arabara. Garai haietan autorik ere ez zegoen,
noski, eta zaldiz egiten zituzten beren joan-etorriak.
Urkiolara igotzeko, gaur bezalaxe, aldapa handia zegoen eta bidea-
ren bi aldeetara baso trinko eta zabalak zeuden. Baso haietan lapur
taldeak izkutatzen ziren.
Bidé hartatik norbait pasatzen zenean, lapurrak basotik irten eta diru
guztia kentzen zioten. Arrisku larria zegoen, beraz, eta inor gutxi ausar-
tzen zen alderdi haietan bakarrik ibiltzen. Horregatik, bidaia egiteko, jen-
dea elkartu eta taldeka abiatzen ziren.
Lapurrak, ordea, oso azkarrak ziren eta taldea handi samarra zenean
baso barrura eramaten zituzten denak lapurretan lasaiago aritzeko.
Lapur haiek, hala ere, ez ornen ziren horren gaiztoak eta oso ohitura
berezia ornen zuten: gauza guztiak lapurtu ondoren ardo trago bat ema-
ten ornen zioten bakoitzari sustoa nolabait kentzearren.
Hori déla eta, gauza barregarri bat gertatu zen egun batean...

Joan-etorriak: idas y venidas; trinko: espeso; izkutatu: esconderse; arrisku larria: enorme
peligro; inor gutxi: casi nadie, poca gente; ausartu: atreverse, osar; alderdi: paraje, parte; taldeka:
en grupos; lapurreta: robo; ez ziren horren gaiztoak: no eran tan perversos; sustoa nolabait
kentzearren: para quitarles el susto en cierta manera;

18
 Ba ornen zihoan behin zaldi kotxe bat Urkiolatik behera eta kotxe
barruan gizon eta emakume multzo bat. Leku hartan oso bidé txarra
ornen zegoen eta zaldiak poliki-poliki zihoazen, bada-ezpada ere. Halako
batean lapurrak agertzen dira eta kotxea inguratzen dute. Kotxekoak,
izuturik eta arnasarik gabe gelditzen dira...
Lapur bat kotxe gainera igotzen da, beste batek zaldiak hartu eta
baso barrura daramatzate denak.
Baso barruan direnean lapurren buruzagia agertzen da. Eta eskuan
fusila duelarik honela esaten die kotxekoei:
—Jaitsi denok azkar!!!
Eta hórrela egiten dute denek hitzik esan gabe.
Lapur batek manta bat zabaltzen du lurrean eta buruzagiak honela
dio:
—Obeditzen badidazue ez zaizue okerrik gertatuko eta hobe ¡zango
da denontzat... Orain bota itzazue hona dirua eta balioko gauza guztiakl!
Eta jendeak horrelaxe egiten du isil-isilik.
Talde hartan agure zahar bat zegoen. Agurea oso aberatsa omen
zen baina bada-ezpada ere pobre jantzita ibiltzen zen beti. Egun hartan
baserri batzuen errentak kobratu berriak zituen eta txapel azpian gordeta
omen zekarren dirua.
—Aguretxo, zuk ez al daukazu poltsarik? —galdetzen dio lapur batek.
—Ez, ez... Ni oso pobrea naiz eta ez daukat ezer —erantzuten dio
agureak.
Lapurrek ez diote sinesten eta goitik behera miatzen dizkiote poltsi-
koak eta arropak, baina ez diote ezer aurkitzen...
Manta bildu eta lapurtutako gauza guztiak toki seguru batera era-
man ondoren lapur bat, ohituraren arabera, ardoa banatzen hasten da.
Agurearengana iristen denean, ordea, aurrera jarraitzen du ardorik eman
gabe. Agurea, berriz, ardozale amorratua omen da eta honela esaten dio
lapurrari:
—Lapur jauna, eta niri zer? Neretzat ez dago ardorik, ala?
Lapurrari ez omen zaio gustatzen "jauna" esatea eta haserretu egi­
ten da:
—Zer? "Jauna" esaten didazu niri? Txatxu hori! Ni ez naiz jauna,
lapurra baizik. Toril Honela ikasiko duzu!
Eta plast! belarrondoko bat ematen dio agureari.

Multzo: grupo; izuturik eta arnasarik gabe: asustados y sin aliento; buruzagi: jefe, cabecilla;
eskuan fusila duelarik: teniendo el fusil en la mano; balioko gauzak: cosas de valor; errenta: renta;
kobratu berriak: recién cobradas; zekarren: traía; miatu: registrar; lapurtutako gauzak: las cosas
robadas; ohituraren arabera: según la costumbre; agurearengana: a donde el viejo; ardozale:
aficionado al vino, borrachín; txatxu: pelele, insustancial; belarrondoko: bofetada, sopapo.

19
 Kolpearen indarrez lurrera erortzen da txapela, eta txapelarekin batean
diru poltsa.
Lapurrak barrez hasten dirá eta berehala jasotzen dute poltsa.
—Ja, ja, ja! Gizarajo hori! Oraintxe hartuko duzu ardo goxoa —esaten
diote.
Agurea, berriz, negarrez hasten da eta ez du ardoa probatu nahi
ere...

K.

20
 • GALDERAK

1Garai batean nondik eta nola joaten ziren Bizkaitik Arabara?

2—Zer zegoen bidearen bi aldeetara?
3 — Ñor izkutatzen zen han?
4 .—Bakarrik ez ibiltzeko, zer egiten zuen jendeak?
5 — Nolako ohitura zuten lapur haiek?
6 .—Behin batean kotxe bat zihoan eta lapurrak agertu ziren. Nola geldi-
tzen dira kotxe barrukoak?
7—Zer agintzen die lapurren buruzagiak lehendabizi? (subord.)
8 .—Zer agintzen die manta zabaldu ondoren? (subord.)
9—Kotxeko jendearen artean behartsu itxurako agure bat dago. Behar-
tsua al zen benetan?
10,—Zer kobratu zuen egun haietan?
11—Non zekarren dirua?
12.—Zer erantzuten dio agureak lapurrari? (subord.)
13—Zertan hasten da lapur bat manta bildu ondoren?
14—Zer egiten dio lapurrak agureari haserretzen denean?
15—Zer gertatzen da belarrondokoa ematen dionean?
16—Azkenean, edaten al du ardoa?

21
"AGUREARENGANA IRITSI DA"

EL ADLATIVO EN LOS SERES ANIMADOS:

NORENGANA

Tratándose de seres animados (personas y animales) el

caso adlativo (ñora) tiene una forma especial. Tal forma resulta
de añadir -gana al genitivo posesivo (noren). El interrogativo
correspondiente es norengana (a donde quién}. He aquí las
formas:

N. propios N. comunes
cons. vocal

gizona(ren)gana
Mikel(en)gana Lupe(ren)gana
gizonengana

El paréntesis que aparece en los nombres propios y en el

singular de los comunes indica que tal morfema puede ser
suprimido: en lugar de Mikelengana, Luperengana y gizona-
rengana pueden utilizarse Mikelgana, Lupegana y gizonagana.

• Los demostrativos son así:

honengana horrengana harengana sing

hauengana horiengana haiengana plu.

• Los pronombres personales tienen las siguientes formas:

neregana, nigana
zuregana, zugana
guregana, gugana
zuengana

22
 • Ejemplos:

Iñakirengana noa. Voy donde Iñaki.

Medikuarengana joan behar dugu. Tenemos que ¡r al médico.
Lagunengana aldegin du. Se ha marchado donde los amigos.
Ez zaitez horrengana hurbildu. No te arrimes a ése.
Goazen haiengana. Vayamos donde aquéllos.
Zuregana bidali dut. Lo he enviado a donde ti.

• ARIKETAK

8 . EsaIdi hauek euskaraz eman itzazu:

1 —¿A donde quién vas?

2—Voy a donde Edurne.
3 .—Ayer fuimos donde Xabier.
4 — El viernes iremos al médico.
5—El niño va donde la madre.
6—Imanol suele ir a menudo donde los amigos.
7 .—Vete a donde esos chicos.
8—¿A qué vienes donde éstos?
9 .—Tenemos que ir a donde aquellos hombres.
10—Han venido donde mí.
11 .—Quieren ir donde ti.
12 .—Lo han enviado a (donde) vosotros.
13 —Acércate a aquéllos y diles (esaiezu) que vengan donde mí.

UMOREA

• BESTE NORBAITENGANA

Gaiso bat medikuarengana doa eta honek honela galdetzen dio:

—Neregana etorri baino lehen beste norbaitengana joan al zara?
—Bai... Herriko botikarioarengana...
—Eta zer esan dizu asto horrek?
—Zuregana etortzeko...

23
"NORBAIT PASATZEN ZENEAN
LAPURRAK AGERTZEN ZIREN"

DENBORAZKO PERPAUSAK
Oraciones temporales

Una forma muy corriente de hacer oraciones temporales

es añadir -(e)nean al verbo de la oración que queremos subor­
dinar. En euskera tal recurso es en realidad una oración de
relativo, pero equivale a las castellanas introducidas por el adver­
bio cuando. El interrogativo correspondiente es noiz {cuándo}.

• Ejemplos:

Etorri nahi duzunean!

(¡Ven cuando quieras!)

Anaia datorrenean bazkalduko dugu.

(Comeremos cuando venga el hermano)

Lanak bukatzen ditudanean joango naiz.

(Iré cuando termine los trabajos)

Komeni zaionean agertzen da bakarrik.

(Aparece solamente cuando le conviene)

Gazte-gaztea zen ezagutu nuenean.

(Era muy joven cuando le conocí)

Haurra nintzenean goxoki asko jaten nuen.

(Cuando era niño comía muchos caramelos)

Ahal denean egingo dugu hori.

(Lo haremos cuando se pueda)

24
• Normalmente la forma terminada en -(e)nean va al final de
la subordinada.

((............... enean).......................... )
(....................... (............enean))

Decimos,

Ez du dirurik.
Ez dago ondo.

Sin embargo,

Dirurik ez duenean, etxean gelditzen da.

Ondo ez dagoenean, ohean sartzen da.

Lo mismo ocurre en las perífrasis verbales (formas verba­

les compuestas) negativas en las que a diferencia de otros
casos no se invierte el orden de la perífrasis, dejando el auxiliar
al final:

Decimos,

Ez du nahi.
Ez du trena hartzen.
Ez duzu irabazten.
Zerbait ez zait gustatzen.

Sin embargo,

Nahi ez duenean ez du lanik egiten.

(Cuando no quiere no trabaja)

Trena hartzen ez duenean autobusean etortzen da.

(Cuando no coge el tren viene en autobús)

Haserre egoten zara irabazten ez duzunean.

(Cuando no ganas sueles estar enfadado)

Garbi esaten dut nik zerbait gustatzen ez zaidanean.

(Cuando algo no me gusta yo lo digo claramente)

25
 • ARIKETAK

9. Sar ezazu lehen esaldia bigarrenean -(e)nean erabiliz. Honelaxe:

Partidua hasten da; lanak utziko ditugu.

Partidua hasten denean lanak utziko ditugu.

1.—Irakaslea ateratzen da; jolasean hasten dira haurrak.

2Berandu da; taxia hartzen dut.
3.—Norbait agertzen da; zaunka egiten du zakurrak.
4—Ehiztariak joan dirá; agertu dira txoriak.
5—Bilbora joaten naiz; Begoñarekin bazkaltzen dut.
6— Nagusia agertu zen; lanean hasi ziren denak.
7—Italiara joan ziren; nazkatu arte jan zituzten makarroiak.
8—Gaztea nintzen; gehiegi erretzen nuen.
9—Parisa joan ginen; museo asko ikusi genituen.
10—Sartu ginen; bazkaltzen ari ziren.
11Ez du gogorik; ez du ezer jaten.
12—Nahi du; ederki egiten ditu gauzak.
13,—Zerbait erosten du; txekez ordaintzen du.
14—Dirua behar du; aitonari eskatzen dio.
15—Hotza egiten du; kafesne beroa hartzen dut.
16—Beroa egiten du; ur freskoa edaten dut.
17—Haurrek alde egiten dute; lasaiago mintzatuko gara.
18—Dendak irekitzen dituzte; erosiko dugu alkandora.
19—Guardasola eramaten dut; eguraldi bikaina egiten du.
20—Gehiegi erretzen dut; buruko mina izaten dut.
21.—Kotxea erosten dut; elkarrekin joango gara lanera.
22—Gezurra esaten duzu; berehala igartzen zaizu.
23—Bukatzen duzu; argia itzali ezazu.
24—Egunkaria irakurtzen duzu; mahai gainean utzi ezazu.
25.—Buruko mina dugu; aspirina hartzen dugu.
26—Kanpoan bazkaltzen dugu; garestiago ateratzen zaigu.
27.—Laguna ikusi zuen, poz handia hartu zuen.
28.—Oporrak hartu genituen; Portugalera joan ginen.
29—Tabakoa bukatzen zaio; edozeini eskatzen dio.
30—Triste dago; isil-isilik egoten da.
31.—Haserre dago; ezin izaten da berarekin hitz egin.
32—Partidua dago; ezin da ¡non aparkatu.
33—Aspertua nago; telebista ikusten dut.
34.—Uda dator; hondartzara joango gara.
35—Gaua dator; ez dabil inor kalean.
36.—Azterketak datoz; lo gutxi egiten dugu.
37.—Zerbait ez dakigu; onena galdetzea izaten da.
38.—Ez dago inor; esango diot.

26
10. Beste esa Idi hauek euskaraz eman itzazu:
1 —Cuando sale el sol los pájaros empiezan a cantar.
2 .—Cuando se ha ¡do el padre el niño ha empezado a llorar.
3 —Cuando vamos al monte nos levantamos temprano.
4 .—Cuando (yo) era pequeño leía muchos cuentos.
5 .—Cuando fuimos a tu pueblo tú estabas fuera.
6 —Cuando hace calor nos quitamos la ropa.
7 .—Cuando tiene que estudiar dice que está cansado.
8 .—Cuando tengo que entrar en casa no suelo encontrar la llave.
9 .—Comeremos cuando tú digas.
10—Cuando acabemos los trabajos iremos a pasear.
11 —Cuando le hemos dicho que eso está mal, se ha enfadado.
12 .—Cuando está oscuro no vemos nada.
13—Le hablaremos cuando esté aquí.
14,—Cuando venga el invierno hará mucho (gran) frío.
15—Cuando no trabaja suele estar enfadado.

UMOREA

• EZIN ARNASARIK HARTU

Gaisoak medikuari:
—Jauna, amasa hartzen dudanean min handia sentitzen dut bularrean...
—Ederki. Egon zaitez astebete arnasarik hartu gabe eta etorri zaitez
berriro...

• ERRUDUNA

Amak seme zaharrenari:

—Josetxo, kristala hautsia dago! Zein izan da erruduna?
—Mikeltxo. Harria bota diodanean makurtu egin bait da.

1—Amasa hartu: respirar; bular: pecho.

2—Hautsi: roto; errudun: culpable; makurtu: inclinarse, encorvarse.

HURRENGO ZATIA, TONTO ZORIONTSUA, IRAKURTZEKO DA BAKARRIK;

EZ DA BURUZ IKASTEKOA.

27
• IRAKURGAIA

TONTO ZORIONTSUA

Gaurko egunean ez da hain erraza tonto izatea. Denek

azkarrak izan nahi dute. Ni, ordea, tonto izan naiz beti eta tonto
izaten jarraitu nahi dut.
Txikia nintzenean, neretzat izaten zen postrerik onena:
— Tarta zatirik handiena Luisitorentzat utziko dugu —esaten
zuen amak—. Erdi tontoa da eta guk ematen ez badiogu jan
gabe geratuko da gizarajoa.
Nere anaiak azkarragoak ziren, baina postre txikiagoa zuten
beti.
Handiagoa egin nintzen eta lehen bezain tonto jarraitzen
nuen. Eskolara hasi eta nota txarrak ekartzen genituenean aitak
ipurdia berotzen zien nere anaiei; ni, berriz, lasai geratzen nintzen.
— Alferrik da hau jotzea —esaten zuen aitak—; oso motza
da eta zigortuz gero, lehen baino motzago geratuko zaigu.
Hórrela, bada, aurrera joan ziren egunak, asteak eta urteak...
Gauza batzuetan berdinak gara tontoak eta azkarrak, eta
egun batean ni ere ezkondu nintzen.
Nere andrea benetan itsusia da eta oso zakarra; ez da
jendearekin atsegina. Ni tontoa naiz, ordea, eta ez zait axola.
Isil-isilik egoten naiz beti eta berak agintzen du etxean... etxean
eta bere aitaren lantegi izugarrian. Lantegian ere, etxean bezala,
berak agintzen du. Berak agindu eta nik paperak firmatu... fir-
mak bota eta bota eta diru asko irabazi: horixe da nere bizimodua.
Hilaren azkenean sobre lodia jasotzen dudanean, urrutira
begiratu eta tonto aurpegia jartzen dut...
J.h.

Zoriontsu: feliz; hain erraza: tan fácil; lehen bezain tonto: tan tonto como antes;
ipurdi: trasero; alferrik da: es inútil; zigortuz gero ...: si lo castigamos ez zait axola:
no me importa; bizimodu: forma de vida.

28
 • GALDERAK

1—Gaurko egunean, nahi al du jendeak tontoa izan?

2 .—Luisitok ere azkarra izan nahi al du?
3—Noiz izaten zuen postrerik onena?
4 .—Luisitoren anaiak bera baino tontoagoak ziren?
5—Anaien postrea Luisitorena baino handiagoa izaten zen?
6 .—Aitak noiz berotzen zien ipurdia anaiei?
7—Nolakoa da Luisitoren andrea?
8 —Zeinek agintzen du etxean?
9 — Norena da lantegia?
10—Zer egiten du Luisitok lantegian?
11Noiz jartzen du Luisitok tonto aurpegia?

HURRENGO ZATIA, APUSTUZALEAK, BURUZ IKASI BEHAR DUZU.

Itzulpena erantzunetan dator

29
 APUSTUZALEAK

Bi mutilzahar, Peru eta Beñat, apustuzale amorratuak ziren.

Pilota, futbola, aizkolariak, estropadak... edozein gauza aitzakia
egokia zuten elkarri apustua egiteko. Batzuetan Peruk irabazten
zuen besteetan Beñatek.
Urte batean Gabonetako loterian jokatu zuten eta milioi
mordo bat irabazi zuten. Zertan gastatu jakin ez eta safari bat
egitea erabaki zuten. Hórrela, bada, Land Rover bat erosi eta
Kongo aldera abiatu ziren biak.
Iritsi bezain laster basoan sartzen dirá ehizan egiteko asmo-
tan. Egun osoa ematen dute batetik bestera eguzkipean izerdi-
tan baina ez dute ezer harrapatzen. Iluntzen duenean zelai batean
jartzen dute denda eta gaua igarotzeko prestatzen dirá. Afalon-
doan, ordea, armak garbitzen ari direlarik lehoi baten orroa
entzuten da.
— To! Hamar mila pezeta baietz harrapatu lehoi hori!!! —esa-
ten du Peruk berehala.
Eskopeta hartu eta kanpora doa tximista baino azkarrago.
Denbora luzea pasatzen da eta Peru ez da itzultzen... Beñat
larritzen hasia da.
Halako batean lehoi baten burua agertzen de dendako
atean eta honela esaten dio Beñati:
— Gabon, adiskide! Zure lagunak hamar mila pezeta zor
dizkizu...

30
 • GALDERAK

1Perú eta Beñat ezkonduak al ziren?

2 .—Aitzakia handirik behar zuten apustuak egiteko?
3 .—Nori egiten zioten apustua?
4 —Zeinek irabazten zuen?
5 —Zertan irabazi zuten milioi mordo bat?
6 .—Zertan erabaki zuten dirua gastatzea?
7—Nora joan ziren?
8 .—Noiz sartzen dira basoan?
9—Zer egiten dute iluntzean?
10.—Noiz entzuten dute lehoiaren orroa?
11Zein da Peruren apustua?
12—Ñola ateratzen da dendatik?
13—Berehala itzultzen al da Peru?
14—Zer agertzen da halako batean?
15—Zer esaten dio lehoiak Beñati? (subord.)

Apustu: apuesta; apustuzale: aficionado a las apuestas; mutilzahar: solterón;

aizkolari: leñador (de hacha); estrapada: regata (de traineras); aitzakia: excusa; Gabo-
netako lotería: Lotería de Navidad; mordo: montón; iritsi bezain laster: en cuanto
llegan; eguzkipean: bajo el sol, afalondo: (momento) después de cenar: garbitzen ari
direlarik: cuanto están limpiando; orroa: rugido, bramido; Tol: interjección para llamar
la atención, tximista: rayo; zor dizkizu: te debe.

31
 • PLURAL DEL CASO SOCIATIVO (norekin): -EKIN

Recuerda que el caso sociativo (norekin) en singular toma

el sufijo -arekin. Su correspondiente plural es -ekin. Si la pala­
bra termina en -a ésta desaparece

Compara los siguientes ejemplos:

singular plural
Lagunarekin ibili naiz. Lagunekin ibili naiz
(He andado con el amigo) (He andado con los amigos)
Langilearekin hitz egin du. Langileekin hitz egin du
(Ha hablado con el trabajador) (Ha hablado con los trabajadores)
Auzokoarekin haserretu da. Auzokoekin haserretu da.
(Se ha enfadado con el vecino) (Se ha enfadado con los vecinos)
Alabarekin etorri zen. Alabekin etorri zen.
(Vino con la hija) (Vino con las hijas)

El plural de los demostrativos es así:

hauek —► HAUEKIN con éstos

horiek —> HORIEKIN con ésos
haiek —► HAIEKIN con aquéllos

• Ejemplos:

Hauekin nahikoa da. Con éstos es suficiente.

Horiekin ezin da hitz egin. Con ésos no se puede hablar.
Haiekin joan zen. Se fue con aquéllos.
Aspertua nago istilu hauekin. Estoy cansado de (con) estos líos.
Zer egingo dugu gauza horiekin? ¿Qué haremos con esas cosas?
Neska haiekin ibili ginen. Anduvimos con aquellas chicas.

32
 • ARIKETAK

11. Pluralez eman itzazu adierazitako sintagmak:

1—Ines bere lagunarekin etorri da.

2—Amak semearekin hitz egin du.
3—Txorien kantuarekin esnatu naiz.
4—Irakaslea ikaslearekin mintzatu da.
5 — Nagusia langilearekin bildu da.
6—Asmo onarekin etorri gara bilerara.
7.—Ehiztaria bere zakurrarekin abiatu da.
8—Bihurria bihurriarekin elkartzen da.
9—Honekin ez naiz ondo konpontzen.
10—Pozik nago horrekin.
11Harekin joan behar duzue.
12 —Arrautza honekin tortila egingo dugu.
13—Atzo gizon horrekin bazkaldu nuen.
14.—Laguntza harekin nahiko ondo moldatu ginen.
15 — Prezio honekin ezin da ezer erosi.

12. Itzulpena:

1—Cristina vive con sus padres.

2—Kepa vino con sus hermanos.
3—Comeremos la carne con patatas fritas.
4—Escribo a máquina con todos los dedos.
5.—¿Por qué te has enfadado con ésos?
6.—Tienes que hablar con aquéllos.
7—Iré con estos zapatos.
8.—No estamos conformes con esas cosas.
9—Ayer anduvimos con aquellos chicos.

33
2. IKASKAIA

ZUK ESAN DIDAZULAKO

 ZUK ESAN DIDAZULAKO

1. NOR-NORI-NORK: NIRI

El morfema correspondiente al objeto indirecto de primera

persona singular (niri) es -it, que al quedar en posición interior
se transforma en -ida-, de donde resulta el siguiente paradigma:

ZUK NIRI (liburua eman) DIDAZU

HARK NIRI DIT
ZUEK NIRI DIDAZUE
HAIEK NIRI DI DATE

• Ejemplos:

Zer ekarri didazu? ¿Qué me has traído?

Jonek agur egin dit. Jon me ha hecho adiós.
Ulertu al didazue? ¿Me habéis entendido?
Niri ez didate ezer esan. A mí no me han dicho nada.

• ARIKETAK

1. Hutsuneak betetzeko niri formak erabili behar dituzu denetan:

1Euriak zigarroa itzali ...
2 .—Tabakoak kalte handia egiten ... niri.
3 .—Itsu horrek limosna bat eskatu ...
4—Haur petral horiek magnetofoia puskatu ...
5 .—Gurasoek opari egoki bat egin ...
6 .—Lagunek, bihar etorriko direla agindu ...
7 .—Aizu! Ordua esango al ..., mesedez?
8 .—Aizu! Argia piztuko al ..., mesedez?
9 .—Zuk niri egunkaria ekarri behar ...
10 .—Ederra egin ... zuek!
11 —Zuek ez ... egia esan nahi.
12—Zuzendariak bere despatxura joateko esan ...
13—Txoriak ihes egin ... kaiolatik.
14.—(Zuk) gauza hauek eramaten lagunduko al ...?
15—Zuek bihar bertan deitu behar ... telefonoz.
16—Makina honek ez ... bizarra ondo kentzen.
17—Medikuek ez ... esan nahi zer dudan.
18—(Zuk) zer nahi duzun esan behar ...
19.—Osaba Manuelek bazkaria ordaindu ...
20—Zuek behintzat ezin ... ezer esan.
21—(Zuk) jateko gogoa kendu ...
22-Botika honek ez ... tripako mina kentzen.

37
 Si el objeto directo es plural, se intercala el pluralizador -zki-:

ZUK NIRI (liburuak ekarri) DIZKIDAZU

HARK NIRI DIZKIT
ZUEK NIRI DIZKIDAZUE
HAIEK NIRI DIZKIDATE

• Ejemplos:

Lan batzuk egin behar dizkidazu. Me tienes que hacer unos trabajos.
Ximonek bost mila duro zor dizkit. Simón me debe cinco mil duros.
Non utzi dizkidazue paperak? ¿Dónde me habéis dejado los papeles?
Bi gutun bidali dizkidate. Me han enviado dos cartas.

• ARIKETAK

2. Bete itzazu hutsunean denetan niri formak erabiliz:

1 .—lbonek eskerrak eman ...
2 .—Aitonak gerrako gauzak kontatu ...
3 .—Zure ahizpek oporretako argazkiak erakutsi ...
4 .—Zuk bi partida irabazi ...
5 .—Norbaitek guraizeak eraman ...
6 — (Zuek) emango al ... zuen telefono zenbakiak?
7 .—Zeinek puskatu ... betaurrekoak?

3. Pturalez eman itzazu adierazitako sintagmak. Aditzak ere egokitu behar-

ko dituzu:
1 .—Idoiak lore gorria ekarri dit.
2 .—Irakasleak oso galdera zaila egin dit.
3 —Garrantzi handiko arazoa aipatu didate horiek.
4 — Non gorde didazue liburua?
5—Zuek erraz egingo didazue lan hori.
6—Norbaitek beste gela batera eraman dit arropa.
7—Zergatik esan didazu gauza hori?

38
4. Itzulpena:

1—Alberto me ha pedido un favor.

2—¿Por qué me has apagado la luz?
3—Vosotros no me queréis decir la verdad.
4.—Eso no me lo perdonarán nunca.
5—¿Qué me has dicho?
6—Me han enviado un telegrama.
7—Tienes que decirme qué te ocurre.
8—Me lo ha contado un pájaro.
9—¿Qué queréis decirme con eso?
10.-Koldo me ha dado recuerdos (goraintziak, eskuminak) para ti.
11 .—Me han dicho palabras muy duras.
12—¿Dónde me dejarás los periódicos?
13.—¿Para qué me habéis traído esos libros?

—Nere andrea oso trebea da: erantzi gabe garbitzen dizkit frakak...

Erantzi: desvestir una prenda.

39
 UMOREA

• AMERIKETARA

—Badakizu? Datorren astean Ameriketara joango naiz eta segur aski

ez naiz gehiago itzuliko...
Arraioa! Aizu... utziko al dizkidazu hamar mila duro?

• ETXEAN?

—Utziko al dizkidazu bost mila pezeta, mesedez?

—Barkatu, baina ez dauzkat hemen...
—Eta etxean?
—Etxean, denak ondo. Eskerrik asko!

• DENDAN

—Emango al didazu kilo bat esne, mesedez?

—Neska, esnea ez da kiloka neurtzen!
—Orduan, metro bat emaidazu...

Kilo bat esne: un kilo de leche; kiloka: por kilos.

• ASTO GALANTA

—Anbrosiok asto galanta naizela esan dit...

—Bai? Eta zer egin diozu?
—Ostiko bat eman atzeko hankaz!

Galanta: grande; ostiko: coz.

40
 • PASAPORTEA ATERATZEN

—Izena esango al didazu, mesedez?

—Erruperta.
—Urteak?
—Hirurogei.
—Ezkondua?
—Oraindik ez...

• KARNETA ATERATZEN

—Izena?
—Prudentxio Maturana.
—Eta aitak?
—Berdin.
—Berdin Maturana?
—Ez, Prudentxio Maturana...

• MILIOIKO ZORRA

—Zer, Hasier? Aurpegi txarra dakarzu...

—Gauean ez bait dut lorik egin, gizona... Milioi bat galtzeko arrisku
larrian nago!
—Zaude lasai eta ez kezkatu horregatik. Alfredok ere milioko zorra
zuen eta berak ere ezin zuen lorik egin... Neregana etorri zenean ahazteko
esan nion, ez oroitzeko gehiagoy horretaz. Hórrela egin zuen eta orain
primeran egiten du lo...
—Badakit, bai... Hain zuzen ere, Alfredok zor dit milioi hori...

Zor: deuda; zor izan: deber (dinero); hain zuzen ere: precisamente.

41
 2. NOR-NORI-NORK: ZURI

El morfema correspondiente al objeto indirecto de segun­

da persona singular (zuri) es -izu, resultando el siguiente para­
digma:

NIK ZURI (liburua eman) DIZUT

HARK ZURI DIZU
GUK ZURI DIZUGU
HAIEK ZURI DIZUTE

• Ejemplos:

Zenbat zor dizut? ¿Cuánto te debo?

Nork esan dizu hori? ¿Quién te ha dicho eso?
Laster deituko dizugu. Pronto te llamaremos.
Zer erantzun dizute? ¿Qué te han contestado?

• ARIKETAK

5. Bete itzazu hutsuneak denetan zuri formak erabiliz:

1 .—Zuri, nork kontatu ... hori?
2—Zigarro paketea, Andonik gorde ...
3—Josunek sua eskatu ...
4 .—Nik zuri ez ... ezer sinisten.
5—Guk gauzatxo bat gogoratu behar ... zuri.
6 .—Zertarako deitu ... horiek?
7 .—Guk zuri inoiz ez ... kalterik egin.
8 .—(Nik) mesede txiki bat eskatu behar ...
9 .—Zer erantzun irakasleak?
10 —Guk bostak arte bakarrik itxoingo ...
11 .—(Haiek) alferrik zoazela esango ...
12 —Nik berri on bat eman behar... orain.
13 —Isiltzen ez bazara, belarrondoko bat emango ... nik.
14 —Zer erregalatu ... lantokiko lagunek?
15 —Nik gaur ezin ... lagundu.
16 .—Guk zuri beti esaten ... egia.
17 .—Alproja horiek ez ... gauza onik egingo.
18 —Deskuidatzen bazara, multa bat jarriko ... (horiek)
19 .—Guk behintzat ez ... hori hain erraz barkatuko.
20 — (Nik) zerbait igoko ... dendatik?

42
 • GIDATZEKO KARNETA

Monika gidatzeko karneta ateratzera joan da eta etxera itzulitakoan

aitak galdetu dio:
—Zer moduz azterketa, Monika? Eman al dizute karneta?
— Oraindik ez dakit...
— Ez? Baina irakasleak ez al dizu ezer esan?
— Ez. Azterketa garaian kamioi baten azpian sartu gara eta hospitale­
ra eraman behar izan dute gizarajoa.

Gidatzeko karneta: carnet de conducir; itzulitakoan: al volver.

• JOSTUNDEGIAN

Andregaiak jostunari:
—Ezkontzako soinekoa asko gustatzen zait, baina gauza bat esan
behar dizut: hiru hilabete pasa arte ezingo dizut ordaindu...
—Ez dio axolarik... zaude lasai horregatik...
—Mila esker. Eta noizko bukatuko didazu?
—Hemendik hiru hilabetera ...

Jostundegi: taller de costura; jostun: modista, costurera; andregai: novia; ezkontzako soine-
ko: vestido de boda; ez dio axolarik: no importa.

• PIANOA

—Arratsaldeon! Pianoa konpontzera nator...

—Pianoa? Guk ez dizugu deitu, ordea...
—Zuek ez. Aldamenekoak...

• MUTIKOA

Bitortxo txikia maldizio gogorrak botatzen ari da eta andre batek

esaten dio:
—Lotsagabe hori! Aitak entzuten badizu...
—Lasai, andrea! Nere aita gorra da...

Maldizio: maldición, palabrota.

• PARISTARRA

Aitak semeari:
—Ibontxo, gaur gauean anaia txikitxo bat ekarri dizute Paristik...
—Bai? Eta ba al daki amak?

43
 Si el objeto directo es plural, debemos incluir el pluralizador
-zki-:

NIK ZURI (liburuak eman) DIZKIZUT

HARK ZURI DIZKIZU
GUK ZURI DIZKIZUGU
HAIEK ZURI DIZKIZUTE

• Ejemplos:

Mahaian utzi dizkizut gauzak. Te he dejado las cosas en la mesa.

Izebak frakak josi dizkizu. La tía te ha cosido los pantalones.
Galdera batzuk egin nahi dizkizugu. Queremos hacerte unas preguntas.
Ordaindu al dizkizute liburuak? ¿Te han pagado los libros?

• ARIKETAK

6. Bete itzazu hutsuneak denetan zuri formak erabiliz:

1 Euriak betaurrekoak bustiko ...
2 —Eguzkiak frakak lehortuko ...
3 —Anaiak frigorifikoan sartu „. edariak.
4 —Auzokoek arazo batzuk aipatu nahi ...
5 — (Guk) Ibizan gaudenean bertako postalak bidaliko ...
6 — Nik hogei pezeta zor ...
7 .—Lapurrek gauza guztiak eraman ... kotxetik.
8 .—Ahizpak lore ederrak ekarri ... baserritik.
9 — (Nik) aulki azpian utzi ... zapatak.
10 .—(Guk) bi poltsak sagarrez bete ...
11 .—Amak gauza batzuk enkargatu nahi ... Hendaiatik ekartzeko.

44
7. Pluralez eman itzazu adierazitako sintagmak. Aditza ere aldatu beharko
duzu:

1 .—Zeinek garbitu dizu zapata?

2 .—Ibonek aldizkari berria ekarri dizu.
3 — Mahai gainean utzi dizut ogia.
4 —Bihar erakutsiko dizugu oparia.
5 — Nolako nota eman dizute?
6—Haurrak kontatu dizu txiste hori?
7—Datorren hilean ordainduko dizut zorra.
8— Axola handiko arazo bat aipatu nahi dizugu.
9—Norentzat eskatu dizute argazkia?

8. Beste esaldi hauek euskaraz eman itzazu:

1—¿Qué te ha dicho Josu?

2—Te he comprado una camisa.
3—¿Cuánto te han cobrado?
4—No podemos decirte nada.
5—¿Quién te ha escrito esa carta?
6—Te pagaremos mañana.
7—Estas chicas desean hablarte.
8—El viento te ha llevado todos los papeles.
9 — Luego te enseñaré mis dibujos.
10 —Queremos darte las gracias.
11 —¿Qué notas te han dado?

IRAKUR EZAZU PERU MAKUR.

45
 PERU MAKUR

Perú Makur agure zahar eta behartsu bat zen. Behartsu eta itsusia,
konkorra bai zen. Horrexegatik esaten zioten Perú Makur. Herritarrek oso
gaizki tratatzen zuten eta umeek ere burla egiten zioten.
Bakar-bakarrik bizi zen txabola batean eta beti goseak egoten zen.
Behin batean Erregeren mandatari bat agertu zen herrian eta ban-
doa jo ondoren ohar hau irakurri zuen:
"Herritarrak: Erregeren gazteluan lapurreta bat gertatu da: Erregeren
koroa eta Erreginaren harri bitxiak ostu dituzte. Norbaitek aurkitzen baldin
baditu, sari bikaina ¡zango du."
Hori entzun zuenean honela pentsatu zuen Peruk: "Erregeren gazte-
lura joango naiz eta koroa eta harri bitxiak berehala aurkituko ditudala
esango dut... Azkenean kanpora bidaliko naute, baina bitartean jaten
behintzat emango didate..."
Eta hara joan zen gure Perú.
Gazteluan agertu zenean barrez hasi ziren denak gizonaren itxura
ikusita. Erregek ere barre handia egin zuen eta bukatu zuenean honela
esan zion:
—Esan, gizontxo! Bá al dakizu zuk non dauden koroa eta harri bitxiak?
-Oraindik ez -erantzun zion Peruk- Baina bi egun aski ¡zango dut
horretarako.
—Ondo da —esan zion Erregek—. Zoaz sukaldera eta jaten emango
dizute.
Eraman zuten, bada, Perú sukaldera eta morroi batek bazkaria ekarri
zion.
Bapo jan eta edan ondoren honela esan zuen Peruk:
—Harrapatu dut bat, eta honek behintzat ez dit ihes egingo!
Morroia hantxe zen eta hori entzurTzuenean beragatik ari zela pen­
tsatu zuen eta korrika aldegin zuen beste lagunengana:
—Erne mutilak! Agure honek badakillapur bat neu naizela! Hemendik
aurrera ni behintzat ez naiz bere aurrean agertuko! Zuek emango diozue
jaten!
Gaua iritsi zenean beste morroi batek eraman zion ataría. Afaldu ere
ederki egin zuen agureak eta ezpainak garbitu bitartean honela esan
zuen:
—Erori da bigarrena ere! Eta bihar, besteak!
Morroia estu eta larri itzuli zen bere lagunengana:
—Egia da! Gureak egin du! Agure honek dena daki! Oraintxe galdu
gara!

46
 Arazoa nolabait konpontzeko agurearekin hitz egitea erabaki zuten.
Hórrela, bada, gauerdian hirugarren morroia agurearen logelara joan eta
honela mintzatu zitzaion:
—Gabon, laguna. Neu naiz hirugarrena. Hirurok izan gara lapurrak,
bai. Baina, mesedez, gorde ezazu isilik eta oraintxe bertan ekarriko dizki-
zugu koroa eta harri bitxiak.
Peru laster ulertu zuen dena eta lasai egoteko esan zion morroiari,
berak behintzat ez zuela hitzik esango. Morroiak orduan lapurtutako guz-
tiak eraman zizkion.
Hurrengo goizean Peruk Eregeren aurrera eraman zituen eta hura
ikusirik harrituta geratu ziren Errege, Erregina eta gainerako guztiak.
—Oso ondo —esan zion Erregek—. Orain, zein izan diren lapurrak
esan behar didazu, zigor handia merezi dute eta.
—Barkatu, jauna —erantzun zion Peruk—. Hori sekretua da eta ezin
dizut esan.
Ulertu zuen Erregek Peruren arrazoia eta poltsa handi bat bete urre
eman zion.
Harrezkero zoriontsu bizi izan zen Perú eta errespeto handia zioten
herritarrek.
K

Makur: torcido, contrahecho; konkor: jorobado; mandatari: mensajero; gaztelu:

castillo; koroa: corona; Erregina: Reina; harri bitxiak: piedras preciosas, perlas; ostu =
lapurtu: robar; sari: recompensa, premio; kanpora bidaliko naute: me echarán fuera;
aski = nahiko: bastante; morroi: criado; bapo: estupendamente, opíparamente; ihes
egin: escapar; beragatik: por él; erne: alerta; gureak egin du: estamos perdidos ("lo
nuestro ha hecho"); gauerdi: medianoche; logela: dormitorio; mintzatu zitzaion: le
habló; ez zuela hitzik esango: que no diría ni palabra; lapurtutako guztiak: todas las
(cosas) robadas; boltsa handi bat bete urre: una bolsa grande llena de oro; zoriontsu:
feliz.

• GALDERAK
1 .—Nolakoa zen Peru?
2 .—Ñola tratatzen zuen jendeak?
3 —Zer esaten zuen mandatariaren oharrak (subord.)
4—Ñola hartu zuten Peru Erregeren gazteluan?
5—Zenbat egun beharko ditu Peruk gauzak aurkitzeko?
6—Nork eramaten dio bazkaria?
7—Zer esaten du Peruk bazkaldu ondoren (subord.)
8—Zer esaten du afaldu ondoren?
9,—Zer erabakitzen dute morroiek arazoa konpontzeko?
10—Zer esaten dio hirugarren morroiak Peruri? (subord.)
11 —Zer erantzuten dio Peruk? (subord.)
12—Zer esaten dio Erregek Peruri? (subord.)
13—Zer erantzuten dio Peruk? (subord.)
14—Nolako saria eman zion Erregek Peruri?
15.—Ñola bizi zen Peru harrezkero?

47
 A —ZERGATIK?
w -NEREA DELAKO

La subordinada causal que responde a la pregunta zerga-

tik (por qué ...) lleva la terminación -(e)lako (porque ...), como
puedes ver en los siguientes ejemplos:

—Zergatik hartu duzu hori? -¿Por qué has cogido eso?

—Nerea delako. -Porque es mío.

—Zergatik daki horrenbeste? -¿Por qué sabe tanto?

—Asko irakurtzen duelako. -Porque lee mucho.

—Zergatik ez duzu jaten? -¿Por qué no comes?

—Gogorik ez dudalako. -Porque no tengo ganas.

—Zergatik itzali duzu telebista? -¿Por qué has apagado la televisión?

—Aspertu naizelako. -Porque me he aburrido.

—Zergatik ez zinen etorri? -¿Por qué no viniste?

—Beranduegi zelako. -Porque era demasiado tarde.

—Zergatik ez zenuten deitu? -¿Por qué no llamasteis?

—Ezin genuelako. -Porque no podíamos.

—Zergatik dator oinez? -¿Por qué viene a pie?

—Kotxea hondatu zaiolako. -Porque se le ha averiado el coche.

—Zergatik ez duzue arropa bildu? -¿Por qué no habéis recogido la ropa?

—Oraindik bustia dagoelako. -Porque todavía está mojada.

—Zergatik haserretu zara? -¿Por qué te has enfadado?

—Gezurra esan didatelako. -Porque me han mentido.

48
• La forma verbal terminada en -(e)lako viene normalmente al
final de la subordinada:

elako)
elako))

Decimos,
Ez du dirurik.
Ez zen gurea.

Sin embargo,
Ez du erosi, dirurik ez duelako.
(No lo ha comprado porque no tiene dinero)
Ez genuen hartu, gurea ez zelako.
(No io cogimos porque no era nuestro)

Si se trata de un verbo perifrástico (compuesto) tampoco

invertimos el orden de la perífrasis:

Decimos,
Ez dut nahi.
Ez du lana bukatu.

Sin embargo,
Ez dut egin, nahi ez dudalako.
(No io he hecho porque no quiero)
Lana bukatu ez duelako zigortu dute.
(Lo han castigado porque no ha terminado ei trabajo)

De todas maneras, aunque ésta sea la tendencia general, también oirás decir "ez
dudalako nahi", "ez duelako ¡ana bukatu", etc.

49
 • ARIKETAK

9. Gaidera hauek erantzuteko paréntesis artekoa erabili behar duzu. Hone-

/a, adibidez:

Zergatik aukeratu duzu hori? (hobea zen)

—Zergatik aukeratu duzu hori?

—Hobea zeiako (aukeratu dut).

1—Zergatik itzali duzu argia? (eguzkia atera da)

2—Zergatik esan didazu hori? (egia da)
3 — Haurra, zergatik dago triste? (aita joan da)
4 —Zergatik ez dirá jaikitzen? (oso aiferrak dirá)
5—Zergatik ez dute hitz egin nahi? (ez dirá ausartzen)
6—Zergatik nekatu zarete? (oinez igo gara)
7 .—Zergatik mozkortu da? (gehiegi edan du)
8 .—Zergatik dago hain argala? (gutxiegi jaten du)
9 —Zergatik gelditu da etxean? (bihar azterketa du)
10—Zergatik dabil horren triste? (ez du inork maite)
11—Zergatik jantzi duzu abrigoa? (hotz handia egiten du)
12.—Zergatik ezin da soka askatu? (estuegi iotu dute)
13—Zergatik ez diezu sinesten? (beti gezurra esaten dute)
14—Ñola igarri diezu anaiak direla? (antz izugarria dute)
15—Zergatik ez duzu jan nahi? (ez dut goserik)
16—Ñola dakizu sua dagoela? (kea ikusten dut)
17—Zergatik lotsatu da? (iagunek begiratu diote)
18—Zergatik dago haserre? (ez diogu deitu)
19—Zergatik ekarri dute hori? (nik eskatu diet)
20—Zergatik ez dakizu irakurtzen? (ez dit inork irakatsi)
21 .—Zergatik egin duzu hori? (osabak agindu dit)
22 .—Zergatik kendu dituzu zapatak? (min ematen didate)
23 .—Zergatik deitu diezu ertzainei? (autoa lapurtu didate)
24—Zergatik zatoz neregana? (gauza bat esan behar dizut)
25 .—Zergatik itxi dituzte dendak? (ordua zen)
26 .—Zergatik bota zenituen soineko haiek?
(oso zaharrak ziren)
27,—Zergatik erantzun diozu hórrela? (merezi zuen)
28 .—Zergatik askatu zaio zapata? (gaizki iotua zuen)
29—Zergatik gelditu zinen etxean? (katarroa nuen)
30 .—Zergatik moztu dituzu frakak? (luzeegiak nituen)
31 .—Mutikoak, zergatik egiten du negar?(jostailua puskatu zaio)
32 .—Zergatik ez dizu entzun nahi? (ez zaio interesatzen)
33 .—Zergatik ez duzu liburua ekarri? (ahaztu zait)
34 .—Zergatik ez duzu alkandora jantzi? (zikina dago)
35—Zergatik ez du haragia jan? (gogorregia dago)
36—Zergatik zaude ohean? (gaiso nago)
37 .—Zergatik izkutatu dirá? (beidurturik daude)
38 .—Zergatik ez duzu pianoa ikasten? (ez dakit musika)

50
10. Esaldi hauek euskaraz eman itzazu:

1—¿Por qué dices eso?

2—Porque es verdad.

3 .—¿Por qué se ha roto el espejo?

4 .—Porque se ha caído al suelo.

5.—¿Por qué no viene Paul?

6—Porque no quiere.

7—¿Por qué se murió el perro?

8—Porque era demasiado viejo.

9—¿Por qué te has enfadado?

10 .—Porque me habéis quitado el sitio.

11 —No cabe (entra) porque es demasiado grande.

12—Te perdonamos porque eres tú.
13—He abierto la ventana porque hace calor.
14—No te lo damos porque no lo mereces.
15—No le hemos hablado porque no le hemos conocido.
16—Nos hemos marchado porque era tarde.
17— Lo compramos porque era mejor que el otro.
18—Lo dejó porque no podía más.
19—He apagado la luz porque no la necesitaba.
20—Cogimos un taxi porque teníamos prisa.
21—No lo han traído porque se les ha olvidado.
22—No lo haré porque me parece mal.
23—Han venido porque se lo hemos pedido.
24—Te hemos llamado porque tenemos que pedirte un favor.
25—¿Te enfadas porque te han dicho eso?
26—No iré porque estoy cansado.

51
 UMOREA

• UR GAZIA

Irakasleak ikasleari:
—Esan, Txomin! Zergatik da gazia itsasoko ura?
—Bakailao asko ibiltzen delako...

• AITONAREKIN

Edurne txikiak tripako mina du eta medikuak gusto txarreko botika

bat agindu dio. Amak botika eman nahi dio baina berak ez du hartu nahi:
—Ez, ez! Ez dut zurekin hartu nahi! Aitonarekin hartu nahi dut.
—Aitonarekin? Eta zergatik aitonarekin?
—Eskuan dardara handia duelako eta erdia lurrera erortzen zaiolako...

• ERO ETXEAN

Ero etxean gizon bat emakume batekin ari da hizketan:

—Julio Cesar naiz. Ezkondu nahi duzu nerekin?
—Barkatu, baina ezin dut...
—Zergatik, bada?
—Napoleonen andrea naizelako...

• ZAPATA MERKEAK

Senarra oso pozik sartzen da etxean eta honela esaten dio andreari:
—Kaxilda! Zapata berriak erosi ditut eta sekulako errebaja egin didate!
—Bai? Eta zergatik hori?
—41 zenbakia eman beharrean 37 eman didatelako...

1. Bakailao: bacalao.
2. Botika: botica, medicina; dardara: temblor.
4. Sekulako errebaja: una gran rebaja; 41 zenbakia eman beharrean: en vez de darme el
número 41.

52
 • DISTRAITUA

Zulow jakintsua oso distraitua da. Goiz batean esnatzen da eta

emakume bat aurkitzen du ohean bere ondoan:
—Barkatu —esaten dio—, baina zu zergatik zaude hemen?
—Esango dizut...: lehenbizi, etxe hau asko gustatzen zaidalako, biga-
rren, ohe hau oso biguna eta goxoa delako, eta, hirugarren, azken berro-
gei urte hauetan zure emaztea naizelako...

• GELTOKIAN

Goizeko ordu biak dira eta Tolosako geltokian bi gizon daude baka-
rrik. Batek harrosko itxura du, besteak, berriz, gizarajo samarra dirudi.
Lehenengoak honela galdetzen dio bigarrenari:
— Aizu, pello! Ba al dakizu noiz etorriko den Madrilgo trena?
— Hara! Eta ñola jakin duzu nik izena Pello dúdala?
— Igarri dizudalako...
— A bai? Igarri ezazu, bada, orain noiz etorriko den Madrilgo trena.

• SUEZIARA

Senarrak emazteari:
—Zer nahiago duzu, abrigo bat erostea ala bidaia bat Sueziara egin.
—Bidaia bat Sueziara!
—Zergatik?
—Hango abrigoak hobeak direlako.

2. Geltoki: estación; harrosko itxura: aire fatuo, presuntuoso; pello: tonto; Pello: diminutivo
de Pedro, Pedrito.

HURRENGO IPUINA, AZTERKETA MOTXA, BURUZ IKASI BEHAR DUZU.

Itzulpena erantzunetan dator

53
 AZTERKETA MOTXA

Ekaineko goiz batean neskatila talde bat autobusa hartzera

doa eskolara joateko.
Goiz izan arren nahikoa berotzen du eguzkiak. Neskak,
bestalde, alfer samarrak dira eta ez dute lanerako gogo handirik.
Poliki-poliki doaz autobusaren geltokira.
—Bai eguraldi ederra! Eta guk eskolara joan behar! Hau
amorrua! —esaten du batek.
—Aizue! Hondartzara joango al gara? —esaten du beste
neska potolo batek—. Hementxe bertan gelditzen da Ondarreta-
ko autobusa ere!
Eta halaxe egiten dute. Hurrengo autobusean sartzen dira
eta hondartzara doaz denak. Bokadilo batzuk erosita hantxe
geratzen dira eguzkitan ordu biak arte inori ezer esan gabe.
Arratsaldean eskolan agertzen direnean maistrak deitu eta
aurpegi serioz galdetzen die:
—Arratsaldeon, neskak. Zer gertatu zaizue goizean? Zerga-
tik ez zarete eskolara etorri?
—Ezin izan dugulako. Zera... autobusari gurpila zulatu zaio
eta bidé erdian gelditu gara...
Maistra zaharrak ez die sinesten eta bekokia zimurtuz hone-
la esaten die:
—Gaixoak! Bai suerte txarral... Zuen lagunek, ordea, azter-
keta izan dute goizean eta zuek ere oraintxe bertan egingo
duzue...
Gela zabal batera eramaten ditu denak, paperak banatzen
dizkie eta ondoren honela dio:
—Neska maiteak, azterketa oso motxa ¡zango da eta galde-
ra bakarra ¡zango du:
"Zein gurpil zulatu zaio autobusari?"
J.h.

Ekain: junio; goiz izan arren: a pesar de ser temprano; bestalde: por otra parte, además;
geltoki: parada; hau amorrua!: ¡Qué rabia!; aizue!: ¡escuchad!; potolo: regordeta; eguzkitan:
al sol; zulatu: agujerear, pinchar; zimurtu: arrugar; bai suerte txarra!: ¡Qué suerte tan mala!;
Zein gurpil?: ¿Qué rueda?

54
 • GALDERAK

1—Neskek, zertarako hartu behar dute autobusa?

2—Zergatik doaz poliki-poliki geltokira
3 —Zeinek galdetzen du hondartzara joango al diren?
4 .—Zergatik ez dira mugitzen geltokitik?
5—Non bazkaltzen dute?
6 .—Noiz arte gelditzen dira hondartzan?
7—Noiz deitzen die maistrak?
8 — Maistrak, zergatik zimurtzen du bekokia?
9 .—Zergatik egin behar dute azterketa?
10 —Azterketa oso motxa da. Zergatik?
11Zer dio galderak? (subord.)

• EKAINEKO GOIZ BATEAN

Aprende los nombres de los meses:

urtarrila: enero uztaila: julio
otsaila: febrero abuztua: agosto
martxoa: marzo iraila: setiembre
apirila: abril urria: octubre
maiatza: mayo azaroa: noviembre
ekaina: junio abendua: diciembre
La -a final es artículo en todos los casos, por lo tanto,
para declinar correctamente los meses hemos de tener en cuen­
ta si el lexema termina en vocal o en consonante independien­
temente de esa -a. Según esto, hemos de decir urtarrilean,
otsailean, martxoan, apirilean, maiatzean, etc...; urtarrileko,
otsaileko, martxoko, apirileko, urriko, etc...
"A 5 de enero de 1986" se dice 1986ko urtarrilaren
5ean (mila bederatziehun eta laurogeitaseiko urtarrilaren bostean).

55
 0 BAI EGURALDI EDERRA!

1. Recuerda que una manera de formular exclamaciones

referidas a sustantivos consiste en anteponer un demostrativo
al nombre:
Hau lana! ¡Menudo trabajo!
Hau amorrua! ¡Qué rabia!
Hori aurpegia! ¡Vaya cara!
Haiek egunak! ¡Qué días aquellos!
Si el verbo aparece en la oración, viene detrás del
demostrativo:
Hau da lana!
Hori da aurpegia!
Haiek ziren egunak!

2. Tratándose de adjetivos o adverbios suele emplearse

bai:
Bai polita! ¡Qué bonito!
Bai txarrak! ¡Qué malos!
Bai berandu! ¡Qué tarde!
Si incluimos el verbo éste debe llevar el subordinante
-(e)la:
Bai polita déla! ¡Qué bonito es!
Bai txarrak direla! ¡Qué malos son!
Bai berandu zatozela! ¡Qué tarde vienes!

3. Con adjetivos y adverbios también es frecuente el uso

de zein, en cuyo caso el verbo lleva el subordinante -(e)n:
Zein polita (den)!
Zein txarrak (diren)!
Zein berandu (zatozen)!

4. Tratándose de sintagmas compuestos de nombre y adje­

tivo podemos emplear tanto el demostrativo como bai o zein.
"¡Qué tiempo tan bueno!" podemos decirlo de las siguientes
maneras:
Hau eguraldi ederra!
Bai eguraldi ederra!
Zein eguraldi ederra!

56
 UMOREA

• HAU PENA!

Toribio ostatu batean sartu da bazkaltzeko asmotan. Egunero joaten

da hara. Esertzen da eta bazkaria eskatzen du. Ondoren inguruan begira-
tzen du eta honela esaten dio ostatuko neskameari:
—Aizu! Ez dut etxeko katua ikusten...
—Atzo hil zen gaixoa...
—Hara! Hau pena!... Aizu! Hobeto pentsatu dut eta, mesedez, koneju
ordez arrautz frejitu pare bat ekarridazu!

• BA1 ABRIGO DOTOREA!

Matilde abrigo berriarekin etorri da lantokira. Abrigoa oso dotorea

da eta garestia dirudi. Lagun batek honela esaten dio:
—Bai abrigo dotorea! Ideia ederra izan du zure senarrak!
—Ez, maite: ideia nerea izan da...

• ZEIN TRAKETSA ZAREN!

Bulegoko zuzendariak borradore bat eman dio Eulaliri garbira pasa-

tzeko. Firmatzeko ekartzen dionean honela esaten dio zuzendariak haserre:
—Zein traketsa zaren, neska! "Atsegin" idatzi beharrean "atzegin"
jarri duzu denetan!
—Errua ez da nerea, jauna —erantzuten dio Eulalik—. Makina oso
zaharra da eta h-a hondatua du.

1. Ostatu: fonda; neskame: sirvienta; arrautz frejitu pare bat: un par de huevos fritos;
ekarridazu: tráigame.
3. Zuzendari: director; erru: culpa; hondatu: averiar, estropear.

57
3. IKASKAIA
EDERRA EGIN DIGUZU!
 EDERRA EGIN DIGUZU!

1 . NOR-NORI-NORK: GURI

El morfema correspondiente al objeto indirecto de primera

persona plural (gurí) es —igu— de donde resulta el siguiente
paradigma:

ZUK GURI (liburua ekarri) DIGUZU

HARK GURI DIGU
ZUEK GURI DIGUZUE
HAIEK GURI DIGUTE

• Ejemplos:
Ederra egin diguzu! ¡Buena nos has hecho!
Horrek ez digu lagundu nahi. Ese no nos quiere ayudar.
Zuek barre egin diguzue! Vosotros os habéis reído de nosotros.
Baimena ukatu digute. Nos han negado el permiso.

• ARIKETAK

1. Hutsuneak betetzeko gurí formak erabilí behar dituzu denetan:

1—Anbrosiok bere etxera joateko esan ... gurí.
2 .—Haizeak atea ireki ...
3 .—Lapurrek etxea hustu ...
4,—Lotsagabe horiek mingaina atera ...
5—Zuk inoiz ez ... ezertan lagundu nahi.
6 .—Zuk gurí egia esan behar ... beti.
7—Zuek mesede izugarria egin ... gaur goizean.
8 — (Zuek) noiz arte itxoingo ... ?
9—Gurí inork ez ... ezer esan.
10—Mutil horiek ez ... atea ireki nahi.
11 .—Zuek zer gertatu den lantegian kontatu behar ...
12.—Etxe horrek ez ... itsasoa ikusten uzten.
13—Eta zuek zergatik hitz egiten ... hórrela?
14.—Zuzendariak ez ... behinere horretarako baimenik ematen.
15—(Zuk) zertarako eskatu ... dirua?
16.—Haur bihurri horrek ihes egin ... kanpora.
17—Emakume horiek, behintzat, arrazoia eman ...
18.—Gizon horrek non bizi zaren galdetu ...

61
 Si el objeto directo es plural, se intercala el pluralizador
-zki-:

ZUK GURI (liburuak ekarri) DIZKIGUZU

HARK GURI DIZKIGU
ZUEK GURI DIZKIGUZUE
HAIEK GURI DIZKIGUTE

• Ejemplos:
Oso galdera zailak agiten dizkiguzu. Nos haces preguntas muy difíciles.
Harotzak leihoak konpondu dizkigu. El carpintero nos ha arreglado
las ventanas.
Gauzak argitu behar dizkiguzue. Nos tenéis que aclarar las cosas.
Eskuminak eman dizkigute zuretzat. Nos han dado recuerdos para ti.

• ARIKETAK

2. Pluralez eman ezazu adierazitako sintagma. Aditza ere egokitu beharko

duzu:
1 .—Zuzendariak oso lan zaila agindu digu.
2—Osaba Teofilok mesede handia egin digu.
3—Aduanan maleta miatu digute.
4—Lagunek eskutitz bat bidali digute Madrildik.
5 .—Zuk beti gezurra esaten diguzu.
6 — Non utzi diguzu esne botila?
7 .—Oporretako argazkia erakutsi behar diguzue.
8 .—Paper hori korreoz bidali behar diguzue.
9 —Zure lagunak arrazoi gogorra aipatu digu.
10— Mutikoek harria bota digute.
11Oker hori erraz barkatuko diguzuela usté dugu.

3. Beste esaldi hauek euskaraz eman itzazu:

1 .—Koldo nos ha pedido un favor.
2,—Tu amigo nos ha abierto la puerta.
3 — No nos quieren dar permiso.
4—Nos han pedido el carnet.
5 —¿Por qué nos dices eso?
6 .—Nos has calentado demasiado el café.
7,—¿Sabes qué nos han preguntado?
8 .—¿Para qué nos habéis traído eso?
9 .—Amaia nos ha encendido la luz de fuera.
10 .—No nos han contestado nada.
11 .—Iñaki nos ha enseñado todos sus libros.
12 —Nos han pagado todas las deudas.
13 —¿Dónde nos dejarás las llaves de casa?
14 .—Nos han ofrecido unos trabajos.

62
 2. NOR-NORI-NORK: ZUEI

El morfema correspondiente al objeto indirecto de segun­

da persona plural (zuei) es -izue-, resultando el siguiente
paradigma:

NIK ZUEI (liburuaeman) DIZUET

HARK ZUEI DIZUE
GUK ZUEI DIZUEGU
HAIEK ZUEI DIZUETE

• Ejemplos:
Gauza bat esan behar dizuet. Tengo que deciros una cosa.
Gezurra esan dizue horrek. Ese os ha mentido.
Postal bat bidaliko dizuegu. Os enviaremos una postal.
Zer erantzun dizuete? ¿Qué os han contestado?

• ARIKETAK

4. Bete itzazu hutsuneak denetan zuei formak erabilita:

1 .—Zuei, nork esan ... hori?

2—Ur epelak ez ... egarria kenduko.
3 .—Albiste horrek min ematen ..., baina egia da.
4—Mutiko hauek ez ... gauza onik egingo.
5 .—Neska horiek zerbait galdetu nahi ...
6 .—Nik orain ezin ... ezer esan.
7 .-Guk zuei gauzatxo bat gogoratu behar ...
8 .-Bitamina hauek indar handia emango ...
9—Ogi honek ederki kenduko ... gosea.
1O .-(Haiek) nondik bidali ... gutun hori?
11 Nik bihar bertan emango ... erantzuna.
12 —Guk ez ... inolako kalterik egin nahi.
13 .—Nik gero sekreto bat kontatuko ...
14 —Aitorrek mahaia zikindu ... nahi gabe.
15 .—Aliziak mesede txiki bat eskatu nahi ... zuei.
16 —Guk axola handiko arazo bat aipatu behar ...
17 —Nik apustu bat egin nahi ...
18 .—Trinik bostak arte bakarrik itxoingo ...la esan du.

63
 S¡ el objeto directo es plural se intercala el infijo -zki-:

NIK ZUEI (liburuak eman) DIZKIZUET

HARK ZUEI DIZKIZUE
GUK ZUEI DIZKIZUEGU
HAIEK ZUEI DIZKIZUETE

• Ejemplos:
Apunteak utziko dizkizuet. Os dejará los apuntes.
Jostunak neurriak hartuko dizkizue. La modista os tomará las medidas.
Kalteak ordainduko dizkizuegu. Os abonaremos los perjuicios.
Erreziboak ekarri dizkizuete. Os han traído los recibos.

• ARIKETAK

5. Pluralez eman ezazu adierazitako sintagma. Aditza ere egoki ezazu.

1 .—Haize gogor honek kristala hautsiko dizue.
2—Zuzendariak ohar bat egingo dizue.
3 .—Denda hartan merkeago salduko dizuete janaria.
4—Udaletxean emango dizuete paper hori.
5 .— Berehala aterako dizuet edari freskoa.
6 — Etzi bidaliko dizuegu liburua.
7—Artzainak oso garestia saldu dizue gazta.
8 .— Bazkarian txuleta ederra jarriko dizuet.
9 .—Gizon horrek aterako dizue argazkia.
10 —Haurrak bere jostailua erakutsi nahi dizue.
11 .—Datorren astean ordainduko dizuet zorra.

6. Itzul itzazu esaIdi hauek:

1 —Marta el domingo os enseñará su casa.
2 .—¿Quién os ha enviado esa carta?
3.—¿Qué os han dicho los amigos?
4—Os he dejado la revista en aquella habitación.
5—Os esperaremos hasta las siete y media.
6—Tengo que pediros un pequeño favor.
7—Os responderán que no hay dinero.
8 .—No puedo deciros nada.
9 .—¿Quién os ha dicho esas cosas?
10 .—Aquéllos os han pagado las bebidas.
11 .—¿Dónde os dejaremos las llaves?
12 —Os he preguntado los nombres.

64
 UMOREA

• XUHURRAK

Senar-emazte bi oporretara doaz eta etxeko atarían daude taxiaren

zain maletaz inguraturik. Taxia datorrenean honela galdetzen dio gizonak
taxistari:
—Aizu, zenbat kobratuko diguzu geltokira eramateagatik?
—Bostehun pezeta.
—Eta maletak eramateagatik?
—Ehun.
—Orduan maletak bakarrik eraman itzazu. Gu oinez joango gara
atzetik...

• ADARRA JOTZEN

Abenduraren 28an gizon bat agertzen da hospitalean. Arrastaka

dator makila baten laguntzaz. Mediku batengana doa eta oihuka esaten
dio:
-Azkar! Azkar! Hanka honek min izugarria ematen dit eta lehenbai-
lehen moztu behar didazue, hil egingo naiz bestela!
Gizona hartu eta kirofanora eramaten dute.
Hanka moztu bitartean irribarrez dago gizona, eta moztutakoan barre-
algaraz hasten da:
—Ja, ja, ja! Adarra jo dizuet! Ondo nuen hanka hori. Iñuzente eguna
zelako etorri naiz gaur hona!

1. Xuhur: tacaño, roñoso; eramateagatik: por llevar.

2. Adarra jo: tomar el pelo; lehenbailehen: cuanto antes; irribarrez: sonriendo; moztuta­
koan: después de cortarle; barre-algara: carcajada.

IRAKUR EZAZU HURRENGO IPUINA: "MAKILAKIXKI".

ETA KONTATZEN IKASTEN BADUZU, HOBETO.
ITZULPENA ERANTZUNETAN DATOR.

65
 "MAKILAKIXKI"

Etxe batean aita eta hiru seme bizi omen ziren.

Behin batean seme zaharrena morroi joan zen oso urrutira.
Urtea bete ondoren soldata ordez asto bat eman zioten. Asto hark
"egin urrea" esanez gero urrea egiten omen zuen.
Bidean zetorrela ¡lundu egin zuen eta urrutiko ostatu batean geratu
omen zen gaua igarotzeko.
Oherakoan honela esan zion mutilak ostalariari:
—Ez gero nere astoari esan "egin urrea"!
Baina mutila ohera joan zeneko ostalaria astoarengana joan eta
esan zion: "egin urrea". Eta astoak urre pila bat egin zuen.
Orduan ostalariak asto harén tokian beste bat jarri zuen, hura bezalakoa.
Hurrengo goizean, berea zelakoan ostalariaren astoa hartu eta oso
alai etxerantz abiatu zen mutila.
Etxera iritsi zenean, nolako astoa zekarren esan zien aita eta anaiei.
Lurrean izara handi bat zabaldu eta erdian astoa jarri zuten.
—"Egin urrea!" —esan zion mutilak.
Baina han ez zen urrerik azaltzen.
—"Egin urrea!" —berriz ere.
Urrea? Bai zera! Izara guztia simaurrez betea utzi omen zuen astoak.

Soldata ordez: en vez del sueldo; "egin urrea" esanez gero: si se le decía "haz oro"; bidean
zetorrela ilundu egin zuen: cuando (mientras) venía por el camino oscureció; ostatu: hospedería,
posada; ostalari: posadero; ez gero ... esan: cuidadito con decirle...; ohera joan zeneko: para
cuando se acostó; urre pila bat: un montón de oro; berea zelakoan: pensando que era el suyo;
zekarren: traía; izara: sábana; simaur: estiércol.

66
 Handik urte batzuetara bigarren semea joan omen zen morroi. Eta
urtea bete ondoren mahai bat eman omen zion nagusiak soldata ordez.
"Jarri bazkaria" esanez gero, mahai hark bazkaria jartzen omen zuen.
Hala bada, etxera zetorrela ilundu egin zuen eta ostatu batean gera-
tu zen. Anaia zaharrena geratu zen ostatu berean.
Oherakoan honela esan zion ostalariari:
—Ez gero mahai honi "jarri bazkaria" esan.
Baina hura ohera joan zeneko, ostalariak "jarri bazkaria" esan zion
mahaiari. Eta mahaiak bazkaria jarri zuen bertan.
Orduan ostalariak mahai hura izkutatu eta harén ordez beste bat
jarri zuen hura bezalakoa.
Hurrengo goizean mutilak, berea zelakoan, ostalariaren mahaia hartu
eta alde egin zuen.
Etxera heldu zenean nolako mahaia zekarren esan zien aita eta
anaiei. Eta mahaia denen aurrean jarrita deiadar egin omen zion: "Jarri
bazkaria!".
Baina mahaiak ez zuen ezer jartzen.
Mutil gizarajoa —ez da harritzekoa eta— oso triste geratu omen zen.

Anaia zaharrena geratu zen ostatu berean: en la misma posada en que se quedó el hermano
mayor; izkutatu: esconder; deiadar egin: gritar.

67
 Azkenean anaia gazteena joan omen zen morroi. Eta urtea bete
zuenean nagusiak makila bat eman zion. Makila hura oso harrigarria
omen zen: "Makilakixki" esanez gero, mutila ez beste guztiak jotzen
hasten omen zen.
Hórrela, ba ornen zetorren mutila etxera eta gau batean ostatuan
geratu ornen zen.
Afalondoan, lotara zihoanean esan ornen zion ostalariari:
—Ez esan gero nere makilari "makilakixki".
—Ez, ez —erantzun ornen zion ostalariak.
Baina hura ohera joan zeneko, ostalariak makila hartu eta "makila­
kixki!" esan zion.
Orduan makila denak jotzen hasi zen, ostalaria eta etxeko beste
guztiak.
Hark atera ornen zuen iskanbila!
Orduan ostalaria estu eta larri mutilaren gelara joan zen eta makila
gera arazteko eskatu zion. Baina mutilak ezetz erantzun zion, harik eta
bere anaiei lapurtutako astoa eta mahaia ematen zizkion arte.
Eta hórrela ostalari pikaro hark astoa eta mahaia bihurtu zizkion.
Orduan, gure mutilak makila, astoa eta mahaia hartu eta etxera
abiatu zen.
Handik aurrera denak ondo bizi omen ziren.
Hori hórrela bazan, sar dadila kalabazan.

Mutila ez beste guztiak: a todos menos al chico; lotara zihoanean: cuando iba a dormir;
makila gera arazteko eskatu zion: le pidió que detuviera el palo; harik eta ... ematen zizkion arte:
hasta que le diera ...; bihurtu: devolver; hori hórrela bazan sar dadila kalabazan: si eso fue así, que
se meta en la calabaza (fórmula empleada al final de los cuentos).

68
 • GALDERAK

1 .—Zenbat anaia bizi ziren etxe hartan?

2 .—Zein joan zen morroi lehenbizi?
3—Zenbat denbora egon zen morroi?
4 .—Zer eman zioten soldata ordez?
5 .—Asto hura oso berezia zen. Zergatik?
6 .—Mutila zergatik gelditu zen ostatu batean?
7 .—Norekin hitz egin zuen mutilak ohera joan baino lehen?
8 .—Zer esan zion mutilak ostalariari? (subord.)
9—Zer egin zuen ostalariak mutila oheratu zeneko?
10.—Zergatik egin zuen urrea astoak?
11Zer egin zuen orduan ostalariak?
12—Noiz abiatu zen mutila etxerantz eta zer eraman zuen?
13—Mutilaren etxean zer jarri zuten astoaren azpian?
14—Urre asko egin al zuen astoak?
15—Zer eman zion nagusiak bigarren anaiari?
16—Zer egiten zuen mahaiak?
17 .—Mutilak beste mahai bat eraman zuen etxera. Zergatik?
18 .—Zer eman zion nagusiak anaia gazteenari?
19 ,—Makila ostalaria eta besteak jotzen hasi zen. Zergatik?
20—Zer eskatu zion orduan ostalariak mutilan?
21—Zer agindu zion mutilak nagusiari makila gera arazteko?

69
OHARRAK

• EZ GERO ESAN "MAKILAKIXKI"

Gero tiene muchos empleos y significados en euskera.

Uno de ellos tiene un matiz de advertencia parecido a "cuidado
con...", "ojo con...”, "te advierto que...", etc.

Ez ahaztu gero!
(¡Cuidado con olvidarte!)

Egia esan behar didazu gero!

(Te advierto que debes decirme ¡a verdad)

Kontuz ¡bilí gero!

(Andate con cuidado)

Ez gero esan "makilakixki"!

(¡Cuidadito con decirle "makilakixki''!)

• También se emplea en frases que expresan admiración,

extrañeza, etc...

Gaiztoa da gero!
(¡Qué malo es!)

Ederra da gero etxe hori!

(¡Qué hermosa es esa casa!)

Zergatik gero?
(¿Por qué, pues?)

70
• BIDEAN ZETORRELA, ILUNDU EGIN ZUEN

Él morfema -(e)la puede tener también, además de otros

que veremos más adelante, un significado temporal equivalente
al de las frases introducidas por cuando, mientras, etc.

Bidean zetorrela ilundu egin zuen.

(Mientras venía por el camino oscureció)

Etxera zihoala erori zen.

(Se cayó cuando iba a casa)

Lanean ari naizela musika entzuten dut.

(Mientras trabajo suelo escuchar música)

Hamar urte nituela ikasi nuen hori.

(Eso lo aprendí cuando tenía diez años)

• BIDEAN ZETORRELARIK, ILUNDU EGIN ZUEN

En todos los casos se podría utilizar igualmente la forma

-(e)larik, que hace más evidente este significado adverbial:

Bidean zetorrelarik ilundu egin zuen.

Etxera zihoalarik erori zen.
Lanean ari naizelarik musika entzuten dut.
Hamar urte nituelarik ikasi nuen hóri.

Más tarde estudiaremos este sufijo con mayor detenimiento.

71
 0 "BEREA ZELAKOAN HARTU ZUEN"

El significado de -(e)lakoan podría traducirse por "en la

creencia de que", "pensando que", etc.

Egokia delakoan erosi dugu.

(Lo hemos comprado pensando que es apropiado)

Osteguna zelakoan etorri ziren.

(Vinieron pensando que era jueves)

Han zinelakoan deitu genuen.

(Llamamos pensando que estabas allí)

• USTE USTELA

Monika eta Krisostomo orain bi urte ezkondu ornen ziren. Gauzak,

ordea, ez ornen doaz orain hasieran bezain goxo. Dirua falta da etxean
eta ez batak eta ez besteak ez ornen dute lan egiteko gogo handiegirik.
Hori déla eta haserre bizian ibiltzen dirá elkarrekin. Egun batean, honela
esaten dio emazteak senarrari:
—Mixerable izugarria zara. Zazpi milioi nituelakoan ezkondu ornen
zinen nerekin!
Eta besteak:
—Oker zaude, bihotza. Hogei zenituela usté nuen nik.

• NEREA ZELAKOAN

Juezak akusatuari:
—Egia al da etxe horretan atzeko leihotik sartu zinela goizeko hiruretan?
—Bai, jauna. Halaxe izan zen...
—Eta zergatik egin zenuen hori?
—Nere etxea zelakoan...
—Zure etxea zelakoan? Eta zergatik egin zenuen ihes emakume hau
ikusitakoan?
—Nere andrea zelakoan...

1. Usté ustela: suposición errónea (podrida); hasieran bezain goxo: tan dulcemente como al
comienzo, ez batak eta ez besteak: ni el uno ni el’otro; haserre bizian: en continuo (vivo)
altercado;
2. Ihes egin: huir, escaparse; ikusitakoan: al ver.

72
"MAKILA GERA ARAZTEKO ESKATU ZION"

• ERAZI/ARAZI

El factitivo erazi o arazi significa hacer realizar algo,

obligar a hacer algo. La forma que le precede suele ser un
participio al que a menudo se le suprime la terminación -i o

jan arazi hacer comer

edan arazi hacer beber
etor arazi hacer venir
geldi arazi hacer detener(se)

Puede aparecer fundido eni una palabra con el primer

elemento verbal:

sarrerazi (sartu + erazi) hacer entrar, introducir

amorrarazi (amorratu + arazi) hacer rabiar
jakinarazi (jakin + arazi) hacer saber, comunicar
adierazi (aditu + erazi) hacer entender, explicar
aitorrerazi (aitortu + erazi) hacer confesar
harrerazi (hartu + erazi) hacer tomar

• Ejemplos:

Etxetik atera arazi dugu.

(Le hemos hecho salir de casa)

Ohetik jaiki arazi dute.

(Le han hecho levantarse de la cama)

Medikuak tabakoa utzi arazi dio.

(El médico le ha obligado a dejar el tabaco)

Oker dabilela jakinarazi dio.

(Le ha hecho saber que anda mal)

Egia aitorrerazi diote.

(Le han hecho confesar la verdad)

73
• "MAKILAKIXKI" ESANEZ GERO,
JOTZEN HASTEN ZEN

—(e)Z GERO

a) La partícula -(e)z gero tiene primitivamente un valor

temporal que significa desde que, después de, etc.

Ezkonduz gero Donostian bizi dirá.

(Desde que se casaron viven en San Sebastián)

Ameriketara joanez gero ez du behin ere idatzi.

(Desde que se fue a América no ha escrito nunca)

Karrera bukatuz gero ez du liburu bat ikutu.

(Desde que terminó la carrera no ha tocado un libro)

Sin embargo, a menudo tiene un valor condicional o causal.

Las oraciones de tipo condicional se construyen con partici­

pio + (e)z gero, como puedes ver en los siguientes ejemplos:

Hori jakinez gero ez ginen etorriko.

(De haberlo sabido no hubiéramos venido)

Dirua izanez gero kotxea erosiko nuke.

(Si tuviera dinero compraría un coche)

Nahi izanez gero, erraz egingo du.

(Si quiere, lo hará fácilmente)

Ahal izanez gero, egin ezazu.

(Si puedes, hazlo)

"Makilakixki" esanez gero, joka hasten zen.

(Si se le decía "makilakixki" empezaba a pegar)

Cuando tiene valor causal no se aplica a un participio sino

a una forma conjugada, personal. Lo veremos en el tema 7 de
este curso.

74
 • En el habla occidental -(e)z gero se ha convertido en
ezkero, de forma que los ejemplos precedentes se pronuncia­
rían de la siguiente manera:

Ezkondu ezkero Donostian bizi dirá.

Hori jakin ezkero ez ginen etorriko.
Dirua izan ezkero kotxea erosiko nuke.
Nahi izan ezkero erraz egingo du.
Ahal izan ezkero, egin ezazu.
etc.

• ARIKETAK

7. Cambia las formas condicionales con (baldin) ba por participio + -(e)z

gero. Como en el siguiente ejemplo:

Euria egiten badu, guardasola hartuko dut.

w Euria eginez gero, guardasola hartuko dut.

1 .—Hori esaten badiozu, haserretu egingo da.

2 .—Autobusean joaten bazara merkeago aterako zaizu.
3—Botika hartzen badu, berehala sendatuko da.
4—Berandu etortzen badíra, ez ditugu ikusiko.
5—Telefonoz deitzen badiozu, berehala erantzungo dizu.
6—Frigorifikoan sartzen baduzue, hotzagoa egongo da.
7 —Anaia ikusten badut, esango diot.
8 .—Honela jarraitzen badugu, laster nekatuko gara.
9 .—Giltza ekartzen badigute, gela horretan sartuko gara.
10—Zapatak bustítzen bazaizkizu, katarroa harrapatuko duzu.
11Mozten baduzu, txikiegi geratuko da.
12—Argia pizten badugu, hobeto ikusiko dugu.
13—Puskatzen baldin bada, berria erosiko dugu.
14—Mendira igotzen bazara, itsasoa ikusiko duzu.
15—Garestiegia baldin bada, ez dut erosiko.
16—Handia baldin bada, kotxean eramango dugu.

HURRENGO ZATIA, SOLDADUZKAN, BURUZ IKASI BEHAR DUZU

75
 SOLDADUZKAN

Jaxinto eta Auxtin b¡ soldadu gazte dira. Herritarrak eta

adiskide handiak direnez gero beti elkarrekin ibiltzen dirá. Oso
diferenteak dirá, hala ere, Jaxinto oso baikorra bait da, Auxtin,
berriz, pesimista hutsa. Behar bada, horrexegatik konpontzen
dira ongi: desberdinak direlako.
Egun batean, goardia egiten ari direlarik, honela dio Auxtinek:
-Oker doa mundu hau. Laster ¡zango dugu gerraren bat.
Ikusiko duzu!
Eta Jaxintok, barrez:
—Gerra? Bai zera! Eta gainera, gurí zer? Niri behintzat ez
zait gehiegi inporta.
—Ez zaizula inporta? Txantxetan ari zara, noski.
—Benetan esaten dizut, gizona. Begira... baliteke, noski,
gerra izatea, baina ez izatea ere bai. Orduan alfer-alferrik pasa
dituzu beldur eta estuasun guzti horiek.
—Bai, baina gerra izanez gero, zer?
—Bada, gerra izanez gero bi gauza gerta daitezke: gu hara
bidaltzea edo hemen bertan uztea... Bidaltzen ez bagaituzte, zer
déla eta larritu behar dugu orain?
—Bai, baina bidaltzen bagaituzte?
—Orduan ere bi gauza gerta daitezke: tiroa ematea edo ez
ematea. Tirorik ematen ez badizute, lasai, gizona!
—Bai, baina tiroa emanez gero?
—Bi gauza gerta daitezke: zaurituta gertatzea edo bertan
behera hiltzea. Zaurituta gertatuz gero, sendatu eta kito. Hilez
gero, berriz..., ez dago zertaz kezkaturik: orduantxe amaituko da
gerra guretzat!

Soldadu: soldado; herritar: paisano, del pueblo; baikor: optimista; pesimista hutsa:
completamente pesimista; horrexegatik: por eso mismo; desberdin: desigual; gerraren bat:
una guerra; txantxetan: en broma; baliteke gerra izatea: puede que haya una guerra;
estuasun: apuro; bi gauza gerta daitezke: pueden ocurrir dos cosas; bidaltzen ez bagaituz­
te: si no nos envían; zaurituta gertatzea: resultar herido; ez dago zertaz kezkaturik: no hay
de qué preocuparse.

76
 • GALDERAK

1—Jaxinto eta Auxtin zergatik ibiltzen dira beti elkarrekin?

2— Zergatik dira diferenteak?
3—Zer esaten dio Auxtinek Jaxintori goardia egiten ari direlarik?
4— Zer gerta daiteke gerra bat sortuz gero?
5—Zer gerta daiteke Auxtin eta Jaxinto gerrara joanez gero?
6. —Zer gerta daiteke tiroa emanez gero?
7—Auxtini ez zaio ¡nporta gerran hiltzea. Zergatik?

77
4. IKASKAIA
GOIZ ILUNTZEN BAIT DU
 GOIZ ILUNTZEN BAIT DU

Este tema lo vamos a dedicar a un repaso global del

auxiliar nor-nori-nork cuyo presente acabamos de ver en los
precedentes. Tal auxiliar responde a una combinación de los
siguientes morfemas:

ÑOR NORI NORK

T (da-) T
ZU ZU
0
D i (zki)
GU GU
ZUE ZUE
E TE

El morfema correspondiente a niri es -t, pero cuando le

sigue un morfema nork se transforma en -da-:
Iñakik liburua eman dit.
Zuk liburua eman didazu.

Las formas resultantes, que ya conoces, son las siguientes:

NIRI ZURI HARI GURI ZUEI HAIEI

NIK dizut diot dizuet diet

ZUK didazu diozu diguzu diezu
HARK dit dizu dio digu dizue die
GUK dizugu diogu dizuegu diegu
ZUEK didazue diozue diguzue diezue
HAIEK didate dizute diote digute dizuete diete

Recuerda también que cuando el objeto directo es plural

intercalamos en infijo -zki-:
Zuk liburua ekarri didazu.
Zuk liburuak ekarri dizkidazu.

Este esquema es provisional. Más tarde y a otros niveles, cuando

incluyas el tratamiento de hi, utilizarás otro más acorde con la morfología del
verbo vasco.

81
 £ ADITZ KOMUNZTADURA
Concordancia del verbo

El verbo en euskera es un reflejo condensado de toda la

frase o de los elementos más importantes. Es decir, los morfe­
mas verbales deben concordar con otros tantos sintagmas de la
frase: con un sintagma ñor o zer (objeto directo en oraciones
transitivas), nori o zeri (objeto indirecto) y nork o zerk (sujeto).
He aquí una serie de ejemplos que despiezamos a conti­
nuación:

Jonek niri liburu bat ekarri dit.

Zuk niri gezurra esan didazu.
Nik zuri argia piztu dizut.
Guk Martini dena kontatu diogu.
Zuk gurí ordua galdetu diguzu.
Zuek haiei burla egin diezue.
Amak haurrari patatak jan arazi dizkio.
Nik zuri argazkiak erakutsi dizkizut.

NORK NORI ZER ZER NORI NORK

Jonek niri liburu bat ekarri d i t —
Zuk niri gezurra esan d i da zu
Nik zuri argia piztu d i zu t
Guk Martini dena kontatu d i 0 gu
Zuk guri ordua galdetu d i gu zu
Zuek haiei burla egin d i e zue
Amak haurrari patatak jan arazi d i zki 0 —
Nik zuri argazkiak erakutsi d i zki zu t

82
 • ARIKETAK

1. Bete itzazu hutsuneak nor-nori-nork formak erabiliz:

1 .—Medikuak gripea sendatu ... Emeteriori.

2—Aitak semeari zigarroa bota arazi ...
3—Nik mesede bat eskatu behar ... zure anaiari.
4 —Ondo portatuz gero sari txiki bat emango ... nik zuei.
5 .—Zuk niri ez ... ezer kontatzen.
6 .—Erregeek baloi handi bat ekarri ... haurrari.
7 .—Eta zuei, zer ekarri ... Erregeek?
8—Zuek niri beti gaizki hitz egin arazten ...
9 .—Marisak argia itzali ... bere ahizpari.
10 .—Herritarrek bilera bat eskatu ... alkateari.
11 .—Alkateak bihar etortzeko esan ... herritarrei.
12—Guk Beñardori egia esan araziko ...
13.—Zure lagunak oso okupatua dagoela erantzun ... (niri).
14—Nik zuri gauza barregarri bat kontatu behar ...
15—Nekanek gurí ez ... hitz egin nahi.
16—Zuei, zer ekarri ... izeba Karmelek?
17—Zuk niri gaizki ulertu ... dena.
18 .—(Zuk) zergatik kendu ... aulkia neskari?
19 — (Zuek niri) zer ekarriko ... Paristik?
20—Ahizpak (gurí) egia zelakoan kontatu ... hori.
21—(Nik zuei) laster konponduko ... arazoa.
22—Zuk niri behinere ez ... kasorik egiten.
23—Guk zerbait erregalatu behar ... aitonari.
24 .—Zuk gurí ez ... egia osoa esan.
25—Inesek, sari bat irabazi duela esan ... niri.
26 .—(Zuri) zer esan ... andre horrek?
27 .—Zuek poz handia emango ... nere gurasoei.
28 .-Guk zuri ez ... inolako kalterik egin.
29 .—Zenbat zor ... nik zuri?
30—Zuk gatz gehiegi botatzen ... zopari.
31 .-Nik zure lagunei ez ... horrelakorik aipatuko.
32—Guk horiei ez ... ezer sinesten.
33—Horiek kanpoan zinela esan ... gurí.
34—Horiek, zenbat kobratu ... zuri?
35—Botika hauek on handia egingo ... zuri.

36—Nik amari lore batzuk erosi ...

37 .—Gudariek armak kendu ... etsaiei.
38—Agure honek gezur izugarriak kontatzen ... guri.
39 .—Eguzkiak berehala lehortuko ... frakak niri.
40 .—Lapurrek balio handiko gauzak eraman ... guri.
41-Nik zuri galdera bat egin nahi ...
42 .—Amak etxeko giltzak utzi ... Lurdesi.
43 .—Nik asko laguntzen ... mutil horiei.

83
 44—Guk hezurrak zakurrari botatzen ...
45—Zuk dena kontatzen ... nere lagunei.
46—Aitak semeari paper guztiak bildu arazi ...
47 —Zuk gurí diru asko zor ...
48—Nik (zuei) arratsaldean ekarriko ... paperak.
49—Horiek niri errespeto gutxi ...
50—Nik Pellori poxpoluak utzi ... eta gero berak (niri) ez ... bueltatu.

2. Esaldi hauek euskaraz eman itzazu:

1 —¿Qué te han preguntado?

2 — No me han preguntado nada.
3 .—¿Qué les has traído a los niños?
4—Les he traído un camión pequeño.
5—Esa chica a mí no me habla.
6 .—¿Qué le has hecho (pues)?
7—No le he hecho nada.
8 —Nadie me ha dicho nada.
9 .—¿Por qué nos dices eso?
10—Porque me dáis rabia (amorrua).
11 .—Tengo que decirte una cosa.
12 .—Tengo que pediros algunos favores.
13.—A este profesor no le entendemos nada.
14—Te hemos dejado el pescado en el frigorífico.
15—Me tenéis que enseñar vuestra casa.
16—¿Dónde nos habéis dejado los libros?
17—Les hemos enviado una carta.
18 .—Pero no nos han contestado.
19—No puedo creerte.
20—¿Qué te ha dicho ese sinvergüenza?
21—Tu hija me ha enseñado sus juguetes.
22 .—Kepa siempre nos dice palabras bonitas, pero nunca nos da una
peseta.
23 .—Os sacaré varias fotos.
24 .—A tu padre le tendremos que decir la verdad.
25—Te he dicho que estés quieto.
26—¡Os he dicho que no!
27—Nos han respondido que sí.
28—Tu madre me ha dicho que va al médico.
29—¿Me dice (me dirá) la hora por favor?
30—Esta aspirina te quitará enseguida el dolor de cabeza.
31 .—¿Cuándo me pagaréis?
32—Te he comprado una cosa muy bonita.

84
Hurrengo irakurgaia, Urtaroak, ongi ulertzeko hitz hauek jakin
behar dituzu. Ikas itzazu.

urtaro: estación del año

urtebete: año completo
ondorio: consecuencia
berotasun: calor
lehortasun: sequedad, aridez
labur: breve
(-en) arabera: según, conforme a
sasoi: temporada, sazón.
hosto: hoja de árbol o planta
soro: campo (de siembra)
esaera: dicho, proverbio
gailur: cumbre, cima
elur: nieve
urtu: derretir
kantari: cantor
soinu: sonido
jaioberri: recién nacido
kantu: canto
nahasi: mezclar, revolver
usain: olor
izadi: naturaleza
irakin: hervir
zain: vena
etorrera: venida, advenimiento
maiz: amenudo
uzta garaia: época de cosecha
izan ezik: salvo, excepto
lurralde: territorio, comarca
eguzkitsu: soleado
arto: maíz
mahats: uva
fruitu: fruto
hazi: semilla
erein: sembrar:
argitu: 1. aclarar. 2. amanecer
izotz: hielo.
izoztu: helado.
kontuz ibili: andar con cuidado
gaisotasun: enfermedad
gabonak: fiestas de Navidad
Gabon zahar: Noche Vieja.
Urteberri: Año Nuevo
epeltasun: tibieza, calor suave
jaurti: lanzar, arrojar
ikusgarri: digno de verse
euritsu: lluvioso
ogitsu: abundante en trigo o pan

85
 URTAROAK

Lurra etengabe jiraka dabil eguzkiaren inguruan. Buelta osoak urte-

bete irauten du eta horren ondorioz urtaroak ditugu.
Lau dirá urtaroak: udaberria, uda, udazkena eta negua.
Urtaro bakoitzeko berotasuna eta lehortasuna ez dirá berdinak iza-
ten eta egunak ere luzeagoak edo laburragoak izaten dira urtaroen arabera.
Udaberria martxoaren 21ean hasten da eta 93 egun irauten du
gutxi gora-behera. Urteko sasoi honetan eguzkiak neguan baino gehiago
berotzen du eta berotasun horri esker zuhaitzak hostoz jazten hasten dira.
Soroak eta zelaiak ere mila koloretako lorez apaintzen dira. Apirileko
lorea, urrea baino hobea dio esaera zahar batek. Mendi gailurretako
elurra urtu ondoren goitik behera saltoka jaisten dira erreka kantariak eta
beren soinu alaia txori jaioberrien kantuekin nahasten da. Usain gozoz eta
kolore biziz betetzen da izadi osoa. Gorputzeko odola ere udaberriaren
etorrera sumaturik irakiten hasten da gure zainetan eta bizitzeko gogo
handiagoa sentitzen dugu.
Uda ekainaren 21ean hasten da eta bera izaten da urteko egunik
luzeena. Euskal herrian, antzinako ohitura zaharrari jarraituz, San Juan
suak pizturik ospatzen dugu udaren etorrera. Udan eguzkiaren berotasuna
handiagoa izaten da eta maíz handiegia ere bai, gogorregi jotzen duelako.
Abuztuan oporrak izaten dira eta orduan eskolak eta lantegiak itxita itsas
aldera joaten da jendea beroari ihes egiteko. Bete-beteak egoten dira
hondartzak. Horregatik, batzuek mendi aldera joan nahiago izaten dute.
Baserritarrek, ordea, ez dute opor handirik izaten, uda uzta garaia
izaten bait da. Aspaldiko denboretan garia biltzen zuten gure nekazariek
baina gaurko egunean gari gutxi ereiten da Euskal herrian, Araban eta
Nafarroan izan ezik, bi lurralde hauek besteak baino lehorragoak bait dira.
Belarra ere udan ebakitzen da eta ondo lehortu ondoren negu aldean
abereei jaten emateko biltzen da.
Irailean udazkena dator. Udazkenean egunak gauak baino motza-
goak izaten dira. Haizea ere freskoagoa izaten da, gauean batez ere.
Zuhaitzek beren hostoak galtzen dituzte eta izadi osoa urre kolorez jazten
da. Garai honetan artoa, mahatsa eta beste zenbait fruitu biltzen dira eta
toki askotan hurrengo urterako hazia ere ereiten da. Udazkena, uda eta
neguaren arteko zubia da: Azaroa hotz, negua motz; azaroa bero negua
gero dio beste esaera batek.
Urteko egunik laburrena abenduaren 21a da. Orduantxe hasten da
negua. Neguan eguzkiaren indarra oso ahula da, berandu argitzen eta
goiz iluntzen bait du. Hori déla eta, beste esaera hau ere aipatzen da:
Abenduko eguna, argitu orduko iluna. Urtarrila eta otsailean elurra eta
izotza egiten du. Errepideak ere izoztuta egoten dira behin baino gehiago-
tan eta orduan kontu handiz ¡bilí behar izaten da istripurik ez gertatzeko.
Urtarril hotza, neguaren bihotza esaten da.

86
 Neguan arropa lodiagoa erabiltzen dugu eta gaisotasunak ere erra-
zago harrapatzen ditugu: katarroak eta gripeak, esate baterako, urteko
beste garaietan baino ugariagoak izaten dira. Horregatik, negua zaharren-
tzat ez da atsegina ¡zaten. Zaharrek beldurra diote neguko hotzari, eta
hortik dator beste esaera hau:
gaur hotza,
bihar izotza,
etzi elurra,
banuen beldurra.
Hala ere, neguak baditu bere une pozgarriak ere: Gabonak, Gabon
zahar eta Urteberri egunak, adibidez, neguan ospatzen ditugu. Jai egokiak
etxeko epeltasunean igarotzeko. Eta elurra egiten duenean ere pozik ibil-
tzen dira umeak eskolara joan gabe elkarri elur pilotak jaurtitzen eta
elurrezko irudi ikusgarriak eginez.
Negua gogorra da, baina hala ere, eta beste esaera batzuek diote-
nez, neguko euriek eta izotzek urte aberatsa ekartzen ornen dute:
izotz urte, gari urte
urte euritsu, urte ogitsu
izotzak eta euriak dakartzate gariak.

• GALDERAK

1—Zeren inguruan ibiltzen da lurra jiraka?

2.—Zenbat irauten du buelta bakoitzak?
3Zenbat eta zein dira urtaroak?
4—Berotasuna berdina al da urtaro guztietan?
5—Zenbat irauten du udaberriak? (letraz)
6—Zer gertatzen zaio mendietako elurrari udaberria datorrenean?
7—Ñola egoten da izadia udaberrian?
8—Zer sumatzen dugu odola irakiten hasten denean?
9—Zein izaten da urteko egunik luzeena?
10.—Batzuetan bero handiegia egiten du udan. Zergatik?
11—Abuztuan eskolak eta lantegiak itxita egoten dira. Zergatik?
12—Jendea zertarako joaten da hondartzetara?
13—Batzuek, hala ere, mendira joan nahiago izaten dute. Zergatik?
14—Araban eta Nafarroan Gipuzkoan eta Bizkaian baino gari gehia-
go ereiten da. Zergatik?
15.—Zertarako gordetzen da udako belarra?
16—Noiz jaiotzen dira zuhaitzetako hostoak eta noiz erortzen?
17—Nolako kolorea izaten du izadiak udazkenean?
18—Noiz hasten da negua?
19.—Luzea izaten al da egun hori?
20—Indar handia izaten al du eguzkiak neguan?
21—Noiz argitzen du eta noiz iluntzen neguan?
22—Neguan, zergatik ¡bilí behar da kontu handiz errepideetan?
23—Gaisotasun asko harrapatzen al dira neguan?

87
 "GOIZ ILUNTZEN BAIT DU"

BAIT

Bait es una partícula con una función parecida a la de las

castellanas pues, que, etc., utilizadas con un valor causal-
explicativo.
Gaur ez naiz aterako, nekatua bait nago.
(Hoy no saldré, pues estoy cansado)
Neguan oso motzak dirá egunak, goiz iluntzen bait du.
(En invierno ios días son muy cortos, pues oscurece temprano).
Ez ditut erosiko, garestiak bait dirá.
(No las compraré, pues son caras)
Ez zen insten, motza bait zen.
(No llegaba, pues era corto)
Ezin zuen ordaindu, dirurik ez bait zuen.
(No podía pagarlo, pues no tenía dinero).
Ez ginen aspertzen, gazteak bait ginen.
(No nos aburríamos, pues éramos jóvenes).

Bait puede escribirse separado del verbo o unido a él. En

el segundo caso lo verás escrito de acuerdo con los cambios
fonéticos producidos en la lengua hablada y que, de momento,
no explicamos.
nekatua bainago.
goiz iluntzen baitu.
garestiak baitira.
motza baitzen.
dirurik ez baitzuen.
gazteak baikinen.
etc.

• Recuerda que el valor de bait es equivalente al de la

conjunción eta utilizada con valor causal:
Arratsalde epela zegoen, udazkena bait zen.
= Arratsalde epela zegoen, udazkena zen eta.
(Hacía una tarde templada, pues era otoño)
Inork ez zuen maite, oso harroa bait zen.
= Inork ez zuen maite, oso harroa zen eta.
(Nadie le quería, pues era muy orgulloso)

88
 • ARIKETAK

3. EsaIdi hauetan eta-ren ordez bait erabil ezazu:

1Etxera joan behar dugu, berandu da eta.
2—Lantegiak itxita daude gaur, jai eguna da eta.
3.—Itzali ezazu sua, ura irakiten hasi da eta.
4.—Gela hau desegokia da lanerako, ilunegia da eta.
5—Soineko hori ez zait gustatzen, itsusia da eta.
6.—Nafarroan gari asko ereiten da, lurralde eguzkitsua da eta.
7.—Sororak lorez bete dirá, udaberria iritsi da eta.
8.—Etxean geldituko gara, euria ari du eta.
9—Mutikoa klinikan dago, besoa puskatu du eta.
10.—Arratsaldean ez gara aterako, lan handia dugu eta.
11.—Usain gozoa dago hemen, Arantxak loreak ¡pini ditu eta.
12—Ez duzue telebistarik ¡kusiko, ez dituzue lanak bukatu eta.
13—Ezin genuen ezer erosi, dirurik ez genuen eta.
14—Eguraldi gozoa dugu gaur, eguzki epela dago eta.
15,—Albertok argituko digu hori, asko daki eta.
16—Azkar jan zuen dena, goseak zegoen eta.

4. Beste hauetan bait-en ordez eta erabil ezazu:

1—Laster sendatuko zara, botika hau oso ona bait da.
2—Arratsean su handia egingo dute plazan, bihar San Juan bait da.
3—Sar itzazue Coca-Colak frigorifikoan, lehenago hoztuko bait dirá.
4—Berehala asmatuko duzu hori, neska azkarra bait zara.
5—Laster urtuko da elurra, martxoan sartu bait gara.
6.—Jende asko bildu zen hara, istripu bat gertatu bait zen.
7—Kontuz ibili zaitez bidean, izotza bait dago.
8—Katarroa harrapatuko duzu, goitik behera bustia bait zaude.
9—Ezin genuen aparkatu, kotxe gehiegi bait zegoen.
10—Irakaslea haserre dago, ikasleak gaizki erantzun bait dio.

5. Itzul itzazu esa¡di hauek bait erabiliz:

1—Las tiendas estarán cerradas, pues son las siete y media.
2—No conocí a tus amigos, pues vinieron tarde.
3—Hoy no hay pan, pues es domingo.
4—Enciende la luz, que verás mejor.
5.—Inés no vendrá hoy, pues está enferma.
6.—Iremos en autobús, que será más barato.
7—Vamos a la playa, que hace mucho calor.
8.—Tendremos que entrar por la ventana, pues se nos ha olvidado la
llave.
9—Hablaré con Miren mañana, pues vendrá a la oficina.
10 .—Compra ese otro libro, que es mejor.
11 —Estoy cansado, pues he hablado demasiado.
12 —Hemos elegido esta mesa, pues era mayor que la otra.

89
 UMOREA

• EZ DA HEMEN BIZI

Endrike Elgoibarko Udaletxeko goardia saiatua da. Goiz batean mul­

ta txartel bat ematen diote etxe batera eramateko eta bizikleta hartuta
hara doa azkar-azkar. Iristen denean txirrina jotzen du eta andre batek
irekitzen dio atea.
—Gorka Gutiérrez hemen bizi al da?
—Ez, jauna...
—Ezetz? Paper honetan hórrela jartzen du, behintzat.
—Ez da, bada, hemen bizi... herenegun hil baitzen.

Txartel: cédula, papel impreso de tamaño reducido.

• ANTROPOPOFAGO IKASIA

Esploradore bat Pazifikoko isla batean galdu da. Bertakoek gizona

hartu eta pertz handi batean sartzen dute jateko asmotan, antropofagoak
baitira. Larri dago gure gizona. Antropofagoen buruzagia sua piztera hur-
biltzen da eta ingelesez agurtzen du esploradore gaisoa. Hau harritua
geratzen da besteak oso hizkuntza dotorea erabili baitu.
—Aizul —esaten dio—. Non ikasi duzu ingelesez?
—Oxford-en; hango unibetsitatean ibilia bainaiz.
—Eta, hala ere, gizonak jaten dituzu?
-Bai, jauna. Orain, ordea, tenedore eta labanaz...

Pertz: caldera.

90
 • BENETAN

Gizon batek belarrondoko eder bat ematen dio beste batí eta honek
eskua aurpegira eramanez, honela galdetzen dio haserre:
—Aizu! Ñola egin didazu hau, txantxetan ala benetan?
—Benetan, benetan, gizona!
—A! Niri horrelako bromak ez baitzaizkit gustatzen...

• AUZITEGIAN

—10.000 pezeta ordaindu behar dizkiozu jaun honi irainak eta hitz
itsusiak esateagatik. Ba al duzu ezer esateko?
—Pozik esango nuke, bai, baina ez naiz ausartzen; garestiegia bait
da...

Auzitegi: juzgado; ¡rain: injuria.

91
 HITZ ELKARTUAK ETA ERAKARRIAK
Palabras compuestas y derivadas

En euskera, al igual que en otras lenguas, disponemos de dos

recursos fundamentales para la producción de léxico: la composición y la
derivación. Aunque breve, debemos hacer una referencia a ambos proce­
dimientos.

1. HITZ ELKARTUAK
Palabras compuestas

Las formas de composición más utilizadas son las siguientes:

a) Hay pares de palabras coordinados por eta que se convierten

en palabras compuestas una vez suprimida la citada conjunción. La nueva
palabra es normalmente plural y ortográficamente aparece unida por un
guión:
neska-mutilak chico(s) y chica(s)
senar-emazteak matrimonio: marido y mujer
seme-alabak los hijos: hijo(s) e hija(s)
anai-arrebak hermanos: hermano(s) y hermana(s)
aiton-amonak los abuelos: abuelo(s) y abuela(s)
osaba-izebak los tíos: tío(s) y t/afs)
joan-etorriak idas y venidas
etc.

b) La composición más corriente es la formada por un par de

sustantivos, que ortográficamente pueden ir separados o escritos en una
única palabra:
sagar + ardo —>
sagardo (sidra)
bizi + modu —►
bizimodu (tipo de vida)
esku + hitz —►
eskutitz (carta)
itsaso + ontzi —►
itsasontzi (barco)
lore + ontzi —►
lore ontzi (florero)
tren + bidé —>
trenbide (ferrocarril)
errege + bidé —>
errepide (carretera)

Normalmente, el elemento suprimido en estos compuestos es un morfema genitivo

(-en» -ko), de modo que itsasontzi viene de itsasoko ontzi, trenbide de frenaren bidé,
etcétera.

92
 En la lectura precedente nos han salido las siguientes: elur pilota
(pelota de nieve), mendi gailur (cima de monte), uzta garai (tiempo de
cosecha), uztail (uzta hil, mes de la cosecha, de la mies, julio), San Juan
sua (fuego de San Juan), belarmeta (pila, montón de hierba), Euskal
herri (Euskara herri).

c) Tenemos, asimismo, compuestos de verbo y sustantivo:

idatzi + makina -* idazmakina (máquina de escribir)
gelditu + toki -* geltoki (estación)
eseri + leku -* eserleku (asiento)
etc.

En estos casos se suprime la terminación -t(z)eko, de modo que los ejemplos

anteriores vendrían de idazteko makina, gelditzeko tokia, esertzeko lekua, etc.

d) Abundan también los compuestos de nombre y adjetivo. En la

lectura anterior no han salido los siguientes:
uda + berri -► uda berri (primavera)
urte + berri Urteberri (Año Nuevo)
urte + bete ** urtebete (año entero)
gau + on + *zahar- Gabon zahar (Noche Vieja)

En tales compuestos no se suprime ningún elemento.

UMOREA

• SENAR-EMAZTEAK

Seme txikiak aitari:

—Aita, zer dirá "senar-emazteak"?
—Bada... gizona eta andrea. Ni, adibidez, senarra naiz eta ama,
berriz, emaztea...
—Eta ni handia egiten naizenean zer ¡zango naiz, senarra ala emaztea?

93
2. HITZ ERAKARRIAK
Palabras derivadas

Las palabras derivadas se forman añadiendo un morfema derivativo

a un lexema. Tal morfema puede ser un prefijo, un infijo o un sufijo. En
euskera son más abundantes los sufijos que los prefijos e infijos.
Este curso mencionaremos algunos de los sufijos más utilizados.
Empezaremos con los tres siguientes:

-TASUN
El sufijo -tasun se emplea para formar palabras de significado
abstracto. Por ejemplo:

handi handitasun (grandeza)

eder —► edertasun (hermosura)
zale —► zaletasun (afición)
maite —► maitasun (amor)
zintzo —► zintzotasun (honradez)
askatu askatasun (libertad)
aberats —► aberastasun (riqueza)
bat —► batasun (unidad)

En la lectura precedente nos han salido berotasun (calor), epelta-

sun (tibieza), lehortasun (sequedad), gaisotasun (enfermedad).

-KA
El sufijo -ka implica un significado modal de acción:
buelta -* bueltaka (a vueltas)
presa —►
presa ka (de prisa)
korri —>
korrika (corriendo)
bultza —►
bultzaka (a empujones)
jo —►
joka (pegando)
kolpe —►
kolpeka (a golpes)
tiro —►
tiroka (a tiros)
oihu —>
oihuka (a gritos, gritando)
keinu keinuka (por señas)
dei —>
deika (llamando)

En la lectura nos han salido jiraka (a vueltas, girando) y saltoka (a

saltos, saltando).

94
-TSU
El sufijo -tsu produce adjetivos que significan posesión más bien
abundante de algo. Por ejemplo:

indar —► indartsu (fuerte)

behar —► behartsu (menesteroso)
zorion —► zoriontsu (feliz)
jakin —► jakintsu (sabio)
kemen -► kementsu (valeroso)
ospe —> ospetsu (famoso)
urte —> urtetsu (añoso)
bake —► baketsu (pacífico, apacible)
ile —► iletsu (peludo)
balio —► baliotsu (valioso)

En la lectura anterior nos han salido eguzkitsu (soleado), euritsu

(lluvioso) y ogitsu (abundante en trigo o pan).

UMOREA

• JAKINTSUA

Aitorrek bere amatxori:

—Ama, aita zergatik da burusoila?
—Oso jakintsua delako. Jakintsuek asko pentsatzen dute eta ilea
erori egiten zaie...
—Hara! Eta zu, orduan, zergatik zara horren iletsua?

Burusoil: calvo

• MAKINA OSPETSUA

Antikuario batek erosle batí:

—Ikusi, ikusi idazmakina hau! Oso baliotsua da, Víctor Hugo ospe-
tsuak erabili baitzuen!
—Víctor Hugok? Tira, tira, gizona! Adarra jotzen ari zara, ala? Garai
hartan ez zegoen idazmakinarik eta...
—Hortxe dago, bada, honen balioa!

Erosle: comprador; baliotsu: valioso.

95
 • ENZIKLOPEDIA BALIOTSUA

Liburu saltzaile bat etxez-etxe dabil liburuak saltzen. Egun batean

ikasle baten amak irekitzen dio atea eta honela esaten dio saltzaileak:
—Enziklopedia hau munduko onena da. Zure semeak hemendik ikas-
ten badu, karrera erdia aprobatua du, batere nekatu gabe...
—Bai? Orduan, bi enziklopedia emaizkidazu!

Liburu saltzaile: vendedor de libros; etxez-etxe: de casa en casa; emaizkidazu: deme(los).

• OFIZIAL KEMENTSUA

Mattin Donibaneko Lizeora joaten da eta alfer samarra denez gero

egun batean honela esaten dio irakasleak:
—Ez zara batere saiatzen, Mattin. Napoleón zure adinean armadako
ofizial kementsua zen...
—Bai, jauna. Eta zurean enperadore...

Kementsu: valiente; alfer samarra denez gero: como es bastante vago; adin: edad.

• ZINTZOTASUNA ETA ZUHURTASUNA

Gizon urtetsu batek honela esaten dio bere seme bakarrari:

—Seme! Zoriontsu bizi nahi baduzu bi gauza beharko dituzu bizitzan:
zintzotasuna eta zuhurtasuna:
—Bai, aita! Eta zer da zintzotasuna?
—Agindutakoa zintzoki betetzea...
—Eta zuhurtasuna?
—Bada-ezpada ere inori ezer ez agintzea...

Zintzotasun: honradez; zuhurtasun: prudencia; urtetsu: que tiene años; agindu: prometer;
agindutakoa zintzoki betetzea: cumplir formalmente lo prometido.

96
 • ZALDIETAN BUELTAKA

Krisostomo gizon heldua da eta aski serioa. Hala ere, egun batean
denbora luzea darama tiobiboetan bueltaka zaldi baten gainean.
Lagun batek ikusten du eta honela galdetzen dio harrituta:
—Zer ari zara hor arratsalde osoan bueltaka gelditu gabe?
Eta Krisostomok lotsa handirik gabe:
—Zera... jabeak bost mila duro zor dizkit eta ez dut horiek kobratzeko
beste modurik aurkitzen...

HURRENGO IPUINA, GALTZAGORRI ETA NEKAZARI BEHARTSUA,

BURUZ IKASI BEHAR DUZU. Itzulpena erantzunetan dator.

97
 GALTZAGORRI ETA NEKAZARI BEHARTSUA

Behin batean nekazari pobre bat garia ereiten hasi zen soro batean.
Horretan ari zelarik Galtzagorri deabrua agertu zen eta honela mintzatu
zitzaion:
—Zer ari zara hor, ergel hori? Soro hau nerea da eta debekatua dago
hemen sartzea. Alde hemendik berehala, bestela damutuko zaizu!
Eta nekazariak erantzun zion:
—Zaude piska bat eta entzun ezazu esango dizudana. Ni nekazari
behartsua naiz eta ez dut beste lurrik garia ereiteko. Hemen ereiten ez
badut, nere familia goseak hilko da.
—Tratu bat egingo dugu orduan —esan zion Galtzagorrik—. Nik neure
soroa utziko dizut, zuk lan egingo duzu eta ateratzen dena erdi bana
egingo dugu.
—Ongi da —erantzun zion nekazariak—. Eta gaizki iruditzen ez bazai-
zu, lur gainekoa neretzat ¡zango da eta lur azpikoa zuretzat.
Galtzagorrik baietz erantzun zion, ados zegoela. Eta alde egin zuen
irribarre maltzur batekin.
Nekazaria langile saiatua zen eta lan handia egin zuen soro hartan.
Uztailaren erdirako garia heldu zen eta orduan nekazaria ebaki eta sortak
egiten hasi zen. Horretan ari zelarik Galtzagorri azaldu zen infernuko
lagun pilo batekin. Nekazariak gari sortak bildutakoan errotara eraman
zituen eta gari ona zenez gero diru mordoa eman zioten. Bitartean Galtza­
gorri eta bere lagunak lur azpiko sustraiak ateratzen aritu ziren lehertu
arte, baina errotara eraman zituztenean ez zieten deus ere eman.
Haserre zegoen Galtzagorri, eta honela esan zion nekazariari:
—Ederki engainatu nauzu oraingoan, hurrengoan, ordeá, ez da horre-
lakorik gertatuko: lur gainekoa neretzat ¡zango da eta azpikoa zuretzat!
—Ongi da, Galtzagorri jauna —esan zion nekazariak.
Orduan nekazariak erremolatxa erein zuen eta biltzeko garaia iritsi
zenean hantxe agertu zen Galtzagorri berriro ere bere lagun taldearekin.
Pozaren pozez eta gehiegi nekatu gabe gaineko hostoak ebaki eta azokara
eraman zituzten. Hosto haiek, ordea, ez zuten ezertarako balio eta zieten
ezer eman. Bitartean nekazariak erremolatxak atera zituen lurpetik eta
azokara eramanik diru mordoa atera zuen berriz.
Bigarren aldiz bere burua engainatuta ikusirik Galtzagorri, lotsaren
lotsaz, ez zen gehiago agertu eta soroaren jabe bakarra nekazaria geratu
zen.

98
 • GALDERAK

1—Zertan hasi zen nekazaria soro hartan?

2 .—Nor agertu zen orduan?
3—Deabruak alde egiteko esaten dio nekazariari. Zergatik?
4—Galtzagorrik tratu bat egingo dutela esaten dio nekazariari. Zein da
tratu hori?
5 .—Noizko heldu zen garia?
6—Norekin agertu zen Galtzagorri nekazaria gari sortak egiten ari zelarik?
7—Zer egin zuen nekazariak gari sortak bildutakoan?
8 .—Zer eraman zuen Galtzagorrik errotara?
9 .—Bigarren aldian ere garia erein zuen nekazariak?
10—Galtzagorrik erremolatxa hostoak eraman zituen azokara eta ez zio-
ten ezer eman. Zergatik?
11—Zergatik zen lotsa Galtzagorri?
12—Azkenean, nor geratu zen soroaren jabe.

Deabru: demonio; ergel: necio; debekatu: prohibir, prohibido; alde hemendik!: ilargo
de aquí!; damutuko zaizu: te pesará, te arrepentirás; zaude piska bat: espera un poco;
esango dizudana: lo que te diré, lo que voy a decirte; tratu: trato; ateratzen dena: lo
que salga; erdi baña egin: repartir a medias; ados egon: estar conforme; irribarre
maltzur: sonrisa astuta; heldu: madurar; sorta: manojo, gavilla; infernu: infierno; pilo:
montón; errota: molino; sustrai: raíz; deus ez: nada; engainatu nauzu: me has enga­
ñado; pozaren pozez: con gran alegría; ez zuten ezertarako balio: no servían para
nada; bere burua engainatuta ikusirik: al verse engañado; lotsaren lotsaz: de pura
vergüenza; jabe: dueño.

99
• SUBORDINAZIOA

1. DEABRUAK: "Zer ari zara nere soroan?".

Zer galdetzen dio deabruak nekazariari?
2. DEABRUAK: "Soro hau nerea da eta debekatua dago hemen sartzea".
Zer adierazten dio deabruak nekazariari?
3. DEABRUAK: "Alde (egin ezazu) hemendik!".
Zer agintzen dio deabruak nekazariari?
4. NEKAZARIAK: "Zaude piska bat eta entzun!"
Zer eskatzen dio nekazariak deabruari?
5. NEKAZARIAK: "Ni nekazari behartsua naiz eta ez dut beste lurrik
garia ereiteko".
Zer aitortzen dio nekazariak deabruari?
6. GALTZAGORRIK: "Nik neure soroa utziko dizut eta zuk lana egingo
duzu".
Zer esaten dio Galtzagorrik nekazariari?
7. GALTZAGORRIK: "Ederki engainatu nauzu oraingoan, hurrengoan,
ordea, ez da horrelakorik gertatuko".
Zer esaten dio Galtzagorrik nekazariari?

OHARRAK

• POZAREN POZEZ

Una forma de intensificar ciertas expresiones de tipo modal

consiste en la repetición de un término con la construcción
...-aren ... -z:
Beldurraren beldurrez de puro miedo
nekearen nekez de puro cansancio
pozaren pozez de puro contento
lotsaren lotsaz de pura vergüenza

100
• BERE BURUA ENGAINATUA IKUSIRIK

El curso pasado decíamos que las acciones recíprocas se

expresan en euskera por medio de elkar:
Guk ederki ezagutzen dugu elkar.
(Nosotros nos conocemos muy bien el uno al otro)
Osaba eta iloba elkarrekin bizi dirá.
(El tío y el sobrino viven juntos)
Peruk eta Mattinek dena kontatzen diote elkarri.
(Perú y Mattin se cuentan todo)
Bego eta Jon elkarren ondoan bizi dirá.
(Bego y Jon viven el uno junto al otro)
Elkarrengana hurbildu ziren.
(Se acercaron el uno hacia el otro)
Romeok eta Julietak elkar maite zuten.
(Romeo y Julieta se amaban mutuamente)

Las acciones reflexivas se expresan por medio de un pose­

sivo intensivo (bere, neure, zeure...) y la palabra burua:

Gehiegi maite du bere burua.

(Se quiere demasiado a sí mismo)
Zaindu ezazu zeure burua.
(Cuídate)
Neure buruarekin ari nintzen hizketan.
(Hablaba conmigo mismo)
Hori geure burua engainatzea da.
(Eso es engañarnos a nosotros mismos).
Romeok eta Julietak bere burua hil zuten.
(Romeo y Julieta se suicidaron)

101
 • ZOR GEHIEGI

Gizon batek zor handiak ditu eta azkenean bere burua itsasora
botatzea erabakitzen du. Beste batek ikusten du eta uretara salto eginik
salbatu egiten du:
—Bizitza zor didazu!
—Alajainkoa! Beste zor bat egin dut oraintxe!

—Oso distraitua da: eskutitza bota beharrean bere burua bota du

gizarajoak...

102
5. IKASKAIA

JO EGIN ÑAU
 JO EGIN ÑAU

1. NOR-NORK: NI

Este par de temas vamos a dedicarlo al estudio del pre­

sente del auxiliar nor-nork. Comenzamos por el paradigma ni-nork,
cuyo morfema inicial es na-:

ZUK NI (ikusi) NAUZU

HARK NI ÑAU
ZUEK NI NAUZUE
HAIEK NI NAUTE

Ejemplos:

Ez nauzu harrapatuko! ¡No me cogerás!

Ibonek jo egin ñau. Ibón me ha pegado.
Harrituta utzi nauzue. Me habéis dejado asombrado.
Hauek eramango naute etxera. Estos me llevarán a casa.

• ARIKETAK

1. Hutsuneak betetzeko ni-nork formak erabü itzazu:

1 .-Zuk aspalditik ezagutzen ... ni.
2 — (Zuk) zergatik jo ...?
3 —Udaberriko eguzkiak laster sendatuko ...
4-Ni eguraldi txarrak ez ... beldurtzen.
5 .-Zuek lotsatuta utzi ... jendearen aurrean.
6 .-Zuek ez ... ni gehiegi maite.
7 .—Mutiko horiek zoratu araziko ...
8 .—Disgusto hauek hil egingo ... ni.
9—Zuk berehala aspertzen ...
10—Lan honek asko nekatzen ...
11.—Zuek ni haserre jartzen ... beti.
12—Zure lagunek afaltzera inbitatu ...

105
 13—Kamioi horrek ia-ia harrapatu ...
14—Berri horrek erabat kezkatuta utzi ...
15—Baina Iñakiren hitzek piska bat lasaitu ...
16—Kafesne horrek ederki berotu ...
17—Zuk ni ez ... behinere negarrez ikusi.
18—(Zuek) ordubete eduki ... zain.
19—Lagun batzuek bere etxea ikustera eramango ... bihar.
20—Josebaren anaiak motoan ekarri ...
21—(Zuk) bihar goizean zazpietan esnatu behar ...
22—Goizeko euriak hezurretaraino busti ...
23—Adiskideek Atotxako partidura joateko animatu ...
24— (Zuek) astelehenean ez ... hemen ikusiko.
25—Pelma horrek erabat nazkatu ...
26—Argazki honetan oso itsusia atera ... (horiek).
27—(Zuk) hurrengo herriraino eramango ... mesedez?
28—Baloiak besoan ikutu ...
29—(Zuek) behar ba..., etxean aurkituko ...
30—Gaur goizean txorien kantuek esnatu ...
31—Diru gutxi irabazteak ez ... gehiegi kezkatzen.
32—(Zuk) erre egin ... zure zigarroarekin.
33—Imanolek ezin ... ikusi.
34—Pelukeria horretan oso ondo orrazten ...
35—(Zuek) zergatik bidali ... kanpora?
36—Egia esateak galtzen ... beti.
37—Haur horiek pinturaz zikindu ...
38—Triste nago eta inork ez ... kontsolatu nahi.
39.—(Zuek) ez ... hain erraz hemendik mugituko.
40—Gaurko bazkari horrek gehiegi bete ...

2. EsaIdi hauek itzultzeko ni-nork formak erabil itzazu:

1—¿Me llevarás hasta casa, por favor?

2,—¿Por qué me habéis pegado?
3 —A mí el trabajo no me asusta.
4—Mis amigos me han traído en coche.
5—Este frío me matará.
6 .—Vosotros no me podéis ver.
7—¿Me quieres?
8—¿No me conoces?
9 .—Esa noticia me ha dejado asombrado.
10 .—Me has dejado avergonzado.
11 —Tus padres no me han visto.
12 .—¿Me despertaréis a las ocho y cuarto, por favor?
13 .—Luis me ha visto pero no me ha conocido.

106
2. NOR-NORK: ZU

El morfema correspondiente a zu es za-, seguido de plura-

lizador -it-, pues esta persona, por razones históricas que no
nos interesan ahora, funciona como las del plural. El paradigma
es el siguiente:

NIK ZU (ikusi) ZAITUT

HARK ZU ZAITU
GUK ZU ZAITUGU
HAIEK ZU ZAITUZTE

• Ejemplos:

Nik ederki ezagutzen zaitut. Yo te conozco muy bien.

Nork ekarri zaitu gaur? ¿Quién te ha traído hoy?
Goizean ez zaitugu ikusi. Por la mañana no te hemos visto.
Etxean behar zaituzte. Te necesitan en casa.

• ARIKETAK

3. Hutsuneak betetzeko zu-nork formak erabit itzazu:

1 —Nik zu Maribelekin paseatzen ikusi ...
2 .—Isiltzen ez bazara, kanpora bidaliko ... nik.
3—Bufanda honek ederki berotuko ...
4.—Zeinek jo ... ?
5—Autorik ez badUzu, guk ekarriko ...
6—Nere gurasoek ez ... ezagutzen.
7—Mutiko bihurri hauek berehala aspertuko ...
8 .—Bustia egonez gero, eguzkiak lehortuko ...
9—Burla egiten badidazu, jo egingo ... (nik)
10 .—Triste zaudenean, guk kontsolatuko ...
11 —Ardo honek ez ... gehiegi mozkortuko.
12.—Zer moduz tratatu ... osaba-izebek?
13—Nik ez ... hemen ikusi nahi!
14—Auto stop egiten baduzu, edozeinek hartuko ...
15—Guk ez ... izutu nahi, baina hori hórrela da.
16—Nik aspalditik ezagutzen ...
17—Bidé erdira ateratzen bazara, kotxe batek harrapatuko ...

107
 18—Oso serio zaude gaur. Zerk kezkatzen ...
19-ltxoiten baduzu, guk eramango ... etxera.
20—(Nik) trago bat hartzera gonbidatzen ...
21—Hemen izkutatzen bazara, inork ez ... aurkituko.
22—Ihes egiten badiguzu, berehala harrapatuko ... (guk).
23.—Ni begira ¡bilí naiz, baina ez ... ¡non ikusi.
24—Izeba Kontxik oso maite ...
25—Guk ez ... inoiz ahaztuko.

4. Esaldi: hauek itzultzeko zu-nork formak erabiH behar dituzu:

1 —Te veo muy enfadado.
2—Mi hermana quiere conocerte.
3—¿A dónde tenemos que llevarte?
4—¿Qué tal te han recibido (hartu) en mi casa?
5—Yo no te he tocado.
6—Para hacer ese trabajo te hemos elegido a ti.
7—La lluvia te ha mojado completamente.
8—¿Por qué te han pegado?
9—Si te echan de casa, te cogeremos en la nuestra.
10.—Si te acercas demasiado, el fuego te quemará.
11 —¿Eso te asusta?
12—Si quieres, te lavaré yo.
13—Nosotros al menos no te olvidaremos.
14—Marisa ha dicho que si te coge te mata (te matará).
15.—Te traeré por la mañana y te llevaré por la tarde.

UMOREA

• ZIGORRA

Bittor negarrez dator eskolatik eta amak galdetzen dio:

—Zer duzu, Bittor, horrenbeste negar egiteko?
—Maistrak zigortu egin ñau ...
—Hara! Eta zergatik zigortu zaitu?
—Bere galderari erantzuteagatik.
—Gaizki erantzun diozu, noski...
—Ez, ez. Nik ondo erantzun diot... Zeinek sartu duen sagua bere
poltsan galdetu du eta neu izan naizela erantzun diot...

Zigortu: castigar.

108
 • GAIZKI PORTATZEAGATIK

Telefonea joka ari da medikuaren etxean. Hartzen du medikuak eta

auzoko mutikoaren boza entzuten du:
—Don Emeterio al zara?
—Bai.
—Etorri zaitez azkar gure etxera! Ama, aita, eta anai-arreba guztiak
oso larri daude eta!
—Eta zu ez?
—Ez, jauna. Ni gaizki portatu naiz eta perretxikoak jan gabe zigortu
naute...

• ASTAKERIAK

Gizona aupergi larriz sartzen da etxean:

—Lanetik bota naute? —esaten dio andreari.
—Eta zergatik bota zaituzte?
—Dirudienez, nagusiak telefonoz deitu omen du hona eta zuk asta-
keria mordoa esan ornen diozu...
—Nagusia al zen? Hara! Eta ni zu zinelakoan...

Astakeria mordoa: una sarta de burradas.

Belarria ohitzeko bidé bat irratia duzu. Hasieran

gutxi ulertuko duzu, baina, piskanaka, gero eta gehiago
u/ertuko duzu. Orain datozen albisteak irratitik jasoak
dirá, ¡rakur itzazu.

La radio es un buen instrumento para que vayas haciendo el

oído. Escúchala. Aunque al comienzo no entiendas nada, poco a
poco te irás habituando. Las noticias que vienen a continuación han
sido grabadas de este medio. Léelas.

109
 IRRATIKO BERRIAK

ULSTER
Pertsona bat hilik eta zauritu ugari gertatu ziren atzo Ulsterren, Ipar
Irlandan, polizien eta manifestarían arteko borroka batean. Istilu larrienak
Belfasten izan ziren. Hogeitabat urteko gazte bat hilik gertatu zen leherke-
ta baten ondorioz.

BEIRUT
Hiru hildako eta 20 zauritu gertatu dirá Beiruten auzo musulmán
batean lehergailu batek eztanda egin duenean. Lehergailua barazki mer-
katu batean jarria zegoen zakar ontzi batean eta langile batzuk garbitzen
ari zirenean lehertu zen.

BOSTON
Agintariek emerjentzia egoera jartzea erabaki dute Lawrence herrian.
Herri hau Boston-etik 50 kilometrotara dago eta bi egunez istilu larriak
izan dirá beltz eta zurien artean. Istilu hauetan 27 pertsona atxilotu
dituzte eta beste 20 pertsona zauriturik gertatu dirá.

KOKAINA BOLIVIAN
Boliviako armadak kokainaren kontrako borrokan parte hartzeko agin-
dua hartu du, Gobernuak trafikanteen lurraldera armada eta abiazioa
bidaltzea erabaki bait du. Boliviak inportantzia handia du mundu osoan
kokaina produkzioagatik. Kokaina Estatu Batuetara eta Europara esporta-
tzen dute.

Bl LEHERKETA GROSEN
Donostiako Gros auzoan leherketak izan ziren atzo goizeko lauretan
bi kotxe dendatan. Batean lehergailua dendako atean zegoen jarria eta
hiru milioi pezetako kalteak izan dirá. Eztandak kristalak puskatu ditu eta
kaleko kotxe batzuk ere bai. Bestean poliziak bi gasolina ontzi aurkitu
ditu. Ez da inor hil baina gizon bat zauriturik gertatu da. Partidu politiko
batzuek berehala kondenatu dute atentatuta baina beste batzuek ez dute
oraindik ezer esan.

ARRANTZALEEN EGOERA
Arrantzaleen egoera nahiko larria da une honetan. Arrain gutxi dabil
eta ontzien mantenimentua oso garestia da. Gauzak gero eta okerrago
daude arrantzaleentzat. Arrain gutxi izateak, ordea, ez du arrantzaleen
artean bakarrik eragina. Hori déla eta kontserbagileak ere egoera txarrean
daude. Egaluze edo bonitoaren aurtengo kanpainak egoera txarrean uzten
du industria kontserbagilea. Hurrengo hamabost egunetan behar adina
egaluze harrapatzen ez bada gaizki ibiliko dira enpresak eskatutako kredi-
toei erantzuteko. Bermeon bakarrik 1.000 pertsonak egiten dute lan kon-
tserba lantegietan.

110
KULTURA
Datorren hogeian Musika Hamabostaldia hasiko da Donostian urtero
bezala. Saioak Victoria Eugenia antzokian eta Udaletxeko Areto Nagusian
izango dirá. Aurtengo presupuestoa 38 milioitakoa ¡zango da. Besteak
beste, Narciso Yepes, Nicanor Zabaleta, Donostiako Orfeoia, Euskadiko
Orkesta, Pragako Sinfonikoa, Ginebrako Operako balleta eta Victoria de
los Angeles-ek hartuko dute parte. Luis de Pablos-en obra bat ere estre-
natuko da. Sarrerak ehun pezetakoak ¡zango dirá. Abonoak oso ongi
saldu ornen dirá. Victoria Eugenian mila eta ehun pertsona sartu daitezke
eta zazpiehun abono salduta ornen daude dagoeneko. Lehen kontzertuan
Narciso Yepes eta Nicanor Zabaleta ariko dirá.

• GALDERAK

1—Atzo non hil ziren gehiago, Ulsterren ala Beiruten?

2—Ñola hil zen Belfasteko gaztea?
3—Beiruten non izkutatu zuten lehergailua?
4—Ñor bizi zen auzo hartan?
5 — Nork hartu zuen parte Ulsterreko istiluetan eta nork Bostonekoetan?
6 .—Zertarako agindua hartu du Boliviako armadak?
7—Boliviak zergatik du inportantzia munduan?
8—Nora bidaltzen dute kokaina?
9—Non jarri zituzten Donostiako lehergailuak?
10 .—Ze ordutan lehertu ziren?
11 .—Nolako kalteak egin zituen lehen lehergailuak?
12—Norbait hil zen Donostian?
13 .—Arrantzaleak larri ornen dabiltza. Zergatik?
14—Ñola daude gauzak arrantzaleentzat?
15.—Arrantzaleak bakarrik dabiltza gaizki?
16—Arrainik harrapatzen ez bada, zertarako ibiliko dirá gaizki kontserba
lantegiak?
17,—Noiz hasiko da Musika Hamabostaldia Donostian?
18—Aurtengo hamabostaldi hau lehenengoa al da?
19.—Zer estrenatuko da hamabostaldi honetan?
20—Garestiak al dirá sarrerak?
21—Norekin hasiko da hamabostaldia?

Ipar Irlanda: Irlanda del Norte; istilu: conflicto; leherketa: explosión; hildako: muerto; leher-
gailu: explosivo; eztanda egin: explotar; zakar ontzi: cubo de basura; agintariak: los gober­
nantes, las autoridades; atxilotu: detener; apresar; armada: ejército; agindu: orden, mandato;
Estatu Batuak: Estados Unidos; eragin: influencia; kontserbagile: conservero; behar adina
egaluze: tanto bonito como se necesita; eskatutako kreditoak: los créditos solicitados;
hamabostaldi: quincena; antzoki: teatro (local para representaciones); areto: sala, salón;
besteak beste: entre otros; dagoeneko: para ahora.

111
* ATZIZKIAK
Sufijos.

He aquí dos nuevos sufijos muy empleados y que nos han salido
también en textos precedentes:

-GARRI
Este sufijo produce adjetivos con dos significados especialmente:

a) Un sentido activo que expresa un agente productor o causante

de algún fenómeno.

b) Un sentido más bien pasivo significando ser digno de algo.

poz -> pozgarri (gozoso, que produce alegría)

barre -* barregarri (gracioso, que da risa)
maite maitagarri (adorable, entrañable)
zoro -♦ zoragarri (encantador)
ikus(i) ikusgarri (digno de verse, vistoso)
aipa(tu) -+ aipagarri (digno de mención)
harri(tu) -+ harrigarri (extraño)
apain(du) -* apaingarri (adorno)
mesede ->■ mesedegarri (provechoso, beneficioso)
kalte -+ kaltegarri (perjudicial)
asper(tu) w aspergarri (aburrido, fastidioso)
neke -> nekagarri (fatigoso)
min -> mingarri (doloroso)
nazka -» nazkagarri (repugnante)
lotsa lotsagarri (digno de vergüenza)
pena -+ penagarri (penoso, lamentable)
negar -> negargarri (deplorable)
erruki -* errukarri (digno de compasión)
beldur -* beldurgarri (que da miedo, espantoso)
izu w izugarri (terrible, enorme)
ikara -* ikaragarri (terrible, enorme)
susmo -> susmagarri (sospechoso)

112
-ZALE
Ese sufijo deriva palabras que significan aficionado o dedicado a
algo.

arrain *- arrantzale (pescador)

ardo “* ardozale (aficionado ai vino)
diru -* diruzale (aficionado ai dinero, avaro)
apustu -* apustuzale (aficionado a /as apuestas)
gozo w gozozale (goloso)
broma -► bromazale (bromista)
mendi -► mendizale (montañero)
musika -► musikazale (aficionado a ¡a música)
euskara -► euskaltzale (amante de! euskera)

UMOREA

• KALTEGARRIA

Martxelo ardozale handia da eta behin honela esaten zion lagun

batí:
—Piska bat edaten dudanean oso gaizki nabil lanean. Oker ateratzen
zait dena. Neretzat kaltegarria déla konturatu naiz eta uztea erabaki dut...
—Edaria?
—Lana!!!

• SUSMAGARRIA

Serio ikusten zaitut, Nikanor —esaten dio lagun batek beste batí—.
Zerk kezkatzen zaitu?
—Andreak... Gauero gauero ateratzen da etxetik eta ez dakit zer egin
ohitura hori kentzeko...
—Gauero? Horixe bai déla susmagarria! Nora joaten da, bada?
—Nere bila...

Kezkatu: preocupar; susmagarri: sospechoso.

113
 • ERLATIBOA
El relativo

Las oraciones de relativo en euskera funcionan de forma

inversa a las del español: el relativo precede al nombre que
especifica. El nexo es el morfema -(e)n.

En la oración mutila nere anaia da, el sustantivo mutila

puede ser especificado de diversas maneras:

Hor datorren

Eserita dagoen

Ikusi duzun mutila nere anaia da

Hizketan ari den

Aipatu dizudan

viene ahí
está sentado
has visto es mi hermano.
está hablando
te he mencionado

114
 • Otros ejemplos:

Sartu den emakumea oso gaztea zen.

(La mujer que ha entrado era muy joven)
Erosi dudan kotxea Renault-5 da.
(El coche que he comprado es un Renault-5)
Ekarri duzun ogia atzokoa da.
(El pan que has traído es de ayer)
Bukatu dirá erosi genituen poxpoluak.
(Se han acabado las cerillas que compramos)
Egin didazun mesedea oso handia izan da.
(El favor que me has hecho ha sido muy grande)
Ekarri nauen mutila Lezokoa da.
(El chico que me ha traído es de Lezo)
Datorren larunbatean Igeldora joango gara.
(El sábado que viene iremos a Igueldo)

• ARIKETAK

5. Lotu itzazu perpaus hauek lehenengoa erlatibozkoa delarik. Honela:

gizona etorri da; gizona txikia da.
-> Etorri den gizona txikia da.
1 .—Andrea atera da; andrea nere ama da.
2—Ontzia hautsi da; ontzia kristalezkoa zen.
3 .—Trena iritsi da; trena Madrildik etorri da.
4—Emakumea sartu da; emakumeak ez erretzeko eskatu digu.
5 .—Gauzak gertatu dirá; gauzak oso gogorrak izan dirá.
6 —Giltzak agertu dirá; giltzak ez dirá nereak.
7 .—Haurrak goizean etorri dirá; haurrak eskola horretakoak dirá.
8 .—Dirua irabazten du; dirua kinieletan gastatzen du.
9 — Neskak hitz egin du; neska oso jatorra iruditu zait.
1 0—Etxea Elenak erosi du; etxeak lau gela ditu.
11 .—Autobusa hartu dute; autobusa Hernanira doa.
12 .—Pelikula bota dute; pelikula aspaldi ikusi nuen.
13 .—Erabakia hartu dute; erabakia oso egokia da.
14 .—Ordenadorea erosi dut; ordenadorea IBM da.
15 .-Liburua irakurri dut; liburua oso aspergarria da.
16 .—Oparia ekarri dut; oparia amonarentzat da.
17 .-Hori esan duzu; hori ez zait batere gustatu.

115
 18.—Diskoa entzun duzu; diskoa Lutxik erregalatu dit.
19,—Argia piztu duzu; argia oso exkaxa da.
20—Arrazoia aipatu duzu; arrazoia oso ahula da.
21—Ardoa edan dugu; ardoa Errioxakoa zen.
22—Botilak Peruk ekarri ditu; botilak sukaldean daude.
23—Hitzak politikoek esaten dituzte; hitzak dotoreak izaten dira.
24 .—Gauza horiek esan dituzu; gauza horiek gezurra dira.
25 —Kotxea saldu nuen; kotxea urdina zen.
26 .—Boltsa Jonek aurkitu zuen; boltsa hutsik zegoen.
27 .—Azterketa egin genuen; azterketa oso erraza zen.
28—Mesedea Andresi egin diozu; mesedea izugarria izan da.
29 .—Etxea erakutsi didazu; etxea oso ederra da.
30—Hori esan didazu; hori oso tristea da.
31.—Neskak hitz egin dizu; neska oso atsegina da.
32—Lana eskaini dizute; lana polita eta erraza da.
33—Coca-Cola ekarri didazu; Coca-Cola oso epela dago.
34—Jostailua haurrari puskatu zaio; jostailua plastikozkoa zen.
35.—Pelikula gustatzen zait; pelikula ez dute gaur jarriko.
36—Haurra hurbildu zaizu; haurra nere iloba da.
37—Eskutitzak iritsi zaizkigu; eskutitzak Haziendatik datoz.
38—Gizonek asko dakite; gizonak apalak izaten dira.
39.—Sekretuak zuk dakizkizu; sekretuak jakin nahi ditugu.
40—Liburua nik daukat; liburua zurea baino lodiagoa da.
41—Andre zaharra hor bizi da; andre zaharrak bi zakur ditu.
42—Hori esan duzu; horrek axola handia du.
43 .—Zamarra lapurtu didate; zamarrak gutxi balio zuen.
44 .—Gizon horrek hitz egin dizu; gizon horrek asko daki.

6. Itzul itzazu esaldi hauek:

1 .—El chico que ha venido es'muy joven.
2—La mujer que ha salido es la tía de Andoni.
3 .—El hombre que vive ahí es muy pobre.
4—Los jóvenes que se han perdido en el monte son de Eibar.
5—Las botellas que se han roto las hemos dejado en el suelo.
6—La señora que se cayó en la calle está bastante bien.
7 .—No conocía a las chicas que vinieron contigo.
8 —El pueblo que ha citado Koldo está muy lejos.
9 —El libro que ha comprado Koro es demasiado caro.
10 -El coche que han traído tus amigos es un seat.
11 .—El perro que tienen tus padres está demasiado gordo.
12 .-EI disco que he escuchado me ha gustado mucho.
13 —La camisa que he comprado es roja.
14 — El reloj que tú tienes es como el mío.
15 .—Las cosas que ha dicho Ana son ciertas (son verdad).
16 .—No he encontrado los juguetes que quieren los niños.
17 .—El hombre que vio Carlos era más joven.
18 .—La corbata que compraste era muy bonita.
19 .—Las máquinas que trajeron eran alemanas.

116
 20 .—Eso que le ha ocurrido a tu hermano es muy triste.
21 .—Los pantalones que a mí me gustan los venden en esa tienda.
22 .—El pájaro que le has dado a Pili no es un canario.
23 .—El dinero que le hemos pedido a Martín era muy poco.
24 .—La foto que me has enseñado es muy bonita.
25 .—La carta que os hemos enviado os llegará mañana.
26 ,—El hombre que está ahí es de tu pueblo.
27 .—Tenéis que llevar las cosas que están en la mesa.

UMOREA ’

ITSUA

Andre bat kaletik doa eta izkina batean dagoen mutiko batí honela
galdetzen dio:
—Aizu, mutiko! Ba al dakizu non dagoen hemen egoten den itsua?
—Bai, andrea. Egunkaria erostera joan da eta berehala itzuliko da.

SHERLOCK HOLMES

Behin batean Londresko andre aberats batek Sherlock Holmes inbi-

tatu zuen afaltzera. Mahaian eseri bezain laster honela esaten dio etxe-
koandreari detektibe zorrotzak:
—Neskame berria hartu duzue...
—Bai... Eta ñola jakin duzu hori?
—Oso erraz. Platerean dauden behatz markak ez baitira lehengoak
bezalakoak.

ONTZI TXIKIA

Neskato bat dendan sartzen da eta honela esaten dio han dagoen
emakumeari:
—Emaidazu, mesedez, litro bat esne behiarena.
—Ekarri duzun ontzia oso txikia da, ordea...
—Orduan, emaidazu litro bat esne ahuntzarena.

1— Izkina: esquina.
2— Neskame: criada, sirvienta.
3. —Neskato: niña; ahuntz: cabra.

117
 A ERLATJBOASUS™mBA^
Sustantivación del relativo

Lo mismo que en otras lenguas, en euskera es muy fre­

cuente la sustantivación del relativo suprimiendo el nombre que
especifica. Observa el proceso seguido en los siguientes ejemplos:
Hor datorren mutila nere anaia da.
Hor datorren (mutil)a nere anaia da.
- ► Hor datorrena nere anaia da.
La transformación paralela en castellano sería así:
El chico que viene ahí es mi hermano.
El (chico) que viene ahí es mi hermano.
- ► El que viene ahí es mi hermano.
Igualmente,
Sartu den emakumea oso gaztea zen.
- * .Sartu dena oso gaztea zen.
(La que ha entrado era muy joven)
Ekarri duzun egunkaria atzoko da.
- ► Ekarri duzuna atzoko da.
(Ei que has traído es de ayer)
Bukatu dirá erosi genituen poxpoluak.
-* Bukatu dirá erosi genituenak.
(Se han acabado las que compramos)

• Otros ejemplos:

Nahi dueña egiten du horrek. Ese hace lo que quiere.

Horixe da nik usté dudana. Eso es lo que yo creo.
Ahal duzuna egin ezazu. Haz lo que puedas.
Esan dutena ez zait gustatu. No me ha gustado lo que han dicho.
Oker dagoena oker dago beti. Lo que está mal está mal siempre.
Mahaian daudenak har itzazu. Coge los que están en la mesa.
Esan dizudana egia da. Lo que te he dicho es verdad.

IKAS EZAZU HURRENGO ORRIALDEAN DATORRENA.

118
Eserita daudenak, aiton-amonak dira.
Atzean, erdian daudenak, gurasoak dira.
Ezkerrean, amaren ondoan dagoena, osaba Manuel da.
Eskuinean, aitaren ondoan dagoena, izeba Prudentxi da.
Negarrez ari dena Idoia da.
Aurrean, jolasean ari dena Eñaut da.
Lurrean etzana dagoena Koldo da.
Belaunikatuta dagoena Jaione da.

—Ñor da lore sorta dueña?

—Lore sorta dueña, amona da.
—Ñor da txapela dueña?
—Txapela dueña, aitona da.
—Ñor da betaurrekoak dituena?
—Betaurrekoak dituena, izeba Prudentxi da.
—Ñor da puroa dueña?
—Puroa dueña, osaba Manuel da.
—Ñor da bastoia dueña?
—Bastoia dueña, aitona da.

ERREPASATZEKO 1 27. ORRIALDEA ERABIL EZAZU.

119
 ARIKETAK

7. Erlatíboa sustantibatzeko ken ezazu ondoko izena.

Hurrengo adibidean bezala:

Hizketan ari den andrea oso jatorra da.

w Hizketan ari dena oso jatorra da.

1.—Sartu den gizona oso dotorea da.

2.—Zurekin etorri den mutila oso jatorra da.
3 —Jolasean ari den mutikoa eskola horretan dabil.
4—Apirilean sortzen diren loreak izaten dirá lehenak.
5.—Nerekin bizi zen mutila Astigarragakoa zen.
6—Lanik ez duten pertsonak larri bizi dirá.
7—Diru gehiegi duten gizonak triste bizi dirá.
8—Hortxe gelditzen da nik hartzen dudan autobusa.
9—Ikusi duzun gizona nere herrikoa da.
10—Irabazten duzun soldata zuretzat ¡zango da.
11.—Ekarri duzun haragia oso haragi gogorra da.
12.—Ezin ditut sinistu honek esan dituen gauzak.
13—Aipatu dituzuen gauzak oso desegokiak dirá.
14—Kamioiak harrapatu zuen agurea hil egin da.
15—Egin zenuen marrazkia ikusgarria zen.
16—Aipatu zituzten arrazoiak exkaxak ziren.
17—Erakutsi didazun argazkia oso polita da.
18—Agur egin dizun mutila oso dotorea da.
19—Kontatu dizudan sekretua isilik gorde ezazu.
20—Egin diguzun faena ez zaigu behinere ahaztuko.
21.—Arantxari galdu zaion erlojua digitala zen.
22—Niri gustatzen zaidan tortila, patata tortila da.
23—Sobratu zaigun janaria biharko gorde dugu.
24—Gurí gertatzen zaizkigun gauzak ez zaizkio beste inori gertatzen.
25.—Eskuinean dauden aulkiak geuk ekarri ditugu.
26—Ezkerrean dauden mahaiak garbitu gabe daude.
27.—Emaidazu, mesedez, zure ondoan daukazun liburua.
28.—Honek dakizkien txisteak oso barregarriak dirá.
29.—Hori da ni sendatu nauen medikua.

120
8. Itzul itzazu esa Id¡ hauek:
1 .—El que ha entrado es amigo mío.
2—Lo que ha ocurrido aquí no lo sabe nadie.
3 .—Los que están trabajando han empezado a las ocho.
4 .—Los que han venido a la mañana no vendrán a la tarde.
5—lo que está ahí no debéis tocarlo.
6—La que está en medio es mi hermana.
7 .—Los que están sentados son mis padres.
8—Los que están de pie han venido tarde.
9—Lo que ha dicho Alberto no me ha gustado.
10 — Lo que piden es demasiado.
11 —Eso es lo que yo creo.
12 —El que yo he comprado es más barato.
13 .—El que tú has comprado es mejor.
14 .—Eso es lo que nosotros hemos oído.
15 .—¿Viste lo que trajo Pedro?
16 .—Ese no es el que yo decía.
17 .—Lo que han enviado no es lo que nosotros pedimos.
18 .—Nunca olvidaré lo que me has hecho.
19 —Lo que te he dicho es verdad.
20 — La casa que nos han enseñado es muy pequeña.

121
 UMOREA

• IBILTZEA KOMENI

Medikuak aurrean dagoen gaisoari:

—Alferrik ari zara hainbeste botika hartzen. Zuri komeni zaizuna
ibiltzea da. Gehiago ¡bilí behar duzu, gizona!... Zein da zure lana?
—Karteroa...

• KATU TREBEA

Behin batean Soinukowsky pianista ospetsuak kontzertu inportante

bat eman behar zuen. Ondo prestatzeko, bakean uzteko eta inork ez
molestatzeko esan zion neskameari:
— Norbaitek deitzen badu, kanpoan naizela esaiozu...
Handik laster telefonoak jotzen du eta neskameak hartzen du. Tele­
fonearen beste aldetik Bigarren Sinfoniaren notak entzuten dira garbi.
—Soinukowsky jauna etxean al da? Berarekin hitz egin nahi dut...
— Ez, ez da etxean. Kanpora joan da eta bihar arte ez ornen da
itzuliko...
— Ñor da orduan pianoa jotzen ari dena?
— Katua; piano gainean dabil eta...

• TXAPELA DAUKANA

Gizon bat baserri batera iristen da...

—E, mutiko! Non da aita?
—Ikuiluan dabil txerriei jaten ematen. Erraz ezagutuko duzu: txapela
daukana da.

Ikuilu: cuadra.

122
 • FRAKA BAKEROAK

Hippy itxurako gazte iletsu bat denda batean sartzen da:

—Fraka bakeroak nahi ditut.
—Nolakoak nahi dituzu, udakoak ala negukoak, oso estuak ala zabalak?
—Jantziak ditudanak bezalakoak.
—Barkatu, baina hemen saltzen ditugunak garbiak daude denak...

• MUNTSTROA

Arrantzale bat handikeriak kontatzen ari da:

—Izugarria izan zen! Ezin nuen menderatu! Azkenean hiru orduko
borroka gogorraren ondoan lehorrera ateratzea lortu nuen berrehun kiloko
munstro hura...
—Berrehun kiloko munstroa? Nik ikusi nuena bi kiloko korkoi tristea
zen, bada...
—Baliteke... Borrokan pisu asko galdu zuen eta...

Handikeriak: grandezas; menderatu: dominar; lortu: conseguir; munstro: monstruo; korkoi: pez de
ría.

HURRENGO IPUINA, ASTOA, ZAKURRA, KATUA ETA OILARRA,

BURUZ IKAS EZAZU.
Itzulpena erantzunetan dator.

123
 ASTOA, ZAKURRA, KATUA ETA OILARRA

Etxe batean ba omen zen asto bat, lanean zahartua, ezertarako

gauza ez zena. Bizitza osoa zakuak errotara eramaten igarota oso nekatua
bait zegoen.
Eta behin batean honela esan zion morroiak nagusiari:
—Asto hau zaharregia da eta hobe dugu lehenbailehen hiltzea, alfe-
rrik ematen diogu jaten eta.
—Astoak hori entzunik etxetik ihes egitea erabaki zuen. Bide luzea
egin ondoren zakur batekin egin zuen topo. Zakurrak ez zuen zaunka
egiten eta oso triste zegoen. Astoak galdetu zion:
—Zer gertatzen zaizu? Oso triste ikusten zaitut. Zergatik ez duzu
zaunka egiten?
—Bihar hilko nautelako. Oso zaharra naiz eta ez omen dut ehizan
ibiltzeko balio.
—Zatoz nerekin —esan zion astoak— eta zirko bat antolatuko dugu
herrian.
Aurrera joan ziren bidean, elkarri kontuak esanez, eta etxe batera
iritsi zirenean katu bat ikusi zuten leihoan. Katuaren aurpegi larria ikusirik
honela galdetu zioten astoak eta zakurrak:

—Zergatik zaude horren ilun?

—Gaur gauean zaku batean sartuta errekara botako nautela entzun
dudalako. Zahartua nago eta saguak harrapatzeko ez omen naiz gauza.
—Ez estutu horregatik. Gurekin eramango zaitugu eta zirko bat anto­
latuko dugu hiruron artean.
Hórrela, bada, elkarrekin abiatu ziren hirurak.
Hiru lagunak oilategi batera iritsi ziren eta oilar bat ikusi zuten,
kukurruku egiten ez zuena.
—Zer ari zara hor kukurruku egin gabe? —galdetu zioten.
—Ez dut gogorik. Bihar lapikoan sartuko naute eta.
—Zatoz, bada, gurekin —esan zioten— eta elkarrekin joango gara
herrira.

Bidean zihoazela, ordea, ilundu egin zuen eta basoan galtzeko bel-
dur ziren. Halako batean argi bat sumatu zuten eta harantz abiatu ziren.
Hurbildu zirenean etxe bat aurkitu zuten baina leihoa goi-goian zeukan
eta ezin zuten ezer ikusi. Orduan zakurra astoaren bizkarrera igo zen, gero
katua zakurraren gainera eta azkenean oilarra hegaka katuaren buruan
gelditu zen. Oilarrak leihotik begiratu zuenean lapur batzuk ikusi zituen,
jan eta edan bitartean dirua kontatzen ari zirenak. Orduan astoa arrantza-
ka hasi zen, zakurra zaunka egiten, katua miauka eta oilarra kukurruka,
lauron artean egundoko zarata ateratzen zutelarik. Halako zarata entzunik

124
ikaratuta geratu ziren lapurrak, eta infernuko deabru guztiak etxean sartu
zirelakoan ihes egin nahi izan zuten. Kanpora zihoazenean, ordea, astoak
sekulako ostikoa eman zion batí, bitartean zakurrak hozka egin zion beste
batí hankan, hirugarrenari katuak atzamarka aurpegian eta azkenari oila-
rrak mokoka eraso zion buruan.
Beldurraren beldurrez korrika joan ziren lapurrak eta harrezkero ez
ziren etxe hartan azaldu. Lau lagunek pozik jan zuten lapurrek utzitako
afaria eta handik egun batzuetara, nahiko dirua bazuten eta, zirko bat
antolatu zuten herrian eta ¡ñor baino hobeto bizi izan ziren.

B.

Zahartu: envejecido; ezertarako gauza ez zena: que no era capaz de nada; hobe dugu
lehenbailehen hiltzea: más nos vale matarlo cuanto antes; zaku: saco; topo egin: encontrar­
se con alguien; kontuak esanez: contando cuentos; ilun: triste; estutu: apurarse; oilategi:
gallinero; oilar: gallo; beldur ziren: tenían miedo; harantz: hacia allá; hegaka: volando;
arrantzaka hasi: empezar a rebuznar; egundoko zarata: un ruido terrible; ostiko: coz; hozka
egin: morder; atzarmarka egin: arañar; mokoka eraso: acometer a picotazos.

GALDERAK

1—Gaztea al zen astoa?

2—Zergatik zegoen nekatua?
3—Zer erabaki zuen astoak hil behar zutela entzun zuenean?
4—Norekin egin zuen topo bidean?
5—Zergatik hil behar dute zakurra?
6.—Ñola joan ziren bidean astoa eta zakurra?
7—Aurpegia alaia al zuen katuak?
8—Zergatik dago triste katua?
9Nolako oilarra ikusi zuten oilategian?
10 —Oilarrak zergatik ez du kukurruku egiteko gogorik?
11.—Animaliak, zeren beldur ziren ilundu zuenean
12—Etxe batera iritsi zirenean zergatik ez zuten ezer ikusten?
13,—Ñola jarri ziren leihora iristeko?
14—Zertan ari ziren lapurrak oilarrak leihotik begiratu zuenean?
15—Zertan hasi ziren orduan astoa, zakurra, katua eta oilarra?
16—Halako zarata entzunik zer usté izan zuten lapurrek?
17.—Zer egin zieten animaliek lapurrei kanpora atera zirenean?
18—Azkenean zer egin zuten animaliek bizimodua ateratzeko?

125
SUBORDINAZIOA

1 .—MORROIAK NAGUSIARI: "Astoa zaharregia da eta hobe dugu

hiltzea".
Zer esaten dio morroiak nagusiari?
2 —ASTOAK ZAKURRARI: "Zer gertatzen zaizu?"
Zer galdetu dio astoak zakurrari?
3 —ASTOAK ZAKURRARI: "Oso triste ikusten zaitut".
Zer esan dio astoak zakurrari?
4 — ASTOAK ZAKURRARI: "Zergatik ez duzu zaunka egiten?"
Zer galdetzen dio astoak zakurrari?
5 .—ZAKURRAK ASTOARI: "Oso zaharra naiz eta ez ornen dut
ehizan ibiltzeko balio".
Zer erantzuten dio zakurrak?
6 —ASTOAK ZAKURRARI: "Zatoz nerekin eta zirko bat antolatuko
dugu".
Zer esaten dio astoak zakurrari?
7 .-ASTOAK ETA ZAKURRAK KATUARI: "Zergatik zaude horren
ilun?"
Zer galdetzen diote katuari?
8 — KATUAK: "Zahartua nago eta saguak harrapatzeko ez ornen
naiz gauza".
Zer erantzuten die katuak?
9 .-ZAKURRAK KATUARI: "Ez estutu horregatik".
Zer esaten dio zakurrak katuari?
10 —KATUAK OILARRARI: "Zer ari zara hor kukurruku egin gabe?"
Zer galdetu dio katuak oilarrari?
11 .—OILARRAK: "Ez dut gogorik. Bihar lapikoan sartuko naute eta".
Zer erantzuten du oilarrak?

126
9. Erantzun ezazu:
1—Zein dira eserita daudenak?
2—Zein dira aiton-amonen atzean daudenak?
3—Zein da puroa dueña?
4,—Zein da betaurrekoak dituena?
5 —Zein da negarrez ari dena?
6—Zein da jolasean ari dena?
7 .—Zein da lurrean etzana dagoena?
8 .—Zein da belaunikatuta dagoena?
9—Zein da bastoia dueña?
10—Zein da lore sorta dueña?
11—Zein da barrez ari dena?
12—Zein da boltsoa dueña?

10. Galderak erantzunteko erlatiboak erabH itzazu. Honela, adibidez:

— Zein dira aiton-amonak?
— Aiton-amonak, eserita daudenak dira.
1—Zein da amona?
2—Zein da aitona?
3—Zein dira gurasoak?
4—Zein da osaba Manuel?
5—Zein da izeba Prudentxi?
6—Zein Idoia?
7—Zein da Eñaut?
8—Zein da Koldo?
9—Zein da Jaione?

127
6. IKASKAIA
EKARRI GAITUENAK ESAN DU
 EKARRI GAITUENAK ESAN DU

1. NOR-NORK: GU

El paradigma gu-nork comienza por el morfema ga— segui­

do del pluralizador —it—:

ZUK GU (ikusi) GAITUZU

HARK GU GAITU
ZUEK GU GAITUZUE
HAIEK GU GAITUZTE

• Ejemplos:
Noiz hartuko gaituzu ¿Cuándo nos recibirás?
Jonek ez gaitu ikusi. Jon no nos ha visto.
Hantxe aurkituko gaituzue. AHÍ mismo nos encontraréis.
Ez gaituzte mugituko. No nos moverán.

• ARIKETAK

1. Hutsuneak betetzeko gu-nork formak erabii itzazu:

1 —Zuk gu ez ... ondo ezagutzen.
2 .—Zuk alferrik etor arazi ... hona.
3—Izebak bere etxean bazkaltzera inbitatu ...
4 .—Euriak bidean harrapatu ...
5 — (Zuek) noiz eramango ... Igeldora?
6 —(Zuek) zertarako ekarri ... hona?
7 .—Etsaiek alde guztietatik inguratu ...
8 — Lagunek lanean jarraitzeko animatu ...
9 .—Bihar goizean amak esnatuko ...
10 —Zuk gehiegi hitz egiten duzu eta aspertu egiten ...
11 .—Irakasleak arrazoirik gabe zigortu ...
12 —Zure lagunek ez ... ezagutzen.
13 —Zuek oso gaizki tratatzen ... beti.
14 —Zuzendariaren hitzek harriturik utzi ...
15 — (Zuk) hori esanda ez ... lasaituko.
16 — Haur honek zoratu araziko ...
17 .—Irakasleek larunbatetan eskolara joan arazten ...
18—(Zuk) istilu ederrean sartu ...
19 .—Pobre izateak ez ... lotsatu behar.
20 .—(Zuk) noiz arte edukiko ... zain?
21 .—Akomodadoreak, zarata ateratzeagatik kanpora bidali ...
22 .—Autobús honek auzo hartara hurbilduko ...

131
2. EsaIdi hauek itzultzeko gu-nork formak erabiH behar dituzu:

1—Alberto no nos ha reconocido.

2—¿Nos llevarás hasta el siguiente pueblo?
3 .—Por las tardes nos encontraréis en casa.
4—Nos han metido en una habitación muy pequeña.
5—Eso no nos asusta.
6 .—Nos habéis dejado avergonzados.
7—Nos han echado fuera.
8 .—No nos puedes dejar así.
9 .—¿Quién nos despertará mañana?
10 .—Nos han recibido muy bien.
11 —Eso no nos preocupa.
12 .—Nos habéis hecho venir inútilmente.
13 .—¿Cuándo nos llevarás a ver esa película?
14 —Nos han elegido para ir al ayuntamiento.
15 —Nos han castigado sin razón.
16 .—Ese coche nos ha mojado completamente.

UMOREA

• POETA TXARRA

Poeta txar batek bere bi lagun zahar aurkitzen ditu kalean eta hone-
la esaten die:
—Berri on bat eman behar dizuet: poema liburu bat argitaratu dida­
te. Aurkezpena zazpi t'erdietan ¡zango da herriko Kasinoan eta zortzietan
afari-merienda Udaletxeak ordainduta. Biok inbitatzen zaituztet:
—Mila ezker, Alfontso! Zortzietarako hantxe ¡zango gaituzu!

• TAXI BILA

Bi mozkor elkarri helduta taxi batera hurbiltzen dirá balantzaka:

—Hip! Etxera eramaten bagaituzu, hip! bi mila duro emango dizkizu-
gu, hip!
—Bale. Eta ñora eraman behar zaituztet?
—Alajainkoa! Hori jakinez gero ez genuen taxirik hartuko...

1. Argitaratu: publicar; aurkezpen: presentación; afari-merienda: merienda-cena.

2. Balantzaka: balanceándose.

132
 2 NOR-NORK: ZUEK

Las formas zuek-nork comienzan por zaituzte.

La forma zuek-haiek, zaituztete, puede reducirse a zai­
tuzte, por lo que se confunde con zuek-hark y zu-haiek.

NIK ZUEK (ikusi) ZAITUZTET

HARK ZUEK ZAITUZTE
GUK ZUEK ZAITUZTEGU
HAIEK ZUEK ZAITUZTE(TE)

• Ejemplos:
Nik eramango zaituztet. Yo os llevaré.
Nork ekarri zaituzte? ¿Quién os ha traído?
Berehala harrapatuko zaituztegu. Os alcanzaremos enseguida.
Engainatu egin zaituztete. Os han engañado.

3. Bete itzazu hutsuneak zuek-nork formak erabiliz:

1 .—(Nik) arratsaldean partidua ikustera eramango ...
2 .—Izebak oso maite ...
3 .—Guk etxeraino lagunduko ...
4 — Nere gurasoek pozik hartuko ...
5 .—Zerk ekarri ... neregana?
6—Guk ez ... inoiz ahaztuko.
7 — (Nik) harrapatzen ba... jo egingo ...
8 .—Ederki engainatu ... lotsagabe horiek.
9 .—Idoiak bere kotxean eramango ...
10 —Gaizki portatuz gero (guk) telebista ikusi gabe utziko ...
11 .—Isiltzen ez bazarete (nik) kanpora bidaliko ...
12 .—Beti gezurra esateak galtzen ...
13 .—Ardo honek umore onez jarriko ...
14 — (Guk) goizean ez ... ¡non ikusi.
15 —Zerk harritu ...?

4. Euskaraz eman ezazu:

1 .—Edurne os ha visto en la calle.
2—Os conozco muy bien.
3 .—Os queremos demasiado.
4 —¿Quién os ha peinado?
5—¿Por qué os han castigado?
6 .—¿A dónde tengo que llevaros?
7—No queremos engañaros.
8 .—Miren no os ha conocido.
9 .—Os veo muy contentos.
10 .—El viernes queremos veros aquí.

133
• IRAKURGAIA

HILAK HIZKETAN

Gillen etxetik atera zenean giro gozoa zegoen: hego haize

epe/a. Egunero bezala idazten igaro zuen goiza eta bazkatondoan
buelta bat ematea erabaki zuen atseden piska bat hartzeko.
Herritik aterata atzean utzi zituen azken etxeak eta lantegiak
kanposantu aldera hartuz. Atsegin zuen bidé hartan ibiltzea, leku
baketsua bait zen. Astiro eta presarik gabe zihoan.
Halako batean, ordea, ipar haizea harrotu zen eta hodei bel-
tzak pilatu ziren zeruan. Gillenek euri tanta batzuk sumatu zituen
aurpegian eta aterpe biia bidé ondoko ostatu batean sartu zen.
Ostatua ia hutsik eta erdi Hunpetan zegoen. Ostalaria mahaiak
garbitzen ari zen eta txoko batean agure xahar bat zegoen eserita.
Beste inor ez.
GILLEN: Arratsaldeon, jaunak...
OSTALARIA: Baita zuri ere. Badirudi eguraldi txarra dugula, ez?
GILLEN: Hala dirudi, bai. Aldatu egin du.
OSTALARIA: Zer hartuko duzu?
GILLEN: Egarri naiz. Atera iezadazu zerbeza bat, mesedez...

Giro: ambiente; hego haize: viento sur; ipar haize: viento norte; atsegin izan: gustar, agradar;
baketsu: apacible; haizea harrotu: levantarse viento; pilatu: amontonar; tanta: gota; aterpe: cobijo,
cobertizo; zaparrada: chaparrón; ilunpe: oscuridad; aldatu: cambiar; egarri izan: estar sediento;
atera iezadazu: sáqueme.

134
 Kanpotik trumoi hotsa dator eta noizik behin tximistaren batek
kanposantuko hormak argitzen ditu. Zuhaitz adarrak batera eta
bestera mugitzen dira haize indartsuaren eraginez. Ostalaria leihoa
ixtera doa.
OSTALARIA (kanposantua adieraziz eta irribarrez): Hor daudenak behin-
tzat ez dira gehiegi bustiko, aterpe egokia dute eta.
GILLEN: Nere amonak esaten zuenez, ekaitza dagoenean hildakoen
bozak entzuten dira. Badakizu, zaharren gauzak...
OSTALARIA: Hala da, bai. Eta batzuek benetan sinisten dituzte horre-
lako gauzak. Ni behintzat ez naute gehiegi ikaratzen horrelako ipuinek.
Lurpean daudenak ez dira handik mugitzen...
Ordura arte isilik egon den agurea hizketan hasten da:
AGUREA: Hori gehiegi esatea da, jauna. Hilak, hil ondoren ere,
geure artean ditugu eta gurekin hitz egiten dute ere behin baino gehiagotan.
OSTALARIA: Niri behintzat ez zait behin ere horrelakorik gertatu...
AGUREA: Agían bai. Guk, ordea, ez dugu jakiten hilak direnik, itxu-
raz besteak bezalakoak direlako. Nahi baduzue... gerran gertatu zen gauza
bat kontatuko dizuet.
GILLEN: Kontatu, kontatu! Pozik entzungo dizugu.
AGUREA: Zuek ez duzue gerra ezagutu. Nik bai, zoritxarrez... Garai
hartan Bergarako gazte batek, beste askok bezala, gerrara joan behar izan
zuen. Behin batean, Elgetako frentean trintxerak zulatzen ari zelarik, bon-
ba bat lehertu zen harén ondoan eta hil egin zen gizarajoa. Mutila gerrara
joan baino lehen Antzuolako neska batekin zebilen. Neskak, noski, ez
zekien mutila hil zenik. Gau hartan, ordea, neska bere gelan bakarrik
zegoelarik, mutila agertu zitzaion eta hila zegoela adierazi zion. Denbora
luzean aritu ziren hizketan. Neskak biharamunean etxekoei kontatu zien
dena, baina ez zioten sinetsi. Handik laster, ordea, berri tristea heldu
zitzaien.

Trumoi hotsa: ruido de trueno; tximistaren bat: algún rayo; adar: rama; ekaitz: tormenta; boz:
voz; ordura arte: hasta entonces; behin baino gehiagotan: más de una vez; agian: quizá; zoritxa­
rrez: por desgracia; heldu zitzaien: les llegó.

135
 OSTALARIA: Historia hori oso polita da, aitortu beharra dago; baina
ezin daiteke egia izan: neskak ametsetan ikusiko zuen mutila.
AGUREA: Eta hori ez da kasu bakarra. Badakizkit beste batzuk ere.
GILLEN: Aizu! Ni idazlea naiz eta atsegin dut gai hauetaz mintzatzea.
Konta ezazu, mesedez, beste bat!
AGUREA: Barkatu, baina orain ezin dut. Ez dut astirik eta utzi egin
behar zaituztet. Beste egunen batean, behar bada. Herriko bibliotekan
egiten dut lana eta zazpi t'erdietan ireki behar dut.

Agurea a/txa eta ordaindu ondoren kanpora joan zen. Une

hartan aterí zegoen, ez zuen euria ari. Agurea irten zenean GiHen
eta ostalariak elkarri begiratu zioten.

GILLEN: Hauxe agure bitxia! Ezagutzen al duzu?

OSTALARIA: Ez. Kanpotarra naiz eta gaur ikusi dut leñen aldiz.
GILLEN: Berarekin hitz egin nahi nuke patxadaz.
OSTALARIA: Entzun diozu, bada. Nahi izanez gero, herriko bibliote­
kan aurkituko duzu.

Hurrengo egunean bib/iotekara joan zen GiHen. Bertan neska gazte

bat aurkitu zuen.
GILLEN: Arratsaldeon, andereño. Hemengo arduradunarekin hitz egin
nahi nuke, ahal baldin bada.
NESKA: Neu nahiz hemengo arduraduna. Zer nahi duzu? Libururen
bat?
GILLEN: Baina... arduraduna ez al da, bada, adineko gizon bat,
betaurrekoduna eta ile txuria daukana?
NESKA: Hori nere osaba zen. Baina orain hiru urte hil zen...
GILLEN: Hil zela diozu?
GiHen zuri-zuri geratu zen, amasarik gabe, neskari begira.
Gorputz osoa izerditan sumatu zuen.
NESKAK: Zer gertatzen zaizu? Aurpegi txarra duzu...
GILLEN: Ez, ez. Ondo nago... Ez da ezer... Mila esker... Horixe baka-
rrik jakin nahi nuen...

Kanpora irten zen GiHen. Mozkortua bezaia zihoan kaiean, balan-

tzaka. Hunabarra zen eta jendea paseatzen zebilen gora eta behera
umore onean, ostirai arratsa bait zen. GiHenek begiak itxi zituen.
"Bizi ote dirá?” gaidetu zion bere buruari...

Amets: sueño (lo soñado); gai: materia, tema; aterí egon: estar escampado, no llover; bitxi:
curioso, extraño; kanpotar: forastero; arduradun: responsable, encargado; ahal baldin bada: si es
posible; adineko: de edad, viejo; betaurrekodun: que usa gafas; balantzaka: balanceándose; iluna-
bar: crepúsculo, atardecer.

136
GALDERAK

1 — Nolako eguraldia zegoen Gillen kanpora atera zenean?

2 .—Zertan aritu zen Gillen goizean?
3 .—Zer erabaki zuen atseden hartzeko?
4—Zergatik hartu zuen kanposantuko bidea?
5—Zergatik sartu zen ostatuan?
6—Ñola zegoen ostatua?
7—Bakarrik al zegoen ostalaria?
8— Gillenek zerbeza eskatzen du. Zergatik?
9—Zer entzuten da ostatu barrutik?
10.—Zerk mugitzen ditu zuhaitz adarrak?
11—Nork esaten zuen hildakoek hitz egiten dutela?
12—Zein da hori sinesten ez dueña?
13—Zeinek eskatzen dio agureari gerrako gertaera kontatzeko?
14—Ostatuko hirurak ibili ziren gerran?
15—Nola hil zen Bergarako gaztea?
16—Agureak ez ornen du astirik gertaera gehiago kontatzeko.
Zergatik?
17—Ostalariak aspalditik ezagutzen zuen agurea?
18—Noren iloba zen bibliotekan zegoen neska?
19—Zer gertatzen zaio Gilleni neskak agurea hil zela esaten dionean?
20—Giro alaia aurkitzen al du Gillenek kalean?
21—Han dabiltzanak ikusita zer galdetzen dio Gillenek bere buruari?

137
OHARRAK

LIBURUREN BAT

El genitivo posesivo en forma indeterminada, — (r)en, segui­

do de bat equivale al adjetivo "alguno": gizonen bat (algún
hombre), neskaren bat (alguna chica), libururen bat (algún
libro), etc.
Baten bat significa "alguno".

• Ejemplos:
Lantxoren bat behar duzu. Necesitas algún trabajillo.
Okerren bat gertatuko zaizu. Te va a ocurrir alguna desgracia.
Bila ezazue toki egokiren bat. Buscad algún sitio apropiado.
Lagunen batek kontatuko zion. Se lo contaría algún amigo.
Egunen batean jakingo dugu. Algún día lo sabremos.
Baten bat agertuko da. Ya aparecerá alguno.

Para el plural se emplea batzuk: gizonen batzuk (algunos

hombres), baten batzuk (algunos), etc...

• AMONAK ESATEN ZUENEZ

La fórmula equivalente a "según dicen", "según he oído”,

etc., se construye añadiendo al verbo en forma conjugada la
terminación — (e)nez:

Esaten dutenez, ... Según dicen, ...

Diotenez, ... Según dicen, ...
Honek dioenez, ... Según dice éste, ...
Amonak esaten zuenez, ... Según decía ¡a abuela, ...
Entzun dudanez, ... Según he oído, ...
Dirudienez, ... Según parece, ...
etc.

138
 UMOREA

• GIDARI AZKARRA

Turista talde bat Etnologi Museoa ikusten ari da.

Gidariak honela dio:
—Lapiko honetan xaguak eta sugeak botatzen zituzten sor-
ginek eta, zaharrek esaten zutenez, salda hori hartu ondoren lo
geratzen ziren neskatxa gazteak...
Harri hau Zugarramurdiko kobazulotik ekarri zuten. Zaha­
rrek esaten zutenez, Nafarroako eta Lapurdiko sorginak biltzen
ornen ziren han...
Buruhezur hau Etxalarko sorgin zahar batena ornen da.
Zaharrek esaten zutenez, sorgin honek katu itxura hartzen zuen
gauero...
Bisita amaitu denean, ate aldera abiatzen dirá turistak eta
gidariak ate ondoan gelditurik honela esaten du:
—Zaharrek esaten zutenez, hemendik pasatzean propinarik
ematen ez dutenak bi hilabete barru hiltzen dirá...
Agur, jaun-andreok!

Gidari: guía; suge: culebra; buruhezur: calavera.

139
 • EZ ZEKIEN MUTILA HIL ZENIK

El curso pasado al estudiar las oraciones sustantivas decía­

mos que tales oraciones se subordinan por medio del morfema
-(e)la.

Joango naizela usté dut.

Garestia déla iruditzen zait.
Badirudi euria egingo duela.
Bazekien lagunak ginela.
Gaizki dagoela esan du.

Sin embargo, verás a menudo que si la oración principal

es negativa en lugar de -(e)la se utiliza -(e)nik. Compara los
siguientes ejemplos con los anteriores:

Ez dut usté joango naizenik. No creo que vaya.

Ez zait iruditzen garestia denik. No me parece que sea caro.
Ez dirudi euria egingo duenik. No parece que lloverá.
Ez zekien lagunak ginenik. No sabía que éramos amigos.
Ez du esan gaizki dagoenik. No ha dicho que esté mal.

ARIKETAK

5. EsaIdi hauetan ezezka eman ezazu aditz nagusia, eta menpekoan -(e)la-ren
ordez -(e)nik ipini ezazu.
Pon en forma negativa la oración principal y sustituye -(e)la por -(e)nik en el verbo de
la subordinada.

Honela, adibidez:
Pedro etorriko déla usté dut.
-♦ Ez dut usté Pedro etorriko denik.

1 —Arrain konjelatua déla sumatzen da.

2 .—Maitek, ezkondu déla esan digu.
3 .—Badirudi gaur eguzkia aterako déla.
4 — Prezio hori egokia déla iruditzen zait.
5 — Lagunek, bihar etorriko direla esan dute.
6 .—Badirudi prezioak jaitsiko direla.
7,—Larunbatean etorriko naizela esan dizut.
8 .—Jaiak bukatu arte egongo garela usté dut.
9 — Haurrak gezurra esan duela usté dut.
10 .—Gaizki egin dutela aitortu dute.
11 .—Aprobatu dúdala usté dut.
12 .—Asmatuko dúdala usté dut.
13 .—Kotxe berria erosi dúdala esan dizuet.
14 .—Presa handia duzula ematen du.

140
 15 — Partidua irabaziko dugula uste dugu.
16 —Andonik arratsaldean etorri behar dugula esan dit.
17 .—Koldok badaki osaba gaisorik dagoela.
18 —Hori ondo dagoela esan dizuet.
19 .—Alberto lotsatua dagoela iruditu zait.
20 .—Sumatzen da kalefazioa piztua dagoela.
21 .—Badirudi nekatua zaudela.
22,—Badirudi Anari soinekoa gustatu zaiola.
23 .—Amona hil zaizula esan didazu.
24 .—Lehengusuak berandu etorriko zela esan zuen.
25 .—Haurrak pozik gelditu zirela uste dut.
26 .—Iñakik, dirua ekarriko zuela esan zuen.
27 .—Lana gaur bukatuko nuela agindu nuen.
28— Soldata altxatuko digutela aipatu dute.
29—Ezagutzen nauzula uste dut.
30—Ikusi gaituztela uste dugu.

6. Esaldi hauek itzultzeko (e)nik erabi! ezazu:

1 .—No creo que sea demasiado tarde.
2 .—No creo que eso sea verdad.
3 .—No se nota que es viejo.
4 .—No creemos que eso sea así.
5 .—Yo no he dicho que seas tonto.
6 —Iñaki no sabe que hemos venido.
7 .—No me has dicho que hablaste con Miren.
8 — No te he dicho que ayer cenamos con tu hermano.
9—No parece que le haya gustado demasiado.
10 .—No te he dicho que eso esté bien.
11 .—No creo que Imanol sepa euskera.
12 .—No os hemos dicho que el verano iremos a Londres.
13—No creo que te hayan entendido.
14 .—No parece que la gasolina subirá otra vez.
15 —No parece que estés muy contento.

—Ez dut uste bazkaltzera etorriko naizenik...

141
 Q ERLATIBOA SUSTANTIBATURIK (II)
Sustantivación del relativo

El relativo sustantivado se declina como cualquier otro

nombre. Este tema nos limitaremos al caso ergativo (nork),
cuya sustantivación sigue la transformación del siguiente ejemplo:

Oker dabilen gizonak oker bukatzen du.

-> Oker dabilen (gizon)ak oker bukatzen du.
-* Oker dabilenak oker bukatzen du.
(El que mal anda, mal acaba)

• Otros ejemplos:
Egarri denak, ura nahi du. El que está sediento quiere agua,
Dena nahi duenak dena galtzen du. El que todo quiere todo lo pierde,
Bi dituenak lau nahi ditu. El que tiene dos quiere cuatro,
Gaiso dagoenak osasuna nahi du. El que está enfermo desea salud,
Ezetz dioenak baietz ere esaten du. El que dice que no también dice que sí.

• ARIKETAK

7. Erlatíboa sustantibatzeko kendu ezazu ondoko izena, hurrengo adibidean

bezaia:
Asko irakurtzen duen pertsonak asko daki.
«■ Asko irakurtzen duenak asko daki.
1 .—Etorri den neskak paper hau utzi du zuretzat.
2—Altxatu den mutilak bere aulkia utzi dit.
3 .—Gose den pertsonak ogia nahi du.
4—Jaio den haurrak hiru kilo ditu.
5 —Azkena ateratzen den mutilak argia itzali behar du.
6—Erori den andreak besoa puskatu du.
7.—Gelditu diren gizonek gasolina eskatu dute.
8—Goizean etorri diren langileek lan ederra egin dute.
9.—Bileran izan ez diren pertsonek ezin dute ezer esan.
10—Gaizki bizi diren pertsonek hobeto bizi nahi dute.
11.—Astelehenean etorri ez ziren ikasleek larunbatean etorri beharko dute.
12—Erlojurik ez duen pertsonak ez daki ze ordu den.
13—Mahaia, zikindu duen pertsonak garbitu beharko du.
14.—Kristala, hautsi duen mutikoak ordaindu beharko du.

142
 15—Giltza, galdu duen pertsonak bilatu beharko du.
16—Dirurik ez duen pertsonak ezin du ezer erosi.
17—Gaizki egiten duen pertsonak zigorra merezi du.
18.—Lanik egiten ez duen pertsonak ez du saririk merezi.
19— Etxea garbitzen duen andreak bi alaba ditu.
20—Eguzkirik hartzen ez duen pertsonak kolore txuria izaten du.
21—Bazkaria ordaindu duen gizonak propina ere utzi du.
22—Lotsarik ez duen pertsonak errespeto gutxi merezi du.
23—Parisa joan nahi duen pertsonak frantsesez jakin behar du.
24—Ingalaterrara joan nahi duen pertsonak pasaportea behar du.
25—Irabazi duten pilotariek ederki jokatu dute.
26—Informatika ikasten duten gazteek ingelesez jakin behar dute.
27—Motoa duten gazteek errazago aparkatzen dute.
28—Gauez lan egiten duten pertsonek egunez egiten dute lo.
29.—Erosi dudan alkandorak gutxi balio zuen.
30—Hartu duzun botilak esne gutxi dauka.
31—Ikasi ditugun gauzek ez dute ezertarako balio.
32—Etxea erre zuen pertsonak aurretik gasolina bota ornen zuen.
33—Erosi nuen kotxeak Nafarroako matrikula zuen.
34—Nekatua dagoen pertsonak ez du lanerako gogorik izaten.
35.—Hor dagoen itsuak ederki jotzen du akordeoia.
36—Kotxean dabilen pertsonak karneta behar du.
37—Bila dabilen gizonak aurkitu egiten du.
38—Asko dakiten pertsonek gutxi hitz egiten dute.
39—Begiak itxita dauzkan pertsonak erortzeko arriskua du.
40—Etorri zaigun eskutitzak ez zulen seilurik.
41.—Erretratoa egin dizun mutilak ederki pintatzen du.
42—Hori esan dizun pertsonak gezurra esan dizu.
43—Aipatu dizudan neskak hor bertan egiten du lana.
44—Eman didazun liburuak irudi ikusgarriak ditu.
45—Esan didaten gauzak poz handia eman dit.
46—Ekarri nauen neskak seat gorria du.
47—Zu ezagutzen zaituen emakumeak eskuminak eman dizkit.

UMOREA

• ONDOAN DAGOENAK

Euxebio neska gazte baten ondoan eseri da eta hizketari nolabait

ekitearren honela esaten dio:
—Ikusi ze tonto aurpegia daukan hor dagoenak...
—Zeinek? Horrek? Nere lehengusua da...
—Ez, horrek ez. Bere ondoan dagoenak esan nahi nuen...
—Hori, nere anaia da...

Hizketari nolabait ekitearren: por trabar conversación de alguna forma.

143
8. Euskaraz eman ezazu:
1—Me lo ha dicho el chico que vive contigo.
2—Me lo ha dicho el que vive contigo.
3—El hombre que es honrado tiene muchos amigos.
4—El que es honrado tiene muchos amigos.
5—La mujer que ha entrado ha preguntado la hora.
6—La que ha entrado ha preguntado la hora.
7 .—Los compañeros que han estado en la reunión han decidido que no.
8—Los que han estado en la reunión han decidido que no.
9—Los alumnos que viven cerca no necesitan autobús.
10 .—Los que viven cerca no necesitan autobús.
11 —La persona que da mucho recibirá mucho.
12—El que da mucho recibirá mucho.
13—El que da pronto da dos veces.
14—El chaval que ha echado la piedra deberá pagar el cristal.
15—El que ha echado la piedra deberá pagar el cristal.
16—El que dice lo que quiere oirá lo que no quiere.
17—El que no tiene cabeza necesita piernas.
18—El que tiene deudas debe pagarlas.
19—Los que ven mal necesitan gafas.
20—Los que fuman demasiado tienen mala salud.
21—Lo que he oído me ha asustado.
22—Lo que has comido te ha hecho daño.
23—El que te ha dicho eso no sabe nada.
24.—Lo que te he traído vale mucho.
25—Nos lo ha dicho el que está ahí.
26—El que está cansado necesita descanso.
27—Los que están enfermos necesitan médico.
28—El que tiene poco quiere mucho.
29—Los que tienen mucho quieren más.
30.—El que sabe vivir sabe todo.

UMOREA

• "ON PARLE FRANÇAIS"

Ferminek "souvenir" denda bat ireki du Irunen eta ateko kristalean

"on parle fraçais" dioen papertxo bat ipini du. Bere lagunak, hori ikusirik,
harrituta galdegiten dio:
—Fermín, baina zuk noiztik dakizu frantsesez?
—Nik? Tutik ez dakit, gizona...
—Orduan, nork egiten du hemen frantsesez?
—Hendaiatik datozenek...

Tutik ez dakit: no sé nada.

144
 • ALFERRIK LANEAN

Langile batzuk kanposantuko horma zaharra konpontzen ari dira.

Bartolo handik igarotzen da eta begira gelditu ondoren honela galdetzen
die:
—Zer egiten duzue hor?
—Ikusten duzuna, gizona! Pareta konpontzen ari gara...
—Alferrik ari zarete, bada... Barruan daudenak nekez aterako baitira
kanpora eta kanpoan gaudenok, berriz, gogo gutxi daukagu barrura sartzeko...

Jo ta ke: afanosamente, con empeño; nekez: difícilmente.

• AZKARRAK

Gizon bat Kursaaleko zubitik pasatzen ari da Donostian eta oihu larri
batzuk entzuten ditu:
—Lagundu! Lagundu...!
Uretara begiratzen du eta gizon bat ikusten du itotzeko zorian.
—Non bizi zara? —galdegiten dio.
—Mirakruz kalean! Lagundu, mesedez!
—Zein numerotan?
—Hamalaugarrenean! Lagunduuuuu!
—Eta ñola duzu izena?
—Jesús López! Glu... glu... glu...
—Eta gizarajoa urpean galtzen da betiko...
Bestea orduan presaka eta korrika esandako lekura doa eta amasa
hartzeko betarik gabe honela galdetzen dio atezainari:
—Egunon, andrea. Etxe honetan ba ornen dago piso bat libre dagoena...
—Ez, jauna. Alkilatuta daude denak...
—López jaunarena libre dagoela esan didate, bada...
—Ez, ez. Hori ere alkilatua dago.
—Bai? Eta nork alkilatu du, bada?
Uretara bota duenak...

Itotzeko zorian: a punto de ahogarse; amasa hartzeko betarik gabe: sin tiempo para respirar.

HURRENGO IPUINA, BASAJAUN ETA EGURGILEA,

BURUZ IKAS EZAZU.
Zerbait ulertzen ez baduzu, itzulpena begira ezazu.

145
 BASAJAUN ETA EGURGILEA

Behin batean egurgile bat lanean ari zen Aralarko baso batean eta
nahi gabe leize batera erori zitzaion aizkora. Saiatu zen aizkora leizetik
ateratzen, baina oso sakona zen eta ez zuen lortu.

Etsita, enbor baten gainean eseri zen eta bere buruarekin hizketan
hasi zen:
—Hau zoritxarra! Zer egingo dut nik orain? Aizkorarik gabe ezin dut
lanik egin, eta lanik egiten ez badut goseak hilko dira nere haur gaixoak.

Eta negarrez hasi zen.

Inguru haietan Basajaun zebilen eta egurgilearen hitzak entzun zituen.

Berarengana joanda honela esan zion:

—Ez ezazu negarrik egin, gizona. Nik aterako dizut aizkora leizetik
eta.

Basajaunek orduan leizera jaitsi eta urrezko aizkora bat atera zuen
handik.

—Hau al da zure aizkora? —galdetu zion egurgileari.

—Ez, ez da hori —erantzun zion egurgileak.

Orduan Basajaunek zilarrezko aizkora bat erakutsi zion:

—Beste hau ¡zango da, behar bada.

—Ez, ez. Hori ere ez —erantzun zion egurgileak.

Basajaunek burdinazko aizkora bat erakutsi zion orduan. Gizonak

bere eskuetan hartu zuen eta arretaz begiratu ondoren honela esan zion:

—Bai, bai!! Hauxe da! Neuk egin nion kirtenean daukan marka hau.
Ematen badidazu, zoriontsu egingo nauzu berriz!

—Egia esan duzulako hirurak emango dizkizut —esan zion Basajaunek.

Egurgilea orduan herrira jaitsi zen eta urrezko eta zilarrezko aizkorak
salduta diru mordoa atera zuen. Etxera joan zenean andreari kontatu zion
dena eta isilik gordetzeko eskatu zion. Andreak, ordea, bere lagun batí
kontatu zion, honek beste batí eta azkenean gizon diruzale baten belarrie-
tara heldu zen berria.

"Horra! Nik ere gauza bera egingo dut, ea aberasten naizen" esan
zuen. Eta aizkora hartuta basorantz abiatu zen. Basoan leize batera bota
zuen aizkora, nahita, eta oihuka hasi zen:

—Ai, ai, ai! Hau zoritxarra! Aizkora galdu dut! Ezin dut lanik egin eta
goseak hilko naiz! Ai, ai, ai!

Orduan Basajaun agertu zen eta urrezko aizkora bat erakutsi zion:

—Hau al da zure aizkora? —galdetu zion.

146
 Gizonak aizkoraren distirak liluraturik "bai, bai!" erantzun zion, "hori-
xe da nere aizkora! Emaidazu eta zoriontsu egingo nauzu berriz!"

Basajaunek lurrera bota zuen aizkora. Gizona aizkora jasotzeko makur-

tu zen eta orduan Basajaunek, gezurra esategatik, eskua ebaki zion bera-
ren aizkoraz.

Basajaun: personaje mitológico que habita en el bosque; egurgile: leñador; leize: sima;
aizkora: hacha; sakon: profundo; lortu: conseguir; etsita: desesperado; enbor: tronco; hau
zoritxarral: ¡Qué desgracia!; urrezko: de oro; kirten: mango; horra!: ¡Vaya! (he ahí); aberastu:
enriquecerse; basorantz: hacia el bosque; nahita: queriendo, adrede; distirak liluraturik:
fascinado por el brillo.

• GALDERAK

1 .—Non ari zen lanean egurgilea?

2—Zein da egurgileek erabiltzen duten tresna?
3 .—Nora erori zitzaion aizkora?
4 —Zergatik ezin zuen atera aizkora?
5 .—Basajaunek egurgilearen hitzak entzun zituen, Egurgilea norekin
ari zen hizketan?
6—Nolakoak ziren lehenengo eta bigarren aizkorak?
7 .—Nolako zen egurgilearen aizkora?
8 .—Basajaunek azkenean hiru aizkorak ematen dizkio egurgileari.
Zergatik?
9 .—Egurgileak nori kontatu zion gertatutakoa?
10 —Zer eskatzen dio bere andreari?
11Noren belarrietara iritsi zen berria?
12—Gizon horrek zer egin zuen basoan aizkorarekin?
13.—Zenbat aizkora erakutsi zizkion Basajaunek bigarren gizonari?
14—Basajaunek, zergatik moztu zion eskua?
15—Zein aizkoraz moztu zion eskua? Urrezkoaz?

147
 • SUBORDINAZIOA

1EGURGILEAK: "Zer egingo dut orain?”

Zer galdetzen du egurgileak?

2—BASAJAUNEK: "Ez ezazu negarrik egin!"

Zer esaten dio Basajaunek egurgileari?

3 .—BASAJAUNEK: "Nik aterako dizut aizkora".

Zer esaten dio Basajaunek?

4 .—BASAJAUNEK: "Hau al da zure aizkora?"

Zer galdetzen dio Basajaunek?

5.—EGURGILEAK: "Ez, ez da hori".

Zer erantzuten dio egurgileak?

6-EGURGILEAK: "Ematen badidazu, zoriontsu egingo nauzu".

Zer esaten dio egurgileak Basajauni?

7-—BASAJAUNEK: "Egia esan duzulako hirurak emango dizkizut”.

Zer esaten dio Basajaunek?

148
 ATZIZKIAK
Sufijación

— GILE

El sufijo —gile se emplea para derivar palabras que significan el

agente productor de algo, el autor de algo:
lan -► langile (trabajador)
sendo sendagile (médico)
on - » ongile (benefactor)
gaitz - * gaizkile (malhechor)
egur - * egurgile (leñador)
zapata -* zapatagile (fabricante de calzado)
kontserba -> kontserbagile (conservero)

-ZKO

El sufijo —zko (—z + —ko), entre otros significados, expresa la

materia con que se ha hecho algo:
harri -* harrizko (de piedra)
egur egurrezko (de madera)
burdina -* burdinazko (de hierro)
altzairu -* altzairuzko (de acero)
zilar zilarrezko (de plata)
urre -* urrezko (de oro)
paper -* paperezko (de papel)
lasto -* lastozko (de paja)
adreilu adreiluzko (de la drillo)
zemento -► zementozko (de cemento)
hormigoi -* hormigoizko (de hormigón)

• Al llevar el sufijo —ko se coloca antes del nombre que determina:

egurrezko mahaia.
harrizko horma,
altzairuzko aizkora.
Suprimido el nombre, el determinante (—a, —ak) se añade directa­
mente a este sintagma: egurrezkoa, harrizkoa, altzairuzkoa, etc...
Mahai hau egurrezkoa da eta bestea altzairuzkoa.

• Puede significar también la materia sobre la que trata un libro,

etc.
Fisikazko liburua El libro de física
Euskarazko klaseak Las clases de euskera
Beharrezko gauzak Las cosas necesarias (de necesidad)
etc.

149
-TU (-du)
El sufijo —tu es el más productivo en euskera y sirve para convertir
en verbo cualquier otra categoría gramatical. Aprovecha los siguientes
ejemplos para repasar tu vocabulario:

(elección) aukera aukeratu (elegir)

(responsabilidad) ardura -* arduratu (responsabilizarse)
(vergüenza) lotsa lotsatu (avergonzarse)
(asco) (nazka) w nazkatu (asquearse)
(temblor) ikara -* ikaratu (asustarse)
(trozo) puska -* puskatu (romperse)
(cansancio) neke nekatu (cansarse)
(petición) eske -> eskatu (pedir)
(joven) gazte -* gaztetu (rejuvenecer)
(fama) ospe -* ospatu (celebrar)
(largo) luze -* luzatu (alargar)
(pedazo) zati -* zatitu (hacer pedazos)
(limpio) garbi garbitu (limpiar)
(luz, claro) argi -* argitu (iluminar, aclarar)
(quieto) geldi -* gelditu (detener, parar)
(llamada) dei -* deitu (llamar)
(medida) neurri •* neurtu (medir)
(apurado, grave) larri -* larritu (apurarse, agravarse)
(rojo) gorri -* gorritu (enrojecer)
(blanco) zuri -* zuritu (blanquear, mondar)
(herida) zauri zauritu (herir)
(peine) orrazi -* orraztu (peinar)
(intento) saio -* saiatu (intentar)
(enfermo) gaiso -► gaisotu (enfermar)
(fuerte) sendo -* sendatu (curar)
(agujero) zulo -* zulatu (agujerear)
(loco) zoro w zoratu (enloquecer)
(caliente) bero berotu (calentar)
(miedo) izu -► izutu (asustar)
(estrecho, apurado) estu estutu (estrechar, apurarse)
(arrepentimiento) damu damutu (arrepentirse)
(alrededor) inguru -* inguratu (rodear)
(rabia) amorru amorratu (rabiar)
(viejo) zahar -* zahartu (envejecer)
(obligación) behar -* behartu (obligar)
(relación mutua) elkar -* elkartu (juntar)
(rincón) bazter -* baztertu (arrinconar)
(torcido) oker -* okertu (torcer)
(castigo) zigor -► zigortu (castigar)
(vigoroso) bizkor bizkortu (revitalizar)
(seco) lehor -► lehortu (secar)
(duro) gogor -> gogortu (endurecer)
(borracho) mozkor -* mozkortu (emborrachar)

150
 (agua) ur -* urtu (derretir)
(doblegado) makur -* makurtu (doblegarse)
(ladrón) lapur -* lapurtu (robar)
(miedo) beldur -* beldurtu (atemorizar)
(arruga) zimur * zimurtu (arrugar)
(frío) hotz -* hoztu (enfriar)
(hielo) izotz izoztu (helar)
(corto) motz moztu (cortar, acortar)
(afilado) zorrotz -* zorroztu (afilar)
(vacío) huts -* hustu (vaciar)
(rico) aberats -* aberastu (enriquecer)

• Este sufijo se aplica también a palabras declinadas:

(al ojo) begi-ra begiratu (mirar)
(a casa) etxe-ra -* etxeratu (irse a casa)
(a la cama) ohe-ra -♦ oheratu (acostarse)
(adelante) aurre-ra -* aurreratu (adelantar)
(atrás) atze-ra ** atzeratu (atrasar)
(a la mente) gogo-ra -* gogoratu (recordar)
(a cuenta) kontu-ra -> konturatu (darse cuenta)

• Si la palabra a que se aplica el sufijo termina en —1 o —n, este sufijo

se transforma en —du:
(gordo) gizen -► gizendu (engordar)
(recto) zuzen -♦ zuzendu (dirigir, rectificar)
(adornado) apain -► apaindu (adornar)
(sucio) zikin -* zikindu (ensuciar)
(profundo) sakon -* sakondu (profundizar)
(compañero) lagun lagundu (acompañar, ayudar)
(blando) bigun -► bigundu (ablandar)
(oscuro) ilun -* ilundu (oscurecer)
(limpio, pulcro) txukun -* txukundu (adecentar)
(ancho, extenso) zabal -* zabaldu (extender, abrir)
(aplastado) zapal -+ zapaldu (aplastar)
(flaco) argal -» argaldu (adelgazar)
(cerca) hurbil -* hurbildu (acercarse)

• En el mismo caso están las palabras terminadas en —ari:

(desayuno) gosari -* gosaldu (desayunar)
(comida) bazkari -* bazkaldu (comer al mediodía)
(cena) afari -* afaldu (cenar)

Aunque por razones prácticas damos las correspondencias castellanas

en infinitivo (atrasar, envejecer, romper, etc.) Estas formas terminadas
en —tu son en realidad participios, de modo que atzeratu, zahartu,
puskatu, etc. equivalen a atrasado, envejecido, roto, etc...

151
7. IKASKAIA
URAK IRAKIN DU
 URAK IRAKIN DU

Este tema repasaremos el presente de las formas nor-nork. Tales

formas respondían al esquema que viene a continuación y consta de los
siguientes morfemas:
1. Morfemas ñor (objeto directo).
2. El pluralizador —it— que aparece en todas las personas salvo en
ni y hura. También aparece con zu.
3. La raíz — u—.
4. El morfema —zte— correspondiente a zuek (ñor).
5. Morfemas nork (sujeto).
Al coincidir los morfemas itu + te se intercala una z: zaituzte,
gaituzte, dituzte.

ÑOR plural raíz zuek NORK

(ni)
(zu)
NA
ZA it ■■
11
T
ZU
(nik)
(zuk)
(hura)
(gu)
(zuek)
D
GA
ZA...
it
it
u ...zte
—
GU
ZUE
(hark)
(guk)
(zuek)
(haiek) D it (z) TE (haiek)

Combinando estos morfemas obtenemos el siguiente cuadro:

NI ZU HURA GU ZUEK HAIEK

NIK zaitut dut zaituztet ditut
ZUK nauzu duzu gaituzu dituzu
HARK ñau zaitu du gaitu zaituzte ditu
GUK zaitugu dugu zaituztegu ditugu
ZUEK nauzue duzue gaituzue dituzue
HAIEK naute zaituzte dute gaituzte zaituzte(te) dituzte

Insistimos en que este esquema es provisional por faltar la segunda persona hi, que
incluirás a otros niveles.

155
 a ADITZ KOMUNZTADURA
Concordancia del verbo

• Estas formas verbales tienen en la oración sus correspondientes

sintagmas ñor (objeto directo) y nork (sujeto), con los que concuerdan.
Tales sintagmas a menudo resultan reiterativos y pueden suprimirse por­
que la información ofrecida por el verbo es suficiente, como puedes ver
en los siguientes ejemplos:

Amak haurra garbitu du.

Liburu bat erosi dut.
Zuk sagarrak jan dituzu.
Zuek kotxean ekarri nauzue.
Lagunek kalean ikusi naute.
Maite zaitut.
Etxera eramango zaitugu.
Beldurtu egin gaituzu.
Horiek jo egin gaituzte.
Nik ongi ezagutzen zaituztet.
Euriak harrapatuko zaituzte.

NORK (ZERK) ÑOR (ZER) ÑOR it u zte NORK

amak haurra garbitu d u —
nik liburu bat erosi d u t
zuk sagarrak jan d it u zu
zuek ni kotxean ekarri na u zue
lagunek ni kalean ikusi na u te
nik zu maite za it u t
guk zu etxera eramango za it u gu
zuk gu beldurtu egin ga it u zu
haiek gu jo egin ga it u zte
nik zuek ongi ezagutzen za it u zte t
euriak zuek harrapatuko za it u zte —

156
 ILUNDU DU
URAK IRAKIN DU

1 —Hay ciertos verbos que cuando se emplean para expre­

sar fenómenos meteorológicos carecen de sujeto, son imperso­
nales: euria egin (o ari izan), elurra egin, atertu (escampar),
ilundu, argitu, etc...
Por lo que solemos decir:
Euria egin du. Ha llovido.
Elurra ari du. Nieva.
Berehala atertuko du. Pronto dejará de llover.
Eguna argitu du. Ha amanecido.
Neguan goiz iluntzen du. En invierno anochece temprano.

En todas estas locuciones falta un sujeto nork.

2—Hay otros verbos como iraun (durar), irakin (hervir),

etc., que en euskera llevan auxiliar transitivo (zer-nork), pero
que carecen de objeto directo (sintagma zer):
Gerrak luzaro iraun zuen. La guerra duró largo tiempo.
Eguraldi onak bihar arte El buen tiempo durará hasta mañana.
iraungo du.
Harriak egurrak baino gehiago La piedra resiste más que la madera.
irauten du.
Urak irakin du. El agua ha hervido.

Lo mismo podríamos decir de ciertos préstamos recientes

como korritu, funtzionatu, paseatu, desfilatu, deskantsatu,
etc., que vulgarmente se utilizan con auxiliar transitivo: honek
ez du funtzionatzen (esto no funciona), ederki paseatu dugu
(hemos paseado muy bien), etc.

157
 • ARIKETAK
1. Bete itzazu hutsuneak nor-nork formak erabiliz:
1 .—lxabelek bere gela garbitu ...
2—Goizeko eguzkiak elurra urtu ...
3 .—Zeinek eramango ... ni etxera?
4 .—Lan honek asko nekatzen ... ni.
5,—Lehergailuak hiru pertsona zauritu ...
6—Tabakoak hil egingo ... (zu).
7—(Zuk gu) arratsaldean ez ... hemen ikusiko.
8—Nik (zuek) Kale Nagusian ikusi ... paseatzen.
9 — (Zuek) zenbatean saltzen ... tomateak?
10.—Gu gauez ibiltzeak ez ... beldurtzen.
11—Zuek zer egingo ... ostegunean?
12—Etsaiek alde guztietatik inguratu ... (gu).
13—(Guk zuek) bihar Iruñera eramango ...
14—Guk barazkiak azokan erosten ...
15—Horiek (ni) ez ... berehala harrapatuko.
16—(Nik zuek) herriko jaietara inbitatzen ...
17—(Zuek gu) goizetik lantegian aurkituko ...
18—(Zu) botika honek azkar sendatuko ...
19—(Zuek ni) lotsatua utzi ...
20—(Guk zu) gogoan ...
21—Ni goizero kaleko zaratak esnatzen ...
22.—Zuk oso lagun atseginak ...
23—Irakasleak (gu) beste gela batera aldatuko ...
24.—(Zu) ardo honek ez ... berehala mozkortuko.
25—Gu inork ez ... maite.
26— Liburu honek laster aspertuko ... (zu).
27—(Horiek zuek) zergatik bidali ... kanpora?
28—(Zuek gu) gezur horiekin ez ... ikaratuko.
29—Ehiztariek txoriak hil ...
30.—(Guk zu) ez ... hemen ikusi nahi.
31.—(Zuk gu) harrituta utzi ...
32—Itsasoaren edertasunak liluraturik utzi ... (ni).
33.—(Nik zu) nondik ezagutzen ...?
34 .—Zerk harritzen ... (zu)?
35 .—Guk, zu aukeratuko ... alkate izateko.
36 .—Maribik bere etxean afaltzera gonbidatu ... (gu).
37 — (Zuk ni) zergatik jo ...?
38 .—Nik eskuak garbitu behar ...
39 .—(Nik zu) ez ... behinere ahaztuko.
40 .—Izebak oso maite ... zuek.
41—(Zuek gu) denbora luzean eduki ... zain.
42—Labana honek punta zorrotzegia ...
43—Hego haizeak arratsaldera arte iraungo ...
44 .—Kafe honek irakin egin ...
45 .—Pila hauek denbora gutxi irauten ...
46—Udaberrian goizago argitzen ...

158
2. Esaldi hauek itzultzeko ere nor-nork aditzak erabili behar dituzu:

1—Miren ha perdido las llaves.

2—Eso no me asusta.
3—Nosotros te elegiremos a ti.
4—¿Quién te ha peinado?
5 —Os bajaré al pueblo.
6—Tenemos que acostar a los niños.
7—No nos quieren recibir.
8—Te llevaré a las cinco.
9—Tú no me quieres.
10 .—Yo no os conozco.
11 —Me habéis dejado preocupado.
12 —Os echarán a la calle.
13 —Enseguida te alcanzaré.
14 —Este trabajo no nos aburre.
15 —Os voy a ensuciar (os ensuciaré).
16 — Nos has dejado admirados.
17 .—No queremos asustarte.
18 — En verano amanece muy temprano.
19 .—Está lloviendo.
20—En los montes de Navarra ha nevado.

IRAKUR EZAZU ERAZTUN GALDUA

159
 ERAZTUN GALDUA

Miller jaun-andreak, Sir ALEXANDER eta Lady EUZABETH, antzinako

jauregi zahar horietako batean bizi dira. Ez dute seme-alabarik. Datorren
azarean Austral¡ara joatekoak dira eta abiatu baino tehen beren Hobak bi/du
nahi izan dituzte: Robín, Eric, Harry eta Agatha.
ROBIN SMITH, berrogeitamar urteko gizon ¡odia, Glasgow-eko iantegi
bateko zuzendaria da. Bere emazte Victoriarekin etorri da afarira.
ERiC MORTON-ek banketxe batean egiten du lan. Gizon dotorea eta
diruduna izan arren mutUzahar geratu da; diru arazoek ez ornen diote
ezkontzeko astirik utzi.
HARRY PARKER ere ezkongaia da. Diotenez, desfalkoren bat egin
zuela edo, gartzelan. igaro ditu azken urteak.
AGATHA HALL, denetan gazteena, medizina ikasten ari da. Laster
ezkontzekoa da eta Dick Backer bere senargaiarekin agertu da. Agatha,
Lady Eiizabeth-en ¡loba kutuna da.
Afa/du bitartean nahiko giro hotza izan da. Egia esan, Iehengusuen
arteko harremanak beti izan dira hotzak. Gutxitan ikusten dute eikar eta
gaur bi/du baidin badira osaba-izeben herentziaren esperantzak ekarri ditue-
tako izan da. Gainera, Morton eta Parkerrek gorroto ere diote eikarri. Hala
ere. Lady EHsabeth-ek denak bere inguruan bi/du nahi izan ditu agur esateko.
Afalondoan, RICHARD, MiHertarren morroi urtetsua, platerak eta ontziak
jasotzen hasi da kafea atera baino tehen. Bitartean jendea erretzen hasi da.
Sir Alexander-ek bere pipa piztu du, Morton-ek puroa, eta besteek ziga-
rroak. Lady EHzabeth une horretako isi/tasuna aprobetxatuz hizketan hasi
da.

Eraztun: anillo; jauregi: casa señorial; dotorea eta diruduna izan arren: a pesar de ser elegante y
rico; ezkongai: soltero; gartzela: cárcel; senargai: novio; kutun: muy querido, predilecto; egia esan:
a decir verdad; Iehengusuen arteko harremanak: las relaciones entre los primos; gorroto diote
eikarri: se tienen odio; isiltasun: silencio.

160
 ELIZABETH: Zer iruditu zaizue afaria? Goxoa, ezta? Pozten naiz!
Orain sorpresa txiki bat eskaini nahi dizuet. Dakizuenez, Alex-en arazoak
direla eta, datorren hilean Australiara joango gara biok eta behar bada ez
gara berehala itzuliko Ingalaterrara. Joan aurretik agur esan nahi dizuegu
eta horregatik bildu zaituztegu. Aipatu dizuedan sorpresa opari bat ¡zango
da. Oraintxe erakutsiko dizuet.
Altxatzen da eta atzean dagoen armariotik kaxa txiki bat harturik
mahai erdian uzten du irekita. Denak isilik geratzen dira kaxa barruko
eraztunari begira.
ELIZABETH: Eraztun honek daukan harribitxia Sir James Hall-ek
ekarri zuen Indiatik duela 50 urte. Asko balio omen du. Handia denez
gero lau zati egin eta zuei emateko asmoa dut. Ong¡ iruditzen al zaizue?
SMITH: Ederra benetan! Libra asko balioko du dudarik gabe...
MORTON: Pena litzateke zatitzea... Zergatik ez duzue subastatzen?
ALEXANDER: Hori gure artean erabaki behar dugu. Gurea da eta
zuek nahiago duzuena egingo dugu.
AGHATA (besoak igurtziz): Hotzak nago, izeba! Berogailua piztuko al
dugu?
ELIZABETH: Arrazoi duzu, maite. Ni ere bizkarrean hotza sentitzen
hasia nago. Ahaztu egin zaigu berogailua piztea.
Lady EHzabeth aulkitik altxatzen da eta berogailua pizten du.
ELIZABETH: Laster berotuko da gela. Izan ere, konturatu gabe udaz-
kena aurrera doa eta hoztu egin du. Iluntzeetan batez ere.
Richard morroia sartu da eta kafea serbitzen hasi da.

Duela 50 urte: hace 50 años; pena litzateke zatitzea: sería una pena partirlo; besoak igurtziz:
frotándose los brazos; berogailu: estufa, calefacción; izan ere: efectivamente; es que...

161
 AGATHA: Niri kaferik ez, mesedez. Tea nahiago dut limoi tanta
batzuekin.
MORTON: Nik ere tea nahiago dut. Kafeak kalte egiten dit...
Bat-batean argia itzaltzen da eta dena Hunpetan geratzen da.
ELIZABETH: Argia joan zaigu! Badakit zer gertatu den. Richard,
garbigailua martxan jarri al duzu?
RICHARD: Bai, Lady...
ELIZABETH: Horixe izan da orduan. Nik berogailua piztu dut eta
itxuraz gehiegi izan da. Ez da ezer. Egon lasai denok, laster konponduko
dugu arazoa eta. Richard, zoaz behera eta argia eman ezazu berriro. Eta
hobe ¡zango da garbiketa biharko uztea, bestela berriz saltatuko du...
Richard-ek kandelabro batzuk pizten ditu eta bat harturik geiatik irte-
teten da. Handik piska hatera argia dator berriro eta momentu horretan
Lady Eiisabeth-en oihu /arria entzuten da.
ELIZABETH: Eraztuna! Eraztuna falta da!!
Eta ha/axe da. Eraztunaren kaxa hutsik dago mahai erdian.
MORTON: Parker! Utzi ezazu eraztuna bere tokian! Momentu hau ez
da egokiena brometan hasteko!
PARKER (haserre): Ni ez naiz izan!
MORTON: Ñor, bada? Zu zaitugu hemen lapur bakarra. Erakutsi zure
poltsikoak!
PARKER (aulkitik a/txatuz eta Morton jotzeko keinuaz): Zerri nazkaga-
rri hori!! Ez dizut barkatuko!!
ELIZABETH (Parker-i besotik heiduz): Bakea nahi dut! Etxe honetan
ez dugu zuen arteko borrokarik behar! Eraztuna hartu duenak bertan utzi
dezala eta kito: hemen ez da ezer gertatu.
ALEXANDER: Gaizki iruditzen ez bazaizue, gauza bat egingo dugu:
argia itzaliko dut berriro eta eraztuna daukanak kaxan utzi dezala berriz.
Hórrela inork ez dugu jakingo zein izan den. Minutu bat nahikoa ¡zango
da.

Sir Alexander jaikitzen da eta argia itzaltzen du. Isiltasun handia dago
eta inoren arnasarik ere ez da entzuten. Minutua pasatakoan berriro pizten
du baina kaxa hutsik dago orain ere.
ALEXANDER (aurpegi ilunez): Ez gara gehiegi. Guretako norbaitek
dauka eraztuna eta agertu arte ez da inor etxe honetatik aterako.
SMITH: Ez da gauza atsegina, baina guztion poltsikoak eta arropak
miatu beharko ditugu...
MORTON: Edota poliziari deitu...

Jotzeko keinuaz: en ademán de pegarle; utzi dezala: que lo deje

162
 ALEXANDER (kafetera eskuan due/arik): Kaferik nahi al duzue? Ez?
Nik bai. Piska bat hartuko dut.
Kafea botatzen hasten da baina tanta batzuk baizik ez dira erortzen.
ELIZABETH: Richard, eraman ezazu kafetera eta ekatzu kafe beroa!
Richard-ek kafetera hartu eta gelatik ateratzen da.
MORTON: Zerbait egin behar da hemen. Ni neu poliziari deitzera
noa. Telefonea sukalde ondoan dago, ezta? (Eta Smith-engana joanda,
ironiaz) Smith, begira itzazu nere poltsikoak, bada-ezpada ere, baliteke
eraztuna hemen egotea eta.
Morton gelatik ateratzen da eta zuzen-zuzen sukaidera doa. Sukal-
dean Richard dago. Honela esaten dio Mortonek:
MORTON: Kaixo, Richard. Lan handia eman dizugu gaur, ez? Aizu,
telefonoz deitu behar dut. Liburua ekarriko al didazu, faborez?
RICHARD: Berehalaxe, jauna. Beheko telefonearen ondoan egoten
da beti.
Richardek eskuak iehortzen ditu zapi batez eta suka/detik ateratzen
da. Suka/dean Morton gelditzen da bakarrik. Oso azkar kafetera dagoen
tokira doa eta eskuan hartzen du. Une horretan Sir A/exander-en boza
entzuten da ate ondotik:
ALEXANDER: Morton! Utzi ezazu kafetera bere tokian!

Lady EHzabeth ere ate ondoan dago. Alexanderrek kafetera hartzen du

eta EHzabeth-i ematen dio.
ALEXANDER: Tori, Elizabeth! Barruan daukazu eraztuna!
Eta halaxe da. EHzabeth-ek kafetera irekitzen du eta barruan dago
eraztuna. Senar-emazteak besteak da uden geiara doaz berriro.
ELIZABETH: Berri pozgarri bat eman behar dizuet: agertu da eraztu­
na! Hementxe daukat!

Ni neu: yo por mi parte, yo personalmente.

163
 Handik aurrera gutxi hitz egiten dute. Inork ez du galdetzen nota
agertu den eraztuna. Morton falta da eta horrekin aski dute dena ulertzeko.
Piskanaka altxatzen dira, abrigoak jantzi eta agur esan ondoren etxetik
ateratzen dirá. EHzabeth eta Alexander bakarrik gelditzen dira.
ELIZABETH: Alex! Eta ñola ¡garrí diozu? Ñola jakin duzu Morton zela
lapurra?
ALEXANDER: Erraz! Lehenbizi, alkandoraren eskumuturra zikina zue-
la konturatu naiz. Kafe kolorea zen. Ez gehiegi, piska bat bakarrik. Morto-
nek, ordea, ez du kaferik hartu. Zergatik, bada, zuen zikina alkandoraren
eskumuturra? Hortik atera dut lehen susmoa. Bestalde, kafeteraren ondoan
puro hautsa zegoen, eta, hain zuzen ere, bera izan da puro erre duen
bakarra. Gero, kafetera eskuan hartu dudanean oso urduri nabaritu dut
gizarajoa niri begira. Eraztunik ez dut ikusi, tapa ez baitut jaso. Ez zen
komeni: goizegi zen horretarako. Berak ez zuela bota esango zuen; beste
edozeinek bota zuela. Eta hortxe bukatuko zen dena. Orduan, Richard-i
kafetera eramateko esan diozunean, espero nuen bezala, Morton harén
atzetik atera da eraztuna galtzeko beldurrez...
ELIZABETH: Eta kafeteran sartu beharrean, zergatik ez du poltsikoan
gorde?
ALEXANDER: Harrapatzeko arrisku handia zegoelako. Gutxi ginen
eta Smith-ek esan duen bezala poltsikoak miatzen hasiz gero...

Hurrengo astean eraztunaren subasta izan zen. Handik lortu zen dirua
hiru zatitan banatu zen. Morton-ek, noski, ez zuen inoiz bere partea eskatu...

Alkandoraren eskumuturra: el puño (la muñeca) de la camisa; susmo: sospecha; hauts: polvo,
ceniza; espero nuen bezala: tal como (yo) esperaba.

164
• GALDERAK

1—Nolako etxean bizi dira Millertarrak?

2— Nora joango dira laster?
3—Zenbat ¡loba dituzte?
4— Hauen artean zenbat dira ezkonduak?
5— Zein da gartzelan egon dena?
6—Zein da lady Elizabeth-ek gehien maite duen iloba?
7—Maitasun giroa izan al da afarian?
8 —Zer moduz konpontzen dira lehengusuak beren artean?
9 —Zein da morroiaren izena?
10 —Afalondoan, zein da puroa erretzen duen bakarra?
11Zein da Lady Elizabeth-ek ilobei egin nahi dien oparia?
12 .—Nork eta noiz ekarri zuen harribitxia Indiatik?
13 —Agatha-k zergatik piztu nahi du berogailua?
14—Zein dira te nahi dutenak?
15 —Mortonek zergatik ez du kaferik nahi?
16 .—Noiz desagertzen da eraztuna?
17 .—Morton-ek dioenez, zein izan daiteke lapurra?
18 —Smith al da poliziari deitu nahi diona?
19 —Morton-ek bakarrik gelditu nahi du sukaldean. Zer esaten dio
Richard-i horretarako?
20—Zer egiten du Morton-ek Richard sukaldetik ateratzen denean?
21,—Zeinek jarraitu dio atzetik Morton-i sukaldera joan denean?
22—Non zegoen eraztuna?
23 —Alexanderrek bazekien Morton zela lapurra. Zergatik? (hiru arrazoi
aipatu behar dituzu).
24 .—Mortonek eraztuna poltsikoan gorde beharrean, zergatik bota zuen
kafeteran?

165
 "DIRUDUNA IZAN ARREN
MUTIL ZAHAR GERATU DA"

Recuerda que oraciones concesivas en castellano son aque­

llas aue comienzan oor "aunque", "a pesar de”, etc. En euskera
existen diversos procedimientos para producir tales oraciones.
De momento nos limitaremos a los dos siguientes:

a) participio + ARREN

La partícula arren colocada inmediatamente detrás de un

participio tiene valor concesivo:

Berandu izan arren garaiz iritsiko gara.

(A pesar de ser tarde llegaremos a tiempo)

Nekatua egon arren aurpegi alaia zuen.

(A pesar de estar cansado tenía cara alegre)

Ikusi arren ezin dut sinetsi.

(A pesar de verlo no lo puedo creer)

b) NAHIZ ETA + participio

Otra fórmula consiste en utilizar nahiz eta + (...) + partici­

pio. Este recurso resulta práctico cuando la subordinada es
larga y queremos que su carácter concesivo aparezca desde un
comienzo.

Nahiz eta berandu izan, garaiz iritsiko gara.

Nahiz eta nekatua egon, aurpegi alaia zuen.

Nahiz eta gertatu den guztia oso nórmala izan eta nero-
nek bertatik ikusi, ezin dut sinetsi. (A pesar de que todo lo que
ha ocurrido es muy normal y yo mismo lo haya visto de cerca, no
puedo creerlo.)

166
 • ARIKETAK

3. Lotu itzazu esaldi hauek arren erabiliz. Honela:

Asko edan; egarri ginen.

Asko edan arren, egarri ginen.

1.—Umea izan; ederki jotzen zuen pianoa.

2.—Aberatsa izan; diru gutxi gastatzen zuen.
3—Euria egin; ez gara bustiko.
4—Goiz abiatu; berandu iritsi nitzen.
5.—Aspertu; bukatu arte egon beharko dugu.
6.—Bi aldiz berotu; hotza zegoen esnea.
7.—Telefonoz deitu; ez zuen etorri nahi izan.
8—Hazi ona bota; belar txarra atera da.
9—Goiz esnatu; berandu jaiki ziren.
10—Jende askori galdetu; inork ez digu erantzuten.
11.—Guk ikusi; ez zen batere lotsatu.
12—Irristatu; ez da lurrera erori.
13—Denbora luzean itxaron; lagunak ez ziren agertu.
14—Asko moztu; luzeegiak dauzkat frakak oraindik.
15,—Itsusia izan; konkista handiak egiten ditu.
16,—Gogoz saiatu; ez zuen ezer lortu.
17.—Txikitatik ezagutu; ez digu kasorik egiten.

4. Esaldi hauek itzultzeko ere arren erabil ezazu:

1 .—A pesar de ser viejo tenía buena salud.

2 —A pesar de ser jóvenes nos cansábamos enseguida.
3 .—A pesar de hacer buen tiempo se quedó en casa.
4 —A pesar de estar enfermo solía venir a trabajar.
5 .—A pesar de estudiar poco hizo un buen examen.
6 ,—A pesar de decir(le) la verdad no nos ha creído.
7 —A pesar de jugar mal ganaron el partido.
8 .—A pesar de comer mucho estaba muy flaco.
9 —A pesar de ser caro tendremos que comprarlo.
10 —A pesar de encender la luz veíamos muy poco.

5. Egin ezazu berriz 3. ariketa baina oraingoan nahiz eta erabiliz. Honela:

Asko edan; egarri ginen.

Nahiz eta asko edan, egarri ginen.

6. Egin ezazu berriro 4. ariketa, itzulpena, baina orain nahiz eta erabiliz.

167
 • DUELA 50 URTE

Son dos las fórmulas más empleadas para decir "hace x

tiempo": orain (déla) x y duela x. "Ocurrió hace un año"
podemos expresarlo así:

Orain déla urtebete gertatu zen.

Orain urtebete gertatu zen.
Duela urtebete gertatu zen.

Otros ejemplos:

Orain bi minutu hasi da partidua. El partido ha comenzado hace dos minutos.

Orain déla astebete erosi genuen. Lo compramos hace una semana.
Orain gutxi (déla) etorri da. Ha venido hace poco.
Duela hiru hilabete ezkondu zen. Se casó hace tres meses.

Para decir "hace x tiempo que..." empleamos el subordinante

-ela:

Urtebete da hori gertatu zela. Hace un año que ocurrió eso.

Bi minutu dirá partidua hasi déla. Hace dos minutos que ha comenzado el
partido.
Astebete da erosi genuela. Hace una semana que lo compramos.
Hiru hilabete dirá ezkondu zela. Hace tres meses que se casó.

HOTZAK NAGO

Las fórmulas equivalentes a "estar (muerto) de..." se expre­

san en euskera por medio de -k (hila) egon.

Hotzak hila nago Estoy muerto de frío

Hotzak nago Estoy de frío
Egarriak nago Estoy de sed
Goseak daude Están de hambre

"Tengo sed, tengo hambre, tengo miedo" etc., se puede

decir egarria dut, gosea dut, beldurra dut, etc., en cuyo caso
el nombre lleva el determinante -a. Pero también es corriente
expresar estas situaciones de forma copulativa ("estoy sediento,
hambriento", etc.), en cuyo caso la palabra correspondiente va
en forma indeterminada:

Egarri naiz
Gose naiz
Beldur naiz
etc.

168
y ATZIZKIAK
Sufijación

— DUN (—tun)

El sufijo —dun (= duen, "que tiene") sirve para derivar palabras que
significan el poseedor de algo. Anteriormente hemos visto el sufijo —tsu,
que también expresa posesión. La diferencia entre ambos sufijos estriba
en que —tsu significa posesión abudante: bizardun, por ejemplo, es una
persona que tiene barba; bizartsu, en cambio, supone una persona de
barba cerrada o crecida.
Ejemplos:
frakadun: persona que tiene pantalones
gonadun: persona que tiene faldas
bibotedun: persona que tiene bigote
betaurrekodun: persona que tiene gafas
dirudun: persona que tiene dinero
haurdun: mujer embarazada
hiztun (hitz + dun): hablante
euskaldun (euskara + dun): persona que sabe euskera
erdaldun (erdara + dun): persona que ignora el euskera

-KETA

El sufijo —keta, además de otras, expresa una idea de acción:

konpon(du) konponketa (arreglo, componenda)
garbi(tu) garbiketa (limpieza)
azter(tu) azterketa (examen, análisis)
leher(tu) leherketa (explosión)
ikas(i) ikasketa (estudio, aprendizaje)
hitz hizketa (conversación)
berri berri keta (charla, parloteo)
sari sari keta (concurso)
erosi erosketa (compra)

-GAILU (—kailu)

Este sufijo, además de tener otros significados, es muy utilizado hoy

día para denominar aparatos de diversas clases:
bero(tu) > berogailu (estufa, calentador)
hoz(tu) > hozkailu (frigorífico)
garbi(tu) > garbigailu (lavadora)
piz(tu) > pizkailu (encendedor)
igo > igogailu (ascensor)
idatz(i) > idazkailu (máquina de escribir)
etc..

169
 £ ERLATIBOA SUSTANTIBATURIK (III)
Sustantivación del relativo

Hemos dicho que el relativo sustantivado se declina lo

mismo que cualquier nombre. En los temas anteriores hemos
trabajado el caso nominativo (ñor) y el ergativo (nork), pero
también puede utilizarse en otros casos gramaticales como verás
en los siguientes ejemplos:
Dakienak ez dakienari irakatsi behar dio.
(El que sabe debe enseñarle al que no sabe)
Gose denarentzat, ogi gogorrik ez.
(Para el que está de hambre no hay pan duro)
Daukagunetik jango dugu.
(Comeremos de lo que tenemos)
Haserre dagoenarekin, broma gutxi.
(Con el que está enfadado, pocas bromas)
Aulki hori zutik dagoenarena da.
(Ese asiento es del que está de pie)

7. Erlatíboa sustantibatzeko kendu ezazu ondoko izena, hurrengo adibi-

dean bezala:
Asmatzen duen mutikoari sari bat emango diogu.
-* Asmatzen duenari sari bat emango diogu.

1 —Goian bizi den emakumeari kotxea lapurtu diote.

2 .—Alferrik da entzun nahi ez duen pertsonari ezer esatea.
3—Gaiso dagoen andreari medikuak botika batzuk agindu dizkio.
4—Triste dagoen pertsonari hitz goxoak esan behar zaizkio.
5 .—Gure lantegian dabilen mutilan entzun diot hori.
6 .—Telebista konpondu digun gizonari ez diogu oraindik ordaindu.
7 .—Opari bat egin nahi diot lagundu didan neskari.
8 .—Burla egiten diguten lotságabeei ez diegu kasorik egin behar.
9 .—Ondo tratatzen gaituzten pertsonei guk ez diegu kalterik egingo.
10 .—Alferrik deituko diezue lagundu nahi ez duten pertsonei.
11 .—Aldizkari hau hor dagoen neskarena da.
12 .—Garbiñe gaisorik dagoen neskaren ahizpa da.
13—Tapa hau ireki duzun kaxarena da.
14 .—Dirua, aurkitzen duen pertsonarentzat ¡zango da.
15 —Jubilatuak dauden langileentzat jaialdi bat ¡zango da.
16 .—Gezur hori esan dizun mutilarekin hitz egin nahi dut.
17 — Eman dizudan diruarekin nahiko eta gehiegi ¡zango duzu.

170
 . 18—Ezagutzen duzun gizonarekin etorri gara trenean.
19—Izututa gelditu gara esan dituzun gauzekin.
20—Leiho gorriak dituen etxean bizi naiz.
21—Hutsik dagoen botilan ur piska bat hartuko dugu.
22—Irekita dagoen armarioan sartu ezazu arropa.
23,—Libre dauden aulkietan eseri zaitezte.

8. Al tratar de las oraciones temporales terminadas en —(e)nean decía­

mos que en realidad eran oraciones de relativo. Lo podrás comprobar
al sustantivar las siguientes oraciones:
1—Dendak ¡rekitzen dituzten orduan aterako gara.
2—Argia joan den momentuan desagertu da eraztuna.
3— Roberto ezkondu zen egunean euria egin zuen.
4 — Ekaitza hasi den momentuan arrantzaleak portu aldera abiatu
dirá.
5—Hori esan diogun momentuan isil-isilik geratu da.
6—Emilio, kiniela asmatu zuen urtean aberastu zen.
7—Zuk bazkaltzen duzun momentuan bazkalduko dugu guk ere.
8—Euria egiten duen egunetan ez gara hondartzara joaten.
9—Emakume hori, sartu den momentutik ari da hizketan.
10 .—Hiru urte ¡garó dirá Koro Suizara joan zen egunetik.
11 .—Etxera iritsi naizen ordurako lo zeuden haurrak.

9. Itzulpena
1—Se lo he dicho a la chica que vive contigo.
2,—Se lo he dicho a la que vive contigo.
3—Al chico que ha hecho el recado (mandatua) le hemos dado
propina (eskupekoa).
4—Al que ha hecho el recado le hemos dado propina.
5 .—Queremos dar las gracias a las personas que nos han ayudado.
6 .—Queremos dar las gracias a los que nos han ayudado.
7 .—Debes pedírselo a la mujer que está ahí.
8 .—Debes pedírselo a la que está ahí.
9 .—El periódico es del hombre que está sentado.
10 .—El periódico es del que está sentado.
11 .—Ese coche es de la señora que trae el pan.
12—Ese coche es de la que trae el pan.
13 .—Para los compañeros que viene tarde no habrá sitio.
14,—Para los que vienen tarde no habrá sitio.
15.—Hemos hablado con el joven que tú conoces.
16—Hemos hablado con el que tú conoces.
17—Entraremos en la tienda que está abierta.
18,—Entraremos en la que está abierta.
19,—Lo he dicho para el que quiera oírlo.

HURRENGO IPUINA, MERLIN MAGOA, KONTATZEN IKAS EZAZU.

Itzulpena erantzunetan dator.

171
 MERLIN MAGOA

Txabola batean emakume zahar eta behartsu bat bizi zen. Gaxi zuen
izena. Otsaileko goiz batean, euria atertu gabe ari zuelarik, eskale batek jo
zuen txabolako atea. Eskale hura Merlin Magoa zen, baina eskale itxura
zuenez gero Gaxik ez zekien hori. Eta harén itxura zarpaila ikusitakoan
honela pentsatu zuen: "gizon hau ni baino pobreagoa da". Eta, errukitu-
rik, barrura pasa arazi zuen eta salda beroa eman zion.
Eskaleak salda hartu bitartean, isil-isilik zegoen emakumea suton-
doan jarrita. Aurpegi tristea zuen. Eta honela galdetu zion Merlinek:
—Esan, andrea! Zertan ari zara pentsatzen?
—Zein zoriontsu bizi den etxetxo bat duen jendea...
—Aterpea eman didazunez gero, bihar bertan izango duzu zure gogo-
ko etxea.
—Eta halaxe gertatu zen. Biharamunean Gaxi etxe polit eta txukun
batean esnatu zen.

Negua joan eta udaberria etorri zen.

Apirileko goiz batean, Gaxi etxeko ataría garbitzen ari zelarik, berriro
agertu zen Merlin. Eta berriz ere eskale itxura zuelarik.
—Egunon, Gaxi —esan zion—. Zoriontsu bizi al zara etxe honetan?
—Hemen hobeto bizi naiz, bai; egia da. Zoriontsua izateko, ordea,
baratza eta oilo batzuk beharko nituzke...
—Izango dituzu, bada, horiek ere —esan zion Merlinek.
Eta hurrengo egunean leihoa zabaldu zuenean baratza eder bat ikusi
zuen etxe aurrean eta alboan oilategi bat. Oilategian, oilarra eta dozena
bat oilo zeuden. Harrezkero Gaxik egunero lan egiten zuen bere baratza-
txoan eta egunero ere arrautzak biltzen zituen oilategian.

Uda aldean berriz ere agertu zen Merlin. Aurrekoetan bezala eskale
itxura zuelarik. Eta Gaxi baratzan lanean ikusi zuenean honela galdegin
zion:
—Egunon, Gaxi! Badirudi pozik bizi zarela zure baratzatxoarekin...
—Lehen baino hobeto bizi naiz orain, bai; hala ere, ez naiz zorion­
tsua —esan zion Gaxik—. Gauza tristea bait da aberatsa ez izatea, batez
ere norbera zaharra denean...
—Ez izan horren penarik. Laster konponduko bait da hori ere —eran-
tzun zion Merlinek.
Eta hurrengo goizean ohe dotore batean esnatu zen Gaxi urrez eta
zilarrez inguratua. Berehala neskame batek gosaria ekarri zion eta beste
batek jazten lagundu zion. Ispiluan begiratu zuenean ¡a ez zuen bere
aurpegia ezagutu, neska gazte-gaztea bait zen. Udazken hartan dena jai
eta festa izan zen Gaxiren jauregi ederrean. Markesa izatea ere lortu zuen.
Eta handik aurrera aberats eta jauntxoekin bakarrik ¡biltzen zen; ez zuen
beste inorekin hitz egin nahi izaten.

172
 Udazkena joan eta negu gorria heldu zen.
Goiz batean Gaxi bere lorategian zebilen paseatzen eta nekazari bat
hurbildu zitzaion:
—Andrea! Hotzak eta goseak nago. Ogi puska bat emango al didazu,
mesedez? —esan zion Gaxiri.
Nekazari hura ere Merlin zen, baina eskale itxurarik ez zuenez gero
Gaxik ez zuen ezagutu eta kasorik egin gabe aurrera segitu zuen harroke-
riaz beterik...
—Zer? Gorra ote zaude? —galdegin zion Merlinek haserre samar.
Eta Gaxik, mespretxuz begiratzen ziolarik:
—Arlóte zapail hori! Jakin ezazu Elisendako markesarekin ari zarela
hizketan. Eta nere lorategitik oraintxe bertan alde egiten ez baduzu morroiei
deituko diet eta kanpora botako zaituzte berehala!
Hurrengo goizean Gaxi lehengo txabola zaharrean esnatu zen berriz...

Atertu gabe: sin parar; zarpail: andrajoso, harapiento; errukiturik: compadeciéndose;

sutondo: lugar junto al fuego; zure gogoko etxea: una casa de tu gusto; oilo: gallina;
beharko nituzke: necesitaría (yo); norbera: uno mismo; gosari: desayuno; festa: fiesta; jaun-
txo: cacique, señorón; negu gorria: el crudo invierno; lorategi: jardín; harrokeria: orgullo; gor:
sordo; mespretxu: desprecio.

• GALDERAK
1—Nolako emakumea bizi zen txabola hartan?
2,—Ñola zuen izena?
3—Nolako eguraldia zegoen eskalea agertu zenean?
4—Gizon hura Merlin Magoa zen, baina Gaxik ez zekien. Zergatik?
5—Zer egiten zuen Gaxik eskaleak salda hartu bitartean?
6 —Zer nahi zuen Gaxik zoriontsu izateko?
7—Lortu al zuen Gaxik bere ametsa?
8—Noiz agertu zen Merlin bigarren aldiz eta nolako itxura zuen?
9.—Bigarren aldi horretan zer nahi zuen Gaxik zoriontsu izateko?
10—Non zegoen baratza eta non oilategia?
11—Zer zegoen oilategian?
12—Merlin uda aldean agertu zenean zertan ari zen Gaxi?
13—Konforme al dago Gaxi baratza eta oilategiarekin?
14—Merlinek hori ere konponduko déla esaten dio.
Ñola esnatu zen Gaxi hurrengo goizean?
15.—Zer gertatu zitzaion ispiluan begiratu zuenean?
16—Zer lortu zuen Gaxik aberatsa zenean?
17.—Handik aurrera pozik ibiltzen zen Gaxi behartsuekin?
18—Errukitu al zen Gaxi nekazaria hotzak eta goseak ikusi zuenean?
19—Non esnatu zen Gaxi hurrengo goizean?
20—Ipuin honetan zenbat bider eta noiz agertzen da Merlin Gaxiren
aurrean?
21—Zenbat bider agertzen da eskale itxuraz?

173
 NEKAZARI ITXURA ZUENEZ GERO
EZ ZUEN EZAGUTU.

(e)NEZ GERO

El tema 3 hemos presentado un uso de participio + -(e)z

gero con valor condicional:
Euria eginez gero etxean geldituko gara.
(Si Hueve nos quedaremos en casa)
Nahi izanez gero, erraz egingo du.
(Si quiere, lo hará fácilmente)

Otro significado de -ez gero implica un valor causal simi­

lar al del como español en tal empleo. En tales casos -ez gero
no se aplica a un participio sino a una forma conjugada, a una
forma personal, para lo cual nos servimos del subordinante
-(e)n:
Merkea denez gero, erosiko dugu.
(Como es barato, io compraremos)
Atertu duenez gero, ez dugu euritakorik behar.
(Como ha dejado de llover, no necesitamos paraguas)
Lagundu digunez gero, eskerrak eman nahi dizkiogu.
(Como nos ha ayudado, queremos agradecérselo)
Asko erre zutenez gero, ke handia zegoen.
(Como fumaron mucho, había mucho humo)

Tratándose de oraciones negativas no invertimos el orden

de la perífrasis verbal.

Así, aunque digamos:

Ez dugu ezagutu eta ez diogu ezer esan.
(No le hemos conocido y no le hemos dicho nada)
al subordinarlo diríamos:
Ezagutu ez dugunez gero, ez diogu ezer esan.
(Como no le hemos conocido, no le hemos dicho nada)

174
 • EZKERO
Te recordamos que en el habla de amplias zonas -(e)z
gero se ha convertido en ezkero por lo que las frases anteriores
las pronuncian de la siguiente manera:
Merkea den ezkero, erosiko dugu.
Atertu duen ezkero, ez dugu euritakorik behar.
Lagundu digun ezkero, eskerrak eman nahi dizkiogu.
Asko erre zuten ezkero, ke handia zegoen.
Ezagutu ez dugun ezkero, ez diogu ezer esan.

• MERKEA DENEZ, EROSIKO DUGU

Si en las frases anteriores suprimimos gero dejando sólo
(e)nez el sentido causal de estas frases no varía, de modo que
podríamos decirlas también de la siguiente manera:
Merkea denez, erosiko dugu.
Atertu duenez, ez dugu euritakorik behar.
Lagundu digunez, eskerrak eman nahi dizkiogu.
Asko erre zutenez, ke handia zegoen.
Ezagutu ez dugunez, ez diogu ezer esan.
De todas maneras el sentido de -(e)nez sólo es más gene­
ral que el de -enez gero, pudiendo tener otros significados
además del causal. Recuerda, por ejemplo, lo dicho en la página
138 sobre este mismo sufijo utilizado en diotenez (según dicen),
etcétera.

• AIPATU DUZUNEZ GERO

Basiliok lagun bat inbitatu du egun batzuk bere etxean pasatzera.

Denbora luzea ¡garó da eta lagunak ez ornen du alde egiteko asmo-
rik agertzen. Gabonak gainean direla eta, honela esaten dio Basiliok:
—Aizu! Ez al zaizu iruditzen zure familiak jai tristeak pasako dituela
zu ikusi gabe?
Eta lagunak:
—Mila esker! Ni ez nintzen ausartzen baina aipatu duzunez gero
telefonoz deitu eta etortzeko esango diet...

175
 • ARIKETAK

10. Elkartu itzazu esaldi hauek -enez gero erabiliz, hurrengo adibidean
bezala:
Eguzkia dago; hondartzara joango gara.
-> Eguzkia dagoenez gero, hondartzara joango gara.

1 —Garestia da; ezin duzu erosi.

2 .—Argala da; zabalegiak ditu frakak.
3—Ura irakiten hasi da; sua itzal ezazu.
4—Pila zaharrak dira; gutxi iraungo dute.
5 —Asko ibili naiz; leher eginda nago.
6—Argia zara; berehala ulertuko duzu esango dizudana.
7—Indartsua zara; esku batez jasoko duzu harria.
8 .—Martxoan sartu gara; loreak ikusten dira zelaietan.
9 .—Negua zen; oso goiz iluntzen zuen.
1 0—Harroa zen; inork ez zuen maite.
1 1—Trebea zen; lan ikusgarriak egiten zituen,
1 2—Labana zorrotza zen; ederki ebakitzen zuen.
13 .—Azkar makurtu zen; harriak ez zuen jo.
14 —Leize sakona zen; ez ginen jaitsi.
15 .—Aulki gutxi ziren; zutik egon behar izan genuen.
16 .—Sagar ustelak ziren; zakar ontzira bota genituen.
17 —Gazta gustatzen zaio; zati handia hartu du.
18 .—Giltza ahaztu zaigu; leihotik sartu beharko dugu.
19 .—Bihar fisikako azterketa du; gaur ez da etxetik aterako.
20 .—Euri asko egin du; lokatza egongo da mendian.
21 .—Eskumuturra puskatu du; ezingo du partidua jokatu.
22 —Dirurik ez dugu; préstamo bat eskatu beharko dugu.
23 .—Presarik ez dugu; berandu jaikiko gara.
24,—Gomazko botak ditu; ez zaizkio hankak bustiko.
25 —Etxerik ez zuen; zubi azpian egiten zuen lo.
26 —Hamalaueko kiniela asmatu zuen; milioi pila bat eman zioten.
27 .—Oiloak ugari zituzten; egunero jaten zituzten arrautzak.
28 —Min egin diozu; ez dizu barkatu nahi.
29 .—Kalte handia egin diote; gorroto die horiei.
30 .—Mesede handia egin dit; opari bat eramango diot.
31 .—Egia esan didazu; lasaiago geratu naiz.
32—Ez digute kotxea konpondu; oinez joan beharko dugu.
33.—Lokatza dago; botak eramatea komeni zaizu.
34—Kotxe asko dago; urruti aparkatu beharko dugu.
35—Argirik ez dago; linterna eraman beharko duzu.
36.—Arrisku handia dago; kontuz ibili zaitez bidean.
37.—Sartzea debekatua dago; baimena eskatu beharko dugu.
38—Urruti dago; taxi bat hartu ezazue.
39.—Eguraldi epela dago; ez dut abrigorik eramango.
40—Zerua iluna dago; baliteke euria egitea.
41.—Hautsa dago; zapi bat pasatu beharko dugu.

176
 42—Alemanez idatzia zegoen; ez genuen tutik ere ulertu.
43 .—Ke handia zegoen; ezin genuen arnasarik hartu.
44 .—Hotzak nago; salda beroa hartuko dut.
45 .—Txoririk ez daukagu; zertarako behar dugu kaiola?

11. Hurrengo esaldiak itzultzeko -(e)nez gero erabil ezazu:

1 .—Como es un habitación grande entrará muçha gente.
2 .—Como es pesado tendrás que llevarlo al hombro.
3 .—Como era de oro valía mucho.
4—Como éramos jóvenes, nos cansábamos menos.
5 .—Como ha llovido, la calle estará mojada.
6—Como no has terminado el trabajo tendrás que venir por la tarde.
7 .—Como tuvo un accidente, llegó tarde.
8—Como el pescado está caro, comeremos patatas.
9—Como está cerca, iremos a pie.
10,—Como el profesor está enfermo, no habrá clase.
11 .—Como tenemos poco dinero, compraremos uno más barato.

SUBORDINAZIOA

1 .—MERLINEK: "Zertan ari zara pentsatzen?"

Zer galdetzen dio Merlinek Gaxiri?
2 .—MERLINEK: "Aterpea eman didazunez gero, bihar bertan ¡zango duzu
etxea”.
Zer agintzen dio Merlinek Gaxiri?
3 .—MERLINEK: "Zoriontsu bizi zara?"
Zer galdetzen dio Merlinek?
4 — MERLINEK: "Badirudi pozik bizi zarela zure baratzatxoarekin".
Zer esaten dio Merlinek?
5 .—GAXIK: "Bai. Orain hobeto bizi naiz; hala ere, ez naiz zoriontsua".
Zer erantzuten dio Gaxik Merlini?
6 .— MERLINEK: "Ez izan horren penarik!"
Zer esaten dio Merlinek?
7 — MERLINEK: "Ogi puska bat emango al didazu?"
Zer galdegiten dio Merlinek?
8 .—GAXIK: "Jakin ezazu Elisendako Markesarekin ari zarela hizketan!"
Zer esaten dio Gaxik Merlini?
9 — GAXIK: "Nere lorategitik alde egiten ez baduzu, nere morroiei deituko
diet eta kanpora botako zaituzte!"
Zer esaten dio Gaxik?

177
8. IKASKAIA
EUTSI HORRI!
 EUTSI HORRI!

NOR-NORK

e NOR-NORI-NORK

A lo largo de este curso hemos estudiado el presente de

los auxiliares nor-nork y nor-nori-nork. Los hemos visto por
separado. Aprovecharemos la primera parte de este tema para
hacer algún comentario sobre el empleo de ambos auxiliares.
Cuando en castellano decimos "a Koldo", sintácticamente
puede ser dos cosas: objeto directo y objeto indirecto. Depen­
de de la función que cumpla en una oración concreta. Compara
las siguientes frases:
a) Le he traído a Koldo en coche.
b) Le he traído un libro a Koldo.
En la primera oración, a Koldo es objeto directo (ñor):
Koldo es traído por mí, el objeto traído es Koldo. En la segunda
es objeto indirecto (nori): lo traído por mí es el libro, no Koldo.
La primera oración en euskera responde a una estructura nor-
nork; la segunda, a una estructura nor-nori-nork o, si prefieres,
zer-nori-nork. Tales estructuras quedan reflejadas en la morfo­
logía del verbo:

(Nik) Koldo ekarri dut kotxean.

nork ñor nor-nork

(Nik) liburu bat ekarri diot Koldori.

nork zer zer-nori-nork nori

He aquí otros ejemplos en los que podrás apreciar la

diferencia. En cada par de ejemplos, el primero es nor-nork y el
segundo nor-nori-nork:

Aitak alaba ekarri du. El padre ha traído a la hija.

Aitak alabari panpina ekarri dio. El padre le ha traído una muñeca a la hija.
Etxera eramango al nauzu? ¿Me llevarás a casa? (a mí)
Poltsa eramango al didazu? ¿Me llevarás la bolsa?
Kanpora bidali gaituzte. Nos han mandado fuera.
Eskutitza bidali digute. Nos han bandado una carta.

181
 NOR-NORK NOR-NORI-NORK

Iñakik Itziar autoan ekarri du. Iñakik Itziarri opari bat ekarri dio.

Enekok jo egin du Mike/txo. Enekok Mikeltxori belarrondoko bat eman dio.

Mirenek triste ikusten du Joxe. Mirenek aurpegi tristea ikusten dio Joxeri.

Warren kanpora bota dute. Warreni harri bat bota diote.

ERREPASATZEKO 206. ORRIALDEA ERABIL EZAZU.

182
 • ARIKETAK

1. Bete itzazu esaldi hauetako hutsuneak. Horretarako, esaldia nor-nork

ala nor-nori-nork den jakin behar duzu.

1—Medikuak gaisoa sendatu ...

2 .—Medikuak gaisoari gripea sendatu ...

3 .—Ilobek osaba paseatzera eraman ...

4 .—Ilobek osabari aldizkaria eraman ...

5 — (Nik zu) etxe ondoan utziko ...

6 — (Nik zuri) liburu bat utziko ...

7 .—Aitak semea erretzen ikusi ...

8—Aitak semeari zigarro paketea ikusi ...

9 .—Lapurrak kartera harrapatu ... gizonari.

10—Baina gizonak berehala harrapatu ... lapurra.

11Amak alaba jantzi ...

12—Amak alabari zapatak jantzi ...

13—Zuk ni pinturaz zikindu ...

14—Zuk niri frakak zikindu ...

15—(Zu) zerk ekarri ... guregana?

16 — (Zuri) zer ekarri ... anaiak?

17 .—Lagunak (gu) bere etxean gorde ...

18 — Lagunak (gurí) dirua gorde ...

19 .—Baserritarrak zakurrari soka askatu ...

20 .—Baserritarrak zakurra askatu ...

21 .—Guk zu udaletxerako aukeratuko ...

22—Guk zuri leku egoki bat aukeratuko ...

23—(Nik zuei) jatetxe on bat aurkituko ... bazkaltzeko.

24 .—(Nik zuek) non aurkituko ... eguerdian?

25—Euriak bizkarra busti ... niri.

26—Euriak hezurretaraino busti ... ni.

27 .—Felisak amona zainduko ...

28 .—Felisak amonari loreak zainduko ...

29—Haurrak (zu) besoan ikutu ...

30 .—Haurrak (zuri) besoa ikutu ...

183
 31 .—Etsaiek (gurí) etxea inguratu ...
32—Etsaiek (gu) alde guztietatik inguratu ...

33 .—Jasonek Josune orrazten ... egunero.

34 .—Jasonek Josuneri ilea orrazten ... egunero.

35 .—Sebastianek (ni) harrituta utzi ...

36 .—Sebastianek (niri) guardasola utzi ...

37 .—Aitak semeari bizikleta jaitsi ... kalera.

38—Aitak semea besoetan jaitsi ... kalera.

39 .—Tximista batek hil ... nekazaria.

40 .—Tximista batek zakurra hil ... nekazariari.

41—(Nik zu) nekatua ikusten ...

42—(Nik zuri) nekatu aurpegia ikusten ...

43—(Zuek niri) fuerteegi jartzen ... irratia.

44 .—(Zuek ni) nerbioso jartzen ... beti.

45—Kotxerik ez baduzue, nik igoko ... gauzak (zuei).

46 .—Kotxerik ez baduzue, nik igoko ... (zuek) mendira.

47—Nik oso langileak ikusten ... mutiko horiek.

48,—Nik lanerako gogo handia ikusten ... mutiko horiei.

49—(Guk zuek) lauetan hartuko ... partidura eramateko.

50—(Zuei) guk hartuko ... partiduko sarrerak.

2. ITZULPENA

1—Mis amigos me han llevado hasta la oficina.

2 .—Mis amigos me han llevado unos papeles a la oficina.
3—Me has dejado asombrado.
4—Me has dejado el coche.
5 .—Al mediodía le he visto a José.
6 .—Le he visto a José un agujero en el jersey.
7 .—El sol de primavera te curará.
8—El sol te curará el catarro.
9 .—¿Quién te traerá mañana?
10—¿Qué te traerán mañana?
11 .—Este café nos ha calentado bien.
12 .—Este café nos ha calentado el cuerpo.
13 .—Os bajaré hasta el pueblo.
14—Os bajaré las cosas hasta el pueblo.
15—Te hemos cogido dormido (/o harrapatu).
16 .—Te hemos cogido la cartera.
17 .—Nos han echado fuera.
18 —Nos han echado una piedra.

184
3. OKERRAK ZUZEN
Esa Idi gehienetan, ez denetan, okerren bat dago. Zuzen ezazu.
1—Elena goizean ogiak ekarri dizkio izebari.
2Emeteriok kalean ikusi dio bere lagunari.
3—Baserritarrak haziak erosi du Ordiziako azokan.
4 .-Niri zureak bezalako frakak erosi dizkidate.
5 — Medikuak hankako zauria sendatu dizkio artzainari.
6 .—Junkalek Hilariori maite dio.
7 .—Andregaiak opari bat ekarri nau niri.
8 .-Osabak jatetxe garesti batera eraman gaitu bazkaltzera.
9 —Bazkarian legatza saltsan atera gaituzte.
10 —Tolosakoek bat eta huts irabazi diote Azpeitikoei.

UMOREA

OPERATU BERRIA

Kalixto operatu berria dago klinikan eta lagun bat etorri zaio bisita-
tzera:

—Operatu nautenean esponja bat utzi didate barruan.

—Eta? Min handia ematen al dizu?
—Minik ez. Egarria ematen dit...

—Arropa kentzeko esan dizut, baina ez horrenbeste...

185
Q EUTSI HORRI!

Normalmente los objetos directo e indirecto coinciden en

euskera y en castellano. Pero no siempre. Hay verbos que en
castellano llevan objeto directo pero en euskera rigen indirecto.
Así, por ejemplo, los verbos:
eutsi sujetar
heldu agarrar
jarra ¡tu seguir, ir en pos de alguien
itxaron, itxoin esperar, aguardar
ekin empezar, acometer una tarea
etc.

Ejemplos:
Hemendik heldu behar diozu. Debes agarrarlo por aquí.
Eutsi horri! ¡Sujétalo!
Atzetik jarraituko dizut. Te seguiré por detrás.
Hementxe itxoingo dizugu. Te esperaremos aquí mismo.
Lanari ekin diogu. Hemos empezado a trabajar.

• Con BEGIRATU significando mirar a un lugar, en una

dirección, etc., se utiliza el caso adlativo (ñora, zertara):
Beste aldera begiratu. Mirar para el otro lado.
Atzera begiratu. Mirar hacia atrás.
Horra begiratu. Mirar hacia ahí.
pero significando mirar a alguien o algo rige normalmente dati­
vo (nori, zeri):
Nori begiratzen dio horrek? ¿A quién le mira ése?
Zuri begiratzen dizu. Te mira a ti.
Haserre begiratu dit. Me ha mirado enfadado.
Ez diogu azalari begiratu behar, No debemos fijarnos en la apariencia,
mamiari begiratu behar diogu. debemos mirar al contenido.
etc.

Lo dicho vale igualmente para begira egon y expresiones

similares:
Itsasora begira dago. Está cara al mar.
Hara begira, ezkerrean. Mirando hacia allá, a la izquierda.
Gurí begira gelditu da. Se ha quedado mirándonos.
Geroari begira bizi da. Vive pendiente del futuro.

186
 • DEITU, "llamar", aunque parece más lógico emplearlo
con nor-nork, la práctica actual en Vizcaya y Guipúzcoa opta
por nor-nori-nork, por lo que se podrían admitir ambos usos:
Bihar deituko dizut (o zaitut) Te llamaré mañana.
Mertxek deitu dit (o ñau) Me ha llamado Merche.

• Una tendencia similar se da también con LAGUNDU,

tanto en su significado de "acompañar" como en el de "ayudar".
Etxeraino lagunduko dizut (o zaitut)
(Te acompañaré hasta casa)
Gauzak biltzen lagunduko dizut.
(Te ayudaré a recoger las cosas)

• ERAGIN, significando "producir un efecto", utiliza ñor,

pero significando "accionar, impulsar", etc., rige nori.
Berri horrek beldurra eragin du herrian.
(Esa. noticia ha producido miedo en el pueblo)

pero,
Palankari eragin diogu.
(Le hemos dado a la palanca)

IRAKUR EZAZU KIROLAK IRRATIAN

187
 KIROLAK IR RATI A N

"Gabon" Euskadi irratiko entzule zareten guztioi. Zortziak eta hogei-

tamabi minutu direnean otsailaren 17 honek ekarri dituen albiste nagu-
siak aipatuko dizkizuegu.
Kinielekin hasiko gara. Fútbol kinieletan hamalaukoa asmatu dute-
nentzat 672.000 pezeta ¡zango dirá, hamahirukoa asmatu dutenentzat
26.892 pezeta, eta hamabikoa asmatu dutenentzat 2.468 pezeta. Zaldi
lasterketako kinielak diru gehiago eman du, asmatzaile gutxiago egon
baitira. Seikoa asmatu dutenak bi bakarrik izan dirá eta sei milioi pasatxo
izango dirá bakoitzarentzat.
Aizkolariak ere aipatuko ditugu. Joxe Mari Mendizabalek Mindegia-
rekin zuen desafioa galdu du. Berak dioenez makal samar dabil bolada
honetan eta hau déla eta, Arriarekin duen desafioa hamabost egun atze-
ratzea eskatu du.
Ondoren pilotaz mintzatuko gara. Bigarren mailako txapelketa aurre-
ra doa eta Errastiri irabazi ondoren Arretxe pilotaría klasifikatu da
hurrengorako.
Euskal herriko korrikalarien cross-ean igazkoak irabazi du aurten
ere: Urbano Egiluz bizkaitarrak. Pello Garin gipuzkoarra aurretik joan da
lasterketa guztian baina azken metroetan atzean utzi du Egiluzek.
Hau dena aipatuko dizuegu orain datozen elkarrizketetan. Hasteko
Iruñea aldera goaz. Joxe Mari Mendizabal daukagu telefonean:

Kirola: deporte; entzule: oyente; lasterketa: carrera; zaldi lasterketa: carrera de caballos;
asmatzaile: acertante; sei milioi pasatxo: seis millones pasaditos; makal: flojo, débil; bolada:
temporada; txapelketa: campeonato; bigarren mailako txapelketa: campeonato de segunda cate­
goría; korrikalari: corredor; elkarrizketa: conversación, entrevista.

188
 —Joxe Mari Mendizabal, gabon!
—Gabon.
—Goizeko apustuaz hitz egin behar dugu lehenik. Alde handiegia,
diferentzia handiegia atera dizu Mindegiak, uste genuena baino handia-
goa: bost minutu eta hogeitamasei segundorena. Zer gertatu da, Joxe
Mari?
—Ba... Mindegia oso ondo dagoela orain, ni, berriz, makal samarra.
Duela hiru aste ebaki bat egin nuen eskuan, zauri txikia zen, baina gaizto-
tu egin zen eta medikuak hamar egunetan antibiotikoak hartu behar
nituela esan zidan. Sei pastila hartzen nituen egunero. Antibiotikoek era-
bat ahulduta utzi naute eta ez dut errekuperatzeko astirik izan.
—Ñola ikusi duzu gaurko desafioa?
—Hasieran nahiko ondo ¡bilí naiz. Lehenengo partean atera didan
diferentzia oso txikia izan da, baina gero bestea aurrera zihoala ikusita
desmoralizatu egin naiz eta asko jaitsi naiz.
—Mindegia ondo preparatuta joan da, ez?
—Bai, bai. Mindegia oso ondo dago orain. Oso ondo.
—Datorren igandean Arriaren kontra zenuen desafioa atzeratu nahi
duzula entzun dugu. Zer esaten diguzu horretaz?
—Garbi esango dizut: nik ez dut berriro barregarri gelditu nahi.
Errekuperatzen ari naiz poliki-poliki baina nahiko ahula nago oraindik eta
ezin dut lana behar bezala egin. Badugu eskubidea desafioa hamabost
egunez atzeratzeko eta hórrela eskatu dut nik. Beraz, datorren hilaren
bederatzian izango da apustua.
—Joxe Mari, sendatzen zarenean errebantxa eskatuko al diozu
Mindegiari?
—Hori gero ikusiko dugu. Oraingoz behintzat ez dut horrelako asmorik.
—Mila esker, Joxe Mari Mendizabal. Azkar sendatu, azkar bizkortu
eta ea Arriaren kontra suerte hobea duzun. Beste bat arte, Joxe Mari.
—Bai, beste bat arte.

Lehenik: primeramente; alde handia atera: sacar mucha diferencia; ebaki: corte; ahulduta:
debilitado; eskubide: derecho, facultad; atzeratu: retrasar, atrasar; oraingoz: por ahora, de momen­
to; bizkortu: recuperarse físicamente.

189
 Eta hurrengo elkarrizketan pilotaz jardungo dugu. Bigarren mailako
txapelketa aurrera doa. Tolosako Beotibar pilotalekuan Arretxe eta Errasti-
ren arteko partidua izan da. Bertan izan gara gu ere eta partida on bat
ikusi dugu. Apustuetan ugari ¡bilí da dirua, hasiera-hasieratik Arretxeren
alde. Lehenengo sakea Arretxerentzat izan da. Hasieratik aurretik jarri da
markagailuan eta harro-harro joan da hogeitabira arte. Lau eta huts zihoa-
zenean sakea huts egin du Arretxek eta horixe izan da lehenengo tantoa
Errasti azkoitiarrarentzat. Zazpi eta bat egon dirá, zortzi eta bost... Arretxe
hamarrera iritsi denean oso tanto politak egin ditu Errastik eta ia-ia
harrapatu ere egin du Arretxe, hamar eta bederatzi egon baitira. Azke-
nean, ordea, Arretxek hogeitabi eta Errastik hamaika bukatu da partidua.
52 minutu iraun du partiduak. Asko gustatu zaigu Arretxe: ongi astindu
ditu besoak, hankak ere bizkorrak izan ditu eta gogo handiz jokatu du.
Errastiri oraindik esperientzia falta nabari zaio. Zenbait momentutan eder-
ki menderatu du pilota baina aurrekaldean trebetasun hori falta zitzaion.
Berarekin hitz egingo dugu oraintxe:
—Errasti, gaurko partiduan behin baino gehiagotan ikusi zaitugu
lurrean. Zer gertatzen zen Beotibarko kantxan?
—Esan didatenez, ihauterietan dantza edo izan da frontoian eta oso
gaizki utzi dute kantxa. Nik zapatila normalak eraman ditut, beti erabiltzen
ditudanak eta irristatu egiten nintzen. Ez dakit zer gertatzen zen baina
indar handia egin behar izaten nuen eta ezin nion pilotari behar bezala
eman.
—Arretxe hamargarren tantora iritsi denean erreakzio bat izan duzu
eta ia-ia harrapatu ere egin duzu. Zer gertatu da gero?
—Bai. Momentu horretan jokoa dominatzen hasi naiz baina halako
batean dejada bat edo gaizki egin dut eta orduan besteak tantoa egin dit.
Gero pilota aldatu du, pilota motelagoa hartu du eta handik aurrera
okerrago atera zaizkit gauzak.
Hona, bada, gaurko protagonista baten iritzia. Jokin Errasti kanpoan
geratu da eta Arretxek aurrera segitzen du. Datorren egunean Zezeagaren
aurka jokatuko du. Hantxe zegoen Zezeaga bera ere Beotibarko pilota
partidua ikusten.

Jardun: conversar; Arretxeren alde: a favor de Arretxe; markagailu: marcador (de tantos);
huts egin: fallar, cometer un fallo; astindu: sacudir, menear; nabari zaio: se le nota; zenbait
momentutan: en algunos momentos; menderatu: dominar; aurrekaldean = aurreko aldean: en la
parte de adelante; trebetasun: habilidad, destreza; behin baino gehiagotan: más de una vez;
ihauteriak: carnavales; dantza: baile, danza; joko: juego; iritzi: opinión; aurka: contra.

190
 Pilota alde hatera utzirik Altsasuko lasterketaz mintzatuko gara.
Pello Garin dugu gurekin. Urbano Egiluzek ere gurekin egongo zela
agindu digu baina azkenean ez da posible izan.
—Gabon, Pello.
—Kaixo, gabon.
—Pasatu al da disgustua?
—Bai, piska bat bai.
—Eztabaida gogorra ere izan da, ez? Bizkaiko batek esan ornen du
lurrera erori zarela eta norbaitek altxatu zaituela. Hórrela izan al da? Zer
diozu zuk?
—Ez, ez. Ez da horrelakorik gertatu. Momento batean ni gelditu egin
naiz indarra hartzeko baina ez da besterik gertatu. Ez naiz erori eta inork
ez ñau lurretik altxatu. Hori ez da egia.
—Zirkuito luze baina polita izan da Altsasukoa. Egokia zuretzat, zure
gustokoa. Zeuk ere hórrela esaten zenuen. Lasterketa guztian aurretik
joan zara eta fútbol zelaira ere lehenbizikoa iritsi zara. Orduantxe harrapa-
tu zaitu Egiluzek. Azken metroak beldurgarriak izan dirá. Zein zen zure
asmoa lasterketa honetarako?
—Irabaztea, jakina, irabaztea eta Euskal herriko txapeldun izatea.
Lasterketa bitartean, ordea, nahiko indartsu sumatu dut neure burua eta
irabaztea nahikoa ez zelakoan ahalik eta bentajarik handiena atera nahi
izan dut. Poz hori eman nahi nien neure jarraitzaileei. Ez da posible izan,
ordea.
—Zer gertatu zaizu, bada?
—Organizazioa ez da oso egokia izan, zirkuitoko seinaleak ez ziren
argiak eta nahiko galduta ¡bilí gara denok. Bi buelta edo falta zirenean
antolatzaile batí zenbat buelta falta ziren galdetu diot eta ez dit ezer
erantzun.
—Bai, baina fútbol zelaira iritsi zarenean oso hurbil zenuen meta. Zer
gertatu da azken metro horietan?

Eztabaida: discusión, disputa; jakina: evidente(mente), claro (sabido); txapeldun: campeón;

ahalik eta bentajarik handiena: la mayor ventaja posible; jarraitzaile: seguidor; antolatzaile: orga­
nizador; fútbol zelai: campo de fútbol.

191
 —Pistan sartu naizenean meta bertan zegoela usté nuen baina gero
burua altxatu eta beste puntan ikusi dudanean etsita gelditu naiz, indarrik
gabe, aurrera ezin segituz eta ondoeza izan dut.
—Horrelakorik ez zaizu behinere gertatu, ez Pello?
—Ez, ez. Neure bizitza guztian ez zait inoiz horrelakorik gertatu.
Orain badut horren esperientzia. Bakarrik joaten zarenean ez da erraza
erritmoa neurtzea. Ikusleak ere hor egoten dirá animoak berotzen eta
erritmoa aldatzea oso kaltegarria izaten da atleta batentzat.
—Datorren asteburuan Barbastron Espainiako txapelketa izango da.
Gaurko disgustua ahaztu eta hurrengo lasterketan pentsatu behar dugu.
Ñola ikusten duzu datorren lasterketa hori?
—Nahiko ongi nagoela usté dut eta gipuzkoarrak ondo gelditzen
saiatu beharko dugu.
—Hantxe ¡zango dirá Espainiako korrikalaririk onenak. Zenbakarrena
sartzea espero duzu, Pello?
—Nere ametsa aurreneko hamabosten artean sartzea da.
—Sei minutu gaueko bederatzietarako. Mila esker. Pello Garin. Esan
bezala, nahi genuen irabazlearekin ere hitz egin baina ez dugu lortu
gaurkoan. Beste baterako utzi beharko dugu. Animo, bada, Pello! Gaurkoa
lehenbailehen ahaztu eta ea datorren asteburuan zure jarraitzaileei nahi
zenuen poz hori ematen diezun. Animo eta suerte ona Barbastrorako!
—Bale. Eskerrik asko.

Ezin segituz: no podiendo continuar; ondoeza: desvanecimiento, indisposición; erritmo: ritmo;

ikusle: espectador; asteburu: fin de semana; zenbakarren: el de cuántos, en qué puesto; esan
bezala: (tal) como hemos dicho; irabazle: ganador.

192
• GALDERAK

1,—Ze ordutan hasi da irratiko programa hau?

2. —Saioaren hasieran kinielak aipatu dirá. Nolako saria jaso dute hama-
laueko kiniela asmatu dutenek? (letraz)
3—Hamahirukoa eta hamabikoa asmatu dutenek?
4— Zaldi kinieletan sari handiagoak izan dirá. Zergatik?
5—Hiru elkarrizketa datoz ondoren. Norekin izan da lehenengo elkarrizketa?
6— Noren aurka jokatu du aizkolari honek eta zer egin du?
7—Joxe Mari Mendizabal makal ornen dago? Zer gertatu zaio, bada?
8—Hurrengo desafioa Arriaren kontra du. Makal dagoenez gero, zer
eskatu du Mendizabalek?
9— Sendatzen denean errebantxa eskatuko dio Mindegiari?
10. —Bigarren elkarrizketa pilotaz da. Non izan da pilota partidua?
11—Zein izan dirá pilotariak?
12—Apustuak noren alde izan dirá hasieratik?
13—Noiz huts egin du sakea Arretxek?
14— Zenbat tanto egin ditu Errastik partidu guztian?
15— Zenbat denbora iraun du partiduak?
16—Errastiri esperientzia falta nabari zaio oraindik. Non jokatzen du hobe-
to, aurrean ala atzean?
17. —Errasti behin baino gehiagotan ibili da lurrean. Zer gertatzen zen
frontoian?
18—Momentu batean Errastik ia-ia harrapatu du Arretxe, baina gero
berriz ibili da gaizki. Zergatik?
19—Zertaz da hirugarren elkarrizketa?
20,—Egia al da norbaitek Pello Garin lurretik altxatu duela?
21—Pello Garin lehenbizikoa iritsi da fútbol zelaira. Zer gertatu zaio gero?
22—Bere bizitzan, askotan gertatu zaio hori Pello Garini?
23 .—Non du Pello Garinek hurrengo lasterketa?
24 .—Zenbat iraun du irratiko programa honek gutxi gora-behera?

193
 ATZIZKIAK
Sufijación

—ARI (—lari, —tari)

Estos sufijos se utilizan para derivar palabras que designan la per-

sona que practica una actividad profesional o afición:
korrika -» korrikalari (corredor) pelota ’* pelotari
borroka borrokalari (luchador) gudu -* gudari (soldado)
aizkora -* aizkolari denda -* dendari (tendero)
bertso -* bertsolari ehiza -►ehiztari (cazador)
hitz -* hizlari (orador) agindu -> agintari (gobernante)
zuzendu -* zuzendari (director)

Hay dos sufijos que se aplican a verbos transitivos para derivar

nombres de agente: —le y —tzaile.

El sufijo —le se aplica a verbos terminados en —n o —i. Esta i debe ir

precedida por sibilante o r: si, zi, tzi, ri.
irabazi —►
irabazle (ganador)
erosi erosle (comprador)
ikusi ikusle (espectador)
entzun —► entzule (oyente)
idatzi —►
idazle (escritor)
irakurri —►
irakurle (lector)
egin —>
egile (autor)
eragin —►
eragile (promotor, impulsor)

-TZAILE

Este sufijo se aplica al resto de los verbos:

jarraitu -* jarra ¡tzaile (seguidor)
antolatu antolatzaile (organizador)
asmatu —►
asmatzaile (acertante)
sortu —►
sortzaile (creador)
lagundu —►
laguntzaile (ayudante)
saldu —►
saltzaile (vendedor)
galdu —►
galtzaile (perdedor)
erre —>
erretzaile (fumador)
hil —>
hiltzaile (matador)

Sin embargo, conoces la palabra eskale (< eskatu) que, lo mismo que algunas otras,
no se acomoda a esta regla.

194
ALDE

Alde es un término muy empleado en euskera como pala­

bra independiente y también en composición.

1—Puede significar "parte", "lugar" o "lado":

Alde honetan liburuak; En este lado, los libros;
beste aldean arropak. al otro lado, las ropas.
Jira beste aldera. Vuelve(te) para el otro lado.
Alde batetik bestera dabil. Anda de un lado para otro.
Alde horretatik” pozik gaude. Por ese lado estamos contentos.

2—También puede expresar cercanía, proximidad o direc­

ción hacia, en espacio y tiempo.
Tolosa aldean bizi da. Vive por la parte de Tolosa.
Etxe aldera joan behar dugu. Tenemos que ir para casa.
Zortziak aldera agertuko naiz. Apareceré hacia las ocho.
Udaberri aldean etorriko dirá. Vendrán hacia la primavera.

3—Puede significar "distancia", "diferencia" o "ventaja".

Alde handia dago batetik bestera. Hay gran diferencia de uno a otro.
Alde handia atera dio bigarrenari. Le ha sacado gran ventaja al segundo.

4—Se utiliza también para decir "a favor de", "en pro de",
etc.
Ni zure alde nago. Yo estoy a tu favor.
Gu ez gaude inoren alde. Nosotros no estamos a favor de nadie.

5—Unido a egin significa irse, marcharse, largarse, etc.

Alde egin beharko dugu. Tendremos que marcharnos.
Etxetik alde egin zuen. Se marchó de casa.
Alde hemendik! ¡Largo de aquí!

Alde es muy utilizado también en composición de pa-

labras:
aurre(k)alde parte delantera arratsalde (la) tarde
atze(k)alde parte trasera orrialde cara de una hoja, página
ezkerralde parte izquierda sukalde cocina (sitio del fuego)
eskuinalde parte derecha itsasalde zona próxima al mar
goialde parte superior iparralde parte norte
behealde parte inferior hegoalde parte sur

195
 ZERTAZ HITZ EGIN

I. USO DEL CASO INSTRUMENTAL

El caso instrumental (—z) se emplea mucho en euskera con diversas

funciones y acepciones. Citaremos las más importantes:

1 .—Se emplea, por ejemplo, para indicar aquello sobre lo que se

habla, discute, piensa, se sabe algo, etc. Así decimos:
Politikaz eta ekonomiaz mintzatu dirá. Han hablado sobre economía y política.
Gai horretaz ez dakit ezer. No sé nada sobre ese tema.
Anaiaz galdetu diogu. Le hemos preguntado por su hermano.
Zer diozu honetaz? ¿Qué dices de esto?
Zertaz ari zarete? ¿De qué estáis hablando?

2 .—Se emplea también para indicar la materia con que se elabora

algo, el instrumento o medio con que se realiza una acción, la materia de
que se llena, ensucia algo, etc...
Horma, harriz eta zementoz dago egina. El muro está hecho de piedras y cemento
Aitzurrez eta palaz estali dute zuloa. Han tapado el agujero con azadas y palas.
Eskutitzez erantzungo diot. Le contestaré por carta.
Atea giltzaz itxia dago. La puerta está cerrada con llave.
Depositoa gasolinaz bete dugu. Hemos llenado el depósito de gasolina.
Lokatzaz zikindu zara. Te has ensuciado de barro.

3 .—Sirve en general para significar diversas circunstancias de modo

lugar, tiempo, causa, etc.:
Lotsaz erantzun du. Ha respondido con vergüenza.
Barrez ari da. Está riéndose.
Negarrez dator. Viene llorando.
Patxadaz dabil. Anda con calma.
Gorrotoz begiratu dio. Le ha mirado con odio.
Maitasun handiz zaintzen du haurra. Cuida al niño con mucho cariño.
Gogoz ari dirá lanean. Están trabajando con ganas.
Pazientziaz hartu beharko dugu. Tendremos que tomarlo con paciencia.
Buruz ikasten du dena. Todo lo aprende de memoria.
Ohituraz egiten dute hori. Eso lo hacen por costumbre.
Entzun arretaz! ¡Escucha con atención!
Mendiz abiatu ziren. Partieron por monte.
Oinez etorri gara. Hamos venido a pie.
Autopistaz itzuliko gara. Volveremos por la autopista.

196
Garaiz iritsi zen. Llegó a tiempo.
Hobe egunez gauez baino. Mejor de día que de noche.
Larunbatez ezkondu ziren. Se casaron en sábado.
Bi orduz jardun du. Ha hablado durante dos horas.
Zenbat aldiz? ¿Cuántas veces?
Horren ondorioz gertatu zen. Ocurrió a causa de eso.
Pulmoniaz hil zen. Murió de pulmonía.

4.—También el saber una lengua o el expresarse en ella:

Ba al dakizu euskaraz? ¿Sabes hablar euskera?
Erdaraz hitz egiten dute. Suelen hablar en castellano.
Liburua latinez idatzia dago. El libro está escrito en latín.

5.—Se utiliza así mismo en fórmulas de uso común, tales como:

mesedez, faborez por favor
adibidez por ejemplo
nere ustez en mi opinión
itxuraz por lo visto, según parece
kontuz! ¡con cuidado!
beraz... por lo tanto...

6—Las expresiones "de casa en casa", "de año en año", etc. se

formulan con la estructura ...—z :
etxez etxe de casa en casa
atez ate de puerta en puerta
herriz herri de pueblo en pueblo
mendiz mendi por monte, de monte en monte
kalez kale por calles, de calle en calle
urtez urte de año en año
aurrez aurre frente a frente, cara a cara

7.—En la página 100 hemos comentado las expresiones construidas

por ...—aren ...—z:
beldurraren beldurrez de puro miedo
pozaren pozez con gran alegría
lotsaren lotsaz de pura vergüenza

197
II. FORMA DEL CASO INSTRUMENTAL

1 .— a) El morfema correspondiente al caso instrumental es—zy así se

aplica en la forma indeterminada:
Keinuz adierazi digu. Nos lo ha comunicado por señas.
Herria mendiz eta basoz El pueblo está rodeado de
inguratua dago. montes y bosques.
Txekez ordainduko dizut. Te lo abonaré por cheque.
Eskuz eta palaz jokatzen dute. Juegan a mano y a pala.
Si el lexema termina en consonante se intercala una e. Lo mismo
ocurre con el diptongo —au:

Oinez joango gara. Iremos a pie.

Mahaia hautsez betea dago. La mesa está llena de polvo.
Beltzez jantzia dabil. Anda vestido de negro.
Gauez itzuliko dirá. Volverán de noche.

b) Los nombres determinados, en singular llevan el sufijo —az y, en

plural, —ez:

Ni arduratuko naiz bazkariaz. Yo me ocuparé de la comida.

Gure arazoaz hitz egin diot. Le he hablado de nuestro asunto.
Bi eskuez baliatzen da. Se sirve de ambas manos.
Haurra gurasoez oroitzen da. El niño se acuerda de sus padres.

c) Los nombres propios toman la forma indeterminada: — (e)z.

Koldoz hitz egin dugu. Hemos hablado de Koldo.

Mirenez galdegin didate. Me han preguntado por Miren.

2.—Los pronombres personales, en el caso instrumental, tienen las

siguientes formas:

ni nitaz
zu zutaz
gu gutaz
zuek zuetaz

Nitaz oroitu zaitez. Acuérdate de mí.

Zutaz galdetu du. Ha preguntado por ti.
Ez ahaztu gutaz! ¡No te olvides de nosotros!
Ondo hitz egin dute zuetaz. Han hablado bien de vosotros.

198
 3.—Los demostrativos tienen las siguientes formas:

singular plural

hau —► honetaz hauetaz *- hauek

hori —> horretaz horietaz *- horiek
hura —► hartaz haietaz *- haiek

Honetaz jardun behar dugu. Tenemos que tratar de esto.

Horretaz harritzen al zara? ¿Te extrañas de eso?
Asko oroitzen naiz neska hartaz. Me acuerdo mucho de aquella chica.
Gauza hauetaz ez dute ezer esan. Sobre estas cosas no han dicho nada.
Gai horietaz tutik ez dakit. Sobre estos temas no tengo ni idea.
Lur haietaz udala jabetu zen. El ayuntamiento se apropió de aquellas tierras.

• Resumiendo:

ZERTAZ? NORTAZ?

nombres pron. person. demostrativos

sing. az nitaz
determ honetaz hauetaz
comunes plur. ez zutaz
horretaz horietaz
indeter. (e)z gutaz
hartaz haietaz
propios (e)z zuetaz

199
 • ARIKETAK

Traduce estas frases utilizando el caso instrumental en forma indetermi­

nada: —(e)z.
1 —Están hablando de filosofía.
2—Han venido en moto.
3 .—Volveremos en tren.
4 .—Suelen andar a caballo.
5 .—El niño ha empezado a llorar.
6,—El camino está lleno de piedras y agujeros.
7—Por lo visto, no ha ocurrido nada.
8 —Os lo digo de corazón.
9 — Lo hago por costumbre.
10—Le ha mirado con miedo.
11 .—Mikel ha llamado dos veces.
12 .—Habla muy bien en euskera y en castellano.
13—Estuvo tres años en Suiza.
14 .—Ayer trabajamos seis horas.
15 .—Tienes que cortarlo con el cuchillo.
16 —El prado está lleno de flores.
17 —Le pegó con un palo.
18 .—Ha venido de mal humor.
19 .—Ciérralo con llave.
20,—Os llamaremos por teléfono.
21—Murió en accidente.

5—ltzuli itzazu beste hauek ere:

1—Le he hablado a Pedro de tu asunto.
2 .—¿Qué has oído del partido de ayer?
3 .—Se sirve del bastón para andar.
4 .—Yo no me avergüenzo de mis amigos.
5 —Anabel me suele hablar de sus padres.
6—Han escrito un libro sobre los pescadores de Bermeo.
7—Hace tiempo (aspaldian) nos hemos dado cuenta de eso.
8 —Sobre este tema no te puedo decir nada.
9 .—¿Te extrañas de eso?
10,—¿Te acuerdas de aquel chico?
11 —No he oído nada sobre eso.
12 .—¿Qué habéis decidido sobre esto?
13 .—¿Qué me decís de eso?
14 .—No os preocupéis por mí.
15,—Han preguntado por ti.
16—¿Qué han dicho de nosotros?
17.—Nos acordamos muchas veces de vosotros.

HURRENGO IPUINA, EZ DA ALFERRIK IZAN, BURUZ IKAS EZAZU.

Itzulpena erantzunetan dator.

200
 EZ DA ALFERRIK IZAN

Gartzelako zuzendari hura gizon zintzoa zen. Zorrotza

ematen zuen kanpotik baina barrutik bihotz handikoa zen.
Ahalik ondoen tratatzen zituen presoak eta ahal zuena egiten
zuen haien alde.
Behin batean mutil gazte bat ekarri zuten gartzelara.
Dirudienez lapurreta bat egin zuen eta laster harrapatu omen
zuten gizarajoa. Zuzendariak hurrengo goizean bere despa-
txora deitu eta honela esan zion mutilari:
—Begira. Bost urterako ekarri zaituzte hona. Denbora
luzea da, noski, baina aprobetxatzen baduzu ez da alferrik
¡zango. Lagunduko dizugu. Zu orain analfabetoa zara: ez
dakizu ez irakurtzen ez idazten. Hemen eskola emango dizu­
gu. Saiatzen bazara asko ikasiko duzu eta hemendik atera-
tzean lanbide egoki bat bilatzeko aukera izango duzu.
Mutila azkarra zen eta gogoz saiatu zen denetik ikasten,
baita lortu ere: ederki irakurtzen zuen eta idazten ere letra bikai-
na zuen.
Bost urteak igarota kanpora atera zenean oso harro
zegoen zuzendaria: "honek behintzat zerbait ikasi du" esaten
zuen.
Handik bi hilabetera, ordea, berriro ekarri zuten mutila
espetxera. Zuzendariak, han ikusi zuenean, nahigabe handia
hartu zuen. Eta honela esan zion:
—Zer egin duzu gaixo horrek? Hemen ikasi duzun guztia
alferrik izan da. Ez dizu ezertarako balio izan.
—Ez, jauna, ez! —erantzuten dio mutilak harro-harro—.
Ez da alferrik izan! Balio izan dit! Oraingoan txekeak faltsifi-
katzeagatik ekarri naute!!
J.h.

• GALDERAK
1 .—Nolakoa zen gartzelako zuzendaria?
2 .—Gogorra al zen presoekin?
3 .—Zergatik eraman zuten mutil hura espetxera?
4 .—Saiatzen bazen, zertarako aukera izango zuen espetxetik irte-
tea n?
5 —Asko ikasi al zuen?
6 .—Zergatik zegoen harro zuzendaria?
7—Noiz itzuli zen mutila gartzelara?
8 .—Zergatik harrapatu zuten bigarren aldian?
Gaztela = espetxe: cárcel; ahalik ondoen: lo mejor posible; ahal zuena: lo que podía; haien
alde: en favor de ellos; lanbide: oficio; nahigabe: disgusto; ez dizu ezertarako balio izan: no te ha
servido para nada.

201
 SAIATZEN BAZARA,
ASKO IKASIKO DUZU

Las oraciones condicionales suelen ser de dos clases: rea­

les e irreales. La diferencia entre ambas estriba en la probabili­
dad de que ocurran. Las irreales se expresan en castellano en
subjuntivo, las reales en indicativo.
a) Si viviera, tendría ochenta años.
b) Si vive, tendrá ochenta años.
La condición a) es irreal: la condición de que viva no se
cumple. La b) es real: es posible que viva.
Dejando para cursos posteriores el estudio de las irreales,
trataremos brevemente de las reales, que no ofrecen mayor
dificultad.
Las oraciones condicionales en euskera se introducen por
(baldin) ba—. Basta con ba, pero baldin ba hace más evidente
el carácter condicional de la frase.

Hartu, nahi baduzu.

(Cógelo, si quieres)
Ahal badut, egingo dut.
(Si puedo, lo haré)
Etortzen baldin bada, esango diot.
(Si viene, se ¡o diré)
Entzuten badizu, haserretu egingo da.
(Si te oye, se enfadará)
Axola ez bazaizu, makina hartuko dizut.
(Si no te importa, te cogeré la máquina)
Isiltzen ez bazarete, kanpora bidaliko zaituztet.
(Si no os calláis, os mandaré fuera)

Lo mismo que en las negativas, también en las condicio­

nales es corriente el uso del partitivo — (r)ik:

Lanik baldin badut, ez naiz etorriko.

(Si tengo trabajo, no vendré)
Jan ezazu, gogorik baldin baduzu.
(Come, si tienes apetito)
Laguntzarik behar baduzu, deitu.
(Si necesitas ayuda, llama)

202
 • ARIKETAK

6. Lotu itzazu esaldi hauek lehenengoan (baldin) ba— sartuz. Honeta,

adibidez:
Nahi du; egingo du.
w Nahi badu, egingo du.

1—Puskatzen da; konpontzera eramango dugu.

2.—Garestia da; ez du inork erosiko.
3—Norbait etortzen da; kanpoan naizela esaiozu.
4—Hemen garela konturatzen dirá; berehala isilduko dira.
5—Oinez joaten naiz; nekatuta iritsiko naiz.
6—Iganderako sendatzen naiz; Urbiara joango gara.
7—Dirurik dut; erosiko dizuet.
8—Horrelako libururik dut; bidaliko dizuet.
9.—Erortzen zara; min hartuko duzu.
10.—Bustitzen zara; katarroa harrapatuko duzu.
11Agertzen zarete; pozik egongo dira gurasoak.
12—Ondo portatzen zarete; sari bat emango dizuet.
13—Elurra egiten du; eskiatzera joango gara.
14—Goiz amaitzen duzu; elkarrekin bazkalduko dugu.
15—Ez duzu ateratzeko gogorik; etxean geldi zaitez.
16— Bakarrik ezin duzu; nik lagunduko dizut.
17—Elena ikusten duzue; telefonoz deitzeko esaiozue.
18—Ondo lotzen duzu; ez zaizu askatuko.
19.—Interesatzen zaizu; pozik emango dizut.
20.—Lotería tokatzen zaizu; afaltzera konbidatu behar gaituzu.
21—Ondo iruditzen zaizue; ostiralean elkartuko gara.
22—Gaizki atera zaizue; ez bota niri kulpak.
23—Bi ematen dizkiozu; lau eskatuko dizkizu.
24—Laguntzen didazu; azkarrago bukatuko dut lana.
25.—Hori egiten didazue; ez dizuet barkatuko.
26—Zerbait galdetzen dizute; zuk ezer ez dakizula erantzun ezazu.
27—Harrapatzen zaitut; jo egingo zaitut.
28—Ogirik dago; bi barra luze ekar itzazu.
29.—Goseak zaude; jan ezazu lasai.

7. Itzul itzazu esa/di hauek:

1 .—Si es barato, lo compraremos.
2 .—Si es de madera, mejor.
3—Si voy, te lo llevo (llevaré).
4 .—Si vienen, se lo daré.
5 —Si os cansáis, continuáis (continuaréis) mañana.
6—Si hace buen tiempo, iremos a la playa.
7—Si hace calor, quítate el jersey.
8 — Si acertáis, os doy (daré) un premio.
9—Si quieres, iremos juntos.

203
 10—Si no quieres, no vengas.
11 —Si puedes, hazlo.
12 .—Si podemos, lo haremos.
13 .—Si no podemos, te lo diremos.
14—Si no te gusta, no te lo doy (daré).
15.—Si os interesa, os lo regalo (regalaré).
16—Si estás cansado, vete a la cama.
17—Si no sabes algo, pregunta.
18—Si le pido algo, me responde que no.
19—Si se lo pides tú, te dirá que sí.
20—Si le preguntas, te contestará enseguida.
21.—Si te lo digo, no me creerás.
22—Si nos coge, nos pega (pegará).

• AHALIK (ETA) ONDOEN

El verbo ahal izan significa "poder". En esta lectura han

aparecido dos expresiones que emplean este verbo: "ahalik
ondoen" y "ahal zuena egiten zuen".
Ahalik ondoen significa "lo mejor posible", "de la mejor
manera posible". Ondoen, como bien sabes, es el superlativo
de ondo. La estructura es ahalik —en(a). El determinante —a se
emplea normalmente con adjetivos se suprime con adverbios.

Ahalik handiena bilatu behar duzu. Debes buscar el mayor posible.

Ahalik merkeen erosiko dut. Compraré lo más barato posible.
Ahalik gehien egingo dugu. Haremos la mayor cantidad posible.
Ahalik gutxien zikindu behar da. Hay que manchar lo menos posible.
Ahalik azkarren buka ezazu. Termina lo más rápido posible.
Ahalik ondoen egin ezazu. Hazlo lo mejor posible.

Es frecuente que ahalik vaya seguido por eta, de modo

que las perífrasis anteriores podemos expresarlas también de la
forma siguiente:

Ahalik eta handiena

Ahalik eta merkeen.
Ahalik eta gutxien...
Ahalik eta ondoen...
etc.

204
@ AHAL ZUENA EGITEN ZUEN

Ahal du significa "puede". Convirtiéndolo en relativo tene­

mos ahal dueña, "lo que puede". De acuerdo con esto, pode­
mos emplear las siguientes expresiones:

Ahal dueña egiten du.

(Hace ¡o que puede)
Ahal duzuna egin ezazu.
(Haz lo que puedas)
Ahal dena egin behar da.
(Hay que hacer lo que se puede)
Saiatzen naiz ahal dudana egiten baina alferrik da.
(Procuro hacer lo que puedo, pero es en vano)

En comparación, se emplean mucho las expresiones ahal

den bezala (como se pueda) y ahal bezain X (tan X como se
pueda).

Ahal den bezala moldatuko gara.

(Nos las arreglaremos como se pueda)
Ahal bezain laster itzuliko gara.
(Volveremos tan pronto como sea posible)

205
 NOR-NORK NORNORi-NORK

Iñakik Itziar autoan ekarri ... Iñakik /tziarri opari bat ekarri ...

Enekok jo egin ... Mikeltxo. Enekok Mikeltxori belarrondoko bat eman ...

Mirenek triste ikusten ... Joxe. Mirenek aurpegi tristea ikusten ... Joxeri.

Warren kanpora bota ... Warreni harri bat bota ...

206
9. IKASKAIA
EZ ZITZAION AXOLA
 EZ ZITZAION AXOLA

NOR-NORI: orainaldia.
Presente de nor-nori

Antes de aprender el pasado del auxiliar nor-nori repasa

las formas del presente: zait, zaizu, zaio, zaigu, zaizue, zaie.
Recuerda así mismo que si el sujeto, el elemento ñor o zer en
este caso, es plural, añadimos el morfema -zki- por lo que las
formas anteriores se convierten en zaizkit, zaizkizu, zaizkio,
zaizkigu, zaizkizue, zaizkie.

1. Orainaldia gogoratzeko bete itzazu hutsuneok:

Repasa el presente de nor-nori llenando los huecos de estas frases

1Josuneren iritzia zuzena iruditzen zait niri.

2—Zuri kirola egitea ondo etorriko ...
3 .—Pellori lan erraz bat komeni ...
4 .—Gurí berehala bukatuko ... pazientzia.
5 —Zuei lanera joateko ordua iritsi ...
6 — Neskatxei panpina puskatu ...
7—Niri tea, limoi tanta batzuekin gustatzen ...
8 .—Niri mentazko goxokiak gustatzen ...
9 .—Zuri gosaria hoztuko ...
10 .—Zuri patatak erreko ...
11 .—Izebari eraztuna galdu ...
12— Izebari betaurrekoak galdu ...
13—Gurí arazo hori ez ... axola.
14—Gurí gai horiek ez ... interesatzen.
15—Ikasleei liburua ekartzea ahaztu ...
16—Ikasleei liburuak ahaztu ...
17—Nagusia oso gogor mintzatu ... morroiari.
18—Gurí oso oker atera ... gauzak.
19—Niri bost minutuz atzeratu ... erlojua.
20—(Zuri) haizearekin ilea harrotu ...
21—Soineko hauek zarpailak iruditu ... Felisari.
22—Haurrari zapatak askatu ...
23—Lanerako, isiltasuna gustatzen ... niri.
24,—Zuei mendian ibiltzea komeni ...
25—Atea ireki duzunean paper guztiak nahastu ... (niri).
26—Sutondoan berehala berotuko ... eskuak (zuri).
27—Josefari alaba zaharrena ezkondu ...
28.—Neska hauei Suezian ¡bilí direla nabari ...
29—Niri pintura modernoa asko gustatzen ...

209
£ NOR-NORI: lehenaldia
Pasado de nor-nori

El pasado de nor-nori comienza por zitzai- y, como todas

las formas de pasado, termina en -n. Entre ambos intercalamos
el elemento nori:

zitzai nori n

de donde resulta el siguiente paradigma:

NIRI atzo giltza galdu ZITZAIDAN

ZURI ZITZAIZUN
HARI ZITZAION
GURI ZITZAIGUN
ZUEI ZITZAIZUEN
HAIEI ZITZAIEN

• Ejemplos:

Hori ez zait gustatu Hura ez zitzaidan gustatu

(Eso no me ha gustado) (Aquello no me gustó)

Zer gertatzen zaizu? Zer gertatzen zitzaizun?

(¿Qué te ocurre?) (¿Qué te ocurría?)

Ez zaio ezer axola. Ez zitzaion ezer axola.

(Nada le importa) (Nada le importaba)

Ogia bukatu zaigu Ogia bukatu zitzaigun.

(Se nos ha acabado el pan) (Se nos acabó el pan)

Zer iruditu zaizue? Zer iruditu zitzaizuen?

(¿Qué os ha parecido?) (¿Qué os pareció?)

Kotxea hondatu zaie. Kotxea hondatu zitzaien.

(Se les ha averiado el coche). (Se les averió el coche).

210
 • ARIKETAK

2. Perpaus hauek lehenaldian eman itzazu:

1Argia itzali zait.
2—Zuri oso azkar gastatu zaizu dirua.
3—Zakurrari katea puskatu zaio.
4-Herri hura benetan ikusgarria iruditu zaigu.
5—Kotxea, zaharra zelako hondatu zaizue.
6.-Neska haiei ez zaie futbola interesatzen.
7.—Gillermori aurpegiko kolorea aldatu zaio.
8—Erlojua ordu biak eta bostean gelditu zait.
9—Zer gertatu zaizu lagunekin?
10 — Pintura bukatu zaigu.
11.—Aita oso serio mintzatu zaio semeari.
12— Martini ez zaio zigarro bat ere geratzen.
13—Guri, hórrela ibiltzea ez zaigu egoki iruditzen.
14—Kanpoan egon bitartean atea itxi zaizue.
15—Gaisoari jateko gogoa etorri zaio.
16—Gauza harrigarri bat gertatu zaie nere lehengusuei.
17—Niri konturatu gabe joaten zait denbora.
18.—Itziarri pomada horrekin sendatu zaio zauria.
19—Lutxiri grano bat atera zaio sudurrean.
20—Transformadorea hondatu zaigu.

3. Perpaus hauek itzultzeko nor-nori formak erabili behar dituzu:

1 —¿Qué te pareció el libro?
2—Me pareció muy bueno.
3—Sin embargo a Mertxe no le gustó demasiado.
4—¿Qué os ocurrió ayer?
5.—Se nos olvidó la llave dentro de casa.
6,—A éste se le averió el coche en el camino.
7,—A ésos se les quemó el caserío.
8—La lluvia les vino muy bien a las flores.
9—A Josefa se le casó el hijo menor.
10 .—Eso no me importaba.
11 .—El perro nos salía diariamente al camino.
12 —Con el viento se nos apagaba la luz.
13 .—A nosotros nos convenía aquel sitio.
14 .—Al enfermo se le rompió el termómetro.
15 — Se me metió una piedra en el zapato.

211
 • Si el elemento ñor o zer es plural, lo mismo que en el
presente debemos intercalar el pluralizador zki de donde resul­
tan las siguientes formas:

NIRI giltzak galdu ZITZAIZKIDAN

ZURI ZITZAIZKIZUN
HARI ZITZAIZKION
GURI ZITZAIZKIGUN
ZUEI ZITZAIZKIZUEN
HAIEI ZITZAIZKIEN

® Ejemplos:

Neskari platera erori zitzaion. Neskari platerak erori zitzaizkion.

Hura ez zitzaidan gustatu. Haiek ez zitzaizkidan gustatu.
Laguna etorri zitzaizun. Lagunak etorri zitzaizkigun.
Tabakoa bukatu zitzaigun. Zigarroak bukatu zitzaizkigun.

• ARIKETAK

4. Adierazitako sintagma pluralez eman eta aditza ere egokitu ezazu:

1 .—Gurpila aldatzen eskua zikindu zitzaidan.
2 .—Alkandora zimurtu egin zitzaizun maleta barruan.
3 ,—Aitonari hondartzan paseatuz sendatu zitzaion zauria.
4 .-Andreari haurra lo geratu zitzaion lurrean.
5 —Mutiko bihurri hura burlaka hasi zitzaigun.
6 —Bidé txar haietan kotxea hondatu zitzaizuen.
7 ,—Aldamenekoei kristala hautsi zitzaien.
8 .—Etxean ahaztu zitzaidan liburua.
9 .—Agureari hortza erori zitzaion.
10-—Umea inguruan bueltaka ibiltzen zitzaion amonari.

ORAIN DATORREN ELKARRIZKETA ARRETAZ IRAKUR EZAZU

EZAGUTZEN EZ DITUZUN HITZ BERRIAK ERE IKAS ITZAZU.

212
 IDOIA LARUNBE
MARGOLARIAREKIN
HIZKETAN

Idoia Larunbe artista donostiarrak pintura sari bat irabazi du Gastei-

zen: IV Gabon Saria. Koadroaren titulua "Udazkeneko ametsa” zen. Milioi
bat pezeta jaso du Idoiak lehen sari horregatik.
Berria jakin bezain laster telefonoz deitu eta ordua eskatu diogu
berarekin elkarrizketa bat izateko. Ez du eragozpen handirik jarri.

Bere etxera hurbildu garenean arratsaldeko zazpi t'erdiak dira. Ordu

ona inguruan aparkatzeko; izan ere, ordu erdi lehenago Donostian ez bait
da tokirik izaten. Ate ondoan aurkitu dugu Idoia gure zain. Elkarri agur
esan ondoren gela batera pasa erazi gaitu. Gela zabal eta apaina da.
Aurreko pareta, dena kristal. Bertatik Kontxako hondartza ageri da eta une
honetan Santa Klara eta Urgullen artean eguzkia itsasoan sartzen ari da
poliki-poliki, presarik gabe.
Txoko batean, koadro astraktu baten azpian, mahai biribil bat dago
eta hantxe jartzeko esaten digu Idoiak. Zer hartu nahi dugun galdetzen
digu eta erantzun baino lehen errefresko batzuk utzi ditu mahai gainean,
ginebra botila bat eta metalezko ontzi bat izotz puskaz betea, patata
sobre batzuk eta azeitunak. Lutxi, nerekin etorri den laguna, argazki maki-
na prestatzen hasi da.

Margolari: pintor(a); IV Gabon Saria: IV Premio de Navidad; berria jakin bezain laster: nada
más conocer la noticia.

213
 Apartamentu polita duela esaten diot Idoiari, erosoa, eta berak baietz
erantzuten dit. Urte gehiena bertan igarotzen omen du baina udan Nafa-
rroa aldera joaten da, Lizarrara, gurasoak hangoak bait ditu. Urtero ere
aste pare bat edo Parisen igarotzen omen du, esposizioak ikusiz eta
lagunak bisitatuz.
Idoia ez da emakume handia; txikia ere ez. Argal samarra da eta
nerbio bizia duela nabari zaio. Lasai eta astiro hitz egiten du esku eta
begiekin hitzei laguntzen dielarik. Ilegorria da, begi berdeak ditu, sudur
zorrotza eta ezpain zabalak. Hasieran beintzat ez du barre gehiegi egiten,
baina egiten duenean hortz zuriak erakusten ditu. Alkandora morea dara-
ma eta fraka beltzak, estu samarrak. Hizketan ari garen bitartean Lutxi
batetik bestera dabil argazkiak ateratzen: ezkerretik, eskuinetik, aurretik,
atzetik, goitik... Badirudi Idoiari ez zaiola axola, ohitua dagoela. Halako
batean magnetofoia pizten dut eta gaiari heltzen diogu...
—Idoia, joan den astean sari garrantzitsu bat irabazi duzu Gasteizen.
Zer izan da sari hau zuretzat? Espero al zenuen?
—Ez. Egia esan, ez nuen espero. Jende ona presentatu bait da. Ilusio
handia egin dit.
—Hau izan al da lehenengo saria zure bizitzan?
—Inportantea behintzat, bai, lehenengoa dela esan daiteke.
—Non ikasi duzu pintatzen? Zeinek irakatsi dizu?
—Beti izan dut pintatzeko zaletasun handia, txikitandik. Nere osaba
bat, osaba Juanjo, margolaria zen eta soldaduzka egin bitartean gure
etxean egoten zen. Loiolako koartelean egiten zuen soldaduzka eta libre
zegoenean gure etxera etorri eta pintatu egiten zuen. Gela bat zuen
berarentzat bakarrik. Denetik pintatzen zuen: bodegoiak, paisaiak, erretra-
toak... Esku trebea zuen. Ni txoratuta egoten nintzen berari begira. Alaba
bakarra nintzen eta hura hamar urte zaharragoa izan arren anaia bat zen
neretzat. Oso maite nuen, jainko txiki bat zen neretzat. Gero Arjentinara
joan zen, bertan ezkondu eta hantxe gelditu zen betiko. Neure zaletasuna
hari zor diodala esango nuke...
—Eta orduan hasi zinen pintatzen...
—Geroago. Hamasei urte nituelarik gaisotu egin nintzen, biriketan
edo zerbait izan nuen, ez dakit ziur zer, eta medikuak hilabete batzuetan
ohean geldi egoteko agindu zidan. Jaikitzen hasi nintzenean ere ezin nuen
besteekin batean jolas egin eta distraitzeko era bakarra pintura nuen.
Parte Zaharrean bizi ginen orduan eta balkoitik ikusten ziren gauzak
pintatzen nituen: San Bizente eliza, teilatuak, tximiniak, leihoak... eta gela
barruko gauzak... la urtebete egon nintzen etxetik atera gabe. Irakurri ere
dexente egiten nuen. Nobelak batez ere: bakero nobelak eta bestelakoak...
—Eta gero?

Aste pare bat edo: un par semanas más o menos; ilegorri: pelirroja; more: morado; ohitua
egon: estar acostumbrado: garrantzitsu: importante; txikitandik: desde pequeña; paisaia: paisaje;
txoratuta egon; estar fascinado; betiko gelditu: quedarse para siempre; birika: pulmón; ziur:
seguro; era: modo, manera; bestelako(a): de otro tipo, diferente.

214
 —Batxilerra bukatutakoan arkitektura ikastea pentsatu nuen eta Madri-
da joan nintzen. Bi urte eman nituen han, baina ez nuen kurtso bat ere
bukatu eta laster konturatu nintzen hura ez zela neretzat. Denbora gehia-
go pasatzen nuen pintatzen liburuen gainean baino eta azkenean, etsita,
utzi egin nuen eskola. Hala ere, ez zen dena alferrik izan, zerbait aprobe-
txatu nuen: marrazkia pazientziaz eta disziplinaz egiten ikasi nuen behin-
tzat eta horrek asko lagundu dit gero ere. Eskultura asko kopiatu nuen eta
perspektiba piska bat ere ikasi nuen. Azkenean Diputazioaren beka bat
lortu nuen Parisa joateko eta han beste hiru urte eman nituen. Han
hobeto aprobetxatu nuen denbora, París París bait da beti eta artista
batentzat hango giroa ezagutzea behar-beharrezkoa da. Orain ere baditut
han lagunak eta ahal dudan guztietan joaten naiz.
—Gaisorik egon zinenean pintatu eta irakurri egiten ornen zenuen.
Eta idatzi? Literaturarik egin al duzu inoiz?
—Gauza handirik ez. Saio txikiak. Ipuinen bat edo beste... Horiek,
ordea, sekretuan gordetzen ditut...
—Zer nahiago duzu zeure sentimenduak adierazteko, pintura ala
literatura?
—Pintura, noski. Hobeto erabiltzen ditut pintzelak idazmakina baino.
Bidé luzeagoa egina dut pintatzen eta hori nolabait ¡garrí egiten da. Paper
txuri baten aurrean nagoenean boligrafotik ateratzen zaizkidanak marraz-
kiak dirá, zirriborroak. Idaztea gehiago kostatzen zait. Idazten dudanean
asko zuzentzen dut eta ez naiz behin ere konforme geratzen idazten
dudanarekin. Gaizki pasatzen dut, ez zait gehiegi gustatzen. Intuizioak eta
ideiak baditut, baina paperean ipintzen ditudanean pobreak eta merkeak
iruditzen zaizkit. Teknika eta ohitura falta zaizkit, noski.
—Zure azken urte hauetako pintura astraktua déla esan daiteke:
espresionismo astraktua, espresionismo majikoa egiten ornen duzu. Kon­
forme al zaude kritikoen iritzi horrekin?
—Baietz esango nuke, nere pintakera hortik doala orain. Majikoa den
ala ez..., hori beste arazo bat da. Horrelako hitz politak erabiltzea egunka-
riak betetzeko literatura iruditzen zait. Bestela, ados nago: nere pintura
espresionista da eta zalantzarik gabe astraktua ere bai. Nere koadroak
orain hasieratik dirá astraktuak. Lehen ez. Lehen nahiko figuratiboak iza-
ten ziren hasieran, irudiak ikusten ziren: etxeak, kaleak, pertsonak, loreak...
gero piskanaka gauzak kentzen hasten nintzen. Kendu eta kendu egiten
nuen, azkenean forma eta kolore hutsak utzi arte. Hórrela iristen nintzen
astrakziora...
—Gehienetan kolore hotzak erabiltzen dituzu: urdinak, moreak, zuriak,
grisak... Zure koadroetako gaia kea edo lainoa déla esan daiteke. Hala ere,
beti dago ikuturen bat horia edo laranja... Saritu dizuten koadroan, adibi-
dez, oso nabarmena da joera hori. Zergatik kontraste hori?

Bukatutakoan: una vez terminado; (bi urte) eman: pasar (dos años); ahal dudan guztietan:
todas las (veces) que puedo; ipuinen bat edo beste: algún cuento que otro; pintakera: forma de
pintar, estilo; zalantzarik gabe: sin duda; piskanaka: a pocos, poco a poco; ikuturen bat: algún
toque; laranja: naranja: saritu: premiar; nabarmen; destacado, notable, evidente; joera: tendencia.

215
 —Ez dakit. Ezin dizut esan. Azken urte hauetan hori ateratzen zait
barrutik eta hórrela pintatzen dut. Hala ere, formula hau agortzen ari
zaidala usté dut, bidé horretatik ez dúdala askoz gehiago lortuko... Orain
beltzez eta marroiz esperimentatzen hasiko naizela uste dut. Burdina
zaharra edo egur errea balitz bezala baina hirugarren dimentsiorik gabe,
Txillidaren grabatuen estiloan baina zuri-beltzez izan beharrean beltzez
eta marroiz. Ikusiko dugu noraino iristen naizen...
—Artista gehienen bizimodua nahiko larria izaten da. Fama handia
lortu dutenak ondo samar bizi ornen dirá, besteei, berriz, ez ornen zaie
gehiegi sobratzen. Zer moduz moldatzen zara zu pinturatik bizitzeko?
—Ni ez naiz pinturatik bizi. Goizetan editorial batean egiten dut lana.
Liburuen maketazioa egiten dut. Ez dut maiteegi lan hori baina lan segu-
rua da eta jateko behinik behin ematen dit. Arratsaldean neure gogoko lana
egiten dut. Baserri bat alkilatu dut Zubietan eta hara joaten naiz lanera.
Han nahiko lekua eta batez ere bakea izaten dut. Han naizenean ez ñau
inork molestatzen.
—Bakarrik bizi zara hemen, apartamentuan?
—Bai. Nere gurasoak betiko etxean bizi dirá Narrika kalean eta asko-
tan joaten naiz beraiengana bazkaltzera edo afaltzera, baina bestela lan
egiteko, sentitzeko eta pentsatzeko bakarrik egon behar izaten dut.
—Donostian jaioa zara...
—Ez, ez nintzen Donostian jaio, Lizarran, Estellan jaio ninzen. Nere
ama haurdun zegoelarik makal samarra ornen zebilen bronkioetatik eta
toki lehorragoan egoteagatik amonaren etxera joan zen Nafarroara. Eta
han jaio nintzen ni.
—Orain zenbat urte?
—Hori ere esan behar al dut? Ez zait, bada, gehiegi inporta: orain
berrogeitabi urte, urriaren hamazazpian. Hala ere, bizitza gehiena, ia dena,
Donostian ¡garó dut. Neure burua donostiar sumatzen dut. Baina Lizarra
ere oso maite dut eta horregatik joaten naiz urtero hara. Kaleak, etxeak,
elizak, ibaia, zubiak, harriak, zerua, jendea... Nortasun handiko herria da.
Antzinako historia dario alde guztietatik...
—Sari handi bat irabazi duzu, Idoia. Nolako asmoak dituzu geroko?
—Pintatzen jarraitzeko asmoak, noski. Sari hau déla eta koadro batzuk
saltzen baldin baditut lana utzi eta egun osoa pasako dut pintatzen.
Pintatzen, paseatzen eta irakurtzen... Horixe dut aspaldiko ametsa...
Eguzkia aspaldi izkutatu da eta iluna jabetu da Kontxako hondartzaz.
Olatu txikiak atzera eta aurrera dabiltza jolasean itsas ertzean. Agur esa-
tean suerte handia opa diogu Idoia Larunberi, hemen eta kanpoan.

Agortu: agotarse, acabarse; marroi: marrón; balitz bezala: como si fuera; behinik behin: al
menos; egoteagatik: por estar; dario: (le) mana, (le) fluye; opa diogu: le deseamos.

216
 • GALDERAK

1—Zer déla eta egiten diote elkarrizketa hau Idoia Larunberi?

2—Zer eman diote sari horregatik?
3 — Noiz gertatzen da elkarrizketa, goizean ala arratsaldean?
4—Zer ikusten da Idoiaren apartamentutik?
5Urte osoa pasatzen al du apartamentu horretan?
6—Idoiak ez ornen zuen uste saria irabaziko zuenik. Zergatik?
7—Norekin sortu zitzaion pintatzeko zaletasuna?
8—Zer déla eta zuen Idoiak osaba Juanjo pintatzen ikusteko aukera?
9—Gaztetxoa zenean gaisotu egin zen Idoia. Zein zen gaisotasuna?
10—Denbora luzea igaro zuen kanpora atera gabe?
11—Nolako gauzak pintatzen zituen orduan?
12 —Zenbat urte eman zituen Madriden arkitektura ikasten eta zenbat
kurtso egin zituen?
13 —Zerbait ikasi al zuen Madriden?
14—Noren laguntzaz joan zen gero Parisa?
15 —Gustatzen al zaio Idoiari idaztea?
16—Kritikoek Idoiak espresionismo "majikoa" egiten duela diote. Ados al
dago Idoia "majiko” adjetiboarekin?
17 .—Koadro astraktuak egiten ditu. Koadro astraktuak leñen bezala egiten
al ditu orain?
18 .—Idoiaren koadroek kea edo lainoa ornen dirudite. Zein kolore erabil-
tzen ditu, bada?
19 — Era berean pintatzen jarraitzeko asmoa al du, estilo berean, alegia?
20 .—Bizitzeko nahikoa irabazten al du koadroak pintatzen?
21 .—Elkarrizketa hau apartamentuan gertatzen da. Pintatu ere apartamen­
tu horretan egiten al du?
22,—Gurasoak Donostiako Narrika kalean bizi dirá. Etxe horretan jaio al
zen Idoia?
23 .—Nolako asmoak ditu Idoiak geroko?
24 .—Elkarrizketa honetako datoak erabiliz egin ezazu Idoia Larunberen
fitxa laburra (bost bat Ierro).

217
• EL CASO MOTIVATIVO: -gatik

El caso motivativo expresa fundamentalmente una idea de causa.

Lleva el morfema -gatik.
Los interrogativos correspondientes son zergatik (por qué), noren-
gatik (por quién) y zeinengatik (por cuál, quién).
Tal morfema se aplica al genitivo posesivo (noren, zeren), que
conocemos ya en singular y plural.
Las formas, por tanto, son las siguientes:

1. Nombres propios

Los nombres propios terminados en consonante toman la desinen­

cia -engatik: Mirenengatik, Tomasengatik, Ibonengatik, etc.
Para los terminados en vocal añadimos una r (-rengatik): Koldoren-
gatik, Amaiarengatik, Arraterengatik, etc.
Mirenengatik etorri gara. Hemos venido por Miren.
Luperengatik esan nuen. Lo dije por Lupe.

2. Nombres comunes y adjetivos

a) Los nombres comunes y adjetivos en singular toman -arengatik:

semearengatik, alabarengatik, lagunarengatik, bestearengatik, etc.
Diruarengatik haserretu ziren. Se enfadaron por (el) dinero.
Beroarengatik nekatu zara. Te has cansado por el calor.
Pisuarengatik puskatu zen. Se rompió por el peso.
Antzarengatik ezagutu nuen. Lo reconocí por el parecido.

b) En plural toman -engatik: seme-alabengatik, lagunengatik, bes-

teengatik, etc.
Seme-alabengatik erosi genuen kotxea. Compramos el coche por los hijos.
Lapurrengatik daukate zakurra. Tienen perro por los ladrones.
Kromoengatik erosten du txiklea. Compra el chicle por los cromos.

c) La forma indeterminada la estudiaremos el próximo curso. De

todas maneras esta forma es la indicada arriba para los nombres propios:
-engatik para los terminados en consonante y -rengatik para los termi­
nados en vocal.
Pezeta batengatik ez gara No vamos a enfadarnos por una peseta.
haserretuko.
Bi arrazoirengatik egin dut hori. Lo he hecho por dos razones.

218
 3. Los demostrativos

Los demostrativos, en singular, aparecen a menudo sin la n del

genitivo:
sing. plur.

hau hone(n)gatik hauengatik

hori horre(n)gatik horiengatik
hura hare(n)gatik haiengatik

Zenbat eskatu dizute hone(n)gatik? ¿Cuánto te han pedido por ésto?

Horregatik esaten dizut, bada! ¡Por eso te lo digo, pues!
Kezkatua dago arazo horiengatik. Está preocupado por esos asuntos.

4. Pronombres personales

Los pronombres personales tienen las siguientes formas:

ni neregatik
zu zuregatik
gu guregatik
zuek zuengatik

Neregatik ez etorri. Por mí no vengas.

Zuregatik esan du hori. Lo ha dicho por ti.
Guregatik ez kezkatu. No te preocupes por nosotros.
Pozten naiz zuengatik. Me alegro por vosotros.

• KOLDORENGATIK / KOLDOGATIK

Hemos dicho que el morfema -gatik se añade al genitivo,

pero en realidad se añade también al nominativo (ñor, zer),
especialmente tratándose del singular, por lo que podemos decir
Koldorengatik y Koldogatik, diruarengatik y diruagatik, nere­
gatik y nigatik, zuregatik y zugatik, guregatik y gugatik, etc.
Para el plural este morfema se transformaría en -katik
(< -ak + gatik): gurasoakatik (por los padres), lagunakatik
(por los amigos), etc. Formas menos empleadas hoy día que
gurasoengatik y lagunengatik.

219
 • ARIKETAK

4. Galderak erantzuteko paréntesis artekoak erabi! itzazu:

1 -Norengatik erosi dituzu ipuinak? (Mikeltxo)
2—Norengatik esan duzu hori? (LoU)
3—Norengatik irabazi zuen Realak? (Arkonada)
4—Zergatik galdu zuen Athletic-ek? (arbitro)
5 —Zergatik itzuli dira arrantzaleak? (ekaitza)
6—Zergatik suspenditu zuten jaialdia? (elurra)
7—Zergatik daramazu guardasola? (euria)
8—Zergatik daramazu bufanda? (hotza)
9,—Zergatik hartu dituzu aspirinak? (buruko mina)
10—Zergatik nekatu dira zaldiak? (aidapa)
11—Zergatik igo da petrolioa? (¡rango gerra)
12.—Zergatik igartu dira landareak? (ur falta)
13—Zergatik zaude izerditan? (beroa)
14—Zergatik gorde duzue arraina? (katua)
15—Zergatik haserretu dira ahizpak? (dirua)
16—Zergatik okertu da arbola? (fruituen pisua)
17—Ñola ezagutu duzu nere anaia? (antza)
18—Zakurrak, ñola ezagutu du jabea? (usaina)
19.—Haurra zergatik ari da negarrez? (eman dioten zigorra)
20—Zergatik dago pozik Marisa? (irabazi duen saria)
21—Zergatik ixten dituzu begiak? (zigarroaren kea)
22—Norengatik erosi zenuten telebista? (seme-alabak)
23—Zergatik daukazue katua? (saguak)
24—Zergatik igo zarete Igeldora? (haurrak)
25—Zergatik desanimatu da Igor? (nota txarrak)
26.—Zergatik pilatu da hainbeste lan? (udako oporrak)
27—Zergatik haserretu dira lehengusuak? (politika arazoak)
28—Zergatik kexatzen dira auzokoak? (gauza txikiak)
29—Zergatik eskatu dute indemnizazioa? (uho/dearen kaiteak)
30—Zeinengatik esan duzu hori? (hau)
31—Zergatik haserretu zara? (hori)
32—Norengatik joan behar duzu? (hura)
33—Zergatik zikindu zaizkizu frakak? (putzu hau)
34.—Zergatik galdu duzu trena? (agure berritsu hori)
35—Norengatik egin zenuen hori? (neska hura)
36—Zergatik lehertu da globoa? (orratz hori)
37—Zergatik etorri da medikua? (gaiso hau)
38—Zergatik jarri dizute multa? (semáforo madarikatu hura)
39—Zergatik haserretu da maisua? (ikasie bihurri hauek)
40.—Zergatik irristatu da kotxea? (olio tanta horiek)
41 .—Zergatik zulatu da gurpila? (harri zorrotz haiek)
42—Zergatik zaude triste? (notizia txar horiek)

220
5. EsaIdi hauek euskaraz eman itzazu:

1 — Hemos perdido el tren por Roberto.

2—He comprado esta revista por Arrate.
3—Por el primer premio le han dado cincuenta mil pesetas.
4,—Llevo gafas negras por el sol.
5—La leche se ha perdido por el calor.
6—El camino es duro por la cuesta.
7—La abuela se ha quedado en casa por el frío.
8—El barco se perdió por la niebla (taino).
9 — Está preocupado (kezkatua) por el accidente de la hija.
10—Nos han cobrado tres mil pesetas por la visita.
11.—Mikel suele venir al pueblo por los padres.
12—Suelo traer el chocolate por los niños.
13—Yo compro tabaco por los amigos.
14.—Te apuras (tarritu) por cosas pequeñas.
15—Se me ha roto la bolsa por las patatas.
16—He guardado el queso por los ratones.
17—Estoy triste por las cosas que me has dicho.
18—¿Cuánto pides por este coche?
19—No debes enfadarte por eso.
20—No quiere acercarse por aquello perros.
21—Por estas casas han pagado diez millones.
22—Hazlo por mí.
23—Nos han castigado (zigortu) por ti.
24—Estáis gastando demasiado por nosotros.
25—Este vino lo hemos traído por vosotros.
26—Por mí no hagáis café.

• IPURDIKO MINA

Atzo Aitortxok Ducados pakete bat kendu zion aitari "probatzeaga-

tik" eta bat Enekori eman zion. Gaur goizean elkarrekin topo egin dute
ikastolako sarreran eta honela esaten dio Enekok Aitortxori:
—Atzo gauean sekulako buruko mina izan nuen zigarro madarikatu
harengatik.
—Nik, berriz, ipurdian izan nuen mina.
—Ipurdian? Ñola, bada?
—Aitak eman ziztydan ipurdikoengatik...

Madarikatu: maldito; ipurdiko: azote en el trasero.

221
• ZU IKUSTEAGATIK SARTU DA

Añadiendo -gatik a un nombre verbal en forma determina­

da, es decir, a una forma verbal terminada en -t(z)ea, obtene­
mos la desinencia -t(z)eagatik que nos permite hacer subordi­
nadas causales como las siguientes:

Egia esateagatik haserretu zara.

(Te has enfadado por decirte ¡a verdad)

Gaizki portatzeagatik zigortu gaituzte.

(Nos han castigado por habernos portado mal)

Lehen saria irabazi du onena izateagatik.

(Ha ganado el primer premio por ser el mejor)

Multa jarriko dizute azkarregi ibiltzeagatik.

(Te pondrán una multa por exceso de velocidad)

Mila pezeta kobratu dizkidate ¡lea mozteagatik.

(Me han cobrado mi! pesetas por cortarme el pelo)

% Tal causalidad puede ser de tipo final, como en los

siguientes ejemplos:

Zu ikusteagatik sartu da.

(Ha entrado por verte)

Gela berotzeagatik piztu dut sua.

(He encendido el fuego por calentar ¡a habitación)

Hobeto entzuteagatik jarri gara hemen.

(Nos hemos colocado aquí para oír mejor)

Adarra jotzeagatik esan dizu hori.

(Te lo ha dicho por tomarte el pelo)

Alfonbra ez zikintzeagatik kentzen ditu zapatak.

(Se quita los zapatos para no manchar la alfombra)

222
 • ARIKETAK

6. Erantzun itzazu ga/derak paréntesis artekoa erabi/iz:

1Osabak zergatik kobratu du milioi

t'erdia? (kinieia asmatu)
2—Zergatik gertatu zen istripua? (eskuinetik aurreratu)
3 .—Zergatik erori da txirrindularia?(atzera begiratu)
4 — Haurrak zergatik harrapatu du
katarroa? (hankak busti)
5—Zergatik mozkortu da Kepa? (gehiegi edan)
6—Zergatik hondatu da tokadiskoa? (gaizki erabili)
7—Zergatik askatu da soka? (korapHoa ondo ez egin)
8—Zergatik dago ke handia? (teihoa itxita eduki)
9—Zergatik zaude goseak? (gutxiegi gosa/du)
1 0—Zergatik ukatu zioten karneta? (aparkatzen ez jakin)
1 1—Zergatik hartu du kolpea? (berandu makurtu)
12 .—Zergatik hoztu zen Gillen? (arropa gutxirekin ibi/i)
13 —Zergatik galdu zenuten trena? (berriketan egon)
14 —Zergatik lotsatu da Isabel? (igeri egiten ez jakin)
15 —Zergatik duzu buruko mina? (gehiegi erre)
16 —Zergatik duzu tripako mina? (gehiegi jan)
17 —Zergatik hondatu zaizu motorra?(oiioa aidatu ez)
18 —Zergatik kobratu dizu hainbeste? (karburadore berria jarri)
19 .—Zergatik ez zuen kotxeak arrankatzen?fjbí//7a/r zikinak eduki)
20—Zergatik atxilotu zuten mutiko hura? (lapurretan egin)
21—Zergatik afaldu duzu goizago? (lehenbailehen oheratu)
22—Lanean zergatik zaude eserita? (gutxiago nekatu)
23,—Zergatik joan zarete abokatuarengana?farazo bat konpondu)
24—Zergatik jarri zara aurrean? (hobeto ikusi)
25—Zergatik itzali duzu linterna? (pi/ak aiferrik ez gastatu)
26 .—Zergatik joaten zara supermerkatura?
(merkeago erosi)
27—Zergatik lotu duzu kateaz? (seguruago eduki)
28 .—Ainhoa zergatik joan da Londresa?(Ingelesez ikasi)
29 .—Federiko zergatik ari da alemana
ikasten? (Goethe irakurri)
30—Zergatik itxoiten diozu anaiari? (e/karrekin joan)
31—Antton zergatik sartu da leihotik? (giitza eskatu ez)
32 .-lzeba zergatik dabil horren isilik?
(¡ñor ez moiestatu)
33—Zergatik erosi duzu bigarren eskuko
kotxea? (gutxiago ordaindu)
34—Joakinak zergatik saltzen du
merkeago? (gehiago saldu)
35—Zergatik kendu duzu alkandora? (/anean ez zimurtu)
36 .—Zergatik egiten dituzu marrazkiak?
(denbora pasatu)
37 .—Zergatik ez duzu gehiago jaten?(ez gizendu)
38—Zergatik ez duzu argia pizten? (haurrak ez esnatu)
39—Zergatik begiratzen dute beste a\dera?(agur ez egin)
40 .—Zergatik etortzen da amona goizero? (haurrekin egon)

223
7. Itzul itzazu perpaus kausal hauek -t(z)eagatik erabiliz:

1 -Os daré un premio por haberos portado bien.

2-Nos han cerrado la puerta por haber venido tarde.
3 .-Esa tos (eztul) es por fumar demasiado.
4 .-Está enfadada por haberle contestado mal.
5 .—Muchas gracias por haberte acordado.
6 .—Le ha dado cien pesetas por llevarle la maleta hasta casa.
7—Nos han castigado por no haber terminado los trabajos.
8 .—Te perdono por haber dicho la verdad.
9 .-Has perdido el sitio por haberte marchado.
10—Me han puesto una multa por echar basuras (zakarrak).
11 .—Eso te ocurre por no tener paciencia.
12 .—Por pedir demasiado no te darán nada.
13-Nos hemos cansado por haber venido a pie.
14 .—Eso te ocurre por hablar demasiado.

8. Gauza bera egin ezazu perpaus final hauekin:

1,—Se lo he dicho por decir(le) algo.

2—Han venido por hablar contigo.
3—Lleva bastón para no caerse en el camino.
4—Fuimos por conocer a los primos.
5—Nos hemos metido aquí para estar más tranquilo(s).
6—Hemos puesto estas flores por adornar un poco la casa.
7—Lo dice para hacerle rabiar (amorrarazi) a su hermano.
8—No hablaré más para no aburriros.
9—Solemos venir a este restaurante por comer más barato.
10.—Salen todas las noches por sacar al perro.
11 —Os lo digo por citar un ejemplo (adibide).
12,—Ha venido por enseñarnos las fotos.
13.—Eso lo dice por asustarte.

224
• ZU IKUSTEARREN SARTU DA

Un significado final semejante al de —gatik lo tiene —arren

unido igualmente al nombre verbal: —t(z)earren. De modo que
los ejemplos anteriores podríamos darlos con parecido valor de
la forma siguiente:

Zu ikustearren sartu da.

Gela berotzearren piztu dut sua.
Hobeto entzutearren jarri gara hemen.
Adarra jotzearren esan dizu hori.
Alfonbra ez zikintzearren kentzen ditu zapatak.

Insistimos en que para que arren y gatik tengan sentido

final deben ir unidos a un nombre verbal, es decir, a una forma
terminada en —t(z)e pues, como bien sabes, arren tras un
participio tiene valor concesivo (pág. 166). Lo mismo ocurre
con —agatik, como veremos en cursos posteriores.
Puedes observar esta diferencia de sentido en los siguien­
tes ejemplos:

• Nombre verbal • Participio

(finales) (concesivas)

Zu ikusteagatik sartu da. Zu ikusiagatik, sartu da.

Zu ikustearren sartu da. Zu ikusi arren, sartu da.
(Ha entrado por verte) (A pesar de verte, ha entrado)

Gela berotzeagatik piztu dut sua. Gela berotuagatik, hotzak nago.

Gela berotzearren piztu dut sua. Gela berotu arren, hotzak nago.
(He encendido el fuego para (A pesar de haber calentado la
calentar la habitación) habitación estoy de frío)

Egia jakiteagatik etorri da. Egia jakinagatik, ez digu esango

Egia jakitearren etorri da. Egia jakin arren, ez digu esango
(Ha venido por saber la verdad) (A pesar de saber la verdad,
no nos la dirá)

9. Egin ezazu berriz 8. ariketa baina —tzeagatik erabili ordez —tzearren

erabiltzen duzularik.

225
 UMOREA

ZIGARROA PIZTEAGATIK

Kapitana koarteleko polborinean sartu da eta Bartolo zigarroa erre-

tzen harrapatu du. Zoratua bezala oihuka hasten zaio:
—Ergel hori! Itzali ezazu berehala zigarro hori! Ez al dakizu behin
batean berrogei soldado hil zirela zigarro bat pizteagatik?
—Bai, bai. Askotan entzun dizugu hori. Hemen, ordea, ezin da horre-
lakorik gertatu...
—Zergatik ez?
—Bi bakarrik garelako...

EZ APUNTATZEAGATIK

Zeledonio almazen bateko morroia da. Goiz batean ugazabak deitu

eta esaten dio:
Zeledonio, hartu kamioia. eta zoaz azkar Donostiara. Armario bat
ekarri behar duzu Easo kaletik.
Ugazabaren andreak agindua entzun du eta honela esaten dio
Zeledoniori:
Aizu! Eta neretzat jostorratz bat erosi ezazu, mesedez.
Hiru ordu barru hor agertzen da Zeledonio berriro ugazabaren des-
patxuan eta jostorratza mahai gainean utzita honela esaten dio:
—Jauna, hortxe duzu andrearen jostorratza...
—Ederki. Eta armarioa? Ondo iritsi al da?
-Arraioa! Ahaztu egin zait!... Horra zer gertatzen zaidan mandatuak
ez apuntatzeagatik!

Ugazaba: patrón, amo; jostorratz: aguja de coser.

226
 BIZARRA MOZTEAGATIK?

Itxura narraseko gazte bat sartu da pelukerian. Oso ¡le luzea dakar.
Ilemoztaileari hurbildu eta honela galdetzen dio:
—Egunon, jauna! Zenbat ordaindu behar da ilea mozteagatik?
—Mila pezeta.
—Eta bizarra mozteagatik?
—Hirurehun.
—Orduan... buruko bizarra moztu iezadazu, mesedez...

Ilemoztaile: peluquero.

LANIK EZ EGITEARREN

Xixto eta Kalixto alferkerian bizi dirá egun osoan. Edozein gauza
egingo lukete lanik ez egitearren. Egun batean lapurreta bat egin dute
banketxe batean. Dirua maleta batean sartu eta ihes egiten dute beren
gordelekura. Iristen direnean amasa hartu eta maleta ireki ondoren honela
dio Xixtok:
—Orain erdi baña egingo dugu.
—Ez dakigu, ordea, zenbat diru daukagun... eta nik behintzat ez
daukat kontatzen hasteko gogorik.
—Arrazoi duzu! Biharko utziko dugu! Arratsean telebistan esango
dute zenbat lapurtu dugun eta...

Alferkeria: vagancia; egingo lukete: harían; gordeleku: escondite; erdi baña egin: repartir a
medias.

HARROKERIA?

Neskazahar bat ispiluaren aurrean ari da bere burua apaintzen. Ahiz-

pa sartzen da gelan eta honela esaten dio:
—Ixabel, goiz osoa daramazu ispiluaren aurrean alferkerian!
—Zera... atzo krema berri bat eman nuen aurpegian eta gaur gaztea-
go nagoela iruditzen zait, politagoa... Zer usté duzu, harrokeria al da hori?
—Harrokeria ez, ergelkeria...

Ergelkeria: estupidez.

227
# ATZIZKIAK

—KERIA

Hemos visto que el sufijo —tasun sirve para derivar nombres abs­
tractos. Tales nombres no comportan juicio moral alguno, ni positivo ni
negativo. El sufijo —keria, en cambio, que también deriva nombres abs­
tractos, tiene siempre un sentido peyorativo, por lo que se utiliza para
significar vicios o defectos, generalmente culpables. Harrotasuna es "orgu­
llo", bueno o malo, harrokeria, sin embargo, es soberbia, arrogancia.
Gogortasun es dureza, temple, pero gogorkeria puede ser brutalidad,
intransigencia, crueldad, etc.
He aquí, a modo de ejemplo, algunas palabras utilizadas común­
mente. Advertimos que la traducción es meramente orientativa.

gaizto > gaiztakeria maldad, perversidad

gehiegi > gehiegikeria exceso, abuso
indar > indarkeria abuso de fuerza, violencia
gogor > gogorkeria dureza, rigidez
asto > asta keria disparate, burrada
zerri > zerrikeria marranada
zikin > zikinkeria suciedad, porquería
maltzur > maltzurkeria astucia
harro > harrokeria orgullo, vanidad
handi > handikeria afán de grandeza
alfer > alferkeria pereza
nagi > nagikeria pereza
zabar > zabarkeria desidia, dejadez
narras > narraskeria falta de aseo, desaliño
ergel > ergelkeria estupidez, fatuidad
txoro > txorakeria idiotez, imbecilidad
tonto > tontokeria tontería
kirten > kirtenkeria sandez
xelebre > xelebrekeria extravagancia
lelo > lelokeria pamplina
bihurri > bihurrikeria travesura
ume > umekeria chiquillada

Zaletasun significa afición pero zalekeria significa afición desmedi­

da, por lo que tenemos palabras como
diruzale > diruzalekeria avaricia
ardozale > ardozalekeria excesiva afición al vino
Son asimismo corrientes los derivados de términos con gabe, por
ejemplo:
axolagabe > axolagabekeria despreocupación
lotsagabe > lotsagabekeria desvergüenza

228
ALDI

Aldi es una palabra que expresa una idea de tiempo, pudiendo

significar temporada, época, momento, turno, vez, etc...
Aldi hartan ez zen telebistarik. En aquel tiempo no había televisión.
Aldi hartako oroitzapenak. Los recuerdos de aquel tiempo.
Aldi baterako joan da. Se ha marchado por una temporada.
Azken aldi honetan ez dut ikusi. Ultimamente no lo he visto.
Gaur ikusi dut lehen aldiz. Hoy lo he visto por primera vez.
Zenbat aldiz? ¿Cuántas veces?
Bi aldiz etorri da. Ha venido dos veces.

Pero, además, se emplea mucho unido en composición con otras

palabras. Por ejemplo, en las siguientes:
¡bilí ibilaldi paseo, viaje
egon egonaldi estancia, permanencia
ikasi ikastaldi cursillo de aprendizaje
ikusi ikustaldi visita
jardun jardunaldi actividad
eman emanaldi emisión (de radio, etc.)
dei deialdi convocatoria
estu estualdi apuro
larri larriaidi angustia
zoro zoraldi locura
erori erorialdi decaimiento, depresión
poz pozaldi momento de alegría
opor oporraldi temporada de vacación
uda udaldi época del verano
bero beroaldi acaloramiento
hitz hitzaldi discurso, conferencia
mintzo mintzaldi discurso, conferencia
hizketa hizketaldi conversación
jai jaialdi festival
dantza dantzaldi baile
kanta kantaldi recital de canto
zinema zinemaldi festival de cine
hamabost hamabostaldi quincena
ornen omenaldi homenaje

Para nombrar los tiempos gramaticales tenemos,

lehen > lehenaldi pasado
orain > orainaldi presente
gero. > geroaldi futuro

HURRENGO IPUINA, DANBOR HARRIGARRIA, KONTATZEN IKAS EZAZU

229
 DANBOR HARRIGARRIA

Behin batean danborrero bat gerratik zetorren. Pobrea zenez, dan-

borra zuen aberastasun bakarra. Pozik zegoen hala ere, hainbeste urteren
buruan etxera zetorrelako. Urrutitik entzuten zitzaion: tan tan tarrapatan...
Hórrela zihoalarik Sunbillako zubira iritsi zen eta bertan amona xahar
batekin egin zuen topo.
—Aizu, mutiko, txanpon bat emango al didazu? —esan zion amonak.
—Txanpon bat? Dozena bat ere emango nizuke, amonatxo, baina nik
ez daukat txanponik.
—Ezetz? Nik baietz esango nuke, bada.
—Ez, amona, ez. Gaur goizean askotan miatu ditut poltsikoak eta ez
dut xentimorik ere aurkitu...
—Begira ezazu berriz... Ongi begiratu, gero!
—Berriz begiratzeko? Alferrik ¡zango da, ordea...
Eta mutikoak berriz sartu zuen eskua poltsikoan.
—Arraioa! Zer da hau?
—Txanpon bat. Ikusten?
-Ezin dut sinistu! Hauxe bai harrigarria!... Tori zuretzat, amonatxo.
Ni baino pobreagoa zara eta pozik ematen dizut.
—Urrezko bihotza duzu, mutiko! Eta egin didazuna saritzeko opari
harrigarri bat egingo dizut nik ere: danborra jotzen duzun bakoitzean
dantzan hasiko da jende guztia...
—Mila esker, amona!
—Zaude, zaude! Ez dut oraindik bukatu! ...eta ez da inor geldituko
zuk danborra jotzen duzun bitartean.
—Hau sorginkeria! Ez dakit zertarako balioko didan baina tira, ondo
etorriko zait agian...
—Ondo? Oso ondo! Oso ondo etorriko zaizu, mutiko!
Eta elkarri agur eginik bakoitza bere aldetik abiatu ziren.
Mutilak aurrera jarraitu zuen eta halako batean... hiru lapur gaizto
irten zitzaizkion bidera.
—Geldi hor, soldadutxo! —esan zioten—. Eta emaiguzu azkar aldean
daukazun diru guztia, hil egingo zaitugu bestela!
Mutil gizarajoa arnasarik gabe gelditu zen...
—Barkatu, jaunak. Baina nik ez daukat dirurik. Neukan txanpon baka­
rra amona xahar batí eman diot oraintxe. Hala ere... dantza egin nahi
baduzue, danborra joko dizuet debalde...
—Danborra joko diguzula? Ja, ja, ja! Ez dago gaizki, gizontxo! Ba al
dakizu xoxo-dantza jotzen?
—Jakingo ez dut, bada?
Eta mutila danborra jotzen hasi zenean lapurrek jo ta ke ekin zioten
dantzari barre-algaraz.

230
 —Segi, segi jotzen guk esan arte! Ja, ja, ja!
—Orain Lantzeko ¡hauteria jo ezazu!
—Orain Goizuetako fandagoa!
Eta hórrela segitu zuten denbora puska batean. Halako batean, ordea,
nekatzen hasi ziren lapurrak:
—Uf! Aski, aski!
—Egin dantza gogotik!!
—Me...se...dez!
—Segi, segi oraindik!!!
—E...zin... du...gu
Azkenean, zorabiaturik, zerraldo erori ziren lapurrak. Mutilak orduan
lapurren poltsa hartu eta ihes egin zuen ahalik azkarren. Lapurrak esnatu
zireneko gau iluna zen. Haserre, mutilaren bila hasi ziren batera eta
bestera, baina alferrik, inon ez bait zuten aurkitu.
G.R. - J.O.

Danbor: tambor; hainbeste urteren buruan: al cabo de tantos años; emango nizuke: te daría
(yo); esango nuke: diría (yo); xentimo: céntimo; hau sorginkerial: ¡menuda brujería!; aldean eduki:
llevar consigo mismo; neukan txanpon bakarra: la única moneda que tenía; xoxo-dantza: danza del
tordo (nombre de danza); gogotik: de gana; zorabiaturik: mareados; zerraldo erori: caer derrumba­
do; esnatu zireneko: para cuando despertaron.

231
MORFOSINTAXIZKO LABURPENA
RESUMEN DE MORFOSINTAXIS
 DEKLINABIDEA

IZENAK

BEREZIAK ARRUNTAK ERAKUSLEAK

bokalez kontson. bokalez kontson.

NOMINATIBOA Lupe Miren etxe lan

(0) etxeA lanA hau hori hura
etxeAK lanAK hauek horiek haiek

ERGATIBOA LupeK MireneK etxeK laneK

(-K) etxeAK lanAK honek horrek haiek

A)
etxeEK lanEK hauek horiek haiek

DATIBOA Luperl Mirenl

M O R FO LO G IA
etxerl lanl
(-D etxeARI lanARI honi horri hari
etxeEI lanEl hauei horiei haiei

PARTITIBOA LuperIK MirenIK etxerIK lanIK

(-IK)

GENITIBO LuperEN MirenEN etxerEN lanEN

POSESIBOA etxeAREN lanAREN honen horren harén
(-EN) etxeEN lanEN hauen horien haien

GENITIBO LezoKO ParisKO etxeTAKO laneTAKO

LOKATIBOA (PariseKO) etxeKO laneKO honetako horretako hartako
(-KO) (IrunGO) etxeETAKO lanETAKO hauetako horietako haietako

INSTRUMENTALA LupeZ MireneZ etxeZ laneZ

(-Z) etxeAZ lanAZ honetaz horretaz hartaz
etxeEZ lanEZ hauetaz horietaz haietaz
 la
la
SOZIATIBOA LuperEKIN MirenEKIN etxerEKIN lanEKIN

forma indeterminada (etxe), la segunda a la determinada singular (etxea) y la tercera

determinada plural (etxeak).
(-EKIN) etxeAREKIN lanAREKIN honekin horrekin harekin

En los nombres comunes (arruntak) tenemos tres formas: la primera corresponde

etxeEKIN lanEKIN hauekin horiekin haiekin

DESTINATIBOA LuperENTZAT MirenENTZAT etxerENTZAT lanENTZAT

(-ENTZAT) etxeARENTZAT lanARENTZAT honentzat horrentzat harentzat
etxeENTZAT lanENTZAT hauentzat horientzat haientzat

MOTIBATIBOA Lupe(rEN)GATIK MirenENGATIK etxerENGATIK lanENGATIK

(-enGATIK) etxeA(REN)GATIK lanA(REN)GATIK hone(n)gatik horre(n)gatik hare(n)gatik
etxeENGATIK lanENGATIK hauengatik horiengatik haiengatik

BIZIDUNEN Lupe(rEN)GANA MirenENGANA andrerENGANA lagunENGANA

ADLATIBOA andreA(REN)GANA lagunA(REN)GANA honengana horrengana harengana
(-enGANA) andreENGANA lagunENGANA hauengana horiengana haiengana

INESIBOA LezoN PariseN etxeTAN laneTAN

(-N) etxeAN laneAN honetan horretan hartan
etxeETAN lanETAN hauetan horietan haietan

AB LATI BOA LezoTIK ParisTIK etxeTATIK laneTATIK

(-TIK) (PariseTIK) etxeTIK laneTIK honetatik horretatik hartatik
(IrunDIK) etxeETATIK lanETATIK hauetatik horietatik haietatik

ADLATIBOA LezorA ParísA etxeTARA laneTARA

(-rA) (PariserA) etxe R A laneRA honetara horretara hartara
etxeETARA lanETARA hauetara horietara haietara

ADLATIBO LezoRAKO PariseRAKO etxeTARAKO laneTARAKO

DESTINATIBOA etxeRAKO laneRAKO honetarako horretara ko harta rako
(-RAKO) etxeETARAKO lanETARAKO hauetarako horietara ko haietarako

ADLATIBO LezoRAINO PariseRAINO etxeTARAINO laneTARAINO

TERMINALA etxeRAINO laneRAINO honetaraino horretaraino hartaraino
(-RAINO) etxeETARAINO lanETARAINO hauetaraino horietaraino haietaraino

a
a
 • ZENBAKIAK

0 zero, huts 20 hogei 40 berrogei

1 bat 21 hogeitabat 50 berrogeitamar
2 bi 22 hogeitabi 60 hirurogei
3 hiru 23 hogeitahiru 70 hirurogeitamar
4 lau 24 hogeitalau 80 laurogei
5 bost 25 hogeitabost 90 laurogeitamar
6 sei 26 hogeitasei
7 zazpi 27 hogeitazazpi
8 zortzi 28 hogeitazortzi 100 ehun
9 bederatzi 29 hogeitabederatzi 200 berrehun
300 hirurehun
400 laurehun
500 bostehun
10 hamar 30 hogeitamar 600 seiehun
11 hamaika 31 hogeitamaika 700 zazpiehun
12 hamabi 32 hogeitamabi 800 zortziehun
13 hamahiru 33 hogeitamahiru 900 bederatziehun
14 hamalau 34 hogeitamalau
15 hamabost 35 hogeitamabost
16 hamasei 36 hogeitamasei 1.000 mila
17 hamazazpi 37 hogeitamazazpi 10.000 hamar mila
18 hemezortzi 38 hogeitemezortzi 100.000 ehun mila
19 hemeretzi 39 hogeitemeretzi 1.000.000 milioi bat

77: hirurogeitamazazpi
521: bostehun eta hogeitabat
1.988: mila bederatziehun eta laurogeitazortzi
2.341.863: bi milioi hirurehun eta berrogeitabat mila zortziehun eta hirurogeitahiru.

• NOLA?
NOLAKO(A)?

NOLA? NOLAKO(A)?

honela honelako(a)
hórrela horrelako(a)
hala halako(a)
inola inolako(a)
bestela bestelako(a)
X bezala X bezalako(a)

• ELKAR • (BERE) BURUA

Elkar jo dute. Neure buruarekin ari nintzen hizketan.
Elkarren beharra dute. Zaindu ezazu zeure burua!
Elkarrekin bazkalduko dugu. Hori geure burua enganiatzea da.
Elkarri laguntzen diote. Bere burua hil zuen.

236
 • ADJETIBOAREN ETA ADBERBIOAREN MAILAK

Bilbo Donostia baino handiagoa da.

Bilboko dendak Donostiakoak baino hobeak dira.
Hala ere, Donostian hobeto bizitzen da.
Donostiak Gasteizek baino jende gehiago du.
Gasteizen Donostian baino jende gutxiago bizi da.
Gasteiz gero eta handiagoa da.
Euskal Herriko probintziarik zabalena Nafarroa da.
Nafarroako jende gehiena Iruñean bizi da.
Bilbo handiegia da.
Jende gehiegi bizi da Bilbon.

• ATZIZKIAK
Morfemas derivativos y de composición

- ALDE: aurre(k)alde, atze(k)alde, orrialde, sukalde, lurralde, ¡tsasalde, iparralde.

- ALDI: ibilaldi, egonaldi, jardunaldi, ikastaldi, hitzaldi, jaialdi, omenaldi.
- ARI (-lari, -tari): dendari, gudari, korrikalari, hizlari, agintari, ehiztari.
- DUN (-tun): frakadun, bizardun, dirudun, haurdun, euskaldun, erdaldun, hiztun.
-ERO (< oro): goizero, arratsaldero, gauero, egunero, astero, hilero, urtero.
-GAILU (-kailu): berogailu, garbigailu, igogailu, hozkailu, pizkailu, idazkailu.
-GARREN: bigarren, hirugarren, laugarren, hamaikagarren, hogeigarren, zenbakarren.
- GARRI: pozgarri, barregarri, zoragarri, ¡kusgarri, harrigarri, izugarri, lotsagarri.
- GILE: langile, ongile, gaizkile, egurgile, sendagile, zapatagile, etxegile.
- KA: presaka, korrika, saltoka, kolpeka, bultzaka, oihuka, burlaka, deika, bueltaka.
- KERIA: gaiztakeria, astakeria, zikinkeria, harrokeria, alferkeria, txorakeria.
- KETA: konponketa, garbiketa, azterketa, hizketa, berriketa, erosketa, ikasketa.
- LE: irabazle, erosle, ikusle, entzule, idazle, irakurle, egile, eragile, maitale.
- TASUN: handitasun, edertasun, berotasun, aberastasun, zaletasun, maitasun, batasun.
- TSU: indartsu, behartsu, zoriontsu, ospetsu, baketsu, euritsu, eguzkitsu, berritsu.
- TU (-du): garbitu, berotu, beldurtu, zikindu, lagundu, txukundu, bazkaldu, etxeratu.
- TZAILE: jarraitzaile, antolatzaile, sortzaile, laguntzaile, saltzaile, hiltzaile.
- ZALE: bakezale, arrantzale, diruzale, bromazale, mendizale, euskaltzale, gozozale.
- ZKO: harrizko, egurrezko, burdinazko, urrezko, fisikazko, euskarazko, beharrezko.

237
 • ADITZA

IZAN

ORAIN LEHEN

Nl naiz nintzen
ZU zara zinen
cc HURA da zen
O
z GU gara ginen
ZUEK zarete zineten
HAIEK dirá ziren
NOR - NORI

NIRI zait zaizkit zitzaidan zitzaizkidan

ZURI zaizu zaizkizu zitzaizun zitzaizkizun
HARI zaio zaizkio zitzaion zitzaizkion
GURI zaigu zaizkigu zitzaigun zitzaizkigun
ZUEI zaizue zaizkizue zitzaizuen zitzaizkizuen

NIK dut ditut nuen nituen

ZER - NORK

ZUK duzu dituzu .zenuen zenituen

HARK du ditu zuen zituen
GUK dugu ditugu genuen genituen
ZUEK duzue dituzue zenuten zenituzten
HAIEK dute dituzte zuten zituzten

SINTETIKOAK

EGON IBILI ETORRI JOAN

Nl nago nabil nator noa

ZU zaude zabiltza zatoz zoaz
§ HURA dago dabil dator doa
Z GU gaude gabiltza gatoz goaz
ZUEK zaudete zabiltzate zatozte zoazte
HAIEK daude dabiltza datoz doaz

JAKIN EDUKI ERAMAN EKARRI

£ N,K daki.t [Link] darama.t dakar.t

O ZUK [Link] [Link] [Link] [Link]
z HARK daki. [Link] darama. dakar.
¿ GUK [Link] [Link] [Link] [Link]
£ ZUEK [Link] [Link] [Link] [Link]
N HAIEK [Link] [Link] [Link] [Link]
—zki— —z— —tza— —tza—

238
 • INPERATIBOAK

1. PARTIZIPIOAK
Etorri hona! Ekarri hori! Kendu hortik!
Joan hemendik! Entzun, mesedez! Barkatu!

2. IZAN

ZER-NORK
NOR
bat batzuk

zu zaitez ZUK ezazu itzazue

ZUEK zaitezte ZUEK ezazue itzazue

3. SINTETIKOAK: NOR

EGON IBILI ETORRI JOAN

ZU zaude zabiltza (z)atoz zoaz

ZUEK zaudete zabiltzate (z)atozte zoazte

4. SINTETIKOAK: NOR-NORI-NORK

NIRI HARI GURI HAIEI

—ida— —io— -igu- —ie—

ZUK emaidazu emaiozu emaiguzu emaiezu

ZUEK emaidazue emaiozue emaiguzue emaiezue

ESAN: esaidazu(e) esaiozu(e) esaiguzu(e) esaiezu(e)

UTZI: utzidazu(e) utziozu(e) utziguzu(e) utziezu(e)
e.a.

Objetua, ñor edo zer sintagma, plurala denean, —zki— sartzen da: emaizkidazu,
utzizkiozu, e.a.

239
 • NOR-NORK (orainaldia)

NOR plural raíz zuek NORK

(ni) NA u T (nik)
(zu) ZA it u ZU (zuk)
(hura) D u — (hark)
(gu) GA it u GU (guk)
(zuek) ZA... it u ...zte ZUE (zuek)
(haiek) D it u (z)TE (haiek)

NI ZU HURA GU ZUEK HAIEK

NIK zaitut dut zaituztet ditut

ZUK nauzu duzu gaituzu dituzu
HARK nau zaitu du gaitu zaituzte ditu
GUK zaitugu dugu zaituztegu ditugu
ZUEK nauzue duzue gaituzue dituzue
HAIEK naute zaituzte dute gaituzte zaituzte(te) dituzte

• NOR-NORI-NORK (orainaldia)

NOR NORI NORK

T (da-) T
ZU ZU
0
D i (zki)
GU GU
ZUE ZUE
E TE

NIRI ZURI HARI GURI ZUEI HAIEI

NIK dizut diot dizuet diet

ZUK didazu diozu diguzu diezu
HARK dit dizu dio digu dizue die
GUK dizugu diogu dizuegu diegu
ZUEK didazue diozue diguzue diezue
HAIEK didate dizute diote digute dizuete diete

240
• ADITZ KOMUNZTADURA
Concordancia del verbo

-K -1 0

NORK NORI ÑOR

hau , da

honek hau । du
laguna gaztea da

lagunak gazteak dirá

i
lagunak liburua du

lagunak liburuak ditu

i
lagunek liburua , dute

lagunek liburuak | dituzte

lagunari liburua ahaztu zaio

lagünari liburuak ahaztu zaizkio

lagunak neska ekarri du

lagunak neskari liburua ekarri dio

lagunak ni ekarri ñau

lagunak niri liburua ekarri dit

lagunek niri liburuak ekarri dizkidate

241
 • ADITZ-DENBORAK

• INTRANSITIBOAK

IZAN SINTETICOS PERIFRASTICOS COMPUESTOS DE IZAN

presente da doa ari da

puntual es va igotzen da está haciendo
sube
presente izaten da joaten da suele subir ari izaten (aritzen) da
habitual suele ser suele ir suele estar haciendo

pretérito izan da joan da igo da ari izan (aritu) da

perfecto ha sido ha ido ha subido ha estado haciendo

futuro ¡zango da joango da igoko da ari ¡zango (ariko) da

será irá subirá estará haciendo

pretérito zen zihoan ari zen

imperfecto era iba igotzen zen estaba haciendo
subía
pretérito izaten zen joaten zen solía subir ari izaten (aritzen) zen
habitual solía ser solía ir solía estar haciendo

pretérito izan zen joan zen igo zen ari izan zen
indefinido fue fue subió estuvo haciendo

• TRANSITIBOAK

presente du daki nahi du

puntual tiene sabe ikusten du quiere
ve
presente izaten du jakiten du suele ver nahi izaten du
habitual suele tener suele saber suele querer

pretérito izan du jakin du ikusi du nahi izan du

perfecto ha tenido ha sabido ha visto ha querido

futuro ¡zango du jakingo du ikusiko du nahi ¡zango (nahiko) du

tendrá sabrá verá querrá

pretérito zuen zekien nahi zuen

imperfecto tenía sabía ikusten zuen quería
veía
pretérito izaten zuen jakiten zuen solía ver nahi izaten zuen
habitual solía tener solía saber solía querer

pretérito izan zuen jakin zuen ikusi zuen nahi izan zuen
indefinido tuvo supo vio quiso

242
 B) SINTAXIA

• IZEN SINTAGMA

lagun bat
bi lagun
laguna
lagun hura
lagun zahar hura
anaiaren lagun zahar bat
zure anaiaren lagun zahar bat
herriko laguna
igandero mendira joateko laguna
gure artean aspaldian ikusigabeko lagun zahar eta jator hura

• GALDEGAIA
El elemento clave

INESEK LANA BUKATU DU

a) NORK bukatu du lana?

Lana, Inesek bukatu du.
b) Lana, Koldok bukatu du?
Ez, lana ez du Koldok bukatu;
lana, Inesek bukatu du.
c) ZER bukatu du Inesek?
Inesek, lana bukatu du.
d) Ñola doa Ines lanarekin?
Bukatu egin du.
e) Etorri al da Ines?
Bai, etorri da Ines eta bukatu du bere lana.

243
 • PERPAUS KONPOSATUA
La oración compuesta

1) Eguraldi ona dago eta kanpora joango gara.

2) Gu kanpora joango gara eta zu ere bai.
3) Gu kanpora joango gara; baita zu ere.
4) Gu ez gara kanpora joango eta zu ere ez.
5) Gu ez gara kanpora joango; ezta zu ere.
6) Andoni eta bere lagunak kanpora joan dirá.
7) Andoni eta, kanpora joan dirá.
8) Kanpora joango zara ala etxean egongo zara?
9) Kanpora joango zara ala ez?
10) Kanpora joango zara, ala?
11) Bihar edo etzi joango naiz.
12) Bihar edo joango naiz.
13) Eguraldi txarra dago baina kanpora joango gara.
14) Eguraldi txarra dago; gu, hala ere, kanpora joango gara.
15) Eguraldi txarra dago; gu, ordea, kanpora joango gara.
16) Anaia kanpoan da; ni, berriz, etxean.
17) Ni ez naiz kanpoan, etxean baizik.
18) Nik baietz esan dut eta zuk ezetz.
19) Joango naizela usté dut.
20) Ez dut usté joango naizenik.
21) Badakizu zer ordu den?
22) Ez dakit zer egingo dudan...
23) Kanpora joateko esan dizut.
24) Autobusa hartzera noa, Donostiara joateko.
25) Hori da Donostiara joateko autobusa.
26) Zergatik? Eguraldi ona dagoelako.
27) Goazen kanpora, eguraldi ona dago eta.
28) Goazen kanpora, eguraldi ona bait dago.
29) Eguraldi ona dagoela eta, kanpora joango gara.
30) Eguraldi ona dagoenez gero, kanpora joango gara.
31) Eguraldi ona dagoenez, kanpora joango gara.
32) Irratiak esan duenez, eguraldi ona izango dugu.
33) Eguraldi ona eginez gero, kanpora joango gara.
34) Eguraldi ona egiten (baldin) badu, kanpora joango gara.
35) Gaisotu egin da, gehiegi erretzeagatik.
36) Goxokiak jaten ditu hainbeste ez erretzeagatik.
37) Goxokiak jaten ditu hainbeste ez erretzearren.
38) Goxokiak jan arren, asko erretzen du.
39) Nahiz eta goxokiak jan, asko erretzen du.
40) Sartu den gizona txikia da.
41) Sartu dena txikia da.
42) Sartu den gizonak ordua galdegin du.
43) Sartu denak ordua galdegin du.
44) Sartu den gizonari galdegin behar diozu.
45) Sartu denari galdegin behar diozu.
46) Sartu den momentuan, kanpoan nintzen ni.
47) Sartu denean, kanpoan nintzen ni.
48) Sartu den momentutik ari da hizketan.
49) Sartu denetik ari da hizketan.
50) Bidean zetorrela, ilundu egin zuen.
51) Bidean zetorrelarik, ilundu egin zuen.
52) Hori ikusita, haserretu egin da.
53) Hori ikusirik haserretu egin da.
54) Telefilmeak ikusiz pasatzen dute arratsaldea.

244
ERANTZUNAK
CLAVE DE LOS EJERCICIOS
1. 1die. 2—die. 3 —die. 4 —diete. 5—diete. 6 —diete. 7—diet. 8—diet. 9 —diezu. 10—die-
zu. 11diegu. 12,—diegu. 13.—diezue. 14.—diezue. 15,—die. 16—die. 17,—diete. 18—diet.
19,—diegu. 20—diezu. 21 —diegu. 22—diete. 23—diezue. 24—diet. 25—diezu. 26—die.
2. 1.—Andreak arrain puska bat bota die katuei. 2—Izebak opari bat ekarri die bere
ilobei. 3.—Langileek eskutitz bat bidaliko diete sindikatuei. 4.—Mekanikoek olioa eman
diete makina berriei. 5—Nik gelako argia piztu diet umeei. 6.—Nik emakume haiei
gauzak ekartzen lagunduko diet. 7—Zuk frantsesa irakasten diezu Keparen alabei.
8—Zuk ordua galdetu diezu andre horiei. 9—Guk egia esan behar diegu gizon hauei.
10—Guk erdaraz egiten diegu Bilboko osabei. 11.—Zuek dena kontatzen diezue lagu-
nei. 12—Haurrei geldi egoteko esan behar diezue. 13— Korok hondartzara joateko
deitu die lagunei. 14.—Imanolek barrez begiratu die neskei. 15.—Guk lasai etortzeko
esango diegu aldamenekoei. 16—Goiko etxeek itzala egiten diete behekoei. 17.—Nik
behar bezala erantzungo diet jaun horiei. 18,—Zuek afaria ordaintzeko esan diezue
hauei. 19—Guk Ondarroako arrantzaleei erosten diegu arraina. 20—Irakasleak fisika
irakasten die ikasleei. 21—Nik sua eskatu diet agure horiei. 22—Neskek gogor hitz
egin diete mutiko bihurri haiei. 23—Zuk egunero garbitzen diezu gela anaiei.
3. 1.—Amak arropa garbitu die alabei. 2—Arratek asko laguntzen die bere lagunei.
3.—Nik mutilei hitz egingo diet. 4.—Zuk neskei hitz egingo diezu. 5.—Elkarrekin jolastu
behar dutela esango diegu. 6.—Zer emango diezu haurrei? 7.—Ez diet ezer emango.
8—Manuelek ogia bota die txoriei. 9—Telefonoz deituko diegu. 10—Gizon hauei
zerbait esan beharko diegu. 11.—Nik udaletxean galdetzeko esan diet. 12,—Badakizu
zer erantzun dieten? 13.—Bihar etorriko direla ulertu diegu. 14—Iñakik berandu ¡zan­
go déla esan die. 15—Zer esan diezu gurasoei?
i
4. 1.—dizkie. 2—dizkie. 3—dizkie. 4—dizkiete. 5—dizkiete. 6,—dizkiet. 7—dizkiezu. 8—diz-
kiegu. 9.—dizkiezue. 10,—dizkiet. 11—dizkiegu. 12—dizkie. 13—dizkiezu. 14—dizkie.
15—dizkiete.
5. 1.—Berri tristeak eman behar dizkiet zure arrebei. 2.—Lantegiko abokatuei aipatu
behar dizkiezu zure arazoak. 3—Sendagile horrek botika garestiak agintzen dizkie
gaisoei. 4,—Nestorrek gutun luzeak bidaltzen dizkie osaba-izebei. 5—Gure etxeak
eskainiko dizkiegu Perú eta Anari. 6,—Zuek kafe beroak atera dizkiezue neska-mutilei.
7,—Gazteek edariak ordaindu dizkiete zaharrei.
6. 1,—Mutiko honek harriak bota dizkie txoriei. 2.—Eskerrak eman dizkiet zure gurasoei.
3,—Zuk gezur asko esaten dizkiezu lagunei. 4—Giltzak aldameneko (ondoko) dendan
utziko dizkiegu. 5.—Zuek paperak emango dizkiezue. 6,—Bermeokoek partidu guztiak
irabazi dizkiete Durangokoei.
7. 1.—Guk bazkaria ordaindu diegu lagunei (diogu lagunari). 2,—Ismaelek postal politak
bidali dizkie gurasoei (postal polita, die). 3.—Nik zakurrari bota dizkiot hezurrak.
4,—Ondo dago. 5—Udako euriak mesede handia egiten die baratzako landareei.
6.—Ondo dago. 7,—Atzoko ogi gogorrak ederki kenduko die gosea haurrei (dio hau-
rrari). 8—Aitonak gauza barregarriak esan dizkio amonari (gauza barregarria, dio).
9 —Ondo dago. 10.—Bideko harri zorrotzek gurpilak zulatu dizkiote autoari (gurpila
diote).

247
 ABERATS BEHARTSUA
1 —Garai batean Bizkaitik Arabara, Urkiolatik zehar joaten ziren eta joan-etorriak
zaldiz egiten zituzten. 2—Bidearen bi aldeetara baso trinko eta zabalak zeuden.
3.—Lapur taldeak izkutatzen ziren. 4 — Bakarrik ez ibiltzeko, elkartu eta taldeka abia-
tzen ziren. 5 — Lapur haiek, gauza guztiak lapurtu ondoren ardo trago bat ematen
zioten bakoitzari sustoa nolabait kentzearren. 6.—Kotxe barrukoak, izuturik eta arnasa-
rik gabe gelditzen dira. 7.—Lapurren buruzagiak kotxetik azkar jaisteko agintzen die
lehendabizi. 8 — Dirua eta balioko gauza guztiak hara botatzeko agintzen die. 9.—Ez,
agurea ez zen behartsua; oso aberatsa ornen zen, baina bada-ezpada ere pobre
jantzita ibiltzen zen beti. 10,—Egun haietan baserri batzuen errentak kobratu zituen.
11Dirua, txapel azpian gordeta zekarren. 12.—Agureak, bera oso pobrea dela eta ez
daukala ezer erantzuten dio lapurrari. 13.—Manta bildu ondoren, lapur bat ohituraren
arabera ardoa banatzen hasten da. 14—Belarrondoko bat ematen dio agureari. 15—Bela-
rrondokoa ematen dionean, kolpearen indarrez lurrera erortzen da txapela, eta txape-
larekin batean diru poltsa. 1 6.—Ez, azkenean ez du ardorik edaten; negarrez hasten da
eta ez du ardoa probatu nahi ere.

8. 1.—Norengana zoaz? 2—Edurne(ren)gana noa. 3—Atzo Xabier(ren)gana joan ginen.

4,—Ostiralean medikua(ren)gana joango gara. 5— Haurra ama(ren)gana doa. 6.—jlma-
nol askotan joaten da lagunengana. 7.—Zoaz mutil horiengana. 8,—Zertara zatoz
hauengana? 9—Gizon haiengana joan behar dugu. 10—Neregana etorri dira. 11 —Zure-
gana joan nahi dute. 12—Zuengana bidali dute. 13— Hurbil(du) zaitez haiengana eta
neregana etortzeko esaiezu.

9. 1.—Irakaslea ateratzen denean jolasean hasten dira haurrak. 2.—Berandu denean taxia
hartzen dut. 3.—Norbait agertzen denean zaunka egiten du zakurrak. 4.—Ehiztariak
joan direnean agertu dira txoriak. 5.—Bilbora joaten naizenean Begoñarekin bazkaltzen
dut. 6.—Nagusia agertu zenean lanean hasi ziren denak. 7.—Italiara joan zirenean
nazkatu arte jan zituzten makarroiak. 8,—Gaztea nintzenean gehiegi erretzen nuen.
9.—Parisa joan ginenean museo asko ikusi genituen. 10—Sartu ginenean bazkaltzen
ari ziren. 11.—Gogorik éz duenean ez du ezer jaten. 12.—Nahi duenean ederki egiten
ditu gauzak. 13.—Zerbait erosten duenean txekez ordaintzen du. 14,—Dirua behar
duenean aitonari eskatzen dio. 15.—Hotza egiten duenean kafesne beroa hartzen dut.
16—Beroa egiten duenean ur freskoa edaten dut. 17—Haurrek alde egiten dutenean
lasaiago mintzatuko gara. 18.—Dendak irekitzen dituztenean erosiko dugu alkandora.
19—Guardasola eramaten dudanean eguraldi bikaina egiten du. 20.—Gehiegi erretzen
dudanean buruko mina izaten dut. 21,—Kotxea erosten dudanean elkarrekin joango
gara lanean. 22.—Gezurra esaten duzunean berehala igartzen zaizu. 23.—Bukatzen
duzunean argia itzali ezazu. 24.—Egunkaria irakurtzen duzunean mahai gainean utzi
ezazu. 25.-Buruko mina dugunean aspirina hartzen dugu. 26—Kanpoan bazkaltzen
dugunean garestiago ateratzen zaigu. 27.—Laguna ikusi zuenean poz handia hartu
zuen. 28.—Oporrak hartu genituenean Portugalera joan ginen. 29.—Tabakoa bukatzen
zaionean edozeini eskatzen dio. 30.—Triste dagoenean isil-isilik egoten da. 31.—Hase-
rre dagoenean ezin izaten da berarekin hitz egin. 32.—Partidua dagoenean ezin da
¡non aparkatu. 33—Aspertua nagoenean telebista ikusten dut. 34—Uda datorrenean
hondartzara joango gara. 35.—Gaua datorrenean ez dabil inor kalean. 36.—Azterketak
datozenean lo gutxi egiten dugu. 37,—Zerbait ez dakigunean onena galdetzea izaten
da. 38—Inor ez dagoenean esango diot.

10. 1-Eguzkia ateratzen denean kantatzen hasten dira txoriak. 2.-Aita joan denean
negarrez hasi da haurra. 3.—Mendira joaten garenean goiz jaikitzen gara. 4.—Txikia
(haurra) nintzenean ipuin asko irakurtzen nituen. 5.—Zure herrira joan ginenean zu
kanpoan zinen. 6.—Bero egiten duenean arropa kentzen dugu. 7.—Ikasi (egin) behar
duenean nekatua dagoela esaten du. 8.—Etxean sartu behar dudanean ez dut giltzarik
aurkitzen. 9.-Zuk diozunean (esaten duzunean) bazkalduko dugu. 10.-Lanak buka­
tzen ditugunean paseatzera joango gara. 11,—Hori gaizki dagoela esan diogunean
haserretu egin da. 12.—Iluna dagoenean ez dugu ezer ikusten. 13.—Hemen dagoe­
nean hitz egingo diogu. 14.—Negua datorrenean hotz handia egingo du. 15,—[Link]
egiten ez duenean haserre egoten da.

248
 TONTO ZORIONTSUA
1.—Ez, gaurko egunean jendeak ez du tontoa izan nahi, azkarrak izan nahi dute denek.
2—Ez, Luisitok ez du azkarra izan nahi, Luisitok tonto izaten jarraitu nahi du. 3—Txi-
kia zenean izaten zuen postrerik onena. 4,—Ez, Luisitoren anaiak ez ziren bera baino
tontoagoak; azkarragoak ziren. 5,—Ez anaien postrea Luisitorena baino txikiagoa iza-
ten zen beti. 6 —Aitak, nota txarrak eramaten zituztenean berotzen zien ipurdia anaiei.
7.—Luisitoren andrea benetan itsusia da eta oso zakarra; ez da atsegina jendearekin.
8.—Etxean Luisitoren andreak agintzen du, bera isil-isilik egoten da. 9—Lantegia
Luisitoren andrearen aitarena da. 10,—Luisitok, paperak firmatu eta diru asko irabazi
egiten du lantegian. 11.—Hilaren azkenean, sobre lodia jasotzen duenean, jartzen du
tonto aurpegia.

AFICIONADOS A LAS APUESTAS (APUSTUZALEAK)

Dos solterones, Perú y Beñat, eran muy aficionados a las apuestas. La pelota, el
fútbol, los aizkolaris, las regatas... cualquier cosa era una buena excusa para que
mutuamente se hicieran apuestas. Unas veces ganaba Perú y otras Beñat.
Un año jugaron a la Lotería de Navidad y ganaron un buen montón de millones.
No sabiendo en qué gastarlos decidieron hacer un safari. Así pues, compraron un
Land Rover y ambos dos partieron para el Congo.
Nada más llegar se adentran en la selva con intenciones de cazar. Pasan todo el
día (andando) de una a otra parte sudorosos bajo el sol pero no cazan nada. Al
anochecer instalan la tienda en un prado y se disponen a pernoctar. Sin embargo,
cuando después de la cena están limpiando sus armas se oye el rugido de un león.
—¡Oye! ¡Diez mil pesetas a que cazo ese león! —dice Perú enseguida.
Coge el rifle y sale afuera más rápido que el rayo.
Pasa mucho tiempo y Perú no regresa... Beñat ha empezado a intranquilizarse.
Una de éstas asoma la cabeza de un león en la entrada de la tienda y le dice a
Beñat:
—¡Buenas noches, amigo! Tu compañero te debe diez mil pesetas...

GALDERAK
1 —Ez, Perú eta Beñat ez ziren ezkonduak mutilzaharrak baizik. 2—Ez, edozein gauza
zuten aitzakia egokia elkarri apustua egiteko. 3.—Elkarri egiten zioten apustua. 4.—Batzue-
tan Peruk irabazten zuen, beste batzuetan Beñatek. 5—Gabonetako loterian irabazi
zuten milioi mordo bat. 6.—Dirua, safari batean gastatzea erabaki zuten. 7.—Kongo
aldera joan ziren. 8—Iritsi bezain laster sartzen dirá basoan. 9.—Zelai batean denda
jartzen dute eta gaua igarotzeko prestatzen dirá. 10.—Lehoiaren orroa, afalondoan,
armak garbitzen ari direnean (direlarik) entzuten dute. 11.—Hamar mila pezeta baietz
harrapatu lehoi hura. 12.—Tximista baino azkarrago ateratzen da dendatik. 13,—Ez,
denbora luzea pasatzen da eta ez da itzultzen. 14-Halako batean lehoi baten burua
agertzen da dendako atean. 1 5.—Bere lagunak hamar mila pezeta zor dizkiola esaten
dio.
11. 1.—Ines bere lagunekin etorri da. 2.—Amak semeekin hitz egin du. 3.—Txorien kantue-
kin esnatu naiz. 4—Irakaslea ikasleekin mintzatu da. 5—Nagusia langileekin bildu da.
6—Asmo onekin etorri gara bilerara. 7-Ehiztaria bere zakurrekin abiatu da. 8.-B¡hu-
rria bihurriekin elkartzen da. 9.—Hauekin ez naiz ondo konpontzen. 10.—Pozik nago
horiekin. 11.-Haiekin joan behar duzue. 12-Arrautza hauekin tortila egingo dugu.
13.—Atzo gizon horiekin bazkaldu nuen. 14.—Laguntza haiekin nahiko ondo moldatu
ginen. 1 5.—Prezio hauekin ezin da ezer erosi.
12. 1.—Kristina bere gurasoekin bizi da. 2.—Kepa bere anaiekin (anai-arrebekin) etorri zen.
3.—Haragia patata frejituekin jango dugu. 4.—Makinaz behatz guztiekin idazten dut.
5.—Zergatik haserretu zara horiekin? 6.-Haiekin hitz egin behar duzu. 7.-Zapata
(oinetako) hauekin joango naiz. 8.—Ez gaude konforme gauza horiekin. 9.—Atzo neska
haiekin ¡bilí ginen.

249
 2
1. 1.—dit. 2,—dit. 3 —dit. 4 —didate. 5—didate. 6.—didate. 7—didazu. 8,—didazu. 9 —dida-
zu. 10 —didazue. 11—didazue. 12—dit. 13—dit. 14—didazu. 15—didazue. 16,—dit.
17—didate. 18—didazu. 19—dit. 20—didazue. 21—didazu. 22.—dit.
2. 1.—dizkit. 2.—dizkit. 3.—dizkidate. 4.—dizkidazu. 5.—dizkit. 6.—dizkidazue. 7.—dizkit.
3. 1.—Idoiak lore gorriak ekarri dizkit. 2.—Irakasleak oso galdera zailak egin dizkit. 3—Garran-
tzi handiko arazoak aipatu dizkidate horiek. 4— Non gorde dizkidazue liburuak? 5—Zuek
erraz egingo dizkidazue lan horiek. 6—Norbaitek beste gela batera eraman dizkit
arropak. 7.—Zergatik esan dizkidazu gauza horiek?
4. 1.—Albertok mesede bat eskatu dit. 2—Zergatik itzali didazu argia? 3—Zuek ez dida­
zue egia esan nahi. 4— Hori ez didate inoiz (behinere) barkatuko. 5.—Zer esan didazu?
6.—Telegrama bat bidali didate. 7,—Zer gertatzen zaizun esan behar didazu. 8.—Txori
batek esan (kontatu) dit. 9—Zer esan nahi didazue horrekin? 10— Koldok garaintziak
eman dizkit zuretzat. 11 —Oso hitz gogorrak esan dizkidate. 12,—Non utziko dizkidazu
egunkariak? 13.—Zertarako ekarri dizkidazue liburu horiek?
5. 1—dizu. 2—dizu. 3—dizu. 4—dizut. 5—dizugu. 6—dizute. 7.—dizugu. 8—dizut. 9—dizu.
10.—dizugu. 11,—dizute. 12,—dizut. 13.—dizut. 14.—dizute. 1 5,—dizut. 16.—dizugu.
17,—dizute. 18.—dizute. 19.—dizugu. 20.—dizut.
6. 1 .-dizkizu. 2—dizkizu. 3—dizkizu. 4—dizkizute. 5,-dizkizugu. 6—dizkizut. 7 —dizkizu-
te. 8.—dizkizu. 9.—dizkizut. 10.—dizkizugu. 11.—dizkizu.
7. 1.—Zeinek garbitu dizkizu zapatak? 2—Ibonek aldizkari berriak ekarri dizkizu. 3—Mahai
gainean utzi dizkizut ogiak. 4.—Bihar erakutsiko dizkizugu opariak. 5,—Nolako notak
eman dizkizute? 6.—Haurrak kontatu dizkizu txiste horiek? 7.—Datorren hilean ordain-
duko dizkizut zorrak. 8,—Axola handiko arazo batzuk aipatu nahi dizkizugu. 9,—Noren-
tzat eskatu dizkizute argazkiak?
8. 1 .—Zer esan dizu Josuk? 2.—Alkandora bat erosi dizut. 3.—Zenbat kobratu dizute?
4.—Ezin dizugu ezer esan. 5—Nork idatzi dizu eskutitz (gutun) hori? 6.—Bihar ordain-
duko dizugu. 7.—Neska hauek hitz egin nahi dizute. 8.—Haizeak paper guztiak eraman
dizkizu. 9.—Gero ne(u)re marrazkiak erakutsiko dizkizut. 10.—Eskerrak eman nahi diz­
kizugu. 11.—Nolako notak eman dizkizute?

PERU MAKUR
1 — Perú, agure zahar eta behartsua zen, eta itsusia ere bai, konkorra bait zen.
2—Jendeak oso gaizki tratatzen zuen eta umeek ere burla egiten zioten. 3.-Erregeren
gazteluan lapurreta bat gertatu zela, Erregeren koroa eta Erreginaren harri bitxiak
ostu zituztela eta norbaitek aurkitzen baldin bazituen sari bikaina ¡zango zuela. 4.—Gaz­
teluan agertu zenean barrez hasi ziren denak eta Erregek ere barre handia egin zuen.
5.—Bi egun aski ¡zango ornen ditu gauzak aurkitzeko. 6,—Bazkaria morroi batek era-
maten dio. 7.—Bat harrapatu duela eta horrek behintzat ez diola ihes egingo esaten
du. 8.—Afaldu ondoren, bigarrena ere erori déla eta bihar besteak eroriko direla
esaten du. 9.—Arazoa konpontzeko, agurearekin hitz egitea erabakitzen dute morroiek.
10 .—Hirugarren morroiak, bera déla hirugarrena esaten dio, hirurak izan direla lapu-
rrak eta mesedez isilik gordetzeko eta orduantxe bertan ekarriko dizkiotela koroa eta
harri bitxiak. 11.—Peruk, lasai egoteko eta berak behintzat ez duela hitzik esango
erantzuten dio. 12.—Erregek oso ondo dagoela esaten dio eta zein izan diren lapurrak
esan behar diola, zigor handia merezi dutela eta. 13.—Peruk, barkatzeko esaten dio,
baina hori sekretua déla eta ezin diola esan. 14.—Erregek poltsa handi bat bete urre
eman zion Peruri. 15.—Harrezkero zoriontsu bizi izan zen Perú eta herritarrek errespe-
to handia zioten.

250
 9. 1.-Eguzkia atera delako itzali dut. 2—Egia delako esan dizut. 3—Aita joan delako
dago triste. 4.—Oso alferrak direlako. 5 —Ausartzen ez direlako. 6 —Oinez igo garelako
nekatu gara. 7.-Gehiegi edan duelako mozkortu da. 8.-Gutxiegi jaten duelako. 9—Bihar
azterketa duelako gelditu da etxean. 10.-lnork maite ez duelako. 11 .-Hotz handia
egiten duelako jantzi dut abrigoa. 12.-Estuegi lotu dutelako. 13,-Beti gezurra esaten
dutelako. 14—Antz izugarria dutelako ¡garrí diet. 15—Goserik ez dudalako. 16—Kea
ikusten dudalako. 17-Lagunek begiratu diotelako lotsatu da. 18—Deitu ez diogulako
dago haserre. 19—Nik eskatu diedalako. 20—Inork irakatsi ez didalako. 21—Osabak
agindu didalako egin dut. 22.-Min ematen didatelako kendu ditut. 23-Autoa lapurtu
didatelako. 24.—Gauza bat esan behar dizudalako. 25—Ordua zelako itxi dituzte.
26-Oso zaharrak zirelako bota nituen. 27.—Merezi zuelako erantzun diot hórrela.
28-Gaizki lotua zuelako askatu zaio. 29-Katarroa nuelako gelditu nintzen. 3O.-Luzee-
giak nituelako moztu ditut. 31.—Jostailua puskatu zaiolako. 32—Ez dit erantzun nahi,
interesatzen ez zaiolako. 33.—Ahaztu zaidalako. 34.—Ez dut jantzi, zikina dagoelako.
35.-Gogorregia dagoelako. 36—Gaiso nagoelako. 37—Beldurturik daudelako izkutatu
dira. 38—Musika ez dakidalako ez dut ikasten.
10. 1.—Zergatik esaten duzu hori? 2,—Egia delako. 3.—Zergatik puskatu da ispilua? 4.—burre­
ra erori delako. 5.-Zergatik ez dator Paul? 6.-Nahi ez duelako. 7.-Zergatik hil zen
zakurra? 8.-Zaharregia zelako. 9,-Zergatik haserretu zara? 10-Tokia kendu didazue-
lako. 11.-Ez da sartzen, handiegia delako. 12.-Zu zarelako barkatzen dizugu. 13.-Beroa
egiten duelako ireki dut leihoa. 14—Ez dizugu ematen, merezi ez duzulako. 15.—Ez
diogu hitz egin ezagutu ez dugulako. 16.—Berandu zelako aldegin dugu (joan gara).
17.—Bestea baino hobea zelako erosi dugu. 18.—Gehiago ezin zuelako utzi zuen.
19.—Argia itzali dut, behar ez nuelako. 20.—Taxi bat hartu genuen, presa genuelako.
21.—Ez dute ekarri ahaztu egin zaielako. 22.—Ez dut egingo gaizki iruditzen zaidalako.
23.—Eskatu diegulako etorri dira. 24.—Mesede bat eskatu behar dizugulako deitu
dizugu. 25—Hori esan dizutelako haserretzen zara? 26—Ez naiz joango, nekatua
nagoelako.

UN EXAMEN CORTITO (AZTERKETA MOTXA)

Una mañana de junio un grupo de niñas se dirige al autobús para ir a la
escuela.
A pesar de ser temprano el sol calienta bastante. Las chicas, por otra parte, son
un tanto holgazanas y no tienen muchas ganas de trabajar.
—¡Vaya tiempo tan bueno! ¡Y mira que tener que ir a la escuela! (y nosotras
tener que ir a la escuela). ¡Menuda rabia! —dice una.
—¡Oíd! ¿Vamos (iremos) a la playa? —dice otra chica gordita—. ¡Aquí mismo para
también el autobús de Ondarreta!
Y así hacen. Entran en el siguiente autobús y van todas a la playa. Compran
unos bocadillos y se quedan allí al sol hasta las dos sin decir nada a nadie.
Cuando por la tarde aparecen en la escuela la maestra les llama y con cara
seria les pregunta:
—Buenas tardes, niñas. ¿Qué os ha ocurrido por la mañana? ¿Por qué no habéis
venido a la escuela?
—Porque no hemos podido. Es que... se le ha pinchado una rueda al autobús y
nos hemos quedado a mitad de camino...
La veterana maestra no les cree y frunciendo el ceño les dice:
—¡Pobrecitas! ¡Qué mala suerte...! No obstante, vuestras compañeras han tenido
un examen por la mañana y vosotras lo haréis ahora mismo...
Lleva a todas a un aula amplia, les reparte los papeles y a continuación dice:
—Queridas niñas, el examen será muy cortito y tendrá una única pregunta:
"¿Qué rueda se le ha pinchado al autobús?"
GALDERAK
1. Neskek, eskolara joateko hartu behar dute autobusa. 2.—Eguzkiak berotzen duela­
ko, alfer samarrak direlako eta lanerako gogo handirik ez dutelako. 3—Neska potolo
batek galdetzen du. 4.-Ondarretako autobusa ere hantxe bertan gelditzen delako.
3- Hondartzan bazkaltzen dute bokadilo batzuk erosita. 6.—Ordu biak arte gelditzen
dira. 7. Maistrak, eskolan agertzen direnean deitzen die. 8.—Sinesten ez dielako
zimurtzen du bekokia. 9. Beren lagunek goizean egin dutelako. 10.—Zein gurpil zulatu
zaion autobusari.

251
 3
1. 1 —digu 2—digu 3—digute 4—digute 5 —diguzu 6 —diguzu 7—diguzue. 8—diguzue.
9—digu. 10—digute. 11 —diguzue. 12—digu. 13—diguzue. 14.—digu. 15.—diguzu.
16—digu. 17—digute. 18—digu.
2. 1—Zuzendariak oso lan zailak agindu dizkigu. 2—Osaba Teofilok mesede handiak
egin dizkigu. 3—Aduanan maletak miatu dizkigute. 4—Lagunek eskutitz batzuk bidali
dizkigute Madrildik. 5.—Zuk beti gezurrak esaten dizkiguzu. 6—Non utzi dizkiguzu
esne botilak? 7.—Oporretako argazkiak erakutsi behar dizkiguzue. 8.—Paper horiek
korreoz bidali behar dizkiguzue. 9.—Zure lagunak arrazoi gogorrak aipatu dizkigu.
10,—Mutikoek harriak bota dizkigute. 11—Oker horiek erraz barkatuko dizkiguzuela
usté dugu.
3. 1.—Koldok mesede bat eskatu digu. 2,—Zure lagunak atea ireki digu. 3—Ez digute
baimenik eman nahi. 4—Karneta eskatu digute. 5—Zergatik esaten diguzu hori?
6.—Kafea gehiegi berotu diguzu. 7,—Badakizu zer galdetu diguten? 8,—Zertarako ekarri
diguzue hori? 9.—Amaiak kanpoko argia piztu digu. 10.—Ez digute ezer erantzun.
11.—Iñakik bere liburu guztiak erakutsi dizkigu. 12.—Zor guztiak ordaindu dizkigute.
13.—Non utziko dizkiguzu etxeko giltzak? 14.—Lan batzuk eskaini dizkigute.
4. 1,—dizue. 2—dizue. 3—dizue. 4 —dizuete. 5—dizuete. 6—dizuet. 7—dizuegu. 8—dizue-
te. 9.—dizue. 10,—dizuete. 11.—dizuet. 12.—dizuegu. 13.—dizuet. 14.—dizue. 15.—dizue.
16.—dizuegu. 17.—dizuet. 18.—dizue(la).
5. 1—Haize gogor honek kristalak hautsiko dizkizue. 2.—Zuzendariak ohar batzuk egingo
dizkizue. 3—Denda hartan merkeago salduko dizkizuete janariak. 4.—Udaletxean eman-
go dizkizuete paper horiek. 5—Berehala aterako dizkizuet edari freskoak. 6— Etzi
bidaliko dizkizuegu liburuak. 7.—Artzainak oso garestiak saldu dizkizue gaztak. 8.—Baz-
karian txuleta ederrak jarriko dizkizuet. 9 —Gizon horrek aterako dizkizue argazkiak.
10.—Haurrak bere jostailuak erakutsi nahi dizkizue. 11.—Datorren astean ordainduko
dizkizuet zorrak.
6. 1.—Martak igandean bere etxea erakutsiko dizue. 2.—Nork bidali dizue eskutitz hori?
3.—Zer esan dizuete lagunek? 4.—Aldizkaria gela hartan utzi dizuet. 5.—Zazpi t'erdiak
arte itxoingo dizuegu. 6.—Mesede txiki bat eskatu behar dizuet. 7.—Ez dagoela dirurik
erantzungo dizuete. 8.—Ezin dizuet ezer esan. 9.—Nork esan dizkizue gauza horiek?
10.—Haiek edariak ordaindu dizkizuete. 11.—Non utziko dizkizuegu giltzak? 1 2.—Ize-
nak galdetu dizkizuet.

252
"MAKILAKIXKI"
En una casa vivía un padre con tres hijos.
Una vez el hijo mayor (el más viejo) se fue de criado muy lejos.
Al cabo de un año le dieron un asno como paga. Aquel asno, si se le decía “haz
oro", hacía oro.
Cuando volvía por el camino oscureció y se detuvo en una posada para pasar la
noche.
Al irse a la cama el muchacho le dijo al posadero:
—¡Cuidadito con decirle a mi asno "haz oro"!
Pero para cuando el muchacho se acostó el posadero se dirigió al asno y le dijo:
"haz oro". Y el borrico hizo un montón de oro.
Entonces el posadero en lugar de aquél puso otro asno igual.
A la mañana siguiente el muchacho cogió el asno del posadero pensando que
era el suyo y partió alegre para casa.
Cuando llegó a casa les dijo a su padre y hermanos qué clase de asno traía.
Extendieron una gran sábana en el suelo y colocaron al burro en medio.
—"Haz oro!"—le dijo el muchacho.
Pero allí no aparecía oro.
—"Haz oro!" —(le dijo) otra vez.
¿Oro? Ya, ya! El asno dejó toda la sábana llena de estiércol.
Al cabo de unos años marchó de criado el segundo hijo.
Pasado el año su amo a modo de paga le dio una mesa.
Aquella mesa, si se le decía "pon la comida", ponía la comida.
Así pues, cuando venía para casa oscureció y se detuvo en una posada. En la
misma posada en que se había hospedado su hermano.
Al acostarse, le dijo al posadero:
-No le digas a esta mesa "pon la comida".
Pero para cuando se fue a la cama el posadero le dijo a la mesa "pon la
comida". Y la mesa puso la comida allí mismo.
Entonces el posadero escondió aquella mesa y en su lugar puso otra igual.
A la mañana siguiente el muchacho, creyendo que era la suya, cogió la mesa
del posadero y se marchó.
Cuando llegó a casa les comunicó a su padre y hermanos qué clase de mesa
traía. Y colocando la mesa delante de todos le gritó: "¡Pon la comida!".
Pero la mesa no ponía nada.
El pobre muchacho —no es de extrañar— se quedó muy triste.
Por fin marchó de criado el hermano menor (el más joven).
Y al cumplirse el año su amo le dio un palo. Era un palo maravilloso: si se le
decía "makilakixki" comenzaba a golpear a todos menos al chico.
Venía el muchacho para casa y se detuvo una noche en la posada.
Después de cenar, cuando se retiraba a dormir le dijo al posadero.
—No le digas "makilakixki" a mi palo.
—No, no —le contestó el posadero.
Pero cuando se fue a la cama el posadero tomó el palo y le dijo: "¡makilakixki!".
Entonces el palo empezó a golpear a todos, al posadero y a todos los demás.
¡Menudo jaleo armó!
Entonces el posadero muy apurado fue a la habitación del muchacho y le rogó
que detuviera el palo. Pero el muchacho le respondió que no, hasta que no devolviera
el asno y la mesa que les había robado a sus hermanos.
Así, aquel picaro posadero le devolvió el asno y la mesa.
Entonces el muchacho tomó el palo, el burro y la mesa y marchó para casa.
A partir de aquel momento todos vivieron bien.
Si eso fue así, que se meta en la calabaza (= colorín colorado este cuento se ha
acabado).

253
 GALDERAK
1,-Etxe hartan, hiru anaia bizi ziren. 2.-Lehenbizi, seme zaharrena joan zen morroi.
3,-Urtebete egon zen morroi. 4.-Asto bat eman zioten soldata ordez. 5.-"Egin
urrea" esanez gero urrea egiten zuelako. 6,—Bidean zetorrela ilundu egin zuelako.
7.-Mutilak ohera joan baino lehen ostalariarekin hitz egin zuen. 8.-Bere astoari "egin
urrea" ez esateko esan zion ostalariari. 9,—Astoarengana joan zen eta "egin urrea"
esan zion. 10.—Ostalariak "egin urrea" esan ziolako. 11Asto harén tokian beste bat
jarri zuen, hura bezalakoa. 12.-Hurrengo goizean abiatu zen etxerantz eta, berea
zelakoan, ostalariaren astoa eraman zuen. 13.—Izara bat jarri zuten astearen azpian.
14—Ez. Ez zuen urrerik egin eta izara guztia simaurrez betea utzi zuen. 15— Nagu-
siak, mahai bat eman zion bigarren anaiari. 16.—Mahaiak "jarri bazkaria" esanez gero
bazkaria jartzen ornen zuen. 17.—Ostalariak mahai hura izkutatu eta harén ordez
beste bat jarri zuelako. 18.—Nagusiak makila bat eman zion anaia gazteenari. 19,—Osta­
lariak "makilakixki" esan ziolako; makila hura "makilakixki" esanez gero mutila ez
beste guztiak jotzen hasten bait zen. 2O.-Ostalariak makila gera arazteko eskatu zion
mutilan. 21—Mutilak bere anaiei lapurtutako astoa eta mahaia emateko agindu zion.
7. 1.—Hori esanez gero haserretu egingo da. 2.—Autobusean joanez gero merkeago
aterako zaizu. 3 — Botika hartuz gero berehala sendatuko da. 4—Berandu etorriz gero,
ez ditugu ikusiko. 5.-Telefonoz deituz gero berehala erantzungo dizu. 6 — Frigorifi-
koan sartuz gero, hotzagoa egongo da. 7.—Anaia ikusiz gero esango diot. 8.—Honela
jarraituz gero laster nekatuko gara. 9.-Giltza ekarriz gero gela horretan sartuko gara.
10—Zapatak bustiz gero katarroa harrapatuko duzu. 11.—Moztuz gero txikiegia gera-
tuko da. 12.—Argia piztuz gero hobeto ikusiko dugu. 13,—Puskatuz gero berria erosi-
ko dugu. 14,—Mendira igoz gero itsasoa ikusiko duzu. 15.—Garestiegia izanez gero ez
dut erosiko. 16—Handia izanez gero kotxean eramango dugu.

EN EL CUARTEL (SOLDADUZKAN)
Jacinto y Agustín son dos jóvenes soldados. Como son paisanos y grandes
amigos suelen andar siempre juntos. Sin embargo son muy distintos, pues Jacinto es
muy optimista y Agustín, en cambio, terriblemente pesimista (puro pesimista). Quizá
precisamente por eso se arreglan bien, porque son distintos.
Un día, mientras están haciendo la guardia dice Agustín:
—Este mundo va mal. Pronto tendremos una guerra. Ya verás.
Y Jacinto riéndose (le responde):
—¿Una guerra? ¡Qué va! Y además ¿a nosotros qué? A mí al menos no me
importa demasiado.
—¿Que no te importa? Lo dices en broma, claro.
—Te lo digo en serio, hombre. Mira... Evidentemente podría haber una guerra,
pero también podría no haberla. En tal caso has pasado inútilmente todos esos
miedos y angustias.
—Sí, pero si hay una guerra ¿qué?
—Pues si hay una guerra pueden ocurrir dos cosas: que nos envíen allá o que
nos dejen aquí mismo... Si no nos envían ¿por qué hemos de apurarnos ahora?
—Ya, ¿pero si nos envían?
—También entonces pueden ocurrir dos cosas: que te peguen-un tiro o que no
te lo peguen. Si no te lo pegan ¡tranquilo, hombre!
—Ya, ¿pero si te lo pegan?
—Pueden ocurrir dos cosas: que caigas herido o que te mueras allí mismo. Si
resultas herido, te curas y se acabó. Si mueres... no hay por qué preocuparse:
¡entonces mismo se acabará la guerra para nosotros!
GALDERAK
1.—Jaxinto eta Auxtin, herritarrak eta adiskide handiak direlako ibiltzen dirá beti
elkarrekin. 2.—Jaxinto oso baikorra delako eta Auxtin, berriz, pesimista hutsa delako.
3,—Auxtinek, mundu hau oker doala esaten dio Jaxintori, eta laster ¡zango dugula
(dutela) gerraren bat. 4.—Gerra bat sortuz gero, bi gauza gerta daitezke: Jaxinto eta
Auxtin hara bidaltzea edo hor bertan (koartelean bertan) uztea. 5.—Auxtin eta Jaxinto
gerrara joanez gero ere bi gauza gerta daitezke: tiroa ematea edo ez ematea. 6,—Tiroa
emanez gero bi gauza gerta daitezke: zaurituta gertatzea edo bertan behera hiltzea.
7.—Gerra orduantxe amaituko delako (beraientzat).

254
 4
1. 1,—dio. 2—dio. 3.—diot. 4 —dizuet. 5 —didazu. 6 —diote. 7—dizuete. 8 —didazue. 9.—dio.
10.—diote. 11.—die. 12.—diogu. 13.—dit. 14,—dizut. 15,—digu. 16.—diozue. 17.—dida­
zu. 18—diozu. 19—didazue. 20—digu. 21.-dizuet. 22—didazu. 23—diogu. 24—digu-
zu. 25—dit. 26—dizu. 27—diezue. 28—dizugu. 29—dizut. 30—diozu. 31 —diet. 32—die-
gu. 33—digute. 34.—dizute. 35—dizute.
36.-dizkiot. 37—dizkiete. 38—dizkigu. 39—dizkit. 4O.-dizkigute. 41—dizut. 42— diz-
kio. 43—diet. 44.—dizkiogu. 45—diezu. 46.—dizkio. 47.—diguzu. 48—dizkizuet. 49—dida­
te. 50.—dizkiot dizkit.
2. 1.—Zer galdetu dizute? 2.—Ez didate ezer galdetu. 3.—Zer ekarri diezu haurrei? 4,—Kamioi
txiki bat ekarri diet. 5— Neska horrek niri ez dit hitz (hitzik) egiten. 6,—Zer egin diozu,
bada? 7—Ez diot ezer egin. 8—Inork ez dit ezer esan. 9.—Zergatik esaten diguzu hori?
10.-Amorrua ematen didazuelako. 11-Gauza bat esan behar dizut. 12.-Mesede
batzuk eskatu behar dizkizuet. 13—Irakasle honi ez diogu ezer ulertzen. 14—Arraina
frigorifikoan utzi dizugu. 1 5.—Zuen etxea erakutsi behar didazue. 16,—Non utzi dizki-
guzue liburuak? 17—Eskutitz bat bidali diegu. 18.—Ez digute erantzun, ordea. 19.—Ezin
dizut sinistu (sinetsi). 20.—Zer esan dizu lotsagabe horrek? 21—Zure alabak bere
jostailuak erakutsi dizkit. 22.—Kepak hitz politak esaten dizkigu beti, baina inoiz
(behinere) ez digu pezeta bat ematen. 23.-Argazk¡ batzuk erakutsiko dizkizuet. 24.-Zure
aitari egia esan beharko diogu. 25.-Geldi egoteko esan dizut. 26.-Ezetz esan dizuet!
27—Baietz erantzun digute. 28—Zure amak medikuarengana doala esan dit. 29—Ordua
esango (al) didazu, mesedez? 30.—Aspirina honek berehala kenduko dizu buruko
mina. 31.—Noiz ordainduko didazue? 32—Oso gauza polita erosi dizut.

URTAROAK (ERANTZUNAK)
1.-Lurra eguzkiaren inguruan ibiltzen da jiraka. 2.-Buelta bakoitzak urtebete irauten
du. 3,—Lau dirá urtaroak: udaberria, uda, udazkena eta negua. 4—Ez, berotasuna ez
da urtaro guztietan berdina izaten. 5.—Udaberriak laurogeitamahiru egun irauten du
gutxi gora-behera. 6—Udaberrian medietako elurra urtu egiten da. 7—Izadia udabe-
rrian usain gozoz eta kolore biziz betea egoten da. 8.—Odola irakiten hasten denean,
bizitzeko gogo handiagoa sentitzen dugu. 9.—Urteko egunik luzeena ekainaren 21a
(hogeitabata) izaten da. 10—Eguzkiak gogorregi jotzen duelako. 11.—Abuztuan opo-
rrak izaten direlako. 12.—Jendea, beroari ihes egiteko joaten da hondartzetara. 13.—Hon-
dartzak bete-beteak egoten direlako. 14.—Lurralde horiek besteak baino lehorragoak
eta eguzkitsuagoak direlako. 15.—Udako belarra, negu aldean abereei jaten emateko
gordetzen da. 16.—Zuhaitzetako hostoak, udaberrian jaio eta udazkenean erortzen
dirá. 17.—Izadiak udazkenean, urre kolorea izaten du. 18.—Negua abenduaren 2lean
(hogeitabatean) hasten da. 19.—Ez, egun hori ez da luzea izaten; urteko egunik
laburrena izaten da. 20.—Ez, oso indar ahula izaten du eguzkiak neguan. 21.—Neguan
oso berandu argitzen du eta oso goiz iluntzen du. 22.-lzoztuta egoten direlako.
23.—Bai, errazago harrapatzen ditugu gaisotasunak: katarroak eta gripeak, esate bate-
rako, ugariagoak izaten dirá urteko beste garaietan baino.
3. 1—Etxera joan behar dugu, berandu bait da (baita). 2.-Lantegiak itxita daude gaur,
jai eguna bait da. 3.-ltzal¡ ezazu sua, ura irakiten hasi bait da. 4.-Gela hau desegokia
da lanerako, ilunegia bait da. 5,—Soineko hori ez zait gustatzen, itsusia bait da.
6.—Nafarroan gari asko ereiten da, lurralde eguzkitsua bait da. 7.—Soroak lorez bete
dirá, udaberria iritsi bait da. 8.—Etxean geldituko gara, euria ari bait du (baitu).
9,—Mutikoa klinikan dago, besoa puskatu bait du. 10.—Arratsaldean ez gara aterako,
lan handia bait dugu (baitugu). 11—Usain gozoa dago hemen, Arantxak loreak ipini
bait ditu (baititu). 12—Ez duzue telebistarik ikusiko, ez bait dituzue (baitituzue) lanak
bukatu. 13.-Ezin genuen ezer erosi, dirurik ez bait genuen (baikenuen). 14.-Egurald¡
gozoa dugu gaur, eguzki epela bait dago (baitago). 15.—Albertok argituko digu hori,
asko bait daki (baitaki).l 6.—Azkar jan zuen dena, goseak bait zegoen (baitzegoen).

255
 4. 1—Laster sendatuko zara, botika hau oso ona da eta. 2 —Arratsean su handia egingo
dute plazan, bihar San Juan da eta. 3.—Sar itzazue Coca-Colak frigorifikoan, lehenago
hoztuko dirá eta. 4.—Berehala asmatuko duzu hori, neska azkarra zara eta. 5.—Laster
urtuko da elurra, martxoan sartu gara eta. 6.—Jende asko bildu zen hara, istripu bat
gertatu zen eta. 7—Kontuz ¡bilí zaitez bidean, izotza dago eta. 8,—Katarroa harrapatu-
ko duzu, goitik behera bustia zaude eta. 9 — Ezin genuen aparkatu, kotxe gehiegi
zegoen eta. 10 — Irakaslea haserre dago, ikasleak gaizki erantzun dio eta.
5. 1.—Dendak itxita egongo dirá, zazpi t'erdiak bait dirá (baitira). 2.—Zure lagunak ez
nituen ezagutu, berandu etorri bait ziren (baitziren). 3.—Gaur ez dago ogirik, igandea
bait da (baita). 4 — Piztu ezazu argia, hobeto ikusiko bait duzu (baituzu). 5 — Ines gaur
ez da etorriko, gaiso bait dago (baitago). 6.—Autobusean joango gara, merkeagoa
izango bait da (baita). 7—Goazen hondartzara, bero handia egiten bait du (baitu).
8.—Leihotik sartu beharko dugu, giltza ahaztu bait zaigu (baitzaigu). 9—Bihar hitz
egingo dut Mirenekin, bulegora etorriko bait da (baita). 10 — Beste liburu hori eros
ezazu, hobea bait da (baita). 11.—Nekatua nago, gehiegi hitz egin bait dut (baitut).
12.—Mahai hau aukeratu dugu, bestea baino handiagoa bait zen (baitzen).

GALTZAGORRI Y EL LABRADOR POBRE (GALTZAGORRI ETA NEKAZARIBEHARTSUA)

Una vez un labrador pobre se puso a sembrar trigo en un campo. Cuando
estaba en ello apareció el demonio Galtzagorri y le habló de esta manera:
—¿Qué haces ahí, necio? Este campo es mío y entrar aquí está prohibido.
Márchate enseguida de aquí, si no te arrepentirás.
Y el labrador le respondió:
—Espera un poco y escucha lo que voy a decirte. Yo soy un labrador pobre y no
tengo otra tierra para sembrar el trigo. Si no lo siembro aquí mi familia morirá de
hambre.
—Entonces haremos un trato —le dijo Galtzagorri—. Yo te prestaré mi campo, tú
trabajarás y lo que salga lo repartiremos a medias.
—Está bien —le respondió el labrador—. Y si no te parece mal, lo que salga sobre
la tierra será para mí y lo que salga debajo para tí.
Galtzagorri le respondió que sí, que estaba conforme. Y se marchó con una
astuta sonrisa.
El labrador era un trabajador diligente e hizo una gran labor en aquel campo.
Para mediados de julio el trigo maduró y entonces el labrador lo segó y empezó a
hacer gavillas. Cuando estaba en ello apareció Galtzagorri con un tropel de amigos
del infierno. El labrador una vez recogidas las gavillas las llevó al molino y como era
buen trigo le dieron un montón de dinero. Mientras tanto Galtzagorri y sus compañe­
ros se dedicaron a sacar las raíces que estaban bajo tierra hasta quedar reventados,
pero cuando las llevaron al molino no les dieron nada.
Galtzagorri estaba furioso y le dijo al labrador:
—Bien me has engañado en esta ocasión, la próxima, sin embargo, no ocurrirá
tal cosa: lo de encima será para mí y lo de abajo para ti.
—Está bien, señor Galtzagorri —le dijo el labrador.
Entonces el labrador sembró remolacha y cuando llegó el tiempo de la recolec­
ción allá apareció de nuevo Galtzagorri con su séquito de amigos. Eufóricos y sin
cansarse en exceso cortaron las hojas superiores y las llevaron al mercado. Pero
aquellas hojas no servían para nada y nada les dieron. Mientras tanto el labrador
sacó la remolacha de bajo tierra y cuando la llevó al mercado nuevamente le dieron
un montón de dinero.
Galtzagorri, terriblemente avergonzado al verse engañado por segunda vez, no
volvió a aparecer y el labrador, se quedó como único dueño del campo.

256
 ERANTZUNAK
1Nekazaria, garia ereiten hasi zen. 2.—Galtzagorri deabrua agertu zen. 3,—Soro hura
berea delako eta han sartzea debekatua dagoelako. 4 — Deabruak soroa utziko dio
nekazariari, nekazariak lan egingo du eta ateratzen dena erdi bana egingo dute.
5.—Garia uztailaren erdirako heldu zen. 6.—Infernuko lagun pilo batekin agertu zen.
7.—Gari sortak bildutakoan, errotara eraman zituen nekazariak. 8.—Galtzagorrik sus-
traiak eraman zituen errotara. 9.—Ez, bigarren aldian ez zuen garirik erein, bigarren
aldian erremolatxa erein zuen. 10—Hosto haiek ezertarako balio ez zutelako. 11.—Bere
burua bigarren aldiz engainatuta ikusi zuelako. 12.—Azkenean nekazaria geratu zen
soroaren jabe.

SUBORDINAZIOA
1 .—Deabruak nekazariari, zer ari den bere soroan galdetzen dio. 2—Deabruak, soro
hura berea déla eta han sartzea debekatua dagoela adierazten dio nekazariari. 3— Dea­
bruak handik alde egiteko agintzen dio nekazariari. 5—Nekazariak, bera (nekazari)
behartsua déla eta garia ereiteko beste lurrik ez duela aitortzen dio deabruari. 6—Berak
bere soroa utziko diola eta nekazariak lana egingo duela esaten dio. 7.—Ederki
engainatu duela oraingoan, hurrengoan, ordea, ez déla horrelakorik gertatuko esaten
dio.

5
1. 1.—nauzu 2—nauzu 3—ñau 4—ñau 5— nauzue 6,—nauzue 7.—naute 8.—naute 9—nau-
zu 10.—ñau 11.—nauzue 12.—naute 13.—ñau 14.—ñau 15,—naute 16,—ñau 17.—nauzu
18.—nauzue 19.—naute 20,—ñau 21.—nauzu 22.—ñau 23,—naute 24.—nauzue 25,—ñau
26—naute 27—nauzu 28—ñau 29—nauzue nauzue 30—naute 31—ñau 32.—nauzu
33.—ñau 34.—'naute 35.—nauzue 36.—ñau 37.—naute 38,—ñau 39,—nauzue 40—ñau.
2. 1.—Etxeraino eramango nauzu, mesedez? 2—Zergatik jo nauzue? 3.—Ni lanak ez ñau
izutzen (beldurten). 4.—Nere lagunek kotxean ekarri naute. 5,—Hotz honek hil egingo
ñau. 6—Zuek ezin nauzue ikusi. 7—Maite (al) nauzu? 8— Ez nauzu ezagutzen? 9—Berri
horrek harritua (harriturik) utzi ñau. 10.—Lotsatua utzi nauzu. 11.—Zure gurasoek ez
naute ikusi. 12.—Zortziak eta laurdenetan esnatuko nauzue, mesedez? 13.—Luisek,
ikusi ñau baina ez ñau ezagutu.
3. 1—zaitut 2—zaitut 3,—zaitu 4—zaitu 5—zaitugu 6—zaituzte 7—zaituzte 8—zaitu 9,—zai-
tut 10.—zaitugu 11.—ñau 12,—zaituzte 13.—zaitut 14.—zaitu 1 5.—zaitugu 1 6.—zaitut
17,—zaitu 18,—zaitu 19.—zaitugu 20.—zaitut 21.—zaitu 22.—zaitugu 23.—zaitut 24.—zai­
tu 25.—zaitugu.
4. 1,—Oso haserre ikusten zaitut. 2—Nere arrebak (ahizpak) ezagutu nahi zaitu. 3—Nora
eraman behar zaitugu? 4.—Zer moduz hartu zaituzte nere etxean? 5.—Nik ez zaitut
ikutu. 6—Lan hori egiteko zu aukeratu zaitugu. 7—Euriak erabat busti zaitu. 8—Zerga­
tik jo zaituzte? 9,—Etxetik botatzen (bidaltzen) bazaituzte g(e)urean hartuko zaitugu.
10—Gehiegi hurbiltzen bazara, suak erreko (erre egingo) zaitu. 11—Horrek beldurtzen
zaitu? 12.—Nahi baduzu, nik (neuk) garbituko zaitut. 13.—Guk behintzat ez zaitugu
ahaztuko. 14.—Marisak, harrapatzen bazaitu hil egingo zaituela esan du. 1 5.—Goizean
ekarriko zaitut eta arratsaldean eramango zaitut.

257
 BERRIAK
1Beiruten hil ziren gehiago, Ulsterren bat hil bait zen eta Beiruten hiru. 2.—Leherke-
ta baten ondorioz hil zen. 3 —Zakar ontzi batean izkutatu zuten lehergailua. 4.—Auzo
hartan musulmanak bizi ziren. 5 — Ulsterreko istiluetan poliziek eta manifestariek hartu
zuten parte, eta Bostonekoetan beltzek eta zuriek. 6— Boliviako armadak kokainaren
kontrako borrokan parte hartzeko agindua hartu du. 7.—Kokaina produkzioagatik du
inportantzia. 8 — Kokaina, Estatu Batuetara eta Europara bidaltzen dute. 9 — Donostia-
ko lehergailuak Gros auzoan jarri zituzten, bi kotxe dendatan. 10.—Goizeko lauretan
lehertu ziren. 11Leñen lehergailuak hiru milioi pezetako kalteak egin zituen. 12 —Donos-
tian ez zen inor hil, baina gizon bat zauriturik gertatu zen. 13—Arrain gutxi dabilelako
eta ontzien matenimentua oso garestia delako. 14—Gero eta okerrago daude gauzak
arrantzaleentzat. 15.—Arrantzaleak bakarrik ez; kontserbagileak ere egoera txarrean
daude. 16.-Arrainik harrapatzen ez bada, eskatutako kreditoei erantzuteko ibiliko dira
gaizki kontserba lantegiak. 17—Musika hamabostaldia datorren hogeian hasiko da
Donostian. 18.—Ez, aurtengo hamabostaldi hau ez da lehenengoa; urtero egiten da.
1 9— Hamabostaldi honetan Luis de Pablos-en obra bat estrenatuko da. 20—Ez, sarre-
rak ez dira garestiak; ehun pezetakoak izango baitira. 21 .-Hamabostaldia Narciso
Yepes eta Nicanor Zabaletarekin hasiko da.

5. 1 —Atera den andrea nere ama da. 2—Hautsi den ontzia kristalezkoa zen. 3—Iritsi den
trena Madrildik etorri da. 4.—Sartu den emakumeak ez erretzeko eskatu digu. 5.—Ger­
tatu diren gauzak oso gogorrak izan dira. 6.-Agertu diren giltzak ez dira nereak.
7.-Goizean etorri diren haurrak eskola horretakoak dira. 8— Irabazten duen dirua
kinieletan gastatzen du. 9—Hitz egin duen neska oso jatorra iruditu zait. 10—Elenak
erosi duen etxeak lau gela ditu. 11.—Hartu duten autobusa Hernanira doa. 12.—Bota
duten pelikula aspaldi ikusi nuen. 13.—Hartu duten erabakia oso egokia da. 14.—Erosi
dudan ordenadorea IBM da. 1 5.—Irakurri dudan liburua oso aspergarria da. 1 6.—Eka-
rri dudan oparia amonarentzat da. 17—Esan duzun hori ez zait batere gustatu.
18.-Entzun duzun diskoa Lutxik erregalatu dit. 19-Piztu duzun argia oso exkaxa da.
2O.-Aipatu duzun arrazoia oso ahula da. 21-Edan dugun ardoa Errioxakoa zen. 22.
Peruk ekarri dituen botilak sukaldean daude. 23-Politikoek esaten dituzten hitzak
dotoreak izaten dira. 24— Esan dituzun gauza horiek gezurra dira. 25—Saldu nuen
kotxea urdina zen. 26,—Jonek aurkitu zuen boltsa hutsik zegoen. 27—Egin genuen
azterketa oso erraza zen. 28.—Andresi egin diozun mesedea izugarria izan da. 29.—Era-
kutsi didazun etxea oso ederra da. 3O.-Esan didazun hori oso tristea da. 31.-Hitz
egin dizun neska oso atsegina da. 32.—Eskaini dizuten lana polita eta erraza da.
33.—Ekarri didazun Coca-Cola oso epela dago. 34.—Haurrari puskatu zaion jostailua
plastikozkoa zen. 35-Gustatzen zaidan pelikula ez dute gaur jarriko. 36.-Hurbildu
zaizun haurra nere iloba da. 37—Iritsi zaizkigun eskutitzak Haziendatik datoz. 38—Asko
dakiten gizonak apalak izaten dira. 39.—Zuk dakizkizun sekretuak jakin nahi ditugu.
40.—Nik daukadan liburua zurea baino lodiagoa da. 41.—Hor bizi den andre zaharrak
bi zakur ditu. 42.—Esan duzun horrek axola handia du. 43.—Lapurtu didaten zamarrak
gutxi balio zuen. 44.—Hitz egin dizun gizon horrek asko daki.

6- 1 .—Etorri den mutila oso gaztea da. 2.—Atera den emakumea Andoniren izeba da.
3— Hor bizi den gizona oso pobrea da. 4.—Mendian galdu diren gazteak Eibarkoak
dira. 5.—Puskatu diren botilak lurrean utzi ditugu. 6.—Kalean erori zen andrea nahiko
ondo dago. 7,—Ez nituen ezagutzen zurekin etorri ziren neskak. 8.—Koldok aipatu
duen herria oso urruti dago. 9,—Korok erosi duen liburua garestiegia da. 10.—Zure
lagunek ekarri duten kotxea seat da. 11.—Zure gurasoek duten zakurra gizenegia
dago. 12.—Entzun dudan diskoa asko gustatu zait. 13.—Erosi dudan alkandora gorria
da. 14—Zuk duzun (daukazun) erlojua nerea bezalakoa da. 15—Anak esan dituen
gauzak egia dira. 16—Ez ditut aurkitu haurrek nahi dituzten jostailuak. 17—Karlosek
ikusi zuen gizona gazteagoa zen. 18.—Erosi zenuen gorbata oso polita zen. 19.—Ekarri
zituzten makinak alemanak ziren. 20.—Zure anaiari gertatu zaion hori oso tristea da.
21 .—Niri gustatzen zaizkidan frakak denda horretan saltzen dituzte. 22.-Piliri eman
diozun txoria ez da kanarioa. 23.—Martini eskatu diogun dirua oso gutxi zen. 24.—Era-
kutsi didazun argazkia oso polita da. 25.—Bidali dizuegun eskutitza bihar iritsiko
zaizue. 26.—Hor dagoen gizona zure herrikoa da. 27y»Mahaian dauden gauzak era-
man behar dituzue.

258
7. 1Sartu dena oso dotorea da. 2—Zurekin etorri dena oso jatorra da. 3 —Jolasean ari
dena eskola horretan dabil. 4 — Apirilean sortzen direnak izaten dira lehenak. 5 — Nere-
kin bizi zena Astigarragakoa zen. 6.—Lanik ez dutenak larri bizi dira. 7.—Diru gehiegi
dutenak triste bizi dira. 8,—Hortxe gelditzen da nik hartzen dudana. 9.—Ikusi duzuna
nere herrikoa da. 10.—Irabazten duzuna zuretzat ¡zango da. 11.—Ekarri duzuna oso
haragi gogorra da. 12 — Ezin ditut sinistu honek esan dituenak. 13—Aipatu dituzuenak
oso desegokiak dira. 14—Kamioiak harrapatu zuena hil egin da. 15,—Egin zenuena
ikusgarria zen. 16,—Aipatu zituztenak exkaxak ziren. 17.—Erakutsi didazuna oso polita
da. 18—Agur egin dizuna oso dotorea da. 19—Kontatu dizudana isilik gorde ezazu.
20.—Egin diguzuna ez zaigu behinere ahaztuko. 21.—Arantxari galdu zaiona digitala
zen. 22,—Niri gustatzen zaidana, patata tortila da. 23—Sobratu zaiguna biharko gorde
dugu. 24.—Gurí gertatzen zaizkigunak ez zaizkio beste inori gertatzen. 25.—Eskuinean
daudenak geuk ekarri ditugu. 26—Ezkerrean daudenak garbitu gabe daude. 27 —Emai-
dazu, mesedez, zure ondoan daukazuna. 28—Honek dakizkienak oso barregarriak
dira. 29.—Hori da ni sendatu nauena.
8. 1.—Sartu dena nere laguna da. 2,—Hemen gertatu dena ez daki inork. 3— Lanean ari
direnak zortzietan hasi dira. 4.—Goizean etorri direnak ez dira arratsaldean etorriko.
5.—Hor dagoena ez duzue ikutu behar. 6—Erdian dagoena nere arreba (ahizpa) da.
7.—Eserita daudenak nere gurasoak dira. 8.—Zutik daudenak berandu etorri dira.
9.—Ez zait gustatu Albertok esan dueña. 10.—Eskatzen dutena gehiegi da. 11.—Hori-
(xe) da nik usté dudana. 12.—Nik erosi dudana merkeagoa da. 13.—Zuk erosi duzuna
hobea da. 14.—Hori da guk entzun duguna. 15.—Ikusi al zenuen Pedrok ekarri zuena?
16.—Hori ez da nik esaten nuena. 17—Bidali dutena ez da guk eskatu genuena.
18—Egin didazuna ez dut inoiz (behinere) ahaztuko. 19—Esan dizudana egia da.
20—Erakutsi diguten etxea oso txikia da.

EL BURRO, EL PERRO, EL GATO Y EL GALLO

(ASTOA, ZAKURRA, KATUA ETA O!LARRA)
En una casa había un burro, envejecido por el trabajo, que no servía para nada,
pues tras haber pasado toda su vida acarreando sacos al molino estaba muy cansado.
Una vez el criado le dijo al amo:
•-Este burro es demasiado viejo y más nos vale matarlo cuanto antes, pues en
vano le damos de comer.
El burro al oírlo decidió marcharse de casa. Tras recorrer un largo camino se
encontró con un perro. El perro no ladraba y estaba muy triste. El burro le preguntó:
—¿Qué te ocurre? Te veo muy triste. ¿Por qué no ladras?
—Porque mañana me van a matar. Soy muy viejo y por lo visto no sirvo para ir
de caza.
—Ven conmigo —le dijo el burro— y montaremos un circo en el pueblo.
Siguieron adelante en su camino contándose historias y cuando llegaron a una
casa vieron un gato en la ventana. Al ver la acongojada cara del gato el burro y el
perro le preguntaron:
—¿Por qué estás tan triste?
—Porque he oído que hoy a la noche me arrojarán al río metido en un saco. He
envejecido y por lo visto no sirvo para cazar ratones.
—No te preocupes por eso. Te llevaremos con nosotros y entre los tres organi­
zaremos un circo.
Así, pues, partieron los tres en compañía.
Los tres amigos llegaron a un gallinero y vieron un gallo que no hacía quiquiriquí.
—¿Qué haces sin cantar quiquiriquí? —le preguntaron.
No tengo ganas. Pues mañana me meterán en el puchero.
—Ven con nostros —le dijeron— e iremos juntos al pueblo.

259
 Cuando iban por el camino oscureció y temieron perderse en el bosque. En una
de éstas advirtieron una luz y se dirigieron hacia allí. Cuando se acercaron encontra­
ron una casa, pero tenía la ventana muy alta y no podían ver nada. Entonces el perro
se subió al lomo del burro, luego el gato encima del perro y por fin el gallo volando
se posó en la cabeza del gato. Cuando el gallo miró por la ventana vio a unos
ladrones que mientras comían y bebían estaban contando dinero. Entonces el burro
comenzó a rebuznar, el perro a ladrar, el gato a maullar y el gallo a cantar, de modo
que entre los cuatro producían un enorme escándalo. Al oír tal alboroto los ladrones
se asustaron y pensando que todos los demonios del infierno habían entrado en la
casa quisieron darse a la fuga. Pero cuando iban a fuera, el burro le propinó una
terrible coz a uno, mientras, el perro le mordía la pierna a otro, al tercero el gato le
arañó en la cara y el gallo al último le acometió a picotazos en la cabeza.
Muertos de pánico los ladrones huyeron corriendo, y a partir de entonces no
aparecieron en aquella casa. Los cuatro amigos comieron contentos la cena que
habían abandonado los ladrones y de allí a unos días, como tenían dinero suficiente,
montaron un circo en el pueblo y vivieron mejor que nadie.

GALDERAK
1. Ez, astoa ez zen gaztea; lanean zahartua zegoen. 2—Bizitza osoa zakuak errotara
eramaten ¡garó zuelako zegoen nekatua. 3.—Etxetik ihes egitea erabaki zuen. 4.—Bidean,
zakur batekin egin zuen topo. 5.—Zakurra, oso zaharra delako eta ehizan ibiltzeko
balio ez duelako hil behar dute. 6,—Elkarri kontuak esanez joan ziren bidean. 7.—Ez,
katuak ez zuen aurpegi alairik; aurpegi larria zuen. 8.—Katua, gauean zaku batean
sartuta errekara botako dutelako dago triste. 9,—Kukurruku egiten ez zuen oilarra
ikusi zuten. 1O.-Bihar lapikoan sartuko dutelako. 11.—Animaliak, ilundu zuenean,
basoan galtzeko beldur ziren. 12 — Etxeak leihoa goi-goian zeukalako. 13—Zakurra
astoaren bizkarrera igo zen, katua zakurraren gainera eta oilarra hegaka katuaren
buruan gelditu zen. 14 —Lapurrak, jan eta edan bitartean, dirua kontatzen ari ziren.
15—Astoa arrantzaka hasi zen, zakurra zaunka egiten, katua miauka eta oilarra
kukurruka, lauron artean egundoko zarata ateratzen zutelarik. 16.—Lapurrek, infernuko
deabru guztiak etxean sartu zirela usté zuten. 17.—Astoak sekulako ostikoa eman zion
batí, zakurrak hozka egin zion beste batí, hirugarrenari katuak atzamarka aurpegian
eta azkenari oilarrak mokoka eraso zion. 18.—Zirko bat antolatu zuten eta ¡ñor baino
hobeto bizi izan ziren.

SUBORDINAZIOA
1.—Morroiak nagusiari, astoa zaharregia zela eta hobe zutela hiltzea esan zion. 2,—Astoak
zakurrari zer gertatzen zaion galdetu dio. 3.—Astoak zakurrari oso triste ikusten duela
esan dio. 4—Astoak zakurrari zergatik ez duen zaunka egiten galdetzen dio. 5—Zaku­
rrak, oso zaharra déla eta ez ornen duela ehizan ibiltzeko balio erantzuten dio.
6—Astoak, berarekin joateko eta zirko bat antolatuko dutela esaten dio zakurrari.
7.—Zergatik dagoen horren ilun galdetzen diote. 8.—Katuak, zahartua dagoela eta
saguak harrapatzeko ez ornen déla gauza erantzuten die. 9.—Zakurrak, ez estutzeko
horregatik esaten dio katuari. 10—Katuak zer ari den hor kukurruku egin gabe
galdetu dio oilarrari. 11.—Oilarrak, ez duela gogorik, bihar lapikoan sartuko dutela eta,
erantzuten dio.
9. 1.—Eserita daudenak, aiton-amonak dirá. 2.—Aiton-amonen atzean daudenak gura-
soak (eta osaba-izebak) dirá. 3,—Puroa dueña osaba Manuel da. 4— Betaurrekoak
dituena, izeba Prudentxi da. 5.—Negarrez ari dena, Idoia da. 6—Jolasean ari dena,
Eñaut da. 7.—Lurrean etzana dagoena, Koldo da. 8,—Belaunikatuta dagoena, Jaione
da. 9— Bastoia dueña aitona da. 10.—Lore sorta dueña amona da. 11—Barrez ari
dena osaba Manuel da. 1 2.—Boltsoa dueña izeba Prudentxi da.
10. 1 .—Amona, lore sorta dueña (aitonaren ondoan eserita dagoena) da. 2,—Aitona, txa-
pela (bastoia) dueña da. 3,—Gurasoak, aiton-amonen atzean daudenak dirá. 4.—Osaba
Manuel, puroa dueña (barrez ari dena, amaren ondoan dagoena) da. 5.—Izeba Pru­
dentxi, betaurrekoak dituena (boltsoa dueña, aitaren ondoan dagoena) da. 6.—Idoia,
negarrez ari dena da. 7.—Eñaut, jolasean ari dena da. 8.—Koldo, lurrean etzana
dagoena da. 9,—Jaione, belaunikatuta dagoena da.

260
 6
1. 1—gaituzu 2.—gaituzu 3 —gaitu 4 —gaitu 5 —gaituzue 6 —gaituzue 7.—gaituzte 8.—gai-
tuzte 9.—gaitu 10—gaituzu 11.—gaitu 12.—gaituzte 13,—gaituzue 14—gaituzte 15—gai­
tuzu 16.—gaitu 17.—gaituzte 18.—gaituzu 19.—gaitu 20,—gaituzu 21.—gaitu 22.—gaitu.
2. 1.—Albertok ez gaitu ezagutu. 2,—Hurrengo herriraino eramango (al) gaituzu? 3,—Arra-
tsaldeetan etxean aurkituko gaituzue. 4.—Oso gela txikian sartu gaituzte. 5,—Horrek ez
gaitu beldurtzen. 6.—Lotsatuta (lotsatuak, lotsaturik) utzi gaituzue. 7,—Kanpora bota
gaituzte. 8.—Ezin gaituzu honela utzi. 9.—Nork (zeinek) esnatuko gaitu bihar? 10,—Oso
ondo hartu gaituzte. 11 —Horrek ez gaitu kezkatzen. 12.—Alferrik etor arazi gaituzue.
13.—Noiz eramango gaituzu pelikula (filme) hori ikustera? 14,—Udaletxera joateko
aukeratu gaituzte. 15—Arrazoirik gabe zigortu gaituzte. 16— Kotxe horrek erabat
(zeharo) busti gaitu.
3. 1.—zaituztet. 2.—zaituzte 3—zaituztegu 4—zaituzte(te) 5—zaituzte 6.—zaituztegu 7 —zai-
tuztet zaituztet 8.—zaituzte(te) 9—zaituzte 10.—zaituztegu 11 .—zaituztet 12,—zaituzte
13.—zaituzte 14.—zaituztegu 15.—zaituzte.
4. 1,—Edurnek kalean ikusi zaituzte. 2.—Ederki ezagutzen zaituztet. 3.—Gehiegi maite
zaituztegu. 4,—Nork orraztu zaituzte? 5.—Zergatik zigortu zaituzte(te). 6.—Nora eraman
behar zaituztet? 7.—Ez zaituztegu engainatu nahi. 8.—Mirenek ez zaituzte ezagutu.
9—Pozik ikusten zaituztet. 10,—Ostiralean hemen ikusi nahi zaituztegu.

GALDERAK
1.—Kanpora atera denean, eguraldi gozoa zegoen: hego haize epela. 2.—Goizean,
egunero bezala idazten aritu zen. 3.—Atseden hartzeko, bazkalondoan buelta bat
ematea erabaki zuen. 4—Atsegin zuelako bidé hartan ibiltzea, leku baketsua bait zen.
5—(Euri tanta batzuk sumatuta) aterpea nahi zuelako. 6—Ostatua ¡a hutsik eta erdi
ilunpetan zegoen. 7—Ez, ostalaria ez zegoen bakarrik: txoko batean agure bat zegoen
eserita. 8— Egarri delako. 9—Ostatu barrutik trumoi hotsa entzuten da. 10 —Zuhaitz
adarrak haizeak mugitzen ditu. 11.—Gillenen amonak esaten zuen. 12.—Ostalaria da
hori sinesten ez dueña. 13—Gillenek eskatzen dio. 14—Ez, ez ziren hirurak ¡bilí;
agurea bakarrik. 15— Elgetako frentean trintxerak zulatzen ari zelarik bonba bat leher-
tu zen harén ondoan. 16—Astirik ez duelako. Herriko bibliotekan egiten ornen du lana
eta zazpi t'erdietan ireki behar ornen du. 1 7.—Ez, ostalariak ez zuen agurea ezagutzen.
Kanpotarra da eta orduan ikusten du lehen aldiz. 18.—Bibliotekan zegoen neska
agurearen iloba zen. 19.—Zuri-zuri geratzen da, arnasarik gabe, eta izerditan suma-
tzen du gorputz osoa. 20.—Bai. Jendea umore onean paseatzen ari da, ostiral arratsa
bait da. 21.—"Bizi ote dirá?" (bizi ote diren).
5. 1.—Ez da sumatzen arrain konjelatua denik. 2.—Maitek ez digu esan ezkondu denik.
3.—Ez dirudi gaur eguzkia aterako denik. 4.—Ez zait iruditzen prezio hori egokia denik.
5.—Lagunek ez dute esan bihar etorriko direnik. 6.—Ez dirudi prezioak jaitsiko direnik.
7—Ez dizut esan larunbatean etorriko naizenik. 8—Ez dut usté jaiak bukatu arte
egongo garenik. 9.—Ez dut usté haurrak gezurra esan duenik. 10.—Ez dute aitortu
gaizki egin dutenik. 11.—Ez dut usté aprobatu dudanik. 12.—Ez dut usté asmatuko
dudanik. 13—Ez dizuet esan kotxe berria erosi dudanik. 14—Ez du ematen presa
handia duzunik. 15.—Ez dugu usté partidua irabaziko dugunik. 16.—Andonik ez dit
esan arratsaldean etorri behar dugunik. 17.»Koldok ez daki osaba gaisorik dagoenik.
18,—Ez dizuet esan hori ondo dagoenik. 19.—Ez zait iruditu Alberto lotsatua dagoenik.
20.—Ez da sumatzen kalefazioa piztua dagoenik. 21.—Ez dirudi nekatua zaudenik.
22.—Ez dirudi Anari soinekoa gustatu zaionik. 23.—Ez didazu esan amona hil zaizunik.
24—Lehengusuak ez zuen esan berandu etorriko zenik. 25—Ez dut usté haurrak pozik
gelditu zirenik. 26.—Iñakik ez zuen esan dirua ekarriko zuenik. 27.—Ez nuen agindu

261
 lana gaur bukatuko nuenik. 28.-Ez dute aipatu soldata altxatuko digutenik. 29—Ez
dut usté ezagutzen nauzunik. 30.—Ez dugu usté ikusi gaituztenik.
6. 1.-Ez dut usté beranduegi denik. 2.-Ez dut usté hori egia denik. 3.-Ez da sumatzen
zaharra denik. 4 — Ez dugu usté hori hórrela denik. 5.—Nik ez dut esan tontoa zarenik.
6-lñakik ez daki etorri garenik. 7.-Ez didazu esan Mirenekin hitz egin zenuenik.
8.—Ez dizut esan atzo zure anaiarekin afaldu genuenik. 9.—Ez dirudi gehiegi gustatu
zaionik. 10—Ez dizut esan hori ondo dagoenik. 11—Ez dut usté Imanolek euskaraz
dakienik. 12—Ez dizuegu esan udan Londresa joango garenik. 13—Ez dut usté ulertu
dizutenik. 14.—Ez dirudi gasolina berriz igoko denik. 15.—Ez dirudi oso pozik zaudenik.
7. 1.—Etorri denak paper hau utzi du zuretzat. 2.—Altxatu denak bere aulkia utzi dit.
3—Gose denak ogia nahi du. 4.—Jaio denak hiru kilo ditu. 5 —Azkena ateratzen denak
argia itzali behar du. 6.—Erori denak besoa puskatu du. 7—Gelditu direnek gasolina
eskatu dute. 8.—Goizean etorri direnek lan ederra egin dute. 9.—Bileran izan ez
direnek ezin dute ezer esan. 10 —Gaizki bizi direnek hobeto bizi nahi dute. 11.—Aste-
lehenean etorri ez zirenek larunbatean etorri beharko dute. 12.—Erlojurik ez duenak ez
daki ze ordu den. 13—Mahaia, zikindu duenak garbitu beharko du. 14—Kristala,
hautsi duenak ordaindu beharko du. 15.—Giltza, galdu duenak bilatu beharko du.
16,—Dirurik ez duenak ezin du ezer erosi. 17—Gaizki egiten duenak zigorra merezi du.
18.—Lanik egiten ez duenak ez du saririk merezi. 19,—Etxea garbitzen duenak b¡ alaba
ditu. 20,—Eguzkirik hartzen ez duenak kolore txuria izaten du. 21.—Bazkaria ordaindu
duenak propina ere utzi du. 22.—Lotsarik ez duenak errespeto gutxi merezi du.
23.—Parisa joan nahi duenak frantsesez jakin behar du. 24.—Ingalaterrara joan nahi
duenak pasaportea behar du. 25—Irabazi dutenek ederki jokatu dute. 26—Informatika
ikasten dutenek ingelesez jakin behar dute. 27,—Motoa dutenek errazago aparkatzen
dute. 28—Gauez lan egiten dutenek egunez egiten dute lo. 29—Erosi dudanak gutxi
balio zuen. 30—Hartu duzunak esne gutxi dauka. 31.—Ikasi ditugunek ez dute ezerta-
rako balio. 32.—Etxea erre zuenak aurretik gasolina bota ornen zuen. 33.—Erosi nue-
nak Nafarroako matrikula zuen. 34—Nekatua dagoenak ez du lanerako gogorik izaten.
35,—Hor dagoenak ederki jotzen du akordeoia. 36.—Kotxean dabilenak karneta behar
du. 37—Bila dabilenak aurkitu egiten du. 38—Asko dakitenek gutxi hitz egiten dute.
39.—Begiak itxita dauzkanak erortzeko arriskua du. 40.—Etorri zaigunak ez zuen seilu-
rik. 41.—Erretratoa egin dizunak ederki pintatzen du. 42—Hori esan dizunak gezurra
esan dizu. 43.—Aipatu dizudanak hor bertan egiten du lana. 44 — Eman didazunak
irudi ikusgarriak ditu. 45—Esan didatenak poz handia eman dit. 46—Ekarri nauenak
seat gorria du. 47—Zu ezagutzen zaituenak eskuminak eman dizkit.

8. 1.—Zurekin bizi den mutilak esan dit. 2.—Zurekin bizi denak esan dit. 3.—Zintzo(a) den
gizonak lagun asko ditu. 4,—Zintzo(a) denak lagun asko ditu. 5—Sartu den emaku-
meak ordua galdetu du. 6,—Sartu denak ordua galdetu du. 7.—Bileran izan diren
lagunek'ezetz erabaki dute. 8—Bileran izan direnek ezetz erabaki dute. 9—Hurbil bizi
diren ikasleek ez dute autobusik behar. 10,—Hurbil bizi direnek ez dute autobusik
behar. 11 —Asko ematen duen pertsonak asko hartuko du. 12.—Asko ematen duenak
asko hartuko du. 13.—Azkar ematen duenak bi aldiz ematen du. 15,—Harria bota
duenak kristala ordaindu beharko du. 16—Nahi dueña esaten duenak nahi ez dueña
entzun beharko du. 17.—Bururik ez duenak hankak behar ditu. 18.—Zorrak dituenak
ordaindu egin behar ditu. 19.—Gaizki ikusten dutenek betaurrekoak behar dituzte.
20.—Gehiegi erretzen dutenek osasun txarra (izaten) dute. 21.—Entzun dudanak bel-
durtu (izutu) egin ñau. 22—Jan duzunak kalte egin dizu. 23.—Hori esan dizunak ez
daki ezer. 24— Ekarri dizudanak asko balio du. 25—Hor dagoenak esan digu. 26— Neka­
tua (nekatuta, nekaturik) dagoenak atsedena behar du. 27.—Gaiso(rik) daudenek medi-
kua behar dute. 28,—Gutxi daukanak (duenak) asko nahi du. 29.—Asko daukatenek
(dutenek) gehiago nahi dute. 30. Bizitzen dakienak dena daki.

BASAJAUN Y EL LEÑADOR (BASAJAUN ETA EGURGILEA)

Estaba una vez un leñador trabajando en un bosque de Aralar y sin querer se le
cayó el hacha a una sima. Intentó sacar el hacha de la sima pero ésta era muy
profunda y no lo consiguió.
Desesperado, se sentó sobre un tronco y empezó a hablar consigo mismo:

262
 —¡Qué desgracia! ¿Qué voy a hacer ahora? Sin hacha no puedo trabajar, y si no
trabajo mis pobres hijos morirán de hambre.
Y se echó a llorar.
Por aquellos alrededores andaba Basajaun y oyó las palabras del leñador.
Dirijiéndose hacia él le dijo:
—No llores, hombre, que yo te sacaré el hacha de la sima.
Entonces Basajaun bajó a la sima y sacó de ella un hacha de plata.
—¿Es ésta tu hacha? —le preguntó al leñador.
—No, no es ésa —le respondió el leñador.
Entonces Basajaun le enseñó un hacha de oro.
—Quizá sea ésta otra...
—No, no. Esa tampoco —le respondió el leñador.
Entonces Basajaun le enseñó otra de hierro. El hombre la tomó en sus manos y
tras mirarla atentamente le dijo:
—¡Sí, sí! ¡Esta es! Yo mismo le hice esta marca que tiene en el mango. ¡Si me la
das me harás feliz -nuevamente!
—Como has dicho la verdad te daré las tres —le dijo Basajaun.
El leñador bajó al pueblo y vendiendo las hachas de oro y plata sacó un montón
de dinero. Cuando fue a casa le contó todo a su mujer y le rogó que lo guardara en
secreto. Pero su mujer se lo contó a una amiga suya, ésta a otra y por fin la noticia
llegó a oídos de un hombre avaro.
"¡Caramba! También yo haré lo mismo, a ver si me hago rico" dijo. Y cogiendo
el hacha partió hacia el bosque. En el bosque echó adrede el hacha a una sima y se
puso a gritar:
—¡Ay, ay, ay! ¡Qué desgracia! ¡He perdido mi hacha! ¡No puedo trabajar y moriré
de hambre! ¡Ay, ay, ay!
Entonces apareció Basajaun y le enseñó un hacha de oro:
—¿Es ésta tu hacha? —le preguntó.
El hombre, fascinado por el brillo del hacha le respondió:
—¡Sí, sí! ¡Esa es mi hacha! ¡Dámela y me harás feliz de nuevo!"
Basajaun tiró el hacha al suelo. El hombre se agachó para recogerla y entonces
Basajaun, por haber mentido, le cortó la mano con su propia hacha.

GALDERAK
1. Egurgilea, Aralarko baso batean ari zen ¡anean. —[Link] erabiltzen duten
tresna aizkora da. 3.—Aizkora, leize batera erori zitzaion. 4.—Leizea oso sakona zelako.
5.—Egurgilea, bere buruarekin ari zen hizketan. 6.—Lehenengo aizkora urrezkoa zen
eta bigarrena zilarrezkoa. 7—Egurgilearen aizkora burdinazkoa zen. 8—Egurgileak egia
esan diolako. 9,—Egurgileak, bere andreari kontatu zion. 10.—Isilik gordetzeko eska-
tzen dio. 11.—Berria, gizon diruzale baten belarrietara iritsi zen. 12.—Aizkora leize
batera bota zuen nahita. 13.—Basajaunek bigarren gizonari aizkora bat erakutsi zion:
urrezkoa. 14.—Gezurra esateagatik (gezurra esan ziolako) moztu zion. 15.—Ez, ez zion
urrezko aizkoraz moztu; beraren aizkoraz moztu zion.

SUBORDINAZIOA
1 .—Egurgileak, zer egingo duen orain galdetzen du. 2.—Basajaunek negarrik ez egite-
ko esaten dio egurgileari. 3,—Basajaunek berak aterako diola aizkora esaten dio.

263
 4.-Hori (hura al) den bere aizkora galdetzen dio. 5-Egurgileak ezetz erantzuten dio,
hori (hura) ez déla bere aizkora. 6— Egurgileak, aizkora ematen badio zoriontsu egin-
go duela esaten dio Basajauni. 7—Basajaunek, egia esan duelako hirurak emango
dizkiola esaten dio.

1. 1—du 2—du 3—ñau 4,—ñau 5 —ditu 6.—zaitu 7.—gaituzu 8.—zaituztet 9.—dituzue

10,—gaitu 11.—duzue 12—gaituzte 13.—zaituztegu 14—ditugu 15,—naute 16—zaituz­
tet 17.—gaituzue 18.—zaitu 19.—nauzue 20.—zaitugu 21.—ñau 22,—dituzu 23,—gaitu
24—zaitu 25—gaitu 26—zaitu 27—zaituztete (dituzue) 28.—gaituzue 29.—dituzte 30—zai­
tugu 31.—gaituzu 32.—ñau 33,—zaitut 34.—zaitu 35.—zaitugu 36.—gaitu 37.—nauzu
38.—ditut 39.—zaitut 40,—zaituzte 41.—gaituzue 42.—du 43.—du 44.—du 45,—dute
46.-du.
2. 1.—Mirenek giltzak galdu ditu. 2,—Horrek ez ñau beldurtzen (izutzen). 3—Guk zu
aukeratuko zaitugu. 4,—Nork orraztu zaitu? 5— Herrira jaitsiko zaituztet. 6— Haurrak
oheratu behar ditugu. 7—Ez gaituzte hartu nahi. 8—Bostetan eramango zaitut. 9—Zuk
ez nauzu maite. 10—Nik ez zaituztet ezagutzen. 11.—Kezkatu(t)a utzi nauzue. 12— Kale-
ra botako zaituztete. 13,—Berehala harrapatuko zaitut. 14.—Lan honek ez gaitu asper-
tzen. 1 5—Zikindu egingo zaituztet. 16—Harrituak (harrituta, harriturik) utzi gaituzu.
17.—Ez zaitugu izutu (beldurtu) nahi. 18.—Udan oso goiz argitzen du. 19.—Euria ari
du. 20.—Nafarroako mendietan elurra egin du.

ERAZTUN GALDUA
1.—Millertarrak antzinako jauregi zahar horietako batean bizi dirá. 2.—Laster, Austra-
liara joango dirá. 3.—Lau iloba dituzte: Robin, Eric, Harry eta Agatha. 4.—Ezkondu
bakarra Robin da, besteak ezkongaiak dirá. 5.—Gartzelan egon dena Harry Parker da.
6— Lady Elizabeth-ek gehien maite duen iloba Agatha da. 7—Ez, atarían ez da maita-
sun girorik izan, nahiko giro hotza izan da. 8.—Harremanak beti izan dirá hotzak,
gainera Morton eta Parker-ek gorrotoa diote elkarri. 9—Morroiaren izena Richard
da. 10—Puroa erretzen duen bakarra Morton da. 11—Lady Elizabeth-ek ilobei egin
nahi dien oparia, eraztun bat da (eraztun baten harribitxia da). 12—Harribitxia, Sir
James Hall-ek ekarri zuen Indiatik duela berrogeitamar urte. 13.—Agatha-k, hotzak
dagoelako piztu nahi du berogailua. 14 —Te nahi dutenak, Agatha eta Morton dirá.
15— Morton-ek ez du kaferik nahi, kalte egiten diolako. 16—Argia itzaltzen denean
desagertzen da eraztuna. 17.—Morton-ek dioenez, Parker izan daiteke lapurra. 18.—Ez,
poliziari deitu nahi diona ez da Smith; Morton da deitu nahi diona. 19,—Telefonoz hitz
egin behar duela eta faborez liburua ekartzeko (eta ea faborez liburua ekarriko dion).
20.—Oso azkar kafetera dagoen tokira doa eta eskuan hartzen du. 21.—Sir Alexande-
rrek jarraitu dio atzetik. 22.—Eraztuna, kafetera barruan zegoen. 23.—a) Morton-ek
alkandoraren eskumuturra kafez zikina zuelako; Morton-ek, ordea, ez du kaferik hartu.
Hortik atera du lehen susmoa. b) Kafeteraren ondoan puro hautsa zegoelako, eta
Morton izan da puroa erre duen bakarra. c) Alexanderrek kafetera eskuan hartu
duenean Morton oso urduri jarri delako. 24.—Gutxi ziren eta poltsikoak miatzen hasiz
gero berehala harrapatzeko arriskua handia zegoelako.
3. 1.—Umea izan arren ederki jotzen zuen pianoa. 2.—Aberatsa izan arren diru gutxi
gastatzen zuen. 3.—Euria egin arren ez gara bustiko. 4.—Goiz abiatu arren berandu
iritsi nitzen. 5.—Aspertu arren bukatu arte egon beharko dugu. 6.—Bi aldiz berotu
arren hotza zegoen esnea. 7.—Telefonoz deitu arren ez zuen etorri nahi izan. 8.—Hazi
ona bota arren belar txarra atera da. 9.—Goiz esnatu arren berandu jaiki ziren.
10.—Jende askori galdetu arren inork ez digu erantzuten. 11.—Guk ikusi arren ez zen
batere lotsatu. 12.—Irristatu arren ez da lurrera erori. 13.—Denbora luzean itxaron

264
 arren lagunak ez ziren agertu. 14 —Asko moztu arren luzeegiak dauzkat frakak orain­
dik. 15 — Itsusia izan arren konkista handiak egiten ditu. 16—Gogoz saiatu arren ez
zuen ezer lortu. 17—Txikitatik ezagutu arren ez digu kasorik egiten.
4. 1.—Zaharra izan arren osasun ona zuen. 2.—Gazteak izan arren berehala nekatzen
ginen. 3 — Eguraldi ona egin arren etxean geratu zen. 4—Gaiso(rik) egon arren lanera
etortzen zen. 5—Gutxi ikasi arren azterketa ona egin zuen. 6— Egia esan arren ez digu
sinetsi (sinistu). 7—Gaizki jokatu arren partidua irabazi zuten. 8—Asko jan arren oso
argala zegoen. 9—Garestia izan arren erosi (egin) beharko dugu. 10—Argia piztu
arren oso gutxi ikusten genuen.
5. 1Nahiz eta umea izan, ederki jotzen zuen pianoa. 2—Nahiz eta aberatsa izan, diru
gutxi gastatzen zuen. 3— Nahiz eta euria egin, ez gara bustiko. 4— Nahiz eta goiz
abiatu, berandu iritsi nintzen. 5— Nahiz eta aspertu, bukatu arte egon beharko dugu.
6.—Nahiz eta bi aldiz berotu, hotza zegoen esnea. 7—Nahiz eta telefonoz deitu, ez
zuen etorri nahi izan. 8.—Nahiz eta hazi ona bota, belar txarra atera da. 9—Nahiz eta
goiz esnatu, berandu jaiki ziren. 10— Nahiz eta jende askori galdetu, inork ez digu
erantzuten. 11 —Nahiz eta guk ikusi, ez zen batere lotsatu. 12— Nahiz eta irristatu, ez
da lurrera erori. 13— Nahiz eta denbora luzean itxaron, lagunak ez ziren agertu.
14—Nahiz eta asko moztu, luzeegiak dauzkat frakak oraindik. 15— Nahiz eta itsusia
izan, konkista handiak egiten ditu. 16 — Nahiz eta gogoz saiatu, ez zuen ezer lortu.
17,—Nahiz eta txikitatik ezagutu, ez digu kasorik egiten.
6. 1—Nahiz eta zaharra izan, osasun ona zuen. 2—Nahiz eta gazteak izan, berehala
nekatzen ginen. 3—Nahiz eta eguraldi ona egin, etxean geratu zen. 4—Nahiz eta
gaiso(rik) egon, lanera etortzen zen. 5 — Nahiz eta gutxi ikasi, azterketa ona egin zuen.
6— Nahiz eta egia esan, ez digu sinetsi (sinistu). 7—Nahiz eta gaizki jokatu, partidua
irabazi zuten. 8—Nahiz eta asko jan, oso argala zegoen. 9—Nahiz eta garestia izan,
erosi (egin) beharko dugu. 10— Nahiz eta argia piztu, oso gutxi ikusten genuen.
7. 1,—Goian bizi denari kotxea lapurtu diote. 2.—Alferrik da entzun nahi ez duenari ezer
esatea. 3.—Gaiso dagoenari medikuak botika batzuk agindu dizkio. 4,—Triste dagoena-
ri hitz goxoak esan behar zaizkio. 5.—Gure lantegian dabilenari entzun diot hori.
6.»-Teleb¡sta konpondu digunari ez diogu oraindik ordaindu. 7.—Opari bat egin nahi
diot lagundu didanari. 8—Burla egiten digutenei ez diegu kasorik egin behar. 9—Ondo
tratatzen gaituztenei guk ez diegu kalterik egingo. 10—Alferrik deituko diezue lagun­
du nahi ez dutenei. 11.—Aldizkari hau hor dagoenarena da. 12—Garbiñe gaisorik
dagoenaren ahizpa da. 13—Tapa hau ireki duzunarena da. 14—Dirua, aurkitzen due-
narentzat ¡zango da. 1 5—Jubilatuak daudenentzat jaialdi bat izango da. 16.—Gezur
hori esan dizunarekin hitz egin nahi dut. 17—Eman dizudanarekin nahiko eta gehiegi
izango duzu. 18.—Ezagutzen duzunarekin etorri gara trenean. 19,—Izututa gelditu gara
esan dituzunekin. 20—Leiho gorriak dituenean bizi naiz. 21— Hutsik dagoenean ur
piska bat hartuko dugu. 22—Irekita dagoenean sartu ezazu arropa. 23,—Libre daude-
netan eseri zaitezte.
8. 1.—Dendak irekitzen dituztenean aterako gara. 2,—Argia joan denean desagertu da
eraztuna. 3.—Roberto ezkondu zenean euria egin zuen. 4.—Ekaitza hasi denean arran-
tzaleak portu aldera abiatu dirá. 5.—Hori esan diogunean isil-isilik geratu da. 6.—Emi­
lio, kiniela asmatu zuenean aberastu zen. 7.—Zuk bazkaltzen duzunean bazkalduko
dugu guk ere. 8.—Euria egiten duenetan ez gara hondartzara joaten. 9.—Emakume
hori, sartu denetik ari da hizketan. 10.—Hiru urte ¡garó dirá Koro Suizara joan zenetik.
11,—Etxera iritsi naizenerako lo zeuden haurrak.
9. 1,—Zurekin bizi den neskari esan diogu. 2.—Zurekin bizi denari esan diogu. 3.—Manda-
tua egin duen mutikoari eskupekoa eman diogu. 4,—Mandatua egin duenari eskupe-
koa eman diogu. 5.—Eskérrak eman nahi dizkiegu lagundu diguten pertsonei. 6.—Eske-
rrak eman nahi dizkiegu lagundu digutenei. 7.—Hor dagoen emakumeari eskatu behar
diozu. 8.—Hor dagoenari eskatu behar diozu. 9.—Egunkaria, eserita dagoen gizonarena
da. 10.—Egunkaria, eserita dagoenarena da. 11.—Kotxe hori ogia dakarren (ekartzen
duen) andrearena da. 12.—Kotxe hori ogia dakarrenarena (ekartzen duenarena) da.
13.—Berandu datozen lagunentzako ez da lekurik ¡zango (egongo). 14,—Berandu dato-
zenentzako ez da lekurik ¡zango (egongo). 15.—Zuk ezagutzen duzun gaztearekin hitz
egin dugu. 16.—Zuk ezagutzen duzunarekin hitz egin dugu. 17.—Irekita dagoen den-

265
 dan sartuko gara. 18.—Irekita dagoenean sartuko gara. 19—Entzun nahi duenarentzat
esan dut.

EL MAGO MERLIN (MERLIN MAGOA)

En una cabaña vivía una mujer anciana y pobre. Se llamaba Gaxi. Una mañana
de febrero que llovía sin parar, un mendigo llamó a (pegó) la puerta de la cabaña.
Aquel mendigo era el Mago Merlín, pero como tenía aspecto de mendigo Gaxi no lo
sabía. Y al ver su aspecto andrajoso pensó: "este hombre es más pobre que yo". Y,
compadecida, le hizo pasar adentro y le dio un caldo caliente.
Mientras el mendigo tomaba el caldo, la mujer estaba completamente callada
junto al fuego. Tenía la cara triste. Y Merlín le preguntó:
—¡Di mujer! ¿En qué piensas?
—En qué feliz vive la gente que tiene una casita.
—Como me has dado cobijo, mañana mismo tendrás la casa que deseas.
Y así ocurrió. Al día siguiente Gaxi se despertó en una bonita y linda casa.
Pasó el invierno y llegó la primavera.
Una mañana de abril, cuando Gaxi estaba limpiando la entrada de su casa, se
presentó Merlín otra vez. Y nuevamente con aspecto de mendigo.
—Buenos días, Gaxi —le dijo—. ¿Vives feliz en esta casa?
—Aquí vivo mejor, sí; es verdad. Pero para ser feliz necesitaría un huerto y unas
gallinas...
—Pues los tendrás —le dijo Merlín.
Y al día siguiente, cuando abrió la ventana, vio un hermoso huerto delante de la
casa y al costado un gallinero. En el gallinero había un gallo y una docena de
gallinas. A partir de entonces Gaxi trabajaba todos los días en su pequeño huerto y
diariamente recogía huevos en el gallinero.
Hacia el verano apareció nuevamente Merlín. Lo mismo que las veces anteriores
con aspecto de mendigo. Y cuando vio a Gaxi en el huerto le preguntó:
—¡Buenos días, Gaxi! Parece que vives contenta con tu pequeño huerto...
—Ahora vivo mejor que antes, sí; sin embargo no soy feliz —le dijo Gaxi—. Pues
el no ser rica es cosa triste y más cuando una es ya anciana...
—No tengas pena de eso, pues pronto se arreglará —le contestó Merlín.
Y al día siguiente Gaxi se despertó en una elegante cama rodeada de oro y
plata. Enseguida una sirvienta le trajo el desayuno y otra le ayudó a vestirse. Cuando
se miró en el espejo casi no reconoció su rostro, pues era una muchacha jovencísi-
ma. Aquel otoño todo fue fiesta y diversión en el hermoso palacio de Gaxi. Logró
incluso ser marquesa. Y de allí en adelante sólo alternaba con ricos y señores; no
quería hablar con nadie más.
Pasó el otoño y vino el crudo invierno.
Una mañana Gaxi andaba paseando por su jardín cuando se le acercó un
labrador:
—¡Señora! Estoy (desfallecido) de hambre y frío. ¿Me dará, por favor, un men­
drugo de pan? —le dijo a Gaxi.
También aquel labrador era Merlín, pero al no tener aspecto de mendigo Gaxi
no lo reconoció y sin hacerle caso siguió adelante llena de orgullo...
—¿Qué? ¿Está usted sorda? —le preguntó Merlín bastante enfadado.
Y Gaxi mirándole con desprecio:

266
 —¡Aldeano andrajoso! Has de saber que estás hablando con la Marquesa de
Elisenda! Como no salgas ahora mismo de mi jardín llamaré a mis criados y te
echarán fuera inmediatamente.
A la mañana siguiente Gaxi se despertó de nuevo en su antigua cabaña...

GALDERAK

1.—Emakume zahar eta behartsu bat bizi zen. 2—Gaxi zuen izena. 3 — Eskalea agertu
zenean eguraldi txarra zegoen: euria ari zuen atertu gabe. 4,—Eskale itxura zuelako.
5—Eskaleak salda hartu bitartean Gaxi isil-isilik zegoen sutondoan jarrita. 6—Gaxik,
zoriontsu izateko, etxetxo bat nahi zuen. 7—Bai, lortu zuen: biharamunean etxe polit
eta txukun batean esnatu zen. 8— Merlin bigarren aldiz udaberrian agertu zen, apirile-
ko goiz batean, Gaxi etxeko ataría garbitzen ari zelarik. Berriz ere eskale itxura zuen.
9—Bigarren aldian baratza eta oilo batzuk nahi zituen Gaxik zoriontsu izateko. 10 —Bara-
tza, etxe aurrean zegoen eta oilategia alboan. 11.—Oilategian, oilarra eta dozena bat
oilo zeuden. 12,—Merlin uda aldean agertu zenean, Gaxi lanean ari zen baratzan.
13.—Ez, ez dago konforme. Hobeto bizi da baina, hala ere, ez da zoriontsua: aberatsa
eta gaztea izan nahi du. 14—Hurrengo goizean Gaxi ohe dotore batean esnatu zen
urrez eta zilarrez inguratua. 1 5.—Ispiluan begiratu zuenean ia ez zuen bere aurpegia
ezagutu, neska gazte-gaztea bait zen. 16— Markesa izatea lortu zuen. 17—Ez, ez zuen
behartsuekin ¡bilí nahi izaten: aberats eta jauntxoekin bakarrik ibiltzen zen. 18.—Ez, ez
zen errukitu: kasorik egin gabe aurrera segitu zuen harrokeriaz beterik. 19.—Hurrengo
goizean lehengo txabola zaharrean esnatu zen Gaxi. 20.—Hiru bider agertzen da:
lehenengoan neguan, otsailean, bigarrenean udaberrian, apirilean, eta hirugarrenean
uda aldean. 21—B¡ bider agertzen da eskale itxuraz: lehenengoan eta bigarrenean.
Hirugarrenean nekazari itxura zuen.

10. 1—Garestia denez gero, ezin duzu erosi. 2—Argala denez gero, zabalegiak ditu
frakak. 3— Ura irakiten hasi denez gero, sua itzal ezazu. 4— Pila zaharrak direnez gero,
gutxi iraungo dute. 5.—Asko ibili naizenez gero, leher eginda nago. 6—Argia zarenez
gero, berehala ulertuko duzu esango dizudana. 7—Indartsua zarenez gero, esku batez
jasoko duzu harria. 8— Martxoan sartu garenez gero, loreak ikusten dirá zelaietan.
9—Negua zenez gero, oso goiz iluntzen zuen. 10—Harroa zenez gero, inork ez zuen
maite. 11.—Trebea zenez gero, lan ikusgarriak egiten zituen. 12.—Labana zorrotza
zenez gero, ederki ebakitzen zuen. 13—Azkar makurtu zenez gero, harriak ez zuen jo.
14.—Leize sakona zenez gero, ez ginen jaitsi. 15.—Aulki gutxi zirenez gero, zutik egon
behar izan genuen. 16,—Sagar ustelak zirenez gero, zakar ontzira bota genituen.
17.—Gazta gustatzen zaionez gero, zati handia hartu du. 18.—Giltza ahaztu zaigunez
gero, leihotik sartu beharko dugu. 1 9—Bihar fisikako azterketa duenez gero, gaur ez
da etxetik aterako. 20—Euri asko egin duenez gero, lokatza egongo da mendian.
21.—Eskumuturra puskatu duenez gero, ezingo du partidua jokatu. 22—Dirurik ez
dugunez gero, préstamo bat eskatu beharko dugu. 23—Presarik ez dugunez gero,
berandu jaikiko gara. 24—Gomazko botak dituenez gero, ez zaizkio hankak bustiko.
25—Etxerik ez zuenez gero, zubi azpian egiten zuen lo. 26.—Hamalaueko kiniela
asmatu zuenez gero, milioi pila bat eman zioten. 27—Oiloak ugari zituztenez gero,
egunero jaten zituzten arrautzak. 28,—Min egin diozunez gero, ez dizu barkatu nahi.
29.—Kalte handia egin diotenez gero, gorroto die horiei. 30. Mesede handia egin
didanez gero, opari bat eramango diot. 31. Egia esan didazunez gero, lasaiago geratu
naiz. 32.—Kotxea konpondu ez digutenez gero, oinez joan beharko dugu. 33.—Lokatza
dagoenez gero, botak eramatea komeni zaizu. 34.—Kotxe asko dagoenez gero, urruti
aparkatu beharko dugu. 35.—Argirik ez dagoenez gero, linterna eraman beharko duzu.
36.—Arrisku handia dagoenez gero, kontuz ibili zaitez bidean. 37.—Sartzea debekatua
dagoenez gero, baimena eskatu beharko dugu. 38,—Urruti dagoenez gero, taxi bat
hartu ezazue. 39—Eguraldi epela dagoenez gero, ez dut abrigorik eramango. 40.—Zerua
iluna dagoenez gero, baliteke euria egitea. 41.—Hautsa dagoenez gero, zapi bat
pasatu beharko dugu. 42.—Alemanez idatzia zegoenez gero, ez genuen tutik ere
ulertu. 43.—Ke handia zegoenez gero, ezin genuen amasarik hartu. 44.—Hotzak nagoe-
nez gero, salda beroa hartuko dut. 45.—Txoririk ez daukagunez gero, zertarako behar
dugu kaiola?

267
11. 1 —Gela handia denez gero jende asko sartuko da. 2—Astuna denez gero bizkarrean
eraman beharko duzu. 3 —Urrezkoa zenez gero asko balio zuen. 4.—Gazteak ginenez
gero gutxi nekatzen ginen. 5.—Euria egin duenez gero bustia egongo da kalea.
6—Lana bukatu ez duzunez gero arratsaldean etorri beharko duzu. 7—Istripu bat izan
zuenez gero berandu iritsi zen. 8—Arraina garestia dagoenez gero patatak jango
ditugu. 9— Hurbil dagoenez gero oinez joango gara. 10— Irakaslea gaiso dagoenez
gero ez da klaserik izango. 11— Diru gutxi dugunez (daukagunez) gero merkeagoa
erosiko dugu.

SUBORDINAZIOA
1—Merlinek Gaxiri zertan ari den pentsatzen galdetzen dio. 2 —Aterpea eman dionez
gero bihar bertan (hurrengo egunean bertan) ¡zango duela etxea, agintzen dio. 3 —Zorion-
tsu bizi den galdetzen dio. 4,—Badirudiela pozik bizi déla bere baratzatxoarekin,
esaten dio Merlinek Gaxiri. 5 — Baietz, orain hobeto bizi déla erantzuten dio Gaxik,
hala ere, ez déla zoriontsua. 6.—Horren penarik ez izateko esaten dio Merlinek. 7.—Ogi
puska bat emango al dion galdegiten dio Merlinek. 8,—Gaxik, Elisendako Markesare-
kin ari déla hizketan jakiteko esaten dio Merlini. 9.—Bere lorategitik alde egiten ez
badu bere morroiei deituko diela eta kanpora botako dutela, esaten dio Gaxik.

1. 1 — Medikuak gaisoa sendatu du. 2— Medikuak gaisoari gripea sendatu dio. 3 — llobek
osaba paseatzera eraman dute. 4 — llobek osaban aldizkaria eraman diote. 5.—Etxe
ondoan utziko zaitut. 6 — Liburu bat utziko dizut. 7,—Aitak semea erretzen ikusi du.
8.—Aitak semeari zigarro paketea ikusi dio. 9.—Lapurrak kartera harrapatu dio gizona-
ri. 10.—Baina gizonak berehala harrapatu du lapurra. 11.—Amak alabak jantzi du.
12—Amak alabari zapatak jantzi dizkio. 13—Zuk ni pinturaz zikindu nauzu. 14—Zuk
niri frakak zikindu dizkidazu. 15.—Zerk ekarri zaitu guregana? 16.—Zer ekarri dizu
anaiak? 17—Lagunak bere etxean gorde gaitu. 18—Lagunak dirua gorde digu. 19—Base-
rritarrak zakurrari soka askatu dio. 20.—Baserritarrak zakurra askatu du. 21.—Guk zu
udaletxerako aukeratuko zaitugu. 22—Guk zuri leku egoki bat aukeratuko dizugu.
23.—Jatetxe on bat aurkituko dizuet bazkaltzeko. 24.—Non aurkituko zaituztet eguer-
dian? 25—Euriak bizkarra busti dit niri. 26—Euriak hezurretaraino busti ñau ni. 27 —Feli-
sak amona zainduko du. 28—Felisak amonari loreak zainduko dizkio. 29—Haurrak
besoan ikutu zaitu. 30—Haurrak besoa ikutu dizu. 31.—Etsaiek etxea inguratu digute.
32.—Etsaiek alde guztietatik inguratu gaituzte. 33.—Jasonek Josune orrazten du egu-
nero. 34—Jasonek Josuneri ilea orrazten dio egunero. 35—Sebastianek harrituta utzi
ñau. 36—Sebastianek guardasola utzi dit. 37,—Aitak semeari bizikleta jaitsi dio kalera.
38.—Aitak semea besoetan jaitsi du kalera. 39.—Tximista batek hil du nekazaria.
40.—Tximista batek zakurra hil dio nekazariari. 41,—Nekatua ikusten zaitut. 42.—Neka-
tu aurpegia ikusten dizut. 43—Fuerteegi jartzen didazue irratia. 44—Nerbioso jartzen
nauzue beti. 45.—Kotxerik ez baduzue, nik igoko dizkizuet gauzak. 46.—Kotxerik ez
baduzue, nik igoko zaituztet mendira. 47.—Nik oso langileak ikusten ditut mutiko
horiek. 48.—Nik lanerako gogo handia ikusten diet mutiko horiei. 49—Lauetan hartu-
ko zaituztegu partidura eramateko. 50.—Guk hartuko dizkizuegu partiduko sarrerak.
2. 1.—Nere lagunek bulegoraino eraman naute. 2.—Nere lagunek paper batzuk eraman
dizkidate bulegora. 3.—Harritua (harriturik, harrituta) utzi nauzu. 4.—Kotxea utzi dida-
zu. 5— Eguerdian José ikusi dut. 6.—Joseri zulo bat ikusi diot jertsean. 7.—Udaberriko
eguzkiak sendatuko zaitu. 8.—Eguzkiak katarroa sendatuko dizu. 9.—Nork ekarriko
zaitu bihar? 10.—Zer ekarriko dizute bihar? 11,—Kafe honek ederki berotu gaitu.
12.—Kafe honek gorputza berotu digu. 13.—Herriraino jaitsiko zaituztet. 14.—Gauzak
herriraino jaitsiko dizkizuet. 15.—Lo harrapatu zaitugu. 16.—Kartera harrapatu dizugu.
17—Kanpora bota gaituzte. 18—Harria bota digute.

268
3. 1.—Elenak goizean ogiak ekarri dizkio izebari. 2.—Emeteriok kalean ikusi du bere
laguna. 3.—Baserritarrak haziak erosi ditu Ordiziako azokan. 4.—Niri zureak bezalako
frakak erosi dizkidate (ondo dago). 5— Medikuak hankako zauria sendatu dio artzaina-
ri (zauriak... dizkio). 6—Junkalek Hilario maite du. 7.—Andregaiak opari bat ekarri dit
niri. 8—Osabak jatetxe garesti batera emana gaitu bazkaltzera (ondo dago). 9.—Baz-
karian legatza saltsan atera digute. 10—Tolosakoek bat eta huts irabazi diete Azpeitikoei.

KIROLAK IRRATIAN
1,— Irratiko programa hau, zortziak eta hogeitamabi minututan hasi da. 2.—Hamalaue-
ko kiniela asmatu dutenek, seiehun eta hirurogeitamabi mila pezeta jaso dituzte.
3,—Hamairukoa asmatu dutenek, hogeitasei mila zortziehun eta laurogeitamabi peze­
ta, eta hamabikoa asmatu dutenek bi mila larehun eta hirurogeitazortzi pezeta. 4—Asma-
tzaile gutxiago egon direlako. 5.—Lehenengo elkarrizketa Joxe Mari Mendizabal aizko-
lariarekin izan da. 6.—Aizkolari honek Mindegiaren aurka jokatu du eta galdu egin du.
7,—Duela bi aste ebaki bat egin zuen eskuan, medikuak antibiotikoak hartu behar
zituela esan zion eta antibiotikoek erabat ahulduta utzi ornen zuten. 8.—Mendizabalek
desafioa hamabost egunez atzeratzeko eskatu du. 9.—Ez, ez dio errebantxarik eskatu-
ko, oraingoz behintzat ez du horrelako asmorik. 10.—Pilota partidua Tolosako Beotibar
pilota lekuan izan da. 11.—Pilotariak, Errasti eta Arretxe izan dirá. 12.—Apustuak,
hasiera-hasieratik, Arretxeren alde izan dirá. 13—Arretxek, lau eta huts zihoazenean
huts egin du sakea. 14—Errastik partidu guztian hamaika tanto egin ditu. 15.—Parti-
duak, berrogeitamabi minutu iraun du. 16—Atzean jokatzen du hobeto; aurrekaldean
trebetasuna falta zaio oraindik. 1 7—Ihauterietan dantza izan zen frontoian, oso gaizki
utzi zuten kantxa, eta Errasti irristatu egiten zen. 18—Arretxek pilota motelagoa hartu
duelako. 19.—Hirugarren elkarrizketa, Altsatuko lasterketaz da. 20.—Ez, ez da egia.
Momentu batean Pello Garin gelditu egin da indarra hartzeko baina ez da besterik
gertatu. Ez da erori eta ez du inork lurretik altxatu. 21,—Pistan sartu denean meta
bertan zegoela usté zuen baina burua altxatu eta beste puntan ikusi duenean etsita
geldituta da, indarrik gabe, aurrera ezin segituz, eta ondoeza izan du. 22—Ez, bere
bizitza guztian ez zaio inoiz horrelakorik gertatu. Orain badu horren esperientzia.
23.—Hurrengo lasterketa Pello Garinek Barbastron du. Espainiako txapelketa izango
da. 24.—Irratiko programa honek ordu erdi bat (hogeitabost minutu) iraun du gutxi
gora-behera.
4. 1.—Filosofiaz ari dirá hitz egiten. 2,—Motoz etorri dirá. 3—Trenez itzuliko gara. 4—Zal-
diz ibiltzen dirá. 5—Haurra negarrez hasi da. 6— Bidea harriz eta zuloz betea dago.
7.—Itxuraz (dirudienez), ez da ezer gertatu. 8—Bihotzez esaten dizuet. 9—Ohituraz
egiten dut. 10.—Beldurrez begiratu dio. 11.—Mikelek bi aldiz deitu du. 12.—Oso ongi
hitz egiten du euskaraz eta erdaraz. 13.—Hiru urtez egon zen Suizan. 14,—Atzo sei
orduz egin genuen lan(a). 15.—Labanaz ebaki behar duzu. 16.—Zelaia lorez betea
dago. 17.—Makilaz jo zuen. 18—Umore txarrez etorri da. 19—Giltzaz itxi ezazu.
20.—Telefonoz deituko dizuegu. 21.—Istripuz hil zen.
5. 1.—Pedrori zure arazoaz hitz egin diot. 2.—Zer entzun duzu atzoko partiduaz? 3.—Bas-
toiaz (makilaz) baliatzen da ibiltzeko. 4.—Ni ez naiz neure lagunez lotsatzen. 5.—Ana-
belek bere gurasoez hitz egiten dit. 6.—Liburu bat idatzi dute Bermeóko arrantzaleez.
7.—Aspaldian konturatu (ohartu) gara horretaz. 8.—Gai honetaz ezin dizut ezer esan.
9.-Horretaz harritzen zara? 10,—Oroitzen zara mutil hartaz? 11.—Horretaz ez dut ezer
entzun. 12.—Zer erabaki duzue honetaz? 13.—Zer esaten didazue horretaz? 14.—Ez
zaitezte nitaz arduratu (kezkatu). 15.—Zutaz galdetu (galdegin) dute. 16.—Zer esan
dute gutaz? 17.—Askotan oroitzen (gogoratzen) gara zuetaz.

NO HA SIDO EN VANO (EZ DA ALFERRIK IZAN)

Aquel director de la cárcel era un hombre digno. Exteriormente parecía severo
pero por dentro era de gran corazón. Trataba a los presos de la mejor manera
posible y hacía por ellos todo lo que podía.
Una ocasión trajeron un muchacho joven a la prisión. Según parece, había
cometido un robo y al pobre lo habían cogido enseguida. La mañana siguiente el
director lo llamó a su despacho y le habló así:

269
 —Mira. Te han traído aquí para cinco años. Es mucho (largo) tiempo, pero si lo
aprovechas no será en vano. Te ayudaremos. Tú ahora eres analfabeto: no sabes leer
ni escribir. Aquí te daremos clase. Si te esfuerzas aprenderá mucho y cuando salgas
tendrás ocasión de encontrar un buen trabajo.
El chico era espabilado y procuró con empeño aprender de todo: leía perfecta­
mente y escribiendo tenía una letra excelente.
Cuando pasados los cinco años salió fuera, el director estaba muy orgulloso:
"éste al menos ha aprendido algo" decía.
De allí a dos meses, sin embargo, trajeron nuevamente al chico a la cárcel. El
director, al verlo allí, se llevó (cogió) un enorme disgusto. Y le dijo:
—¿Qué has hecho, desgraciado? Todo lo que has aprendido aquí ha sido en
balde. No te ha servido para nada.
—iNo, señor, no! —le responde el chico lleno de orgullo— ¡No ha sido en balde!
¡Me ha servido! ¡Esta vez me han traído por haber falsificado cheques!

GALDERAK
1.—Gartzelako zuzendaria, gizon zintzoa zen. 2 — Ez, ez zen gogorra; ahalik ondoen
tratatzen zituen eta ahal zuena egiten zuen haien alde. 3— Mutil hura, lapurreta bat
egin zuelako eraman zuten espetxera. 4—Saiatzen bazen, espetxetik irtetetean lanbi-
de egoki bat bilatzeko aukera izango zuen. 5.—Asko ikasi zuen, bai: ederki irakurtzen
zuen eta idazten ere letra bikaina zuen. 6.—Mutil hark behintzat zerbait ikasi zuelako.
7.—Mutila, handik bi hilabetera itzuli zen gartzelara. 8.—Bigarren aldian, txekeak faltsi-
fikatzeagatik harrapatu zuten mutila.
6. 1—Puskatzen (baldin) bada, konpontzera eramango dugu. 2—Garestia (baldin) bada,
ez du inork erosiko. 3.—Norbait etortzen (baldin) bada, kanpoan naizela esaiozu.
4—Hemen garela konturatzen (baldin) badira, berehala isilduko dirá. 5 —Oinez joaten
(baldin) banaiz, nekatuta iritsiko naiz. 6—Iganderako sendatzen (baldin) banaiz, Urbia-
ra joango gara. 7.—Dirurik (baldin) badut, erosiko dizuet. 8,—Horrelako libururik (bal-
din) badut, bidaliko dizuet. 9—Erortzen (baldin) bazara, min hartuko duzu. 10,—Busti-
tzen (baldin) bazara, katarroa harrapatuko duzu. 11—Agertzen (baldin) bazarete, pozik
egongo dirá gurasoak. 12.—Ondo portatzen (baldin) bazarete, sari bat emango dizuet.
13.—Elurra egiten (baldin) badu, eskiatzera joango gera. 14,—Goiz amaitzen (baldin)
baduzu, elkarrekin bazkalduko dugu. 15.—Ateratzeko gogorik ez (baldin) baduzu,
etxean geldi zaitez. 16—Bakarrik ezin (baldin) baduzu, nik lagunduko dizut. 17—Elena
ikusten (baldin) baduzue, telefonoz deitzeko esaiozue. 18,—Ondo lotzen (baldin) badu­
zu, ez zaizu askatuko. 19.—Interesatzen (baldin) bazaizu, pozik emango dizut. 20.—Lote­
ría tokatzen (baldin) bazaizu, afaltzera konbidatu behar gaituzu. 21—Ondo iruditzen
(baldin) bazaizue, ostiralean elkartuko gara. 22.—Gaizki atera (baldin) bazaizue, ez
bota niri kulpak. 23.—Bi ematen (baldin) badizkiozu, lau eskatuko dizkizu. 24— Lagun-
tzen (baldin) badidazu, azkarrago bukatuko dut lana. 25—Hori egiten (baldin) badida-
zue, ez dizuet barkatuko. 26.—Zerbait galdetzen (baldin) badizute, zuk ezer ez dakizula
erantzun ezazu. 27.—Harrapatzen (baldin) bazaitut, jo egingo zaitut. 28.—Ogirik (bal-
din) badago, bi barra luze ekar itzazu. 29.—Goseak (baldin) bazaude, jan ezazu lasai.
7. 1,—Merkea (baldin) bada, erosiko dugu. 2.—Egurrezkoa (baldin) bada, hobe(to). 3.—Joa­
ten (baldin) banaiz, eramango dizut. 4,—Etortzen (baldin) badira, emango diet. 5.—Neka-
tzen (baldin) bazarete, bihar jarraituko duzue. 6.—Eguraldi ona egiten (baldin) badu,
hondartzara joango gara. 7.—Bero(a) egiten (baldin) badu, jertsea kendu (ezazu).
8,—Asmatzen (baldin) baduzue, sari bat emango dizuet. 9—Nahi (baldin) baduzu,
elkarrekin joango gara. 10.—Nahi ez (baldin) baduzu, ez (zaitez) etorri. 11.«Ahal
(baldin) baduzu, egin (ezazu). 12.—Ahal (baldin) badugu, egingo dugu. 13.—Ezin
(baldin) badugu, esango dizugu. 14,—Gustatzen ez (baldin) bazaizu, ez dizut emango.
15.—Interesatzen (baldin) bazaizue, erregalatu egingo dizuet. 1 6.—Nekatua (baldin)
bazaude, joan zaitez (zoaz) ohera. 17.—Zerbait ez (baldin) badakizu, galdetu. 18,—Zer-
bait eskatzen (baldin) badiot, ezetz erantzuten dit. 19.—Zuk eskatzen (baldin) badiozu,
baietz esango dizu. 20.—Galdetzen (baldin) badiozu, berehala erantzungo dizu. 21,«Esa-
ten (baldin) badizut, ez didazu sinistuko (sinetsiko). 22.—Harrapatzen (baldin) bagaitu,
jo egingo gaitu.

270
 9
1. 1—zait 2—zaizu 3.-zaio 4.-zaigu 5.-zaizue 6.-zaie 7.-zait 8.-zaizkit 9.-zaizu 1O.-zaiz-
kizu 11.—zaio 12.-zaizkio 13.-zaigu 14.-zaizkigu 15.-zaie 16.-zaizkie 17-zaio 18.-zaiz-
kigu 19—zait 2O.-zaizu 21.-zaizkio 22.-za¡zkio 23-zait 24-zaizue 25.-zaizkit 26.-zaiz-
kizu 27.—zaio 28.—zaie 29.—zait.
2. 1.—Argia itzali zitzaidan. 2.-Zuri oso azkar gastatu zitzaizun dirua. 3.—Zakurrari katea
puskatu zitzaion. 4— Herri hura benetan ikusgarria iruditu zitzaigun. 5—Kotxea, zaharra
zelako hondatu zitzaizuen. 6.—Neska haiei ez zitzaien futbola interesatzen. 7.—Gillermo-
ri aurpegiko kolorea aldatu zitzaion. 8.-Erlojua ordu biak eta bostean gelditu zitzaidan.
9-Zer gertatu zitzaizun lagunekin? 1O.-Pintura bukatu zitzaidan. 11.—Aita oso serio
mintzatu zitzaion semeari. 12.—Martini ez zitzaion zigarro bat ere geratzen. 13.—Guri,
hórrela ibiltzea ez zitzaigun egoki iruditzen. 14.—Kanpoan egon bitartean atea itxi
zitzaizuen. 15.—Gaisoari jateko gogoa etorri zitzaion. 16.—Gauza harrigarri bat gertatu
zitzaien nere lehengusuei. 17—Niri konturatu gabe joaten zitzaidan denbora. 18— Itzia-
rri pomada horrekin sendatu zitzaion zauria. 19.-Lutxiri grano bat atera zitzaion sudu-
rrean. 20—Transformadorea hondatu zitzaigun.
3. 1—Zer iruditu zitzaizun liburua? 2.-Oso ona (ederra) iruditu zitzaidan. 3.-Hala ere,
Mertxeri ez zitzaion gehiegi gustatu. 4.-Zer gertatu zitzaizuen atzo? 5.-Giltza etxe
barruan ahaztu zitzaigun. 6—Honi kotxea hondatu zitzaion bidean. 7—Horiei baserria
erre zitzaien. 8.-Euria ondo etorri zitzaien loreei. 9.-Josefari seme txikiena (gazteena)
ezkondu zitzaion. 10.—Hori ez zitzaidan axola (inporta). 11.—Zakurra egunero ateratzen
zitzaigun bidera. 12.-Haizearekin (haizeaz) argia itzaltzen zitzaigun. 13.-Guri toki (leku)
hura komeni zitzaigun. 14—Gaisoari termometroa hautsi (puskatu, apurtu) zitzaion.
15— Harri bat sartu zitzaidan zapatan (oinetakoan).
4. 1.—Gurpila aldatzen eskuak zikindu zitzaizkidan. 2.—Alkandorak zimurtu egin zitzaizki-
zun maleta barruan. 3,—Aitonari hondartzan paseatuz sendatu zitzaizkion zauriak.
4.—Andreari haurrak lo geratu zitzaizkion lurrean. 5.—Mutiko bihurri haiek burlaka hasi
zitzaizkigun. 6—Bidé txar haietan kotxeak hondatu zitzaizkizuen. 7.—Aldamenekoei kris-
talak hautsi zitzaizkien. 8—Etxean ahaztu zitzaizkidan liburuak. 9.—Agureari hortzak
erori zitzaizkion. 10—Umeak inguruan bueltaka ibiltzen zitzaizkion amonari.

IDOIA LARUNBE
(Erantzun hauek orientatiboak dirá. Baliteke zureak diferenteak izatea eta, hala ere,
egokiak izatea.)

1.—Elkarrizketa hau pintura sari bat irabazi duela eta (duelako), egiten diote Idoia
Larunberi: IV Gabon Saria irabazi du Gasteizen. 2.—Sari horregatik milioi bat pezeta
eman diote Idoiari. 3-Elkarrizketa arratsaldean gertatzen da. Arratsaldeko zazpi t'er-
dietan hurbildu dirá Idoiaren etxera. 4—Idoiaren apartamentutik, Kontxako hondartza,
Santa Klara eta Urgull ikusten dirá. Momentu honetan eguzkia itsasoan sartzen ari da.
5.—Ez, ez du urte osoa pasatzen apartamentu horretan; urte gehiena pasatzen du.
Udan Nafarroa aldera joaten da eta aste pare bat edo Parisen igarotzen ornen du.
6—Jende ona presentatu delako. 7.—Pintatzeko zaletasuna osaba Juanjorekin sortu
zitzaion. 8,—Osaba Juanjok Loiolako koartelean egin zuen soldaduzka eta libre zegoe-
nean Idoiaren etxera joaten zen pintatzera. Idoia txikia zen eta txoratuta egoten zen
hari begira. 9. Biriketan edo izan ornen zuen zerbait, baina Idoiak ez daki ziur zer zen.
Medikuak hilabete batzuetan ohean geldi egoteko agindu zion. 10.—la urtebete egon
zen etxetik atera gabe. 11.—Balkoitik ikusten zituen gauzak pintatzen zituen: San
Bizente eliza, teilatuak, tximinak, leihoak, eta gela barruko gauzak. 12.—Bi urte eman
zituen Madriden arkitektura ikasten, baina ez zuen kurtso bat ere bukatu. Denbora
gehiago pasatzen ornen zuen pintatzen liburuen gainean baino. 13.—Madriden, marraz-

271
 kia pazientziaz eta disziplinaz egiten ikasi zuen, eta perspektiba piska bat ere bai.
14—Diputazioaren laguntzaz joan zen Parisa; beka bat eman zioten. 15—Ipuinen bat
edo beste idatzi du, baina idaztea ez zaio gustatzen. Idazten duenean asko zuzentzen
du eta ez da behinere konforme geratzen idazten duenarekin. Gaizki pasatzen du.
Teknika eta ohitura falta ornen zaizkio. 16—Ez dago oso ados. Horrelako hitz dotoreak
erabiltzea egunkariak betetzeko literatura iruditzen zaio Idoiari. 17—Ez, orain ez ditu
koadroak lehen bezala egiten. Leñen nahiko figuratiboak izaten ornen ziren hasieran;
irudiak ikusten ziren. Gero gauzak kentzen basten zen forma eta kolore hutsak utzi
arte. Orain, berriz, Idoiaren koadroak hasieratik dira astraktuak. 18,-Kolore hotzak
erabiltzen ditu gehienetan: urdinak, moreak, zuriak, eta grisak; hala ere, beti ornen
dago ikuturen bat horia edo laranja. 19.—Ez. Lehengo formula agortzen ari zaiola uste
du. Orain beltzez eta marroiz esperimentatzen hasiko déla uste du; burdina zaharra
edo egur errea balitz bezala. 2O.-Ez, Idoia ez da pinturatik bizi. Goizetan editorial
batean egiten du lana. Ez du maiteegi lan hori baina lan segurua da eta jateko behinik
behin ematen dio. 21.—Ez, ez du apartamentu horretan pintatzen. Baserri bat alkilatu
du Zubietan eta hara joaten da pintatzera. 22.-Ez, Idoia ez zen Narrika kalean jaio;
Lizarran, Nafarroan, jaio zen. Ama haurdun zegoelarik, bronkioetatik makal samarra
zebilenez gero, leku lehorragoan egoteagatik amonaren etxera joan bait zen. 23.-Pin-
tatzen jarraitzeko asmoak. Saria hau déla eta, koadro batzuk saltzen baldin baditu lana
utzi eta egun osoa pasako ornen du pintatzen. 24.—Idoia Larunbe margolaria da.
Lizarran jaio zen duela berrogeitabi urte, urriaren hamazazpian, eta orain Donostian bizi
da. Editorial batean egiten du lana. Madriden eta Parisen ikasi zuen. Pintura astraktua
egiten du, espresionismo astraktua, eta kolore hotzak erabiltzen ditu. Aurten IV Gabon
Saria irabazi du Gasteizen.
4. 1.-Mikeltxo(ren)gatik erosi ditut ipuinak. 2.-Loli(ren)gatik esan dut hori. 3.-Arkonada-
(ren)gatik irabazi zuen Realak. 4.-Arbitroa(ren)gatik galdu zuen Athletic-ek. 5.-Ekaitza-
(ren)gatik itzuli dira arrantzaleak. 6-Jaialdia, elurra(ren)gatik suspenditu zuten. 7.-Euria-
(ren)gatik daramat guardasola. 8.-Hotza(ren)gatik daramat bufanda. 9.-Buruko
mina(ren)gatik hartu ditut aspirinak. 1O.-Aldapa(ren)gatik nekatu dira zaldiak. 11-lran-
go gerra(ren)gatik ígo da petrolioa. 12.-Ur falta(ren)gatik igartu dira landareak. 13.-Beroa-
(ren)gatik nago izerditan. 14.-Katua(ren)gatik gorde dugu arraina. 15.-A¡zpak, dirua-
(ren)gatik haserretu dira. 16—Fruituen pisuagatik okertu da arbola. 17.—Antza(ren)gatik
ezagutu dut zure anaia. 18—Zakurrak, usaina(ren)gatik ezagutu du jabea. 19.—Haurra,
eman dioten zigorra(ren)gatik ari da negarrez. 20.—Marisa, irabazi duen saria(ren)gatik
dago pozik. 21-Zigarroaren kea(ren)gatik ixten ditut begiak. 22-Seme-alabengatik
erosi genuen telebista. 23-Saguengatik daukagu katua. 24.—Haurrengatik igo gara
Igeldora. 25.-lgor, nota txarrengatik desanimatu da. 26.-Udako oporrengatik pilatu da
hainbeste lan. 27—Lehengusuak, politika arazoengatik haserretu dira. 28—Gauza txi-
kiengatik kexatzen dira auzokoak. 29,—Uholdeko kalteengatik eskatu dute indemniza-
zioa. 30—Hone(n)gatik esan dut. 31-Horre(n)gatik haserretu naiz. 32.-Hare(n)gatik
joan behar dut. 33—Putzu hone(n)gatik zikindu zaizkit frakak. 34.—Agure berritsu
horre(n)gatik galdu dut trena. 35—Neska hare(n)gatik egin nuen hori. 36—Orratz
horre(n)gatik lehertu da globoa. 37,—Medikua, gaiso hone(n)gatik etorri da. 38— Semá­
foro rnadarikatu hare(n)gatik jarri didate multa. 39.—Maisua, ikasle bihurri hauengatik
haserretu da. 40-Kotxea, olio tanta horiengatik irristatu da. 41-Gurpila, harri zorrotz
haiengatik zulatu da. 42—Notizia txar horiengatik nago triste.
5- 1-~Roberto(ren)gatik galdu dugu trena. 2.—Arrate(ren)gatik erosi dut aldizkari hau.
3.-Lehen(engo) saria(ren)gatik berrogeitamar mila pezeta eman dizkiote. 4-Eguzkia-
(ren)gatik daramatzat betaurreko beltzak. 5.—Esnea, beroa(ren)gatik galdu da. 6.—Bidea,
aldapa(ren)gatik da gogorra. 7.—Amona, hotza(ren)gatik geratu da etxean. 8.—Barkua
(itsasontzia) lainoa(ren)gatik galdu zen. 9.—Alabaren istripua(ren)gatik dago kezkatua.
10-—Hiru mila pezeta kobratu dizkigute bisita(ren)gatik. 11.—Mikel, gurasoengatik etor-
tzen da herrira. 12. Txokolatea, haurrengatik ekartzen dut. 13.—Nik lagunengatik eros-
ten dut tabakoa. 14,—Gauza txikiengatik larritzen zara. 15.—Patatengatik puskatu zait
poltsa. 16.—Saguengatik gorde dut gazta. 17,—Triste nago esan dizkidazun gauzenga-
tik. 18,—Zenbat eskatzen duzu kotxe hone(n)gatik? 19.—Ez duzu horregatik haserretu
behar. 20.—Zakur haiengatik ez du hurbildu nahi. 21.—Etxe hauengatik hamar milioi
ordaindu dituzte. 22.-Neregatik (nigatik) egin ezazu. 23.-Zu(re)gatik zigortu gaituzte.
24.—Gehiegi ari zarete gastatzen gu(re)gatik. 25.—Ardo hau zuengatik ekarri dugu.
26.—Neregatik (nigatik) ez ezazue kaferik egin.

272
6. 1Osabak, kiniela asmatzeagatik kobratu du milioi t'erdia. 2.—Istripua, eskuinetik aurre-
ratzeagatik gertatu zen. 3,—Txirrindularia, atzera begiratzeagatik erori da. 4,—Haurrak,
hankak bustitzeagatik harrapatu du katarroa. 5.—Kepa, gehiegi edateagatik mozkortu
da. 6.—Tokadiskoa, gaizki erabiltzeagatik hondatu da. 7,—Soka, korapiloa ondo ez
egiteagatik askatu da. 8,—Leihoa itxita edukitzeagatik dago ke handia. 9.—Gutxiegi
gosaltzeagatik nago goseak. 10.—Aparkatzen ez jakiteagatik ukatu zioten karneta.
11Berandu makurtzeagatik hartu du kolpea. 12,—Gillen, arropa gutxirekin ibiltzeaga-
tik hoztu zen. 13 — Berriketan egoteagatik galdu genuen trena. 14,—Igeri egiten ez
jakiteagatik lotsatu da Isabel. 15 —Gehiegi erretzeagatik dut buruko mina. 16 —Gehiegi
jateagatik dut tripako mina. 17.—Olioa ez aldatzeagatik hondatu zait motorra. 18,—Kar-
buradore berria jartzeagatik (kobratu dit). 19,—Kotxeak, bujiak zikinak edukitzeagatik ez
zuen arrankatzen. 20—Mutiko hura, lapurretan egiteagatik atxilotu zuten. 21— Lehen-
bailehen oheratzeagatik afaldu dut goizago. 22,—Lanean, gutxiago nekatzeagatik ego-
ten naiz eserita. 23.—Arazo bat konpontzeagatik joan gara abokatuarengana. 24— Hobe-
to ikusteagatik jarri naiz aurrean. 25,—Pilak alferrik ez gastatzeagatik itzali dut linterna.
26.—Supermerkatura, merkeago erosteagatik joaten naiz. 27.—Seguruago edukitzeaga­
tik lotu dugu kateaz. 28—Ainhoa, ingelesez ikasteagatik joan da Londresa. 29.—Federi-
ko, Goethe irakurtzeagatik ari da alemana ikasten. 30.—Elkarrekin joateagatik itxoiten
diot anaiari. 31.—Antton, giltza ez eskatzeagatik sartu da leihotik. 32.—Izeba, inor ez
molestatzeagatik dabil horren isilik. 33.—Gutxiago ordaintzeagatik erosi dut bigarren
eskuko kotxea. 34.—Joakinak, gehiago saltzeagatik saltzen du merkeago. 35,—Lanean
ez zimurtzeagatik kendu dut alkandora. 36,—Denbora pasatzeagatik egiten ditut marraz-
kiak. 37—Ez gizentzeagatik (ez dut gehiago jaten). 38.—Haurrak ez esnatzeagatik (ez
dut argia pizten). 39,—Agur ez egiteagatik begiratzen dute beste aldera. 40.—Amona,
haurrekin egoteagatik etortzen da goizero.
7. 1.—Sari bat emango dizuet ondo portatzeagatik. 2.—Atea itxi digute berandu etortzea-
gatik. 3— Eztul hori gehiegi erretzeagatik da. 4— Haserre dago gaizki erantzuteagatik.
5 — Eskerrik asko oroitzeagatik (gogoratzeagatik). 6— Ehun pezeta eman dizkio maleta
etxeraino eramateagatik. 7,—Lanak ez bukatzeagatik zigortu gaituzte. 8,—Egia esateaga-
tik barkatzen dizut. 9—Alde egiteagatik galdu duzu tokia. 10.—Multa jarri didate zaka-
rrak botatzeagatik. 11.—Hori, pazientziarik ez edukitzeagatik gertatzen zaizu. 12—Gehie­
gi eskatzeagatik, ez dizute ezer emango. 13—Oinez etortzeagatik nekatu gara. 14—Hori,
gehiegi hitz egiteagatik gertatzen zaizu.
8. 1.—Zerbait esateagatik esan diot. 2.—Zurekin hitz egiteagatik etorri dira. 3.—Bidean ez
erortzeagatik darama bastoia. 4,—Lehengusuak ezaguteagatik joan ginen. 5.—Lasaiago
egoteagatik sartu gara hemen. 6,—Lore hauek etxea piska bat apaintzeagatik ipini (jarri)
ditugu. 7—Anaia amorrarazteagatik esaten du (hori). 8,—Ez dut gehiago hitz egingo
zuek ez aspertzeagatik. 9—Jatetxe honetara, merkeago bazkaltzeagatik etortzen gara.
10—Zakurra ateratzeagatik irteten (ateratzen) dira gauero. 11.—Adibide bat aipatzeaga-
tik esaten dizuet. 12.—Argazkiak erakusteagatik etorri da. 13— Hori, zu beldurtzeagatik
(izutzeagatik) esaten du.
9. 1.—Zerbait esatearren esan diot. 2,—Zurekin hitz egitearren etorri dira. 3,—Bidean ez
erortzearren darama bastoia. 4.—Lehengusuak ezagutzearren joan ginen. 5.—Lasaiago
egotearren sartu gara hemen. 6.—Lore hauek etxea piska bat apaintzearren ipini (jarri)
ditugu. 7—Anaia amorraraztearren esaten du. 8— Ez dut gehiago hitz egingo zuek ez
aspertzearren. 9,—Jatetxe honetara, merkeago bazkaltzearren etortzen gara. 10—Zaku­
rra ateratzearren irteten (ateratzen) dira gauero. 11 .—Adibide bat aipatzearren esaten
dizuet. 12.—Argazkiak erakustearren etorri da. 13.—Hori, zu beldurtzearren (izutzearren)
esaten du.

EL TAMBOR FANTASTICO (DANBOR HARRIGARRIA)

Erase una vez un tamborrero que venía de la guerra. Como era pobre, su única
riqueza era el tambor. Pero a pesar de ello estaba contento porque venía a casa al cabo
de tantos años.
Caminando de esta suerte llegó al puente de Sunbilla y allí se encontró con una
viejecita.

273
 —Muchacho, dame una moneda (¿me darás una moneda?) —le dijo la abuela.
—¿Una moneda? También una docena te daría, abuelita, pero no tengo ni una.
—¿Que no? Pues yo diría que sí.
—No, abuela, no. Hoy por la mañana he registrado los bolsillos muchas veces y no
he encontrado ni un céntimo...
—Mira otra vez. ¡Pero mira bien!
—¿Que mire otra vez? Pero será en vano...
Y el muchacho metió nuevamente la mano en el bolsillo.
—¡Rayos! ¿Qué es esto?
—Una moneda. ¿Ves?
—¡No me lo puedo creer! ¡Esto sí que es extraño!... Tómala para ti, abuela. Eres más
pobre que yo y te la doy contento.
—¡Muchacho, tienes un corazón de oro! Y para premiarte lo que me has hecho yo
también te haré un regalo fantástico: cada vez que toques el tambor, todo el mundo
empezará a bailar...
—¡Muchas gracias, abuela!
—¡Espera, espera! ¡No he acabado todavía!... y nadie parará mientras tú sigas tocando.
—¡Menuda brujería! No sé para qué me servirá pero, en fin, tal vez me venga bien.
—¿Bien? ¡Muy bien! ¡Te va a venir muy bien, muchacho!
Y, tras despedirse, cada cual se marchó por su lado.
El chico continuó adelante y en una de éstas le salieron al camino tres malvados
ladrones.
—¡Quieto ahí, soldadito! —le dijeron—. ¡Daños rápidamente todo el dinero que llevas
encima, si no, te matamos!
El pobre chico se quedó sin aliento...
—Perdónenme, señores. Pero yo no llevo dinero. La única moneda que tenía se la
acabo de dar a una anciana. Sin embargo... si queréis bailar, os tocaré el tambor gratis...
—¿Que nos tocarás el tambor? ¡Ja, ja, ja! ¡No está mal, hombrecito! ¿Sabes tocar la
xoxo-dantza?
—¿No voy a saberlo?
Y cuando el muchacho empezó a tocar el tambor los ladrones se pusieron a danzar
con toda furia en medio de risotadas.
—¡Sigue, sigue tocando hasta que nosotros te digamos! ¡Ja, ja, ja!
—¡Ahora toca el carnaval de Lanz!
—¡Ahora toca el fandango de Goizueta!
Y así continuaron durante cierto tiempo. Pero al cabo de un rato, los ladrones
empezaron a cansarse:
—iUf! ¡Basta, basta!
—¡¡Bailad a gusto!!
—¡Por... fa...vor!
—¡¡¡Continuad, continuad todavía!!!
—No... po...de...mos...
Por fin los ladrones, mareados, cayeron derrumbados. Entonces el muchacho cogió
la bolsa de los ladrones y huyó lo más rápidamente posible. Para cuando se despertaron
los ladrones era ya noche oscura. Enfadados, empezaron a buscar al muchacho por todas
partes, pero fue en vano, pues no lo encontraron en ningún sitio.

274
HIZTEGIA
DICCIONARIO
 EUSKARA-ERDARA
abar (eta etcétera aitzur: azada amorru: rabia
abendu: diciembre aizkolari: cortador de troncos (con anaia: hermano
aberastasun: riqueza hacha), leñador anai-arrebak: hermano(s) y herma­
aberastu: enriquecer aizkora: hacha náis)
aberats: rico, adinerado aizu(e)l: ¡escucha(d)! andereño: 1. señorita. 2. profesora
abere: ganado doméstico al: partícula interrogativa andre: señora
abiatu: ponerse en camino, partir ala: o (en pregunta disyuntiva) andregai: novia
abokatu: abogado bai ala ez?; ¿sí o no? animalia: animal
abuztu: agosto alaba: hija antolatu: organizar, preparar
adar: 1. rama. 2. cuerno alai: alegre antolatzaile: organizador
adarra jo: tomar el pelo alaitasun: alegría antz: parecido, semejanza
adibide: ejemplo alajainal: ¡caramba! zure antza du: se parece a ti
adibidez: por ejemplo albiste: noticia zure antzera dabil: anda como tú
adierazi: 1. expresar, comunicar, dar aldamen: lado, junto a antzinako: antiguo
a entender, explicar. 2. significar aldapa: cuesta antzoki: teatro (salón)
adierazitako: indicado, expresado aldatu: cambiar apain: arreglado, acicalado
adin: edad alde: 1. parte, lugar, lado apaindu: adornar
adineko emakumea: mujer de alde guztietatik: por todas partes apaingarri: adorno
edad 2. proximidad, dirección apaiz: sacerdote, cura
adina: tanto como Tolosa aldean bizi da: vive por la apal: 1. humilde. 2. balda
behar adina: tanto como es nece­ parte de Tolosa apiril: abril
sario goazen etxe aldera: vamos para apur: 1. cosa pequeña. 2. poca canti­
adiskide: amigo casa dad. 3. residuo, migaja
aditu: 1. entender. 2. oír bostak aldean: hacia las cinco bota apur bat: echa un poco
aditz: verbo 3. diferencia, ventaja apurka: a pocos
adjetibo: adjetivo alde handia atera dio: le ha saca­ ogi apurrak: migas de pan
ados: conforme, de acuerdo do mucha ventaja apurtu: romper, desmenuzar; roto,
adreilu: ladrillo 4. a favor de, en pro de ' desmenuzado
afaldu: cenar zure alde nago: estoy a favor tuyo apustu: apuesta
afalondo: (momento) después de alde egin: marcharse, largarse apustuzale: aficionado a las apuestas
cenar alde hemendikl: ¡largo de aquí! Araba: Alava
afari: cena aldean eraman: llevar consigo arabar: alavés
afari-merienda: merienda-cena . alderantziz: al revés arabera (-en): conforme a, según
ageri izan: aparecer, estar a la vista alderdi: 1. paraje, zona, parte. 2. par­ horren arabera: según eso
agertu: aparecer tido político arazi: hacer realizar algo, obligar a
agian: quizá aldi: 1. tiempo, rato, época. 2. vez hacer algo. Vid. erazi
agindu: 1. ordenar, mandar; orden, zenbat aldiz?; ¿cuántas veces? arazo: asunto
mandato. 2. prometer -aldi: sufijo que significa "tiempo arbel: pizarra
agintari: gobernante, autoridad de", "momento de": ibilaldi, jaial- arbola: árbol
-ago: morfema para hacer comparati­ di, etc. ardi: oveja
vos aldizkari: revista ardo: vino
A B baino (handi)agoa da: A es alegia: es decir, o sea ardozale: aficionado al vino
mayor que B alena: ... más que ...i ardura: cuidado, responsabilidad
agortu: agotarse, acabarse, secarse asto aleña!; ¡burro más que bu­ arduradun: responsable, encargado
agudo: rápido, rápidamente rro I arduratu: responsabilizarse, encar­
agure: anciano alfer: vago, perezoso garse, preocuparse de algo
agurtu: 1. saludar. 2. despedir alferkeria: pereza, vagancia areto: sala, salón
ahal izan: poder alferrik: inútilmente, en vano argal: flaco
ahal dena: lo que se pueda algara: carcajada argaldu: enflaquecer, adelgazar
ahal (baldin) bada: si se puede alkandora: camisa argazki: fotografía
ahal (den) bezala: como se pueda alkate: alcalde argi: 1. luz. 2. claro. 3. inteligente
ahal bezain laster: tan pronto alproja: golfo, pillo argitaratu: publicar
como se pueda altxatu: levantar argitu: iluminar, aclarar
ahalik (eta) -en: lo más - posible altu: alto eguna argitu du: ha amanecido
ahalik eta azkarren: lo más rápi­ altzairu: acero -ari: sufijo que expresa la persona
damente posible alu: 1. vulva. 2. granuja, canalla; mal­ dedicada a una actividad: dendari,
ahaztu: olvidar dito gudari, zuzendari, etc.
ahizpa: hermana (de mujer) alukeria: 1. mala pasada, jugarreta. ari izan: estar haciendo algo
aho: boca 2. contratiempo, revés jaten ari da: está comiendo
ahots: voz ama: madre lanean ari da: está trabajando
ahul: débil amaitu: terminar, acabar ez da lanean ari: no está trabajan­
ahuldu: debilitar amets: sueño (cosa soñada) do
ahuntz: cabra amets egin: soñar ariketa: ejercicio
aipagarri: digno de mención ametsetan egon: estar soñando ariko: futuro de ari izan
aipatu: mencionar, citar amona: abuela arin: ligero
aire: aire amorrarazi: hacer rabiar aritu: perfecto de ari izan
aireportu: aeropuerto amorratu: 1. rabiar, rabioso arlóte: tosco, zafio
aita: padre goseak amorratzen: muriéndose
arma: arma
aitona: abuelo de hambre armada: ejército
aiton-amonak: los abuelos 2. empedernido amasa: aliento, respiración
aitortu: confesar, reconocer ehiztari amorratua: cazador em­ amasa hartu: respirar, tomar aliento
aitzakia: excusa, pretexto pedernido arrain: pez, pescado

277
arraio: ¡rayos!, ¡demonios! atzamarka egin: arañar (sartu) baino lehen: antes de (en­

zer arraio da haul: ¡qué rayos es atze: parte posterior, atrás trar)
esto! atze(k)alde: parte posterior bait -: pues(to que), (ya) que
mutiko arraio hori...!: ¡ese demo­ atzeratu: atrasar, retrasar, -ado baizik: sino
nio de crío...! atzizki: sufijo bakailao: bacalao
arranopola!: ¡caramba! atzo: ayer bakar: único, solo
arrantza: 1. pesca. 2. rebuzno aukera: 1. elección, opción. 2. oca­ bakarrik: sólo, solamente
arrantzale: pescador sión para algo bake: paz
arrastaka: arrastrando(se) aukeratu: elegir baketsu: apacible
arrats: (el) anochecer aulki: asiento bakezale: pacífico, amante de la paz
arratsalde: (la) tarde aurka: kontra bakoitz: cada cual, cada uno
arratsaldeon: buenas tardes aurkezpen: presentación bakoitzak berea: cada cual el
arraultze: huevo aurkitu: encontrar suyo
arrautza: huevo aurpegi: cara, rostro balantzaka: balanceándose
arrazoi: razón aurre: 1. parte anterior, delante. baldar: torpe
arreba: hermana (de hombre) 2. enfrente baldin ba-: si (condicional)
arren: a pesar de aurrera: adelante nahi baldin badu: si quiere
ikusi arren: a pesar de verlo aurretik: por delante, antes ahal baldin badu: si puede
arreta: atención, cuidado aurreko: 1. anterior, delantero. balea: ballena
arretaz: con cuidado, con atención 2. de enfrente baliatu: servirse (de algo)
arrisku: peligro aurrez- aurre: frente a frente, cara balio: valor, .utilidad
arropa: ropa a cara balio izan: 1. valer (precio)
artalde: rebaño de ovejas aurre(k)alde: parte delantera zenbat balio du horrek?: ¿cuánto
arte: 1. hasta. 2. entre aurren: primero vale eso?
arto: maíz aurreratu: adelantar 2. valer, servir
artzain: pastor aurten: este año ez du ezertarako balio: no sirve
askatasun: libertad ausart: atrevido, valiente para nada
askatu: soltar, suelto ausartu: atreverse baliotsu: valioso
aski: bastante auto: auto baliteke: 1. podría ser. 2. quizá
asko: mucho(s) autobús: autobús baliteke joatea: puede que vaya
askoz (handi)agoa: mucho más auzitegi: juzgado, palacio de justicia balitz: si fuera
(grande) auzo: barrio, vecindario balitz bezala: como si fuera
askotan: muchas veces axola: importancia balkoi: balcón
asmakizun: 1. acertijo. 2. invento axola handikoa da: es muy impor­ baloi: balón
asmatu: 1. acertar. 2. inventar tante banan-banan: uno por uno
asmatzaile: 1. acertante. 2. inventor ez zait axola: no me importa banatu: repartir
asmo: intención axolagabe: despreocupado, negli­ banketxe: banco para guardar dinero
aspaldi: hace tiempo gente bapo: estupendamente
aspaldiko: viejo, antiguo axolagabekeria: despreocupación, baratza: huerto
aspalditik: desde hace tiempo negligencia barazki: hortaliza
aspergarri: aburrido, fastidioso azal: 1. piel, peladura. 2. superficie barkatu: perdonar, ¡perdón!
'aspertu: aburrir(se), -ido exterior barne: interior, dentro
astakeria: burrada azaldu: 1. aparecer. 2. explicar barre: risa
aste: semana azaro: noviembre barre egin: reír(se)
joan den astean: la semana pasa­ azkar: 1. rápido. 2. listo barrez: riéndose
da azken: 1. fin. 2. último barrez hasi: empezar a reírse
datorren astean: la semana que azken eguna: el último día barregarri: 1. gracioso. 2. ridículo
viene azken aldiz: por última vez barru: parte interior, dentro
azkenean: por (al) fin baserri: caserío
astearte: martes
asteazken: miércoles azkura: picor baserritar: habitante del caserío
asteburu: fin de semana azoka: feria, mercado baso: 1. bosque. 2. vaso
astelehen: lunes azpi: debajo bastoi: bastón
asti: tiempo disponible' azterketa: examen bat: uno, un
astindu: sacudir, menear aztertu: examinar batetik bestera: de una parte a
astiro: despacio, con tiempo ba-: ya, sí otra
asto: burro —Ba al duzu astirik? —Bai, ba- gizonen bat: algún hombre
astun: pesado dut: —¿Tienes tiempo? —Sí, lo baten bat: alguno
atari: portal, umbral tengo ez bata eta ez bestéa: ni el uno ni
ate: puerta ba-: si (condicional) el otro
atera: 1. salir. 2. sacar ikusten badut, esango diot: si le batasun: unión, unidad
atera naiz: he salido veo, se lo diré bat-batean: de repente, súbitamente
atera dut: he sacado ba: contracción de bada (pues) batere + ez: ni uno, nada
aterí egon: estar escampado, no llo­ bai, bal: ¡pues sí! batez ere: sobre todo
ver babes: protección batipat: sobre todo
aterpe: cobijo, cobertizo bada: pues batzar: reunión
atertu: escampar, dejar de llover bada-ezpada ere: por si acaso batzu: algunos, varios
atertu gabe: sin parar bai: sí batzuetan: algunas veces
atezain: portero bai polita (déla)!: ¡qué bonito batzuk: varios, algunos
atseden: descanso, reposo (que es)! bazkaldu: comer al mediodía
atseden hartu: descansar bai zera!: ¡quiá!, ¡ni pensar! bazkalondo: (momento) después de
atsegin: 1. placer, gozo. 2. agrada­ baietz: 1. que sí. 2. a que sí comer
ble, amable baikor: optimista bazkari: comida del mediodía
atsegin izan: tener placer, gustar baimen: permiso bazter: 1. rincón, orilla. 2. paraje
atsegin dut zu ikustea: me alegro baina: pero baztertu: arrinconar, desechar; -ado
de verte baino: que (en comparación) bederatzi: nueve
atso: mujer anciana A B baino hobea da: A es mejor begi: ojo
atxilotu: detener, apresar que B begiratu: mirar

278
 begira!: ¡mira!, ¡mire Vd.l berrogeitamar: cincuenta bisitari: visitante
begira egon: estar mirando bertako: de aquí (ahí, allí) mismo bitartean: mientras (tanto)

behar: necesidad bertan: aquí (ahí, allí) mismo bitxi: 1. joya. 2. cosa curiosa, rara

behar adina: tanto como es necesa­ bertan behera utzi: abandonar harribitxi: piedra preciosa
rio bertso: estrofa bizar: barba
behar bada: quizá bertsolari: bertsolari bizardun: barbudo
behar bezala: como es debido, beso: brazo bizi: 1. vida. 2. vivo

correctamente bestalde: por otra parte, además bizi izan: vivir

behar izan: 1. necesitar beste: otro bizimodu: género de vida
ogia behar dut: necesito pan bestea: el otro bizitza: 1. vida. 2. piso
2. deber hacer algo beste bat: otro Bizkai-a: Vizcaya
joan behar dut: debo ir(me) beste batean: en otra (ocasión) bizkaitar: vizcaíno
- beharrean: en lugar de beste batzuetan: otras veces bizkar: 1. hombro. 2. espalda
hori egin beharrean: en lugar de zu ez beste guztiak: todos me­ bizkor: 1. ágil, rápido, vigoroso.
hacer eso nos tú 2. sano
beharrezko: necesario bestela: de otro modo, si no bokadilo: bocadillo
behartsu: necesitado, pobre bestelako: diferente, distinto bolada: temporada, época, sazón
behartu: obligar, -ado beta: tiempo, ocasión para algo bolígrafo: bolígrafo
behatz: dedo betaurreko(ak): gafa(s) borobil: Vid. biribil
behe: parte inferior, abajo betaurrekodun: persona que usa borondate: voluntad
bertan behera utzi: dejar abando­ gafas borroka: lucha, pelea
nado bete: 1. llenar, lleno. 2. cumplir borroka egin: luchar
behealde: parte inferior urez betea: lleno de agua borrokalari: luchador
behi: vaca poltsa bat bete urre: una bolsa bost: cinco
behin: una vez llena de oro bota: lanzar, echar, tirar
behin batean: en cierta ocasión -bete: completo, entero botika: botica
behin baino gehiagotan: más de ordubete: hora de 60 minutos botila: botella
una vez astebete: una semana entera boz: voz
behin eta berriz: una y otra vez hilabete: un mes entero buelta: vuelta
behin ere + ez: nunca urtebete: un año entero bueltatu: volver, devolver
behinik behin: al menos beti: siempre bukatu: acabar, terminar
behintzat: al menos betiko: 1. de siempre. 2. para bular: pecho
bekoki: frente siempre bulego: oficina
belar: hierba bezain: tan... como bultza egin: empujar
belarri: oreja zu bezain handia: tan grande bultzaka: empujando
belarrondoko: torta, bofetada como tú burdina: hierro
belaun: rodilla iritsi bezain laster: nada más lle­ burla: burla
belauniko: de rodillas gar burlaka: burlándose
belaunikatu: arrodillarse, -ado bezala: como (modal) buru: 1. cabeza. 2. jefe
beldur: miedo zu bezala dabil: anda como tú buruz ikasi: aprender de memoria
beldur izan: tener miedo bezalako: como (cualidad) bere (neure) burua: forma reflexi­
beldur naiz: tengo miedo zu bezalakoa da: es como tú va
beldurgarri: terrible, espantoso bi: dos bere burua hil zuen: se suicidó
beldurtu: atemorizar(se), asustar(se) bion artean: entre los dos buruan (-en): al cabo (de)
beltz: negro Ane eta biok joan ginen: fuimos bi egunen buruan: al cabo de dos
benetako: verdadero, auténtico Ane y yo días
benetan: francamente, en serio bibote: bigote burugabe: insensato
ber-: mismo bibotedun: bigotudo burugabekeria: insensatez
berau: éste mismo bidaia: viaje buruhezur: calavera, cráneo
berori: ése mismo bidali: enviar buruzagi: jefe, cabecilla, caudillo
bera: aquél mismo bidé: camino busti: mojar, -ado
(han) bertan: allí mismo -en bidez: por medio de dagoeneko: para ahora, ya
bihar bertan: mañana mismo bider: vez daite(z)ke: puede(n) (ñor)
berandu: tarde (adv.) bigun: blando damu: arrepentimiento, pesar
beraz: por lo tanto bigundu: ablandar damu dut: me arrepiento
berde: verde bihar: mañana (adv.) damutu: arrepentirse, -ido
berdin: igual biharamun: el día siguiente a cual­ damutuko zaizu: te pesará
bere: su, suyo quier otro danbor: tambor
berehala: enseguida, al momento bihotz: corazón dantza: baile, danza
berezi: especial bihurri: travieso dantzaldi: baile (tiempo de)
bereziki: especialmente bihurrikeria: travesura dardara: temblor
berezitasun: particularidad bihurtu: 1. volver, devolver. 2. con- dardarka: temblando
bero: 1. calor. 2. caliente vertir(se) dario: (le) mana, (le) fluye
beroaldi: acaloramiento bikain: excelente kea dariola: echando humo
berogailu: calentador, calefacción bikote: pareja deabru: demonio, diablo
berotasun: calor bila: en busca de debekatu: prohibir, -ido
berotu: calentar bila ibili: andar buscando dei: llamada
berrehun: doscientos bila joan: ir en busca deika: llamando
berri: 1. nuevo. 2. noticia bilatu: buscar dei egin: llamar
-berri: recién Bilbo: Bilbao deiadar: grito, chillido
etorriberri: recién llegado bildu: 1. recoger, reunir. 2. envolver deialdi: convocatoria
jaioberri: recién nacido bildur-: vid. beldur- deitu: llamar
berriro: otra vez bilera: reunión - déla eta: por motivo de -
berriketa: charla, conversación ligera bilkura: reunión den(a): todo
berritsu: charlatán, hablador bion artean: vid. bi denbora: tiempo
berriz: 1. otra vez. 2. en cambio biribil: redondo denda: tienda
berrogei: cuarenta birika: pulmón dendari: tendero

279
desagertu: desaparecer egurrezko: de madera dugu: como es barato, lo compra­
desberdin: desigual egurgile: leñador remos
desegin: deshacer eguzki: sol enganiatu: engañar, -ado
desegoki: inadecuado eguzkitan: al sol -(e)nik: subor. completiva de ciertas

deus + ez: nada eguzkipean: bajo el sol , negativas

dexente: bastante eguzkitsu: soleado ez dut usté etorriko denik: no
dezala: subjuntivo (hark hura) ehiza: caza creo que venga
utzi dezala: que deje ehiztari: cazador enpresari: enpresario
diru: dinero ehun: cien entzule: oyente
dirudun: adinerado ekain: junio entzun: oír, escuchar
diruzale: avaro ekaitz: tormenta epel: templado
diruzalekeria: avaricia ekarri: traer epeltasun: tibieza, calor moderado
dirudi: parece ekatzu(e): trae(d) era: modo, manera, forma, tipo
dirudienez: según parece ekin: empezar, acometer una tarea era berean: de la misma manera
distira: brillo lanari ekin diogu: hemos empeza­ erabaki: 1. decidir. 2. decisión
Donostia: San Sebastián do a trabajar erabat: totalmente, completamente
dorre: torre ekintza: acción erabili: usar, utilizar
dotore: elegante - (e)la: que (sub. sustantivas) erabiliz: utilizando
duda: duda badakit etorri déla: ya sé que ha eragile: impulsor, promotor
dudarik gabe: sin duda venido eragin: 1. remover, dar vueltas,
duela x: hace x tiempo - (e)la eta: con motivo de que accionar
duela urtebete ezkondu zen: se hori déla eta, haserretu egin da: zopari eragin: remover la sopa
casó hace un año por ese motivo, se ha enfadado palankari eragin: darle a la palan­
-dun: sufijo que expresa posesión: -(e)lako: porque ca
dirudun, bizardun, euskaldun, nerea delako hartu dut: lo he . 2. provocar un efecto, impulsar a
etc. cogido porque es mío algo
duro: duro (moneda de 5 ptas.) - (e)lakoan: en la creencia de que barre eragin dio: le ha hecho reír
ea... (e)n: a ver bestea zelakoan: creyendo que goseak eragin zion lapurretara:
ea zer den: a ver qué es era el otro el hambre le impulsó a robar
ebaki: 1. cortar, -ado. 2. corte, inci­ - (e)la(rik): subord. modal-temporal 3. influencia
sión bidean zihoalarik: cuando iba por eragin handia du: tiene mucha
edan: 1. beber. 2. bebida el camino influencia
edari: bebida eliza: iglesia eragozpen: dificultad, impedimento
eder: hermoso elizkizun: función religiosa erakunde: institución, organismo
ederki: muy bien elkar: mutuamente, el uno al otro erakutsi: mostrar, enseñar
edertasun: hermosura, belleza (expresa acción recíproca) eraman: llevar
edo: o (entre similares) elkar jo: pegarse, chocar entre sí erantzi: desvestir una prenda
bihar edo etzi joango naiz: iré elkarri begira: mirándose mutua­ erantzun: 1. contestar, responder.
mañana o pasado mente 2. respuesta
bihar edo joango naiz: iré maña­ elkarrekin bazkaldu: comer jun­ eraso: 1. atacar, agredir. 2. ataque,
na o (un día de éstos) tos agresión
edozein: cualquiera elkarren berri jakin: tener noticias erazi: hacer, realizar algo
edozein gauza: cualquier cosa uno del otro tabakoa utzi erazi dit: me ha
eduki: tener, contener elkarrizketa: 1. diálogo. 2. entrevista hecho dejar el tabaco
egarri: 1. sed. 2. sediento elkarte: sociedad, asociación ohetik jaiki arazi ñau: me ha
egarri naiz: tengo sed elkartu: unir, juntar hecho levantarme de la cama
egarriak nago: estoy de sed elur: nieve eraztun: anillo
- egi: morfema de exceso emai(zki)dazu: dámelo(s) erbi: liebre
handiegi: demasiado grande emakume: mujer erdaldun: persona que ignora el eus-
jende gehiegi: demasiada gente eman: 1. dar. 2. parecer kera
egia: verdad nekatua ematen du: parece can­ erdara: 1. lengua distinta del euske-
egia esan: a decir verdad sado ra. 2. castellano
egiazko: verdadero, auténtico 3. pasar un tiempo erdi: medio, mitad
egile: autor hilabete eman zuen Alemanian: erdi baña (egin): (repartir) a me­
egin: hacer, hecho pasó un mes en Alemania dias
barre egin: reír emazte: esposa ere: también
hitz egin: hablar - en: morfema de superlativo ere bai: también
dei egin: llamar herriko zaharrena: el más viejo ere + ez: tampoco, ni
oihu egin: gritar del pueblo erein: sembrar
lan egin: trabajar zatirik handiena: el trozo mayor ergel: necio, estúpido, fatuo
lo egin: dormir - (e)n: partícula usada en interrogati­ ergelkeria: imbecilidad, estupidez
negar egin: llorar vas indirectas erlatibo: relativo
kaka egin: hacer caca ez dakit zer duzun: no sé qué tie­ erloju: reloj
pixa egin: orinar nes erne: despierto, alerta
egoera: situación - (e)n: morfema relativo ero: loco, demente
egoki: adecuado, apropiado etorri den gizona txikia da: el -ero: sufijo que significa "todos"
egokitu: adecuar, acomodar hombre que ha venido es pequeño egunero: todos los días
egon: estar (quieto), permanecer etorri dena txikia da: el que ha astero: todas las semanas
egosi: cocer, -ido venido es pequeño hilero: todos los meses
eguerdi: mediodía - (e)nean: cuando (sub. temporales) urtero: todos los años
egun: día etorri nahi duzunean: ven cuando ero etxe: manicomio
egundoko: enorme, inusitado quieras erokeria: locura, demencia
egunero: todos los días -(e)nez: según... erori: caer(se), -ido
egunkari: periódico dirudienez: según parece erorialdi: 1. caída. 2. decaimiento,
egunon: buenos días diotenez: según dicen depresión
eguraldi: tiempo (metereológico) - (e)nez (gero): subordinante causal erosi: comprar
egur: madera merkea denez (gero), erosiko erosketa: compra

280
erosle: comprador marse, desesperarse frontoi: frontón
eroso: cómodo ez dugu etsiko: no cederemos fruitu: fruto
erotu: enloquecer, -ido etsita dago: está desanimado fruta: fruta
erraz: fácil etxe: casa futbolzale: aficionado al fútbol
erre: 1. quemar, asar. 2. fumar etxez-etxe: de casa en casa fútbol zelai: campo de fútbol
erregalatu: regalar etxekoandre: ama (señora) de casa gabe: sin

errege: rey etxeratu: ir a casa gabon: 1. buenas noches. 2. Noche­

erregina: reina etzan: tumbar(se), -ado buena
erreka: arroyo, riachuelo etzanda: tumbado Gabon zahar: Nochevieja
erremedio: remedio etzi: pasado mañana gai: materia, tema
errenta: renta euri: lluvia -gailu: sufijo que significa instrumen­
Errenteria: Rentería euria ari du: llueve to o aparato para algo: ibilgailu,
errepide: carretera euritako: paraguas garbigailu, etc.
errespeto: respeto euritsu: lluvioso gailur: cima, cumbre
erretzaile: fumador euskal-: adjetivo relativo al euskera o gain: cima, encima
errierta: 1. riña, reyerta. 2. repren­ a lo vasco en general gainera: además
sión euskal liburuak: libros vascos gainerako: lo demás, (lo) restante
erriertan egin: reprender Euskal herri: País Vasco gaiso: 1. enfermo. 2. pobrecillo
errota: molino euskaldun: vascoparlante gaisotasun: enfermedad
erru: culpa euskaltzale: amante del euskera gaitz: mal, dolencia
errudun: culpable euskara: euskera, lengua vasca gaizki: mal
errukarri: digno de compasión euskaratu: traducir al vasco gaizkile: malechor
erruki: compasión eutsi: sujetar, sostener gaiztakeria: maldad
errukitu: compadecerse eutsi horril: ¡sujeta eso! gaizto: malo, malvado
ertz: borde, esquina exkax: 1. flojo, justito. 2. de mala galant: 1. hermoso, guapo. 2. enor­
ertzain: policía autónomo vasco calidad me
esaera: dicho, proverbio ez: no galdera: pregunta
esaiozu: dile, dígaselo Vd. (e)z gero: vid. -z gero galdegin: preguntar
esaldi: frase, oración ezagun: conocido galdetu: preguntar
esan: decir ezagutu: conocer galdu: perder
esan bezala: tal como (hemos...) ezbehar: desgracia galera: pérdida, perjuicio
dicho) ezer: algo galtzaile: perdedor
egia esan: a decir verdad ezer + ez: nada garagardo: cerveza
eseri: sentar(se) ezer gabe: sin nada garai: época, tiempo
eserita: sentado ezertarako + ez: para nada garaiz: a tiempo
eskailera: escalera ezetz: 1. que no. 2. a que no garbi: limpio
eskaini: ofrecer ezetz esan dizut: te he dicho que garbigailu: máquina para limpiar
eskale: mendigo no garbiketa: limpieza, lavado
eskatu: pedir ezetz asmatui: ¡a que no aciertas! garbitu: limpiar
eske: petición ezezagun: desconocido garesti: caro
esker(rak): gracias ezik (izan -): excepto garrantzi: importancia
eskerrik asko: muchas gracias bihar izan ezik: salvo mañana garrantzitsu: importante
mila esker: muchas gracias ezin izan: no poder garrasi: chillido
eskola: escuela ezin naiz ibili: no puedo andar garratz: 1. agrio. 2. desagradable,
esku: mano ezin izan dugu: no hemos podido mordaz
eskubide: derecho (facultad) ezin segituz: no pudiendo seguir -garren: sufijo para ordinales
eskuin: derecha ezjakin: ignorante -garrí: sufijo que significa sujeto dig­
eskuminak: recuerdos (saludos) ezker: izquierda no de algo o causante de algo:
eskumutur: muñeca (de la mano) ezkero: Vid. -z gero pozgarri, maitagarri, etc.
eskupeko: propina ezkondu: casarse gartzela: cárcel
eskutitz: carta ezkongai: soltero Gasteiz: Vitoria
esnatu: despertar ezkontza: matrimonio, boda gatz: sal
esne: leche ezpain: labio gau: noche
esperientzia: experiencia eztabaida: discusión gauerdi: medianoche
espero izan: esperar ezta (...) ere: tampoco gauero: cada noche
hórrela espero dut: así lo espero ezta bat ere: ni uno gaur: hoy
espetxe: cárcel, prisión ezta pentsatu ere: ni pensarlo gauza: cosa
estali: cubrir, tapar eztai: boda gauza izan: ser capaz
Estatu Batuak: Estados Unidos eztanda: explosión ez da ezertarako gauza: no es
estropada: regata (de traineras, etc.) eztanda egin: reventar, explotar capaz de nada
estu: estrecho fabo re: favor gazi: salado
estu eta larri: apurado faborez: por favor gazta: queso
estualdi: apuro falta izan: faltar gazte: joven
estuasun: apuro faltsu: falso gaztetan: de joven
estutu: 1. apretar. 2. apurarse faltsukeria: falsedad gaztelu: castillo
eta: y famatu: 1. afamar. 2. famoso gaztetu: rejuvenecer, -ido
- eta: puesfto que), ya que familia: familia gehiago: más
goazen! ordua da eta: Vamos, farre-: risa. Vid. barre gehiegi: demasiado
que ya es hora festa: fiesta gehiegikeria: exceso, abuso
eten: 1. romperse, cortarse (un hilo, filme: película, film gehien: máximo, lo que más, la
etc.) al tirar. 2. interrupción, corte, fin: 1. fino, delicado. 2. fin mayoría
eten gabe: sin interrupción flakatu: enflaquecer denbora gehiena: la mayor parte
etengabe: continuo, ininterrumpido flako: flaco del tiempo
etorrera: venida, advenimiento fraka(k): pantalon(es) lan gehienak: la mayor parte de
etorri: venir frakadun: persona que usa pantalo­ los trabajos
etsai: enemigo nes gehienak etorri dirá: ha(n) venido
etsi: 1. resignarse, ceder. 2. desani­ frejitu: freír, -ito la mayoría

281
 goritu: poner incandescente harrizko: de piedra, pétreo
gehien dakiena: el que más sabe
harribitxi: piedra preciosa, joya, perla
gehienetan: generalmente gorputz: cuerpo
gorri: rojo harrigarri: asombroso, extraño
gela: habitación
negu gorri: invierno crudo harritu: asombrar, extrañar, -ado
geldi: quieto
gelditu: detenerse, pararse, quedarse gorritu: enrojecer harro: orgulloso
gorroto: odio harrokeria: orgullo, soberbia
geltoki: estación, parada
gorroto izan: odiar harrotasun: orgullo
geratu: quedar
gorroto dio: lo odia harrotu: 1. enorgullecerse. 2. levan­
gero: 1. luego
gero eta... -ago: cada vez más... gosaldu: desayunar tarse, encresparse
gosari: desayuno haizea harrotu: levantarse viento
2. Vid. -z gero. 3. significado de
advertencia, admiración, etc. gose: 1. hambre. 2. hambriento hartu: coger, tomar
kontuz ibili gero!: ¡anda con cui­ gose naiz: tengo hambre haserre: 1. enfado. 2. enfadado

goseak amorratzen egon: estar haserretu: enfadarse

dado!
handia da gero!: ¡qué grande es! muerto de hambre hasi: empezar, comenzar
geroaldi: futuro (gram.) goxo: diminutivo de gozo -t(z)en hasi: empezar a

gerri: cintura goxoki: golosina, caramelo -(e)an hasi: empezar a

gertaera: suceso, acontecimiento gozo: 1. dulce. 2. sabroso, rico hasiera: principio, comienzo
gertatu: 1. suceder, ocurrir. 2. resul­ gozozale: goloso hau: éste, -a, -o
guardasol: paraguas hau lana!: ¡qué trabajo!
tar
zauritua gertatu zen: resultó heri­ gudari: soldado hauek: éstos, -as

do gudu: combate, batalla haundi: grande

gezur: mentira guraize(ak): tijera(s) haur: niño, -a

guraso: padre o madre haurdun: mujer encinta, embarazada
gezurti: mentiroso
gurasoak: los padres (ambos) hauteskunde(ak): eleccion(es)
gidari: guía, conductor
gidatu: guiar, conducir gurdi: carro hauts: 1. polvo. 2. ceniza

-gile: sufijo que significa el autor o gure: nuestro hautsi: romper, roto
fabricante de un producto: langile, gureak egin du: estamos perdidos hauxe: esto (-e, -a) mismo

zapatagile, etc. gurpil: rueda hazi: 1. semilla. 2. crecer, -ido

giltza: llave gurutze: cruz hega: ala

giltzurrin: riñón gustatu: gustar hegaka: volando
Gipuzkoa: Guipúzcoa gutxi: poco hegan: volando
gipuzkoar: guipuzcoano gutxienez: por lo menos hegal: 1. ala. 2. aleta
giro: ambiente, clima propicio gutxitan: pocas veces hegazkin: avión
hau giroal: ¡menudo ambiente! gutxi gora-behera: poco más o hego: 1. sur. 2. ala
langiro exkaxa: mal ambiente menos hego haize: viento sur

para trabajar gutun: carta hegoalde: parte sur

gizarajo: infeliz guzti: todo helbide: dirección, señas
gizarte: comunidad humana, socie­ habi: nido helburu: finalidad, objetivo
dad haiek: aquellos, -as heldu: 1. agarrar. 2. llegar. 3. madu­

gizen: gordo hain: tan rar, maduro

gizendu: engordar hain zuzen ere: precisamente hemen: aquí
gizon: hombre hainbat: tanto hementxe: aquí mismo

goazen: vamos, vayamos hainbeste: tanto herenegun: anteayer

gobernu: gobierno haize: viento, aire heriotza: muerte
gogo: 1. gana(s), apetito. 2. mente hala: así (de aquella manera) herren: cojo
jateko gogoa: ganas de comer hala ere: sin embargo herri: pueblo
gogotik lan egin: trabajar de gana halako: 1. así: como aquello, de herriz herri: de pueblo en pueblo
gogoan hartu: tomar en cuenta aquella clase. 2. tal herritar: 1. habitante del pueblo, pai­
gogoko: agradable, apetecible halako batean: en una de éstas sano. 2. popular
gogoko lana: trabajo agradable halako toki(t)an: en tal sitio hezur: hueso
gogor: 1. duro. 2. fuertemente (tonto) halakoa!: ¡(tonto) más hi: tú (tratamiento de camaradería)
gogoratu: recordar que (tonto)! higuin: asco, repugnancia
gogorkeria: dureza, crueldad, violen­ halaxe: asimismo higuindu: asquearse, -ado
cia haltzari: mueble higuingarri: asqueroso, repugnante
gogortasuna: dureza, consistencia hamabostaldi: quincena hil: 1. morir. 2. matar. 3. muerto
gogortu: endurecer(se), -ido hamar: diez hil: mes
goi: parte superior, arriba hamaika: once joan den hilean: el mes pasado
goitik behera: de arriba abajo han: allí datorren hilean: el mes que viene
goialde: parte superior handik laster: de allí a poco hilabete: mes (completo)
goilare: cuchara handi: grande hildako: muerto, difunto
goiz: 1. (la) mañana. 2. temprano handikeria: grandiosidad (peyorati­ hiltzaile: 1. matador. 2. asesino
goizeko hamarrak: las diez de la vo) hilzorian egon: estar a punto de
mañana handitasuna: grandeza, magnitud morir
arratsaldean goiz joango gara: a hanka: pierna, pata hiri: ciudad
la tarde ¡remos temprano hantxe: allí mismo hirurogei: sesenta
goizalde: madrugada hara!: ¡caramba!, ¡huy!, ¡mira! hirurogeitamar: setenta
goizero: cada mañana hara: (a) allí hitz: palabra
gona: falda harantz: hacia allí hitz egin: hablar
gonadun: persona que viste falda haragi: carne hitzaldi: conferencia, discurso
gonbidatu: convidar, invitar harategi: carnicería hizketa: conversación
gor: sordo harik eta ... arte: hasta (que) ... hizketan hasi: empezar a hablar
gora: (a) arriba hark: aquel, -lia, -lio (nork) hizketan ari izan: estar hablando
goraintziak: recuerdos (saludos) harrapatu: 1. atrapar, cazar, pescar, hizketaldi: rato de charla
gorbata: corbata -ado. 2. arrebatar, robar hizkuntza: lengua, idioma
gorde: guardar, esconder harreman: relación, trato hizlari: orador, conferenciante
gordeleku: escondrijo harrezkero: a partir de entonces hiztegi: diccionario
gori: incandescente, al rojo harri: piedra hiztun: 1. hablante. 2. hablador

282
hobe: mejor (adjetivo) igarri: adivinar irakin: hervir
A B baino hobea da: A es mejor igaz: el año pasado urak irakin du: el agua ha hervido

que B igeri egin: nadar irakurgai: lectura

hobe izan: valer más, convenir igo: subir irakurle: lector
hobe dut joan: más me vale irme igurtzi: 1. untar. 2. frotar irakurri: leer
hobeto: mejor (adverbio) ihardun: vid. jardun iraultza: revolución
A B baino hobeto dabil: A anda ihauteri(ak): carnaval(es) iraun: durar, permanecer
mejor que B ihaz: el año pasado etxeak zutik irauten du: la casa

hodei: nube ihes egin: huir permanece en pie

hogei: veinte ihesi joan: ir huyendo ireki: abrir, abierto

hogeitamar: treinta -ik: partitivo usado en oraciones iritsi: llegar
hola: así (contracción de honela u negativas, interrogativas, condicio­ iritzi: opinión
hórrela) nales, etc. irrati: radio
holako: así (contracción de honelako —Ba al duzu ogirik? irribarre: sonrisa
u horrelako) —Ez, ez dut ogirik irristatu: resbalar
hondartza: playa —¿Tienes pan? irten: salir
hondatu: averiar, estropear —No, no tengo pan irudi: imagen, gráfico
honek: éste, -a, -o (nork) —Ogirik behar baduzu, eskatu iruditu: parecer
honela: así (de esta manera) —Si necesitas pan, pídelo zer iruditzen zaizu?: ¿qué te pare­
honelako: como éste, de esta clase ikara: 1. temblor. 2. pavor ce?
honelaxe: asimismo ikaragarri: tremendo Iruñe-a: Pamplona
honenbeste: tanto (como esta canti­ ikaratu: asustar, -ado ¡sil: 1. silencio. 2. silencioso
dad) ikasi: aprender, estudiar isilik: callando, silenciosamente
hor: ahí ikaskai: lección, tema de estudio isildu: callar(se)
hori: 1. eso, -e, -a. 2. amarillo ikasketa: estudio, aprendizaje isiltasun: silencio
horixe: eso (-a, -e) mismo ikasle: estudiante, alumno iskanbila: jaleo, follón
horiek: esos, -as ikastaldi: curso de aprendizaje ispilu: espejo
horma: muro, pared ikastola: escuela vasca istilu: conflicto, jaleo
horra: 1. (a) ahí. 2. he ahí ikusgarri: digno de verse istripu: accidente
horre(xe)gatik: por eso (mismo) ikusi: ver ito: ahogar(se), -ado
horrek: ése, -a, -o (nork) ikusle: espectador itsasontzi: barco
hórrela: así (de esa manera) ikustaldi: visita itsasalde: zona próxima al mar
horrelako: como eso, de esa clase ikutu: 1. tocar, -ado. 2. toque itsaso: mar
horrelaxe: asimismo ilargi: luna itsu: ciego
horrenbeste: tanto (como esa canti­ ile: pelo itsusi: feo
dad) ilegorri: pelirrojo itsutu: cegar, -ado
horretarako: para eso ilemoztaile: peluquero iturburu: manantial
hortxe: ahí mismo iloba: sobrino iturri: fuente
hortz: diente iltze: clavo itxaron: esperar
hosto: hoja de vegetal ilun: 1. oscuro, oscuridad. 2. triste itxaropen: esperanza
hots: ruido ilunabar: crepúsculo, atardecer itxi: cerrar, cerrado
hotz: frío ilundu: oscurecer itxoin: esperar
hotzak egon: estar de frío ilunpe: oscuridad, tiniebla itxura: aspecto
hozka egin: morder iluntze: (el) anochecer itxuraz: aparentemente, por lo vis­
hozkailu: frigorífico, nevera indar: fuerza to
hoztu: enfriar indarkeria: abuso de fuerza itzal: sombra
hunkitu: emocionar, -ado indartsu: fuerte itzali: apagar, -ado
hura: aquél, -lia, -lio indartu: fortalecer itzuli: 1. volver. 2. traducir
huraxe: aquel (-o, -a) mismo infernu: infierno itzul ezazu: traduce
hurbil: cerca inguratu: 1. rodear. 2. aproximarse itzulpen: traducción
hurbildu: acercar(se) inguru: alrededor izadi: naturaleza
hurrengo: siguiente, (el)» próximo inoiz: alguna vez izan: 1. ser, estar. 2. tener
huskeria: nimiedad, tontería inoiz + ez: nunca izan ere: en efecto; es que...
hustu: 1. vaciar, -ado inola: de alguna manera izar: estrella
huts: 1. vacío, nada, cero inola + ez: de ninguna manera izara: sábana
hutsik dago: está vacío inolako + ez: de ninguna clase izeba: tía
hutsagatik haserretu: enfadarse ¡non: en alguna parte izen: nombre
• por nada ¡non + ez: en ninguna parte izerdi: sudor
bat eta huts irabazi: ganar uno- inor: alguien izerditan: sudando
cero inor + ez: nadie izkina: esquina
2. puro, sin mezcla inor gutxi: casi nadie izkutatu: esconder, -ido
kafe hutsa: café solo interesatu: interesar izorratu: 1. dejar encinta. 2. estro­
huts egin: fallar, errar ¡par: norte pear, averiar, -ado. 3. molestar,
hutsune: hueco ¡par haize: viento norte fastidiar, -ado
ia: casi iparralde: parte norte izotz: hielo, helada
¡bai: río ipini: poner, colocar izoztu: helar, congelar, -ado
ibilaldi: 1. caminata, marcha, paseo. ipuin: cuento iztar: muslo
2. viaje ipurdi: culo, trasero izu: miedo, espanto
ibili: andar ipurdiko: azote en el trasero izugarri: 1. terrible, espantoso.
ibilgailu: vehículo irabazi: 1. ganar. 2. ganancia 2. enorme
idatzi: escribir, -ito irabazle: ganador izutu: asustar(se)
idazle: escritor iragan: pasar; pasado jabe: dueño
ideia: idea iragarki: anuncio jabetu: apropiarse, adueñarse
idi: buey ¡rail: setiembre jai: fiesta
iezadazu: aux. imperativo (zuk niri) ¡rain: injuria jaialdi: festival
¡gande: domingo irakasle: profesor jaiki: levantarse
¡garó: pasar irakatsi: enseñar, instruir jainko: dios

283
 kartera: cartera lanean ari izan: estar trabajando
jaio: nacer
kartzela: cárcel lanean hasi: empezar a trabajar
jaioberri: recién nacido
katea: cadena lanbide: oficio, profesión
jaiotza: nacimiento
katu: gato landare: planta, vegetal
jaitsi: bajar
kaxa: caja lan egin: trabajar
jakin: saber, -ido
kaxuela: cazuelita langile: trabajador
jakina!: ¡claro! ¡sabido!
ke: humo lantegi: lugar de trabajo, fábrica,
jakintsu: sabio
jan: 1, comer. 2. comida keinu: señal, gesto taller

jan-edanak: comidas y bebidas kemen: valor, ánimo lantoki: lugar de trabajo

janari: alimento, comida kementsu: valeroso, valiente lapiko: puchero, olla

jantzi: 1. vestir. 2. vestido, ropa kendu: quitar lapitz: lápiz

jardun: 1. estar haciendo algo. 2. -keria: sufijo para nombres abstrac­ lapur: ladrón

hablar, conversar. 3. actuación, tos de significado peyorativo: gaiz- lapurreta: robo

ejercicio. 4. charla, conversación takeria, indarkeria, etc. lapurtu: robar

jardunaldi: jornada de trabajo u otras -keta: sufijo que expresa actividad: laranja: naranja
garbiketa, hizketa, etc. -lari: sufijo que indica persona dedi­
actividades
jarraitu: 1. seguir (en pos). 2. conti­ kexatu: quejarse cada a una profesión o actividad:
kexu izan: quejarse bertsolari, hizlari, etc.
nuar
jarraitzaile: seguidor kezka: preocupación larri: 1. grave. 2. apurado

jarri: 1. poner, colocar. 2. sentarse kezkagarri: preocupante, inquietante larrialdi: momento de angustia

jaso: recoger, levantar kezkatu: preocuparse, preocupado larritasun: angustia, apuro

jatetxe: restaurante kilo: kilo larritu: 1. agravarse. 2. apurarse

jator: castizo, campechano kirola: deporte larru: piel

jaun: señor kirten: 1. asa, mango. 2. tonto larruzko: de piel

jauntxo: cacique kirtenkeria: tontería, estupidez larunbat: sábado

jauregi: palacio kitoI: ¡se acabó!, ¡en paz! lasai: tranquilo, tranquilamente

jaurti: lanzar, echar koba: cueva lasaitasun: tranquilidad

jende: gente kobazulo: cueva lasaitu: tranquilizarse

jenio: genio kobratu: cobrar laster: pronto, enseguida

jertse: jersey koju: cojo lasterketa: carrera, corrida

jira: vuelta kokots: mentón, barbilla tasto: paja

jiraka: dando vueltas kolore: color latz: 1. áspero, rugoso. 2. austero,

jo: 1. pegar. 2. tocar un instrumento kolpe: golpe duro

joka: pegando kolpeka: a golpes bizimodu latza: vida dura
ordua jo du: ha dado la hora komeni izan: convenir laurden: cuarto, cuarta parte
jo ta ke: afanosamente komun: retrete laurogei: ochenta

joan: ir konforme: conforme laurogeitamar: noventa

joan den (egun)ean: el (día) pasa­ konkor: 1. joroba. 2. jorobado -le: sufijo que deriva nombres de

do konpondu: arreglar, -ado agente: egile, idazle, etc.

joan-etorriak: ¡das y venidas konponketa: arreglo legatz: merluza
joera: tendencia kontatu: contar lege: ley
jokatu: 1. jugar. 2. actuar kontra: contra lehen: 1. antes. 2. primero
joko: juego kontsolatu: consolar (sartu) baino lehen: antes de (en­

jolas: diversión, juego kontu: 1. cuento. 2. cuenta. 3. cuida­ trar)

jolas egin: jugar (divertirse) do lehenik: primeramente
jolastu: jugar kontuzl: ¡con cuidado! lehenaldi: tiempo pasado (gram.)
josi: coser konturatu: darse cuenta lehenbailehen: cuanto antes
jostailu: juguete kontzertu: concierto lehenbizi: primero
jostorratz: aguja de coser korapilo: nudo lehendabizi: primero
jostun: costurera, modista, -o koroa: corona lehenengo: primero
jostundegi: taller de costura, sastre­ korrika: corriendo lehengo: anterior
ría korrika hasi: empezar a correr lehengusu: primo
jota gelditu: quedarse perplejo, hun­ korrikalari: corredor leher egin: reventar, explotar, -ado
dido, pegado koskor: 1. cosa pequeña y dura. lehergailu: explosivo
-ka: sufijo que ekpresa un modo de 2. pequeño. 3. crecidito leherketa: explosión
acción: presaka, kolpeka, etc. mutil koskor: mozalbete, chaval lehertu: reventar, explotar, -ado
kabi: Vid. habí koskortu: crecer, desarrollarse lehor: seco
kafesne: café con leche kotxe: coche lehortasun: sequedad, aridez
kaiku: 1. cuenco. 2. majadero, necio kristal: cristal lehortu: secar
kaiola: jaula kuku: cuclillo, cuco leiho: ventana
kaixo: ¡hola! kultura: cultura leize: sima, abismo
kaka: caca kutun: predilecto leku: lugar, sitio
kaka egin: hacer caca kutxa: arca, cofre lelo: tonto
kale: calle -la: Vid. -ela lelokeria: pamplina
kalez kale: de calle en calle tabana: navaja, cuchillo lepo: cuello
Kale Nagusia: La Calle Mayor labur: breve Ierro: línea, fila
kalte: daño, perjuicio lagun: 1. compañero. 2. amigo. liburu: libro
kaltegarri: perjudicial 3. persona en general, individuo liluratu: fascinar, -ado
kanpo: fuera mila laguneko herria: un pueblo limoi: limón
kanposantu: camposanto, cemente­ de mil habitantes lirain: esbelto
rio lagundu: ayudar, acompañar litzateke: condicional,;¡hura
kanpotar: forastero laguntza: ayuda ederra litzateke: sería hermoso
kantaldi: recital de canto laguntzaile: ayudante joango litzateke: ¡ría
kantari: cantor aditz laguntzaile: verbo auxiliar lo: sueño
kantu: canto, canción taino: niebla, nublado lo egin: dormir
kapita(i)n: capitán tan: trabajo lo egon: estar dormido
karakol: caracol lan egin: trabajar lo gelditu: quedarse dormido

284
lodi: grueso mihi: lengua nahiz (eta): aunque, a pesar de (que)
logela: dormitorio mila: mil nahiz eta euria egin, joango
lokatz: barro, barrizal mila esker: muchas (mil) gracias gara: aunque llueva, iremos
lore: flor milioi: millón narras: desaliñado, sucio
lore ontzi: florero min: dolor narraskeria: suciedad, falta de aseo
lortu: conseguir mingain: lengua nazka: asco, repugnancia
lotara joan: irse a dormir mingarri: doloroso nazkagarri: asqueroso, repugnante
lotsa: vergüenza minutu: minuto nazkatu: asquearse, hartarse
lotsagabe: sinvergüenza mintzaldi: discurso negar: lloro, llanto
lotsagabekeria: desvergüenza mintzatu: hablar (ñor) negarrez ari da: está llorando
lotsagarri: que produce vergüenza ederki mintzatu da: ha hablado negarrez hasi: echarse a llorar
lotu: atar, atado muy bien negar egin: llorar
luke: condicional, hark-hura mirari: milagro negu: invierno
nahiko luke: querría moko: pico negu gorri: invierno crudo
lukete: condicional, haiek-hura mokoka: a picotazos nekagarri: fatigoso
behar lukete: necesitarían moldatu: arreglar, apañar nekatu: cansar(se), cansado
lur: tierra, suelo momentu: momento nekazari: labrador, campesino
lurpe: bajo tierra mordo: 1. racimo. 2. montón, grupo neke: cansancio, fatiga
lurralde: comarca, territorio more: morado, violeta nekez: difícilmente
lurrun: vapor, vaho morroi: criado, sirviente nere: mi, mío
luzaro: por largo tiempo mota: clase, tipo neska: chica
luzatu: alargar motel: lento, flojo neskame: criada, sirvienta
luze: largo moto: moto neska-mutilak: chico(s) y chica(s)
madarikatu: 1. maldecir. 2. maldito motz: corto neskato: muchachita
mahai: mesa mozkor: borracho neskatxa: muchachita
mahats: uva mozkortu: emborrachar(se) neu: yo mismo, forma intensiva de ni
maiatz: mayo moztu: cortar neure: de mí mismo; forma intensiva
maila: 1. grada, peldaño. 2. grado, muga: límite, frontera de nere.
nivel mugitu: mover neurri: medida
mailu: martillo muki: moco neurtu: medir
maisu: maestro mukizapi: pañuelo ni: yo
maitasun: amor multzo: grupo, conjunto ni neu: yo personalmente, yo por mi
maite: querido, amado mundu: mundo parte
maite izan: amar, querer musika: música nik neuk hórrela usté dut: yo per­
maiz: a menudo musu: 1. rostro. 2. beso sonalmente opino así
makal: flojo, débil musu eman: besar nituzke: condicional, nik batzuk
makila: 1. palo. 2. bastón musuka: besando(se) nahiko nituzke: los querría (yo)
makina: máquina mutiko: muchacho, chaval nizuke: condicional, nik zuri
makina bat: muchos, gran cantidad mutil: chico emango nizuke: te lo daría (yo)
makina bat aldiz: muchas veces mutilkoskor: mozalbete, chaval noiz: cuando
makur: 1. torcido. 2. contrahecho. mutilzahar: solterón noiz arte: hasta cuándo
3. malvado munstro: monstruo noizko: de cuándo, para cuándo
makurtu: doblegarse, inclinarse musikazale: aficionado a la música noiztik: desde cuándo
maldizio: maldición, palabrota mutur: 1. morro, hocico. 2. punta, ñola: cómo (de qué modo)
malko: lágrima extremo ñola dabil?; ¿cómo anda?
maltzur: astuto muturra sartu: meter la nariz ñola edo hala: de una u otra forma
maltzurkeria: astucia mutur beltza: rostro ceñudo nolabait: de algún modo
mami: 1. meollo. 2. contenido inte­ azken muturrean: en el extremo nolako: cómo (cualidad: de qué cla­
rior más lejano se, de qué tipo)
mamitsu: 1. carnoso. 2. rico en con­ -n: Vid. (e)n nolakoa da?: ¿cómo es?
tenido nabari: patente, manifiesto nolanahi: de cualquier modo
mandatu: encargo, recado nabari izan: 1. estar a la vista. 2. no­ non: donde
mandatari: recadista, mensajero tarse nongo: de dónde (sin movimiento)
margolari: pintor nabari zaio: se le nota nongoa zara?: ¿de dónde eres?
marinel: marinero nabaritu: percibir, notar nondik: de (desde, por) dónde
marmar: murmullo, murmuración nabarmen: destacado, llamativo nondik zatoz?: ¿de dónde vienes?
marrazki: dibujo nafar: navarro ñora: a dónde
marroi: marrón Nafarroa: Navarra noraino:'ha¿ta dónde
martxo: marzo nagi: perezoso, vago norantz: hacia dónde
mediku: médico nagikeria: pereza nondik noru: de dónde a dónde
mehe: delgado nagusi: 1. principal, mayor. 2. jefe, ñor: quién
mekaniko: mecánico amo nori: a quién (indirecto)
mende: siglo nahasi: 1. revolver, revuelto. 2. mez­ nork: quién (sujeto de v. trans.)
menderatu: dominar clar, -ado. 3. confundir noren: de quién
mendi: monte nahastu: Vid. nahasi norekin: con quién
mendizale: montañero nahi: deseo norentzat: para quién
merezi izan: merecer nahi izan: querer, desear norengana: a dónde quién
ez du merezi: no (lo) merece (ikusi) nahian: queriendo (ver) norbait: alguien
merke: barato (ikusi) nahiz: queriendo (ver) norbera: uno mismo, cada uno
mesede: favor nahi gabe: sin querer noski: sin duda, evidentemente
mesedez: por favor nahita: queriendo, adrede nuke: condicional: nik hura
mesedegarri: beneficioso, provecho­ nahiago izan: preferir pozik egingo nuke: lo haría con­
so nahiago dut beroa hotza baino: tento
mespretxu: desprecio prefiero caliente a frío obeditu: obedecer
metro: metro nahigabe: disgusto, pena objetu: objeto
meza: misa nahiko: suficiente, bastante objetu zuzen: objeto directo
miatu: registrar nahita: queriendo, a propósito odol: sangre

285
 odola dariola: sangrando orroa: rugido, bramido porru: puerro
osaba: tío porru-patatak: puerros con pata­
ogi: pan
char: observación, advertencia osaba-izebak: los tíos, tío(s) y tía(s) tas
ohartu: darse cuenta, percatarse osasun: salud portatu: portarse
osatu: 1. completar. 2. curar poxpolu: cerilla, fósforo
ohe: cama
oheratu: ir a la cama oso: 1. muy. 2. entero, completo pote: bote
ohitu: acostumbrar, -ado ospatu: celebrar potolo: regordete

ohitura: costumbre ospe: fama poz: alegría

oihu: grito ospetsu: famoso pozik: contento

oihu egin: gritar ostalari: posadero, tabernero pozaren pozez: lleno de júbilo

oihuka: gritando ostatu: posada, fonda pozak txoratzen: loco de alegría

oilar: gallo ostegun: jueves pozaldi: momento alegre

oilasko: pollo ostiko: patada, coz pozgarri: que produce alegría

oilategi: gallinero ostiral: viernes presa: prisa

oilo: gallina ostu: robar presaka: de prisa

oin: pie otarre: cesto prestatu: preparar

oinez: a pie ote: partícula dubitativa prezio: precio
oker: torcido, mal etorri ote da?: si habrá venido proposatu: proponer
okertu: torcer, -ido zer ote da?: ¿qué será? puska: pedazo, trozo

olatu: ola otsail: febrero puskatu: romper, roto

olio: aceite otso: lobo putzu: pozo
ornen: 1. partícula sinónima de "pa­ panpina: muñeca (juguete) sagar: manzana
rece que, dicen que, por lo visto", paper: papel sagardo: sidra

etc. pareta: pared sagú: ratón

ba ornen dator: por lo visto ya vie­ parlamentan: parlamentario saiatu: 1. intentar, esforzarse. 2. es­

ne parra-parra: abundantemente, con forzado, aplicado

ikusi ornen dute: parece ser que fluidez saio: 1. prueba, ensayo. 2. actuación,
lo han visto parte: parte función
ez ornen dute ikusi: parece ser partidu: partido sakon: profundo
que no lo han visto pasa(tu): pasar, -ado sakondu: profundizar
2. fama pasatxo: pasadito salda: caldo
omenaldi: homenaje bi urte pasatxo: dos años pasadi- saldu: vender, -ido
on: bueno tos salto: salto
onartu: aceptar, admitir patata: patata saltoka: a saltos
ondo: bien patrika: bolsillo saltsa: salsa
ondo: (al) lado, junto a, después de patxada: sosiego, tranquilidad saltzaile: vendedor
zure ondoan: junto a ti pazientzia: paciencia samar: bastante
bazkalondoan: después de comer pena: pena handi samarra: bastante grande
ondoez: indisposición, mareo penagarri: penoso, lamentable berandu samar: bastante tarde
ondoren: después, a continuación pentsatu: pensar samur: tierno
ondorio: consecuencia pentsatu ere ez; ezta pentsatu sari: 1. paga. 2. premio
ongi: bien ere: ni pensar(lo) sariketa: concurso (con premios)
ongile: bienhechor, benefactor perpaus: frase, oración (gram.) saritu: premiar
ontzi: 1. recipiente, vasija. 2. barco perretxiko: seta sarrera: entrada
opa izan: desear algo a alguien pertsona: persona sartu: entrar, meter
suertea opa dizut: te deseo suerte pertz: caldero, caldera sasoi: sazón, temporada
opari: regalo petral: indócil, recalcitrante, atrave­ segituan: enseguida
opor: vacación sado segur aski: seguramente
oporretan: de vacaciones petralkeria: 1. obstinación. 2. mala seguru: seguro
oporraldi: temporada de vacación pasada sei: seis
orain: ahora petrolio: petróleo sekula + ez: nunca
orain (déla) urtebete: hace un año pezeta: peseta sekulako: extraordinario, enorme
orainaldi: tiempo presente (gram.) pila: montón, pila seme: hijo.
oraindik: todavía pilo: montón seme-alabak: hijo(s) e hija(s)
oraingoz: por ahora pilota: pelota señar: marido
oraintxe: ahora mismo pilotari: pelotari senar-emazteak: marido y mujer
ordaindu: pagar pintura: pintura senargai: novio
ordea: pero, sin embargo, en cambio piska bat: un poco sendagile: médico
ordez: en vez de, en lugar de piskanaka: poco a poco sendatu: curar
ordu: hora pisu: 1. peso. 2. pesado sendo: fuerte, firme
ze ordu da?: ¿qué hora es? pitin bat: un poquito senide: pariente próximo, familiar
ze ordutan?; ¿a qué hora? pitxer: jarra serio: serio
orduan: entonces pix: orina simaur: estiércol
orduantxe: entonces mismo pix egin: orinar sinetsi: creer
ordura arte: hasta entonces piztu: encender, -ido sinistu: creer
ordubete: hora (entera) planta: actitud, facha soineko: vestido
orduko: 1. de entonces. 2. para plater: plato soinu: sonido
entonces platerkada: cantidad de un plato soka: cuerda, soga
(ikusi) orduko: para cuando (lo plaza: plaza soldadu: soldado
vio) plural: plural soldaduzka: servicio militar
oro: todo(s) pluralez eman: pon en plural sorgin: bruja
oroitu: acordarse, recordar pobre: pobre sorginkeria: brujería
orratz: aguja poliki: despacio soro: campo de siembra
orrazi: peine polit: bonito sorta: manojo
orraztu: peinar politika: política sortu: 1. surgir, brotar, nacer. 2. pro­
orri: hoja poltsa: bolsa ducir, crear
orrialde: página poltsiko: bolsillo sortzaile: creador, generador

286
 su: fuego txirrina: timbre utzi: dejar
sutan: 1. ardiendo. 2. al fuego txistu: 1. silbido. 2. chistu bertan behera utzi: dejar abando­
sudur: nariz txistuka: silbando nado
suerte: suerte txistua jo: 1. silbar. 2. tocar el txistu uzta: cosecha
suge: culebra, serpiente -txo: morfema diminutivo uztail: julio
sukalde: cocina haurtxo: niñito; etxetxo: casita xelebre: original, extravagante
sumatu: 1. notar, percibir. 2. olfatear txoko: rincón xelebrekeria: extravagancia
susmagarri: sospechoso txorakeria: idiotez, estupidez xentimo: céntimo
susmo: sospecha txori: pájaro xerra: 1. rebanada. 2. filete de carne
sustrai: raíz txorabiatu: marear, -ado ximel: dimin. de zimel. 1. marchito.
sutondo: parte cercana al fuego txoratu: diminutivo afectivo de zora- 2. rugoso, carniseco
ta: eta tu: perder el juicio, volverse loco xomorro: 1. bicho, insecto. 2. perso­
tabako: tabaco (de emoción, alegría, etc.) na astuta
taberna: bar, taberna txoro: diminutivo afectivo de zoro: xoxo: dim. de zozo, tordo
talde: grupo chiflado, chalado, idiota xuhur: tacaño, agarrado
taldeka: por (en) grupos txukun: ordenado, aseado -z gero: 1. después de, desde que
tanta: gota txukundu: adecentar, asear (temporal)
-tari: sufijo que expresa sujeto dedi­ txunditu: asombrarse, -ado ezkonduz gero han bizi dirá: des­
cado a una profesión o actividad: txuri: diminutivo de zuri de que se casaron viven allí
ehiztari, agintari, etc. -tzaile: sufijo que deriva nombres de 2. si (condicional)
-tasun: sufijo que deriva nombres agente: antolatzaile, laguntzaile, nahi izanez gero, egingo du: si
abstractos: handitasun, ederta- etc. quiere, lo hará
sun, etc. uda: verano 3. puesto que, como (causal)
teilatu: tejado udaberri: primavera gurea denez gero, eramango
telebista: televisión udal: ayuntamiento dugu: como es nuestro, nos lo lle­
telefono: teléfono udal-: municipal varemos
tol: interjección de llamada al hom­ udal langileak: empleados muni­ zabal: ancho
bre cipales zabalik: abierto de par en par
toki: sitio, lugar udaldi: época estival, veraneo zabaldu: 1. extender, ensanchar.
tonto: tonto udaletxe: casa consistorial 2. abrir
tontokeria: tontería udazken: otoño zabar: negligente, descuidado
topo egin: encontrarse (con) ugari: abundante, mucho zabarkeria: negligencia, desidia
tori: toma, coge (imperat.) iturri ugari dago: hay muchas zahar: viejo
totel: tartamudo fuentes zahartu: envejecer, -ido
tratu: trato iturri ugaria da: es una fuente zail: difícil
trebe: hábil, diestro abundante zain: vena
trebetasun: habilidad, destreza ugazaba: patrón, amo zain egon: estar aguardando, espe­
tren: tren uholde: inundación rando
trenbide: ferrocarril ukatu: negar, negado zaindu: cuidar, vigilar
tresna: herramienta, aparato ulertu: comprender, entender zakar: 1. rudo, tosco, desabrido.
trinko: espeso, denso ume: niño, -a 2. basura
triste: triste umekeria: chiquillada itsaso zakarra: mar agitada
trumoi: trueno umore: humor zakar ontzi: cubo de basura
trumoi hots: ruido de trueno unibertsitate: universidad zakil: 1. pene. 2. majadero, tonto
-tsu: sufijo que expresa poseedor de une: momento zaku: saco
algo en abundancia: indartsu, untzi: Vid. ontzi zakur: perro
bizartsu, etc. ur: agua zalantza: duda, vacilación
-tu: sufijo que deriva verbos (partici­ urdin: azul zalantzarik gabe: sin duda
pios): argitu, etxeratu, etc. urduri: nervioso zalaparta: alboroto, desorden
tutik ez: absolutamente nada urratu: desgarrar, -ado zaldi: caballo
tutik ez daki: no tiene ni ¡dea urre: oro -zale: sufijo que significa dedicado o
txabola: chabola, cabaña urrezko: de oro aficionado a algo: arrantzale,
txakur: diminutivo de zakur urri: 1. escaso. 2. octubre mendizale, etc.
txaloak jo: aplaudir urruti: lejos zaletasun: afición
txanpain: champán urtaro: estación del año zamar: zamarra, chaquetón
txanpon: moneda urtarril: enero zapaldu: aplastar, pisar
txantxa: chanza, broma urte: año zaparrada: chaparrón
txantxetan: en broma joan den urtean: el año pasado zapata: zapato
ez da txantxetakoa : no es para datorren urtean: el año que viene zapi: trapo, pañuelo
bromas urtez urte: de año en año zarata: 1. ruido. 2. bulla
txapel: boina urteberri: día de Año Nuevo zarpail: 1. tosco. 2. andrajoso
txapeldun: 1. persona que usa boina. urtebete: año (completo) zati: trozo, pedazo, parte
2. campeón urtebetetze: cumpleaños zatitu: partir, hacer pedazos
txapelketa: campeonato urtetsu: que tiene años, añoso zazpi: siete
txar: malo (de mala calidad) urtu: derretirse zaudel: ¡estáte! ¡espera!
txartel: billete, boleto, cédula usain: olor zaude piska batí: ¡espera un
txatxu: insustancial uso: paloma poco!
txerri: diminutivo de zerri usté: opinión, creencia, esperanza zaude lasai!: ¡estáte tranquilo!
txertatu: injertar nere ustez: en mi opinión zaunka: ladrido
txiki: pequeño usté ustela: vana esperanza zaunkaka: ladrando
txikitan: de pequeño usté izan: creer, esperar, pensar zauri: herida, llaga
txikitandik: desde pequeño zer usté duzu?: ¿qué (te) crees? zauritu: herir, -ido
txikikeria: pequeñez, mezquindad ez dut usté etorriko denik: no zebilen: pasado de dabil
tximinia: chimenea
creo que venga zebiltzan: pasado de dabiltza
tximino: mono, simio ustel: podrido, corrompido zegoen: pasado de dago
tximista: rayo usteldu: pudrirse, corromperse, -ido zehar (-an): a través (de)
txintxo: obediente, formalito ustelkeria: podredumbre, corrupción basoan zehar: a través del bosque

287
zeharo: totalmente, completamente zerrikeria: marranada, cerdada fisikazko (liburua), etc.

zein: cual, quien zeru: cielo zomorro: bicho, insecto

zein ederkil: ¡qué bien! zetorren: pasado de dator zopa: sopa
zekarren: pasado de dakar zeuden: pasado de daude zor: deuda
zekien: pasado de daki zeukan: pasado de dauka zor izan: deber
zekiten: pasado de dakite zezen: toro zenbat zor dizut?: ¿cuánto te

zelai: prado, llanura zigarro: cigarro debo?

zenbaki: número zigor: castigo zorabio: mareo, vértigo
zenbait: algunos, varios zigortu: castigar zorabiatu: marearse
zenbait lagun: algunas personas zihoan: pasado de doa zoragarri: encantador, maravilloso
zenbait momentutan: en algunos zihoalarik: mientras iba, yendo zoraldi: locura

momentos zihoazen: pasado de doaz zoratu: enloquecer

zenbakarren: el de cuántos zikin: 1. suciedad, mancha. 2. sucio zorion: felicidad
zenbakarrena iritsi da?: ¿en qué zikindu: ensuciar zorionez: afortunadamente
puesto ha llegado? zikinkeria: suciedad, porquería zoriontsu: feliz
zenbat: cuánto(s) zilar: plata zoritxar: desgracia
zenbat kilo?: ¿cuántos kilos? zilarrezko: de plata zoritxarrez: por desgracia
zer: qué zimel: 1. marchito. 2. rugoso, carni­ zoro: loco, demente
zergatik: por qué seco, enjuto zorrotz: 1. afilado, agudo. 2. perspi­
zertan: en qué zimur: arruga caz; exigente
zertara: a qué zimurtu: arrugar, -ado zorroztu: afilar
zertarako: para qué zine(ma): cine zortzi: ocho
zertaz: acerca de qué, sobre qué zinegotzi: concejal zozo: 1. tordo, mirlo. 2. bobo
zer esanik ez: ni qué decir zinemaldi: festival de cine zozokeria: bobada
ez dago zer eginik: no hay nada zintzilik: colgando zu: tú, usted
que hacer zintzo: honrado, leal, formal zubi: puente
ez dago zertaz kezkaturik: no hay zintzoki: honradamente, lealmen­ zuek: vosotros, ustedes
de qué preocuparse te zuen: vuestro, de Vds.
zer moduz?: ¿qué tal? zintzotasun: honradez, lealtad zuhaitz: árbol
zera...: muletilla empleada cuando zion: pasado de dio zuhur: prudente
no se encuentra o quiere evitarse zioten: pasado de diote zuhurtasun: prudencia
la palabra apropiada: "esto...", "es­ zirikatu: tentar zulatu: 1. agujerear. 2. pinchar
ta cosa...", etc. zirriborro: garabato zulo: agujero
bai zeraI: ¡quiá!, ¡ni pensarlo! zital: canalla, vil, cruel zure: tuyo, tu, de Vd.
zerbait: algo zitalkeria: vileza, canallada zuri: blanco
zerbitzari: servidor zitzaien: pasado de zaie zuritu: 1. blanquear. 2. pelar, mondar
zerbitzu: servicio zitzaion: pasado de zaio zutik: de pie
zeren (eta): porque ziur: seguro zuzen: derecho
zergatik: por qué -zko: sufijo compuesto (z + ko) que zuzendari: director
zerraldo erori: caer desplomado indica la materia con que se ha zuzendu: 1. dirigir. 2. rectificar,
zerrenda: lista, franja hecho algo, sobre la que versa enderezar
zerri: cerdo algo, etc.: harrizko, egurrezko.

288
 ERDARA-EUSKARA
abajo: behe alrededor: inguru asco: nazka, higuin
abandonar, -ado: utz¡ alumno: ikasle asesino: hiltzaile
abandonar de inmediato: bertan allí: han así:
behera utzi allí mismo: hantxe; han bertan de este modo: honela
abandonado (de aspecto): arlóte, alto: altu, garai, goi de ese modo: hórrela
zarpail, narras amanecer: eguna argitu de aquel modo: hala
abierto: 1. ireki. 2. zabaldu amanecer (madrugada): egunsenti como éste: honelako(a)
totalmente abierto: zabal-zabalik amar: malte izan como ése: horrelako(a)

ablandar: bigundu ambiente: giro como aquél: halako(a)

abogado: abokatu, legegizon amigo: lagun, adiskide asiento: aulki
abril: apiril amo: 1. (dueño) jabe. 2. (patrón) aspecto: itxura
abrir: 1. ireki. 2. (totalmente) zabal­ nagusi, ugazaba asquearse, -ado: nazkatu, higuindu
du anciana: atso zahar asqueroso: nazkagarri, higuingarri
abuela: amona anciano: agure astucia: maltzurkeria
abuelo: aitona ancho: zabal astuto: maltzur
los abuelos (ambos): aiton-amo- andar: ¡bilí asunto: 1. arazo. 2. (tema) gai
nak andrajoso: zarpail asustar(se): beldurtu, izutu, ikaratu
abundante: ugari animal: animalia atacar: eraso
aburrir(se), -ido: aspertu animal (ganado): abere ataque: eraso
acabar: bukatu, amaitu anochecer (el): arrats, iluntze atar, -ado: lotu
accidente: istripu anterior: aurreko, lehengo atención: arreta
aceite: olio anteayer: herenegun atrás: atze
acercar(se): hurbildu antes: lehen parte de atrás: atze(k)alde
acero: altzairu antes de -: 1. - baino lehen(ago). atrasar, -ado: atzeratu
acostumbrar, -ado: ohitu 2. - aurretik atreverse: ausartu
adecuado: egoki antes de comer: bazkaldu baino atrevido: ausart
adelantar: aurreratu lehen; bazkal(du) aurretik auto: auto, beribil
adelante: aurrera cuanto antes: lehenbailehen autor: egile
adelgazar: argaldu, flakatu antiguo: antzinako, aspaldiko autobús: autobús
además: gainera año: urte averiar: hondatu
adornar: apaindu este año: aurten avión: hegazkin
adueñarse: jabetu el año pasado: igaz; joan den ur- ayer: atzo
aeropuerto: aireportu tean ayuda: laguntza
afición: zaletasun el año que viene: datorren urtean ayudar: lagundu
aficionado: zale, -zale año (completo): urtebete ayuntamiento: udal
afilado: zorrotz apacible: baketsu casa consistorial: udaletxe
afilar: zorroztu apagar, -ado: itzali azada: aitzur
agarrar: heldu aparecer -ido: 1. agertu, azaldu. azote: 1. zigor. 2. (en el trasero):
agosto: abuztu 2. (estar a la vista): ageri izan, ipurdiko
agotarse, -ado: 1. (cansarse) neka- nabari izan azul: urdin
tu, leher egin aplaudir: txaloak jo baile: dantza
2. (acabarse) agortu aprender: ikasi tiempo de baile: dantzaldi
agradable: atsegin apretar: estutu lugar de baile: dantzaleku
agua: ur apropiarse: jabetu bajar: jaitsi
agudo: zorrotz apuesta: apustu balcón: balkoi
aguja: orratz apurado: larri balda: apal
aguja de coser: jostorratz apurarse: larritu, estutu balón: baloi
agujerear: zulatu apuro: estuasun, estualdi; larritasun, ballena: balea
agujero: zulo larrialdi banco (asiento): aulki
ahí: hor aquél, -Ha, -lio: hura banco (de finanzas): banku
ahí mismo: hortxe, hor bertan aquel mismo: huraxe edificio de banco: banketxe
ahogar(se): ito aquí: hemen bar: taberna, ostatu
ahora: orain aquí mismo: hementxe, hemen barato: merke
por ahora: oraingoz bertan barba: bizar
aire: aire, haize árbol: 1. zuhaitz. 2. (frutal) arbola barbilla (mentón): kokots
alargar: luzatu arma: arma barbudo: bizardun
Alava: Araba arreglado (acicalado): apain, txukun barco: (itsas) ontzi, barku
alavés: arabar arreglar, -ado: 1. (reparar) konpon- barrio: auzo, auzune
alboroto: zarata, iskanbila, zalaparta du. 2. (asear) txukundu barro: lohi, lokatz
alcalde: alkate arreglo: konponketa bastante: nahiko, samar, aski
alegre: alai arrepentimiento: damu bastante grande: nahiko handia;
alegría: poz, alaitasun arrepentirse: damu izan, damutu handi samarra
algo: zerbait arriba: goi- ¡basta!: nahikoal, askil
alguien: norbait (a) arriba: gora basura: zakar, zabor
algún: 1. -en bat arrinconar, -ado: baztertu, zokoratu batalla: gudu
algún hombre: gizonen bat arrodillarse: belaunikatu beber: edan
algunos hombres: gizonen batzuk arrojar: bota, jaurti bebida: edan, edari
2. algunos: batzu(k), zenbait arroyo: erreka besar: musu eman
algunas cosas: gauza batzuk; zen­ arruga: zimur beso: musu
bait gauza arrugar, -ado: zimurtu bien: ondo, ongi
aliento: amasa asa: kirten muy bien: oso ondo, ederki
alimento: janari asar: erre bienhechor: ongile

289
 capaz: gauza, gai tarea) ekin
Bilbao: Bilbo
cara (rostro): aurpegi ha comenzado a trabajar: lanean
blanco: zuri, txuri
caracol: karakol, marraskilo hasi da; lanari ekin dio
blando: bigun
caramelo: goxo, goxoki comer: jan
bobada: zozokeria, lelokeria
carcajada: (barre) algara comer al mediodía: bazkaldu
bobo: zozo, lelo
cárcel: kartzela, espetxe momento después de comer:
boca: aho
carnaval(es): ¡hauteri(ak) bazkalondo
boda: eztai
carne: haragi comida: jan, janari
bofetada: belarrondoko, masailako,
carnicería: harategi comida del mediodía: bazkari
muturreko
caro: garesti comienzo: hasiera
boina: txapel
carretera: errepide, kamino cómo (interrogativo): 1. ñola (pre­
bolígrafo: bolígrafo
carro: gurdi, orga gunta modo)
bolsa: poltsa
carta: eskutitz, gutun ñola dabil?: ¿cómo anda?
bolsillo: poltsiko, patrika
2. nolako (pregunta cualidad)
bolso: poltso cartera: kartera
nolakoa da?: ¿cómo es?
bonito: polit casa: etxe
casarse: ezkondu como (comparativo): 1. bezala (com­
borde: ertz
caserío: baserri para modo)
borracho: mozkor
casero: baserritar anda como tú: zu bezala dabil
bosque: baso, oihan
casi: ¡a como esto: honela
bote: pote
castellano (idioma): 1. gaztelania. como eso: hórrela
botella: botila
2. erdara como aquello: hala
brazo: beso
en castellano: erdaraz como es debido: behar (den)
breve: labur
castellano(parlante): erdaldun bezala
brillo: distira
castigar: zigortu como se puede: ahal (den) bezala
broma: broma, txantxa
castigo: zigor 2. bezalako (compara cualidad)
en broma: txantxetan
castillo: gaztelu es como tú: zu bezalakoa da
brotar: sortu
caza: ehiza como esto: honelako(a)
bruja: sorgin
cazador: ehiztari como eso: horrelako(a)
brujería: sorginkeria
cazar: harrapatu como aquello: halako(a)
bueno: on
andar de caza: ehizan ibili como es debido: behar (den)
buenos días: egunon
cena: afari bezalako(a)
buenas tardes: arratsaldeon
cenar: afaldu como se puede: ahal (den) beza-
buenas noches: gabon
momento después de cenar: afa- la(koa)
buey: ¡di
londo como (causal): -(e)nez (gero)
bulla: zarata, iskanbila, zalaparta
ceniza: hauts, errauts como es barato, lo comprare­
burrada: astakeria
cerca: hurbil mos: merkea denez (gero), erosiko
burro: asto
buscar: bilatu cerdada: zerrikeria dugu
andar en busca: bila ¡bilí cerdo: zerri, txerri compadecerse: erruki izan, errukitu

caballo: zaldi cerilla: poxpolu compañero: lagun

cerrar, -ado: itxi compasión: erruki
cabeza: buru
cerveza: garagardo digno de compasión: errukarri
cabo (al - de): -en buruan
al cabo de tres días: hiru egunen cesto: otarre, saski completamente: erabat, zeharo

buruan ciego: itsu completar: osatu

cabra: ahuntz cien: ehun comprador: erosle

caca: kaka cigarro: zigarro comprar: erosi

cacique: jauntxo cima: gailur, tontor, gain compra: erosketa

cada: bakoitz cinco: bost comprender: ulertu, konprenitu

cada uno: 1. bakoitz. 2. norbera cincuenta: berrogeitamar comunicar: adierazi, jakin arazi

cada vez más -: gero eta -ago cine: zine, zinema concejal: zinegotzi

cada vez más tarde: gero eta cintura: gerri concurso: 1. lehiaketa. 2. (campeo­

beranduago cinturón: gerriko nato) txapelketa. 3. (con premios)

cadena: katea citar (mencionar): aipatu sariketa

caer: erori ciudad: hiri conducir: gidatu
café: kafe claro (luminoso): argi confesar: aitortu
café con leche: kafesne ¡claro! (sin duda): noski!, jakinaI conflicto: 1. istilu. 2. gatazka

caldo: salda clase (tipo): mota, moeta; era conforme: konforme, ados

calentador: berogailu ¿de qué clase es?: nolakoa da? conjunto: pnultzo, talde

calentar: berotu de otra clase, distinto: bestela- conocer: ezagutu

caliente: bero ko(a) conocido: ezagun
calor: bero, berotasun clase (lección): klase, eskola consecuencia: ondorio
callado: isil dar clase: eskola eman conseguir: lortu, iritsi
callar(se): isildu clase (aula): (ikas)gela contar: kontatu
callando: isilik clavo: iltze contento (estar): pozik (egon)
calle: kale cobijo: aterpe contestar: erantzun
cama: ohe cobrar: kobratu continuamente: eten gabe
cambiar: aldatu cocer: egosi continuar: 1. (seguir) jarraitu, segi-
camino: bidé colocar: ipini, jarri (tu). 2. (durar, permanecer) iraun

camisa: alkandora cocina: sukalde contra: kontra, aurka

campechano: jator coche: kotxe, beribil convenir (venir bien): komeni izan
campeón: txapeldun coger: hartu convertir: bihurtu
campeonato: txapelketa cojo: herren, koju conversación: elkarrizketa
campo (de siembra): soro colocar: jarri, ipini convidar: gonbidatu
cansancio: neke color: kolore, margo corazón: bihotz
cansar(se), -ado: nekatu comarca: lurralde, eskualde corona: koroa
cantar: kantatu, abestu combate: 1. borroka. 2. (batalla) corredor (pedestre): korrikalart
canto (canción): kantu, abesti gudu correr: korrika egin, laster egin
cantor: kantari, abeslari comenzar: 1. hasi. 2. (acometer una corriendo: korrika; lasterka

290
 empezar a correr: korrika hasi deber (tener deuda): zor izan dificultad: eragozpen, zailtasun, oz-
cortar: 1. ebaki, moztu. 2. (acortar) ¿cuánto te debo?: zenbat zor topo
dizut? dinero: diru
moztu
corte: 1. (incisión) ebaki. 2. (pausa) dios: jainko
débil: ahul
director: zuzendari
eten debilitar, -ado: ahuldu
decidir, -ido: erabaki dirigir: zuzendu
corto: -motz
discurso: hitzaldi, mintzaldi
cosa: gauza decir: esan
cosecha: uzta tal como (hemos) dicho: esan discusión: eztabaida

coser: josi disgusto: nahigabe, atsekabe

bezala
costumbre: ohitura distinto: bestelako
según dicen: diotenez
coz: ostiko a decir verdad: egia esan diversión: jolas

creador: sortzaile doler: min izan (egin, eman)

dedo: behatz
creer (dar crédito): sinetsi, sinistu me duele: min(a) dut
dejar: utzi
no te creo: ez dizut sinesten me hace daño: min egiten (ema-
delante: aurre
creer (opinar, esperar): usté izan ten) dit
delantera (parte -): aurre(k)alde
creo que es asi: hórrela déla usté dolor: 1. min. 2. (sufrimiento) oinaze
delantero: aurreko
dut dolor de cabeza: buruko min
delgado: 1. (flaco) argal. 2. (fino)
crepúsculo: 1. (amanecer) egunsen- dominar: menderatu
mehe
ti. 2. (anochecer) ilunabar domingo: ¡gande
demás (lo): gainerako
criada: neskame donde: non
demasiado: gehiegi, -egi
criado: morroi de dónde (sin movimiento): ñon­
es demasiado: gehiegi da
cruz: gurutze demasiada gente: jende gehiegi go
cuál: zein ¿de dónde eres?: nongoa zara?
demasiado caro: garestiegi
cualquier(a): edozein de (desde, por) donde: nondik
demonio: deabru ¿de dónde vienes?: nondik zatoz?
cuando: noiz
denso: trinko a dónde: ñora
de cuándo: noizko
dentro: barru, barne a donde quién: norengana
desde cuándo: noiztik
deporte: kirola hasta dónde: noraino
para cuándo: noizko
derecha (la): eskuin hacia dónde: norantz
para cuando (vino): (etorri) ordu-
derecho (recto): zuzen
ko; etorri zeneko dormido:
derecho (facultad): eskubide estar dormido: lo egon
cuando...: -(e)nean
derretirse: urtu quedarse dormido: lo gelditu
cuando vino: etorri zenean
desanimarse, -ado: etsi dormir: lo egin
cuánto(s): zenbat
desaparecer: desagertu, suntsitu irse a dormir: lotara joan
¿cuántos kilos?: zenbat kilo?
desayunar: gosaldu dormitorio: logela
cuarenta: berrogel
desayuno: gosari doscientos: berrehun
cuarto (habitación): gela
descansar: atseden hartu duda: duda, zalantza
cuarto (fracción): laurden
descanso: atseden dueño: jabe
cuatro: lau
desde:
cubrir: estali dulce: gozo
desde cuándo: noiztik dureza: 1. gogortasun. 2. (crueldad)
cuchara: goilare
desde dónde: nondik
cuchillo: labana, ganibeta gogorkeria
desde hace tiempo: aspalditik
cuello: lepo duro: gogor ,
cuenta: kontu desesperar, -ado: etsi echar: bota, jaurti
cuento: ipuin, kontu desgarrar: urratu edad: adin
cuerda: soka desgracia: zoritxar, ezbehar ejemplo: adibide
cuerno: adar por desgracia: zoritxarrez por ejemplo: adibidez
deshacer: desegin ejercicio: ariketa
cuerpo: gorputz
cuidar: zaindu desigual: derberdin ejército: armada
cuidado: kontu, arreta, ardura despacio: poliki, astiro él, ella: hau, hori, hura
¡cuidado!: kontuz! despertar: esnatu el mismo: bera
culo: ipurdi desprecio: mespretxu elección: aukera
culebra: suge despreocupado: axolagabe, ardura- elecciones (votaciones): hautes-
culpa: erru gabe kundeak
culpable: errudun después: ondoren, gero elegante: dotore
cumbre: gailur destacado: nabarmen elegir: aukeratu
cumplir: bete desvergonzado: lotsagabe embarazada: haurdun
cura (sacerdote): apaiz desvergüenza: lotsagabekeria emborrachar(se): mozkortu
curar: sendatu, osatu detenerse: gelditu emocionar: hunkitu
cursillo (de aprendizaje): ikastaldi detrás: atze empezar: 1. hasi (zertan). 2. acome­
chaparrón: zaparrada, eurijasa deuda: zor ter una tarea: ekin (zeri)
chaval: mutiko, mutilkoskor devolver: itzuli, bihurtu ha empezado a trabajar: lanean
chavalita: neskatxa, neskatila, nes- día: egun hasi da; lanari ekin dio
kato todos los dias: egunero empresario: enpresari
chica: neska el día pasado: joan den egunean; empujar: bultza egin, bultzatu
chico: mutil lehengo egunean empujando: bultzaka
chico(s) y chica(s): neska-mutilak diablo: deabru en cambio: ordea, berriz
chimenea: tximinia dibujo: marrazki encender, -ido: piztu
chiquillada: umekeria diccionario: hiztegi encima: gain-
daño (perjuicio): kalte diciembre: abendu encinta: haurdun
daño (dolor): min dicho: 1. esan. 2. (sentencia) esaera encontrar (hallar): aurkitu
dar, dado: eman diente: hortz encontrarse (con): topo egin
dar a entender: adierazi diez: hamar enderezar: zuzendu
darse cuenta: konturatu, ohartu diferencia: alde endurecer: gogortu
dar la hora: ordua jo mucha diferencia: alde handia enemigo: etsai
debajo: azpi diferente: bestelako enero: urtarril
deber (hacer algo): - behar izan difícil: zail enfadado: haserre
debo ir: joan behar dut difícilmente: nekez enfadarse: haserretu

291
enfado: haserre euskera: euskara ganado doméstico: abere
enfermar: gaisotu en euskera: euskaraz ganador: irabazle
enfermedad: gaisotasun, eritasun traducir al euskera: euskaratu ganar: irabazi

enfermo: gaiso examen: azterketa garabato: zirriborro

enflaquecer: flakatu, argaldu examinar: aztertu gasolina: gasolina

enfrente: aurre- excelente: bikain generalmente: gehienetan

enfriar: hoztu excepto: (izan) ezik genio: 1. jenio. 2. haserre

engañar: enganiatu, iruzur egin todos excepto éste: denak hau gente: jende
engordar: gizendu izan ezik; hau ez beste guztiak gesto: keinu
enloquecer, -ido: zoratu, txoratu; exceso: gehiegikeria gobernante: gobernad, agintari

erotu excusa: aitzakia golpe: kolpe

enorme: sekulako, egundoko, ikara- experiencia: esperientzia gordo: 1. gizen. 2. (grueso) lodi
garri, izugarri explicar: adierazi, azaldu regordete: potolo
enriquecer: aberastu expresar: adierazi gota: tanta
enrojecer: gorritu, gorri jarri extrañar(se): harritu gracias: eskerrak
enseguida: berehala, laster, segituan extraño: harrigarri muchas gracias: eskerrik asko;
enseñar (mostrar): erakutsi fábrica: lantegi, fabrika mila esker
enseñar (instruir): irakatsi fácil: erraz grada: maila
ensuciar: zikindu falda: gona grado (categoría, nivel): maila
entender: ulertu, aditu falsedad: faltsukeria grande: handi, haundi
entonces: orduan falso: faltsu grave: larri
entonces mismo: orduantxe fallar: huts egin grito: oihu, garrasi, deiadar
de entonces: orduko familia: familia grueso: lodi
para entonces: ordu(ra)ko famoso: famatu, ospetsu grupo: talde, multzo
hasta entonces: ordura arte fatuo: ergel, txoro guardar: gorde
desde entonces: ordutik, harrez- favor: mesede, fabore guerra: gerra
kero, handik aurrera por favor: mesedez; faborez guiar: gidatu
entrada: sarrera favor (a - de): -en alde Guipúzcoa: Gipuzkoa
entrar, -ado: sartu febrero: otsail guipuzcoano: gipuzkoar
enviar, -ado: bidali feliz: zoriontsu gustar: gustatu, atsegin izan
envolver: bildu feo: itsusi hábil: trebe, iaio
envuelto: bildu ferrocarril: trenbide habilidad: trebetasun
época: garai, aldi, sasoi festival: jaialdi habitación: gela
escalera: eskailera fiesta: jai, festa hablador: berritsu, hitzontzi
escampado (estar): aterí (egon) fila: Ierro hablar: hitz egin, mintzatu
escampar: atertu filete: xerra hacer: egin
ha dejado de llover: atertu du fin: 1. azken. 2. bukaera se casó hace un año: duela urte-
esconder: izkutatu, gorde por (al) fin: azkenean bete ezkondu zen; orain déla urte-
escribir, -ito: idatzi finalidad: helburu bete ezkondu zen; orain urtebete
escritor: idazle fino: 1. (delicado) fin. 2. (delgado) ezkondu zen
escuchar: entzun mehe hace un año que se casó: urtebe­
escuela: eskola flaco: argal, flako te da ezkondu zela
ese, -a, -o: hori flojo (débil): makal hacha: aizkora
eso mismo: horixe flor: lore hambre: gose
esforzarse, -ado: saiatu follón: 1. (conflicto) istilu. 2. (albo­ tengo hambre: gose naiz
espalda: bizkar roto) iskanbila, zalaparta estoy de hambre: goseak nago
especial: berezi formal: zintzo, txintxo hasta: arte, -raino
especialmente: bereziki foto(grafía): argazki hasta luego: gero arte
espectador: ikusle francamente: benetan, egi(a)tan hasta casa: etxeraino
espejo: ¡spilu frase: esaldi, perpaus hecho: egin
esperanza: itxaropen freír, -ito: frejitu helar: izotz egin
esperar (aguardar): 1. itxaron, itxoin frente (la): bekoki, kopeta helarse, -ado: izoztu
¡espera un poco!: itxaron apur frente (en): aurre herida (llaga): zauri
bat!, itxoin piska bat!, zaude piska frente a frente: aurrez aurre herir, -ido: zauritu
bat! frío: hotz hermana (de hombre): arreba
2. (estar aguardando) zain egon hace mucho frío: hotz handia hermana (de mujer): ahizpa
esperar (creer que): usté izan, espe­ dago hermano: anaia
ro izan estoy de frío: hotzak nago hermanos (hermano y hermana):
espeso: 1. (grueso, pastoso) lodi. 2. frontón: pilota leku, frontoi anai-arrebak
(cerrado, tupido) trinko frotar: igurtzi hermoso: eder
esquina: 1. izkina. 2. (rincón) bazter, fruta: fruta hermosura: edertasun
txoko fruto: fruitu herramienta: tresna
estación: geltoki fuego: su hervir: irakin (zerk)
estar: izan, egon fuente: iturri el agua ha hervido: urak irakin du
estar haciendo algo: ari izan fuera: kanpo hierba: belar
estar dormido: lo egon fuerte: 1. indartsu. 2. sendo hierro: burdina
estar enfermo: gaiso egon fuertemente: gogor, indartsu de hierro: burdinazko
estar aguardando: zain egon' fuerza: indar hija: alaba
estar quieto: geldi egon abuso de fuerza: indarkeria hijo: seme
estar de pie: zutik egon fumador: erretzaile los hijos = hijo(s) e hija(s):
este, -a, -o: hau fumar: erre seme-alabak
éste mismo: hauxe gafas: betaurrekoak hoja (vegetal): hosto, orri
estrecho: estu gallina: olio hoja (de papel): orri
estropear: hondatu gallinero: oilategi hombre: gizon
estudiante: ikasle gallo: oilar hombro: sorbalda, bizkar
estudiar: ikasi gana: gogo homenaje: omenaldi
estúpido: ergel ganas de comer: jateko gogoa honrado: zintzo

292
 hora: ordu largo: luze de ninguna manera: ¡ñola (ere) +
¿qué hora es?: ze ordu da? leche: esne ez
¿a qué hora?: ze ordutan? lector: irakurle de una u otra manera: ñola edo
hortaliza: barazki leer: irakurri hala
hoy: gaur, egun lejos: urruti mango: kirten
hueco: hutsune lengua: mihi, mingain mano: esku
huerta: baratza lengua (idioma): hizkuntza manojo: sorta
hueso: hezur lentes: betaurrekoak máquina: makina
huevo: arrautza, arraultze lento: motel mar: itsaso
huir: ihes egin leñador: egurgile, aizkolari marcharse: alde egin
ir huyendo: ihesi joan levantar: 1. jaiki, altxa(tu). 2. jaso marearse: zorabiatu
humilde: apal, umil ley: lege marido: señar
humor: umore libro: liburu marinero: marinel
idas y venidas: joan-etorriak liebre: erbi marrón: marroi
idea: ideia ligero: arin martes: astearte
idiota: txoro, ergel límite: muga martillo: mailu
idiotez: txorakeria limón: limoi marzo: martxo
iglesia: eliza limpiar: garbitu más: gehiago, -ago
ignorante: ezjakin limpieza: 1. garbitasuna. 2. (acción A es más que B: A B baino gehia­
igual: berdin de limpiar) garbiketa go da
imagen: irudi limpio: garbi A es más bonito que B: A B baino
imbécil: ergel, txoro línea: Ierro politagoa da
imbecilidad: ergelkeria listo: azkar matar: hil
importancia: axola, garrantzi lobo: otso matrimonio (pareja):
importante: garrantzitsu, inportante loco: ero; zoro, txoro senar-emazteak
es muy importante: axola handia locura: erokeria, zorakeria matrimonio (boda): ezkontza
du lucha: borroka máximo: 1. gehien. 2. handien
importar: axola izan, inporta izan luchador: borrokolari mayo: maiatz
no me importa: ez zait axola; ez luchar: borroka egin, borrokatu mayor: 1. (comparativo) handiago
zait inporta luego: gero A es mayor que B: A B baino han-
inadecuado: desegoki lugar: toki, leku diagoa da
inclinarse, -ado: makurtu en lugar de: -en ordez 2. (superlativo) handien
infeliz: 1. gaixo. 2. (hombre) gizarajo luna: ilargi A es el mayor (de todos): A (de-
infierno: infernu lunes: astelehen netan) handiena da
influencia: eragin luz: argi la mayor parte (del tiempo):
inglés: ingeles llamar: deitu, dei egin (denbora) gehiena
injertar: txertatu llamativo: nabarmen mayoría: gehiena(k)
injuria: ¡rain llave: giltza la mayoría de la gente: jende
inteligente: argi llegar: iritsi, heldu, ailegatu gehiena
intención: asmo llenar: bete vino la mayoría: gehienak etorri
interior: barru, barne lleno: bete ziren
inútilmente: alferrik llevar: eraman
medianoche: gauerdi
inventar: asmatu llorar: negar egin
medias:
invierno: negu llorando: negarrez
repartir a medias: erdi baña egin
ir: 1. joan. 2. irse, marcharse: alde llover: euria egin, euria ari izan
medicina: botika, sendagai
egin llueve: euria ari du
médico: mediku, sendagile
izquierda: ezker ha dejado de llover: atertu du
medida: neurri
jaleo: 1. (conflicto) istilu. 2. (alboro­ no llueve: aterí dago
medio: erdi
to) iskanbila, zalaparta lluvia: euri
por medio de: -en bidez
jarra: pitxer, txarro madera: egur, zur
jaula: kaiola mediodía: eguerdi
de madera: egurrezko
jefe: nagusi, buru ' medir: neurtu
madre: ama
jersey: jertse, elastiko mejor (comparativo): 1. (adjetivo)
madurar: heldu
joven: gazte hobe
maestra: maistra
de joven: gaztetan A es mejor que B: A B baino
m. de ikastola: andereño
juego: 1. joko. 2. (diversión) jolas hobea da
maestro: maisu
jueves: ostegun 2. (adverbio): hobeto
maíz: arto
jugar: 1. jokatu. 2. (divertirse) jolas mal (súst.): 1. gaitz. 2. kalte, oker A vive mejor que B: A B baino
egin, jolastu mal (adj.): vid. malo hobeto bizi da
estar jugando: jolasean ari izan mal (adv.): gaizki, oker, txarto mejor (superlativo): onen(a)
juguete: jostailu maldad: gaiztakeria A es el mejor (de todos): A da
julio: uztail maldecir: madarikatu (denetan) onena
junio: ekain maldito: madarikatu mencionar: aipatu
juntar: bildu, elkartu malechor: gaizkile menear: 1. astindu. 2. eragin
junto a: ondo, aldamen malo (de calidad): txar menos: gutxiago
junto a casa: etxe ondoan malo (malvado): gaizto por lo menos: gutxienez, behin-
junto a ti: zure ondoan mañana (adv.): bihar tzat, behinik behin
juntos: elkarrekin mañana (la): goiz mentira: gezur
kilo: kilo mentiroso: gezurti
manejar: erabili
kilómetro: kilómetro menudo:
manera: era
labio: ezpain ¿de qué manera?: ñola? a menudo: askotan, maíz, sarri
labrador: nekazari, baserritar de esta manera: honela mercado: azoka
lado: alde, albo
de esa manera: hórrela merecer: merezi izan
al lado: ondoan, aldamenean de aquella manera: hala merluza: legatz
ladrido: zaunka
de otra manera: bestela mes: hil, hilabete
ladrón: lapur de alguna manera: nolabait el mes pasado: joan den hilean
lápiz: lapitz, arkatz de cualquier manera: nolanahi el mes que viene: datorren hilean

293
mesa: mahai naranja: laranja oscuridad: 1. ilun, iluntasuna. 2. ilun-

meter: sartu nariz: sudur pe

Navarra: Nafarroa oscuro: ilun
metro: metro
mezclar: nahasi, nahastu navarro: nafar otoño: udazken
miedo: 1. beldur. 2. (pavor) izu navidad(es): gabon(ak), eguberri(ak) otro: beste
tengo miedo: beldur naiz necesario: beharrezko otro: beste bat
mientras: bitartean necesitar: behar izan otros: beste batzuk
miércoles: asteazken necio: ergel, txoro el otro: bestea
mierda: kaka negar: ukatu en otra ocasión: beste batean
mil: mila negligente: zabar, axolagabe otras veces: beste batzuetan
milagro: miran, mirakulu negro: beltz de otra manera: bestela
millón: milioi nervioso: urduri de una u otra manera: ñola edo
minuto: minutu ni: ez ... ez ...; ezta (...) ere; eta ... ere ez hala
mío, mi: nere ni uno ni otro: ez bata, ez betea oveja: ardi
mirar: begiratu ni pensar: ezta pentsatu ere; pen- oyente: entzule
misa: meza tsatu ere ez paciencia: pazientzia, eramanpen
mismo: ber-, -xe nido: habí pacífico: bakezale, baketsu
éste mismo: hauxe niebla: laino padre: aita
ése mismo: horixe nieve: elur padres (ambos): gurasoak
aquél mismo: huraxe niño, -a: haur, ume País Vasco: Euskal herri
aquí mismo: hementxe, hemen- no: ez paja: lasto
(txe) bertan noche: gau pájaro: txori
ahí mismo: hortxe, hor(txe) bertan nombre: izen palabra: hitz
allí mismo: hantxe, han(txe) ber­ notar: sumatu, nabaritu palo: makila
tan noticia: berri, albiste, notizia paloma: uso
asimismo: honelaxe, horrelaxe, noventa: laurogeitamar Pamplona: lruñe-a
halaxe novia: andregai pan: ogi
ahora mismo: oraintxe (bertan) novio: senargai pantalones: frakak, galtzak
entonces mismo: orduantxe noviembre: azaro pañuelo: zapi
hoy mismo: gaur bertan nube: hodei pañuelo de nariz: mukizapi
entonces mismo: orduantxe nuestro: gure papel: paper
yo mismo: neu nueve: bederatzi paquete: pakete
tú mismo: zeu nuevo: berri parada (de transporte): geltoki
nosotros mismos: geu nuevamente: berriz, berriro paraguas: guardasol, euritako
vosotros mismos: zeuek número: zenbakl parar: gelditu
el mismo (hombre): (gizon) bera nunca: inoiz + ez; behinere + ez; sin parar: gelditu gabe; eten gabe
mitad: erdi sekula + ez (llover) sin parar: atertu gabe
moco: muki o: 1. edo (entre similares)
parecer: 1. iruditu. 2. eman
modista: jostun iré mañana o pasado: bihar edo parece: dirudi, ematen du
modo: era, modu etzl joango naiz según parece: dirudienez
Vid. manera 2. ala (en preguntas disyuntivas) ¿qué te parece?: zer iruditzen zai-
mojar, -ado: busti ¿vendrás mañana o pasado?:
zu?
molino: errota bihar ala etzi etorriko zara?
parecido (semejanza): antz
momento: momentu, une obedecer: obeditu
pared: pareta, horma
moneda: txanpon, diru obligar, -ado: behartu
pareja: bikote
mono: tximino obrero: langile
parte: 1. alde, parte. 2. zati
monte: mendi ocasión (oportunidad): aukera
parte delantera: aurre(k)alde
montón: 1. pila, pilo. 2. mordo ocuparse de: -z arduratu
parte trasera: atze(k)alde
morado: more, ubel ocurrir (suceder): gertatu
parte superior: goialde
morder: hozka egin ocurrirse: gogoratu, bururatu
parte inferior: behealde
morir: hil ochenta: laurogei
parte norte: iparralde
moto: moto ocho: zortzi
parte sur: hegoalde
mover: mugitu odiar: gorroto izan, gorrotatu
en ninguna parte: ¡non + ez
mucho: 1. asko. 2. ugari odio: gorroto
partido: partidu
mucho frío (calor...): hotz (bero...) oficina: bulego
partir: 1. (dividir) zatitu, puskatu.
handia oficio: lanbide, ogibide
2. (marchar) abiatu
mucho tiempo: denbora luzea ofrecer: eskaini
oír: entzun, aditu pasado mañana: etzi
mueble: haltzari
pasar: pasa(tu), ¡garó
muerte: heriotza ojo: begi
el (mes) pasado: joan den (hilean)
muerto: 1. hil. 2. hildako ola: olatu, uhin
mujer: emakume olor: usain el año pasado: ¡gaz
mujer (esposa): emazte olvidar: ahaztu pastor: artzain
municipal: udal- once: hamaika pata: hanka
casa consistorial: udaletxe opinión: iritzi patada: ostiko
guardia municipal: udaltzain orden (mandato): agindu paz: bake
muñeca (de la mano): eskumutur ordenar (mandar): agindu pecho: bular
muñeca (juguete): panpina organizador: antolatzaile pedazo: zati, puska
muro: horma organizar: antolatu hacer pedazos: zatitu, puskatu
música: musika oreja: belarri pedir: eskatu
muslo: ¡ztar orgullo: 1. harrotasun. 2. (soberbia) pegar: jo
muy: oso, txit harrokeria peinar: orraztu
nacer: jaio, sortu orgulloso: harro peine: orrazi
nacimiento: jaiotza orina: pix, txiz peladura: azal
nada: 1. ezer + ez; deus + ez; batere orinar: pix egin, txiza egin peligro: arrisku
+ ez. 2. huts(a) oro: urre pelo: ile
nadar: igeri egin de oro: urrezko pelota: pilota
nadie: inor (ere) + ez oscurecer: ilundu pensar: 1. pentsatu. 2. usté izan

294
 ni pensar: ezta pentsatu ere; pen- portarse: portatu quedarse: gelditu, geratu

tsatu ere ez posible: quemar: erre

peor: 1. okerrago, txarrago. 2. gaiz- lo más ... posible: ahalik (eta) ... querer (desear): nahi izan
-en(a) sin querer: nahi gabe
toago
pequeño: 1. txiki. 2. koskor pozo: putzu queriendo, a propósito: nahita;
perder, -ido: galdu precio: prezio apropos
perdonar, -ado: barkatu precisamente: hain zuzen ere querer (amar): maite izan

¡perdón!: barkatu! predilecto: kutun quien: ñor

perezoso: alfer, nagi preguntar: galdetu, galdegin sujeto de verbo trans.: nork
periódico: egunkari premio: sari a quién (indirecto): nori
perjuicio: kalte preferir: nahiago izan de quién: noren
perjudicial: kaltegarri preocupación: kezka, ardura con quién: norekin
permiso: baimep preocupante: kezkagarri para quién: norentzat
pero: baina, ordea preocuparse, -ado: adonde quién: norengana
perro: zakur, txakur 1. (inquietarse) kezkatu. a cerca de quién: nortaz
pesado: astun, pisu 2. (responsabilizarse) arduratu quieto: geldi

pesca: arrantza preparar: prestatu quizá: 1. behar bada, agian. 2. bali­

pescado: arrain pretexto: aitzakia teke
pescador: arrantzale primavera: udaberri quizá venga: etorriko da, behar
pescar: 1. arrantza egin. 2. harrapatu primeramente: lehenik, aurrenik, bada; baliteke etortzea

peseta: pezeta lehenbizi rabia: amorru

pesar (peso): pisatu primero: lehen(engo), lehenbizi(ko); rabiar: amorratu
¿cuánto pesa?: zenbat pisatzen aurren(eko) rabioso: amorratu
du? primo: lehengusu radio: irrati
pesar (arrepentimiento): damu principal: nagusi raíz: sustrai
pesar (arrepentirse): damu izan, principio: hasiera rama: adar
damutu prisa: presa rápido: azkar, agudo
de prisa: presaka ratón: sagú
peso: pisu profesor: irakasle rayo: tximista
petición: eske, eskari profundizar: sakondu razón: arrazoi
pez: arrain profundo: sakon rebaño (de ovejas): artalde

pico (de ave): moko prohibir, -ido: debekatu, galerazi recién -: -berri
picor: azkura prolongar: luzatu recién nacido: jaioberri

pie: oin prometer: agindu recién venido: etorriberri

a pie: oinez pronto: 1. laster. 2. azkar, agudo recipiente: ontzi
de pie: zutik proponer: proposatu recoger: 1. bildu. 2. jaso
piedra: harri protección: babes recompensa: sari
de piedra: harrizko prudencia: zuhurtasun reconocer: 1. (conocer) ezagutu.
piel (corteza): azal prudente: zuhur, burutsu 2. (confesar) aitortu
piel (cuero): larru puchero: lapiko, eltze recto: zuzen
pierna: hanka pueblo: herri redondo: biribil, borobil
pintor: pintore, margolari puente: zubi regata (de traineras): estropadak

pintura: pintura, margo puerro: porru registrar: miatu, arakatu

pisar: zapaldu puerta: ate regordete: potolo
pizarra: arbel pues: bada reina: erregina
placer: atsegin pues (causal): bait, eta reír: barre egin
planta (vegetal): landare cógelo, pues es tuyo: hartzazu, riendo: barrez
plata: zilar zurea bait da; hartzazu, zurea da rejuvenecer, -ido: gaztetu
plato: plater eta relación (trato): harreman
playa: hondartza puestto que): -(e)nez gero reloj: erloju, ordulari
plaza: plaza puesto que es tuyo, cógelo: zurea remedio: erremedio
pobre: pobre, behartsu denez gero, hartzazu renta: errenta
pobre(cillo): gaixo qué (interrogativo): zer repartir: banatu
poco: gutxi a qué: zertara repente (de -): bat-batean
un poco: piska bat; pitin bat para qué: zertarako resbalar: irristatu
poco más o menos: gutxi gora- por qué: zergatik responder: erantzun
behera acerca de qué: zertaz responsabilidad: ardura
poder (verb): ahal izan ¿qué tal?: zer moduz? responsabilizarse: arduratu
si se puede: ahal baldin bada qué (exclamación) responsable (encargado): arduradun
lo que puedas: ahal duzuna ¡qué alegría!: hau poza! respeto: errespeto, begirune
tan pronto como se pueda: ahal ¡qué grande!: bai handia! respirar: amasa hartu
bezain laster ¡qué bien!: zein ederki! respuesta: erantzun
puede ser: izan daiteke ¡vaya qué tiempo!: a ze(r) egural- restaurante: jatetxe
podría ser: izan liteke dia I retrasar, -ado: atzeratu
puede que venga: baliteke etort- que (relativo): -(e)n retrete: komun
zea el hombre que ha entrado es reunión: bilera, bilkura, batzar
¿se puede entrar?: sartu daiteke? pequeño: sartu den gizona txikia reventar: leher egin, lehertu
no poder: ezin izan da revista: aldizkari
no puedo: ezin dut el que ha entrado es pequeño: revolución: iraultza
no puedo andar: ezin naiz ¡bilí sartu dena txikia da revolver: nahasi, nahastu
no se puede: ezin da; ezin daiteke lo ha dicho el que ha entrado: revuelto: nahasi, nahastu
podrido: usté! sartu denak esan du rey: errege
política: politika que (conjunción): -ela riachuelo: erreka
poner: jarri, ipini creo que es así: hórrela déla usté rico (adinerado): aberats
por qué: zergatik dut rico (dulce, sabroso): gozo
porque: -(e)lako que sí: baietz rincón: txoko, bazter
portal: atari que no: ezetz riñón: giltzurrin

295
 solo: 1. (adj.) bakar tienda: denda
río: 1. ¡bai. 2. (riachuelo) erreka
hijo único: seme bakarra de comestibles: janari denda
riqueza: aberastasun
2. (adv.): bakarrik de ropas: jantzi denda
robar: lapurtu, ostu, ebatsi, harrapatu
el hijo está sólo: semea bakarrik de libros: liburu denda
robo: lapurreta
dago tierno:, samur
rodear: inguratu
3. (puro, sin mezcla): huts tierra: lur
rojo: gorri
café solo: kafe hutsa tijera(s): guraize(ak), artazi(ak)
romper: puskatu, hautsi, apurtu
soltar: askatu tío: osaba
ropa: arropa, jantzi
sombra: itzal tíos (tío(s) y tía(s)): osaba-izebak
rudo: zakar
tipo (clase): 1. mota, era. 2. honela­
ruido: 1. hots, zarata. 2. (sonido) soi- sopa: zopa
sordo: gor ko, horrelako, halako
nu
su: honen, horren, harén, hauen, es de este tipo: honelakoa da
sábado: larunbat
horien, haien tipo (aspecto): itxura
sábana: maindire, ¡zara
de él mismo: bere tirar: 1. (arrojar) bota, jaurti. 2. (esti­
saber: jakin
de ellos mismos: beren rar) tira egin, tiratu
sabio: jakintsu
subir: igo tocar: ikutu
sacar: atera
suceder (ocurrir): gertatu tocar (hacer sonar): jo
sacerdote: apaiz
suceso: gertaera todavía: oraindik
saco: zaku
suciedad: 1. zikin. 2. zikinkeria todo: 1. guzti, den(a), oro. 2. -ero
sal: gatz
sucio: zikin todos los días: egunero
salado: gazi
salir: atera, irten sudor: izerdi tomar: hartu
sudando: izerditan tontería: tontokeria, kirtenkeria, kai-
salsa: saltsa
suelo: lur kukeria, ergelkeria
salto: salto, jauzi
suelto: askatu tonto: tonto, kirten, kaiku, ergel
a saltos: saltoka
suerte: suerte torcido: oker
salud: osasun
San Sebastián: Donostia por suerte: zorionez toro: zezen
sujetar: eutsi torpe: baldar, trakets
sangre: odol
sangrando: odola dariola surgir: sortu torre: dorre
suyo: vid. su totalmente: zeharo, erabat
secar: lehortu
tabaco: tabako trabajador: langile
seco: lehor
sed: egarri taberna: taberna, ostatu trabajar: lan egin

tengo sed: egarri naiz tacaño: xuhur trabajo: lan

seguramente: segur aski tal: honelako, horrelako, halako sitio de trabajo: lantoki, lantegi

seguro: seguru, ziur nunca he visto tal cosa: inoiz ez traducir: itzuli

seis: sei dut horrelakorik ikusi traducción: itzulpen

en tal sitio: halako leku(t)an traer: ekarri
semana: aste
la semana pasada: joan den ¿qué tal?; Zer moduz? tranquilo: lasa!
taller: lantegi tranquilamente: lasai
astean
la semana que viene: datorren también: - ere, - ere bai, baita (-) ere tranquilidad: lasaitasun
tampoco: - ere ez, ezta (-) ere tranquilizarse: lasaitu
astean
sentar(se)': jarri, eseri tan: 1. honen, horren, hain través (a - de): -an zehar

seña (gesto): keinu no es tan grande: ez da horren a través del bosque: basoan zehar

señor: jaun handia travieso: 1. bihurri. 2. petral

señora: andre 2. bezain treinta: hogeitamar

ser: izan no es tan grande como el tuyo: tremendo: ¡zugarri, ¡karagarri

serio: serio ez da zurea bezain handia tren: tren

en serio: benetan tanto(s): 1. honenbeste, horrenbeste, tres: hiru
servicio militar: soldaduzka hainbeste triste: triste
seta: perretxiko ¿para qué tanto pan?: zertarako trozo: zati, puska
setiembre: ¡rail hainbeste ogi? tú: zu
sí: bai 2. hainbat. 3. adina, beste tumbarse, -ado: etzan
que sí: baietz tienes tanto dinero como yo: nik tuyo, tu: zure
si (condicional): (baldin) ba- adina diru daukazu último: azken
si quiere, lo hará: nahi (baldin) tarde (adv.): berandu único: bakar
badu, egingo du tarde (la): arratsalde únicamente: bakarrik
sidra: sagardo tartamudo: totel unir: elkartu, batu
siempre: beti tejado: teilatu unto): bat
siete: zazpi teléfono: telefono universidad: unibertsitate
siguiente: hurrengo televisión: telebista uno: bat
silbar: 1. txistu egin. 2. txistua jo temblando: dardarka ni uno: batere ez
silbando: txistuka temblor: dardara, ikara el uno y el otro: bata eta bestea
silbido: txistu templado: epel ni el uno ni el otro: ez bata eta ez
sin: (-ik) gabe temprano: goiz bestea
sin nada: ezer gabe tendero: dendari en una de éstas (ocasiones):
sin embargo: hala ere, ordea tener: izan, eduki halako batean
sino: baizik tentar: zirikatu usar: erabili
sitio: toki, leku terminar: bukatu, amaitu vaca: behi
sitio de trabajo: lantoki, lantegi terrible: ¡zugarri, ¡karagarri, belduga- vacación: opor
situación: egoera rr¡ vaciar, -ado: hustu
sobre todo: batez ere, batipat tía: ¡zeba vacio: huts
sobrino: iloba tiempo (cronológico): denbora, aldi, vago: alfer, nagi
sociedad (humana): gizarte -aldf valer: balio izan
sociedad (agrupación): elkarte hace tiempo: aspaldi ¿cuánto vale esto?: zenbat balio
sol: eguzki de hace tiempo: aspaldiko du honek?
(estar) al sol: eguzkitan (egon) desde hace tiempo: aspalditik no vale para nada: ez du ezertara-
solamente: bakarrik tiempo (disponible): asti, beta ko balio
soldado: gudari, soldadu tiempo (metereológico): eguraldi vapor: lurrun

296
varios: batzu(k), zenbait vergüenza: lotsa viento: haize

varias cosas: gauza batzuk; zen- vestido (prenda): jantzi, soineko viernes: ostiral

bait gauza vestir, -ido: jantzi vigoroso: bizkor

vasco(parlante): euskaldun vez: aldi, bider vino: ardo

vasija: ontzi una vez: behin Vitoria: Gasteiz

vaso: baso, edalontzi otra vez: berriz, berriro vivir: bizi izan

vehículo: ibilgailu por primera vez: lehen aldiz vivo: bizi

veinte: hogei por última vez: azken aldiz vizcaíno: bizkaitar

vendedor: saltzaile pocas veces: gutxitan Vizcaya: Bizkai-a

alguna vez: inoiz, noizpait volver: itzuli, bihurtu, bueltatu
vender: saldu
venir, -ido: etorri algunas veces: batzuetan vosotros: zuek

recién venido: etorriberri otras veces: beste batzuetan voz: ahots, boz

ventana: leiho muchas veces: askotan, sarri, vuelta: buelta, jira

ver: ikusi maíz vuestro: zuen

verano: uda viaje: bidaia y: eta
verbo: aditz vida: bizi, bizitza ya: ba­

verdad: egia viejo: 1. zahar. 2. antiguo: antzina- ya viene: badator

verdadero: egiazko, benetako ko, aspaldiko. 3. anciano: agure; yo: ni, neu

verde: berde, orlegi anciana: atso zapato: zapata, oinetako

verdura: berdura

297
GAI AURKIBIDEA
INDICE ALFABETICO
adlativo animados 22 ss -en bat (iibururen bat) 138 causales: -(e)lako 48, bait 88, eta
-agatik'. participio + — (ikusiagatik) -en batzuk (baten batzuk) 138 88, -t(z)eagatik 222 ss, -(e)nez
225 -(e)n: exclamativas 56 gero 174 ss
nombre verbal + — (ikusteagatik) -(e)nean 24 ss concesivas: arren 166, 225, nahiz
222 ss -(e)nez 138, 175 eta 166
ahal izan 204, 205 -(e)nez gero 174 ss condicionales: (baldin) ba- 202, -z
ahalik -en 204 -(e)nik 140 gero 74
alde 195 eragin 187 finales: -t(z)eagatik 222 ss, -
aldi 229 erazi 73 t(z)earren 225
animados (adlativo) 22 ss eta (causal) 88 temporales: -(e)nean 24 ss
arazi 73 eutsi 186 temporal-modales: -(e)la(rik) 71
-aren -z (pozaren pozez) 100 exclamativas 56 sociativo, plural 32 ss
-ari 194 ezkero 74, 175 sufijos: -arí 194, -dun 169, -gailu
arren (concesivo) 166, 225 finales: -t(z)eagatik 222 ss 169, -garrí 112, -gile 149, -ka 94,
ba- (condicional) 202 -t(z)earren 225 -kería 228, -keta 169, -tari 194, -le
bai exclamativo: bai polita! 56 -gailu 169 194, -tari 194, -tasun 94, -tsu 95,
bait 88 -gaitu 131 -tu 150, -tzaüe 194, -zale 113,-
baldin ba- 202 -garrí 112 zko 149
bat: -en bat (Hbururen bat) 138 -gatik 218 ss sustantivación del relativo 118 ss,
begiratu 186 gero: gaiztoa da gero! 70 142 ss, 170 ss
burua (bere, neure...-) 101 -z gero 74, 174 ss -tari 194
caso adlativo en animados 22 ss -g'de 149 -tasun 94
instrumental 100, 196 ss heidu 186 temporales 24 ss, 71
motivativo 218 ss impersonales (verbos) 1 57 tiempo: hace x tiempo (que) 168
sociativo plural 32 ss instrumental 100, 196 ss -tsu 95
causales: bait 88 irakin 157 -tu 150
-elako 48 iraun 157 -tzaile 194
-t(z)eagatik 222 itxoin 186 -t(z)eagatik 222 ss
composición de palabras 92 jarraitu 186 -t(z)earren 225
concesivas 166, 225 -k egon (goseak egon) 168 verbo:
concordancia: nor-nori-nork 82 -ka 94 nor-nori, pasado 209 ss
nor-nork 156 -kería 228 nori, verbos que rigen nori 186
condicionales reales 202 -keta 169 nor-nori-nork: nirm 37 ss, zuri 42 ss,
deitu 187 iagundu 187 gurí 61 ss, zuei 63, haiei 13 ss
demostrativos: uso en exclamativas -tari 194 nor-nori-nork: concordancia 82
56 -le 194 nor-nori-nork: recapitulación 81 ss
derivación de palabras 94 meses (nombres de los -) 55 nor-nork: ni 105, zu 107, gu 131,
die- 13 ss motivativo 218 zuek 133
dida- 37 ss nahiz eta (concesivas) 166 nor-nork: concordancia 1 56
digu- 61 ss ñau- 105 nor-nork: falta de ñor o de nork 157
dit 37 ss norekin (plural) 32 ss nor-nork: recapitulación 155
dizu- 42 ss norengana 22 ss nor-nork / nor-nori-nork 181 ss
dizue- 63 orain déla (urtebete) 168 -z 100, 196 ss
duela (urtebete) 168 palabras compuestas y derivadas -z gero: temporal 74, condicional 74,
-dun 169 92 ss causal 174 ss
egon: (hotzak, goseak... -) 168 reciprocidad: eikar 101 zaitu- 107
ekin 186 reflexivo: (bere) burua 101 zaituzte- 133
-(e)ia: en exclamativas 56 relativo 114 ss, 142 ss, 170 ss -zale 113
temporal-modal 71 sintaxis: oraciones exclamativas 56 zein...! 56
-(e)!ako 48 sustantivas: -(e)nik 140 zergatik 48, 218
-(e)iakoan 72 de relativo 114 ss, 142 ss, 170 ss zertaz 196 ss
-(e)iarík 71 relativo sustantivado: ñor 118 ss, zitzai- 209 ss
eikar 101 nork 142 ss, otros casos 170 ss -zko 149

301
 HEZKUNTZA, UNIBERTSITATE ETA IKERKETA SAILA
EUSKARA ZERBITZUAREN ARGITALPENAK

GLOTODIDAKTIKA-LANAK:
1. HIZKUNTZEN IRAKASKUNTZA: TOPIKOAK ETA METODOLOGIAK. N. Gardner.
2. HIZKUNTZEN IRAKASKUNTZA: GRAMATIKA ARIKETAK. J.A. Mujika.
3. HIZKUNTZEN IRAKASKUNTZA: MAILAKETA GRAMATIKALA. I. Olaziregi.
4. HIZKUNTZEN IRAKASKUNTZA: NEURPIDEAK (argitaratu gabea).
5. HIZKUNTZEN IRAKASKUNTZA: ZENBAIT ARTIKULU.
6. HAURRAK EUSKALDUTZEN GIÑOLAREN BIDEZ. I.M. de Lezea-Kukubiltxo.
7. EUSKARAREN GAITASUN AGIRIA: PROGRAMA.
8. EUSKALTZAINDIAK BATASUNERAKO ESKAINI DITUEN ERABAKIAK.
9. HAURRAK EUSKALDUNTZEN GIÑOLAREN BIDEZ II. I.M. de Lezea.
10. IPUIN ZAHAR ETA BERRIAK. L. Iriondo.
11. JOLASEAN. /. Urbieta.
12. AMONAREN IPUINAK. E. Genua.
13. IPUIN GEHIAGO. A. Lertxundi - J. Lucas - Keinu - Maskarada.
14. ESKOLARAKO IPUINAK ETA TXOTXONGILOAK. I.M. de Lezea.
15. HIZKUNTZ JOLASAK. M. Sainz -I. Olaziregi.
16. EABHEM: EUSKARA MAILA NEURTZEKO TESTA. G. Ajuria - J. Ibarra - J. Sierra.
17. EGA. 1983KO AZTERKETAK.
18. BAKARKA 1. EUSKERA A DISTANCIA. J.A. Letamendia.
19. EUSKALKIZ EUSKALKI. R.M. Pagóla.
20. KONTU KONTARI. L. Iriondo.
21. MUSIKA HEZKUNTZA ESKOLAURREAN. I. Urbieta.
22. BAKARKA 2. EUSKERA A DISTANCIA. J.A. Letamendia.
23. TREBATZEN. OHO-KO GOIKO ZIKLORAKO HIZKUNTZ ARIKETAK. M. Sainz.
24. EGA. 1984 ETA 1985-EKO AZTERKETAK.
25. GALBAHE-E2 HIZKUNTZ TESTA. /. Olaziregi eta J. Sierra.
26. GALBAHE-E1 HIZKUNTZ TESTA. I. Olaziregi eta J. Sierra.
27. GALBAHE C1 y C2 TESTS DE LENGUA. J. Sierra eta L. Olaziregi.
28. ZORTZI-A HIZKUNTZ TESTA. I. Olaziregi eta J. Sierra.
29. BAKARKA 3. EUSKERA A DISTANCIA. J.A. Letamendia.

HIZKUNTZ PRESTAKUNTZA:
1. BIZKAIERAREN IDAZTARAUAK. A. Arejita - J. Eguskiza - J.M. Irazola - J. Uriarte.
2. EUSKAL ADITZA: BIZKAIERA ETA BATUA. J.M. Irazola.

ZABALKUNDE-LANAK:
1. EIMA. Euskal Ikasmaterialen bilduma 1984. R. Berriozabal.
2. EIMA programa: Euskal Ikasmaterialgintza. 1984eko ekitaldiaren azalpen baterabildua.
3. IRALA. Aurkezpen-txostena 1985-86.
4. EIMA. Euskal Ikasmaterialgintza (4 hizkuntzatan) (prestatzen).
5. IRALE. Irakaslegoaren alfabetatze-euskalduntzea (4 hizkuntzatan).
6. EGA. Euskararen Gaitasun-agiria (4 hizkuntzatan).
7. IRALE. Aurkezpen-txostena. 1986ko Udarako eta 1986-87ko ikasturterako programa.
8. EIMA. Euskal Ikasmaterialen bilduma 1986 R. Berriozabal.
9. EIMA. Euskal Ikasmaterialgintza. 1985erako ekintza plana.
10. EIMA. 1980-85 urteetako laguntza deialdien emaitzak.
11. IRALE. Irakaslegoaren alfabetatze-euskalduntzea. 1987ko Udarako eta 1987-88ko
ikasturterako programa.
13. EIMA. Ikus-Entzunezko Ikasmaterialen bilduma 1986-87 M. Usabiaga.
BAKARKA es un material de iniciación al euskera elaborado
fundamentalmente para el aprendizaje individual o a distancia.
Está orientado a alumnos de Enseñanza Media. Cada tema
ofrece, además de una teoría elemental y progresiva, modelos
para ser memorizados, ejercicios y lecturas programadas. En el
apéndice final se incluye la clave de los ejercicios y un breve
diccionario.

EUSK.O JAURLARITZAREN ARGITALPEN-ZERBITZU NAGUSIA

SERVICIO CENTRAL DE PUBLICACIONES DEL GOBIERNO VASCO

SALNEURRIA: 954
(B.E.Z. barne)