Está en la página 1de 20

EN / ES / DE / FR / IT / NL - 30.4.

Sven Dieter Adler (DE), Gabino Carballo Prez (ES), James Braybrooke (UK), Vnia
Gomes Lopes (PR), Adrian Dez Angulo (ES), Alvaro Mingo Martn (ES), Jimi McMay
(UK), Diego Jos Collado di Nubila (ES), Nuno Alexandre Paiva de Almeida Garcia de
Assunao (PR), Eduardo Casado Fernndez (ES), Fernando Lafuente Pelez (ES),
Gonzalo de la Fuente de Val (ES), Ignacio Ortnez Dez(ES), Too Sopesens Mainar (ES),
Xanti Sudupe Zabalo (ES), Ana Coello de Llobet (ES), Ariane Arrausi (ES), Barbara
Pons Giner (ES), Carmen Borraz Blasco (ES), Emma Calleja (ES), Jone Etxebarria
Barrenetxea (ES), Luca Vzquez Garca (ES), Mara Alvarez Ruiz (ES), Mara del Puy
Alonso Martnez (ES), Raquel Urbn (ES), Marta Byrne (PR) y otros 13 peticionarios

Subject: Petition 0238/2012 by Sen D. !"#e$ %&e$'(n)* on t+e inc#u,ion o- t+e .$o-e,,ion o- #(n",c(.e ($c+itect in t+e
Eu$o.e(n #i,t o- $e/u#(te" .$o-e,,ion,
Petition 0281/2012 by &(bino 0o,1 2($b(##o P1$e3 %S.(ni,+)* be($in/ 38 ,i/n(tu$e,* on t+e $eco/nition o- L(n",c(.e
!$c+itectu$e (, ( .$o-e,,ion by Di$ectie 2004/35/E2

!,unto: Petici6n 0238/2012* .$e,ent("( .o$ Sen D. !"#e$* "e n(cion(#i"(" (#e'(n(* ,ob$e #( inco$.o$(ci6n "e #(
.$o-e,i6n "e ($7uitecto .(i,(ji,t( ( #( #i,t( eu$o.e( "e .$o-e,ione, $e/u#("(,
Petici6n 0281/2012* .$e,ent("( .o$ &(bino 0o,1 2($b(##o P1$e3* "e n(cion(#i"(" e,.(8o#(* (co'.(8("( "e 38 -i$'(,*
,ob$e e# $econoci'iento "e #( ($7uitectu$( .(i,(j9,tic( co'o .$o-e,i6n en #( Di$ecti( 2004/35/2E

Petition 0238/2012* ein/e$eic+t on Sen D. !"#e$* "eut,c+e$ St((t,(n/e+;$i/<eit* 3u$ !u-n(+'e "e, :e$u-, "e,
L(n",c+(-t,($c+ite<ten in "ie eu$o.=i,c+e Li,te "e$ $e/#e'entie$ten :e$u-e
Petition 0281/2012* ein/e$eic+t on &(bino 0o,1 2($b(##o P1$e3* ,.(ni,c+e$ St((t,(n/e+;$i/<eit* unte$3eic+net on 38
>eite$en Pe$,onen* 3u$ !ne$<ennun/ "e, L(n",c+(-t,($c+ite<ten (#, :e$u- /e'=? Ric+t#inie 2004/35/E&

@bjet: P1tition 0238/2012* .$1,ent1e .($ Sen D. !"#e$* "e n(tion(#it1 (##e'(n"e* ,u$ #Ain,c$i.tion "e #( .$o-e,,ion
"A($c+itecte .(y,(/i,te ,u$ #( #i,te eu$o.1enne "e, .$o-e,,ion, $1/#e'ent1e,
P1tition 0281/2012* .$1,ent1e .($ &(bino 0o,1 2($b(##o P1$e3* "e n(tion(#it1 e,.(/no#e* (cco'.(/n1e "e 38 ,i/n(tu$e,*
,u$ #( $econn(i,,(nce "e #( .$o-e,,ion "A($c+itecte .(y,(/i,te .($ #( "i$ectie 2004/35/2E

@//etto: Peti3ione 238/2012* .$e,ent(t( "( Sen D. !"#e$* citt("ino te"e,co* ,u##Bin,e$i'ento "e##( .$o-e,,ione "i
($c+itetto .(e,(//i,tico ne##Be#enco eu$o.eo "e##e .$o-e,,ioni $e/o#('ent(te
Peti3ione 281/2012* .$e,ent(t( "( &(bino 0o,1 2($b(##o P1$e3* citt("ino ,.(/no#o* co$$e"(t( "i 38 -i$'e* ,u#
$icono,ci'ento "e##B($c+itettu$( "e# .(e,(//io 7u(#e .$o-e,,ione "( .($te "e##( "i$etti( 2004/35/2E

:et$e-t: Ce$3oe<,c+$i-t 0238/2012* in/e"ien" Ce$3oe<,c+$i-t 0238/2012* in/e"ien" "oo$ Sen D. !"#e$ %Duit,e
n(tion(#iteit)* oe$ o.n('e (n +et be$oe. #(n",c+(.,($c+itect in "e Eu$o.e,e #ij,t (n /e$e/u#ee$"e be$oe.en
Ce$3oe<,c+$i-t 0281/2012* in/e"ien" "oo$ &(bino 0o,1 2($b(##o P1$e3 %S.((n,e n(tion(#iteit)* /e,teun" "oo$ 38
'e"eon"e$te<en(($,* oe$ "e e$<ennin/ (n #(n",c+(.,($c+itect (#, een be$oe. o#/en, Ric+t#ijn 2004/35/E&

CM\938834EN.doc PE496.617v02-00
EN United in diversity EN


Committee on Petitions

Subject: Petition 0238/2012 by Sven D. Adler (German), on the inclusion of the
profession of landscape architect in the European list of regulated professions
Petition 0281/2012 by Gabino 1os Carballo Prez (Spanish), bearing 38 signatures, on
the recognition of Landscape Architecture as a profession by Directive
1. Summary of petition 0238/2012
The petitioner is a German landscape architect who lives in Spain and runs a business there.
The petitioner`s diploma and proIession are not recognised in Spain, which means that the
petitioner cannot perIorm any assignments without an architect either being included in his
team and/or being entrusted with the management oI a project. The petitioner calls Ior his
proIession to be included in the list oI regulated proIessions under Directive 2005/36/EC on
the recognition oI proIessional qualiIications, which is currently being reviewed.
Summary of petition 0281/2012
The petitioners exercise the proIession oI landscape architecture; most are oI Spanish
citizenship but have been proIessionally trained in other member states. They denounce the
many diIIiculties they Iace as a result oI the lack oI Iormal recognition oI their proIession at
the European level. Problems such as not being able to access public tenders or registering
their proIessional activities arise mainly in countries such as Spain, which does not seem to
have Iormally recognised the proIession. The petitioners note that Directive 2005/36/EC on
the recognition oI proIessional qualiIications is being revised. They ask that Landscape
Architecture be included in the list oI recognised proIessions.

PE496.617v02-00 2/3 CM\938834EN.doc
2. Admissibility
For petition 0238/2012
Declared admissible on 21 June 2012. InIormation requested Irom Commission under Rule
For petition 0281/2012
Declared admissible on 28 June 2012. InIormation requested Irom Commission under Rule
3. Commission reply, received on 28 September 2012
For Petitions 0238/2012 and 0281/2012

The petitioners request the inclusion oI the proIession oI landscape architect in the list oI
regulated proIessions. EU law, in particular Directive 2005/36/EC on the recognition oI
proIessional qualiIications and Directive 2006/123/EC on services in the internal market, sets
out the rules on access to a proIessional activity in a Member State by proIessionals coming
Irom other Member States. The regulation oI proIessions itselI is within the competence oI the
Member States. Within the constraints oI the principle oI proportionality, each Member State
determines iI and how to restrict the access to a proIessional activity in its territory. ThereIore,
the Commission does not have the power to regulate proIessions at EU level or to impose on
any Member State the regulation oI a particular proIession.

In addition, the petitioners describe speciIic diIIiculties in practicing in Spain the proIession
Ior which they qualiIied in other Member States. The Commission has already received
inIormation according to which landscape architects in Spain are not able to undertake
projects independently and can only practice in conjunction with architects or engineers. On
the basis oI this inIormation, the Commission is seeking clariIication Irom the Spanish
authorities oI the legal provisions and administrative practices applicable to landscape
architecture in Spain. The Commission will seek to ensure that European citizens can practice
the proIession Ior which they are qualiIied in their home Member State also in Spain, within
the conditions and limitations oI EU law. One possibility could be Ior the Spanish authorities
to grant landscape architects Irom other Member States partial access to the relevant
proIession, iI the conditions Ior such access are met in accordance with the jurisprudence oI
the Court oI Justice.

In petition 238/2012, it is also reIerred to a lack oI recognition oI landscape architecture as an
independent proIession in Greece. However, the Commission has not received any complaints
relating to non-recognition oI a citizen's qualiIication in landscape architecture in Greece. II
such a complaint is received, the Commission will seek to ensure the respect oI the citizen's


In view oI the above, the Commission considers that it is not possible under EU law to
include the proIession oI landscape architect in the list oI regulated proIessions at EU level.
Additions to the list oI proIessions covered by Directive 2005/36/EC are at the initiative oI

CM\938834EN.doc 3/3 PE496.617v02-00
Member States, not oI the Commission.

The Commission is conducting a detailed investigation into alleged problems relating to the
recognition by Spain oI the proIessional qualiIications in landscape architecture acquired in
other Member States. The Commission will inIorm the European Parliament oI the outcome
oI this investigation.

4. Further Commission reply, received on 30 April 2013 (REV)
For Petitions 0238/2012 and 0281/2012

On the basis oI its investigation to date, in particular taking into account the responses
provided to its queries by the Spanish authorities and additional inIormation provided by
complainants, the Commission considers that EU citizens holding qualiIications in landscape
architecture Irom another Member State may Iace unjustiIied barriers to Ireedom oI
establishment and Ireedom to provide services in Spain.

The Commission understands that there are no provisions in Spanish law which make the
exercise oI activities typically perIormed by landscape architects in other countries (e.g. such
as the design oI parks and gardens) subject to the possession oI speciIic qualiIications.
However, certain provisions oI Spanish law relating to public contracts and to the role oI
public proIessional bodies seem to indirectly aIIect the ability oI landscape architects to
practice their proIession independently.

The Commission cannot at this stage provide any Iurther details so as not to undermine the
exchange oI inIormation with the Kingdom oI Spain, should legal action be taken in relation
to this matter, Iollowing the on-going investigation.


The Commission will continue its dialogue with the Spanish authorities with a view to
ensuring that the Ireedoms accorded by the Treaty to EU citizens are respected in relation to
the exercise oI landscaping activities by proIessionals qualiIied in other Member States.
The Commission will keep the European Parliament inIormed oI the next steps it will take in
relation to this matter.

CM\938834ES.doc PE496.617v02-00
ES Unida en la diversidad ES


Comisin de Peticiones

Asunto: Peticin 0238/2012, presentada por Sven D. Adler, de nacionalidad alemana,
sobre la incorporacin de la profesin de arquitecto paisajista a la lista
europea de profesiones reguladas
Peticin 0281/2012, presentada por Gabino 1os Carballo Prez, de nacionalidad
espaola, acompaada de 38 firmas, sobre el reconocimiento de la
arquitectura paisajstica como profesin en la Directiva 2005/36/CE
1. Resumen de la peticin 0238/2012
El peticionario es un arquitecto paisajista aleman residente en Espaa, donde tiene una
empresa. El titulo academico y la proIesion del peticionario no estan reconocidos en Espaa,
por lo que no puede ejecutar encargos sin incorporar a su equipo a un arquitecto o traspasarle
la direccion del proyecto. El peticionario aboga por la incorporacion de su proIesion a la lista
de proIesiones reguladas, con arreglo a la Directiva 2005/36/CE relativa al reconocimiento de
cualiIicaciones proIesionales, que esta siendo revisada.
Resumen de la peticin 0281/2012
Los peticionarios ejercen la proIesion de arquitecto paisajista. La mayoria tienen la
nacionalidad espaola, pero se han Iormado proIesionalmente en otros Estados miembros.
Denuncian las numerosas diIicultades a las que se enIrentan como consecuencia de la Ialta de
reconocimiento Iormal de su proIesion a nivel europeo. Algunos problemas, como no poder
acceder a las licitaciones publicas o registrar sus actividades proIesionales, surgen
principalmente en paises como Espaa, que al parecer no ha reconocido Iormalmente la
proIesion. Los peticionarios sealan que la Directiva 2005/37/CE sobre el reconocimiento de

PE496.617v02-00 2/3 CM\938834ES.doc
las cualiIicaciones proIesionales se esta revisando. Piden que la arquitectura paisajistica se
incluya en la lista de proIesiones reconocidas.
2. Admisibilidad
De la peticin 0238/2012
Admitida a tramite el 21.06.12. Se pidio a la Comision que Iacilitara inIormacion (articulo
202, apartado 6, del Reglamento).
De la peticin 0281/2012
Admitida a tramite el 28.06.12. Se pidio a la Comision que Iacilitara inIormacion (articulo
202, apartado 6, del Reglamento).
3. Respuesta de la Comisin, recibida el 28 de septiembre de 2012
Sobre las peticiones 0238/2012 y 0281/2012

Los peticionarios solicitan la incorporacion de la proIesion de arquitecto paisajista en la lista
de proIesiones reguladas. La legislacion de la UE, en particular la Directiva 2005/36/CE,
relativa al reconocimiento de cualiIicaciones proIesionales, y la Directiva 2006/123/CE,
relativa a los servicios en el mercado interior, establece las normas para el acceso a la
actividad proIesional en un Estado miembro de proIesionales procedentes de otros Estados
miembros. La regulacion de las proIesiones en si es competencia de los Estados miembros.
Dentro de las limitaciones del principio de proporcionalidad, cada Estado miembro determina
si se restringe el acceso a una actividad proIesional en su territorio, y en su caso, como
hacerlo. Por consiguiente, la Comision no es competente para regular las proIesiones a escala
de la UE o para imponer a un Estado miembro la regulacion de una proIesion en concreto.

Ademas, los peticionarios hacen constar diIicultades especiIicas a la hora de ejercer en
Espaa la proIesion para la que se cualiIicaron en otros Estados miembros. La Comision ya ha
recibido inIormacion segun la cual los arquitectos paisajistas en Espaa no pueden emprender
proyectos de manera independiente y solo pueden ejercer junto con arquitectos o ingenieros.
Con arreglo a esta inIormacion, la Comision solicita una aclaracion por parte de las
autoridades espaolas sobre las disposiciones legales y las practicas administrativas aplicables
a los arquitectos paisajistas en Espaa. La Comision intentara garantizar que los ciudadanos
europeos tambien puedan ejercer en Espaa la proIesion para la que se cualiIicaron en su
Estado miembro de origen, respetando las condiciones y las limitaciones de la legislacion de
la UE. Una posibilidad seria que las autoridades espaolas concedieran acceso parcial a la
proIesion relevante a los arquitectos paisajistas de otros Estados miembros, siempre y cuando
se cumplan las condiciones de acceso con arreglo a la jurisprudencia del Tribunal de Justicia.

En la peticion 0238/2012, tambien se alude a la Ialta de reconocimiento del arquitecto
paisajista como proIesion independiente en Grecia. No obstante, no se ha puesto en
conocimiento de la Comision ninguna queja relacionada con la Ialta de reconocimiento de la
cualiIicacion de ningun ciudadano como arquitecto paisajista en Grecia. Si se recibe una queja
de este tipo, la Comision intentara garantizar el respeto de los derechos del ciudadano.

CM\938834ES.doc 3/3 PE496.617v02-00

En vista de lo expuesto anteriormente, la Comision considera que, con arreglo a la legislacion
de la UE, no es posible incluir la proIesion de arquitecto paisajista en la lista de proIesiones
reguladas a escala de la UE. Las adiciones a la lista de proIesiones amparadas por la Directiva
2005/36/CE corresponden a la iniciativa de los Estados miembros, no de la Comision.

La Comision esta llevando a cabo una investigacion exhaustiva sobre los supuestos problemas
relacionados con el reconocimiento por parte de Espaa de la cualiIicacion proIesional de
arquitecto paisajista obtenida en otros Estados miembros. La Comision inIormara al
Parlamento Europeo del resultado de esta investigacion.
4. Respuesta complementaria de la Comisin, recibida el 30 de abril de 2013 (REV).
Sobre las peticiones 0238/2012 y 0281/2012
Basandose en la investigacion llevada a cabo hasta la Iecha, en particular teniendo en cuenta
las respuestas a las preguntas por parte de las autoridades espaolas y la inIormacion
adicional proporcionada por los demandantes, la Comision considera que los ciudadanos de la
UE que esten cualiIicados por un Estado miembro para ejercer la arquitectura paisajistica
pueden encontrarse con barreras injustiIicadas al libre establecimiento y a la libre prestacion
de servicios en Espaa.

La Comision entiende que no existen disposiciones en la legislacion espaola que supediten el
ejercicio de las actividades tipicamente llevadas a cabo por arquitectos paisajistas en otros
paises (tales como el diseo de parques y jardines) a la posesion de cualiIicaciones
especiIicas. Sin embargo, algunas disposiciones de la legislacion espaola relacionadas con
los contratos publicos y con el papel de los organismos proIesionales publicos parecen aIectar
indirectamente a la capacidad de los arquitectos paisajistas para practicar su proIesion de
manera independiente.

En esta Iase, la Comision no puede proporcionar mas detalles para no perjudicar el
intercambio de inIormacion con el Reino de Espaa, en caso de que se tengan que llevar a
cabo acciones legales en relacion con este asunto segun el curso de la investigacion.

La Comision continuara su dialogo con las autoridades espaolas con el Iin de asegurar que
las libertades reconocidas por el Tratado a los ciudadanos de la UE sean respetadas en lo que
concierne al ejercicio de las actividades paisajisticas llevadas a cabo por proIesionales que
obtuvieron sus cualiIicaciones en otros Estados miembros.
La Comision mantendra inIormado al Parlamento Europeo de las siguientes medidas que se
tomen en relacion con este asunto.

CM\938834DE.doc PE496.617v02-00
DE In Vielfalt geeint DE



BetriIIt: Petition 0238/2012, eingereicht von Sven D. Adler, deutscher Staatsangehrigkeit,
zur AuInahme des BeruIs des LandschaItsarchitekten in die europische Liste der
reglementierten BeruIe
Petition 0281/2012, eingereicht von Gabino Jose Carballo Perez, spanischer
Staatsangehrigkeit, unterzeichnet von 38 weiteren Personen, zur Anerkennung
des LandschaItsarchitekten als BeruI gem Richtlinie 2005/36/EG
1. Zusammenfassung der Petition 0238/2012
Der Petent ist ein deutscher LandschaItsarchitekt, der in Spanien wohnt und dort einen
Betrieb hat. Das Diplom und der BeruI des Petenten werden in Spanien nicht anerkannt,
sodass der Petent keine AuItrge ausIhren kann, bei denen kein Architekt in seiner
Arbeitsgruppe anwesend ist und/oder bei denen die Projektleitung auI den Petenten
bertragen wird. Der Petent pldiert Ir die AuInahme seines BeruIs in die Liste der
reglementierten BeruIe im Rahmen der Richtlinie 2005/36/EG ber die Anerkennung von
BeruIsqualiIikationen, die derzeit berarbeitet wird.

Zusammenfassung der Petition 0281/2012

Die Petenten ben den BeruI des LandschaItsarchitekten aus; die meisten von ihnen sind
spanische Staatsbrger, wurden jedoch in anderen Mitgliedstaaten ausgebildet. Sie berichten
von den zahlreichen Schwierigkeiten, mit denen sie konIrontiert sind, weil ihr BeruI auI
europischer Ebene nicht oIIiziell anerkannt ist. Beispielsweise knnen sie nicht an
IIentlichen Ausschreibungen teilnehmen oder ihre beruIlichen Aktivitten registrieren. Diese
Probleme treten vorwiegend in Lndern wie Spanien auI, in denen der BeruI nicht oIIiziell
anerkannt ist. Die Petenten nehmen zur Kenntnis, dass die Richtlinie 2005/36/EG ber die
Anerkennung beruIlicher QualiIikationen berarbeitet wird. Sie Iordern, dass der

PE496.617v02-00 2/4 CM\938834DE.doc
LandschaItsarchitekt in die Liste der anerkannten BeruIe auIgenommen wird.
2. Zulssigkeit
Petition 0238/2012
Fr zulssig erklrt am 21. Juni 2012. Die Kommission wurde um AusknIte gebeten
(Artikel 202 Absatz 6 der GeschItsordnung).
Petition 0281/2012
Fr zulssig erklrt am 28. Juni 2012. Die Kommission wurde um AusknIte gebeten
(Artikel 202 Absatz 6 der GeschItsordnung).
3. Antwort der Kommission, eingegangen am 28. September 2012
Zu den Petitionen 0238/2012 und 0281/2012

Die Petenten Iordern die AuInahme des BeruIs des LandschaItsarchitekten in die europische
Liste der reglementierten BeruIe. In den EU-RechtsvorschriIten, insbesondere in der
Richtlinie 2005/36/EG ber die Anerkennung von BeruIsqualiIikationen und der
Richtlinie 2006/123/EG ber Dienstleistungen im Binnenmarkt, werden die Bestimmungen
Ir den Zugang zu beruIlichen Ttigkeiten in einem Mitgliedstaat durch FachkrIte aus
anderen Mitgliedstaaten Iestgelegt. Die Regulierung der BeruIe selbst Illt in den
Zustndigkeitsbereich des Mitgliedstaates. Unter Einhaltung des Grundsatzes der
Verhltnismigkeit bestimmt jeder Mitgliedstaat, ob und wie der Zugang zu beruIlichen
Ttigkeiten auI seinem Gebiet beschrnkt wird. Daher ist die Kommission nicht beIugt,
BeruIe auI EU-Ebene zu regulieren oder einem Mitgliedstaat die Regulierung eines
bestimmten BeruIs auIzuerlegen.

Zudem beschreiben die Petenten bestimmte Schwierigkeiten bei der Ausbung des BeruIs in
Spanien, Ir den sie sich in einem anderen Mitgliedstaat qualiIiziert haben. Die Kommission
hat bereits InIormationen erhalten, laut denen LandschaItsarchitekten in Spanien Projekte
nicht unabhngig bernehmen und den BeruI nur zusammen mit Architekten oder Ingenieuren
praktizieren knnen. AuI der Grundlage dieser InIormationen ersucht die Kommission die
spanischen Behrden um Erluterungen zu den RechtsvorschriIten und
VerwaltungsverIahren, die Ir den Bereich der LandschaItsarchitektur in Spanien gelten. Die
Kommission wird daIr Sorge tragen, dass europische Brger den BeruI, Ir den sie sich in
ihrem HerkunItsmitgliedstaat qualiIiziert haben, im Rahmen der Bedingungen und
Beschrnkungen des EU-Rechts auch in Spanien ausben knnen. Eine Mglichkeit knnte
darin bestehen, dass die spanischen Behrden LandschaItsarchitekten aus anderen
Mitgliedstaaten einen teilweisen Zugang zu entsprechenden beruIlichen Ttigkeiten
gewhren, wenn die Bedingungen Ir diesen Zugang im Einklang mit der Rechtsprechung des
Europischen GerichtshoIs erIllt sind.

In Petition 238/2012 wird auch auI die Iehlende Anerkennung des LandschaItsarchitekten als
unabhngiger BeruI in Griechenland verwiesen. Die Kommission hat jedoch noch keine
Beschwerden ber die Nicht-Anerkennung der QualiIikation eines Brgers im Bereich
LandschaItsarchitektur in Griechenland erhalten. Wenn eine derartige Beschwerde eingeht,
wird die Kommission Sorge daIr tragen, dass die Rechte des Brgers beachtet werden.

CM\938834DE.doc 3/4 PE496.617v02-00


Angesichts der obenstehenden AusIhrungen vertritt die Kommission die AuIIassung, dass es
im Rahmen der EU-RechtsvorschriIten nicht mglich ist, den BeruI des
LandschaItsarchitekten in die Liste der auI EU-Ebene reglementierten BeruIe auIzunehmen.
Ergnzungen der Liste der BeruIe, die unter die Richtlinie 2005/36/EG Iallen, erIolgen auI
Initiative von Mitgliedstaaten und nicht auI Initiative der Kommission.

Die Kommission prIt im Detail die angeblichen Probleme bezglich der Anerkennung der in
anderen Mitgliedstaaten im Bereich LandschaItsarchitektur erworbenen beruIlichen
QualiIikationen in Spanien. Die Kommission wird das Europische Parlament ber das
Ergebnis dieser Untersuchung unterrichten.

4. Ergnzende Antwort der Kommission (REV), eingegangen am 30. April 2013
Zu den Petitionen 0238/2012 und 0281/2012

AuI der Grundlage ihrer bisherigen Untersuchung, insbesondere unter Bercksichtigung der
von den spanischen Behrden auI ihre AnIragen bermittelten Antworten und der von den
BeschwerdeIhrern vorgelegten zustzlichen InIormationen, ist die Kommission der
AuIIassung, das EU-Brger mit in einem anderen Mitgliedstaat erworbenen
BeruIsqualiIikationen auI dem Gebiet der LandschaItsarchitektur in Spanien mglicherweise
mit unbegrndeten Beschrnkungen der NiederlassungsIreiheit und der DienstleistungsIreiheit
konIrontiert sind.

Der Kommission ist bekannt, dass es in der spanischen Gesetzgebung keine VorschriIten gibt,
mit denen der Besitz von bestimmten QualiIikationen Ir die Ttigkeiten, die in der Regel von
LandschaItsarchitekten in anderen Lndern ausgebt werden (z. B. die Gestaltung von
Parkanlagen und Grten), vorgeschrieben wird. Allerdings schrnken bestimmte spanische
GesetzesvorschriIten zu IIentlichen AuItrgen und zur Rolle der IIentlichen
BeruIsverbnde oIIensichtlich die Mglichkeit der unabhngigen Ausbung des BeruIs des
LandschaItsarchitekten ein.

Die Kommission kann derzeit keine weiteren Einzelheiten vorlegen, um den
InIormationsaustausch mit dem Knigreich Spanien nicht zu beeintrchtigen, Ialls im
Anschluss an die lauIende Untersuchung gerichtliche Schritte in dieser Angelegenheit
unternommen werden.


Die Kommission wird den Dialog mit den spanischen Behrden Iortsetzen, um zu
gewhrleisten, dass die den Brgern vom Vertrag gewahrten Freiheiten geachtet werden,
wenn es um die Ausbung von Ttigkeiten auI dem Gebiet der LandschaItsgestaltung geht,
die von BeruIsangehrigen ausgebt werden, die ihre QualiIikation in anderen
Mitgliedstaaten erworben haben.
Die Kommission wird das Parlament ber ihre nchsten Schritte in dieser Angelegenheit

PE496.617v02-00 4/4 CM\938834DE.doc

CM\938834FR.doc PE496.617v02-00
FR Unie dans la diversit FR


Commission des ptitions

Objet: Petition 0238/2012, presentee par Sven D. Adler, de nationalite allemande, sur
l`inscription de la proIession d`architecte paysagiste sur la liste europeenne des
proIessions reglementees
Petition 0281/2012, presentee par Gabino Jose Carballo Perez, de nationalite
espagnole, accompagnee de 38 signatures, sur la reconnaissance de la proIession
d`architecte paysagiste par la directive 2005/36/CE
1. Rsum de la ptition 0238/2012
Le petitionnaire, de nationalite allemande, est un architecte paysagiste qui habite en Espagne
et y possede une entreprise. Son diplme et sa proIession ne sont pas reconnus en Espagne. Il
ne peut des lors pas travailler sans prendre un architecte dans son equipe et/ou deleguer la
gestion d`un projet. Le petitionnaire demande l`inscription de sa proIession sur la liste des
proIessions reglementees, dans le cadre de la directive 2005/36/CE relative a la
reconnaissance des qualiIications proIessionnelles, qui est en cours de revision.
Rsum de la ptition 0281/2012
Les petitionnaires exercent la proIession d`architecte paysagiste. La plupart d`entre eux sont
de nationalite espagnole, mais ont suivi une Iormation proIessionnelle dans d`autres Etats
membres. Ils denoncent les nombreuses diIIicultes auxquelles ils Iont Iace en raison de
l`absence de reconnaissance oIIicielle de leur proIession au niveau europeen. Des problemes
tels que l`impossibilite de participer aux appels d`oIIres publics ou d`immatriculer leurs
activites proIessionnelles se posent essentiellement dans des pays tels que l`Espagne, qui
semble ne pas avoir reconnu oIIiciellement leur proIession. Les petitionnaires relevent que la
directive 2005/36/CE relative a la reconnaissance des qualiIications proIessionnelles est en

PE496.617v02-00 2/3 CM\938834FR.doc
cours de revision. Ils demandent l`inclusion du paysagisme dans la liste des proIessions
2. Recevabilit
Ptition 0238/2012
Declaree recevable le 21 juin 2012. La Commission a ete invitee a Iournir des inIormations
(article 202, paragraphe 6, du reglement).
Ptition 0281/2012
Declaree recevable le 28 juin 2012. La Commission a ete invitee a Iournir des inIormations
(article 202, paragraphe 6, du reglement).
3. Rponse de la Commission, reue le 28 septembre 2012
Pour les ptitions 0238/2012 et 0281/2012

Les petitionnaires demandent l`inscription de leur proIession d`architecte paysagiste sur la
liste des proIessions reglementees. Le droit europeen, notamment la directive 2005/36/CE sur
la reconnaissance des qualiIications proIessionnelles et la directive 2006/123/CE relative aux
services dans le marche interieur, etablit les regles d`acces a une activite proIessionnelle dans
un Etat membre pour les proIessionnels issus d`autres Etats membres. La reglementation des
proIessions, en tant que telle, releve de la competence des Etats membres. Chaque Etat
membre, dans les limites du principe de proportionnalite, determine lui-mme s`il veut
restreindre l`acces a une activite proIessionnelle sur son territoire et par quels moyens. La
Commission n`a donc pas le pouvoir de reglementer les proIessions a l`echelon de l`Union ni
d`imposer a quelque Etat membre que ce soit de reglementer une proIession particuliere.

En outre, les petitionnaires exposent les diIIicultes particulieres auxquelles ils se heurtent pour
pratiquer en Espagne la proIession pour laquelle ils se sont qualiIies dans d`autres Etats
membres. La Commission est deja inIormee de ce que les architectes paysagistes n`ont pas en
Espagne la Iaculte d`entreprendre des projets independamment et qu`ils ne peuvent pratiquer
leur metier qu`en conjonction avec des architectes ou des ingenieurs. Sur la base de ces
inIormations, la Commission s`eIIorce d`obtenir des autorites espagnoles des precisions sur
les dispositions juridiques et le pratiques administratives relatives a l`architecture paysagiste
en Espagne. La Commission cherchera a Iaire en sorte, selon les conditions et dans les limites
de la legislation de l`Union, que les citoyens europeens puissent pratiquer aussi en Espagne la
proIession pour laquelle ils se sont qualiIies dans leur Etat membre d`origine. Une possibilite
serait que les autorites espagnoles accordent aux architectes paysagistes d`autres Etats
membres un acces partiel a la proIession concernee, pourvu que les conditions mises a cet
acces soient reunies conIormement a la jurisprudence de la Cour de justice.

La petition no 238/2012 evoque aussi un deIaut de reconnaissance en Grece de l`exercice de
l`architecture paysagiste en tant que proIession independante. Cependant, la Commission n`a
reu aucune plainte sur la non-reconnaissance de la qualiIication d`architecte paysagiste par la
Grece. A supposer qu`elle en reoive une, elle s`eIIorcera de garantir le respect des droits du

CM\938834FR.doc 3/3 PE496.617v02-00


La Commission estime donc, pour ces motiIs, qu`il n`est pas possible, dans le droit de
l`Union, d`inscrire la proIession d`architecte paysagiste sur la liste des proIessions
reglementees au niveau europeen. Les ajouts a la liste des proIessions couvertes par la
directive 2005/36/CE ne se Iont qu`a l`initiative des Etats membres, et non a celle de la

La Commission mene une enqute detaillee sur les problemes allegues au sujet de la
reconnaissance par l`Espagne des qualiIications proIessionnelles en architecture paysagiste
acquises dans d`autres Etats membres. La Commission inIormera le Parlement europeen du
Iruit de ses investigations.

4. Rponse complmentaire de la Commission, reue le 30 avril 2013
Pour les ptitions 0238/2012 et 0281/2012

Sur la base de ses investigations jusqu`a present, compte tenu en particulier des reponses des
autorites espagnoles a ses demandes et du complement d`inIormation donne par les
petitionnaires, la Commission estime que les citoyens europeens qualiIies en architecture
paysagiste dans un autre Etat membre peuvent se heurter a des obstacles injustiIies pour
exercer en Espagne la liberte d`etablissement et la libre prestation de services.

La Commission comprend qu`il n`y ait pas en droit espagnol de dispositions qui soumettent a
la possession de qualiIications particulieres l`exercice des activites habituellement pratiquees
dans d`autres pays par des architectes paysagistes (comme, par exemple, la conception de
parcs ou de jardins). TouteIois, certaines dispositions du droit espagnol en matiere de marches
publics relatives au rle des ordres proIessionnels publics semblent porter indirectement
atteinte a la possibilite pour les architectes paysagistes d`exercer leur proIession de maniere

La Commission ne peut, a ce stade, donner d`autres details sinon en compromettant l`echange
d`inIormations avec le Royaume d`Espagne, ce qui serait regrettable si, a la suite des
investigations en cours, il lui Iallait engager une action en la matiere.


La Commission poursuivra son dialogue avec les autorites espagnoles aIin de s`assurer que
les libertes conIerees par le traite a tous les citoyens europeens sont respectees en ce qui
concerne l`exercice des activites paysagistes par les proIessionnels qualiIies dans d`autres
Etats membres.

La Commission inIormera le Parlement europeen des prochaines demarches qu`elle
entreprendra a ce sujet.

CM\938834IT.doc PE496.617v02-00
IT Unita nella diversit IT


Commissione per le petizioni

Oggetto: Petizione 238/2012, presentata da Sven D. Adler, cittadino tedesco,
sull'inserimento della professione di architetto paesaggistico nell'elenco
europeo delle professioni regolamentate
Petizione 281/2012, presentata da Gabino 1os Carballo Prez, cittadino spagnolo,
corredata di 38 firme, sul riconoscimento dell'architettura del paesaggio
quale professione da parte della direttiva 2005/36/CE
1. Sintesi della petizione 238/2012
Il Iirmatario e un architetto paesaggistico tedesco che abita in Spagna, dove possiede
un'azienda. Il diploma e la proIessione del Iirmatario non vengono riconosciuti in Spagna,
pertanto il Iirmatario non puo svolgere la sua attivita senza integrare un architetto nella sua
equipe e/o delegargli la gestione di un progetto. Il Iirmatario auspica l'inserimento della sua
proIessione nella lista delle proIessioni regolari in virtu della direttiva 2005/36/CE relativa al
riconoscimento delle qualiIiche proIessionali, che attualmente e in corso di revisione.
Sintesi della petizione 281/2012
I Iirmatari esercitano la proIessione di architetti del paesaggio; sono per la maggior parte di
cittadinanza spagnola, ma si sono specializzati in altri Stati membri. Denunciano le
innumerevoli diIIicolta cui sono conIrontati a causa del mancato riconoscimento Iormale della
loro proIessione a livello europeo. Problemi quali l'impossibilita di partecipare ad appalti
pubblici o di registrare le loro attivita proIessionali insorgono soprattutto in paesi come la
Spagna, che non risulta aver riconosciuto Iormalmente la proIessione. I Iirmatari rilevano che
la direttiva 2005/36/CE relativa al riconoscimento delle qualiIiche proIessionali e attualmente

PE496.617v02-00 2/3 CM\938834IT.doc
in Iase di revisione. Chiedono che l'architettura del paesaggio sia inserita nell'elenco delle
proIessioni riconosciute.
2. Ricevibilit
Petizione 238/2012
Dichiarata ricevibile il 21.06.2012. La Commissione e stata invitata a Iornire inIormazioni
(articolo 202, paragraIo 6, del regolamento).
Petizione 281/2012
Dichiarata ricevibile il 28.06.2012. La Commissione e stata invitata a Iornire inIormazioni
(articolo 202, paragraIo 6, del regolamento).
3. Risposta della Commissione, ricevuta il 28.09.2012
Petizioni 238/2012 e 281/2012

I Iirmatari chiedono l'inserimento della proIessione di architetto paesaggistico nell'elenco
delle proIessioni regolamentate. Il diritto dell'UE, in particolare la direttiva 2005/36/CE
relativa al riconoscimento delle qualiIiche proIessionali e la direttiva 2006/123/CE relativa ai
servizi nel mercato interno, stabilisce le norme sull'accesso a un'attivita proIessionale in uno
Stato membro da parte di proIessionisti di altri Stati membri. La stessa regolamentazione delle
proIessioni rientra nella competenza degli Stati membri. Ciascuno Stato membro determina,
entro i limiti posti dal principio di proporzionalita, se e in quale modo limitare l'accesso a
un'attivita proIessionale nel proprio territorio. La Commissione non ha pertanto la competenza
per disciplinare proIessioni a livello dell'UE o per imporre a uno Stato membro la
regolamentazione di una determinata proIessione.

I Iirmatari descrivono inoltre le speciIiche diIIicolta riscontrate in Spagna nella pratica della
proIessione per la quale si sono qualiIicati in altri Stati membri. La Commissione ha gia
ricevuto inIormazioni secondo cui in Spagna gli architetti paesaggistici non possono
intraprendere progetti in modo indipendente e possono svolgere l'attivita soltanto in
collaborazione con architetti o ingegneri. Sulla base di tali inIormazioni, la Commissione
chiede spiegazioni alle autorita spagnole in merito alle disposizioni giuridiche e alle pratiche
amministrative applicabili all'architettura del paesaggio in Spagna. La Commissione garantira
ai cittadini europei la possibilita di praticare anche in Spagna la proIessione per la quale si
sono qualiIicati nello Stato membro di origine, nel rispetto delle condizioni e dei limiti posti
dal diritto dell'UE. Una possibilita potrebbe essere la concessione, da parte delle autorita
spagnole, di un accesso parziale alla proIessione in questione agli architetti paesaggistici di
altri Stati membri, sempre che siano soddisIatte le relative condizioni in linea con la
giurisprudenza della Corte di giustizia.

Nella petizione 238/2012 si Ia riIerimento anche a un mancato riconoscimento in Grecia
dell'architettura del paesaggio quale proIessione indipendente. Tuttavia, la Commissione non
ha ricevuto alcuna denuncia riguardo al mancato riconoscimento in Grecia di una qualiIica
aIIerente all'architettura del paesaggio. Qualora dovesse pervenire una denuncia in questo
senso, la Commissione si impegnera aIIinche siano rispettati i diritti del cittadino.

CM\938834IT.doc 3/3 PE496.617v02-00


Alla luce di quanto suesposto, la Commissione non ritiene possibile, nel quadro del diritto
dell'UE, includere la proIessione di architetto paesaggistico nell'elenco delle proIessioni
regolamentate a livello dell'UE. Eventuali aggiunte all'elenco delle proIessioni contemplato
dalla direttiva 2005/36/CE avvengono su iniziativa degli Stati membri, non della

La Commissione sta conducendo un'indagine approIondita sulle presunte diIIicolta relative al
riconoscimento, da parte della Spagna, delle qualiIiche proIessionali nel campo
dell'architettura del paesaggio acquisite in altri Stati membri. La Commissione inIormera il
Parlamento europeo dell'esito di tale indagine."

4. Risposta complementare della Commissione, ricevuta il 30 aprile 2013 (REV)
Petizioni 238/2012 e 281/2012

Sulla base delle indagini condotte sinora, e tenendo conto in particolare delle risposte Iornite
dalle autorita spagnole e delle inIormazioni aggiuntive trasmesse dai Iirmatari, la
Commissione ritiene che i cittadini dell'UE in possesso di qualiIiche proIessionali nel campo
dell'architettura del paesaggio rilasciate da un altro Stato membro possano incontrare ostacoli
ingiustiIicati alla liberta di stabilimento e alla liberta di prestazione di servizi in Spagna.

La Commissione rileva l'assenza di disposizioni nel diritto spagnolo che subordinino
l'esercizio delle attivita svolte solitamente dagli architetti del paesaggio in altri paesi (come la
progettazione di parchi e giardini) al possesso di qualiIiche speciIiche. Tuttavia, talune
disposizioni del diritto spagnolo relative agli appalti pubblici e al ruolo degli enti pubblici a
carattere proIessionale sembrano inIluire indirettamente sulla Iacolta di svolgere la
proIessione di architetto del paesaggio in maniera indipendente.

La Commissione non puo Iornire ulteriori dettagli nella Iase attuale per non compromettere lo
scambio di inIormazioni con il Regno di Spagna, nel caso in cui, a seguito dell'indagine in
corso, venga intrapresa un'azione legale sulla questione in oggetto.


La Commissione proseguira il dialogo con le autorita spagnole al Iine di garantire il rispetto
delle liberta accordate dal trattato ai cittadini dell'UE per quanto riguarda l'esercizio delle
attivita nel campo dell'architettura del paesaggio da parte di proIessionisti che abbiano
ottenuto le loro qualiIiche in altri Stati membri.
La Commissione terra inIormato il Parlamento europeo circa le prossime misure che adottera
in merito alla questione.

CM\938834NL.doc PE496.617v02-00
NL In verscheidenheid verenigd NL


Commissie verzoekschriften

Betreft: Verzoekschrift 0238/2012, ingediend Verzoekschrift 0238/2012, ingediend
door Sven D. Adler (Duitse nationaliteit), over opname van het beroep
landschapsarchitect in de Europese lijst van gereguleerde beroepen
Verzoekschrift 0281/2012, ingediend door Gabino 1os Carballo Prez (Spaanse
nationaliteit), gesteund door 38 medeondertekenaars, over de erkenning van
landschapsarchitect als een beroep volgens Richtlijn 2005/36/EG
1. Samenvatting van verzoekschrift 0238/2012
Indiener is een Duitse landschapsarchitect die in Spanje woont en daar een bedrijI heeIt.
Indieners diploma en beroep zijn in Spanje niet erkend, waardoor indiener geen opdrachten
kan uitvoeren zonder een architect oI in zijn team op te nemen en/oI de leiding over een
project te geven. Indiener pleit voor de opneming van zijn beroep in de lijst van gereguleerde
beroepen in het kader van Richtlijn 2005/36/EG betreIIende de erkenning van
beroepskwaliIicaties, die momenteel wordt herzien.
Samenvatting van verzoekschrift 0281/2012
Indieners oeIenen het beroep van landschapsarchitect uit; de meesten hebben de Spaanse
nationaliteit, maar volgden hun beroepsopleiding in andere lidstaten. Zij klagen over de vele
moeilijkheden waarmee ze worden geconIronteerd ten gevolge van het gebrek aan Iormele
erkenning van hun beroep op Europees niveau. Problemen zoals het onvermogen om in te
schrijven op openbare aanbestedingen oI hun beroepsactiviteiten te registreren, komen
voornamelijk voor in landen zoals Spanje, dat blijkbaar het beroep niet Iormeel heeIt erkend.
Indieners vermelden dat richtlijn 2005/36/EG betreIIende de erkenning van

PE496.617v02-00 2/3 CM\938834NL.doc
beroepskwaliIicaties wordt herzien. Ze vragen dat het beroep van landschapsarchitect wordt
opgenomen in de lijst van erkende beroepen.
2. Ontvankelijkheid
Voor het verzoekschrift 0238/2012
Ontvankelijk verklaard op 21 juni 2012. De Commissie is om inlichtingen verzocht (artikel
202, lid 6, van het Reglement).
Voor het verzoekschrift 0281/2012
Ontvankelijk verklaard op 28 juni 2012. De Commissie is om inlichtingen verzocht (artikel
202, lid 6, van het Reglement).
3. Antwoord van de Commissie, ontvangen op 28 september 2012
Voor verzoekschriften 0238/2012 en 0281/2012

Indieners vragen om opname van het beroep van landschapsarchitect in de lijst van
gereguleerde beroepen. De Europese wetgeving, in het bijzonder Richtlijn 2005/36/EG
betreIIende de erkenning van beroepskwaliIicaties en Richtlijn 2006/123/EG betreIIende
diensten op de interne markt, bevat de voorschriIten betreIIende de toegang tot een
beroepsactiviteit in een lidstaat door beroepsuitoeIenaars uit andere lidstaten. De regulering
van beroepen blijIt behoren tot de competentie van de lidstaat. Binnen de grenzen van het
evenredigheidsbeginsel bepaalt iedere lidstaat oI, en zo ja, hoe de toegang tot een
beroepsactiviteit op haar grondgebied wordt beperkt. Bijgevolg heeIt de Commissie niet de
bevoegdheid om beroepen op Europees niveau te reguleren oI een lidstaat de regulering van
een bepaalde beroepsactiviteit op te leggen.

Voorts omschrijven indieners speciIieke moeilijkheden voor het uitoeIenen van hun beroep in
Spanje, waarvoor ze in andere lidstaten wel gekwaliIiceerd zijn. AIgaande op de inIormatie
die de Commissie al heeIt ontvangen, zijn landschapsarchitecten in Spanje niet gerechtigd
zelIstandig projecten aan te nemen en mogen ze enkel hun beroep uitoeIenen in
samenwerking met architecten oI ingenieurs. Op basis van deze inIormatie heeIt de
Commissie opheldering gevraagd aan de Spaanse autoriteiten betreIIende de wetgeving en
bestuurlijke praktijken die van toepassing zijn op landschapsarchitectuur in Spanje. De
Commissie zal erop toezien dat Europese burgers het beroep waarvoor zij in hun thuisland
gekwaliIiceerd zijn ook kunnen uitoeIenen in Spanje, binnen de voorwaarden en beperkingen
van de Europese wetgeving. Een mogelijkheid voor de Spaanse autoriteiten zou zijn
landschapsarchitecten uit andere lidstaten gedeeltelijk toegang te verlenen tot het beroep in
kwestie, op voorwaarde dat de verleende toegang overeenkomstig is met de rechtspraak van
het HoI van Justitie.

In verzoekschriIt 0238/2012 wordt eveneens verwezen naar een gebrek aan erkenning van het
beroep van landschapsarchitect als een zelIstandig beroep in Griekenland. De Commissie
heeIt echter geen klachten ontvangen betreIIende het niet erkennen van een kwaliIicatie in
landschapsarchitectuur in Griekenland. Indien een dergelijke klacht zou worden ingediend,
zal de Commissie ervoor zorgen dat de rechten van de betrokkene worden nageleeId.

CM\938834NL.doc 3/3 PE496.617v02-00


In het licht van wat vooraIgaat, is de Commissie van mening dat het niet mogelijk is krachtens
de Europese wetgeving het beroep van landschapsarchitect op te nemen in de lijst van
gereguleerde beroepen op Europees niveau. Toevoegingen aan de lijst van gereguleerde
beroepen, die vallen onder Richtlijn 2005/36/EG, zijn het monopolie van de lidstaten, en
vallen buiten de bevoegdheid van de Commissie.

De Commissie stelt een gedetailleerd onderzoek in naar de vermeende problemen met
betrekking tot de erkenning door Spanje van in een andere lidstaat verworven
beroepskwaliIicaties voor landschapsarchitectuur. De Commissie zal het Europees Parlement
inIormeren over de bevindingen van dit onderzoek.

4. Aanvullend antwoord van de Commissie, ontvangen op 30 april 2013.
Voor verzoekschriften 0238/2012 en 0281/2012

Op basis van haar onderzoek tot dusver en met name rekening houdend met de antwoorden
van de Spaanse autoriteiten op haar vragen en de door indieners verstrekte aanvullende
inIormatie is de Commissie van mening dat EU-burgers met een diploma in
landschapsarchitectuur uit een andere lidstaat ongerechtvaardigde belemmeringen kunnen
ondervinden bij de uitoeIening van hun recht op de vrijheid van vestiging en dienstverlening
in Spanje.

De Commissie stelt vast dat de Spaanse wetgeving geen bepalingen bevat die de uitoeIening
van activiteiten die in andere landen typisch door landschapsarchitecten worden beoeIend
(zoals het ontwerpen van parken en tuinen), laten aIhangen van het bezit van speciIieke
kwaliIicaties. Niettemin lijken bepaalde bepalingen van de Spaanse wetgeving inzake
overheidscontracten en de rol van openbare beroepsorganen onrechtstreeks gevolgen te
hebben voor de mogelijkheid voor landschapsarchitecten om hun beroep zelIstandig uit te

Dit zijn voorlopig alle details die de Commissie kan verschaIIen, aangezien zij de uitwisseling
van inIormatie met het Koninkrijk Spanje niet wil ondermijnen voor het geval er na het
lopende onderzoek gerechtelijke stappen worden genomen met betrekking tot deze kwestie.


De Commissie zet haar dialoog met de Spaanse autoriteiten voort met als doel ervoor te
zorgen dat de vrijheden die de EU-burgers krachtens het Verdrag zijn toegekend,
geeerbiedigd worden, in dit geval met betrekking tot de uitoeIening van
landschapsarchitectuuractiviteiten door mensen die hiervoor in andere EU-lidstaten de nodige
kwaliIicaties hebben verworven.
De Commissie houdt het Europees Parlement op de hoogte van haar volgende stappen in deze