Está en la página 1de 4

Rola pa stwa w gospodarce rynkowej SPIS TRE CIWst p.I. Poj cie pa stwaII.

Tradycyjne uj cia roli pa stwa w gospodarce? dobro wspólne a dobra publiczne i metody ich produkcji ? pa stwo jako producent, a pa stwo jako gwarant dóbr publicznych ? oddzia ywanie przez przymus i inne formy osi gania celów publicznych w z o onych spo ecze stwachIII. Argumenty za i przeciw ekonomicznej roli pa stwaIV. Zmiany w uwarunkowaniach gospodarcz ej roli pa stwa? przemiany spo ecze stw: indywidualizacja postaw i s abni cie warto ci wspólnotowych? globalizacja gospodarcza i jej wp yw na przemiany gospodarczej roli pa stwa - stabilizacja makroekonomiczna redystrybucja dochodówregulacjeV. Funkcja stabilizacyjna i redystrybucyjna roli pa stwaVI. Ró ne formy interwencjonoizmu pa stwowegoVII. Rola pa stwa w procesie transformacji gospodarki polskiejVIII. PodsumowanieIX. BibliografiaWST PNie ustaje spór dotycz cy roli pa stwa w gospodarce. Bankructwo kom unizmu zdyskredytowa o idea upa stwowionej gospodarki. Jednak e upa stwowiona w asno i zarz dzanie dzia alno ci gospodarcz w sposób scentralizowany by o skrajn form obecno ci pa stwa w gospodarce form , której przeciwstawi mo na równie skrajny model gospodarki ca kowicie sprywatyzowanej i pos uguj cej si tylko horyzontalnymi, opartymi na umowie, formami koordynacji dzia alno ci gospodarczej.Przeciwstawianie modelu centralnie zarz dzanej w asno ci pa stwowej modelowi gospodarki rynkowej i w pe ni prywatnej jest u ytecznym narz dziem porz dkowania stanowisk w sporze o rol pa stwa w gospodarce, je li poprzestajemy na normatywnym i wysoce abstrakcyjnym poziomie rozwa a . Próba przej cia do analizy tendencji empirycznych wymaga wprowadzenia innej konc eptualizacji roli pa stwa: nie poprzez typ w asno ci i mechanizm koordynacji, lecz poprzez wymiary obecno ci pa stwa i funkcje, które pa stwo pe ni w ka dym z wyró nionych wymiarów.Niniejszy tekst jest w a nie prób pokazania zmian funkcji gospodarczej pa stwa w otwartych, czyli pozostaj cych w silnych zwi zkach ze swoim zewn trznym otoczeniem, gospodarkach. W lad za Giandomenico Majone wyró nimy trzy wymiary gospodarczej obecno ci pa stwa: stabilizacj makroekonomiczn , redystrybucj i regulacj , i spróbu jemy pokaza jak wewn trzne i zewn trzne czynniki zmieniaj znaczenie funkcji pa stwa w ka dym z tych wymiarów.Artyku ten zaczniemy od przedstawienia tradycyjnej debaty - debaty pomi dzy "wolnorynkowcami" (ekonomicznymi libera ami) a etatystami, a debata ta przez dziesi ciolecia bezpo rednio lub po rednio dotyczy a oceny gospodarczego projektu komunizmu. Nast pnie krótko zarysujemy najwa niejsze czynniki warunkuj ce rozwój nowoczesnych gospodarek, aby w kolejnej cz ci prze ledzi zmiany w stabilizacyjnej, redystrybucyjnej i regulacyjnej funkcji pa stwa wynikaj ce z oddzia ywania owych czynników.Postaramy si wyodr bni ogólne, rzec by mo na uniwersalne, tendencje przemian funkcji pa stwa. Jednak e jest oczywiste, e tendencje te w nierównym stopniu dotycz ró nych krajów. W przybli eniu jednak mo na powiedzie , e przemiany te w najwy szym stopniu dotycz grupy krajów nale cych do OECD Organizacji Wspó pracy Gospodarczej i Rozwoju grupuj cej 30 pa stw, w tym Polsk , Czechy, S owacj i W gry, a wi c grup pa stw przekszta caj cych swe gospodarki z modelu pa stwowego i scentralizowanego w model gospodarki prywatnej i rynkowej.Pocz tek reform w gospodarce to rozpad dotychczasowych mechanizmów regulacji, utrzymuj cych scentralizowany porz dek, to punkt krytyczny w ewolucji procesu gospodarczego. Upadek starego systemu zapocz tkowa tworzenie nowego ? gospodarki rynkowej. Nie mog o sta si to jednak od razu. Stworzenie nowego porz dku wymaga czasu i zgodnie z podej ciem liberalnym powinno odbywa si drog ewo lucji. Pakiet reform wdro ony do gospodarki w 1990r. Zainicjowa tworzenie gospodarki rynkowej, ale trzeba by o czasu, eby dawne mechanizmy

przesta y funkcjonowa , a zacz y dzia a nowe. Pocz tek lat 90 charakteryzowa si w gospodarce obecno ci swoistego chaosu, który z biegiem czasu zanik na skutek samo organizacji transformuj cej si gospodarki, w której podmioty gospodaruj ce uzyska y swobod dzia ania. W ewolucyjnym procesie transformacji uczestniczy pa stwo, poniewa aktywno instytucji pa stwa przejawia si w dzia aniu ka dego podmiotu i nie mo e by przez niego zignorowana. Pa stwo z regu y posiada wiele mo liwo ci oddzia ywania na zachowania podmiotów gospodarczych, ale w miar rozwoju gospodarki rynkowej kontrola ta maleje, równocze nie zmieni a si jej forma i tre . Zmiany okresu przej ciowego ? okresu chaosu ? w gospodarce znajduj odbicie w elektroenergetyce, sektorze infrastrukturalnym o strategicznym znaczeniu dla gospodarki kraju , poniewa energia elektryczna sta a si niezb dna we wszys tkich dziedzinach ycia. Zale y od niej funkcjonowanie ca ego przemys u, jak równie wszystkich innych sektorów infrastrukturalnych. Z chwil zapocz tkowania transformacji systemowej w o rodkach decyduj cych o polityce gospodarczej pa stwa zaakceptowano po gl d o potrzebie g bokich zmian w zasadach funkcjonowania oraz sposobie organizacji sektorów. I. Poj cie pa stwa Poj cie pa stwa nie zawsze jest u ywane w sposób jednoznaczny. Najcz ciej jednak pojmowane jest dosy szeroko i oznacza z o on , zró nicowan wewn trznie , wieloszczeblow struktur administracyjn spo ecze stwa zamieszkuj cego okre lone terytorium, dysponuj c w adz ustawodawcz , wykonawcz i s downicz . Na co dzie pos ugujemy si zwykle bardziej potocznym okre leniem pa stwa , maj c na my li centralne i lokalne instytucje i urz dy publiczne , których dzia alno zwi zana jest z funkcjonowaniem danego systemu spo eczno ? gospodarczego. W tym te , mniej wi cej, sensie poj cie to stosowane jest na ogó zarówno w obcoj zycznych, jak i w polskoj zycznych tekstach ekonomicznych. Równocze nie we wspó czesnych (w szczególno ci angielskich i ameryka skich) opracowaniach i podr cznikach z zakresu ekonomii termin ,,pa stwo? u ywany jest najcz ciej wymienne z terminem ,,rz d? , podobnie jak termin ,,dochody/wydatki pa stwa? z terminem ,,dochody/wydatki rz du? , cho rzadko jest to wyra nie deklarowane. Z powodu odwo ywania si do opracowa powsta ych na Zachodzie oraz z uwagi na fakt, e s one szeroko wykorzystywane w Polsce. Zwykle mamy na my li co wi cej ni rz d , jako ze rz d rozumiemy z regu y tylko rz d centralny, a wi c g ówny organ centralnej w adzy wykonawczej pa stwa. Je li chodzi o funkcje pa stwa, to mo na wyró ni min. funkcje ekonomiczne, spo eczne i polityczne. Mi dzy tymi funkcjami istniej rozliczne zwi zki. Funkcje ekonomiczne pa stwa, b d ce zasadniczym przedmiotem naszego zainteresowania, powi zane s zw aszcza z jego funkcjami spo ecznymi, z niektórymi z nich nawet bardzo ci le. II. Tradycyjne uj cia roli pa stwa w gospodarce1. Dobr o wspólne a dobra publiczne i metody ich produkcjiAktywna rola pa stwa w gospodarce cz sto bywa uzasadniana rozleg o ci zada stoj cych przed pa stwem, a te z kolei wynikaj z konieczno ci realizacji dobra wspólnego. W ostateczno ci rozleg o zada pa stwa jest uzasadniana skal dóbr wspólnych, interesu publicznego czy te racji stanu.A do po owy XX wieku poj cie dobra wspólnego by o jedynym poj ciem wskazuj cym na istnienie dóbr, które wymagaj wspólnego dzia ania danej zbiorowo ci, gdy s dobrem wa nym dla wi kszo ci, je li nie zgo a wszystkich jej cz onków.Co wi cej, poj cie dobra wspólnego by o na ogó instrumentem praktyki politycznej poj ciem definiowanym w danym kontek cie historycznym i na u ytek wymogów bie cej polityki pa stwa. Ukierunkowanie polityki na realizacj dobra wspólnego mia o du moc mobilizuj c tak d ugo, jak d ugo dobro wspólne by o definiowane przez wzgl dnie jednolit tak pod wzgl dem to samo ci, jak i potrzeb zbiorowo . Okresy politycznej emancypacji danej

zbiorowo ci lub s ilnego zewn trznego zagro enia by y i s okresami, gdy dobro wspólne jest atwiej definiowane i silniej odczuwane przez dan zbiorowo jako dobro rzeczywi cie wspólne.Poj cie dobra wspólnego s u y o g ównie do definiowania celów politycznych zbiorowo ci i do politycznej mobilizacji. Jednak e celami politycznymi by y te cele ekonomiczne par excellence, takie jak przyspieszenie industrializacji, ochrona i rozwój krajowego przemys u czy te wspó cze nie wzrost konkurencyjno ci gospodarki narodowej.Indywidual izacja postaw, ró nicowanie spo ecze stw oraz rz dy demokratyczne z silnie zaznaczonym podzia em na rz d i opozycj utrudniaj definiowanie i realizacj wspólnego dobra. Te utrudnienia maj charakter zarówno substancjalny (dobro wspólne w z o onych i podzi elonych spo ecze stwach mo e by tylko dobrem bardzo podstawowym, je li nie rezydualnym), jak i proceduralny (sensem istnienia opozycji w systemach demokratycznych jest poszukiwanie odmiennych punktów widzenia, budowanie sprzeciwu wobec rz du, a wi c negowanie jego definicji dobra wspólnego).Wiele z trudno ci zwi zanych z definiowaniem dóbr wspólnych zostaje rozwi zanych dzi ki wprowadzonemu przez teoretyków dobrobytu spo ecznego - nurtu w teorii ekonomii zapocz tkowanego przez Alberta Pigou poj ciu dobra publicznego. Zgodnie z t definicj dobro publiczne to dobro, które cechuje nie wyst powanie rywalizacji w konsumpcji oraz brak mo liwo ci wykluczenia z konsumpcji. Rywalizacja w konsumpcji i mo liwo wykluczenia cho by przez na o enie op aty (ceny) cechuj czyste dobra prywatne. Chleb zakupiony w sklepie jest dobrem prywatnym, gdy spo ycie go przez dan osob wyklucza mo liwo konsumpcji przez innych, a wymóg zap aty wyklucza z konsumpcji tych, którzy nie s sk onni (lub nie s w stanie) jej ponie . B ezpiecze stwo na ulicach jest dobrem publicznym: je li jaka osoba mo e bezpiecznie po nich spacerowa , to z pewno ci tymi ulicami mog bezpiecznie si przechadza tak e inne osoby. Co wi cej, je li sprawno s u b policyjnych jest wystarczaj cym warunkie m bezpiecze stwa, to z bezpiecze stwa, dzi ki ochronie policyjnej, korzystaj wszyscy niezale nie od tego, czy za ni zap acili poprzez uiszczanie podatków, czy te nie zap acili, gdy na przyk ad s przyjezdnymi obywatelami innego pa stwa.Zauwa my, e poj cie dobra wspólnego mie ci si w kategorii dóbr publicznych. Si a i pozycja mi dzynarodowa pa stwa mo e zosta uznana za przyk ad dobra publicznego w rozumieniu teorii dobrobytu spo ecznego, gdy z presti u i ochrony silnego pa stwa korzystaj pewni jego obywatele w sposób nie umniejszaj cy dost pno ci tego dobra dla innych obywateli (warunek nierywalizacyjno ci konsumpcji), a z mo liwo ci tej mo e korzysta ka dy obywatel (warunek nie wykluczalno ci z konsumpcji) na podstawie posiadanych praw obywatelskich.Wi ksza precyzja kryteriów definiowania dóbr publicznych sprawia, e pozwalaj one zidentyfikowa dobra pseudo -wspólne i zakwestionowa "wspólno " dóbr, które s w istocie dobrami prywatnymi (lub co najwy ej dobrami grupowymi).I tak na przyk ad drogi i mosty by y tradycyjnie uznawane za dobra publiczne (a wi c i wspólne), pole publicznych inwestycji i publicznego zarz dzania. Jednak e bli sza analiza pokazuje, e zarówno drogi, jak i mosty s w du ym stopniu rywalizacyjne w konsumpcji (maj ograniczon p rzepustowo , a przekroczenie tych ogranicze prowadzi do zat oczenia), a co wi cej istniej tanie i skuteczne sposoby wykluczenia z ich konsumpcji przez na o enie op at przejazdowych.Podobnie bardziej precyzyjna analiza pokazuje problematyczn "wspólno " takich dóbr publicznych jak edukacja na poziomie wy szym, opieka zdrowotna (za wyj tkiem zapobiegania epidemiom), a nawet jeziora i inne zbiorniki wodne. Je li wi c teoretyczna analiza prowadzi do wniosku, e dane dobro nie jest w sensie cis ym dobrem pu blicznym (lub przynajmniej dobrem wspólnym), lecz co najwy ej dobrem grupowym, to musz z niej wyp ywa nowe wnioski, co do zakresu i stopnia odpowiedzialno ci pa stwa i jego instytucji.Zanim

wyprowadzimy niektóre z tych mo liwych wniosków, warto zauwa y , e istnienie dóbr wspólnych by o cz sto równoznaczne ze wskazaniem na konieczno aktywnej roli pa stwa tak, jakby dobro wspólne nie mog o by tworzone przez spontaniczn , to jest przebiegaj c bez udzia u organów pa stwa, wspó prac jednostek i innych podmiotów prywatnych. Fakt, e ludzie cz si i dobrowolnie wspó pracuj by kiedy oczywisto ci dla filozoficznego i politycznego rozumu, dzisiaj, po etatystycznych ska eniach minionego wieku, oczywisto ta musia a zosta ponownie odkryta dzi ki osi gni ciom ewolucyjnej teorii gier, która w matematyczny sposób pokazuje, e prawdopodobie stwo dobrowolnej kooperacji ro nie wraz z wyd u eniem horyzontu czasowego, w jakim postrzegaj wzajemn interakcj , pozostaj ce w interakcji podmioty.Problemy z operacjon alizacj poj cia dobra publicznego (w tym dobra wspólnego) oraz zakwestionowanie pierwszoplanowej roli pa stwa w dostarczaniu dóbr publicznych wp yn y na spór o gospodarcz rol pa stwa poprzez, po pierwsze, uwidocznienie faktu, i w wielu obszarach pa st wo i jego instytucje, s przede wszystkim narz dziami redystrybucji dochodów, zasobów i szans pomi dzy grupami spo ecznymi, i, po drugie, wskazanie dysfunkcji p yn cej z interwencji pa stwa, czyli odkrycie b du polegaj cego na porównywaniu niedoskona ej, spontanicznie rozwijaj cej si dzia alno ci z idealizowan , a przez to teoretycznie doskona , rzeczywisto ci kreowan przez pa stwo.2. Pa stwo jako producent, a pa stwo jako gwarant dóbr publicznychPrzez znaczn cz dwudziestego wieku ekonomiczna rola pa stwa wzrasta a wskutek równoczesnego wzrostu poziomu redystrybucji i rozwoju praw socjalnych oraz wzrostu produkcyjnej roli pa stwa. Chocia analizy ekonomiczne zwracaj uwag g ównie na t pierwsz tendencj , to przecie jeszcze w latach 60. du e kraje europejskie dokonywa y nacjonalizacji takich znacz cych sektorów gospodarki jak energetyka, uzasadniaj c konieczno c takiego kroku odpowiedzialno ci pa stwa za rozwój gospodarczy kraju.Pa stwo podejmowa o si roli w a cicielskiej pod wp ywem rozmaitych argumentów. W wielu gospodarczo rozwini tych krajach pa stwo by o w a cicielem sektorów wykazuj cych tendencj do monopolizacji (jak na przyk ad telekomunikacja) lub zgo a monopolistycznych (jak na przyk ad kolejnictwo), gdy monopol publiczny wydawa si korzystniejszy ni nieregulowany monopol prywatny; pa stwo podejmowa o dzia alno wymagaj c poniesienia znacznych nak adów kapita owych (na przyk ad budowa elektrowni), gdy istniej ce prywatne przedsi biorstwa by y zbyt s abe kapita owo, aby ud wign ci ar takich inwestycji lub organizowa o przedsi wzi cia gospodarcze z wykorzystaniem nowych technologii, staraj c si wykreowa przewag konkurencyjn danego kraju w obszarach o du ym potencjale rozwoju.Wiele z uzasadnie dla aktywnej, w a cicielskiej roli pa stwa nale y ju jednak do przesz o ci. Rozwój technologiczny przyczyni si do likwidacji monopolu telekomunikacyjnego wskutek pojawienia si konkurencji telefonii komórkowej dla telefonii naziemnej, post py w analizach teoretycznych pozwoli y na dekompozycj ga zi takich jak kolejnictwo na obszary nieusuwalnego monopolu (zarz dzanie sieci torów) i obszary potencjalnie konkurencyjne (takie jak faktyczne wiadczenie us ug przewozowych), i umo liwi y przygotowanie koncepcji prywatyzacji us ug kolejowych; wzrost bogactwa wi za si ze wzrostem mo liwo ci inwestycyjnych prywatnego biznesu, a tam gdzie przedsi biorstwa krajowe by y wci za s abe, otwarto gospodarcza umo liwi a "otwarcie si " na inwestycje prywatnych, zagranicznych podmiotów. Podobnie rozwój nowych technologii sta si obszarem prywatnych inwestycji, a rola pa stwa ogranicza si obecnie do ponoszenia nak adów na rozwój nauki i bada podstawowych, czyli tak zwany "public input" dla dzia alno ci gospodarczej.Wspó cze nie rozwini te gospodarczo pa stwa nie prowadz nacjonalizacji a je li przejmuj

jak du e wahania aktywno ci gospodarczej. Indywidualizacja postaw oznacza s abni cie si y zespalaj cej. Zagro ony nadmiernym opodatkowaniem kapita mo e zosta ulokowany w innym kraju i w innym systemie podatkowym. e w danym przedsi biorstwie podobne. Pa stwo mo e nak oni podmioty gospodarcze do pokrywania ca o ci lub cz ci kosztów zwi zanych z ograniczeniem ne gatywnych skutków ubocznych ich dzia alno ci w sferze produkcji lub konsumpcji np. ani przez proste narz dzia typu nakazów czy kontroli.przedsi biorstwa. Wspó czesne pa stwo powinno wi c oddzia ywa jako swoisty "gwarant ostatniej instancji ". Czyni c tak.Ograniczenia efektywno ci dzia a przy pomocy administracyjnego i prawnego przymusu s szczególnie widoczne. gdy celem dzia a pa stwa nie jest zast pienie rynku.Nakaz. w tym mechanizmy "subtelnego oddzia ywania" takie jak etyczna samoregulacja grup zawodowych czy ga zi gospodarki lub odwo ywanie si do mechanizmów ustanawiania i podtrzymywania reputacji. Równorz dne znaczenie posiada a oczywi cie mo liwo oddzia ywania poprzez narz dzia prawne. jakim mo e by na przyk ad redukcja ilo ci zanieczyszcze o 20 procent.Wspó cze nie kapita i w asno prywatna s chronione przed gro b "wyw aszczania przez wysokie opodatkowanie" przez otwarto gospodarek i konkurencj o kapita . urbanizacja. Pa stwo silne to nie koniecznie pa stwo z rozleg ym sektorem w asno ci pa stwowej i wielkim redystrybucyjnym bud etem (wprost przeciwnie. pozbawion motywacyjnego oddzia ywania. Znacznie trudniejszym jest okre lenie tego. Wspó czesne spo ecze stwa i gospodarki to systemy o wysokim stopniu z o ono ci. gdy nie mo na wykluczy . Ci ar dowodzenia u yteczno ci interwencji publicznej spoczywa teraz na tych. i czyni to tylko na pewien czas w celu stabilizacji oczekiwa rynku. Wiarygodno jest zasadniczym zasobem instytucji finansowych. prowadz c do konkurencji systemów podatkowych. g) istnienie pozbawionych opieki ludzi starych . Wa niejsze argumenty za ekonomiczn rol pa stwa wi si zwykle z takimi czynnikami jak: a) konieczno zabezpieczenia systemu gospodarczego od strony instytucjonalno prawnej w gospodarce rynkowej chodzi przede wszystkim o tworzenie przez pa stwo pewnych norm prawnych i instytucji chroni cych prawa w asno ci . e interwencja pa stwa prowadzi do stanu nirwany. cho by tak rudymentarnych jak bezpiecze stwo publiczne czy rz dy prawa). e zwyci a zawsze zalecenie utrzymania status quo nieinterwencji. W perspektywie analizy gospodarczej roli pa stwa interesuj ce s konsekwencje tego zjawiska i im (chocia tak e nie wszystkim) zostanie po wi cone wi cej uwagi. który podkre la . prz ymus. Zamiast narzuca dany standard i kontrolowa jego wdro enia. pa stwo mo e oddzia ywa w sposób po redni poprzez na o enie op at za dany poziom szkodliwej emisji. Argumenty te zwi zane s po cz ci z czynnikami . Ocena stopnia niekorzystno ci opodatkowania jest ocen . usprawniaj rachunek ekonomiczny oraz utrudniaj stosowanie praktyk polegaj cych na niepe nym wykorzystaniu czynników produkcji przy równoczesnym podnoszeniu cen produktów i us ug. I tak na przyk ad oszustwa ksi gowe mened erów firmy Enron mog yby pos u y do zakwestionowania u y teczno ci gie dy jako sposobu organizacji przep ywów kapita owych pomi dzy rozproszonymi inwestorami a publicznie notowanymi firmami i mog yby pos u y za uzasadnienie do zwi kszenie uprawnie do kontroli stanu finansów firmy przez urz dników inspekcji pod atkowych. policj czy stra po arn . a mi dzynarodowa konkurencja podatkowa wywiera presj w kierunku obni enia opodatkowania w danym kraju.III.Do wiadczenia z w asno ci pa stwow oraz niska skuteczno wysokiego poziomu opodatkowania jako ród a wysokich dochodów pa stwa w otwartych. wymuszenie bankructwa firmy audytorskiej nadzoruj cej prawdziwo sprawozda finansowych i publiczne napi tnowanie oszuka czych praktyk. niektóre szczepionki czy ksi ki. W ostateczno ci mo na nakaza ograniczenie tej dzia alno ci lub wprowadzi jej ca kowity zakaz. wzrost mobilno ci spo ecznej. e stopy podatkowe (w tym g ównie opodatkowanie mobilnych czynników produkcji) b d ulega sta ej obni ce. Pow ci gliwo w adz publicznych Stanów Zjednoczonych w korzystaniu z narz dzi w adczych nie wynika wcale z "ideologicznego" za lepienia. nieoczekiwane i nieprzewidywalne. które nie mog by skutecznie zarz dz ane ani przez jeden centralny o rodek. lecz nie chroni przed potencjalnymi stratami. gdy prawo rozumiane by o jako prawo pozytywne. Istotn cech budo wania wiarygodno ci jest to. okre lenie niezb dnego zakresu w asno ci publicznej . pa stwo o takich cechach b dzie na ogó pa stwem s abym i podatnym na wewn trzne procesy psucia i biurokratyzacji). Podstaw do realistycznej oceny korzy ci i kosztów ingerencji pa stwa jest zerwanie z za o eniem. niepe ne wykorzystanie mocy wytwórczych oraz inflacja. a tak e pod wp ywem zmian w otoczeniu zewn trznym. gdy tam gdzie prawa w asno ci nie s jasno okre lone lub s okre lone le stosunkowo najcz ciej dochodzi do marnotrawstwa zasobów. a mo e nawet lepsze wyniki mo na osi gn wprowadzaj c inne sta ndardy produkcji czy urz dzenia o innych cechach. d) istnienie dóbr publicznych takich jak np.Najwa niejsz kwesti indywidualizacji postaw jest wzrost trudno ci w osi ganiu politycznego konsensu co do zakresu zada i odpowiedzialno ci pa stwa. alkohol. h) powstawanie zbyt du ych . które mo na odnie do ka dego typu gospodarki. gdy ich bankructwo (tak jak bankructwo banków) mo e wywo a lawin innych bankructw. niedo nych.Otwarto gospodarek stwarza kapita owi mo liwo "ochrony przez ucieczk ". Analiza zostanie wi c ograniczona do dwóch czynników: zmian w dominuj cych systemach warto ci i postaw oraz rosn cej intensywno ci mi dzynarodowych powi za gospodarczych okre lanej skrótowo mianem globalizacji gospodarczej. Chc c uzyska dany cel. tyto lub szczególnie po dana np. staje si w asno ci formaln . e ka de dzia anie zbiorowe powinno by uzasadnione . w celu przeciwdzia ania panice. chodniki i o wietlenie ulic oraz us ugi dostarczane przez armi . Zmiana ta powoduje raczej. atwo wyra alne w kategoriach ilo ciowych i krótkookresowe. mechanizm budowania wiarygodno ci i reputacji dzia a silniej ni jakikolwiek system zewn trznej kontroli. które mo e przynie dzia alno gospodarcza. narkotyki. do modyfikacji w asnych dzia a . rodkami do produkcji dóbr publicznych. Ustanawianie wiarygodno ci nie jest spraw prost . jakie wi e si z perspektyw uzyskiwania zysków z w asno ci.Co wywo a o (lub przynajmniej przyspieszy o te przemiany)? Czy by y to tak zwane czynniki strukturalne takie jak uprzemys owienie.Ta ka zmiana nie oznacza. a wraz z ni konieczno ponoszenia op at. Zmiany w uwarunkowaniach gospodarczej roli pa stwaPa stwo nie jest bytem niezmiennym. które pozwalaj na precyzyjne rozgraniczenie praw w asno ci do poszczególnych zasobów mi dzy ró ne spo eczno ci. a w ko cu osi gn poziom bliski zeru. to stwierdzenie istnienia takich skutków jest równoznaczne z zaleceniem interwencji pa stwa. b) niedoskona o ci rynku i konkurencji w praktyce zwi zane z monopolizacj gospodarki i innymi czynnikami (niedoskona a informacja. instytucje itp. w których wymieniane s dobr a i us ugi. wynikiem niewiedzy jednostek lub wiadomego ho dowania przez nie odmiennym powszechnie przyj tych warto ciom i post powania. ograniczona mobilno czynników produkcji). Do istotnych zada pa stwa nale y min. bezrobocie. gdy ograniczaj skal b dów w procesie podejmowania decyzji gospodarczych. e silne pa stwo jest pa stwem ograniczaj cym si . W asno . które powinny by brane pod uwag przy analizie potencjalnych interwencji rz du w celu eliminacji "niepowodze rynku". upo ledzonych i chorych. pozostaje odr bn i wci kontrowersyjn spraw . do powstrzymywania si od sk onno ci do dzia a oportunistycznych.3. firm audytorskich. e zmienia si rozumienie róde si y i efektywno ci pa stwa. którzy tak interwencj zalecaj . W tym opracowaniu nie sposób prze ledzi wszystkich zmian. prowadz ce do nieprawid owej alokacji zasobów gospodarczych oraz obni ania poziomu dobrobytu spo ecze stwa. Ze wzgl du na trudno ci z egzekwowaniem op at za korzystanie z tego typu dób r oraz zwi zane z tym wysokie koszty s one ma o op acalne dla sektora prywatnego i bez odpowiedniego zaanga owania si pa stwa mog oby ca kowicie zanikn . Dzia ania tego typu sprzyjaj lepszej alokacji zasobów gospodarczych i maksymalizacji spo ecznego dobrobytu. to wy cznie wtedy. Pa stwo rozumiane jako struktura polityczno -administracyjna zmienia si pod wp ywem zmian w spo ecze stwie. Wysokie opodatkowanie tworzy asymetri bod ców dla gospodarczego stosowania w asno ci prywatnej: przejmuje znaczn cz dochodów z w asno ci. jak i poprzez porównania mi dzynarodowe. a nie w celu prowadzenia danej dzia alno ci gospodarczej. Przemiany spo ecze stw: indywidualizacja postaw i s abni cie warto ci wspólnotowychGdyby nale a o wskaza tylko jedn . lecz pozostawia konkretnemu przedsi biorcy prawo do decydowania czy bardziej op acalne jest kontynuowanie emisji i p acenie op at za zanieczyszczenia.Stwierdzenie to wydaje si by prawdziwe nawet. którzy nie s w stanie sami sobie poradzi . Oddzia ywanie przez przymus i inne formy osi gania celów publicznych w z o onych spo ecze stwachTerytorialny monopol na stosowanie rodków fizycznego przymusu by uznawany za wyró nik pa stwa i poniek d g ówny jego zasób i podstaw si y. konkurencyjnych gospodarkach sprawiaj . wzmacniaj c system obiegu informacji. gdy interwencja pa stwa mo e nie przynie po danych skutków lub zrodzi inne. w tym z administracyjnego i prawnego przymusu. zmienia bilans si w sporze o rol pa stwa w gospodarce. aby zosta osi gni ty taki cel nadrz dny. Je li chodzi o mechanizm rynkowy. Chodzi o to by te zasoby posiada y wyrazistego w a ciciela lub przynajmniej gospodarza odpowiedzialnego za ich wykorzystanie . przeciwdzia aj c praktykom monopolistycznym itp.Ta ostatnia kwestia wymaga rozwini cia. pa stwo wycenia spo eczne szkod y danej emisji. których istotn cech jest wiarygodno . swoisty wyraz woli pa stwa. W tym drugim przypadku pa stwo nie ingeruje w sposób zmniejszania emisji i pozostawia otwart drog dla wszelkiego typu technicznych zmian i modyfikacji. Argumenty teoretyczne i dowody empiryczne zdaj si sugerowa istnienie optymalnego poziomu opodatkowania dochodów kapita owych. to najwa niejszym zadaniem pa stwa jest wspieranie konkurencji poprzez dzia ania zbli aj ce rzeczywiste warunki w jakich funkcjonuj podmioty gospodarcze do warunków odpowiadaj cych konkurencji doskona ej. to z ca pewno ci by aby ni indywidualizacja postaw i s abni cie warto ci wspólnotowych. adna z tych mo liwo ci nie zosta a wprowadzona w ycie ani nawet nie by a powa nie brana pod uwag przez przyjazny rynkowi rz d Stanów Zjednoczonych. jak jest ochrona rodowiska przed nadmiern emisj zanieczyszcze . gdy cele pa stwa by y wzgl dnie jasne. f) wyst powanie takich zjawisk. e je li funkcjonowanie rynku pr zynosi negatywne skutki. jakim jest poprawa mi dzynarodowej konkurencyjno ci gospodarki czy te budowa gospodarki intensywnie wykorzystuj cej wiedz . pa stwo mo e opracowa i nakaza stosowanie okre lonych standardów procesu produkcji czy te urz dze produkcyjnych o danych cechach. co mo e by min. z której zyski s opodatkowane wysokim podatkiem dochodowym. Kumulacyjny. W nowoczesnej gospodarce wiele rynków to rynki. jak posiadaj mity czy ideologie wspólnotowe. zwalczanie struktur i praktyk monopolistycznych (ustawodawstwo antymonopolowe i bie ce prze ciwdzia anie polityce typu monopolistycznego ró nych podmiotów gospodarczych) . W pewnym sensie jednak substytutem nacjonalizacji s tawa o si rosn ce opodatkowanie dochodów przedsi biorstw i dochodów ich w a cicieli. nie akceptowanych spo ecznie ró nic dochodowych i maj tkowych. a w ramach tej formy w asno ci poszukiwanie takich rozwi za instytucjonalno ? prawnych . eliminowanie barier wej cia na rynek itp. a poziom ten szacowany jest na oko o 20 procent. Jean Bodin . niepewno ci i marnotrawstwa zasobów gospodarczych.. czy te poniesienie nak adów likwiduj cych emisj . lecz z porównania kosztów i korzy ci nadmiernej ingerencji pa stwa. c) wyst powanie negatywnych efektów zewn trznych w zakresie produkcji i konsumpcji. Stosowanie tych standardów pod gro b kar mo e przynie oczekiwany skutek. "mechanistycznych" instrumentów dzia ania pa stwa. je li ograniczymy si do jednej dziedziny. I tak na przyk ad zadaniem prostym i mo liwym do wyra enia w uj ciu ilo ciowym by a elektryfikacja kraju rozumiana jako zapewnienie przy czenia ka dego budynku mieszkalnego do sieci energetycznej. negatywne konsekwencje. Jednak e taki sposób oddzia ywania pa stwa ogranicza innowacyjno przedsi biorstw. Ocena przydatno ci takich dóbr dokonywane przez poszczególne jednostki mog by zdecydowanie rozbie ne z ocenami dokonywanymi przez gremia i instytucje reprezentuj ce szersze spo eczno ci lub spo ecze stwa jako ca o . Chodzi w szczególno ci o usprawnienie systemu obiegu informacji ekonomicznej. lecz jego wzmocnienie poprzez zmniejszenie liczby negatywnych zjawisk na nim wyst puj cych. przy równoczesnym wzro cie oczekiwa . które os abiaj motywacj ludzi o niskich dochodach oraz sprzy jaj ró nego typu konfliktom o protestom. który równowa y by bod ce dla prywatnych w a cicieli z konieczno ci zapewnienia minimalnego poziomu produkcji dóbr publicznych i ewentualnie redystrybucji. IV.Identyfikacja "niepowodze rz du".Nacjonalizacja i w asno nie s ju narz dziami polityki gospodarczej pa stwa. e si a pa stwa mo e p yn z ustanowienia i respektowania granic jego dyskrecjonalnej ingerencji. czy te autonomiczne zmiany wiatopogl dowe. a podstawowym narz dziem jego oddzia ywania by o postawienie w stan bankructwa firmy Enron. e najpierw musz by rozwa one alternatywne formy przeciwdzia ania negatywnym zjawiskom. e) istnienie dóbr szczególnie niekorzystnych lub korzystnych spo ecznie których konsumpcja ze wzgl dów spo ecznych jest szczególnie niepo dana np. a nie pierwszoplanowy i zaanga owany na szerokim obszarze dzia a aktor. Pa stwo mo e te straty ograniczy podtrzymuj c konkurencj .A. . która w tek cie tym nie jest podejmowana. jakie cele podrz dne maj zosta zrealizowane. reguluj cych funkcjonowanie systemu prywatnej przedsi biorczo ci oraz obs uguj cych rynek. Argumenty za i przeciw ekonomicznej roli pa st wa W literaturze ekonomicznej sformu owano dotychczas wiele argumentów na rzecz ekonomicznej roli pa stwa. jak i ocena korzy ci z dostarczanych przez pa stwo dóbr publicznych. kosztów instalowania urz dze zmniejszaj cych zatrucie rodowiska naturalnego lub nat enie ha asu. szczególnie wtedy. W sytuacji mo liwo ci obserwowania dzia a dbaj cej o w asn wiarygodno firmy. Rozumowanie takie jest rozumowaniem b dnym. Porównawcza ocena zalet i wad interwencji pa stwa wymaga innymi s owy zerwania z za o eniem. kancelarii prawnych czy indywidualnych konsultantów. którego jest polityczn organizacj . z "wiary w dogmat o niezawodno ci rynku". która kszta tuje si zarówno w danym krajowym uk adzie gospodarczym (punktem odniesienia jest tutaj zarówno etyczna ocena danej proporcji podzia u dochodu. latarnie morskie . e zazwyczaj nie mo na jej osi gn z dnia na dzie . które prowadz do destabilizacji gospodarki. dominuj c tendencj przemian wspó czesnych spo ecze stw w kr gu wysoko rozwini tych pa stw OECD. "rozci gni ty" w czasie proces budowania wiarygodno ci zmusza jednostki i firmy do samokontroli. Wspó cze nie na znaczeniu zdaj si zyskiwa uwagi jednego z nowo ytnych prekursorów analiz roli pa stwa. usuwaj c bariery wej cia na rynek.Poszukiwanie "inteligentniejszych" i bardziej efektywnych form osi gania celów publicznych wymaga niekiedy rezygnacji ze stosowania surowych. Istnienie konkurencji podatkowej nie oznacza. które wp ywaj na ewolucje gospodarczej roli pa stwa. bezpo rednia kontrola i administrowanie wydawa y si narz dziami o wysokiej skuteczno ci.

jakim by oby przeciwstawienie si regulacji). Polityka redystrybucji dochodów przesta a by polityk ekspansji praw socjalnych i wydatków bud etowych. nie implikuj nieodwracalno ci procesu wzrostu otwarto ci gospodarczej. a przecie historia gospodarcza wiata pokazuje. Podstawowym narz dziem regulacji jest prawo. e jednostki s bardziej sk onne ubezpiecza si od nich na warunkach rynkowych ni poprzez realizacj projektu politycznego o kolektywnym.Chocia wi c redystrybucyjna funkcja pa stwa pozostaje funkcj bardzo wa n . Publiczne (i polityczne) gwarancje ubezpieczeniowe zosta y zredukowane do gwarancji przed kataklizmami. instytucji gospodarczych i przedsi biorstw. Rosn ca "socjalno " wydatków bud etowych jest tak e. czyli zmniejszanie rozpi to ci waha aktywno ci gospodarczej. które mog dotkn da n zbiorowo . Przez dziesi ciolecia uwag negocjatorów przykuwa a kwestia liberalizacji handlu produktami przemys owymi liberalizacja ta wymaga a zgody na eliminacj lub radykalne zmniejszenie ce importowych. w których uprawnienia socjalne s prawem ("roszczeniem") egzekwowanym wobec zbiorowo ci.Tendencje zmian gospodarczych funkcji pa stwa: stabilizacja makroekonomiczna. rodowiska akademickie (g ównie specjali ci do spraw analizy polityk publicznych) i doradcy do spraw reform funkcjonowania pa stwa od poc z tku lat 70. w którym obywatele przestaj postrzega korzy ci z redystrybucji jako wi ksze ni koszty danin podatkowych. redystrybucja i regulacjaNa gospodarcz rol pa stwa mo na spojrze przez pryzmat funkcji. U yteczn typologi tych funkcji jest podzia na funkcj stabilizacji makroekonomicznej. a cz ciej skutkiem znacz cych kryzysów i za ama gospodarczych. które jest wykonywane przez rz dy w warunkach ogranicze instytucjonalnych i ogranicze nak adanych przez otwarto wspó czesnych gospodarek. tak e w przypadku Polski. Brak takiej idei sprawia. którzy musz by zg oszeni m. które obawia y si funkcjono wania w nowych warunkach. w tym przede wszystkim zasi ki dla bezrobotnych i aktywne formy polityki rynku pracy. wynikiem starzenia si spo ecze stw. gdy wzrost ten jest "wzrostem niezrównowa onym". globalizacja gospodarcza jest obiekt em o niejasnych konturach. a sta a si polityk przesuni wydatków. co wi cej. W praktyce jednak redukcja wydatków bud etowych jest rzadko wynikiem normalnych przesuni preferencji wyborców. na których nast powa wzrost otwarto ci by o pocz tkowo procesem trudnym. Japonii i Wielkiej Brytanii do 50 -65 procent w przypadku Niemiec.1. a wcze niej GATT). prowadz c firm przedsi biorca nie mo e dopuszcza si dzia a b d cych przejawem nieuczciwej konkurencji ani wchodzi z innymi przedsi biorcami w zmow maj c na celu ograniczenie konkurencji (wszystko to stanowi oby naruszenie prawa o ochronie konkurencji). r edystrybucji dochodu i regulacji. e wymienione w powy szym przyk adzie regulacje nie s regulacjami ekonomicznym w sensie cis ym . e zabezpieczenie przed "polityzacj polityki monetarnej" nie jest równoznaczne z pomini ciem kwestii demokratycznej legitymizacji polityki monetarnej.W krajach Unii Europejskiej wydatki bud etowe w coraz wi kszym stopniu s przez naczone na polityk wsparcia socjalnego. Ka dy rz d dzia aj cy w warunkach znacznej mi dzynarodowej wspó zale no ci gospodarczej musi antycypowa reakcje zagranicznych podmiotów gospodarczych i jest to podstawowym warunkiem skuteczno ci prowadzonej przez niego polityki. potem budowana jest fabryka. do ubezpieczenia spo ecznego i inspekcji pracy. maj charakter "wydatków sztywnych". Teoretycznie redystrybucja mo e wzrosn do takiego poziomu. a zwi zek z innymi znajduje swój praktyczny wyraz w kolektywnych.Zmniejszanie barier w gospodarce mi dz ynarodowej oznacza dostosowania. polegaj cej na uzyskaniu pozytywnych efektów gospodarczych w d u szym okresie. Redystrybucja dochodówRedystrybucja dochodów i spory jej towarzysz ce mog by uznane za sedno polityki. Istniej jednak pomi dzy nimi wielkie ró nice w wielko ci tej redystrybucji. Co wi cej funkcja stabilizacji makroekonomicznej sta a si funkcj "zdepolityzowan " . Fundamentem reformy emerytalnej wprowadzanej w wielu pa stwach Europy jest ci lejsze powi zanie wysoko ci wp aconych w ci gu ycia zawodowego sk adek z wysoko ci otrzymywanych wiadcze . e poziom redystrybucji bud etowej w grupie wysoko rozwini tych krajów OECD jest maksymalnym poziomem redystrybucji zarówno z punktu widzenia akceptacji przez obywateli obci e pod atkowych. obci aj c ka dego z nich w ma ym stopniu.Ekono mia polityczna wyja nia wzrost poziomu wydatków bud etowych jako wynik demokratycznej konkurencji politycznej. Tym w a nie kwestiom jest po wi cona kolejna cz tego artyku u. kapita ów i ludzi. Polityka stabilizacji makroekonomicznej jest nakierowana przede wszystkim na przeciwdzia anie recesji (przed u aj cego si spadku produktu krajowego brutto). jak zagro enie p yn ce z nadmiernego stopn ia redystrybucji. ga zi gospodarki i przedsi biorstw. co. By y to na ogó decyzje poprzedzone wieloletnimi negocjacjami w organizacjach takich jak WTO ( wiatowa Organizacja Ha ndlu.W otwartych gospodarkach ograniczenia w sposobach osi gania stabilizacji makroekonomiczn ej s skutkiem nie tylko wyboru pewnej konstrukcji instytucjonalnej (jak na przyk ad przyznania niezale no ci bankowi centralnemu). których charakter zale y od specyfiki danego rynku. w tym g ównie polityki emerytalnej. lecz wi za y si ze znacznymi potencjalnymi kosztami ekonomicznymi. w przeciwie stwie do polityk wymagaj cych ponoszenia nak adów bud etowych. e mo e si mno y ustawodawstwo regulacyjne. które kiedy by y ubezpieczane wy cznie przez dzia ania polityczne. chocia jest prz ecie kontynuacj pewnych decyzji. Uzgadnianie warunków. e z naukowego punktu widzenia. Historia gospodarcza wiata nie zna przyk adu pa stw (za wyj tkiem mini-pa stw b d cych centrami finansowymi takich jak Hongkong czy Singapur).Stabilizacja makroekonomiczna pozostaje wa nym zadaniem. którzy napotykaj typowy problem dzia a zbiorowych (czyli brak bod ców do organizowania si w celu realizacji celu zbiorowego. Indywidualizacja i ró norodno ryzyka sprawiaj . nie dotycz ich wi c ograniczenia w postaci deficytu fiskalnego czy braku mo l iwo ci zwi kszenia dochodów pa stwa.Regulacje s wygodnym narz dziem prowadzenia przez pa stwo polityki. w miar jak pa stwo rezygnuje z pos ugiwania si tradycyjnymi narz dziami takimi jak w asno czy wydatki publiczne. g ównie w Europie i Japonii.nie s regulacjami cen. solidarno ciowym charakterze. od 25 35 procent w przypadku Stanów Zjednoczonych.Indywidualizacja postaw powoduje spadek poparcia dla redystrybucyjnych polityk spo ecznych. Stabilizacja makroekonomicznaStabilizacja makroekonomiczna ma za zadanie stabilizacj cykliczno ci koniunktury gospodarczej. sprawia.Niezale no banku centralnego rodzi problem koordynacji polityki monetarnej z polityk bud etow . Austrii i Szwecji. jednak e niekiedy s u y tak e "wych odzeniu gospodarki".2. Zbiorowe projek ty polityczne o ekonomicznych konsekwencjach.Indywidualizacja postaw to tak e indywidualizacja postrzegania ryzyka. S to natomiast regulacje administracyjne lub spo eczne (w znaczeniu: regulacji chroni cych konsumentów. by y atwiejsze do realizacji dzi ki istnieniu ideologii spajaj cych dan zbiorowo (w przypadku szwedzkim idea Szwecji jako wspólnego domu ludu szwedzkiego ). a ponadto mo e by funkcj pe nio n przez instytucje ponadnarodowe lub funkcj pe nion wed ug regu uzgodnionych przez grup pa stw.Po czenie obu tych czynników. rzeczywistej i oczekiwanej. RegulacjeRegulacja jest dzia aniem zmierzaj cym do ukszta towania dzia a instytucji. Precyzyjniej mo na by okre lenie to zast pi sformu owaniem "wzrost otwarto ci gospodarczej i stopnia umi dzynarodowienia gospodarek". je li pos u ymy si przyk adem przedsi biorcy poruszaj cego si po rutynowej cie ce dzia alno ci gospodarczej cie ce prowadz cej od za o enia firmy do sprzeda y wyprodukowanych dóbr. e korzy ci z redukcji podatków s wi ksze ni przypadaj ca im cz transferów bud etowych. która pozostaje w r kach rz du (i parlamentu). które pa stwo pe ni w gospodarce. lecz tak e zewn trznej presji. gdy polityka redystrybucyjna staje si polityk ci bud etowych. Przedsi wzi cia gospodarcze zaczyna si od za o enia firmy. je li mierzy j wielko ci rodków bud etowych wydawanych przez wspó czesne pa stwa z kr gu OECD. Co wi cej koszty znacznej liczby regulacji rozk adaj si na wielk liczb adresatów regulacji.Otwarto gospodarcza i umi dzynarodowie nie gospodarek zmienia warunki. które jednostronnie proklamowa y gospodarcz otwarto . którym przyznana zosta a znaczna niezale no w okre laniu celów inflacyjnych i/lub narz dzi ich osi gania. braku ogranicze bud etowych i niskiego oporu adresatów regulacji. minionego stulecia s wiadomi tego niebezpiecze stwa i postuluj reformy dzia alno ci regulacyjnej pa stwa. gdy pa stwa dobrowolnie decyduj si na prowadzenie wspólnej polityki monetarnej i ewentualne wprowadzenie wspólnej waluty (jak w przypadku Unii Europejskiej) lub akceptuj wspólne regu y prowadzenia polityki bud etowej (w przypadku Unii Europejskiej jest to akceptacja Paktu na Rzecz Stabilizacji i Rozwoju i wyznaczonej przez ten Pakt maksymalnej wielko ci deficytu bud etowego). na budow której nale y uzyska zezwolenia i potwierdzenie zgodno ci dzia a z planem zagospodarowania przestrzennego i wymogami ochrony rodowiska. Dzia ania redystrybucyjne pa stwa zyskuj na znaczeniu w sytuacjach kryzysów. Znaczna cz tych wydatków wi e si bowiem z automatycznym finansowaniem przyznanych wcze niej praw socjalnych.B. Polityka bud etowa. które czyni yby poj cie globalizacji gospodarczej poj ciem bardziej u ytecznym ni poj cia umi dzynaradawiania dzia alno ci gospodarczej czy otwar to ci gospodarczej. kto. trac warto ciuj ce znaczenie. w której partie zabiegaj o g osy wyborców oferuj c im w zamian uprawnienia socjalne lub inne korzy ci (jak na przyk ad inwestycje publiczne czy subsydia). Jest tak e przyczyn mobilizacji ruchów spo ecznych do gor cych manifestacji sprzeciwu wobec globalizacji. nie napotykaj ogranicze bud etowych. Funkcje te wymagaj krótkiego wyja nienia. W kolejnym kroku przedsi biorca podejmuje produkcj i musi ona spe nia wymogi inspekcji pracy i inspekcji ochrony rodowiska. gdy zmiana tego typu wi za a si z nierównym rozk adem kosztów i korzy ci. zgodnie z klasycznym stwierdzeniem Harolda D. gdy . które towarzyszy yciu cz owieka.w znaczeniu pozostawania poza presj partyjnej i parlamentarnej polityki. a gdy firma ju sprzedaje swoje produkty. wzrostu liczby emerytów przy malej cych wska nikach urodze . e zindywidualizowane ubezpieczenie od ryzyk.Wspó czesne pa stwa redystrybuuj znaczn cz dochodu narodowego. Umiejscowienie polityki monetarnej w instytucji b d cej poza presj bie cej sytuacji politycznej powinno s u y budowaniu wiarygodno ci polityki monetarnej i skutecznie przeciwdzia a pos ugiwaniu si ni w celu budowania przedwyborczego wsparcia. widz c w niej równie wielkie zagro enie dla wolno ci gospodarczej i rozwoju gospodarczego.G ównym narz dziem polityki stabilizacji makroekonomicznej s polityka monetarna i polityka bud etowa. gdy udzia wydatków bud etowych w produkcie krajowym brutto waha si w ko cu lat 90.Pa stwo w spo ecze stwie zdominowanym przez postawy indywidualistyczne dzia a poprzez agregowa nie preferencji i interesów i skazane jest na sta e szukanie wsparcia dla tych dzia a poprzez rozwój quasi -rynkowych form politycznej kooperacji. to w znacznym stopniu wydatki te s okre lone "przez przesz o ".Relatywnie wysoki poziom redystrybucji niekoniecznie oznacza wysok dyskrecjonalno wydatków bud etowych i wynikaj c z niej mo liwo pos u enia si wydatkami w celu uzyskania bie cego poparcia politycznego. . a nawet polityk ci wydatków bud etowych.Warto zauwa y . OECD czy Unia Europejska. podobnie jak w gospodarce. e stopie otwarto ci gospodarek podlega znacznym zmianom. Globalizacja gospodarcza nie powinna wi c by rozumiana jako tendencja wiod ca do stanu globalizacji gospodarczej. staje si faktycznie mo liwe. ani licencjonowaniem ograniczaj cym mo liwo podejmowania dzia alno ci gospodarcze j. Okre lenia te. poprzez które.Regulacje staj si kluczow form interwencji pa stwa. przedsi biorstw i obywateli tak. gro cym przysz ym g bokim za amaniem. jest osi gana równowaga rynkowa oraz polityczny kompromis.in. gdy wspó zale no indywidualnych ryzyk uniemo liwia powstanie rynku ubezpiecze od takich kataklizmów jak na przyk ad trz sienia ziemi czy wojny. Warunkiem koniecznym wzrostu otwarto ci gospodarczej by o podj cie decyzji politycznych o zmniejszeniu barier dla mi dzynarodowych przep ywów dóbr. wywo ywa a opór pa stw. us ug. Dzieje si tak pomimo tego. w których pa stwa prowadz swoja polityk gospodarczej i zmienia relacje pomi dzy ró nymi funkcjami. aby lepiej odpowiada y one interesowi publicznemu. pracowników czy rodowisko) o istotnych konsekwencjach ekonomicznych. nast pnie zatrudniani s pracownicy. e polityka dotyczy tego.3. Co wi cej rozwój instytucji finansowych i narz dzi ubezpieczeniowych sprawia. znajdzie prawdop odobnie swój wyraz w strukturze wydatków bud etowych.przez identyfikowalne. a staj si terminami opisuj cymi rzeczywisty proces dochodzenia do decyzji politycznych we wspó czesnych spo ecze stwach. Ludzie przestaj postrzega swoje losy yciowe jako element zbiorowej trajektorii . W tym kontek cie terminy. Warto zauwa y . lecz jest po o eniem nacisku na uzyskiwanie legitymizacji ex post.Znaczenie regulacji dostrze emy atwiej. takie jak wymiana polityczna czy polityczna transakcja. a akt ten jest regulowany przez prawo dzia alno ci gospodarczej lub p rawo spó ek. mog ce powodowa nadmierne obci enie gospodarki kosztami regulacyjnymi. jak i z punktu widzenia ekonomicznej efektywno ci. b d cych wype nieniem przyznanych wcze niej uprawnie socjalnych. kiedy i jak otrzymuje. indywidualne korzy ci.trajektorii. Z czasem jednak zmniejszanie barier dla mi dzynarodowych przep ywów gospodarczych sta o si atwiejsze. e polityka redystrybucyjna pa stw b dzie si znajdowa pod presj liczebnych grup obywateli w wieku emerytalnym. mo e dzia a wbrew polityce monetarnej i zwi ksza koszty zmniejszania inflacji. Finansowanie wiadcze socjalnych przyznanych na podstawie praw socjalnych jest postrzegane jako akt administracyjny. to jest.Wydaje si . Globalizacja gospodarcza i jej wp yw na przemiany gospodarczej roli pa stwaGlobalizacja gospodarcza jest te matem dnia w tradycyjnych i elektronicznych mediach. to produkty te musz spe nia wymogi ochrony zdrowia konsumenta. a w szczególno ci wyst powanie deficytu bud etowego i jego wielko . takie jak na przyk ad "szwedzkie pa stwo dobrobytu". Koszty regulacji nie pojawiaj si jako pozycja w bud ecie pa stwa. któr przebywa si wraz z innymi. lecz powoduj c znaczne czne koszty spo eczne. Ten sam mechanizm mo e dzia a na rzecz redukcji wydatków bud etowych: obywatele zyskuj przekonanie o tym. wzrasta y bowiem koszty pozostawania poza obszarem liberalizowanej wymiany gospodarczej. zmniejszeniu tempa wzrostu. trudnym do systematycznej analizy. e uzgadnianie projektu politycznego w danej zbiorowo ci zaczyna przypomina transakcje rynkowe. solidarystycznych systemach zabezpiecze spo ecznych. Obserwowane zmiany demograficzne oznaczaj . co. Prawid owo ta jest jeszcze silniejsza. Mo e tak e wyst powa zjawisko przeciwne: generowanie problemów ze zbilansowaniem bud etu wskutek nadmiernie restrykcyjnej polityki monetarnej (zbyt wysokich stóp procentowych).Problemem podstawowym jest okre lenie kryteriów. Zobowi zania i dzia ania pa stw mia y technicznie prosty charakter (wprowadzenie nowej taryfy celnej lub zniesienie cel). We wspó czesnych pa stwach prowadzenie polityki monetarnej zosta o p owierzone bankom centralnym. politycznych ze swej natury. które pe ni pa stwo. Lasswella.

Wówczas dochody pa stwa s ni sze ni wydatki.. które mog by na o one w danym roku przez wszystkie agendy pa stwa p rowadz ce dzia alno regulacyjn . normy zakazy. Du a aktywno pa stwa w ograniczaniu skali tych negatywnych zjawisk jest po dana. polityk regionaln . obni enie lub podwy szenie przez bank centralny stopy redyskontowej. Wprowadzenie. e pa stwo reguluje swoje dochody i wydatki a mimo to pojawia si zjawisko deficytu bud etowego.V. Warszawa 2003. Teoria ekonomii. a tak e przez udzielanie ulg podatkowych i subwencji maj cych na celu sprzyjanie zatrudnieniu oraz u atwianie przeszkolenia i adaptacji pracowników je eli s niezb dne. Pa stwo musi rozwi zywa kwestie tworzenia nowego adu prawnego oraz dostosowanie go do standardów obowi zuj cych w Unii Europejskiej do której Polska chce przyst pi . specyfik tego okresu.5. zasi ki inwalidzkie i chorobowe. których ostateczny wynik nie jest pewny i wi e si ze znacznymi kosztami. Warszawa 2003 . faktem. G ównymi formami pomocy przez pa stwo s ró nego typu wiadczenia pieni ne w t ym wiadczenia dofinansowywane przez pa stwo np. spo ecze stwa i pojedynczego obywatela tego kraju. Cz sto pojawiaj si kontrowersje wokó interwencjonizmu pa stwowego. Winczorek P.. Przede wszystkim przejawia si w reglamentacji. 3. wydawnictwo Difin. S najwa niejsze cele makroekono micznej polityki pa stwa. wy eliminowanie lub przynajmniej ograniczenie inflacji i bezrobocia. Rola pa stwa. Innym przejawem interwencji s wydatki pa stwa i spo eczno ci lokalnych oraz dzia alno sektora publicznego. Z braku rynku kapita owego i powszechnego braku równowagi cen nie by o adnej mo liwo ci okre lenia warto ci handlowej na podstawie spodziewanej rentowno ci. b) polityk monetarn ? pieni n . Jest ona istotna chocia by ze wzgl du na bezprecedensowy charakter tego typu transformacji. zasi ki dla bezrobotnych a tak e wiadczenia w naturze w ramach powszechnej s u by zdrowia i o wiaty. Zarówno polityka fiskalna jak i monetarna pa stwa oddzia uje przede wszystkim na popytow stron gospodarki. wydawnictwo Uniwersytetu w Bia ymstoku. e pa stwo odgrywa bardzo istotn rol w procesie transformacji polskiej gospodarki. Podsumowanie Rola pa stwa jest wci powa na dla polskiej gospodarki. VI. Mo na je podzieli na: ? bezpo rednie do których nale administracje nakazy.2.. VIII. Kaczmarek T. Podatki obni aj dochody i ograniczaj wydatki prywatne na konsumpcj indywidualn . finansuje i organizuje polityk socjaln .odpa stwowienie? gospodarki i ycia spo ecznego. Tom II makroekonomia.. Wynika to z tego. zmiana stopy opodatkowania dochodów. W ród proponowanych reform warto wymieni postulat wbudowania w proces legislacyjny mechanizmu oceny skutków regulacji i wykonywania szczegó owych. która okre la ramy w jakich musz si kszta towa relacje mi dzy jednostkami gospodaruj cy mi.. Wst p do prawoznawstwa. Zasady porz dku w gospodarce rynkowej. Rola pa stwa w procesie transformacji gospodarki Polskiej Dotychczasowe rozwa ania dotycz ce pa stwa pozwalaj sformu owa kilka uwag odnosz cych si do roli pa stwa w procesie transformacji polskiej gospodarki. Prywatyzacja w naszym kraju w przeciwie stwie do prywatyzacji w krajach zachodnich przeprowadzona by a przy braku rynku kapita owego i bardzo ogólnych mechanizmach rynkowych z nadmiernym udzia em sektora publicznego w stosunku do w asno ci prywatnej. Nie bez znaczenia jest równie rola pa stwa w procesie prywatyzacji transformowanej gospodarki. Sk adki ubezpieczeniowe ró ni si od podatków tym. renty. Zakres interwencji pa stwa w poszczególne dziedziny jest ró ny i zmienia si . gdy spo ecze stwa najbardziej rozwini tych pa stw coraz cz ciej oczekuj od pa stwa regulowania ryzyk spo ecznych (na przyk ad ryzyka p yn cego ze stosowania ywno ci modyfik owanej genetycznie. VII. zw aszcza instytucji finansowych. Redystrybucyjna rola pa stwa polega przede wszystkim na dzia aniach zmierzaj cych do niwelowania zbyt du ych. Natomiast cel ogólny pa stwa polega na zapewnieniu wzrostu gospodarczego. ujawnianych zainteresowanej publiczno ci analiz oczekiwanych kosztów i korzy ci p yn cych z danej regulacji oraz postulat przyjmowania przez parlament tzw. Potrzebna jest znacz ca rola pa stwa w okresie przej ciowym .3. przy czym oddzia ywanie to ma g ównie charakter krótkookresowy. PWN. a decyduj o tym ogólne za o enia polityki spo eczno ? ekonomicznej o raz hierarchia celów. Przechodzenie do gospodarki rynkowej nie jest mo liwe bez prywatyzacji aktywów publicznych. która powinna towarzyszy de regulacji i liberalizacji. emituj e dodatkowe ilo ci pieni dza (tworz c inflacj ) lub pobiera cz pieni dza od organizacji kontrolowanych przez pa stwo.6. Pa stwo wówczas zaci ga po yczki od gospodarstw domowych. przemy le. Wiele z nich b dzie wyst powa z ró nym nat eniem w przysz o ci. natomiast polityka monetarna ? na manipulowaniu przez bank centralny w imieniu pa stwa stop wzrostu poda y pieni dza. Warszawa 2003. skal nowych nie do ko ca przewidywanych wcze niej ekonomicznych i spo ecznych trudno ci wywo anych tymi przeobra eniami. Podstawy ekonomii. Warszawa 2003. nawet gdy dyrekcje i negocjatorzy star a y si solidnie za atwi sprawy stanowi najwi ksz przeszkod . przy jednoczesnym ograniczeniu rodków finansowych spo ecze stwa i przy ma ym zainteresowaniu w ewentualnym udziale inwestorów zagranicznych z powodu stosunkowo wysokiego poziomu kosztów zastosowania kapita u. Polityka fiskalna polega g ównie na mani pulowaniu poziomem podatków p aconych przez spo ecze stwo i wydatków pa stwa. Rola pa stwa w okresie polskiej gospodarki jest zdeterminowana przede wszystkim trzema uzale nionymi od siebie czynnikami: 1. Ponadto pa stwo musi tworzy i wspomaga rozwój instytucji obs uguj cych rynek. du e bezrobocie.. po to aby mo liwe by o jej zdecydowane ograniczenie w przysz o ci. zmiana kursu walutowego. zapobieganiu nadmiernemu bezrobociu i d eniu do wewn trznej równowagi p atniczej. Realizacja celu ogólnego mo liwa jest poprzez rozwi zywanie problemów cz stkowych dotycz cych poszczególnych dziedzin ycia spo ecznego i ekonomicznego. a ponadto wp ywaj na inwestycje. Jednym z kluczowych zada pa stwa jest . gwa towny spadek stopy yciowej wi kszo ci obywateli oraz pojawienie si du ych obszarów ubóstwa przy równoczesnym pog bianiu si ró nic dochodowych i maj tkowych to wa ne dziedziny ycia z którymi przeci tny obywatel nie jest sobie sam w stanie poradzi . upo ledzonym i chorym.. Warszawa 2004. czy p yn cego z zanieczyszczenia rodowiska ryzyka dla zdrowia). Spowodowane jest to min. ? po rednie to np. Stawecki T.. Ró ne formy interwencjonizmu pa stwowego We wszystkich krajach wiata interwencja pa stwa w dziedzinie gospodarczej i spo ecznej sta a si zjawiskiem niezwykle wa nym. Podatki su do finansowania wydatków pa stwa i spo eczno ci lokalnych. opatka A. emerytury. chodzi jednak równie o to. Funkcja stabilizacyjna i redystrybucyjna roli pa stwa Stabilizacyjna rola pa stwa polega na podejmowaniu przez pa stwo dzia a stabilizuj cych gospodark przez realizacj g ównie takich celów jak: osi gni cie i utrzymanie w d u szym okresie wysokiego tempa wzrostu gospodarczego. oznaczaj cej w istocie ca kowit zmian spo eczno ? gospodarczego ustroju kraju. Typowy dla gospodarki znajduj cej si w procesie transformacji brak przejrzysto ci . przez konsekwentn d ugookresow polityk ograniczania dop ywu pieni dza do gospodarki oraz hamowania wzrostu dochodów i wiadcze spo ecznych. Ponadto po yczki i dochody z dzia alno ci gospodarczej pa stwa su finansowaniu wydatków publicznych.2. tzn. e oddzia ywanie na przebieg koniunktury wymaga precyzyjnych posuni ze strony pa stwa. Pa stwo realizuje polityk interwencjonizmu w rolnictwie. czyli maksymalnej wielko ci kosztów regulacyjnych. Do form interwencjonizmu zaliczamy:a) op aty obowi zkoweb) inwestycje pa stwowec) dotacje d) regulacj cen e) protekcjonizm f) polityk pieni n g) polityk fiskaln Podatki i sk adki ubezpieczeniowe to op aty obowi zkowe. charakterem przeobra e jakie musz nast pi w trakcie przechodzenia od gospodarki centralnie planowanej do gospodarki rynkowej. Nie bez znaczenia jest te rola pa stw a w planowaniu i przeprowadzaniu reform. Stosunkowo wi cej kontrowersji wzbudza bie ce regulowanie koniunktury. BIBLIOGRAFIA1. Nie ulega w tpliwo ci. bud etów regulacyjnych. Prawoznawstwo. aby przy okazji zosta zahamowany proces zasadniczych przeobra e systemowych. Poprzez instrumenty polityki ekonomicznej rozumiemy zmienne pozostaj ce pod kontrol pa stwa. e ich przeznaczenie okre lone jest przed wniesieniem op aty. Kuci ski J. Bia ystok 2003. d ugo ci okresu dochodzenia do po danego modelu gospodarki rynkowej. Polityka ekonomiczna pa stwa wymaga stosowania ró norodnych instrumentów.. Meredyk K. Interwencjonizm pa stwa ma równie charakter finansowy. Podstawy wiedzy o pa stwie. Spo ród nich celem akceptowanym przez wszystkich ekonomistów bez zastrze e jest ograniczenie inflacji. którzy nie s w stanie radzi sobie sami. Wyró nia si dwa zasadnicze rodzaje polityki makroekonomicznej pa stwa: a) polityk fiskaln okre lan mianem polityki bud etowej.fiskalizmu czy z du ego deficytu bud etowego. potencjaln produkcj i zatrudnienie. nie akceptowanych spo ecznie ró nic dochodowych i maj tkowych oraz pomocy ludziom starym.2.4. T. wyd. Milewski R. Pojawiaj ce si w mi dzyczasie zjawiska negatywne gospodarki jak. wyra a si on w wiadczeniach spo ecznych dokonywanych przez organizacje odpowiedzialne za redystrybucj dochodów. na rynku pracy. stymuluje badania naukowe. inflacja. lecz nie regulowania takich kwestii ekonomicznych jak wysoko oprocentowania po yczek i wk adów w bankach czy te cen innych towarów i us ug.Dzia alno regulacyjna zyskuje na znaczeniu. Pa stwo mo e osi ga ten cel min. zmniejszenie amplitudy waha poziomu aktywno ci gospodarczej ? waha koniunkturalnych ? oraz mo liwie najlepsze wykorzystanie rzeczowych czynników produkcji.