Está en la página 1de 5

Historia de Roma (extracto do cap.

VI) - Indro Montanelli

Baixo o rei Servio Tulio, as clases sociais non eran xa tan só dúas. Entre os plebeos diferenciouse unha alta burguesía ou clase media, bastante numerosa e sobre todo moi forte desde o punto de vista financeiro. Cando o rei organizou os novos comicios centuriados dividíndoos en cinco clases segundo os patrimonios e dando á primeira, a dos millonarios, votos suficientes para derrotar ás outras catro, os patricios non estiveron nada contentos porque se viron excedidos, como potencia política, por xente «sen berce», como se di hoxe, ou sexa que non tiñan antepasados, pero que en compensación, posuía máis diñeiro que eles. Con todo, cando Tarquino o Soberbio foi botado e no seu posto instaurouse a República, comprenderon que non podían quedar sos contra todos os demais e pensaron en tomar por aliados a aqueles ricachóns que no fondo, como todos os burgueses de todos os tempos, non pedían nada mellor que entrar a formar parte da aristocracia, é dicir, do Senado. Se os nobres franceses do século XVIII tivesen feito outro tanto, terían aforrado a guillotina. Aqueles ricachóns, como dixemos, chamábanse equites, cabaleiros. Procedían todos do comercio e da industria e o seu gran soño era converterse en senadores. Para logralo, non só votaban sempre, nos comicios centuriados, de acordo cos patricios, que tiñan as chaves do Senado, senón que non vacilaban en entrar pagando do seu peto cando se lles confiaba unha oficina ou un cargo. Pois os patricios facíanse pagar moi caro a concesión da alta honra. E cando casaban cunha filla de cabaleiro, por exemplo, esixían un dote de raíña. E tampouco o día en que o cabaleiro lograba finalmente converterse en senador, non era acollido como pater, é dicir como patricio, senón como conscriptus, naquela asemblea que de feito estaba constituída por «pais e conscriptos», patres et conscripti. O pobo constituíano, pois, soamente estas dúas ordes: patricios e cabaleiros. Todo o resto era plebe, e non contaba. Nesta incluíase un pouco de todo: a r t e s á n s, p e q u e n o s c o m e rc i a n t e s, empregados e libertos. E, naturalmente, non estaban contentos da súa condición. De feito, o primeiro século da nova historia de Roma estivo enteiramente ocupado nas loitas sociais entre os que querían ampliar o concepto de pobo e os que querían mantelo restrinxido ás dúas aristocracias: a do sangue e a das carteiras repletas.
Patricio senador (dereita) e cabaleiro (esquerda), identificados polos seus calzados - Imaxe The Consortium na Galería de Chiron.

1

Historia de Roma (extracto do cap. VI) - Indro Montanelli

Esa loita comezou no 494 antes de Xesucristo, é dicir, catorce anos logo da proclamación da República, cando Roma, atacada por todas partes, perdera todo o conquistado baixo o rei e, reducida case a cabeza de partido, tivo que conformarse con ser membro da Liga Latina, en pé de igualdade con todas as demais cidades. Ao final daquela ruinosa guerra, a plebe, que proporcionara a man de obra para levala a cabo, atopouse en condicións desesperadas. Moitos perderan os campos, que quedaron en territorios ocupados polo inimigo. E todos, para manter á familia mentres estaban en filas, cargáronse de débedas, que naqueles tempos non era cousa baladí, como o é agora. Quen non as pagaba, convertíase automáticamente en escravo do acredor, o cal podía encarceralo na súa adega, matalo ou vendelo. Se os acredores eran varios, estaban autorizados tamén a repartirse o corpo do desdichado tras habelo degolado. E aínda cando, ao parecer, non se chegou xamais a este extremo, a condición do debedor seguía sendo igualmente incómoda. Que podían facer aqueles plebeos para reclamar un pouco de xustiza? Nos comicios centuriados non tiñan voz, porque pertencían ás últimas clases: as que tiñan demasiado poucas centurias, e polo tanto poucos votos, para impor a súa vontade. Comezaron a axitarse por rúas e prazas, pedindo por boca dos máis desenvoltos, que sabían falar, a anulación das débedas, unha nova repartición de terras que lles permitise remplazar o predio perdido e o dereito de elixir maxistrados propios.

Alcantarilla romana actual - Imaxe de DivesGallaecia en Flickr

As «ordes» e o Senado prestaron oídos de mercader a estas demandas. E entón, a plebe, ou polo menos amplas masas de plebe, cruzáronse de brazos, retiráronse ao Monte Sacro, a cinco quilómetros da cidade, e dixeron que a partir daquel momento non darían un braceiro á terra, nin un obreiro ás industrias, nin un soldado ao exército. Esta última ameaza era a máis grave e apremante, pois, precisamente naqueles momentos, restablecida de calquera xeito a paz cos veciños de casa, latinos e sabinos, unha ameaza nova perfilábase pola parte dos Apeninos, desde cuxos montes comezaran a irromper cara ao val, en busca de terras máis fértiles, as tribos bárbaras dos ecuos e dos volscos, que xa estaban mergullando as cidades da Liga. O Senado, coa auga ao pescozo, mandou embaixada tras embaixada aos plebeos para inducilos a regresar á cidade e a colaborar na defensa común. E Menenio Agripa, para convencelos, contoulles a historia daquel home cuxos membros, para amolar ao estómago, negáronse a
2

Historia de Roma (extracto do cap. VI) - Indro Montanelli

procurarlle comida; co que, téndose quedado sen alimento, acabaron por morrer eles tamén, como o órgano do cal querían vingarse. Pero os plebeos, duros, responderon que non había elección: ou o Senado cancelaba as débedas liberando a quen se converteron en escravos porque non as pagaron, e autorizaba á plebe a elixir os seus propios maxistrados que a defendesen, ou a plebe quedaba en Monte Sacro, aínda que viñesen todos os volscos deste mundo a destruír Roma. Finalmente, o Senado capituló. Cancelou as débedas, restituíu a liberdade a quen caeran na escravitude por elas, e puxo á plebe baixo a protección de dous tribuni e de tres ediles elixidos por esta cada ano. Foi a primeira gran conquista do proletariado romano, a que lle deu o instrumento legal para alcanzar tamén as demais polo camiño da xustiza social. O ano 494 a.C. é moi importante na historia da Urbe e da democracia (...) Os galos eran unha poboación bárbara, de raza céltica, que, vinda de Francia, alagara xa a chaira do Po. Repartiron aquel fértil territorio entre as súas tribos, os insubrios, os bonnos, os cenomanos, os senones: mais unha destas, ao mando de Brenno, dirixiuse cara ao Sur, conquistou Chiusi, desbaratou as lexións romanas no río Alia, e marchou sobre Roma. Os historiadores contaron despois, envolvido en moitas lendas, este capítulo que debeu ser moi desagradable para a Urbe. Din que cando os galos intentaron escalar o Capitolio, os gansos consagrados a Xuno puxéronse a berrar espertando así a Manlio Capitolino quen, á fronte dos defensores, rexeitou o ataque. Pode ser. Pero os galos entraron igualmente no Capitolio como en todo o resto da cidade, de onde a poboación fuxira en masa para refuxiarse nos montes circundantes. Din tamén que os senadores, con todo, quedáronse, ao completo, solemnemente sentados nas bastas cadeiras de brazos de madeira da súa curia, e que un deles, Papirio, ao sentirse tirar da barba por Brenno - Imaxe wikipedia broma dun galo, que a cría postiza, arroxoulle á cara o cetro de marfil. E por fin narran que Brenno, tras pegar lume a toda Roma, pediu, para irse, non sei cantos quilos de ouro e impuxo, para pesalo, unha balanza apañada. Os senadores protestaron e entón Brenno, sobre o prato de pesalas, arroxou tamén a súa espada pronunciando a famosa frase: Vae victis!, «ai dos vencidos!». Ao que Camilo, reaparecido de milagre respondería: Non auro, sed ferro, recuperanda est patria, «a patria haberá de recuperarese co ferro, non co ouro», poríase á fronte dun exército que ata aquel momento non se comprende onde o tivo escondido e poría en fuga ao inimigo. A verdade é que os galos expugnaron Roma, saqueáronna e marcháronse perseguidos polas lexións, pero cargados de diñeiro. Eran bandoleiros robustos e zafios, que non seguían ningunha liña política e estratéxica nas súas conquistas. Asaltaban, depredaban e retirábanse sen preocuparse en absoluto do mañá. De poder imaxinar a vinganza que Roma habería de sacar daquela humillación, non deixasen pedra sobre pedra. En cambio, a devastaron, si, pero sen destruíla. E volveron sobre os seus pasos, cara á Emilia e Lombardía (...) Pero mentres sucedía todo isto na fronte exterior, a Urbe alcanzaba no interior unha importante meta coa Lei das Doce Táboas.
3

Historia de Roma (extracto do cap. VI) - Indro Montanelli

Foi un éxito dos plebeos que, desde que volveran do Monte Sacro, non cesaron de pedir que as leis non fosen deixadas máis en mans da Igrexa, que á súa vez era monopolio dos patricios, senón que se publicasen de modo que cada un soubese cales eran os seus deberes e cales as penas en que incorrerían en caso de infrinxilas. Ata aquel momento as normas en que se baseaba o maxistrado que xulgaba foran secretas, reunidas en textos que os sacerdotes conservaban celosamente e mesturadas con ritos relixiosos cos que se pretendía indagar a vontade dos deuses. Se o deus estaba de bo humor, un asasino podía saír de apuros; se o deus tiña mal día, un pobre ladrónciño de galiñas podía terminar na forca. Dado que quen interpretaban a súa vontade, maxistrados e sacerdotes, eran patricios, os plebeos sentíanse indefensos. Baixo a presión do perigo exterior, dos volscos, dos ecuos, dos veientos, dos galos e a ameaza dunha segunda secesión no Monte Sacro, o Senado, tras moitas resistencias, capituló, e mandou tres dos seus membros a Grecia, para estudar o que fixera Solón neste terreo. Cando os mensaxeiros volveron, foi nomeada unha comisión de dez lexisladores, chamados polo seu número decemviri. Baixo a presidencia de Apio Claudio, redactaron o código das Doce Táboas, que constituíu a base, escrita e pública, do dereito romano. Esta gran conquista leva a data do ano 451 a.C., que correspondía, aproximadamente, ao tricentenario da fundación da Urbe (...)

Texto da primeira das XII táboas. Fonte: Biblioteca Augustana

4

Historia de Roma (extracto do cap. VI) - Indro Montanelli

Cuestións sobre o texto 1. En que consistira a reforma do rei Servio Tulio? Cal foi a primeira opinión dos patricios sobre ela? Por que consideraron logo “un mal menor” aceptala?

2. Como tiñan que “devolver” os plebeos a honra de formar parte do Senado? Tiñan a mesma consideración que os patricios nel?

3. Con que outro nome coñecemos ao mons sacer? Que divindade tiña o seu templo alí? Por que pensas que era a favorita dos plebeos?

4. Cales foron os logros que conseguiron os plebeos trala “folga xeral”?

5. Que foi o que sucedeu realmente cos galos e que contaban ao respecto as vellas lendas de Roma?

6. Investiga sobre algún dos preceptos contidos na Lex XII tabularum, acompañando o texto en latín e a súa tradución.

5