Está en la página 1de 43

Guía de Lectura de Made in Galiza

1

ÍNDICE
Que estuda a Sociolingüística? Lingua ou dialecto? Para pensarmos un pouquiño. Diversidade lingüística. Bilingüismo ou diglosia. Casos de diglosia no mundo. Para pensarmos un pouquiño. Consecuencias do conflito lingüístico e o bilingüísmo diglósico. Cambios de código e Language Shift. Como morre unha lingua. Substitución. Obsolescencia. Deserción. Para pensarmos un pouquiño. Normalización e normativización. A creación dunha normativa. Recuperación Para pensarmos un pouquiño. Madrith Unha palabra común A fábrica de palabras Na oficina de obxectos perdidos

páxina 4 páxina 5 páxina 7 páxina 9 páxina 1 0 páxina 1 2 páxina 1 3 páxina 1 4 páxina 1 5 páxina 1 6 páxina 1 6 páxina 1 7 páxina 1 8 páxina 1 9 páxina 22 páxina 27 páxina 28 páxina 30 páxina 34 páxina 38 páxina 40 páxina 42

Guía de Lectura de Made in Galiza

Xosé María Moreno Villar

Guía de Lectura de Made in Galiza

2

INTRODUCIÓN

E

sta guía quere ofrecer ao profesorado, coa axuda da lectura de Made in Gali­ za, unha maneira complementaria de explicar parte do programa de sociolingüística de 2.º de Bacharelato. Nos apartados titulados Para pensarmos un pouquiño hai textos sobre outras realidades lingüísticas e o profesorado decidirá sobre a conveniencia ou non do seu uso na clase. Evidentemente a guía pode ser utilizada con outros cursos da ESO ou de 1.º de Bacharelato en caso de que se recomende a lectura do libro ou para facilitar a comprensión dos conceptos de sociolingüística incluídos no programa de cada curso. Xa que logo esta guía, ademais de servir como apoio á lectura de Made in Galiza, pretende ofrecer material didáctico para fomentar o debate sobre as actitudes e os comportamentos ante a lingua galega entre o alumnado. Así mesmo recomendamos a lectura de Made in Galiza en cursos sobre a lingua e cultura galegas porque as situacións exploradas por Séchu Sende son realidades cotiás na nosa sociedade e son ideais para provocar nos asistentes aos cursos unha fonda reflexión sobre a actitude de cadaquén ante a situación da lingua galega. Algo moi necesario para que cada cidadán libremente tome consciencia e decida a súa posición ante a responsabilidade que temos de conservar e transmitir un ben colectivo como é a lingua galega.

COMO UTILIZAR ESTA GUÍA?

A

intención é manter, sempre dentro do posíbel, a seguinte estrutura:

● Presentación do concepto seguido dunha introdución a xeito de definición. ● Relación de textos tirados de Made in Galiza para dar luz á definición. Debaixo de cada texto, sempre que sexa conveniente, engádese un comentario para completar o significado do texto ou suxerir debate no lector ou entre o alumnado. ● Ademais, nas marxes de cada capítulo hai textos titulados: sabías que? que dan información sobre o que sucede noutras linguas e países do mundo. Por último, nun apartado final inclúense os comentarios de varios relatos escollidos por reuniren moitos dos tópicos e actitudes ante a situación das linguas minorizadas. A súa lectura pode ser de gran axuda cando non se ten tempo para seguir toda a guía así como para introducir un curso de galego para adultos, etc.

Guía de Lectura de Made in Galiza

Guía de Lectura de Made in Galiza

3

PRIMEIRA PARTE

ÍNDICE
Que estuda a Sociolingüística? Lingua ou dialecto? Para pensarmos un pouquiño.

páxina 4 páxina 5 páxina 7

Guía de Lectura de Made in Galiza

Guía de Lectura de Made in Galiza

4
Sabías que... Actualmente un IDIOLECTO pode ser materia de estudo forense para determinar a identidade dun individuo sospeitoso dalgún delito. A familia de Unabomber recoñeceu o seu idiolecto e informou á policía das súas sospeitas. O caso pioneiro nesta clase de investigación policial foi o estudo da suposta confesión de Derek William Bentley (1933-1953) que baixo modernas análises de voz confirmaron a súa inocencia e recibiu o perdón póstumo. Derek foi colgado por asasinato cometido, por un amigo e cómplice, durante un roubo. Tras unha popular campaña en defensa de súa inocencia foi absolvido tras 45 anos. Foi o lingüista Malcolm Couthar quen demostrou a súa inocencia baseándose na frecuencia con que o sentenciado a morte empregaba a palabra: “then” e, en especial, a súa orde despois do suxeito. Concretamente na confesión dicía “I then” e non “Then I” como era habitual no idiolecto de Derek polo que o tribunal chegou á conclusión de que a confesión feita por Bentley non fora espontánea senón a lectura literal dunha confesión escrita pola policía.

QUE ESTUDA A SOCIOLINGÜÍSTICA?

A

DIALECTO, SOCIOLECTO E IDIOLECTO

Sociolingüística investiga a influencia da sociedade na maneira en como a xente fala. Os seus estudos revelan que unha lingua varía dun lugar a outro -o que entendemos por DIALECTO; que unha lingua pode cambiar dependendo de con quen e en que situación falemos -preferiremos utilizar o REXISTRO COLOQUIAL, o MEDIO ou o CULTO-; que unha mesma lingua contén SOCIOLECTOS cando unha determinada forma de falar é asociada, por exemplo, coa idade do falante, a súa posición social, o nivel educativo, a pertenza a un grupo étnico ou tribo urbana co que se sinta identificado ou incluso por ser home ou muller. A Sociolingüística afirma que unha lingua ten tantas variantes como falantes. De feito iso é o que os sociolingüistas entenden por IDIOLECTO. Do mesmo xeito que os dialectólogos describen un dialecto -as súas peculiaridades fonéticas, morfosintácticas e léxicas- os sociolingüistas poden, se o desexan, describir a gramática de cada falante. Como pronuncia as palabras, as estruturas morfolóxicas e sintácticas que lle son exclusivas e o vocabulario que utiliza. De feito hai unha disciplina dentro da investigación policial que se chama sociolingüística forense que aplica os seus coñecementos para identificar un sospeitoso polo seu idiolecto.

F R A G M E N T O
C O M E N T A R I O

N

A ver, a ver, aquí temos..., si, temos dez linguas que poderían ser... A ver...Necesitaría algún dato máis...Non sei, algo que poida identificala mellor... Podería describila? Algunha característica especial...? ―Pues no le sé, es que casi non me acuerdo... ―A ver, aquí temos unha lingua con seseo implosivo. ―Perdón? ―Recorda se vostede dicía lus ou felís, así, con ese. ―Umm, pienso que sí, sí, sí! Como mi madre, sabe, es que yo soy de la zona de Malpica... ―Pois xa está, debe ser esta. ―Ahá ―Se agarda un momentiño, vou por ela ao almacén.

Na oficina de obxectos perdidos. (Páx. 18)

este caso tanto o funcionario como o cidadán válense non dunha característica individual senón dunha característica dialectal común a todos os falantes dun determinado territorio. Cando eu falo galego ou castelán, polo simple feito de falalo non estou capacitado para identificar cada un dos seus moitos dialectos pero si que identifico os que falan coma min porque comparten comigo unha serie de características, ou como moito a forma de falar das parroquias veciñas porque debido á súa proximidade compartimos o mesmo mercado ou a mesma escola. Recoñezo os falantes cos que me entendo aínda que non falen exactamente coma min. Falamos a mesma lingua xa que nos entendemos pero se non o facemos exactamente igual, o que facemos é falar distintos dialectos.

Guía de Lectura de Made in Galiza

Ao cidadán acéndeselle unha luciña no corazón cando se decata de que acaba de recuperar a lingua que escoitou por primeira vez na súa vida: a lingua en que o arrolaba a súa nai. É a través da lingua por onde recibimos as primeiras instrucións e información para valernos como persoas na vida pero a lingua tamén é o medio principal para a creación de vínculos de afecto e amizade. s expertos están de acordo en que non sempre é doado trazar unha fronteira entre o que é unha lingua e o que é un dialecto. En China consideran o cantonés e o mandarín. como dialectos. non só a que fala o protagonista de Made in Galiza. porén un sueco e un noruegués que poden entenderse perfectamente teiman que falan linguas distintas. O dialecto asumido. identitarios. Casualidades como onde se estableceu a corte do rei ou a capital dese Estado foron ao longo da Historia as causas de que a uns dialectos lles tocase a mala sorte de ser considerados vulgares. porque.Guía de Lectura de Made in Galiza 5 C O M E N T A R I O Ademais o cidadán recoñece esa forma de falar como a súa porque é así como fala a súa nai. Ese vínculo é un dos lazos máis fortes que nos atan á nosa lingua materna e tamén é unha das razóns polas que nos é máis difícil abandonala. xa que logo. ou habería que dicir imposto. a igrexa ou o parlamento. Temos no mundo exemplos contraditorios. a lingua falada era nun caso ou noutro a mesma. pobres ou incorrectos e a outros a lotaría de recibir os loureiros do prestixio. Hai que deducir. En realidade. Ademais cando unha lingua está fragmentada en múltiples dialectos -a gran maioría. está fragmentada en variantes xeográficas.xorde a necesidade de escoller cal será o dialecto usado para a administración. pero para o que non hai unha acordo universal é para determinar que é unha lingua e que é un dialecto. O que hoxe é considerado como estándar mañá pode ser dialecto. este fragmento revela unha verdade universal: toda lingua. Cando o centro de poder en Rusia era Kiev. O LINGUA OU DIALECTO? Sabías que. O ucraniano e o ruso son semellantes dabondo como para que un ruso se aprende ucraniano dubide entre estar aprendendo unha nova lingua ou familiarizarse cunha variedade de ruso. a lingua de Ucraína era considerada como o mellor ruso. é moitas veces o adoptado como VARIANTE ESTÁNDAR. cando Ucraína se converteu nun Estado Independente o ucraíno volveu de novo a ser unha lingua. Por último. nese lugar decide o rei establecer a súa corte ou porque as casualidades fan dese sitio capital da nación. antes de que Ucraína fose considerada unha rexión separada da Unión Soviética foi parte dela e a lingua alí falada era considerada un tipo de ruso. a xustiza. Cando despois esa situación de capital política mudou. o ensino. Non hai que subestimar esa relación afectiva que todos establecemos coa lingua a través da que recibimos os primeiros afectos. Isto é algo moi importante porque as linguas non só son sistemas de comunicación senón que son tamén un medio para a socialización. como xa se dixo máis arriba. o ucraíno foi catalogado con desprezo como a fala dos labregos. como o de maior prestixio. que á hora de cualificar algo como lingua ou dialecto se utilizan non criterios lingüísticos senón sociopolíticos. etc. A diferenza foi cultural e política.. Guía de Lectura de Made in Galiza .. modelos de comportamento e instrucións. cuxos falantes non poden manter unha conversa entre si. Mais.

Y sin embargo los jóvenes. neste caso. Madrith. a coñecer a lingua de prestixio: a imposta. se queren entregar un papel na alcaldía. es muy difícil sentir la presencia de la lengua española en los espacios públicos. carteles o señales. que sólo es algo tradicional. Si vas por los barrios y te fijas. 87) O texto 1 pon en evidencia a efectividade con que unha lingua pode ser dominada por outra cando os poderes públicos a desatenden. como el cocido madrileño e el chotis.Guía de Lectura de Made in Galiza 6 F R A G M E N T O Texto 1 Por otro lado incluso tenemos que aguantar a toda esa gente que les han cambiao el nombre a las ciudades. 87) Neste texto vemos como a pesar de que a maioría da poboación utiliza unha lingua a súa presenza e protagonismo na vida diaria é moi escasa. (Páx. algunhas palabras e terminacións como diminutivos e pouco máis. (Páx. o incluso en unos setos gigantes de flores a la entrada de la ciudad por la M30. Neste caso non é o rei quen detenta a máxima autoridade senón o alcalde que asume o papel de “civilizar” os seus cidadáns impóndolles unha lingua ou dialecto que non é o que até hai pouco se escoitaba a todas as horas e en todas as partes como di o texto 2 do mesmo conto: C O M E N T A R I O F R A G M E N T O Texto 2 Muy poca gente parece darse cuenta de que no hace muchos años en Madrith o en Valladolid todo el mundo hablaba español con absoluta normalidad. Desde los cartelitos de las tiendas hasta los grandes anuncios publicitarios. Por moita vontade que os falantes teñan por mantela viva están obrigados. pola administración. que desde hace unos años escribe Madrith en todos los documentos oficiales. consideran que el castellano no es moderno. Esa lingua pode ser víctima dun proceso de dialectalización porque ao non ter presenza oficial. nin nos Media. puedes ver que apenas hay cosas escritas en castellano. C O M E N T A R I O Guía de Lectura de Made in Galiza . nin no ensino e baixo a constante influencia da lingua dominante perderá o seu vocabulario e as súas peculiaridades morfosintácticas. cuyos abuelos hablan en su mayoría español. como el propio alcalde de Madrith. Madrith. Só conservará quizais unha forma peculiar de entoación: o que entendemos por sotaque.

Hogaño se vién laborando astuies. nol. supuesto qu´han apaecío recién destintas presonas de detintos llugares que s´han dimponío a mantiner con via este antigo y variao dialeuto. juertemente enfluyío po el castellano moerno. Mones la luenga el grupu asturlionés mu a las palras castellanas el fragüi. Tierra e ficalsi con el estóricu dialeutu que nu es oficial enas comuniais Granaílla. D´hasta ambunas presonas han proponío qui se reconosca´l murciano uficialmente. Valli el Ambrós. in. juntamentos llengüísticos.Herti cumu Piolnal. Valli el Alagón. pace ser qui s´arri- ma abora incia´l dialeuto murciano una epoca güena. y ansina jué como pasó con el avenir del tiempo. certámenes lleterarios. supuesto que los rajos murcianos que se mantién son minores en comparanza con los castillanos. una jorma d´hablar qu´haiba que espaicer. LA LUENGA D'ESTREMAURA El estremeñu (tamién llamau ar. Ansina. inque es. cu. monti. enas qu'entovia se palra.brienti seyan angunus milis los malmenti crasificau endrentu las drigu i Béhal..ti términu puei lleval a marru. las Hurdis. l´aristocracia. Rebollal u El el restu las palras d'Estremaura) ras de tránsitu con el lionés. i puebracionis el Valli el tuestremeñu. el enflujio castillano ha hacío espaecer al dialeuto murciano cuasi entericamente. pláticas en fueros.Guía de Lectura de Made in Galiza 7 PARA PENSARMOS UN POUQUIÑO: "ESPAÑOL HABLADO EN MURCIA" Este "Español hablado en Murcia" n´es na más que´l dialeuto murciano ultra-castellanizáo.Tornu. la classe adinerá. Berçocana i Mairoñera.Tahu-Alagón. Estas presonas son conocientes d´un dialeuto murciano menos castellanizao.Sierra e Gata. Riberus el Tahu-AlLe o texto destacado e razoa sobre as posibilidades de supervivencia do estremeño. la questión más emportante: el castillano de siempre jué aquí la llengua los gubernantes. Sin encambio. teniendu en cuenta pos assina se llama tantu a las pal. y po ello se conmertió n´el moelo llengüístico a deseguir. Posila província de Salamanca. en el lésico castillano qui remplaza muncho aina al murciano. Riberus el Tamién es llamau castú. creticá y rediculizá. Guía de Lectura de Made in Galiza . y gineralmente en tos laos. sul de Ciá Ro. ra. (nel sentiu filolóhicu el términu) orienti d'Estremaura i puebrus de Las estaísticas que se tiinin al palrá nel noroesti la Comuniá Sevilla i Córduba. pa los cualos quián aprendel-lo ansina puán hacel-lo.. qu´era la plática pupular. tentu el númeru e palrantis son Autúnoma d'Estremaura i sul de Se palra enas comarcas salmanti. Ena província e mayoris qu'entovia conselvan palras d'España pol olganizacio. se palra enas comarcas de rahus dialetalis que puein entinis entrinacionalis i nacionalis. pasando´l murciano.antiguas i nu mu fiabris. lluego unos meyos de cumunicación en español normativo. alboroques del dialeuto murciano.Caçris. redujiéndolo a malas penas a una jelepa rajos qu´endemás se cumparten con to´l roal hispano-hablante. Le os fragmentos destacados e reflexiona sobre a influencia que os medios de comunicación. Guihu e Santa Bárba. a educación e as elites sociais teñen sobre a idea de prestixio dunha lingua. To esto avinió por varios motigos: uno poique s´imponió una educancia púl-lica en español normativo.astulionés.nas d'El Rebollal. y llunchan po la dinificación y honramiento el dialeuto murciano. los cualos abondan muncho. como se vé en las munchas suluciones fonéticas que´l dialeuto murciano adouttó del castillano. a seer una jorma d´hablar malmirá. y ya p´arrematar.

Bilingüísmo ou diglosia.Guía de Lectura de Made in Galiza 8 SEGUNDA PARTE ÍNDICE Diversidade lingüística. Substitución. Casos de diglosia no mundo. Para pensarmos un pouquiño. Para pensarmos un pouquiño. Deserción. páxina 9 páxina 1 0 páxina 1 2 páxina 1 3 páxina 1 4 páxina 1 5 páxina 1 6 páxina 1 6 páxina 1 7 páxina 1 8 páxina 1 9 Guía de Lectura de Made in Galiza . Obsolescencia. Cambios de código e Language Shift. Como morre unha lingua. Consecuencias do conflito lingüístico e o bilingüismo diglósico.

as tendas de música. a única maneira de manter unha lingua viva. se paseamos por unha rúa galega. Non era unha pequena minoría. 200 estados. Actualmente a globalización e o poder das transnacionais así como institucións supranacionais como o FMI. o Banco Central. aproximadamente. (Páx. a belicosidade ou a ausencia de medios eficaces de transporte. a impartición de xustiza. a obediencia á lei. Os habitantes do Estado-Nación que non falaban a lingua de uso da administración do Estado tiveron que asumir a imposición de aprender esa lingua se querían ter acceso á educación ou estar en igualdade de condicións ante un tribunal de xustiza. Por exemplo. polo que se fai obrigada a imposición dunha lingua para a comunicación internacional: o inglés.Guía de Lectura de Made in Galiza 9 H O ser humano desde o seu nacemento está rodeado de diversidade natural. Durante a maior parte da nosa historia o ser humano viviu en pequenas poboacións non sempre ben comunicadas entre si a causa da orografía. Durante o proceso histórico da creación dos Estado-Nación fíxose obrigada a imposición dunha única lingua sobre as demais para facer máis eficaz a centralización administrativa. ocupando as nosas rúas. se non está lingüisticamente concienciado. como non. en cantos cíbers de Galicia temos a posibilidade de escoller idioma? Evidentemente se o usuario non o demanda. A fábrica de palabras. o clima. os cíbers. non sentirá necesidade de duplicar esforzos e gastos. o responsábel do local. 45-6) Texto elocuente que sinala a situación en que están a maioría das linguas aínda vivas: baixo a presión abafante de linguas en expansión fóra das que son as súas fronteiras naturais como o inglés ou o chinés mandarín. cantos dos comercios teñen rótulos á vista en galego? Temos. e incluso habería que dicir máis natural entre o xénero humano.000 linguas ás que lles hai que sumar unha cantidade difícil de determinar de dialectos nun planeta dividido en. comprometido e desinteresado de moitos expertos en informática. grazas ao esforzo voluntario. é o multilingüismo. A situación é moi preocupante aínda que ultimamente somos moitas as palabras que decidimos enfrontarnos a esta colonización da mellor maneira que sabemos: saíndo da casa todos os días. tamén lingüística. as empresas. O texto tamén é moi elocuente na reacción que provoca esta colonización: as palabras están en todos os lugares onde se fai a vida diaria. a recolección de taxas ou a formación a través do ensino das elites sociais. traducidos ao noso idioma a maioría das ferramentas máis utilizadas de Linux e incluso o paquete de ofimática de Windows pero. as librarías. cultural e. Teñamos moi en conta que durante moito tempo os habitantes do Estado Español que non tiñan como primeira lingua o castelán chegaron a ser o 40% do total. A situación ideal para a atomización e fragmentación en variedades xeográficas ou dialectos. os mercados. A media resultante é dunhas 30 linguas con cadanseus dialectos por cada Estado do que se deduce que a situación habitual. a Unión Europea ou o Banco Central Europeo fan que a mesma necesidade de eficacia dentro das nacións que se daba antes agora sexa tamén urxente entre as nacións. Non sempre é tan doado que unha lingua minorizada estea visíbel nas rúas. e todos eses lugares onde realmente somos necesarias. C O M E N T A R I O Guía de Lectura de Made in Galiza . DIVERSIDADE LINGÜÍSTICA F R A G M E N T O oxe aínda son faladas no mundo unhas 6. por exemplo.

85) Guía de Lectura de Made in Galiza . si. En una discoteca. aquí mesmo. once años. (Páx.. sentirán a obriga de coñecer tamén a dominante e non viceversa. uno de dos y otro de cuatro años. Sempre unha domina sobre a outra. 17) Como tantas outras cousas esa reacción é algo aprendido desde neno: Tengo dos hijos. Y ni en la guardería ni en el colegio les hablan castellano. tamén coñecida como minorizada. el día que conocí a mi mujer. Madrith.. ―E en que cidade? ―Aquí. etc.. en verano. senón desprazándoa de áreas de prestixio como os exemplos: en que lingua ditan a maioría dos xuíces as súas sentenzas. agosto. Na oficina de obxectos perdidos. ao médico e se vou ao cine que opcións lingüísticas teño... Nas sociedades onde coexisten varias linguas hai case sempre tensión por moito que se desexe unha situación ideal de bilingüismo harmónico porque as dúas linguas rara vez ocupan o mesmo espazo. ―E en que cidade? Na oficina de obxectos perdidos. Pienso que hace unos diez u once años. en que lingua se editan a maioría dos libros de texto.. debía ser agosto.Guía de Lectura de Made in Galiza 10 R BILINGÜISMO OU DIGLOSIA esulta xa evidente que a situación máis natural para o ser humano é a de estar en contacto con máis dunha lingua. ―Ahá.... Este feito implica na maioría dos casos o que se deu en chamar: CONFLITO LINGÜÍSTICO. En una discoteca.. 17) En sociedades onde existe o bilingüísmo diglósico hai unha especie de presión social que nos dita que en determinados lugares (discotecas) e durante determinadas actividades (ligar) se usamos unha lingua teremos máis posibilidades de éxito. non en número de falantes. Un individuo pode ser bilingüe e incluso políglota pero as sociedades non.. (Páx. que non é o máis importante.. no me acuerdo bien. Este fenómeno é coñecido como bilingüismo diglósico e as súas consecuencias fatais serán explicadas máis abaixo despois da exposición de textos de Made in Galiza. el día que conocí a mi mujer.. (Páx. fue en una discoteca.. ―Cando a perdeu? ―Uff. en que lingua son atendido cando vou ao banco. complementados con outros que exemplifican a diversa casuística que deste fenómeno hai ao longo do mundo. E sabería onde. fue en una discoteca. onde a perdeu? ―Umm. ―Umm. Cando na maioría dos casos expostos unha lingua predomina sobre a outra en frecuencia de uso os falantes da lingua dominada.

cuando salen de casa. 87) Guía de Lectura de Made in Galiza . (Páx. riqueza-pobreza ou elegancia-vulgaridade. Estudo sociolóxico. Como si el español no sirviese para eso. por razóns moitas veces misteriosas. gallego. no te comes un rosco.Si hablas gallego. pobreza e vulgaridade. Na oficina de obxectos perdidos. (Páx. 3. riqueza e elegancia e a minorizada (aínda que sexa a maioritaria en número de falantes) será a do campo. todas serven moi ben ao seu propósito: comunicarnos. ya no lo hablan.86) O texto anterior ilustra moi ben a importancia que a idea artificialmente creada. que en canto a un grupo de persoas chega un individuo que fala na lingua dominante os outros deixan de falar entre si a lingua minorizada. Con estes cualificativos é heroico pretender seducir a alguén aínda que tamén esa persoa ten a mesma lingua materna (lembremos o dato máis adiante no conto de que esa rapaza. A lingua dominante será a da cidade. esposa máis tarde. Non sucede. aún si supiese hablar inglés. teñen un prestixio social que as fan máis atractivas para o consumidor aínda que teña que pagar por elas un prezo que non se corresponde coa súa calidade senón simplemente coa súa etiqueta. (Páx. que no estamos en la aldea. dejaros de ese rollo del gallego. a trabajar o de compras o al médico o al banco. Entendíanse perfectamente e practicaban un exercicio de respecto mutuo porque non había a obriga de ningún deles a renunciaren ás súas respectivas linguas maternas. de prestixio ten para o valor que os falantes lle dan á súa lingua. Todos necesitamos protexernos do frío pero se nos dan a escoller temos moitas marcas de roupa de idéntica calidade pero hai algunhas que. O máis probábel é que tamén tivese interiorizado o mesmo complexo. cuando realmente es la gente la que prestigia o desprestigia un idioma. como é o habitual en contextos diglósicos. 62) Con frecuencia nas sociedades onde coexisten máis dunha lingua establécese a dualidade cidade-campo. Como si estuviesen acomplejados de su propia lengua y la tuviesen que esconder. Madrith. pero hai moita xente que non o ve así. Categoría A: Desprezo pola lingua 1. As linguas todas teñen a mesma calidade. Hay gente que habla español con la familia y. pero a los hijos ya no. Na televisión da antiga Checoslovaquia era frecuente escoitar a dúas persoas debater unha en checo e outra en eslovaco. Deben pensar que en español no les va a ir bien en la vida. Entre esa xente hai persoas que afirman que algunhas linguas non son aptas para explicar matemáticas como se polo feito de ser muller ou negro alguén non puidese estudar enxeñería. Mucha gente piensa que son las lenguas las que dan o quitan prestigio a las personas. por que o falante renuncia á súa lingua materna? A resposta está no propio texto: porque entende que nunha discoteca se quere ligar terá máis éxito falando na lingua dominante. tamén deixara de falar a súa lingua materna). Fronte a este exemplo tan familiar a nós. (Páx.Gallego. que lo he leído en un libro.Pero qué mierda. estoutro caso ilustra a situación ideal en que nin o ámbito nin as persoas deben influír no noso dereito a utilizar a nosa lingua. porque para ellos el español no tiene prestigio. 2. Madrith. 17) Ningún dos dous falantes renuncian aos seus dereitos lingüísticos. Simplemente a discoteca non é lugar para falar así. También hay muchos padres y madres que alomejó hablan en español entre ellos.Guía de Lectura de Made in Galiza 11 Pero. ―E en que cidade? ―Aquí. aquí mesmo.

a xente máis nova só o comerciantes de fala alemá. Para agravar máis Austria aumentando así o prestixio do alemán. Incluso nos medios máis cultivados da socieda. Hoxe só a xente máis maior utiliza o facía innecesario o trato e a comunicación cos húngaro para case todo. Agora a xente máis nova usa máis o alemán. O En 1921 a provincia pasou a formar parte de alemán é a lingua da escola. o dialecto rexional é unha expresión normal nos contactos privados. Arredor de 1970 os falantes usar o alemán nas transaccións comerciais. pasa inmediatamente ao alemán en canto fala na clase. esa lingua ten os anos contados. O CASO DA SUÍZA DE FALA ALEMÁ O CASO ITALIANO O CASO DO HÚNGARO EN AUSTRIA Na Suíza alemá. Un mestre que se entende en dialecto cos seus alumnos nunha entrevista privada.Guía de Lectura de Made in Galiza 12 CASOS REAIS DE DIGLOSIA NO MUNDO En Obewart os habitantes son bilingües en hún. Hai un uso diglósico porque utiliza unha lingua ou outra non en todos os contextos xa que na aula só pode falar no alemán estándar. Petrarca e Boccacio. Non parece que este sexa un caso preocupante para a supervivencia do alemán de Suíza porque o profesor o utiliza cando fala fóra das aulas cos seus alumnos. a agricultura era dabondo para tra. En realidade de na intimidade (na familia e entre os amigos) case todo italiano é bilingüe. Nunca renuncian ao seu italiano e só utilizan o italiano común para falaren con estranxeiros ou italianos doutros lugares.utiliza para rezar na igrexa. Neste caso o alemán de prestixio é aprendido na escola unha vez que o neno suízo xa sabe ler e escribir no seu alemán. pero desde logo aquí non hai perda de falantes como no caso do húngaro senón que o que hai é a formación de falantes bilingües. rra Mundial a industrialización medrou e así aumentaron as necesidades de falar alemán porque Outra vez a mesma idea. escritores de gran prestixio. Antes da unificación de Italia durante o século XIX só o 5% da poboación tiña como lingua materna o italiano que hoxe aprenden os estranxeiros. artesáns e funcionarios do goberno. en alemán. Foi ese italiano o escollido como lingua común porque foi o utilizado por Dante.se deduce do anterior que os donos das fábricas garo e alemán desde que en 1500 empezaron a só falaban alemán.cia ou estranxeiro está presente. de húngaro empezan a introducir no seu vocaEn 1800 chegaron comerciantes monolingües bulario palabras do alemán pero non ao revés. En Italia o dialecfálase o dialecto local e non se pasa á lingua to non é desprezado.de baixa posición social. De nada vale que haxa moitos vellos que falen unha lingua.garo falado en Obewart carece por completo de ballar e gañar a vida dignamente polo que se prestixio. O ensino escolar comeza en dialecto esperando que os nenos aprendan a comprender e servirse do alemán oficial que axiña se volve o único me- dio de comunicación no ensino. É un caso de diglosia. O seu uso non é un signo estándar agás se alguén doutra cidade ou provin. a situación para os húngaros de Hungría o húnAo principio. Se non hai xente nova que a fale. sen distinción nin excepción. Guía de Lectura de Made in Galiza . Despois da II Gue. Do texto anterior deducimos que despois de pasado o tempo desde a unificación os italianos que non tiñan ese italiano como lingua primeira hoxe son bilingües pero non diglósicos.

se sigue teniendo una percepción negativa del dialecto andaluz por EL COMPLEJO DE INFERIORIDAD LINGÜÍSTICO DE LOS ANDALUCES parte de los propios andaluces y por gran número de españoles no andaluces. limitado a la aspiración de la /s/. intentando adaptarse voluntariamente a la prestigiosa variedad septentrional.22mal_hablar. que el andaluz no es un dialecto sino una tosca y aleatoria deformación de la lengua española. y el hecho de que el andaluz no sólo se caracteriza por sus rasgos fonéticos.22_de_los_andaluces_y_la_diglosia andaluz. que el andaluz es producto de la ignorancia y del atraso cultural de los andaluces. En la Radio y Televisión de Andalucía. Esto puede explicarse debido a que la educación. que el andaluz es una "deformación vulgar" del español "correcto". desprezaron a existencia da lingua galega? Las circunstancias descritas en el apartado anterior. Tal concepción se apoya en dos creencias: La primera. existen referencias que desprecian. De esta manera. ha existido tradicionalmente una visión negativa del dialecto andaluz por parte de los hablantes de otras variedades lingüísticas de España. Todo o texto é interesante pero o que se destaca sinala unha vez máis a dicotomía positivo-negativo en todo conflito lingüístico consecuencia do bilingüísmo diglósico. lo cual es una idea extralingüística. que siempre ha relegado al andaluz a la oralidad y a registros lingüísticos familiares y cotidianos. A esta idea negativa del andaluz en la conciencia colectiva de los hablantes españoles de otras variedades. siempre han ido unidas en Andalucía a la lengua española culta. que considera "vulgar" la mayoría de los rasgos dialectales andaluces.wikipedia. un español con cierto acento "andaluz". los locutores suelen hablar el español normati- vo o. De hecho. es visible y frecuente la vergüenza que muchos andaluces sienten a utilizar su variedad lingüística ante un auditorio no andaluz. entre ellos andaluces. El libro de estilo de Canal Sur. aunque se ha producido una leve liberación de complejos y prejuicios seculares (más teórica que práctica). sociales y políticos han llevado a creer a muchos españoles. sino también por un abundante léxico propio y por rasgos morfosintácticos y semánticos peculiares. En la actualidad.org/wiki/Dialecto_andaluz#El_. se sumaba la existencia de un influyente grupo de andaluces que a lo largo de la historia han rechazado el Motivos históricos. En ese sentido. el seseo y a otros fenómenos fonéticos más o menos aceptados. Cales son no caso andaluz? Son moi distintos a outros conflitos lingüísticos que coñezas? Cres que tamén hai galegos que historicamente. Le o texto destacado e responde: cres que a lingua de moitos dos presentadores da Radio e Televisión de Galicia representa con fidelidade a fonética galega? Guía de Lectura de Made in Galiza . http://es. rechazan o condenan al andaluz desde principios del siglo XVI. mientras que la forma dialectal andaluza siempre se ha identificado con lo popular e iletrado. Por ello puede decirse que tradicionalmente en Andalucía se ha producido una fuerte diglosia. Asimismo. lo que obviaba dos hechos fundamentales: la antigüedad de los rasgos dialectales andaluces es muy anterior a la crisis socioeconómica andaluza. la escasa presencia del dialecto andaluz en los medios de comunicación es muy reveladora. han desarrollado un fuerte complejo de inferioridad lingüístico entre muchos andaluces. que nunca han tenido en su dialecto un modelo lingüístico de prestigio. el prestigio social y la cultura académica. es un testimonio del papel que se da al dialecto andaluz en los medios de comunicación gubernamentales.Guía de Lectura de Made in Galiza EL "MAL HABLAR" DE LOS ANDALUCES Y LA DIGLOSIA 13 PARA PENSARMOS UN POUQUIÑO: La segunda. como no caso andaluz. a lo sumo.

a situación máis frecuente alí onde nun mesmo territorio coexisten dúas linguas. sepalabras que a pesarrealidade galega. ao chinés. etc. Acababa de acordar e estaba saíndo da ducha cando soou o timbre da casa. teñen moito vocabulario prestado do Aprendín moi cedo que son única. concepto ou linguas nada atrasadas como o xaponés que deben case a metade do seu léxico sentimento. nonosdeingleses comen carne pig porque dominante substitúe palabras da lingua minorizada sen que a causa sexa a o francés era daquela a lingua A. cando me amañaba a campá extractara da cociña. e as cousas desque que eu era unha ou 3ª xeración de falantes en castelán palabra nova cambiaron moito. Herminia. sen tradición escrita. INTERFERENCIAS LINGÜÍSTICAS En absoluto. Tempos Novos. 43) expresión “to have lunch”. Hoxe actual serían as moitísimas palabras que estamos obrigados a asumir para heart) é moito menos formal(do inglés que cor­ facernos entender se queremos traballar coa informática. (Páx. a hoxe mundo están ameazadas C maioría das linguas faladasdoutrasnolinguas hexemónicas en O polo prestixio e avance Facendo o comparamos coa M expansión. Con eles falo en 'galinglish'. ese idioma doméstico que fai fronteira coa lingua máis poderosa do mundo e que lles empresta as palabras de todos os obxectos que eles coñeceron aquí. E respirei fondo. onde francés tomou “prestadas” 7. Outra cousa é dial (do francés coeur). Teño algunha expresión apuntada nun caderno de cando a min tamén me facía gracia o 'galinglish' antes de poñerme a empregalo eu mesmo: —Isto xa non se move any way—díxome un día o meu amigo Manuel.. Pero o peor foi cando. como nos pasa a todas as palabras do mundo.toma moitas palabras da lingua dominante -a lingua A-. despois de levaren aquí unha morea de anos. máis ou menos capaces o inglés é a lingua A. tamén lle digo. CONSECUENCIAS DO CONFLITO LINGÜÍSTICO E O BILINGÜISMO DIGLÓSICO C Mais hai uns quince días sucedeume algo preocupante. para que me entenda: —Encontraches unha mita? R. etc. colo. Fonte. a prestadas doutras linguas cando non existen na lingua autóctona. a señora que me limpa a casa. turco. Aprendín moi cedo que son única.. Neste fragmento estamos ante un idioma que non está en reSabías que. que ningunha R outra palabra pode substituírme.43) Os practicantes do galinglish Moitos galegos din que o inglés aínda non o saben hoxe. cesión pero a afirmación : “como nos pasa a todas as palabras do mundo” é un pouco inxenua porque como xa vimos. En sociedades monolingües. En EUA a 2ª Nacín aquí. Cando vin que era un castelanismo fechei a porta con medo. Esa é a realidade descuberta neste texto: Esta situación non só sucede en territorios onde son faladas linguas minoritarias. Hai non existencia dunha palabra para designar ese obxecto. -a lingua B. house é menos mansion e cando nun contexto de dúas linguas en conflito o vocabulario da formal que de pork. Agora sei que é o que a retórica chama unha metonimia. serbio e macedonio. romanés.500 palanon hai loxicamente conflito lingüístico. atopamosun esforzo. I Non obstante a realidade é que o número desas palabras é O moito menor que as que do castelán son usadas en galego cando a xente fala coloquialmente. hai palabras que se toman bras de uso habitual no inglés actual co goberno. Eu tampouco chegarei a expresarme doadamente en inglés nunca. (Páx. En fin. acabado de chegar. Nin eu sabía que se refería á aspiradora. sen que eu chegase a entendela: —A ghuba está estragada. nin ela sabía dicirme outra palabra. agosto de 2000. Vestinme apurada e abrín a porta. me dicía por teléfono. O 60% do vocabulario albanés procede do grego. non poucas do E lingüismo diglósico resisten sen desaparecer incluso cando bios N galegos falamos en castelán: son palabras das que non podeT mos prescindir porque non hai un substituto en castelán: reseA so. Unha palabra común.. Un caso relacionadasen inglés heartycociña e as artes. hai xa bastantes anos. velaquí algúns exemplos que contradín esta idea: a ando unha persoa é bilingüe sabe distinguir cando unha palabra Isto mesmo sucedeu ao inglés baixodo dominación normanda cando pertence a unha lingua ou a outra. E se teño que preguntarlle a Manuel se atopou un sitio para aparcar o coche. illadas. Guía de Lectura de Made in Galiza . que estou para o que faga falta.Guía de Lectura de Made in Galiza 14 Sabías que. a lingua minorizada. Neste caso xa non é un préstamo senón unha interferencia. que ningunha outra palabra pode inglés porque aínda que son bilingües substituírme.. Nas sociedades onde existe o bilingüismo diglósico. Eles “lonchan” en lugar de xantar porque traducen literalmente da Unha palabra común.

que chegan para vivir como calquera de nós. papá e os avós eu xa sei polo menos cen palabras como Peido. especialmente se as dúas linguas son moi semellantes. ou o caso de dúas avoas que paseando por unha rúa principal de calquera cidade ou vila galega falan entre elas en galego pero cando unha lle conta a outra os seus problemas de saúde cambia ao castelán. para reproducir literalmente a conversa que mantivo na Seguridade Social co seu médico de cabeceira.Guía de Lectura de Made in Galiza 15 En sociedades onde existe o bilingüismo diglósico é moi frecuente que os falantes da lingua minorizada adopten vocabulario da lingua dominante. Vai chover e cousas así. pero es que le castellano normativo no se me dá nada bien. Esta nena é moi tranquila e moi lista. remedar o sotaque andaluz porque cre ser máis gracioso. Hai moitas palabras que escoito que aínda non Guía de Lectura de Made in Galiza . Madrith. E CAMBIO DE CÓDIGO E LANGUAGE SHIFT Unha palabra común. Unha persoa de Zaragoza ou Zamora pode. E que quede claro que tampouco teño nada contra as palabras inmigrantes. Eu escoito e gardo esas palabras para min e repítoas por dentro. No segundo caso o que hai é un cambio de lingua. Unha lingua despraza a outra.44) n sociedades onde o bilingüismo está moi asentado na poboación é moi frecuente o que se chama language shift. 44) A palabra pataca por exemplo chegou de América para quedar. En Xamaica rapaces como Bob Marley mesturaron os ritmos tradicionais co rock e gañaron o mundo facendo reggae. Por cierto. para lle contar un chiste a un amigo. No primeiro caso non hai un cambio de lingua pero si de código xa que introduce na súa conversa un fragmento dun dialecto distinto ao seu. No seguinte fragmento do conto titulado "Falar" de Made in Galiza está moi claro o distinto uso que unha lingua e outra ten: O problema é que de escoitar falar a mamá. (Páx. Aínda hoxe en Galicia conviven outras formas como castaña de terra utilizando un recurso semellante ao francés para dicir pomme de terre Mais isto é diferente: aquel castelanismo que me fixo suar de medo na miña propia casa viña coa intención de me facer desaparecer. non porque sexa unha máis graciosa ca outra. e sobre todo neste mundo globalizado. Como os falantes da lingua desprazada non teñen escola nesa lingua ou incluso un sistema de escritura chegan a ter dificultades para distinguir con absoluta certeza que palabras son dunha lingua ou doutra. senón que dunha maneira case involuntaria e inconsciente retrata a imaxe que da súa lingua materna teñen esas dúas avoas porque unha cousa é falaren entre amigas e outra moi distinta é falaren co médico. non podemos pretender pechar fronteiras nunha especie de autarquía lingüística porque sempre houbo e haberá contacto entre grupos humanos que falan linguas distintas. disculparme si tengo algunas faltas de ortografía. Xa é de noite. Bob Marley fixo unha música universal sen traizoar a súa tradición. (Páx. Aquí tomou esa forma mentres noutros lugares da península tomou a forma de patata ou batata. a riqueza que produce a mestizaxe de distintas culturas musicais. vivindo nesta país que sempre foi hospitalario con todo o mundo. Unha palabra común. que teño moi boas amigas que chegaron de América hai algún tempo e agora son como da casa. Pero eses contactos non teñen por que acabar en asimilación ou colonización. A nena ten fame. 88) Por suposto. Neste caso fálase de language shift ou de lingua desprazada. cando comezou lentamente a invasión de castelanismos. (Páx. por exemplo. Y a veces escribo como siempre hemos hablao en casa. Pis. É o temor que teño desde hai algúns anos. Ninguén nega.

10) s interferencias. Porque no autobús escoitei a unha señora dicíndolle a outra algo así como que o problema máis grande é que os nenos están perdendo a lingua. Para falarmos con propiedade máis que de desaparición debemos falar de substitución porque ningún ser humano pode deixar de usar un idioma. porque as persoas deciden deixar de usar un para usar outro. cosita. Os pasos. 16 A COMO MORRE UNHA LINGUA Falar. 3. a lingua autóctona (L1) é a maioritaria. mamá cando fala de min con papá di: A nena está esperta e de repente ven onda min e dime: Ay. Nesta fase é frecuente que cada unha das linguas se relacione por exemplo coa dicotomía: campo (L1).57) Xa non se transmite a lingua dunha xeración a outra.) Mais o meu dilema é que non sei se botar a falar como falan meus pais cando falan entre eles e con meus avós ou se poñerme a falar desa outra maneira en que me falan a min. mais comigo cambian de forma de falar(. tienes hambre? E eu abro moito os ollos. durante o contacto. Papá fai o mesmo. Madrith. Aquí en Madrid los jóvenes hablan cada vez menos español. está falando coa avoa e di A nena debe de ter fame e vén e dime Clara. Se esta situación de oficialidade e prestixio se perpetúa o bilingüismo social aumenta. Porque estou preocupada. enciclopedia ou empanada de xoubas. To lo contrario.Guía de Lectura de Made in Galiza comprendo como quilómetro. Ese é o momento máis delicado para a supervivencia dunha lingua. Leí en un periódico el otro día que sólo un 5 por ciento de los jóvenes madrileños entre 16 y 21 años hablan español habitualmente. mi niña. ya despertastes Clara? E eu sei que Clara son eu. Aaaaaaaaa. que ya despertó. porque falan noutra lingua cos netos ou co médico. Nin en soños vou perder a miña lingua. Cada vez serán máis raros os individuos monolingües na (L1). É unha situación estraña que se repite continuamente. aínda que minoritaria. pode ser a lingua oficial da administración. Lo cierto es que nuestro idioma no está pasando por buenos momentos. (Páx. máis habituais no proceso de substitución e polo tanto morte dunha lingua son os seguintes: 1. Resulta que hoxe non deixo de mirarme a lingua. Desaparecen os monolingües (L1) que xa son capaces de falar a lingua foránea mentres que cada vez é maior o número de falantes (L2) que son incapaces de falar na lingua dos seus maiores. O problema que teño é que. 2. Un idioma morre porque é substituído por outro. só unha pequena minoría aprende a lingua foránea (L2) que axiña acada un maior prestixio social entre outras razóns porque. Entre eles non. (Páx. intentado comprender que pasa aquí. mais aínda non sei por que me chama mi niña se eu son A súa nena. os cambios de código e o language shift son evidencias de que unha lingua é dominada por outra e se non se remedia terá como consecuencia final a súa desaparición. cidade (L2) ou: pobres (L1) e ricos (L2).. daquela. (Páx. por exemplo. Nun principio. C SUBSTITUCIÓN ando o biligüismo diglósico é constante e incluso entre os propios falantes é frecuente o cambio de lingua..85) Guía de Lectura de Made in Galiza . o proceso de abandono da lingua acelérase.

(Páx. que es una situación un poco surrealista. (Páx.11) As razóns poden ser a evidencia de que na actualidade necesitamos vocabularios técnicos específicos para os cada vez máis diversos e complexos campos do saber humano. pero estamos perdiendo nuestra lengua. Digo eu. De momento vou esperar un pouco.. 45) En calquera idioma ademais de palabras de uso coloquial debe haber outras para usalas entre os técnicos de todas as profesións. O ladrón de palabras. Sei que cando unha palabra non sae á rúa . desas que utilizamos a diario: Esa mañá non saín da casa. (Páx. En fin. carecen dese vocabulario xa que a lingua que se utiliza é a dominante. Falar. Guía de Lectura de Made in Galiza . a ver se se aclaran. Ninguén quere que os seus fillos estean en desvantaxe e polo tanto os pais preferirán que os fillos falen a lingua máis útil. (Páx. Acovardeime e no fun traballar. aos lugares de sempre. Y muy injusta. O mundo veume encima. que só son usadas dentro da familia pero non para ditar leis ou facer teses doutorais.Guía de Lectura de Made in Galiza OBSOLESCENCIA 17 M oitas veces as palabras desprazadas son palabras de uso común. Y a veces escribo como siempre hemos hablao en casa. E pouco a pouco aquel país seguiu perdendo moitas das súas palabras e foise facendo día a día cada vez máis pobre porque era o país ao que lle roubaban as palabras. aos colexios.. se non queren que fale coma eles. Precisamente as linguas minorizadas. ás oficinas. Unha palabra común. Se unha persoa chega á conclusión de que na súa lingua non existen vocabularios técnicos para cubrir esa necesidade sentirá que está en inferioridade de condicións con respecto aos faltantes da lingua dominante en que están escritos todos os libros científicos. Aínda que. Só así unha lingua terá capacidade para ser útil en calquera situación aos seus falantes. en fin. Supongo que es una situación difícil de comprender pa alguien de fuera.22) Co paso do tempo os propios falantes chegarán a ser conscientes de que o que falan está mal: Por cierto disculparme si tengo algunhas faltas de ortografía. para esa palabra comeza o principio da fin. E aos mestres nas escolas e aos avogados que sabían de leis.88) De aquí ao que di o seguinte texto só hai unha consecuencia lóxica: Eu é que aos meus pais non os acabo de entender. y a no ser que esto empiece a cambiar. Madrith. as súas razóns terán. ou non vai ás cafeterías. pero es que el castellano normativo no se me dá nada bien..

as linguas para que sobrevivan teñen que ser faladas todos os días a todas as horas. O prestixio da lingua é nulo. Non vale con regalas un pouquiño un día e xa está.000 falantes.9 millóns de falantes Linguas con menos dun millón de falantes 8 72 239 5. as parellas de águias reais e un longo etc.º de linguas Linguas con máis de 1 00 millóns de falantes Linguas entre 1 0 e 99. N.2% 3. Ás veces cando estou no autobús e non escoito a ninguén falando a miña lingua. Os seres humanos somos moi dados a protexer cando temos a total evidencia de que de non facelo xa será moi tarde.9% 94.740 % total 0. teño ganas de abrazala.Guía de Lectura de Made in Galiza DESERCIÓN 18 S ituación crítica de difícil volta atrás que sucede cando de xeito maioritario as persoas deixan de transmitir a lingua aos fillos. fecho e abro os ollos para ver se estou soñando. de protexela de todo o que está a suceder antes de que sexa demasiado tarde. de maneira que calquera falante potencial abandona a idea de usala ao comprobar que moi pouca xente lle responde na súa mesma lingua. 147) Cando é raro escoitar un neno falando nunha lingua calquera deben soar as alarmas. (Páx.7% Guía de Lectura de Made in Galiza .9 millóns de falantes Linguas entre 1 e 9. E cando no medio dunha praza escoito un neno ou unha nena que fala coma min. Quizais porque o número de falantes é moi reducido ou sobre todo porque a capacidade de reacción da xente é moi cativa. Todo o que ten que ver coa protección ou mellor dito coa promoción dunha lingua en dificultades recibe o nome de Normalización Lingüística ou Política Lingüística. Protexemos os linces ibéricos cando o número de parellas está preto ou por debaixo do número axeitado para a continuidade da especie. Mais as linguas non son como as plantas en extinción que se as sementamos elas coidan de si mesmas. Hai quen di que unha lingua está nunha situación extrema cando non supera os 100. A presenza da lingua na rúa escasea. Os estudos sociolóxicos revelan que na maioría dos casos as alarmas soan cando a capacidade de supervivencia dunha lingua é xa crítica. Desde logo hai moitísimas linguas hoxe no mundo que non chegan nin de lonxe a esta cantidade e por iso a listaxe de idiomas en serio perigo de desaparición é maior ca nunca.1 3% 1 . Ás veces sinto que no meu país faltan as palabras. a súa utilidade no traballo non existe ou incluso pode ser contraproducente porque non ten un léxico técnico actualizado como temos visto na teoría máis arriba.

Se o francés e o sueco teñen problemas. Pode parecer que esta xente é irracional ou pouco sincera pero ningún enxuizamento é co- rrecto. En Suecia hai unha política de promoción do uso do sueco nos textos publicados polos investigadores ou na universidade porque o habitual é facelo en inglés. É moi probábel que valoren moi positivamente o shiyeyi pero cren que é moi importante que os seus fillos aprendan a lingua da escola o antes posíbel. Noutros casos os esforzos van dirixidos a evitar que a lingua nacional deixe de ser usada en calquera dos dominios que lle son tradicionais.Guía de Lectura de Made in Galiza 19 PARA PENSARMOS UN POUQUIÑO O CASO SUECO O espallamento do Inglés activou moitas políticas lingüísticas ao longo do mundo. A xente nova identifícase co grupo ao que pertence e como saben que a lingua é algo moi importante como signo de identidade grupal teñen dela unha alta consideración. As enquisas din que hoxe os galegos consideran a lingua galega de xeito moi positivo. En realidade a xente que é menos capaz á hora de usala é a que máis alta valoración ten sobre ela. cando a xeración máis nova case a perdeu. Durante estas últimas décadas as autoridades dos Estados expresaron a súa preocupación pola influencia do inglés nas súas respectivas linguas nacio- nais. Esta parece ser a situación actual. O goberno francés fixo esforzos para evitar que o francés sexa eliminado como lingua franca dos principais foros internacionais. e menos inglés pero case nunca shiyeyi. Se moitos pais actúan así a lingua desaparecerá aínda que de maneira individual os pais ou os fillos non o desexen. Parece ser certo ademais que os falantes dunha lingua non son conscientes da súa desaparición até que é demasiado tarde. A MORTE DUNHA LINGUA EN ÁFRICA Cando preguntamos a xente nova wayeyi cal é a lingua que usan a maioría responde que setswana. O por que non a falan depende moitas veces de razóns que lles son alleas. Entón por que non a falan se a queren tanto? Guía de Lectura de Made in Galiza . Unha lingua esmorece non porque os falantes o desexen senón a pesar de que non o queiran. imaxina os problemas das linguas minorizadas. Mais se lles preguntamos que é o que opinan da lingua shiyeyi nas súas contestacións reflicten unha valoración moi positiva e que consideran moi importante que se siga utilizando como parte da súa cultura. Unha das razóns é que os pais falan setswana na casa quizais buscando o proveito dos seus fillos.

máis tarde Liga Awami.Guía de Lectura de Made in Galiza AS LINGUAS MORREN DE SEU OU SON ASASINADAS? 20 Se os falantes case sempre cren que é unha mala cousa a desaparición da súa lingua. liderou o descontento provocado polas mortes inocentes. En todos os Estados hai gobernos e a maioría dos gobernos cren que é unha vantaxe para ese Estado se hai poucos grupos étnicos e poucas linguas. os pequenos con frecuencia son marxinados sen consecuencias políticas para o grupo maioritario dentro do Estado. Agora hai moitos Estados europeos que non só toleran as linguas minoritarias senón que as estimulan. A razón pode ser a crecente sensibilidade da sociedade ante os dereitos das minorías ou porque esas minorías xa non son vistas como unha ameaza para a unidade do Estado. Un exemplo que dá a razón a todo o afirmado no artigo anterior está no texto de máis abaixo: O MOVEMENTO DE NORMALIZACIÓN LINGÜÍSTICA BENGALÍ O movemento de reivindicación polos dereitos lingüísticos bengalís coñecido como Bhasha Andolon avogaba polo recoñecemento da oficialidade da lingua bengalí de Pakistán para ser utilizada na escola e nos asuntos de goberno. En 1948 o goberno de Pakistán recoñeceu o urdu como a única lingua nacional provocando intensas protestas entre a maioría bengalí falante de Pakistán Leste. Despois de anos de conflito. En países como Francia ou Suíza os nenos que falaban nos recreos linguas non oficiais eran castigados. Guía de Lectura de Made in Galiza . o goberno central garantiu o status de lingua oficial ao idioma bengalí en 1956. En Europa os Estados-Nación xa se fundaron hai moitos anos e puideron ao longo de todo ese tempo facer desaparecer moitas linguas dentro das súas fronteiras. Isto é asía. A maior preocupación é causada non polos grupos étnicos pequenos senón os grandes porque son politicamente perigosos. escribir leis. A UNESCO no ano 2000 declarou o 21 de febreiro o día internacional da lingua materna para que fose celebración en todo o mundo en tributo aos movementos lingüísticos e aos dereitos etno-lingüísticos de todos os pobos do mundo. polo menos en moitos casos. manter o funcionamento da policía ou o sistema sanitario. en parte. as súas dúas rexións: Pakistán Leste (tamén coñecida como Bengal Leste) e Pakistán Oeste foron divididas en dúas áreas culturais. Esta aversión está en parte provocada polos problemas prácticos que o multilingüismo causa: resulta máis complicado organizar un sistema educativo. O movemento acadou o seu clímax cando a policía matou varios estudantes na manifestación daquel día. manter debates parlamentarios en diferentes linguas. Cando o Estado de Pakistán foi fundado en 1947. A liga musulmá avvami. xeográficas e lingüísticas. Os estudantes da Universidade de Dhaka e outros activistas políticos desafiaron a lei e organizaron unha protesta o 21 de febreiro de 1952. Ante a posibilidade do aumento de tensións e descontento xeral coa nova lei o goberno prohibiu calquera manifestación e asembleas públicas. porque moita xente cre que a organización política ideal nunha nación conséguese mellor coa existencia dun só grupo étnico e unha única lingua. hai outra xente que quere matala? A resposta é si.

Guía de Lectura de Made in Galiza 21 TERCEIRA PARTE ÍNDICE Normalización e normativización. Recuperación Para pensarmos un pouquiño. A creación dunha normativa. páxina 22 páxina 27 páxina 28 páxina 30 Guía de Lectura de Made in Galiza .

en todo movemento de independencia ou soberanía política. C Tomar conciencia. Madrith Guía de Lectura de Made in Galiza . que a lingua galega sexa un dos piares do Nacionalismo galego e que grupos de ilustrados desde o Século das Luces até as Irmandades ou a Xeración Nós apelasen á vontade colectiva de sermos un pobo diferenciado pola existencia da lingua. espalláronse por toda Europa movementos sociais que demandaban os dereitos lingüísticos das minorías. Ante a diversidade lingüística existente os Estados impuxeron as linguas nacionais como linguas francas. Historicamente son máis as nacións que fixeron uso desas políticas para favorecer unha lingua (a considerada oficial) a expensas doutras. de marxinalas ou prohibilas. é dicir. Non debemos esquecer que este sempre foi un asunto delicado porque a lingua é unha cuestión clave. Ao mesmo tempo. I O Primeiro. A necesidade que os industriais tiñan de alfabetizar nas escolas as masas obreiras para mellorar a súa formación e produtividade acelerou o aumento de falantes das linguas oficiais e tamén o desprestixio das linguas ou dialectos falados polos que acababan de chegar ás cidades. pero que chegada unha idade N toman a decisión de converterse en monolingües en galego. Para logralo. tamén durante o século XIX. Hoxe hai moitos galegos que falan galego non porque non saiban falar O outra cousa senón porque son galegofalantes conscientes. un símbolo. Durante a industrialización na Europa do século XIX houbo un gran movemento de poboación desde as zonas rurais cara ás cidades. Porén moitos países hoxe. Non é casualidade que o noso Rexurdimento empezase durante ese século. polo tanto. A palabra clave é vontade. Madrid era una ciudad próspera y orgullosa de ser una gran ciudad. sen ela toda acción é imposíbel. Moitos son profesionais A R altamente cualificados e logran así o prestixio que toda lingua necesita. o máis frecuente foron as políticas de asimilación coa intención de empequenecer unha minoría lingüística porque a existencia dunha lingua dentro dunha comunidade diferenciada aumenta a súa conciencia de identidade e dificulta a creación dun Estado unitario. están poñendo en práctica estratexias para conseguir a supervivencia de linguas ameazadas de extinción. Sobre todo aqueles que o senten M de maneira máis firme son os neofalantes. Toman conciencia e poñen a T vontade para manter audíbel a lingua en calquera contexto. os Estados chegaron a prohibir o uso público desas linguas. De hecho. antes de que esto empezase a suceder. ante as demandas civís ou como reacción ante o abandono do seu uso. Xente nova que recibiu o castelán como primeira E lingua duns pais que falaban entre eles en galego ou non. a F R A G M E N T O Yo creo que la única manera de solucionar este problema sería que la gente tomase conciencia de lo que está pasando y empezase a valorar nuestra lengua propia.Guía de Lectura de Made in Galiza 22 F NORMALIZACIÓN E NORMATIVIZACIÓN (LANGUAGE POLICY) oron innumerábeis os países que ao longo da Historia deseñaron políticas ou estratexias para marxinar ou promocionar o uso dunha lingua ou grupo de linguas.

A xente que nunca chegaba a falala explicaba. en oposición a esas políticas de asimilación. ou levando a man á cocorota e rascando co dedo índice dicían que lles parecía imposíbel ou que xa era demasiado tarde. (Páx. Dúas mulleres senten que a súa lingua está en perigo porque xa non a falan os nenos. Porque estou preocupada. ou. Aaaaaaaa. Que eu estaba ao seu lado e escoiteina ben. Es que no me sale. E a outra señora dixo. xorden desde organizacións sociais de base estratexias espontáneas ou desde os organismos institucionais políticas organizadas en defensa e estímulo do uso das linguas minorizadas. que non se atrevían a falar a lingua porque aínda non estaban preparados. Porén por moita política de asimilación a realidade hoxe é aínda elocuente: 6. Sen vontade calquera campaña de sensibilización dificilmente terá éxito.. Dáme corte. Ademais na actualidade a sensibilidade civil e organismos internacionais como a UNESCO velan polo respecto dos dereitos das minorías e. Método de autohipnose para falar galego. (Páx.000 linguas en 200 estados... sobre todo fóra do ambiente familiar. o uso da violencia ou o xenocidio. na madurez ou na senectude das súas vidas e por tanto cando xa chegaran a reflexionar profundamente sobre o problema.. De xeito aínda máis irónico. A lingua máis difícil. Non se decataron que o problema xa empezara cando os adultos deixaron de fallarlles nesa lingua aos seus cativos. 101) Guía de Lectura de Made in Galiza . o anuncio do método de autohipnose para falar galego pon en evidencia que temos que botar man da anulación da vontade para vencer os prexuízos que moitos galegos poñen para negarse a falar galego. Resulta que hoxe non deixo de mirarme a lingua. Ahá. dicían A ver se os meus fillos o conseguen. Nin en soños. 57-8) Moitas veces a reacción e o compromiso para a normalización dunha lingua minorizada chega demasiado tarde. cando xa incluso con moito esforzo e vontade non se pode reverter o abandono desa lingua como é o caso deste texto.Guía de Lectura de Made in Galiza 23 exclusión ou marxinación do grupo social que as fala e. cunha vaga esperanza e confiando nas xeracións vindeiras. con cara de preocupada. Porque no autobús escoitei a unha señora dicíndolle a outra algo así como que O problema máis grande é que os nenos están perdendo a lingua. en casos extremos. 69-70) Este fragmento serve á perfección para ilustrar as consecuencias que a falta de vontade ten para a revitalización dunha lingua en recesión. (Páx.

A lingua máis difícil. les da corte. Guía de Lectura de Made in Galiza . Temos as nosas propias televisións. ou levando a man á cocorota e rascando co dedo índice dicían que lles parecía imposíbel ou que xa era demasiado tarde. introducíndoas con aparente naturalidade. Nas rúas as palabras da Empresa están de moda. que non se atrevían a falar a lingua porque aínda non estaban preparados. tempo e esforzo para intentar aprender inglés porque é posíbel que nos resulte beneficioso.Guía de Lectura de Made in Galiza 24 Desde logo nada disto é necesario cando a oferta é aprender un idioma de prestixio e necesario para a proxección e ascensión social dunha persoa. 2.Si hablas gallego. no te comes un rosco. 85) Por isto un dos descubrimentos da Sociolingüística máis reveladores da condición humana é a influencia que ten o desexo de aceptación dentro do grupo de prestixio á hora de escoller para falar un determinado dialecto ou lingua. Hay gente de aquí. Somos quen de investir diñeiro. ou. y a muchas personas les da verguenza hablarlo. de Madrid de toda la vida.Pero qué mierda. as palabras de Empresa nos medios de comunicación. na madurez ou na senectude das súas vidas e por tanto cando xa chegaran a reflexionar produndamente sobre o problema. Madrith. A xente que nunca chegaba a falala explicaba. poco fina. valorados negativamente e en sociedades onde ademais de dialectos hai máis dunha lingua en contacto -como xa vimos o caso máis frecuente. 69) Unha lingua nun contexto diglósico para recuperar espazos perdidos ademais de vontade precisa vencer todos os prexuízos que sobre ela existen. Categoría A: Desprezo pola lingua 1. algúns atrévense a farfullar algo de inglés pero nin palabra de galego o que demostra o que afirmou Séchu Sende: que o galego é a lingua máis difícil. é máis gratificante ser do equipo que sempre gaña e que ten os xogadores máis famosos aínda que non sexa o equipo da túa cidade. que no estamos en la aldea. É como ser dun equipo de fútbol dos grandes. aún si supiese hablar inglés. Estudo sociolóxico. (Páx. actrices e cantantes cobran centos de millóns por empregar. (Páx. dicían: "a ver se os meus fillos o conseguen". En sociedades onde só se fala unha lingua hai dialectos que están estigmatizados. 62) O mellor antídoto contra os prexuízos é a autoestima que se debe inocular en doses de prestixio. cunha vaga esperanza e confiando nas xeracións vindeiras. Hay mucha gente que piensa que el castellano es una lengua atrasada. Verba xa conta con plataformas de comunicación en diversas rexións do mundo. portais de internet.moitos falantes abandonarán a lingua dominada no seu desexo de ser asociados coa pertenza a unha clase social superior. que es muy difícil o que se ven raros hablándolo. 3. En definitiva. (Páx. ou a xente que prefire destinar boa parte do seu salario para vestir marcas de prestixio porque como son caras son as normais entre a xente rica e polo tanto con clase. dejaros de ese rollo del gallego.Gallego. que dicen que el español no se les da bien. Famosos deportistas. radios. gallego.

Guía de Lectura de Made in Galiza os noso propios xornais. Claro que as linguas tamén teñen a súa realidade escrita e non só oral e aquí é onde un andaluz non escribirá: "sinco" ou "zoy" senón que utilizará o castelán estándar: "cinco" e "soy". literatura infantil e xuvenil. prestixio. internet. Unha empresa utiliza a publicidade para que a súa marca sexa asociada con: distinción. que a maioría das linguas faladas no mundo non teñen. En castelán a maioría da xente fala no seu dialecto local aínda que leve anos escolarizado ou escoitando a televisión. disculparme si tengo algunas faltas de ortografía. (Páx. 88) "Como siempre hemos hablao en casa" A creación dunha variante estándar é algo que dificilmente se pode lograr por consenso.nunha importante cantidade de información inclúense as palabras de Verba... Só así poderá competir en igualdade de condicións. liberdade. Teñen parte de razón pero se seguimos así nunca recuperaremos o léxico perdido. televisión. editoras de poesía. é imposta e chega aos falantes a través do ensino e dos medios de comunicación de masas. rebeldía. Madrith. Desde o punto de vista galego. radios. Pero non chega a todos. (Páx.. para anunciar concertos. de narrativa. camaradería. portais de internet. editoras de poesía. pero es que le castellano normativo no se me dá nada bien. Un andaluz de Málaga falará como os seus veciños aínda que sexa consciente de que existe un castelán máis "fino". Como a empresa Verba calquera campaña de promoción dunha lingua minorizada deberá facer presente a lingua como di o texto: nas nosas propias televisións. Outra cousa é que lles pasa pola cabeza aos nenos andaluces cando aprenden a ler e a escribir. os noso propios xornais. é determinante para a supervivencia dunha lingua que sexa utilizada entre o máis novos polo que calquera campaña de sensibilización que pretenda ter algún efecto positivo intentará atraer a atención da mocidade con xente famosa pero tamén buscando un sitio entre as ocupacións máis populares entre os novos: cine. literatura infantil. Hai que darlle os mesmos espazos que á lingua dominante. libros de texto. Pero para logralo unha lingua debe ter algo tan básico como un sistema de escritura. redactar o horóscopo ou escribir artigos de opinión. de narrativa.. libros de texto. 32) 25 As campañas de Normalización Lingüística recorren con frecuencia ás mesmas estratexias que calquera marca de prestixio. este texto debe facernos reflexionar sobre o pouco esforzo que fan moitos falantes en galego por evitar os castelanismos coa excusa de que sempre se dixo así na súa casa e que facelo doutra maneira soaría artificial e incluso estraño para a xente coa que habitualmente falan. Y a veces escribo como siempre hemos hablao en casa. A fábrica de palabras. como vimos. Normalmente. Na maior parte dos media -algúns dos cales a Empresa comezou a mercar estratexicamente. Como xa vimos. literatura infantil. etc. Por cierto. Guía de Lectura de Made in Galiza . para vender automóbiles ou roupa deportiva.

grazas ao galego o portugués podémolo falar con fluidez e corrección con moito menos esforzo ca outro habitante do planeta. como cho podo dizer sem ofender. o barrio. de toda a vida. como pola nosa maneira de vestir. Na maioría dos casos os oíntes sacan. O texto está escrito en ambas.XVIII. Os reintegracionistas propoñen esa forma de escribir por coherencia histórica apelando á etimoloxía e á historia común entre o galego e o portugués. como no Rexurdimento necesitaban letras para escribir en galego. A tográficas para achegar o sistema de escritura ao francés falado. 129) clase e cultura polo que moitas persoas farán esforzos para cambiar a súa maneira de falar dependendo de con quen falan e onde. tres das linguas máis faladas no mundo. non parei de traballar. alá polo século XIX. e como eu xa tiña experiencia polo español. Hai que ter en conta que en Brasil hai case 200 millóns de habitantes e en Portugal nove. NH+ (Páx.llo. Hai pouco en Francia á súa forma nunfalar coa intención de ser admitido grupo o trabahoubo un acorado debate en favor e en contra de modificar as regras or.XV até o S. como prefiras. a aldea ou osocial:de golf. aprobada no Parlamento galego cun amplísimo consenso e a reintegracionista. Se o fan é porque obteñen algún beneficio pero non sempre a nosa diferente maneira de falar resulta simpática e atractiva. daquela. Daquela. que xa estivera eu de paso por aquí na Idade Media. Primeiro o caso grego e máis adiante coñecerás o caso noruegués no apartado: para pensarmos un pouquiño: O O CASO GREGO s gregos seguiron falando grego incluso cando pasaron a formar parte do Imperio Otomano desde o S. A min chamáronme para traballar aquí. Moitos mozos de Louisiana xa non saben falar francés. propoñen esa forma de escribir porque despois da ruptura coa lingua dos cancioneiros no Rexurdimento cando de novo se escribiu en galego a maioría dos textos non se diferencian en moito a como escribimos agora.Guía de Lectura de Made in Galiza 26 A realidade é que a creación dunha normativa ou estándar é algo case sempre moi controvertido. Pois eu que che diga. Poucos habitantes da Terra poden dicir o mesmo. ou castelá.XIX Grecia independizouse e a súa lingua recuperou a súa oficialidade e escritura.. Mais debido ao paso do tempo xa non foi posíbel resucitar o xeito en como era escrito o grego desde a antigüidade. as súas conclusións sobre a nosa intelixencia.. Ao principio do S. A actual normativa é fiel á Historia da Lingua e representa unha forma de escribir que reproduce a lingua francesa máis ou menos tal e como era pronunciada na Idade Media. Nosoutros se aprendemos inglés grazas ao galego sumamos portugués e o castelán que temos tamén arredor.. como aínda hoxe os seus maiores.. Non o esquezamos.. como di o texto. en Galicia. ehem. sabes. Mira ti se o galego é útil. Muita gente pensa que o ñ é unha letra española de sempre. Sobre a controversia das normativas hai no mundo algúns exemplos espectaculares. En Galicia hai dúas normativas: a oficial. também há muita gente que di que. Os oficialistas. pois comecei a aparecer nos libros e xa vedes. Hai apenas meses que o Parlamento portugués aprobou unha nova Normativa para a lingua portuguesa que busca un achegamento entre o portugués de Portugal e o portugués de Brasil. polo que para manifestar a súa identidade Cajún falan inglés con forte sotaque francés.. unha persoa pocreación dunha normativa común que satisfaga a todos os falantes é de ter múltiples identidades asociadas de sempre un compromiso difícil de cumprir. e iso. É bastante probábel que nun futuro as dúas posturas se acheguen para facer aínda máis evidente a gran vantaxe que temos os galegofalantes. club Por certo.. Sabías que. ―Eu! Española eu!? ―Ahá. A lingua falada mudara moito Guía de Lectura de Made in Galiza .. Falamos. e outras veces é motivo de conflito. que pensa que ti nom es umha letra galega..

teño ganas de abrazala.. A cuestión lingüística chegou a emponzoñarse porque se mesturou coas opcións ideolóxicas máis extremas. o normativo. Houbo rivalidade entre as dúas normativas na literatura. Créase unha normativa para que teñamos un forma de falar común a todos. Ás veces sinto que. morfolóxicas. Cando nunha lingua non existe ese estándar hai que crealo a través dun proceso coñecido como normativización. 153) A CREACIÓN DUNHA NORMATIVA: UNHA VARIANTE ESTÁNDAR DE PRESTIXIO Este é o único camiño: o do compromiso voluntario e individual se non queremos que un día alguén teña a impresión de que xa non ten con quen falar na súa lingua. 147) Guía de Lectura de Made in Galiza . Ás veces cando estou no autobús e non escoito a ninguén falando a miña lingua. Os días de gloria do kathareuousa foron durante o goberno militar cando foi declarada a lingua oficial no ensino en 1967 mais axiña despois da caída da ditadura en 1976 o dimotiki foi declarada a única lingua oficial.XIX xurdiron dúas maneiras de escribir en grego.. na escola e na vida oficial. como esperándome. E iso que sempre estiveches aí. se non houbese unha normativa é moi probábel que houbese tantos enchufes como distintas formas de falar (dialectos) ou de escribir (normativas). Cando hai máis dunha forma de dicir algo só unha é admitida como válida para o estándar lingüístico.. E só tiven que dar un paso. A variedade estándar só é a forma de falar que temos en común e que recupera as características fonéticas. Isto non implica que os demais dialectos sexan incorrectos. En moitas linguas o prestixio da variedade estándar é tan grande que para moitos falantes as demais formas de falar esa lingua son vulgares e asociadas a xente de pouca cultura. Para logralo a lexislación impón unha normativa aos fabricantes de enchufes e de electrodomésticos. (Páx. (Páx. Por exemplo en galego podemos dicir: "sexa" ou "seña" dependendo de que dialecto falemos pero o galego estándar. Ningún deles pode incumprila xa que automaticamente os seus produtos non serán admitidos no mercado e ademais os propios clientes rexeitarán aqueles que non sexan absolutamente compatíbeis. de moita utilidade que todos os enchufes teñan a mesma medida para que poidamos conectar neles calquera electrodoméstico. Kathareuousa asociouse co conservadorismo e o dimotiki coa extrema esquerda. realmente. En galego non é así. Estou contigo. Era como se te vise en todas partes e ao mesmo tempo estabas tan lonxe. E cando no medio dunha praza escoito un neno ou nena que fala coma min. Esta normativa é para os enchufes o que a variante estándar é para as linguas. fecho e abro os ollos para ver se estou soñando. ao alcance da man..Guía de Lectura de Made in Galiza 27 polo que durante o S. Agora que. É. de protexela de todo o que está a suceder antes de que sexa demasiado tarde. por exemplo. só admite como válida "sexa" aínda que "seña" sexa igual de galega. sintácticas e léxicas propias do galego. A estandarización é algo aplicábel a moitas realidades alén da linguaxe. Unha foi chamada di­ motiki (a linguaxe popular) moi achegada ao grego moderno e a outra chamada kathareuousa (a linguaxe purificada) que inclúe moitas máis palabras e características do grego clásico.

Hoxe con vontade e algo de coñecementos informáticos calquera pode traducir excelentes ferramentas informáticas a calquera lingua. eses lugares sexan excelentes para aprendizaxe por inmersión lingüística dos visitantes con intención de aprender a lingua. é que imos ter unha nena e. ● Uso na tecnoloxía electrónica: (Resulta interesante salientar a revolución que para as pequenas linguas supuxo a popularización dos Programas de Código Aberto GNU. en fin. O galego vai moi ben situado nesta carreira tecnolóxica. animalos a que o utilicen en todas a idades e ámbitos intentando que o seu uso sexa exclusivo: (Uso exclusivo quere dicir monolingüismo. polo tanto.) ● Nos lugares onde haxa un importante número de falantes. Por suposto os habitantes deste lugar deben ser falantes conscientes. creación dun sistema de escritura se non o tiña. queriamos que falase.Guía de Lectura de Made in Galiza 28 A RECUPERACIÓN consciencia do problema e a vontade de implicarse na recuperación dun idioma son os requisitos imprescindíbeis para que calquera acción teña éxito. 18) ● Incrementar o seu prestixio e incrementar a súa riqueza: (Neste mundo en que vivimos resulta máis atractivo e polo tanto de maior prestixio aquilo que se asocia con riqueza e non con pobreza.. sabe ela tamén a perdeu hai anos e agora. (Páx. non bilingüismo. OS PASOS UNIVERSAIS PARA REVERTER UN PROCESO DE EXTINCIÓN DUN IDIOMA SON: Na oficina de obxectos perdidos.) ● Incrementar os seus dereitos fronte á comunidade dominante: (A chamada discriminación positiva tan recorrida desde os organismos oficiais para...) ● Forte presenza no ensino e. persoas que teñan unha alta estima da lingua e que sexan conscientes do importante labor que a súa actitude representa para que a lingua sobreviva en boca de novas xeracións futuras. -Hoxe mesmo lle digo á miña muller que veña ver se atopa a súa. Para logralo hai políticas que poden chegar a discriminar os homes.) Guía de Lectura de Made in Galiza . para que.. entre outras estratexias.. por exemplo... equiparar en dereitos os homes e as mulleres.) (Evidentemente canto maior prestixio teñan eses falantes máis rapidamente e con maior vontade máis individuos quererán sumarse. xa sabe. agora.) AS ESTRATEXIAS LÓXICAS PARA A RESURRECCIÓN DUN IDIOMA SON: ● Cando a maioría dos falantes vivos da lingua moribunda son moi maiores é urxente que sexa aprendida por adultos voluntarios: ● Crear unha comunidade de falantes activos socialmente integrados: (Eses adultos deben transmitírllela aos seus fillos como primeira lingua para que establezan con ela un vínculo afectivo difícil de romper no futuro.

a entrada do depósito de combustíbel. o teito. O distribuidor é jih.Guía de Lectura de Made in Galiza 29 ● Nos lugares onde a lingua sexa usada por falantes de todas as idades. A testa é ta. o pé. os pulmóns. as veas. os intestinos. o fígado. (Estes tres últimos puntos fan que o coñecemento dese idioma se converta en algo necesario e útil. O The meaning of Tingo. As metáforas seguen dentro do vehículo.) CASOS DE LINGUAS EN PROCESO DE SUPERVIVENCIA E n La Gomera. O nariz é chee. O silbo ten catro "vogais" e catro "consoantes" coas que poden formarse máis de 4. A batería é zik.. a tecnoloxía do automóbil. A boca é za. o chasis é chun. Até hai pouco o silbo era unha criatura moribunda pero desde 1999 a súa supervivencia pode estar asegurada porque é obrigatorio o seu ensino nas escolas de La Gomera. O radiador é jisoleh. o brazo ou man. Se aínda hai un importante número de falantes distribuídos por todo o territorio aumentar a presenza no ensino: (En todo proceso de normalización dun idioma a presenza deste no ensino é fundamental. Se un profesor universitario o utiliza para impartir as súas clases está amosándolle ao seu alumnado as capacidades dese idioma. Moitas linguas teñen hoxe que sobrevivir ante o avance dentro do seu territorio doutras máis poderosas. Se cres que é unha mala solución. pero o silbo non está ameazado por outra lingua senón porque por culpa do móbil xa non é tan necesario. o gardalamas dianteiro esquerdo ou dereito é gun. e as súas mangueiras ou manguiños.500 anos polos seus primeiros poboadores desde África. O depósito é pit. Os ollos son inda. Como o apache hai ainda hoxe moitas outras linguas no mundo que carecen de vocabulario para. Antes de tomala prestada do inglés os apaches tiveron o recurso de reinventar o seu idioma. O parachoques dianteiro é daw. o estómago. as costas. o queixo ou mandíbula.. son en galego estou obrigado a entender o vocabulario e contestar se quero. acceso nesa lingua a información valiosa para o crecemento persoal e laboral. Todo o que son os cables eléctricos é tsaws. Grazas ao silbo os habitantes poden comunicarse a distancias superiores de tres quilómetros. unha pequena illa do arquipélago das Canarias hai unha lingua chamada silbo gomero que non usa palabras senón unha variedade de asubíos. cada unha das rodas traseiras é Ke. Por suposto nada disto sería posíbel sen dotar este idioma dun sistema de escritura. chih. fomentar o seu estudo no ensino para aprender a súa escritura. Se o xefe me fala en galego farei ben en contestarlle en galego. Adam Jacot de Boinod s apaches de EEUU puxeron nome a cada unha das partes dos coches como se fosen as partes dos seus corpos. Guía de Lectura de Made in Galiza .000 "palabras". Este sistema de comunicación parece ser que foi traído até a illa hai máis de 2. Non facelo é impedir que ese idioma acade o status de prestixio que toda lingua necesita así como ferramentas imprescindíbeis para a vida moderna como un vocabulario técnico. Cando o número de falantes dunha lingua é escaso unha medida urxente é ensinala nas escolas. por exemplo. etc. os faros. o corazón. se os impresos dos gobernos locais. o capó.) ● Fomentar a súa presenza e o seu uso no traballo ● Facer visíbel o seu uso nos gobernos locais e nos medios de comunicación. ● Fomentar o seu uso nas universidades e no goberno non local. pensa en cousas como: dente de allo ou ollo dunha agulla.

O danés-noruegués foi forte nas cidades. un forte sentimento de identidade nacional xurdiu e naceu a nova lingua norueguesa ou deberiamos dicir: dúas. As linguas escritas danesa e sueca estaban moi vinculadas aos seus respectivos Estados e aínda son as linguas oficiais e dominantes. Cando estes países adoptaron o protestantismo a Biblia foi traducida ao danés pero non ao noruegués. Nas cidades. O ensino superior ou primario era impartido en danés polo que nelas a lingua falada tiña moita influencia do vocabulario e da morfoloxía danesa. XIV houbo unha unión entre Suecia e Noruega e desde o final dese século a unión ampliouse co Estado de Dinamarca por cuestións de sucesións do seu rei ao trono. Ao longo dos fiordes e nos vales das montañas desenvolvéronse os dialectos noruegueses con apenas influencia do danés. En 1892 nunha lei de ensino primario decretouse que sería a dirección da escola as que decidirían que normativa utilizar pero que todo o alumnado debería saber as Guía de Lectura de Made in Galiza . Dinamarca e Noruega.Guía de Lectura de Made in Galiza 30 PARA PENSARMOS UN POUQUIÑO O CASO NORUEGUÉS As linguas escandinavas faladas en Suecia. por suposto. O seu obxectivo era crear un noruegués escrito completamente novo sobre os dialectos da Noruega rural. A lingua falada era outro cantar. Porén. Un exemplo temperán é a famosa compilación de contos populares Norske folkeeventyr publicados na década dos 1840. a lingua escrita danesa pouco a pouco foise parecen- do ao noruegués falado nas cidades. entre eles Ibsen. en especial na capital Christiania (máis tarde Oslo). Nas guerras napoleónicas os daneses equivocáronse de aliados e perderon Noruega. Ambas as dúas recibiron un amplo apoio pero desde diferentes ámbitos. Unhas poucas décadas despois da liberación de Dinamarca os escritores noruegueses empezaron a introducir palabras e expresións norueguesas na lingua escrita dunha maneira consciente. Dinamarca. Co paso do tempo máis autores introduciron máis elementos noruegueses e o resultado foi unha lingua escrita moito máis diferenciadachamadasanés-noruegués dansk­norsk. O landsmal foi o preferido nas zonas rurais e na rexión occidental. El e os seus seguidores esforzáronse en crear unha lingua norueguesa escrita seguindo un criterio reformista sobre as variantes norueguesas xa introducidas no danés escrito. Noruega. Cando en 1905 a unión con Suecia foi disolta. e xa no século XIII e XIV se desenvolveron tres diferentes linguas escritas. Varios prestixiosos autores usaron esta lingua. Así durante boa parte do S. unha en cada un dos reinos: Suecia. a lingua escrita era un requisito importante. Deste xeito xurdiron dúas linguas escritas en Noruega despois de 50 anos da desaparición da influencia danesa. Ningún dos dous prevaleceu sobre o outro e foron recoñecidos como linguas escritas oficiais. só dúas se mantiveron en uso. Sempre houbo diferencias dialectais. Knud Knudsen. Durante 300 anos o danés foi a lingua escrita de Noruega. En 1521 Suecia abandona a unión dos tres Estados pero Noruega na práctica pasa a ser unha parte de Dinamarca. (a linguaxe do país). Desde 1814 o país foi gobernado polo rei de Suecia pero mantendo unha certa autonomía que deu lugar a un desexo de independencia. Islandia e as Illas Feroes teñen todas unha orixe común. Isto foi feito con deliberación. foi un dos ideólogos. Así. Un eminente lingüísta. O seu iniciador foi Ivar Assen e chamouno landsmal. Mais houbo un movemento máis revolucionario en competencia. e no sur-leste do país. O noruegués non recibiu o mesmo apoio político porque os reis de Noruega perderon a súa influencia e poder.

Guía de Lectura de Made in Galiza dúas. Lah karakteríhtikah prinzipaleh de l´andalú zon una pronunziazión bahtante diferente de la kahteyana i un repertorio de palabrah autóktonah. En la lengua de alyamía podemoh ya enkontrá bahtanteh de loh rahgoh oi karacteríhtikoh de loh andaluzeh. Kádih i la parte okzidentá de lah de Kórdoba i Málaga i la zona zur de Badahó. Non obstante as dúas linguas escritas cambiaron de nome. la fraze "loh barkoh" se pronunzia [loh varkoh]. k´a menuo pué yegá a modifiká la konzonante zigiente. loh ablanteh d'ehte idioma pozéen muxah karahteríhtikah en komún. Dentro de l´andalú dihtingi- moh doh grandeh zonah: l´ozidentá i l´orientá. Os límites entre unha e outra xa non son tan precisos e os escritores permítense non ser estritamente fieis a unha ou a outra polo que dependendo de quen escribe xorden interesantes variantes. por lo kuá oi en día no zuelen zé konzideráh lenguah dihtintah. Investiga un pouco e trata de establecer algún paralelismo co caso noruego. L´orihen de la idioma andaluza debemoh buhkarlo en la époka andalusí. en onde ze funde kon er panoxo. por ehemplo. argunoh lingüihtah opinan ke no debe zé konziderao diacrónikamente un dialecto de él. la ablá poh loh abitanteh de Al-Andalus no relazionaoh kon lah éliteh dominanteh (lah kualeh ablaban árabe o berebé). Porén actualmente a situación xa non é tan tensa e as dúas 31 maneiras de escribir coexisten pacificamente. Manke zufre bariazioneh heohráfikah. anke no ehtén de akuerdo tóh loh eruditoh ner tema. Armería i la parte orientá de Kórdoba i Málaga. adentrándoze inkluzo en la probinzia de Murzia. La zona ozidentá komprende lah probinziah de Werba. por ezo er término ke ze konzidera máh korrecto para definí al andaluh (y l´ofiziá zegún la Konzehería de Edukazión i Zienzia de la Hunta de Andaluzía) eh er de «modalidá lingwíhtika andaluza». ke zumáh a lah kahteyanah determinan una relatiba rikeza lékzika. En Galicia temos dúas normativas: a oficial e a reintegracionista. Ehzihten azimihmo argunah bariazioneh zintáktikah i morfolóhikah. La zona orientá ze eztiende poh lah probinziah de Haén. lo k´unío a zu elebao número aze ke zea una de lah bariedadeh máh importanteh de l´idioma. O IDIOMA ANDALUZ? L´idioma andalú (también yamáo lengua andaluza o zimplemente andalú) eh l´idioma ke z´abla en Andaluzía. La pozterió konkihta kahteyana okazionó k´ambah ablah (la kahteyana i la andaluza) no diberhieran zino ke z´enkontraran. Durante décadas sucedéronse agres leas entre os defensores dunha ou doutra forma de escrita. Karakteríhtikah prinzipaleh (só algunhas das que po­ des atopar na súa Wiki) Er fonema /h/ zolo okurre ar finá de zílaba y eh una brebe ahpirazión. Incluso ten implicacións políticas porque o novo noruegués está vinculado coa política radical. ner zú dè la Peninzula Ibérika. Así segue sendo hoxe. A que tiña o nome de danés noruegués hoxe chámase bokmal “a linguaxe do libro” e a que se coñecía como landsmal agora é nynorsk “o novo noruegués”. Ar no probení en zu totalidá der kahteyano. en la kuá er latín burgá ablao en Al-Andalus eboluzionó ahta la lengua de alyamía. nacionalismo e sociedade rural e o bokmal está asociado na política co conservadorismo e as elites urbanas. en donde la "b" a zío Guía de Lectura de Made in Galiza . Zebiya. Graná.

vogais abertas e pechadas) 32 Komo úrtimo apunte. Algo semellante sucede entre serbios e croatas. A práctica di que non é así. roupa. lei ou policía. Non hai linguas superiores nin inferiores. que era designado grazas á palabra xa esquecida. En linguas sen escritura as palabras teñen que ser transmitidas dunha xeración a outra a través da súa aprendizaxe desde nenos. xa que durante moitos séculos estiveron baixo a súa influencia. como o galego. Ten ademais moitas palabras para o seu uso ritual máxico. Falan practicamente a mesma lingua pero uns utilizan o noso alfabeto e outros o cirílico. moble. Daquela as linguas usadas en culturas diferentes terán vocabulario diferente. Como eles viven en pequenas comunidades sen líderes permanentes non teñen palabras que fagan referencia a Estado ou Constitución. pero ninguna yegó a aprobarze ofiziarmente. pero debío al ehtayío de la Gerra Zibí Ehpanyola. pa prezerbá zu diferenzia e im- Kuriozidá pedí zu fuzión kon er kahteyano. (Sobre isto algúns lingüístas din que o andaluz ten. Por exemplo o vocabulario da lingua khoisan ten o léxico necesario para un pobo cazador -recolector do deserto do Kalahari.unha palabra que non teña un uso frecuente pode ser só oída por poucos dos falantes polo que será transmitida só aos fillos destes poucos falantes. para designar as partes do corpo e aspectos da vida e da morte. As linguas son esenciais para maximizar a supervivencia dos falantes dentro do seu ámbito natural. En xeral ten todo o necesario para responder con éxito calquera demanda do seu ámbito natural. Cando existe a escritura esa palabra fica gravada e atesourada nun libro que pode sobrevivir varias xeracións de falantes para ser sempre recollida nel se for necesario. Ten moitos nomes de animais e plantas incluídos non poucos para os que non existe ningunha correspondencia en ningunha outra lingua. Hai outra razón pola que atopamos menos palabras en khoisan ca en inglés ou galego: non teñen escritura. mitolóxico e relixioso. Lah "h" finaleh de orazión o de grupo fóniko no ze pronunzian en la zona ozidentá. As linguas teñen aquelas palabras e expresións necesarias dentro do seu entorno cultural. Imaxina que os andaluces deciden utilizar. i fue prezentá a Korteh hunto kon er Ehtatuto d´Autonomía pa Andaluzía. En linguas con poucos falantes -a maioría das aínda existentes.Guía de Lectura de Made in Galiza tranformá en labiodentá por l´efekto de la ahpirazión. Como nunca se involucraron nunha guerra non teñen palabras para os distintos rangos militares ou palabras como canón. non obstante. A razón: afirmar as diferenzas étnicas? O KHOISAN E AS MATEMÁTICAS Cando estudamos o vocabulario e a posibilidade de expresar conceptos a capacidade de crear ou tomar prestadas novas palabras doutras linguas existe en calquera idioma do mundo polo que en teoría toda lingua pode ter palabras para todo. mientrah k'en la zona orientá orihinan una abertura ehtraordinaria de la bokal prezedente (ehto también pué okurrí a finá de palabra). non hai palabras para coche ou televisión pero tampouco para cousas para nós tan obvias como: casa. terá que valerse de todo un circunloquio. Non enteriamos ren. Guía de Lectura de Made in Galiza . Se o número non sobrepasa os varios milleiros con moita probabilidade esa palabra desaparecerá e cando alguén necesite referirse a iso. As palabras que describen os sentimentos humanos son tan abundantes e axeitadas como as das linguas europeas así como. no yegó a aprobarze. bamoh a menzioná ke z´an elaborao bariah gramátikah del «idioma andaluh» durante l´ihtoria. o alfabeto dos árabes para escribir. Non teñen matemáticas porque o seu xeito de vida non as necesita pero calquera das nosas linguas occidentais non poden competir co khoisan no seu medio cazador. Na súa sociedade non hai necesidade das matemáticas xa que non teñen nin gando nin diñeiro que contar. L´úrtima elaborá fue durante la II Repúblika ehpanyola. non hai palabras para referirse á moderna tecnoloxía. Isto reflíctese na súa lingua que non ten palabras como: máis ou menos e non hai palabras para números maio- res ca seis.

Guía de Lectura de Made in Galiza 33 CUARTA PARTE ÍNDICE COMENTARIO DE TEXTOS Madrith Unha palabra común A fábrica de palabras Na oficina de obxectos perdidos páxina 34 páxina 38 páxina 40 páxina 42 Guía de Lectura de Made in Galiza .

es difícil que encuentres música de grupos que canten en castellano.. Y si vas a una librería. si log hay.senón un aspecto do folclore máis ao nivel do chotis ou do cocido madrileño: algo que comemos ou bailamos só en días de festa. con suerte se tiene problemas para expresarse en estrena una película o dos al año castellano aunque es una asignatura que rodadas en español. 1.. uff.ª PARTE Muy poca gente parece darse cuenta de que no hace muchos años en Madrid o en Valladolid todo el mundo hablaba español con absoluta normalidad. MASS­MEDIA ENSINO VIDA COTIÁ En la prensa. con sorte.. En Madrid. uno de dos y otro de cuatro años. Y ni en la guardería ni en el el español tiene una presencia bastante baja. por no hablar de los centros privados y concertados. Guía de Lectura de Made in Galiza . resultado da coexistencia non pacífica de dúas linguas nun mesmo territorio. Desde los cartelitos de las tiendas hasta los grandes anuncios publicitarios. consideran que el castellano no es moderno. en la radio o la televisión Tengo dos hijos. O día que bailamos chotis e comemos cocido madrileño están os carteis en castelán e. RECOÑECEMENTO E COMPRESIÓN DA SITUACIÓN. Y sin embargo los jóvenes. Non hai ademais na maioría da xente conciencia de que o “castelán” sexa a lingua nacional -un símbolo. los libros escritos en nuestra lengua siempre están al fondo. si vas a una tienda de música. En los institutos algunas materias se deben impartir en español. Por no decir que no hay revistas colegio les hablan castellano. en una esquina. que sólo es algo tradicional. Non hai evidencia máis elocuente que o cambio de conduta lingüística a nivel xeracional: os netos xa non falan coma os seus avós. por ejemplo. a megafonía pero os músicos e a xente non falará entre si en español. Primeira evidencia de que a lingua que era natural para toda a xente que vivía nese territorio está deixando de selo. como el cocido madrileño o el chotis. cuyos abuelos hablan en su mayoría español. La mayoría de la gente joven además Y si vas al cine. Si vas por los barrios y te fijas. deportivas o del corazón en castellano. es muy difícil sentir la presencia de la lengua española en los espacios públicos. 2. No texto descríbese con detalle as consecuencias máis frecuentes do conflito lingüístico. puedes ver que apenas hay cosas escritas en castellano. se cursa en la enseñanza obligatoria.Guía de Lectura de Made in Galiza 34 COMENTARIOS TEXTUAIS D MADRITH urante a lectura do relato titulado Madrith o lector compara con sorpresa a realidade de ficción escrita intelixentemente por Séchu Sende e a realidade non de ficción en que vive cada día un galego.ª PARTE EVIDENCIAS DA SÚA DESAPARICIÓN USOS EN. por ejemplo. pero hay muchos profesores que se niegan a hacerlo..

nunca noutras situacións da vida cotiá: Hay mucha gente que piensa que el castellano es una lengua atrasada. que dicen que el español no se les da nada bien.Guía de Lectura de Made in Galiza 35 Ante esta realidade sería milagroso que a situación non sexa a de progresivo abandono do uso do idioma “castellano”. Isto é. Hay gente de aquí. y a muchas personas les da vergüenza hablarlo. Esa idea de inferioridade e falta de prestixio causa que o castelán se use só entre familiares (pero non cos fillos) e na casa. pero a los hijos ya no. les da corte. Y a veces escribo como siempre hemos hablao en casa. Por cierto. Y así. asumindo a súa inferioridade e facendo todo o posíbel por facilitarlles aos fillos a apredizaxe e uso do outro idioma. e non só a lingua porque moitos se esforzan en que non se lles note o máis mínimo que son madrileños. poco fina. Moitas veces de pouco vale que haxa moita determinación e motivación de resistencia entre a xente se a actitude dos poderes políticos e públicos non existe ou incluso fai por comprometer aínda máis a supervivencia do castelán: Guía de Lectura de Made in Galiza . Estas son actitudes típicas do biligüismo diglósico onde é moi frecuente o language shift: También hay muchos padres y madres que alomejó hablan en español entre ellos. Está moi claro que para a opinión da maioría o “castellano” é unha lingua inferior. Están estigmatizados: Incluso hay quien disimula su acento madrileño porque piensa que suena mal. A maioría das veces a reacción ante o perigo de deturpación e desaparición dun idioma chega cando xa é demasiado tarde. de Madrid de toda la vida. que non ten unha variante estándar que reúna as características máis correctas do idioma e que sirva de modelo. A ausencia de uso no ensino e nos medios de comunicación audiovisuais fai que baixo a presión da outra lingua o castelán falado sexa o que cada quen utiliza na súa casa e aprende dos seus maiores. disculparme si tengo algunas faltas de ortografía. los que llegan de provincias lo primero que hacen es dejar de hablar español. Deben pensar que en español no les va a ir bien en la vida. pero es que el castellano normativo no se me da nada bien. porque para ellos el español no tiene prestigio. É urxente a creación dun estándar e que este sexa utilizado no ensino para que sexa aprendido polos nenos e nos medios de comunicación para que chegue a xente de todas as idades. que es muy difícil o que se ven raros hablándolo.

Moi pouca xente chega á seguinte conclusión cando un idioma e os seus falantes pasan por este proceso diglósico nun principio e. polo tanto. Por iso son frecuentes as reaccións desde o Estado para desmotivar e desmobilizar politizando o conflito lingüístico: Que pasa. onde eu vivo xa non é un país.Guía de Lectura de Made in Galiza Por otro lado incluso tenemos que aguantar a toda esa gente que les han cambiao el nombre a las ciudades. senón unha rexión e toda a miña historia xa non é historia senón folclore. Se o que eu falo xa non é un idioma. si hablas castellano es porque vienes de la aldea o eres del Bloque Nacionalista Español. 36 Un dato que dá algunha esperanza: Por otro lado. de Madrid—. Nada. Madrid era una ciudad próspera y orgullosa de ser una gran ciudad. Todo Estado ten medo da existencia no seu interior de grupos étnicos diferenciados que poidan cuestionar a súa unidade. Guía de Lectura de Made in Galiza . aínda que sexa iniciada por unha soa persoa. También hay mucha gente que se manifiesta de vez en cuando en defensa del español. es mayor el número de personas que aprendieron hablar en castellano y después lo abandonan como un zapato viejo en el Manzanares. que la prensa y el gobierno les dice de radicales y cosas así. la lengua de aquí. senón dialecto. piensa alguna gente. que desde hace unos años escribe Madrith en todos los documentos oficiales. De hecho. reclamar un Parlamento e. carteles o señales. Ante unha situación inxusta é normal que haxa xente con valor e dignidade que reclame xustiza. como mínimo. antes de que esto empezase a suceder. axiña pode chegar a ser compartida por moitas máis. A baixa autoestima e o autodesprezo esténdese desde o idioma a todo o demais. Estes rapaces contan con argumentos a favor da súa decisión: La gente tampoco se da cuenta de que si hablas español puedes comunicarte con gente de Argentina o México o Guinea. aunque hay gente que decide ponerse a hablar en español —sobre todo chicos y chicas jóvenes que descubren que es su lengua. por último. Se a causa está xustificada a reivindicación. y colectivos en defensa de la normalización del idioma que reclaman que nuestra lengua deje de estar margina socialmente. o incluso en unos setos gigantes de flores a la entrada de la ciudad por la M30. En Madrid. como el propio alcalde de Madrid. de abandono e deserción da súa propia lingua: Yo creo que la única manera de solucionar este problema sería que la gente tomase conciencia de lo que está pasando y empezase a valorar nuestra lengua propia. ni siquiera parecen valorar que grandes escritores como Cervantes o Julio Cortázar escribieron sus libros en castellano. En todo proceso de reivindicación de soberanía a defensa da lingua propia é universal porque é un dos maiores símbolos á hora de xustificar os dereitos dun grupo étnico a decidir por si mesmo as súas necesidades e. un Estatuto de Autonomía dentro dese Estado ou a súa independencia.

los libros escritos en nuestra lengua siempre están al fondo. Esta persoa utiliza esas características lingüísticas para reafirmarse na súa identidade: Me gustaría que. non romper a transmisión xeracional da súa lingua e o vínculo afectivo que toda lingua materna ten: Yo tengo dos hijos. a calquera hora e en calquera lugar. que lo he leído en un libro. Espero que aprendan a valorar su propia cultura. É unha persoa que sabe demandar e facer respectar os seus dereitos. si log hay. Y a veces escribo como siempre hemos hablao en casa. su madre. etcétera. o como sus abuelos u bisabuelos y tatarabuelos. por un momento. unhas crenzas relixiosas ou por que sexamos altos ou baixos. en las tiendas o en las discotecas. Un idioma normalizado é falado con todo o mundo. y me gustaría que creciesen en Madrid hablando español. ya lo he dicho. Anexo: Merece unha mención especial o xogo lingüístico proposto por Séchu Sende. de dos y de cuatro años. Pero estoy preocupada por que en el colegio son los únicos que hablan castellano. To lo contrario. en una esquina. Non é unha persoa de baixa cultura: Mucha gente piensa que son las lenguas las que dan o quitan prestigio a las personas. Y si vas a una librería. toda esa gente que mira al castellano un poco de lado se pusiese en nuestro lugar y comprendiesen la importancia que tiene para nosotrog que se respeten nueghtrogh derechogh y nueghtra identidad. como su padre. pues ya se sabe que alguien que no tiene raíces no puede volar. Un idioma non se fala porque teñamos unha orientación sexual. Guía de Lectura de Made in Galiza . simplemente ela non ten por que deixar de falar como fala: Me gustaría que. Neste sentido parece que a persoa que escribe este manifesto o ten moi claro e busca. su identidad. Y lo peor eg que hay siudades como Toledo o Segovia en las que también es muy difícil escuchar el español en la calle. Ao longo do texto introduce algunhas características do castelán. toda esa gente que mira al castellano un poco de lado se pusiese en nuestro lugar y comprendiesen la importancia que tiene para nosotrog que se respeten nueghtrogh derechogh y nueghtra identidad.Guía de Lectura de Made in Galiza 37 Se un idioma só é utilizado por cuestións ideolóxicas ese idioma non está normalizado. Non é un capricho nin unha estupidez. digamos vulgar: Lo cierto es que nuestro idioma no está pasando por buenos momentos. cuando realmente es la gente la que prestigia o desprestigia un idioma. pero a los hijos ya no. También hay muchos padres y madres que alomejó hablan en español entre ellos. por todos os medios. por un momento.

Tamén fixen algunhas viaxes a outros países e nunca tiven problemas para me facer entender e comprender as palabras coas que me atopei en Grecia ou Turquía ou en Exipto. (. a miña casa. Outras palabras non substituíron palabras autóctonas senón que contribuíron a enriquecer o noso léxico porque fan posíbel describir un sentimento..) Nacín aquí. vivindo neste país que sempre foi hospitalario con todo o mundo. Na miña vida coñecín moitas que viñan aquí facendo turismo. facendo súa a nosa vida O castelanismo díxome que eu xa non era necesaria. Se das civilizacións pasadas só conservamos algúns restos arqueolóxicos e algunhas tradicións moi alteradas. A pesar de que coñecemos este feito a ninguén lle gusta estar nesa situación e chegado o caso intentamos resistir para non desaparecer. Esa mañá non saín da casa. xorden e desaparecen sempre substituídas por outras: Coñecín moitas palabras que desapareceron e todos os días me cruzo na rúa con algunha que acaba de nacer. que todo acabara para min e que regresaría o día menos pensado para quedar coas miñas cousas. como nos pasa a todas as palabras do mundo. As linguas. das linguas pasadas conservamos algunhas palabras tamén moi ou pouco alteradas polo paso do tempo: Que quede claro que non teño nada contra as palabras estranxeiras. As palabras da miña lingua levamos pasando por isto desde hai anos xa. que eu teño moi boas amigas que chegaron de América hai algún tempo e agora son como da casa. que ningunha outra palabra pode substituírme. En fin. hai xa bastantes anos.. O Guía de Lectura de Made in Galiza . e as cousas desde que eu era unha palabra nova cambiaron moito. o meu traballo e o resto. De súbito chegamos á nosa casa ou ao noso traballo e hai un castelanismo ocupando o noso lugar. Mais non é o caso que nos ocupa. que por favor abrise a porta. como as civilizacións. que chegan para vivir como calquera de nós. Pasei moi bos momentos con algunhas palabras italianas e francesas e unha palabra alemá e mais eu mesmo tivemos unha historia de amor hai algúns anos. O problema é ese. que estou para o que faga falta.Guía de Lectura de Made in Galiza 38 A UNHA PALABRA COMÚN o longo da Historia desapareceron civilizacións que dominaron inmensos territorios cos seus exércitos e leis escritas na súa lingua oficial. Estas palabras chegadas de América cos emigrantes ou outras que sobreviviron desde os tempos dos castrexos ou dos suevos cóntannos a nosa Historia. A palabra en risco de desaparecer é unha desas palabras que existen en calquera idioma porque é unha palabra común e corrente. Todo o contrario. E que quede claro que tampouco teño nada contra as palabras inmigrantes. Eu só son unha palabra común. Non foron poucos os que apenas deixaron atrás unhas ruínas. que a pesar de ser unha palabra común ten medo a ser esquecida por un castelanismo: Mais a palabra que chamou á porta da miña casa non viña facer turismo. que non me resistise. Viña quedarse. un obxecto ou concepto para o que non había até entón unha palabra. Aprendín moi cedo que son única.

que hai moito por facer. Vivían en grandes pazos nas aforas ou nas casas máis ricas ou nos cuarteis do exército. ás oficinas. Nunca me sentín con tantas ganas de vivir. os cíbers. Ao primeiro eran poucas. as librerías. Axiña se descubriron as súas intencións. Sei que cando unha palabra non sae á rúa. os autobuses. 39 As palabras doutros idiomas non aparecen na boca de todos de maneira súbita. ou non vai ás cafeterías. aos lugares de sempre. e a ocupar os mellores traballos e a facerse con privilexios á custa de nós e a substituírnos. Ao final moitas de nós acabaron desaparecendo e doutras xa case ninguén se acorda. Algunhas son palabras insubstituíbeis. O resto. os mercados. as escolas. resistimos. Entran desde arriba e son rapidamente adoptadas polos grupos sociais con aspiracións a cambiar de status e posición dentro da pirámide social. cando comezaron a ollarnos por riba do ombro. as nosas fábricas. coa cabeza ben alta. as empresas. e todos eses lugares onde realmente somos necesarias. en fin. ergueita. Traballo día e noite e descanso satisfeita porque estou facendo todo o que podo. ocupando as nosas rúas. Guía de Lectura de Made in Galiza . como as galegas esmagar ou reseso. as tendas de música. E traballei até ben entrada a noite e cando regresei á casa. A situación é moi preocupante aínda que ultimamente somos moitas as palabras que decidimos enfrontarnos a esta colonización da mellor maneira que sabemos: saíndo da casa todos os días. aos colexios.Guía de Lectura de Made in Galiza mundo veume encima. pouco a pouco. esas palabras non estarán no vocabulario das xeracións futuras. seguía sendo a miña casa. Daquela. Desde que o castelanismo que me quere substituír veu ameazarme non tiven un minuto de descanso. para esa palabra comeza o principio da fin. Sinto como se tivese que traballar por todas as palabras que desapareceron. Acovardeime e non fun traballar. pero outras desaparecerán para sempre a non ser que a vontade dos falantes as manteñan vivas: Estiven chorando medio día até que me dixen: chorando non se amaña nada E collín as miñas cousas e saín decidida a facer o meu traballo. non se oen e se non se oen non se aprenden. as prazas. Este proceso de non reverter é fatal para a supervivencia dun idioma. Se as palabras non se usan.

para anunciar concertos. A estas alturas da historia a nosa multinacional chegou á conclusión de que as linguas son a máxima representación da creación cultural dun pobo. Famosos deportistas. editoras de poesía. actrices e cantantes cobran centos de millóns por empregar.. A través das leis do libre mercado as palabras véndense como se fosen obxectos. unha mercadoría. Verba conseguiu que milleiros de palabras que hoxe son de uso cotián sexan obxectos inmateriais de compra e venda. O verba preséntase como o idioma do futuro. xeración tras xeración. por definición. portais de internet. Verba xa conta con plataformas de comunicación en "diversas rexións do mundo. ese patrimonio vén representar a propia identidade comunitaria. Verba supón o primeiro intento con éxito de converter en propiedade privada algo que. os nosos propios xornais. a Empresa resérvase os dereitos da súa utilización. introducíndoas con aparente naturalidade. literatura infantil. Na maior parte dos media —algúns dos cales a Empresa comezou a mercar estratexicamente—. está claro que o ser humano leva especulando desde os tempos bíblicos sobre a conveniencia de falarmos unha única lingua co obxecto de permitir a comunicación entre toda a humanidade.Guía de Lectura de Made in Galiza 40 O A FÁBRICA DE PALABRAS relato explora a posibilidade de fabricar palabra por palabra unha lingua. en márketing ou en economía e formamos. xunto a un grupo de escritores. redactar o horóscopo ou escribir artigos de opinión. nunha importante cantidade de información inclúense as palabras de Verba.. libros de texto. en teoría da comunicación. pero. Magnífico empeño pero todos sabemos que aínda que dúas persoas falen a mesma lingua non por iso van estar xa de acordo en todo. radios. Verba resérvase todos os dereitos sobre a súa utilización. E como toda propiedade privada.. a diferenza deste. para vender automóbiles ou roupa deportiva. Evidentemente unha lingua é moito máis ca unha relación de palabras. antes fórono o esperanto. Nós non falamos inglés aínda que saibamos moitas palabras pero. Cada pobo elaborou ao longo de milleiros de anos o seu propio idioma e. Sen escatimar custosas campañas publicitarias Nas rúas as palabras da Empresa están de moda. de narrativa. publicistas e expertos en creatividade. Temos as nosas propias televisións. o verba vai espallarse máis rapidamente porque utiliza as leis da oferta e da demanda. Guía de Lectura de Made in Galiza . é un ben colectivo xa que unha lingua non existe sen que un grupo indeterminado de persoas a utilicen a diario adaptándoa no tempo e no espazo ás súas necesidades. as palabras de Empresa nos medios de comunicación. e a lingua. e a pesar de que realmente todas e cada unha desas palabras son propiedade dunha empresa. o primeiro equipo especializado en Comunicación Industrial ao servizo dunha empresa que ten como obxectivo a venda de palabras... A través da difusión social de palabras que a xente vai asumindo espontaneamente como propias. se nos deixamos levar da ficción. E sofisticadas técnicas de mercadotecnia Contratamos xente experta en filoloxía..

A enfermidade do século XXI é a depresión causada. pois aseguran que a irrupción do verba pode provocar procesos de substitución lingüística e perda de liberdade de expresión.Guía de Lectura de Made in Galiza 41 Unha das razóns de por que evolucionan as linguas é esa contínua adaptación aos cambios constantes que implica a vida e no texto isto está moi ben reflectido no significado da primeira palabra rexistrada por Verba: “Leu” que significa “fatiga sentimental. O negocio funciona. favorecendo a aparición da primeira xeración de nenos e nenas que teñen o verba como primeira lingua. cansazo ou fastío producido polas relacións amorosas ou emocionais”. Faino porque é moi necesaria. o verba será o décimo idioma falado no planeta en vinte e cinco anos. Que non dixo algunha vez esta palabra? Verba está desprazando en uso e prestixio linguas como o inglés. E hai pais e nais que lles aprenden aos seus fillos as primeiras palabras en verba. A hipotética historia de éxito da palabra "Leu" resulta moi semellante á palabra de orixe inglesa "stress". Séchu Sende especula sobre a posibilidade de que algo tan propio dun pobo como é a súa lingua sexa propiedade dunha única persoa e haxa que pagarlle por usármola. Normal que haxa tanta xente que adopte a palabra. O autor leva ao extremo a idea da mercantilización de todo o que nos rodea. Guía de Lectura de Made in Galiza . o negocio funciona. polo fracaso na comunicación entre as persoas. De feito. outras son donas dos recursos básicos para a supervivencia do home: as sementes. Hai empresas que se apoderan dos poucos mananciais de auga pura. Si. Verba é a primeira que só ten un dono. os demais temos que pagar para falala. e se a tendencia se mantén esponencialmente estábel como até agora. Segundo os nosos cálculos. exteriorizar e que outros nos entendan un sentimento moi moderno. Nunca até agora alguén puido afirmar : Falarán a miña lingua. É unha palabra que nos permite expresar. Até agora todos eramos donos da ou das linguas que falamos. as Palabras da Empresa xa se están introducindo nos currículos escolares dalgúns países do sur. moitas veces. Por desgraza é o que senten moitas persoas a diario en moitas cidades do primeiro mundo. o ruso ou o castelán polo que está gañando moitos inimigos: hai eco-lingüistas que están dando a voz de alarma a causa dos cambios que se están a producir.

vale? ...tamén é como unha especie de segundo ADN.. As linguas son monumentos construídos xeracións tras xeracións por falantes anónimos pero mentres os valiosísimos monumentos construídos en pedra perviven. sabe.. Tampouco cuestionan que falen unha lingua pero cando teñen que ler ou escribir debe utilizar outra. non. aquí mismo. O protagonista do relato aprende que ademais de ser a súa lingua tamen é un ben de incalculábel valor.. poñendo en risco a diversidade lingüística e cultural da Humanidade.. Iso si. ante a posibilidade de seducir a unha rapaza para entrar nunha discoteca ademais dunha forma de vestir. onde a perdeu? —Umm. el día que conocí a mi mujer.. e agora. queríamos que falase...... Estas situacións son as típicas en sociedades onde existe o bilingüismo diglósico. Quere ser responsábel de que a lingua perdure unha xeración máis. A UNESCO predí que durante este século desaparecerán.000 aínda existentes. Isto non ten prezo. o que lle sucedeu a este home cando era un rapaz é o que lles está a suceder a millóns en moitas partes do mundo. —E non lembrará o nome da discoteca? A maioría das veces hai unha razón que poderiamos considerar o denominador común: a asunción de que a súa lingua carece de prestixio. é que imos ter unha nena e. Se a xenética nos di que descendemos das nosas nais porque herdamos parte do seu ADN mitocondrial..000 das 6. xa sabe. Neste caso o protagonista de xeito libre e voluntariamente decide recuperar a súa lingua materna pero non só el: Hoxe mesmo lle digo á miña muller que veña ver se atopa a súa.. Non cuestionan o feito de utilizar unha lingua coa familia e amigos e outra cando saen dese reducido círculo. Moitas persoas asumen este feito como algo natural. a lingüística dinos que descendemos das nosas nais porque falamos coma elas: Guía de Lectura de Made in Galiza . teña coidado de non perdela outra vez. bailar e beber copas. de bailar cando coexisten dúas linguas hai unha coa que podes ligar e outra coa que podes contentarte con entrar. Para outras. agora. económica e cultural. No seu caso..Guía de Lectura de Made in Galiza 42 N NA OFICINA DE OBXECTOS PERDIDOS o relato un home acode a unha oficina de obxectos perdidos buscando a lingua que perdeu. —Yo es que perdí mi lengua. Daquela.. a lingua é parte da nosa identidade e sen ela non consideramos que se respecte a nosa dignidade. fue en una discoteca. home. ela tamén a perdeu hai anos.. Pero non todas as persoas actuamos así. 3. Ao longo da Historia o bilingüismo diglósico foi a causa maior da morte de linguas ao seren substituídas polas dos pobos con maior capacidade militar. En una discoteca. en fin. A lingua é súa... —Teño que pagar algo? —Non. as linguas se non as falamos morren.... As razóns son moitas pero neste caso: —E sabería onde. —E en que cidade? —Aquí.

aínda sendo moi preocupante o ritmo en que moitas especies se están extinguindo. e un dialecto de xeito aínda máis relevante. a morte de linguas é moito máis alarmante. a súa clase social... unha necesidade para que a humanidade sobreviva con éxito entón a conservación da diversidade lingüística é esencial. por exemplo. Wade Davis. David Harrison (www. daquela o papel xogado polas linguas é algo vital porque as culturas son transmitidas principalmente a través da lingua oral e escrita. do alzheimer ou a definitiva inmunidade contra a gripe. Quizais tiñamos aí a curación do cancro. A nivel mundial. 55 son faladas por menos de 10 individuos. Cada vez é maior a sensibilidade entre a humanidade sobre a importancia da conservación e sostemento da diversidade biolóxica pero. só unha ducia da súas 800 linguas foron estudadas en detalle. Se a creación e desenvolmento de múltiples culturas é tan importante para a nosa supervivencia. sabe. As palabras e frases de só 20 linguas son transmitidas de nais a fillos. En toda Norteamérica só o Navajo é falado por máis de 100.Guía de Lectura de Made in Galiza —A ver. é algo que nos define a nivel individual.. es que yo soy de la zona de Malpica. pienso que sí.. de todo o que chegaron a aprender durante a súa existencia. (. así. 43 A lingua.languagehotspots.. unha pradeira de pensamento. aproximadamente o prezo dun destrutor naval tipo Aegis Class. sí. Se a diversidade é. sí!. Xa non temos acceso á experiencia acumulada durante miles de anos por un pobo. Un caso práctico sería a imposibilidade de coñecer o valor e usos.. sen dúbida. Se relacionamos esta idea co ser humano podemos chegar á conclusión de que a nosa capacidade de adaptación e colonización do planeta é debido á nosa habilidade en desenvolver culturas distintas co obxectivo de adaptarnos a toda clase de ecosistemas. Dakota e Inuktitut. xa que a linguaxe é unha das características que nos fai seres humanos. O goberno dos EEUU gasta un millón ao ano en campañas de salvación da pantera de Florida pero só dous millóns de dólares ao ano na protección de todas as linguas indíxenas faladas nese país (. un vetusto bosque do maxín (. medicinais que pode ter unha planta coñecida polos xamáns dunha etnia amazónica. aquí temos unha lingua con seseo implosivo. O custo de facelo representaría un gasto de 800 millóns de dólares. incluso como especie.org) establece unha comparación entre a extinción de seres vivos e a morte de linguas.) Das 175 linguas nativas aínda faladas en EEUU. daquela. Ojibwa. —Umm. En Canadá houbo unhas 60 linguas indíxenas das que só 4 teñen un futuro esperanzador: Cree. Light at the Edge of The World Guía de Lectura de Made in Galiza ..) E cada lingua en si mesma é un ecosistema de ideas e intuicións. O 20% das especies coñecidas están en perigo de desaparición pero cando falamos de extinción lingüística a cantidade de linguas ameazadas chega ao 80%. Se a lingua dese pobo morre perdemos a chave para aprender da súa experiencia. se cadra aínda hai 4000 sen estudar.) Cando sacrificamos unnha lingua.000 persoas. que cando a transmisión dunha lingua se interrompe durante o proceso de morte lingüística hai unha perda crucial do coñecemento herdado desde o pasado máis remoto. empobrece o coñecemento do que podemos aprender. a súa idade. como mi madre. Nos EEUU un xornalista dedica columnas de texto á supervivencia do moucho moteado e con sorte só unha palabra á difícil situación das linguas no mundo. con ese.. Das 80 linguas faladas en California cando chegaron os occidentais só se conservan 50 e ningunha lle é falada a un neno. A ciencia da Ecoloxía demostra que os ecosistemas máis fortes son aqueles que son máis diversos. profesor de Lingüística do Massachusetts Institute of Technology facemos caer unha bomba sobre o Louvre. se vivimos nunha sociedade multicultural a súa orixe étnica pero a lingua é tamen algo que nos define como grupo. —Perdón? —Recorda se vostede dicía lus ou felís. É evidente. Calquera redución na diversidade lingüística diminúe a forza adaptativa da nosa especie porque empequenece. di Ken Hale. En Papúa Nova Guinea. Todos cando falamos temos a capacidade de identificar moi a miúdo os nosos interlocutores como nativos dun lugar concreto.