Está en la página 1de 8

NOS

DANZA MÚSICA
Merce O funk que viu doPáx.
frío 7

Cunningham
celebra
Nearly Ninety
Páx. 6

ornal
DE GALICIA

S U PL E M E N TO D E C U LT U R A 2 D E M A I O D E 2 0 0 9. N Ú M E R O 2 1

ARTE Y PAISAJE, UNIDOS


LAS INTERVENCIONES ARTÍSTICAS EN EL ENTORNO NATURAL, UN RETO PARA GALICIA
2 nós I en portada XORNAL DE GALICIA 2 de MAIO de 2009

Paisajes para
después de un
naufragio
La Isla de las Esculturas es una de las iniciativas más interesantes en la creación de “paisajes
culturales” puestas en práctica en Galicia en los últimos años y pionera en España. En el parque
de Bonaval de Santiago, Isabel Aguirre intervino junto al arquitecto portugués Alvaro Siza.
texto de Ángel José Fernández Álvarez, profesor de la Universidad de A Coruña

Resulta evidente, y más de las actuaciones, es decir, y Xosé Antón Castro, la


en un país como el nuestro, la los usuarios, los ciudadanos, ciudad pudo contar con obras
creciente preocupación por y el resultado final de los de Robert Morris, Richard
el paisaje, enmarcada dentro proyectos de intervención sobre Long, Ian Hamilton Finlay,
de un compromiso de la el paisaje. En estas relaciones Anne & Patrick Poirier, Jenny Parque de Bonaval en Compostela
sociedad contemporánea con la utilización ciudadana de Holzer, Fernando casás, José
la búsqueda de un desarrollo los espacios y la tutela por Pedro Croft, Enrique Velasco,
sostenible y la mejora en las parte de los poderes públicos Giovanni Anselmo, Dan el paisaje se que se haya realizado el encargo
técnicas de diseño, control y deben ir unidas a un equilibrio Graham y Francisco Leiro. de la remodelación y puesta
gestión del medio ambiente. El ponderado entre los intereses Cada uno de ellos ideó una convierte de en valor, lo que podríamos
paisaje puede y debe asumir un de la población y el respeto obra que se interrelacionaba esta manera en denominar “la recuperación del
papel táctico en la formación hacia el contexto en el que se con el paisaje, con la tradición naufragio”, a una profesional
de nuevos proyectos urbanos actúa. del lugar, con la historia de la una realidad de reconocida experiencia
e incluso regionales, dentro escultura y de la piedra y, muy siempre activa y en en el ámbito del paisajismo,
del contexto de las prácticas pontevedra especialmente, con la esencia la arquitecta y profesora de
imaginativas y materiales de La reciente iniciativa de del hombre y su relación con la transformación la ETSA de A Coruña, Isabel
una sociedad y también en la remodelación y rediseño naturaleza. Aguirre Urcula.
generación de dinámicas y ambiental y paisajístico del El deplorable estado en que Aparte de su labor docente y la
estrategias que favorezcan el conjunto de la Illa do Cobo, se encontraba la Isla de las Hay que señalar dirección de cursos de la UIMP
desarrollo económico y cultural más conocida como la Isla de la Esculturas, con el irónico sobre desarrollo sostenible,
de un país. las Esculturas, en Pontevedra, episodio del “hundimiento” y el mérito de una también ha comisariado
Dentro de este orden de cosas, con el objetivo de solucionar posterior recuperación de la arquitectura que exposiciones como la
se valoran cada vez en mayor la lamentable situación de emblemática obra de Leiro, organizada en el año 2007 por
medida las calidades visuales deterioro y abandono en que en un insólito episodio de deja “hablar” a el CGAC con el título Salir a, en
y los valores perceptivos del se encontraba, es una buena “arqueología submarina” en los la naturaleza y la que se ponía en valor el hecho
paisaje y se aprecia la necesidad prueba de las consecuencias fondos del río Lérez, supone diferencial del paisaje desde
de gestionar adecuadamente derivadas de esta conflictiva y un ejemplo del abandono y provoca sensaciones el punto de vista tradicional,
los parámetros económicos difícil relación. la falta de fe en este tipo de social, cultural y, sobre todo,
y sociales que afectan a la Se trata de una las iniciativas actuaciones por parte de las patrimonial, centrándose en
modificación del entorno más interesantes de creación administraciones públicas y, un área fundamental para
con la mirada puesta en la de “paisajes culturales” puestas en un sentido más amplio, por el paisaje gallego como es el
sostenibilidad, entendida como en práctica en Galicia en los parte de la propia sociedad que espacio de la Ribeira Sacra.
directriz y meta de todo el últimos años y pionera en no es capaz de entender o de Su intervención en la
proceso. España, en un proyecto en leer adecuadamente este tipo de remodelación y rehabilitación
También se plantea la necesidad el que participaron artistas propuestas. de los jardines del monasterio
de desarrollar una nueva de renombre internacional de Santo Domingo de Bonaval
relación entre el ser humano y en el campo del denominado performance en Santiago de Compostela
el mundo físico en la que éste land art, a través de doce Resulta de un dramatismo junto con el arquitecto
último pase de objeto a sujeto miradas que transformarían casi poético que la única obra portugués Álvaro Siza Vieira
y en el que el paisaje ya no sea un espacio espacio vacío teóricamente no accesible por fue merecedora del Premio
considerado como entorno, en un parque urbano el público de todo el conjunto Nacional de Arquitectura
sino como el aspecto sensible periférico, concebido como haya terminado hundida en Manuel de la Dehesa en la
de la relación que existe un homenaje al granito como el fondo del río. Estaríamos IV Bienal de Arquitectura
entre la sociedad, el espacio material antropológicamente asistiendo a una especie de Española del año 1997. Se
y la naturaleza. El paisaje se gallego y convertido en el “performance justiciera” pretendía la actuación de
convierte así en una realidad elemento identificador de la en solidaridad vergonzosa un ámbito singular para su
activa y en transformación, que intervención, que pretendía la y vergonzante por el estado transformación en parque
remite a nuevas ampliaciones y transformación permanente de de deterioro del parque urbano dentro de un absoluto
reivindicaciones del territorio. un paisaje real a través de una escultórico, así como ante las respeto a las preexsistencias:
Pero un aspecto a veces propuesta innovadora de “arte agresiones sufridas por el resto restos de muros, ruinas,
olvidado al abordar este tipo de público”. de las obras de arte, indefensas enterramientos, caminos y
cuestiones es el de la relación Gracias a este proyecto, frente a la desatención y la “sobre todo el agua y la piedra”.
compleja que se establece finalizado en 1999 y barbarie. El proyecto se basa en una
entre los destinatarios finales comisariado por Rosa Olivares Parece, por tanto, un acierto interpretación del proceso de
XORNAL DE GALICIA 2 de MAIO de 2009
en portada I NóS 3

formación del lugar definido


como “una perfecta máquina
para la utilización de la
naturaleza” y en donde una
trama de pasos, de recorridos,
se superpone a los espacios ya
existentes.

una vista inédita


Condicionados por la fuerte
pendiente, aparecen muros,
plataformas, rampas y
senderos, dejando que, en el
antiguo cementerio, el mismo
trazado que distribuía los
enterramientos articule los
recorridos del paseo mientras
se permite el disfrute de una
vista inédita de la ciudad.
El paisaje de la memoria se
define como territorio mental
mediante la conservación de
las estructuras de los nichos
de piedra a modo de pantallas
generadoras de un espacio para
el recuerdo. En la zona baja del
huerto se recuperó además un
pequeño jardín geométrico
aprovechando la inteligente
traza antigua de plataformas a
distintos niveles comunicados
con rampas.
No hay usos prefijados.
El espacio de la forma se Imagen de la Isla de las Esculturas, en Pontevedra
sustituye por el espacio de
los establecimientos en el sus trabajos más recientes es el interpretativa por parte del enmarcadas por la exhuberante inteligente de contención,
tiempo, de los eventos, de la proyecto de rehabilitación del conjunto y en el que destaca de vegetación y que pone de humildad y respeto. Parecen
contemplación, es decir, el monasterio de Caaveiro, en el forma especial la feliz actuación manifiesto la importancia de la ser éstas, después de todo, las
espacio se transforma en un corazón de las Fragas del Eume, sobre los accesos al cenobio, reflexión acerca de los caminos herramientas más adecuadas
lugar sensible que registra los junto al arquitecto Celestino materializada en la creación de en los procesos de construcción para que, a la manera de
movimientos y los procesos García Braña y que podemos un camino de pizarra, resuelto y diseño del paisaje. modernos robinsones
íntimos de la vida que lo considerar como un ejemplo con un pavimento grafiado, Hay que señalar, por tanto, el enfrentados al reto de
cruzan. de intervención arquitectónica exquisitamente ejecutado, y mérito de una arquitectura que humanizar islas inhóspitas, se
Además de intervenir en las respetuosa con el entorno del que los propios autores han deja “hablar” a la naturaleza puede abordar la difícil, pero
obras de los proyectos de los monumento. definido como “escultura en y permite desarrollar una siempre necesaria tarea de
Parques Oeste Vale/Grande y Se plantea aquí la búsqueda de superficie” en un delicado “lógica de sensaciones”, reconstruir los paisajes después
Parque Sul en lisboa, otro de una solución austera y auto- juego de texturas visuales en un ejercicio modélico e del naufragio.
XORNAL DE GALICIA 2 DE MAIO DE 2009
4 NÓS I LIBROS

Camiños e fisuras da (nosa) memoria


A investigadora Paloma Aguilar pon énfase das súas pescudas no centro do tema: como os políticos administraron a “memoria da represión” e como
isto se reflicte na poboación. A publicación do autor británico Jason Webster é complementaria. POR GUSTABO HERVELLA FOTO AMADOR LORENZO

C  transcorreron
setenta anos do fin da guerra civil
e trinta e catro anos da morte
do ditador, aínda constitúe un
problema falar da represión
franquista. Existen silencios
estremecedores, odios solapados
e desconfianzas que, ao pouco
que a historia furgue, saen á
luz con toda a súa crueza. Nos
traballos que presentamos,
isto resulta especialmente
evidente. As investigacións de
Jason Webster e Paloma Aguilar
refírense ás experiencias da
España onde a confrontación
bélica foi máis aguda, onde as
feridas están aínda abertas. Pero
non só é este o único espazo onde
toda esta problemática se fai
visible. O feito de coincidir nos
mesmos meses de publicación,
axúdanos para reflexionar a
partir das súas lecturas, sobre as
políticas da memoria...
O libro de Jason Webster analiza,
desde o punto de vista dun
estranxeiro, como as pegadas
da guerra civil son visibles
no territorio e, sobre todo, na
poboación: xente que ten medo
a falar ou que segue a buscar aos
seus familiares. Todo comeza
coa visita, casual, a unha fosa
onde xacen republicanos nun O campo das ratas, monumento aos fusilados polo franquismo na Coruña
pobo de Castellón; sen embargo,
esta historia exemplifica
unha de tantas no territorio e acontece en Arxentina ou facían perenne a “Victoria” na
peninsular. A publicación ofrece Chile, casos que se comparan guerra civil. Isto trasladouse
a circunstancia, que debe ter co español—. Esta reflexión á transición política dos anos
tido en conta polos lectores, trasladada ao caso galego aínda setenta. Nesta etapa a memoria
de estar narrada para que os é máis evidente. Até o ano 2006 da guerra civil funcionou non
lectores británicos —de novo un desde as institucións públicas como elemento reinvidicador
hispanista das illas profundiza galegas non se realizara ningún e de orgullo, senón máis ben de
no noso pasado— saiban porque tipo de homenaxe oficial ás exemplo do que non se quería, os
no século XXI existe unha vítimas. Foi a Universidade de dirixentes e mesmo a poboación
nebulosa, tupida e case que POLÍTICAS DE LA MEMORIA Santiago de Compostela a que, LAS HERIDAS ABIERTAS DE LA tendían a facer análises análogos
infranqueable ao redor deste Y MEMORIAS DE LA POLÍTICA na primavera de 2007 e por voz GUERRA CIVIL. UN VIAJE POR LA de 1936-1939 e 1975-1979.
tema. A explicación, e de aí vén PALOMA AGUILAR FERNÁNDEZ do reitor, pediu desculpas ante ESPAÑA DESMEMORIADA Incluso, neste intre, é cando os
a perfecta complementariedade Alianza Editorial, 2008 os familiares dos membros JASON WEBSTER sectores máis ideoloxizados
entre as dúas publicacións, 583 páxinas da comunidade universitaria Los libros del lince, 2008 polo franquismo estenderon a
ofrécenola Paloma Aguilar 24 euros apartados de servizo en 1936, por 269 páxinas consigna —que aínda perdura
no seu magnífico estudo. Esta mirar para outro lado cando se 21,90 euros nunha boa parte da sociedade—
investigadora pon énfase das evaporarse simplemente por el estaban a cometer esta e outras que grazas á “pacificación” e
súas pescudas no centro do tema: olvido de lo que había ocurrido?”. inxustizas. Aínda hoxe, ningunha e isto nunca o abandonou, nin en “orde” da ditadura, puido facerse
como os políticos administraron A explicación dálla Aguilar autoridade política de máximo momentos onde por evolución a transición pacificamente. Así,
a “memoria da represión” e como Fernández, atendendo en como nivel do goberno español pediu da sociedade e da contorna a guerra civil convértese na
isto se reflicte na poboación. O o franquismo reinterpretou o perdón en nome do Estado polo europea —anos sesenta— sería aprendizaxe crucial da transición,
autor británico non comprende pasado e inculcou ás xeracións acontecido desde 1939, algo que o máis aconsellable. Por unha do que había que evitar “a
como é posible que na praza educadas na ditadura cunha si fixeron no seu momento Raúl banda, necesitábase incrementar toda costa”. Pero aínda hoxe,
de touros de Badaxoz ou no memoria falsa e, tamén, como Alfonsín e Patricio Aylwin. A a lexitimidade de exercicio, coa democracia consolidada,
campo de Castuera, tamén en na Transición non se reparou na igrexa, unha institución esencial vender o crecemento económico, seguimos arrastrando parte
Estremadura, non exista unha xusta medida aos vencidos. da represión e do franquismo, o benestar da cidadanía, en desa memoria: será en 2004
sinalización do que alí pasou en Unha das conclusións que nunca pediu perdón pola súa definitiva, o Seiscentos e a cando por primeira vez se fale
1937: “Qué pasaba con el país, tiramos da lectura de ambos actitude durante estes anos, o industrialización. Por outra, nun Real Decreto de “víctimas”,
me pregunté, que los lugares traballos é o escaso ou nulo mesmo que o exército. as conmemoracións do 18 de “represión”, “padecimiento” ou
como ese podían simplemente recoñecemento das vítimas do O franquismo tiña, como xullo, 1 de abril, ou os fastos “compromiso democrático”.
abandonarse, como si los sucesos franquismo —sobre todo ao sostén Aguilar Fernández, a súa da inauguración do mausoleo Estamos no camiño, pero aínda
que habían ocurrido allí pudieran comparalo co que aconteceu lexitimidade de orixe na guerra, do Val dos Caídos en 1959, queda moito por andar. 
XORNAL DE GALICIA 2 DE MAIO DE 2009
5 NÓS I LIBROS

Un acontecer
vital con ton
autobiográfico
O manexo dosificado e xusto do extraordinario cotián fan
de Francisco Fernández Naval un dos mellores narradores
da literatura galega. POR LEO F. CAMPOS FOTO XDG

N  F X. Fernández


Naval un autor alá moi atendido
pola crítica. Unha rápida busca
na Internet dos seus dous
apelidos entre aspas devólvenos
uns resultados ben pobres:
presentacións editoriais, librarías,
prezos e apenas unha recensión
crítica da novela (O bosque das
Antas, V Premio Xerais, 1988) que
o consagrou, aos 32 anos, como
un dos primeiros narradores
en acaroarse co gran tema da PARA SEGUIR BAILANDO

narrativa galega contemporánea: FRANCISCO X. FERNÁNDEZ NAVAL

a Guerra Civil. Xerais, 2009 “Margot, a noite e un adeus”, un dos relatos que ten de fondo a cidade de Bos Aires
Hai autores que levantan 152 páxinas

ruído e outros que levantan o 15,80 euros

po. Fernández Naval é destes O núcleo duro constitúeno que percorre diacrónica e de pasta de papel gasta no
últimos. Capaz, aínda que non os dous relatos que tratan a diatopicamente un acontecer tema. Nada máis inxusto. A
só, do lirismo dun Manolo Rivas; un todo narrativo, se non por política actual dende ópticas vital que supoñemos apoiado na sensibilidade, a precisión no
tecnicamente habelencioso, na razóns argumentais, si en outra volta complementarias: a propia peripecia autobiográfica uso do símbolo, o dominio
liña do outro grande iniciador virtude da estrutura que revela a resistencia armada (“O escriba e o do autor, máis ca nada porque da creación de ambientes, a
do ciclo do 36, Xosé Fernández disposición das súas pezas. Temos comandante”) e a Administración sabemos da súa querenza por transparencia da súa prosa,
Ferreiro (Agosto do 36, Xerais, dous eixos espazo-temporais do poder (“Ovos de serpe”). O Cortázar, da súa militancia que é quen de disimular o
1991); Naval quítalles o po ás homónimos, “Contemporáneos núcleo brando constitúeno “A na memoria histórica dende impresionante traballo técnico
fotografías en sepia a por de I” e “II”, situados a dous contos vida secreta de L.” e “A noite de as orixes do concepto, da súa –arriscado e vangardista
estrañamento, aplicándolles o do principio e a dous do final Ith”, que pescudan, en contraste preocupación pola desaparición por veces– que a sustenta e o
inquietante ton da prosa dun respectivamente, sobre os que cos dous anteriores, no ámbito do rural, do exquisito coidado manexo dosificado e xusto do
Cortázar aos recordos de noso, pivota toda a obra. Entrambos do privado, no primeiro dende que pon no retrato dos extraordinario cotián fan del un
para que volvan ser. falan da dialéctica urbano- dentro dos protagonistas e no personaxes femininos e do seu dos nosos mellores narradores,
Chama a atención a redondez rural dende puntos de vista segundo dende fóra. O colofón posicionamento político. e desta última entrega unha das
e simetría na disposición dos complementarios. Antes, lévanos até Bos Aires e a idade Fernández Naval, lamentámonos, mellores mostras do que estou a
relatos que conforman Para “Noite de pallabarro” e “Noite madura con “Margot, a noite e un caeu no saco roto dos narradores dicir.
seguir bailando (Xerais, 2009). de cloroformo” encetan a adeus” e “Para seguir bailando”. de fasquía tradicional que Pola miña banda, só me queda
Estamos diante dun libro obra dende os dominios da O libro Para seguir bailando trataron o 36, sepultados ou escribir aquí o único e o máximo
compacto, interpretable como infancia e a primeira mocidade. trata da vida. É unha obra total eclipsados polas toneladas que podo: léano.
6 nós I DANZA XORNAL DE GALICIA 2 de MAIO de 2009

NADIE ES PERFECTO

Los Mestre Mateo


y las listas negras
José Luis Losa

Recupero en el satélite un
excelente documental sobre
Dalton Trumbo: el más conocido
de los “diez de Hollywood”, la
caza de brujas de los llamados
“blacklisted”. Con pocas horas
de diferencia veo en TVG la
gala de los Mestre Mateo.
Recuerdo como en Galicia
también hubo “listas negras”.
No me refiero al pleistoceno
franquista, sino a hace menos
de 20 años. No llevaba Fraga en
la Xunta un verano y ya ejercía
como cuando ministro de
Propaganda. Salieron a la luz
unas “listas negras”, dedicadas
a “cazar” al personal de la Radio
Autonómica. Nadie podría negar
su existencia. Las tuve entre
mis manos en aquel invierno de
1990. Más allá de lo tenebroso
de las decenas de nombres
reflejados contra el paredón del
folio se podían leer acotaciones
a mano, cuarteleras, finalmente
muy divertidas. En mi memoria
A compañía de danza de Merce Cunningham en Nearly Ninety selectiva sobrevive una: la de un
profesional del cual se advertía:
“¡Muy peligroso. Miembro de

Merce Cunningham
Fuxan os ventos!”. Siempre se
dijo que el propio Fraga era el
autor de los subrayados. O Pérez
Varela, qué más da.

celebra Nearly Ninety


Mientras veía anteayer la gala
de los Mestre Mateo (ágil,
una inyección de moral y de
farra para tiempos duros: bien
planteada por Jorge Coira y
Un monstro sagrado, un xenio dos poucos que queren morrer bailando. Coa súa compañía creou unha nova técnica de Carlos Portela) pensé que para
aquella derecha que nos silenció
danza e conseguiu corpos ó limite técnico sen proxección emocional. por Branca Novoneyra no había nada más incómodo que
un cómico o un músico de esos
Merce Cunningham multimedia Takehisa Kosugi, patetismo existencial que creacións. Conseguiu corpos que subían el jueves al escenario
(Centralia, 1919) personifica a arquitecta Benedetta emociona fondamente. ó límite técnico, corpos- con el coraje moral de siempre.
a fractura entre a danza Tagliabue e o figurinista Merce, como se lle coñece no obxecto, sen proxección Algunos, buenos amigos;
moderna e a posmoderna. As Romeo Gigli. Unha vez mundo da danza, foi bailarín emocional. otros, distantes. Me sentí de
súas creacións revolucionaron máis, Merce Cunningham principal da compañía de A fortísima influencia de alguna manera insólita unido
a escena de mediados do amosounos a danza sen Martha Graham. Despois Cunningham en Estados emocionalmente a todos en la
século XX e ampliaron as argumento, a danza dos corpos dun tempo rompeu con ela e Unidos e en Europa conforma singladura de esta nueva época
bases teóricas da danza sen atributos, o movemento conectou co músico e teórico unha parte importante do que la inanidad ha hecho que nos
contemporánea. como único leitmotiv da John Cage, do que asumiu actual panorama das artes toque vivir.
Este xoves 30 de abril coreografía. ideas vangardistas sobre o son, do movemento. A proxección Ah, en la sala se sentaba el
presentou nos madrileños Cunningham é un monstro o espazo e o azar. da danza cara ó imposible, a conselleiro de Cultura. Sobre
Teatros del Canal Nearly sagrado, un xenio dos poucos Coreógrafo prolífico e continua colaboración con él leí, cuando fue nombrado, un
Ninety (Case Noventa) a súa que queren morrer bailando. experimentador incansable, grandes músicos e pintores artículo servil, pringoso, donde
derradeira montaxe. Esta peza Pertence a casta dos elixidos. sempre acha algún movemento como John Cage, David Tudor, se loaba su amor a Wagner.
chega directamente dunha Inda en cadeira de rodas que descoñece e que lle Gordon Mumma, Christian Confío en que a este hombre, al
estrea mundial no BAM de imparte clases no seu estudio e sorprende. Considera a danza Wolf, Rauschenberg, Jasper que hay que dar un tiempo de
Brooklyn o día 16 deste mes, segue coreografiando. como un arte totalmente Johns, Stella, Linchtenstein respeto porque ni canalleó en la
e permanecerá dentro da Hai algo monstruoso neles, en autónomo da música. A danza e Nauman; xunto á defensa trama civil del 23-F ni entiende
programación do Festival Martha Graham, en Nureyev, de Cunningham ten como da independencia total da de “carmiñas burana”, no le
Madrid en Danza ata o 3 de en Alicia Alonso, tamén en único referente o movemento, danza cinguida ó acto escénico gusten los pesebres, los pelotas.
maio. Cunningham. Todos eles nin ideas, nin emocións, múltiple, son algunhas liñas Y doy por supuesto que no ha
Atopamos a Cunningham foron ou son grandísimos nin sensacións, só feitos de de acción que abriu Merce venido a silenciar a los cómicos,
rodeado de prestixiosos intérpretes e coreógrafos movemento. Cunningham e recolleron esos “peligrosos sociales”. Me
colaboradores como John que non deixaron de bailar Coa súa compañía creou outros coreógrafos como conformó con que se acuerde
Paul Jones, baixista de Led ata o límite das súas forzas. unha nova técnica de danza. Karole Armintage, Dominique más de Luis II de Baviera que del
Zeppelin, a banda de rock Posúen a grandeza do mito Formou aqueles bailaríns Bagouet ou o catalán Cesc grotesco Pérez Varela. l

Sonic Youth, o compositor da Maratón e expresan un que necesitaba para as súas Gealabert.n
XORNAL DE GALICIA 2 DE MAIO DE 2009
MÚSICA I NÓS 7

O funk que
viu do frío
O skwee é un xénero de música electrónica cociñado nos países
nórdicos que fusiona funk e synth pop e ten como primeira figura
a Eero Johannes, un músico e deseñador gráfico da cidade de
Helsinki. POR CARLOS BARREIRO

M   sobre se POR DESCONTADO,


está todo inventado na música
segue á orden do día, algúns O MELLOR FROITO
artistas perseguen as musas DAS ÚLTIMAS
mergullándose en estilos
deostados e escoitando con COLLEITAS DE MÚSICA
paixón discos recuperados ELECTRÓNICA. UN
do contenedor de residuos do
pop. Na maioría das ocasións ESCAPARATE
esta forma de traballar leva
á revitalización dun xénero,
como sucedeu nos dous últimos deixou de ser unha cousa entre
anos co italo-disco. Pero de amigos para extenderse polos
cando en vez esa ollada cara o países nórdicos e crear unha
pasado activa a imaxinación base de público. Xurdiron os
dos músicos para levar a súa primeiros selos e en 2008 saiu a
creatividade por onde non foi primeira recopilación en disco
ninguén antes. Dende comezos compacto de artistas deste xénero
dos noventa, varios produtores de que semella un cruce entre Rick
música electrónica de Finlandia, James e Kraftwerk, Museum Of
Suecia e Noruega coincidiron Future Sound, editada por Flogsta
en atopar na letra pequena do Danshall. A primeira pedra da
funk e o synth pop dos oitenta pista de despegue para deixar un
unha vía de escape para fuxir da fenómeno a nivel underground.
rutina do techno. Onde houbo Pero faltaban os discos longos,
máis paixón por esta fórmula unha mostra de que esto podía
foi en Finlandia. En outono ser algo máis que unha escea só
de 2003 Randy Barracuda, para o mundo dos rañadiscos.
Pavan e o sueco Daniel Savio Todo indicaba que ía chegar en Eero Johannes, un dos precursores do skwee
compartiron unha sesión nun 2009, despois de que Daniel Savio
local da cidade de Turku. Desa anunciara que estaba a traballar
noite de troula musical saíu o no seu primeiro álbum. Pero Eero froito das últimas colleitas depende do grosor dos ritmos, do para saír do frío. Agora é a
nome para definir o que estaban Johannes, un deseñador gráfico de música electrónica. Un protagonismo que teña a melodía quenda para que outros aporten
a facer: skweee, unha derivación de Helsinki, adiantouse cun disco escaparate das variadas formas ou do intricadas que sexan as as súas ideas, que parece que
da palabra inglesa squeeze, coa homónimo que, se ben saiu ao da etiqueta, que con Johannes composicións deste antigo van polo camiño de introducir
que quixeron facer referencia ao mercado en 2008, aínda estamos pode achegarse a Daft Punk, ás baixista agora enredando coas definitivamente voces nesta
son machacado e gomoso que a valorar na súa xusta medida produccións do último Kanye caixas de ritmos. O Skwee non música que até o momento foi
compartían. Pronto o skweee este ano. Por descontado o mellor West ou a Jean Michel Jarre. Todo puido atopar mellor embaixador case sempre instrumental. 

CRÍTICA

O pai do ethio jazz ámbito académico e da etnoloxía. O paso


definitivo para achegar o seu universo
creativo a outro público realizouno o selo
que a suma de dúas visións diferentes da
música. Sen embargo, hai que destacar
que é interesante noutros aspectos,

comparte os seus coñecementos Strut o ano pasado, convidando a Astatke


a participar nun novo volumen da súa
colección “Inspiration Information”,
como no tocante ás interpretacións
ou o tratamento do son. Atopamos
a música misteriosa e atemporal de
na que artistas de xeracións distintas Astatke con máis consistencia e cunha
Carlos Barreiro ou en Nixeria, alí tamén asimilaron os intercambian a súa experiencia durante textura nítida e elástica, empurrada por
De tódolos traballos de reivindicación padróns da música occidental a partir a gravación dun disco man a man. uns instrumentistas máis nerviosos
da música africana que se fi xeron das ideas, a estética sonora e as reglas Desta vez, o músico etíope comparte o e contundentes que os que adoitan
nos últimos anos, quizais o máis da tradición local. Pero no caso da terra seu traballo con The Heliocentrics, un aparecer nas súas gravacións. 

impactante foi o de Francis Falceto soñada do rastafarismo a súa situación colectivo inglés que recupera o espirito
coa serie Éthiopiques. Un paseo pola xeográfica, a un paso do continente iconoclasta de Sun Ra construindo
producción discográfica da chamada asiático, levou a un cruce de mundos pontes entre o jazz, o hip hop, a psicodelia INSPIRATION

“época dourada do pop Etíope”, dende abraiante que se pode etiquetar jazz. Un ou o funk. Por unha banda, esta unión INFORMATION 3

mediados dos sesenta até finais dos dos héroes daquel período foi o pianista de forzas transmite a sensación de MULATU ASTATKE E

setenta, que deixou apampado ao ouvinte e vibrafonista Amulatu Astatke, que viu oportunidade perdida porque non hai THE HELIOCENTRICS

da metrópoli, pouco familiarizado co como a partir do traballo de Falceto a súa case diálogo entre xéneros. Semella máis Strut Records, 2009

son do Corno de África. Como en Mali música acadou popularidade máis alá do unha homenaxe dos xóvenes ao veterano CD
NÓS Director: Jose Luis Gómez Coordinación: Iago Martínez Maquetación: María Sabarís Redacción: Rúa Galileo Galilei, 4B Polígono Industrial A Grela. 15008 A Coruña / 981 100 650 nos@xornaldegalicia.com

Xornal de Galicia S U P L E M E N TO D E C U LT U R A 2 D E M A I O D E 2 0 0 9. N Ú M E R O 2 1

A dobraxe ‘bilingüe’ I Carlos Caetano Biscaínho Fernandes, profesor da UDC

A verosimilitude como argumento negador de normalidade


No século XIX, foron moi frecuentes as pezas de teatro bilingües en que os vilegos e “señoritos” se expresaban en
español, en contraposición ao mundo rural e ás camadas máis baixas da sociedade que falaban a lingua do país,
un galego reducido a un patois perfectamente acaído para a ridiculización da ignorancia e o embrutecemento
dunhas personaxes que, certamente, non se presentaban como un modelo atractivo.
A pasada quinta feira en pleno século XXI, a Televisión de Galicia emitiu a longametraxe Mar adentro nunha
versión sorprendentemente bilingüe en que unhas personaxes se expresaban en lingua galega e outras en castelán.
Unha verosimilitude vestida de normalidade, finalmente negadora de calquera pretensión normalizadora para a
lingua propia de Galiza. Coa escusa do reflexo fidedigno da realidade, rompeuse a convención da ficción narrativa
e forneceuse un modelo consagrador da diglosia. Porque, lembremos, non se trataba dun documental, mais dun
produto artístico.
Se o argumento for que esa
é a situación lingüística
que se daría “na vida”, eu
pregúntome por que non se
estreou na España a versión
orixinal coas personaxes
galegas a se expresaren en
galego, como probabelmente
farían nun contexto real.
Haberá, aínda, quen
argumente que no resto
dos lugares onde se estrou
a versión orixinal o galego
non é lingua cooficial. Certo,
como é certo igualmente que
as ideoloxías imperialistas
contrarias á ecoloxía das
linguas sempre se refuxian
no aparato legal, razón que
nunca empregarán para
defender a diversidade.
Moito infelizmente, na
nosa sociedade aínda se dan
situacións flagrantemente
machistas e a violencia
contra a muller documéntase
case todos os días do ano.
Imaxinemos que, en aras
da verosimilitude, se nos
ofrece unha gala ou un
telexornal presentado por
un home e unha muller,
en que o primeiro denigre
verbalmente á segunda
con f ra ses como “est á
calada, que é como máis Fotograma da cinta Mar Adentro, emitida na TVG cunha dobraxe bilingüe

guapa estás”, frase que


todos recoñecemos como
real e verosímil. Resultaría
insoportábel, porque é
outra a normalidade que
desexamos, a que queremos presentar como referente.
Para que se dobran os filmes na Televisión de Galicia? Por que non se emiten en versión orixinal? E versión
orixinal non significa “en español”, mais en todas as linguas en que se realicen produtos audiovisuais de interese.
Lembremos que se trata dun ente público que ten entre as súas razóns de ser propiciar a presencia social da lingua
galega, mediante a emisión de produtos de calidade que se vehiculen na nosa lingua. Mais agora comparece a
verosimillanza como argumento contra a fluencia normal do noso idioma, impedindo así que o galego se mostre
como unha lingua extensa, culta, útil e moderna (potencialidades que non son privativas de ningunha lingua,
senón atributos que se lle confiren). Un argumento pretendidamente neutro que, na verdade, serve de refuxio
para os interesados en manteren un idioma sometido e subsidiario.
Talvez nunca poderemos evitar totalmente que medios de comunicación foráneos teimen en deitar sobre a nosa
realidade lingüística visións pintoresquistas fundamentadas na verosimilitude, mais o que si debemos é exixir á
Televisión de Galicia que trate con total respeto unha das nosas máximas riquezas, o noso maior atributo como
pobo. Doutra maneira, estamos a desfacer a casa, pedra a pedra. l