Está en la página 1de 11

Bizancio e o Imperio carolinxio Tema 1 2º ESO

TEMA 1 O IMPERIO BIZANTINO E O IMPERIO CAROLINXIO 1.-Ruptura da unidade do imperio romano 2.-Imperio Bizantino 2.1.-Evolución histórica a)Comezos do século VI b)Época de Xustiniano c)Século VIII d)Mediados do século IX 2.2.-Organización política-administrativa a)Emperador b)Administración central c)Exército 2.3.-Economía bizantina 2.4.-Sociedade bizantina a)Aristocracia b)Clero, funcionarios, comerciantes c)Servos e escravos 2.5.-Igrexa 2.6.-Arte a)Arquitectura b)Mosaicos 3.-Reino xermánicos e o seu asentamento 4.-Imperio Carolinxio 4.1.-Carlomagno 4.2.-Economía e actividade agraria 4.3.-Sociedade 4.4.-Cultura e arte

1 1

Bizancio e o Imperio carolinxio Tema 1 2º ESO

1.-Ruptura da unidade do imperio romano
Os romanos conquistaran un gran imperio en torno ao Mediterráneo. No 395, o emperador Teodosio dividiuno en dous partes para defendelo mellor dos bárbaros: o imperio romano de Occidente,con capital en Roma, e o imperio romano de Oriente, con capital en Bizancio. Desde entón, cada unha das partes seguiu unha evolución diferente: • imperio de Occidente desapareceu no ano 476 a mans dos pobos xermánicos. A desaparición do imperio de Occidente marca o final da Idade Antiga e o comezo da Idade Media, que se estende até 1 453. Nos territorios do desaparecido imperio de Occidente establecéronse diversos reinos, entre os cales destacou o imperio carolinxio en Francia, cuxo rei principal foi Carlomagno (768-814). Imperio de Oriente, coñecido máis tarde como imperio bizantino, mantívose até 1453 no Mediterráneo oriental. O seu principal emperador foi Xustiniano (527-565).

2.-Imperio Bizantino
O imperio bizantino debe este nome á súa capital, Constantinopla, denominada posteriormente bizancio

2.1.- Etapas O imperio atravesou por varias etapas. Durante o reinado de Xustiniano (527-565), alcanzou o seu máximo esplendor e recuperou parte dos territorios perdidos. No século VII os musulmáns conquistaron diversas provincias, deixando o imperio reducido a Asia menor e á área dos Balcáns. Desde mediados do século XI, o imperio foi perdendo sucesivamente territorios a mans dos normandos, búlgaros e turcos. Estes últimos conquistaron Constantinopla en 1453, feito que puxo fin ao imperio bizantino. 2.2.-A organización política A organización política apoiábase no emperador (basileus), que concentraba todo o poder: dirixía a administración e o exército e interviña nos asuntos da Igrexa. A administración central descansaba nunha organizada burocracia e no dereito romano, recompilado por Xustiniano. A administración territorial organizábase en provincias (thémas) dirixidas por strategos (xefes políticos e militares). O exército contaba cunha poderosa cabalaría e unha importante armada. 2.3.- A economía bizantina A economía tiña na agricultura a súa principal actividade económica. Organizábase en grandes propiedades pertencente á nobreza ou aos mosteiros, traballadas por servos. A artesanía fabricaba artigos de luxo, como seda, tapices, ourivaría e marfil. O comercio, moi importante, foi favorecido pola posición de ponte entre Europa e Asia que ocupaba o imperio. 2.4.-A sociedade

2 2

Bizancio e o Imperio carolinxio Tema 1 2º ESO

A sociedade se xerarquizaba en diferentes grupos. No nivel máis alto situábase a aristocracia, que posuía latifundios e ocupaba os postos principais do goberno. Xunto a ela atopábanse os altos cargos da Igrexa. No nivel medio atopábase o clero, os monxes, os funcionarios, os comerciantes e os campesiños libres. No nivel máis baixo estaban os servos, os escravos e os esmoleiros. 2.5.- Igrexa bizantina A igrexa bizantina exerceu gran influencia, pois coroaba ao emperador, posuía grandes propiedades e controlaba espiritualmente á sociedade. Tivo que enfrontarse a dous problemas principais: a disputa das imaxes e a rivalidade entre o patriarca de Constantinopla e o papa de Roma. • A disputa das imaxes enfrontou aos emperadores iconoclastas, que prohibiron o culto ás imaxes relixiosas, cos monxes. Ao final, a presión dos monxes e do pobo impuxo o culto ás imaxes. A rivalidade co papa de Roma desembocou en 1054 na separación entre as igrexas oriental e occidental (Cisma de Oriente). Desde entón a igrexa oriental pasou a denominarse igrexa ortodoxa.

2.6.-A herdanza cultural e artística de Bizancio O imperio bizantino deu orixe a unha brillante cultura, resultado da herdanza cultural grega e das influencias cristiás e orientais. A principal manifestación artística foi a arquitectura. Os edificios principais foron as igrexas, que con frecuencia adoptaron planta de cruz grega e empregaron a cúpula sobre pechinas. Destacan a basílica de Santa Sofía de Constantinopla e a igrexa de San Vital, en Rávena. Tamén destacaron os mosaicos e as iconas. O mosaico, formado por pequenas pezas (teselas), utilizouse para decorar con temas relixiosos as paredes e as cúpulas do interior das igrexas. As iconas eran imaxes relixiosas xeralmente pintadas sobre táboas cun fondo dourado.

3.-Reino xermánicos e o seu asentamento
Nos territorios do desaparecido imperio romano de Occidente, os pobos xermánicos formaron varios reinos. En Italia establecéronse os ostrogodos e os lombardos.Na Galia (Francia), os francos e os burgundios. En España (Hispania), os visigodos e os suevos. En Inglaterra (Britania), os anglos e os saxóns. E no norte de África, os vándalos. A forma de goberno destes reinos foi a monarquía, na que os reis concentraban o poder político e militar. A economía baseouse na agricultura, que se practicaba en latifundios, mentres que a artesanía e o comercio decaeron. A sociedade estaba dirixida pola aristocracia laica e eclesiástica, dona dos latifundios. Baixo o seu dominio atopábanse os campesiños das súas propiedades. A cultura e a arte decaeron. A cultura refuxiouse nos mosteiros e deixaron de construírse grandes obras arquitectónicas. Entre os reinos xermánicos destacou o dos francos, que alcanzou o seu esplendor entre os séculos VIII e IX.

4.-Imperio Carolinxeo

3 3

Bizancio e o Imperio carolinxio Tema 1 2º ESO

4.1.-Carlomagno
O seu rei principal foi Carlomagno (768-814), que tratou de restablecer a unidade do antigo imperio romano de Occidente e foi proclamado emperador no ano 800. No entanto, o seu sucesor, Luís o Piadoso, dividiu o imperio entre os seus fillos no 840. O goberno do imperio estivo en mans do emperador, que concentrou o poder político e militar. Organizou o territorio en condados, dirixidos por un conde, e en marcas, dirixidas por un marqués.

4.2.-Economía e actividade agraria
A economía baseábase nas actividades agrarias, que se practicaban en extensos latifundios propiedade da aristocracia e da igrexa. As actividades urbanas decaeron, xa que a artesanía realizábase nos latifundios, e o comercio limitouse a artigos de luxo para os grupos sociais dominantes.

4.3.-Sociedade
A sociedade estaba xerarquizada en tres grupos: os grandes propietarios da terra, laicos e eclesiásticos, que ocupaban os altos cargos da administración; as persoas libres, na súa maioría campesiños; e os servos, descendentes dos antigos escravos, que estaban ligados á terra.

4.4.-Cultura e arte
A cultura e a arte alcanzaron gran esplendor no reinado de Carlomagno. O latín impúxose como lingua administrativa. A arquitectura levantou igrexas, mosteiros e palacios, destacando tamén a ourivaría e as miniaturas.

4 4

Bizancio e o Imperio carolinxio Tema 1 2º ESO

ACTIVIDADES DE ESTUDO 1.-Cando e por que rompeu a unidade do Imperio Romano? A unidade do extenso imperio rompeu no ano 395. As invasións dos pobos xermánicos, instalados ao outro lado das fronteiras dos ríos Rhein e Danubio, obrigaron ao emperador Teodosio a dividir o imperio en dúas partes para defendelo mellor: o imperio romano de Occidente, con capital en Roma, e o imperio romano de Oriente, con capital en Constantinopla. Desde entón, ambos os dous territorios seguiron unha evolución distinta. 2.-Cantos anos sobreviviu o imperio romano de Oriente ao de Occidente. O imperio occidental desapareceu no 476 despois de Cristo e o de Oriente no 1453 despois de Cristo, polo tanto durou 977 anos máis que o occidental. 3.-De onde provén o nome de Imperio bizantino? A denominación de Imperio Bizantino procede de Bizancio, cidade reconstruída polo emperador Constantino no ano 330. O emperador converteuna na capital de todo o imperio e deulle o nome de Nova Roma, aínda que foi coñecida popularmente como Constantinopla. 4.-Cal foi o momento de maior explendor do Imperio Bizantino? Por que? Durante o reinado de Xustiniano I. Xustiniano intentou restaurar as fronteiras do antigo imperio romano e reconstruír a unidade perdida. Para iso, conquistou diversos territorios en Occidente, o norte de África, Sicilia, Italia e o sueste de Hispania. Tras a súa morte, o imperio entrou no período de crise, perdéndose a maioría das conquistas. 5.-Cando e por que se produciu o fin do imperio bizantino? A mediados do século XI, Bizancio entrou nunha profunda crise. En Occidente os normandos expulsaron os bizantinos de Italia. En Oriente, pola súa parte, tivo que facerlles fronte aos cruzados cristiáns, que se apoderaron de diversos territorios, e a ameaza dos turcos, que acabaron conquistando Constantinopla en 1453, puxo fin ao imperio bizantino. 6.-Cal foi o momento de maior expansión do imperio bizantino? A época de maior expansión foi a de Xustiniano que conquistou diversos territorios de Occidente, o norte de Africa, Sicilia, Italia e sueste de Hispania. 7.-Que poderes tiña o emperador? O emperador bizantina adoptou dende o século VII o título de grego de basileus e concentrou todos os poderes. Como xefe político, gobernaba e dirixía a administración do exército. Ademais, a súa consagración e coroación polo patriarca de Constantinopla dáballe á súa persoa un carácter sagrado, permitíndolle intervir en asuntos da Igrexa. 8.-Cales eran as principais actividades económicas do imperio bizantino? 5 5

Bizancio e o Imperio carolinxio Tema 1 2º ESO

A agricultura era a principal actividade económica. Organizábanse en latifundios ou grandes propiedades, pertencentes á nobreza ou aos mosteiros e eran traballadas por servos. Moitos pequenos propietarios, ante o peso dos impostos, caeron baixo a dependencia dos grandes propietarios. A artesanía baseouse na fabricación de artigos de luxo: seda, tapices, ourivería… O comercio veuse favorecido pola situación xeográfica entre Europa e Asia e os intercambios do Mediterráneo e o Mar Negro. 9.-Debuxa unha pirámide social e sitúa nela os principais grupos da sociedade bizantina:

Aristocracia e altos cargos da Igrexa

Clero, funcionarios, comerciantes, campesiños libres

Servos e escravos e mendigos urbanos

10.-Explica a disputa das imaxes e o Cisma de Oriente Enfrontou aos emperadores iconoclastas, que prohibiron o culto ás imaxes sagradas ou iconas, cos monxes e unha boa parte da sociedade bizantina, defensoras das representacións sagradas. A intención dos emperadores era a limitar o poder dos mosteiros e quedarse coas súas terras. Ao final impúxose o culto ás imaxes. A rivalidade entre o patriarca de Constantinopla e o papa de Roma pola súa primacía sobre a cristiandade rematou coa sepración entre as igrexas oriental e occidental, o cisma de Oriente. A igrexa de Oriente pasouse a chamar Igrexa ortodoxa. 11.-Xustifica a expresión “a cultura bizantina helenizouse” A cultura bizantina mantivo ata o século VII a tradición e a herdanza do mundo romano. Despois daquela data, as diferenzas con Occidente aumentaron, o grego converteuse na lingua oficial e a cultura helenizouse.

12.-Realiza un mapa conceptual sobre a arquitectura bizantina

6 6

Tema 1

Bizancio e o Imperio carolinxio 2º ESO

Arquitectura bizantina

Materiais

Elementos

Edificios principais

Planta

Decoración

Ladrillo

Columnas

Igrexas

Cruz grega

Mosaicos

Arcos semicirculares (de medio punto)

Planta cadrada

Iconas

Cubertas planas ou abovedadas

Octogonais

Cúpulas sobre pechinas

7

Bizancio e o Imperio carolinxio Tema 1 2º ESO

13.-Onde se colocaban os mosaicos bizantinos e cales foron os seus temas principais? O mosaico utilizouse para decorar as paredes e as cúpulas do interior das igrexas. Os temas elexidos para os mosaicos foron sobre todo relixiosos (Xesucristo, A Virxe co Neno, imaxes de santos) Entre os mosaicos máis famosos figuran os que representan ao emperador Xustiniano e a súa dona Teodora cos seus séquitos, situados en san Vital de Rávena. 14.-Observa os mosaicos de San Vital e coméntaos Os mosaicos conteñen un programa iconográfico compelto. Na bóveda represéntase a Cristo sentado sobre a bóla do mundo, sostendo nunha man un pergamiño coa lei e na outra unha coroa. Nas paredes da ábsida, dous paneis representan o emperador Xustiniano e a súa esposa Teodora co seu séquito. Cada un deles leva unha ofrenda a Deus. Estes mosaicos están realizados con pequenas pezas chamadas teselas. Son representacións na se coida moita o detalle e o colorido. 15.-Sintetiza nun parágrafo as características dos pobos xermánicos Cada reino tiña a súa personalidade pero presentan uns rasgos comúns. A forma de goberno era a monarquía, concentrando os reis o poder político e militar. A agricultura era a base da economía e practicábase en latifundios (fincas grandes) cultivados por servos e persoas dependentes do dono do latifundio. Nos latifundios producíase todos os produtos necesarios. A sociedade estaba dividida en clases, primeiro os aristócras, donos dos latifundios, logo os campesiños. A cultura decadeu e só mantiveron a cultura os monxes nos mosteiros que eran os que sabían ler e escribir. 16.-Que foi Carlomagno e cal foi o seu principal obxectivo? Foi o principal rei da dinastía Carolinxia. Propúxose restablecer a unidade do antigo imperio romano de Occidente e para iso conquistou os territorios de centroeuropa e norte de Italia

8 8

Bizancio e o Imperio carolinxio Tema 1 2º ESO

VOCABULARIO TEMA 1

BASILEUS: é quen concentra todo o poder. O emperador tiña o carácter de basileus.

CISMA DE ORIENTE: A rivalidade entre o patriarca de Constantinopla e o papa de Roma para ser o primeiro sobre a cristiandade rematou en 1054 coa separación entre as igrexas oriental e occidental, o Cisma de Oriente. A Igrexa oriental permaneceu baixo a autoridade do patriarca de Constantinopla e pasou a denominarse Igrexa ortodoxa, mantendo os primitivos costumes cristiáns. CONDADOS: Carlomagno para gobernarse axudouse de funcionarios, e organizou o territorio en condados dirixidos por condes e en marcas dirixidas por un marqués. CORPUS IURIS CIVILIS: Códice onde Xustiniano recompila as Leis. ICONAS: imaxes de temática relixiosa, na súa maioría pintadas sobre táboa, que utilizaban habitualmente o dourado na representación. IMPERIO BIZANTINO: a denominación procede reconstruída polo emperador Constantino no ano 330. de Bizancio, cidade

IMPERIO CAROLINXIO: O territorio que conquistou Carlomagno para volver restablecer o imperio romano. LATIFUNDIO: Terra de cultivo de grandes dimensións. Pertencían á aristocracia e eran os servos os que as traballaban. Nestas terras producíase todo o necesario. RESERVA: É a parte do latifundio que se reserva para o dono. Todo o que se producía na reserva era para o propietario da terra. REINOS XERMÁNICOS: son os reinos que formaron os pobos xermánicos na zona occidental do antigo imperio romano. En Italia asentáronse os ostrogodos, en Francia os Francos, os burgundios en Borgoña, os visigodos no centro e sur de Hispania, os suevos en Gallaecia, en Britania os anglos, saxóns e os bretóns e no norte de África os vándalos. RESERVA: Os latifundios dividíanse en dúas zonas: unha reserva cuxos produtos eran para o propietario e pequenas parcelas explotadas por campesiños. STRATEGOS: xefes políticos e militares no imperio bizantino.

9 9

Bizancio e o Imperio carolinxio Tema 1 2º ESO

THÈMAS: son cada unha das provincias nas que se dividiu o Imperio Bizantino.

PREGUNTAS DE EXAME DO TEMA 1
1)Define as seguintes palabras BASILEUS CONDADO CÚPULA PECHINA TRIBUNA MOSAICO ICONAS PATRIARCA REINOS XERMÁNICOS RESERVA MARCAS 2)Representa nunha liña do tempo as diferentes etapas de historia (prehistoria, historia antiga, medieval, moderna, contemporánea) situando os feitos máis relevantes dos seus inicios e remates. 3)Contesta: a)Que data se toma como final do imperio antigo e como inicio da Idade Media? b)Entre que datas se estende a Idade media? c)En que se diferenciou a evolución dos imperios romanos de Oriente e Occidente? 4)Busca quen foi Romulo Augústulo (Ollo, non se confunda con Rómulo e Remo). Indica con que emperador se estendeu o Imperio Romano e con quen se dividiu o Imperio. 5)Indica quen era Xustiniano e quen era Carlomagno (tendo en conta que Xustiniano era anterior a Carlomagno). Logo explica en que se parecían ou que pretendían cada un deles detallando os lugares que querían ocupar. 6)Explica como organizaba Carlomagno o goberno e a administración do seu territorio e explica a actividade económica do Reino Franco. 7) Realiza: Cita os nomes dos reinos xermánicos e indica en que países actuais se localizaron. Indica por que países atuais se estendía o imperio bizantino. Escribe os países actuais que se incluían no Imperio Romano. 8)Unha das manifestacións máis interesantes da arte carolinxia é a Capela de Aquisgrán. Explica a capela Palatina de Aquisgrán. 9)Explica a igrexa de Santa Sofía de Constantinopla. 10)Observando os mosaicos de Xustiniano e Teodora indica. a)Como se ven as figuras de fronte ou de perfil? b)As figuras están quietas ou movéndose? c)Teñen as figuras a mesma altura? d)Que figuras sobresaen en cada escena e porque cres que sobresaen? e)Que lugar ocupa Xustiniano e Teodora en cada un dos mosaicos? Por que cres que ocupan ese lugar? f)Como son as figuras: -Tamaño dos ollos -Tamaño das cellas -Son altas ou baixas? -Como van vestidas? g)Que van facer Xustiniano e Teodora? h)En que igrexa se atopan estes mosaicos?

10 10

Bizancio e o Imperio carolinxio Tema 1 2º ESO

11 11