Está en la página 1de 305

T omus secu n d u s

CURSUS
TH EO LO GICI,
PRI MUM P R I N C I P I U M
COMPLUTENSE.
AGENS
D E D E O I N L I N E A ES S E N T I A L I , M O D A L I,
Accributaltf Intelle^iva , Scicntifica, V o i i t i v a , Previdentiaii^
jPrardcftinativa , Reprobaiiva 5 Sc ta n d em dc ipfo D e o
in EOcntia U o o ,3 c Pcrfoois Trino*
A U T H O R E
n . A. P, FR, y O A N N B P I C A Z O ,, D O C T O R B TH. MQLOGO^

,,
in S. Theologia bis Jublhtp Leniore Complutenfi quondam in Pradiiia VnivtrfitAU
PrJmari9 Moderatore Cathedra V, 0" Subtilis DoHorts Scriptore P»btif9y
AC Cafitllan* ProvintU Ex- Definitore & Patre*
SACRATUR
A L M ^ , S E M P E R Q U E VENERANt>/E P R O V I N C I A C A S T E L L A
Suoque Meritifsimo PraefuU
iM>M.R.P.N.FR. E E R D I N A N D O M A U R U E Z A ET Q U I N T A I j^A^
Lc^oti Jubilaeo & ArchiepilcopatusTQletani Examinacoci.

Aonp 1748.

CUM LICEN TIA.

CoMFLVm : £x Typography M AiiA G xrcia Bkionbs ,Typograf;i}j^


Univcrlitatis.
% irtm T o m s .h r n t
DEDICATIO OPERIS.

L L B c g o ^ A lm a M a te r m e a , qui q u o n d a m
T u x Inclytae P ro H , M a g t f f r o T u o (H , Adm.
P. N.) T E N T A T I V AM COMPLUTB.NSRN4
obtuli > ille ego nunc P R I M U M hoc P R I N ­
C I P I U M affero, f a c r o , dico t i b i , ut M atri,
ut P a tri: U triq u e fimul. O m n ia tuo merito:
o m n ia jure m e o . Enim v e r 6 tuus ego f o m
a b a l im e n to , i r u d im e n t o , a d o m ic ilio , A b e­
neficiis, ab honoribus t u i s , qu ibus a b u n d o fatis. T uus en iterum
ego in laboribus Scholarum a juventute m e a , & ufquc ad fenee-
t a m , & fenium. Hic in San<5kuario ifto tu o fere to t a m vitam egi.
m p , ubi requiefcit Didacus ille Sanatus, quem ut P atro n u m re­
vereris, & colis, diim ab ipfo decorem induis , ami^la lum ine,
ficut veftimcnto : exinde certe Princeps Provinciarum. Hic ( i n g e ­
minare licet, & licebit) j a c e t , dum f ta c , Didacus nofter , q u e m
la?tabnnda humilem Ecclefia c a n i t , Cali bonis fr^ iiy lte m t in fubii-
m i fcde incet Coelices l o c a t u m , & ad Celfa Sydera vc(5tum. Hic,
Terra SmUa efi : q u am certe 1 Teftantur plurimi , quos tuo puf*
vere confpergis , qui clamant fub Altare , ufqae dtim aperiatur
velum Sanctuarii ,& fententiam dicat R o m anus A n tif te s ,c u ju s cft
de hac re judicium ferre. Q u o s imer eminent Julianus H o r t u la ­
nus , & Torrenfis , qui tibi dederunt Salamandras , C o l u m b a s ,
Pelicanos. Hic Aula San«5ta , unde exierunt D u c e s , atqoe Pallores
A n i m a r u m , q u o r u m laudes funt per omnes Hifpaniarum Ecdefias.,
U n u s pro mille , Ximenius ille, qui tibi dedit C y g n o s , Athenas
Olimpos, pacem P-opulis, Agarenis terrorem , Regnis jufticiam: Hinc
Hiftoriografi Generales, Immortales Scriptores, Generofi Puli illius
A q u i l « Magn;c,V, Noftri Do<5toris Scoti, volanti-» ufque ad T r o o u m
D e i , & Sacramentum' ImmacuUtac Conceptionis B. V. Marije veluti
|)atefis relinquentis. O Mater m e a , Provincia S a n d a l Multi filii
tui congregaverunt tibi divitias h o n o r i s , f p l ^ d o r i s i qui vero
de T e r ra i d a , Qc de Aula Sancta h ac e x i e r u n H j ^ p e r g r e f s i fune
univerfos. Igitur inter t o t , & tantos , de quqMXi n u m e ro n o n
fum ego 9 veluci a cergo v e a ie o s , in tanto g a z o n a c i o m u a u fc u lu m

if tu d m itto . N un c ad T c ( P , N . Adtn. R . & h u j u s Almae Provincijc
Dignifsime Praefui) levabo oculos meos , & videbo ; irti6 video,
q u o d intuentur ort»ttes , & m irantur univcrfi , dirm fimul f lo ria n tu r
regimine tanti Mericifsimi P a tr is ,c u ju s Sapientia nota fuit o m n i ­
bus Religionis Noftrae F ro v in tiis»q u a n d o Vallifoleti in C o m itiis
Generalibus T h e o lo g u m Scholaftk um , Sc Sacrum Ecclefiaftem T c
admirati fune c u n ^ i de longe venientes. T ib i ergo ,u c BenignifsU
m o P a t r i , & A \m x P r o v i n c i x , u t dulcifsimx M a t r i , hoc C O M -
P L U T E N S E P R I N C I P i U M d i t a t , q u i o o a cft Dignus vocari
IFilius, dc glpriatui d u m cft

Servus Tuus

Fr. J o in n ti
JU D IC IU M , E T a p p r o b a t io RJR. PP. DD, Fr. IG N JT II ANDRES
Moraledd, Leflorii yubilati y &'Cathedrarii Primarii y 0 " Fr, Gabrielis
Vaquerizo , Cathedrarii Vejpertiui UniverJit.Atu^ Compluttnjis.

ussu R m i.P .N .Fr. Joannis delaTorre,Le£korjs }ubHati,Catholicas


Ma|eftatispro Immaculatas Conceptionis Regali Congre (TuTheolo­
gi , ac hujus Cifmontanae Familix S.P. N. S^Fraticifci dbfervantiae
CommilTarii Generalis, prjeCentem Librum, cui titulus inert Primum
Principium Compiutenfe &c, adlaboraium a N. R. Admod. P. Fr. Joanne
Picazo, Leftore bis Jubilato , Ex-Cathredario primario Complurenfi,
Ex Definitore, Scriptore publico, & Patre hujus Almae Caftellanae Pro-
vincix Regularis Obfetvantix Religionis Minorum, m oti, alleftique,
ftudios^ pariter, & jucunde legimus. Cujus leclione recordati fumus,
appcobativi judicii,quod Dlv. Gregorius Naziancenus de operibus
Migni Parentis, aeque Doftris S. Ba(ilii, hifce verbis protulit: Cum Orat. IiJ
tractatum, quem de Spiritu SanBo confcripjtt, evolito, , Deum, quem habeo, Jaudem Ba-^
nanc'fcor,. ac prafidenti animo veritatem confiteor:: .t Cum alias ejus enarra- Mag.
tiones per lego::; Trifariam ( Theologiam , Scholafticam, Dogmaticam^
& Myfticam fubintelligimus ) in folidis cordis tabulis defenbens ,e$ addu^.
cor, ut ex gurgite ad gurgitem pergam , abyjfo abyj^um accerfms, ac lamine
Jumen inveniens, quoadt^que ad Jummum tandem verticem, pervenero. Prae­
fatis verbis pariformiter, & Nos de libro ifto mentem noftram ira pro-i
dimus; cum t»a^atum , quem de Deo uno in EHencia , & trino in Per-*
ibnis confcripfitR.P.N. Picazo , evolvimus, Deu'm verum, quem na-:
tura, nccefsitatc, gloriaque habemus, perfcda cognitione nancifcimur,
ac judicio re<3:o, & praefidenti, animo veritatem traftatus confitemur.
Cum alias ejus Difputationes, Quaeftiones , atque Scienti®, Providen-.
tiae, Praedellinationis , & Reprobationis divinarum enarrationes perle­
gimus , trifariam Theologiam , Scholafticam , nimirum, Dogmaticam,
& Mylticam, folide tra£tatam j nervosfe di&uflam, ac luce meridiana
cxpofitam, in folidis cordis noftri tabulis defer jpfimus, eoque ipteJleiiu»
&cordc illuftrato adducimur,ut ex gurgite Difputarionisde Eflentia
Divina cognito, ad gurgitem Difputarionis de Modis Intrinfecis, &
Attributis agnofcendumpergimus, abyflb Difpurationis de Divina Uni­
tate percepta, abylTum Difputationis de Trinitate Dei perfbn^i capien­
da accerfiraus, ac lumine Difputationis de Scientia Divina prajcifa lu- .
men Difputationis de Divina Providentia invenimus , quoadufque ad
fummum tandem verticem ajternae beatitgdinis pervenerimus.
Profecto fapientia hujus lib ri, R. P. N. Picazp , P V e.
jluviorum fcrutatus tft, & abfcondita in lucem produxit, ut Job eloquitur. ^ ‘
GlolTa ordinaria caufolem nobis ortendit, dicens * Quia antiquorum cali^
ginofudiBa , eo donantemnc expojitiofpiritualis illuftrat. Profundus fla­
vius fpiritualis infinitus cft Eflentia D ivina, modos intrinfecos, & attri­
buta ftja radicans; fluvius divinus eft Pater jCternus, F liuni fuum per­
petuo fine principio , & fine durationis generans; fluvius illimitatus eft
unicus fpirator , Pater, & Verbum , qui Spiritum Sanatum ab a;terno
fpirans: fluvius incomprehenfibilis eft fapienria divina >qu» ut inrel-
ledlus radicat intelledionem, & per iftam totum Deum, & omnes crea­
turas pofsibiles, futuras, praefentes, & praeteritas, ut funt in fe ,clarif^
fime intuetur : tandem fluvius aeternus eft dlvina.voluntas, quae volitio-
nera infinitam radicans, Deum amat, omnes creaturas Providentia fua
g.ibernat, creaturas rationales ad gratiam , & gloriam praideftinat , &
peccatorcs ad Infernum damnat. Omnia ifta Profunda fluviorum, divi­
norum, & abfcondita myfteria Dei unius in Ellantia , & Trini quoad
Perfonas, adeo fubtiUtct fcrutatur, & manifefte in lucem producit no­
bis libet ifte ) ut fit cxpofitio fpiritualis, vera, cop^jfa , ordinata ,&
dilucida, quae antiquorum Prophetarum, Sctipturi|jA>Canonicarum,
Conciliorum Eccleliae, & Sanftotum Patrum c a lig u la di^la illuftrat.
Aufcultemus nunc verba Seraphici noftri Poftoris a ^ i Bonaventurae^
qui praepofitum textum in Prologo libri primi SentOTtiarum commen-
tans ^ita perfcrutatione autm Profundor^im elicitur revel-itip,
qaatv.or ahfconditorunt. Trimum e/l Magnitudo divma fybfiantU', \ Secun^'
Mm eft ordo divina /apientia: : Tertium eft fortitudo divirne facienti<t\ :
Quart urn eft dulcedo divin<e mifericordia, , . Horum i^itur abfcmditwum
propaUtio cfi finis lihrigeneralis , ad.quem ptrdacsre vqlens Mag}fter , per-
fcrutatmeft Profunda Jiuviorum t pravia gratia Spiritus Saniti. . . H^jus
fpiritus digitatus tbaritate, luce, & claritate illuftratus , compofuit
ter hue opus ^fcrutatus eft Profundafluvhrum, hoe etiamf^iritu adjuznmte
faBuseft revelator abfconditorun?. Simili modo pcrfcrutcindo Magifter
Picazo in hoc libro Profunda fluviorum Dei Unius in Effcntia jTwni in
Perfonis , Sapientiae ,& Providentiae; faftus eftjrcvclator Maguiti'dinis
divinx fubftantix , nobis explicando prjcdicara quidditativa , modes in-
trinfetos,& attributa divifta; naturae: ordinis divina: fapientia:, ftobis
exponendo perfediones proprias intcUedus, & intellectionis D e i: for­
titudinis divinae potentia;, nobis demonftrando ingenitum , & genera­
tionem activam Patris , generationem pafsivam Verbi Divvni, Ipiratio-
ncm a£tivam fpiratoris communis Patri , & Filio asternis , fpirationcm
pafsivam Spiritus Sanfti, X enix Perfonx Trinitatis , & difcrctioncm
formalem ex natura rei inter praedicata communia abfpluta , Sc praBi-
cata relativa propria Perfonis a quae unitatem rcalem EflentiarcunvTri-
ttitate reali Pecfonarum metiro,6e mirfe nuritat dulcedinis divir.x
nufericordiae, nobis experiendo providentiam naturalein Dei crga-oHines
creaturas , & fupernaturalem penes creaturas rationales, quas ad-gra­
tiam , & gloriam ab «terno praedeftinat, & temporaliter fandificat, &
beat. Horum igitur abfconditorum propalatio ell finis hujus lib ri, ad
quem finem cognitione vera pofsidendum perducere volens tyroncs
Scotiftas Magifter Picazo ,perfcrutatus eft fubtilitcr, fcite,ac petipica-
citet Profunda fluviorum aeternorum, & infinitorum D ei, praevio lludio,
labore, & gratia Spiritus Sanfti. Hujus agitatus charitatc, proximos fuos
Fratres refpiciente , illuftratus luce , fapientiam fuam Theologicam dc-
corante,& infignitusclaritate ,fuai eloqttiabcUcvenuftante, compofuit
■Magifter Picazo tftud opus Theologicum , cujus Author faftus, Spiritu
Sani^o adjuvante, nobis fit revelator profundorum, & abfconditoruiH
Dei.
Haud mirari debet elatus revelator arcanorum Dei.qtum fapieniia
Theologita noftti Authoris, emanatio quxdam fit niiraculola: fapientix
hoftri Subtilis Dddoris , Venerabilis Patris Fratris Joannis Duns Scoti,
cui fapientiam indidit miraculose Virgo Mater Matia, quando ilium Fi­
lium fpecialem fibi admilsit ,& defenforem puritatis fua:, honorifque
defignavit. Exin (apientia Subtilis Do£toris filia Matris fapicntiae divina;,
acuminata , clara, vera, efficax , & doctrina univerfalis, & divecliva to­
tius Religionis Minorum eifefta eft. Audite, & videte , qualiter Joannes
Capit, ia Apocalypfi fua Joanni erugat Verbum, & indicat fcientiam. Et cften^
* * * dit mihi ( Evangclifta ille inquit) fluvium aqua vita ,fplcndidum t^n^uam
eriftaUum , procedentem de/ede D ei, & Audiamus Cornelium a La-
pide, textum fic exponentem, ut quid fit fluvius ille nobis innotekat;
Nota, SanSiumfoannem vidijfe Thronum Dety<& Agni in rnedio Urbis, alto
foco pofitum yatque tx hoc throno prodire fluvium , ^ai per flrgulas orbis
plateas decurrit ytum ad voluptatem, tum ad utilitatem civium. , . Habit
enim , alitque utrimque arbores pulcherrimas yferentes por/ia , & frtiihts
praftantifsimos , inftar paradifi divini.. , Adde ^fluvium hunc efj* infiar
folis , quia pellucidus eft infiar criftalliy qua reftgniflcatur puritas, & fanc-
titas, Alexander de Hales ita commentatur; Dicitur criftalius, quia clari­
ficat intelletlivam, qualificat appetitivam, fortificat temperativam, liuer-
lincaris legit: Procedentem defede Dei, & Agni in Minores. Patefcit jam
fluvius myfticus , qui eft: fapieotia, & do£lrina viva , vera , pura, lucida,
& fpecularis, prqpedens de Virgine Matre ,quae fedcs Dd , 5c Agni,
Chrifti eft, & c%i|^ns in Minores Ecclelix Militantis, quos irrigat, docet
vias D ei, & ducfc« vitam xternam. Igirur fluviusifte fapientia , & doc­
trina eft Subt. D o d r is , Joannis DunsScoti ,proccdensper infufionem
de Virgine Matre , quae ut Immaculata inprimo fux animationis iftanti,
puift ab omni labe peccati originalis, pofita eft iti mijdio Urbis,& Orbis
Sc-
Seraphicae Religionis, & fedet in altd laco, & .a?a PatronKillius, cx qua
•prod^t ut fiuvius, qui per lingulisUrbis^ & .Orbis FrancilTeanl Provincias
decurrit ad voluptatem, & urilirateinCiviiim, MinornnrijSiScotiftarum.
Pr.rUi.idata doctrina habet,alitquearborcs pulcherrimas, pluses SCitnihos
Poniificcs/PlurimosCardinales, permiiltocPatriarchas,^ iQtiumetabile$
Arctiiepifeopos, Epifcopos, Inqmfitotes Generales >Beatos, Sandos, &
I>'iiftOres, qui prar(la.ntirsimos.fru^,iisfan£litatis, honeftaiis, honoris, &
glotfte forunt, & Rctigioncmi ^tancifcanam pacadilum divinum efficiunt*
ini Scotica lueet ut S o l, qtii renebrasj & umbras radiis efficacibus
abigit >Ss illa faldtates, ac errores rationibus invincibilibus eii;nina^t
pFOdi;t*fr'*efifl:aUus, qua:puritatem, & fanclitatem Iramaculats Concep-
^tionisi pifsivai Virginis Dcijparaj fignificat: & defervit vcluti fpeculum
■A^irgirti -Matti,-in qiio fe confpicit ut Auroram confurgentem, pulchrain
gt Luncni, cleft;i,m Ut Solem , terribilem ut caftrorum Aciem qrdina-<
tafn cb;irfii peccatum, & iliabolum. Unde doiiriria videtur, qua; clarifix
catiiitell&clivam ab'omoi<faifltate, qualificat benfeappciitivami quam iiti
viain ftttucisj&yirae fcmpitcrn®rededirigit,'&ibttificat temperativam^
ut Scbtiftj illa munitus, opiniones contrarias temperate, modefte, urba-
fle reitgioijfe, & Hn^- aliqua offen^bue oppugnet, & fenteotias proprias
■V4iid^'C\ieat'UT<i ^ ^ ^ '
C^ra ergo doctrina prajfentis libri, emanatio fit doftrinae laudatae
Subtilis boitoris,videtur nobis doftrina fapida,viva, vera, probata, pura
ab oinni Ulficafe, & nofii at dotlrina Viti Sapientia. BoBHnnfua nofettur
v i r , cdocct nos Salomon in Proverbiis. Intetlinearis s DoHrina fua m fit- *’
tu^ efftvirtuofus vir. Cornelius: DoHrtnafua publice cognofcefur\l^uda^
bhur,& celtbtabiturvir: 8cdoarina iftius libri agnofcitur vi?,virtUbfus,
Theologus, fapiens, & vcreScotifta Magifter Picazd, qui utpote Authot
Illius publice cognitus, merito quoque publice laudari, & cclebrari dig­
nus exjftit. Dignus enim laude fainqfa eft: nan; dum virtuofus ftudet, &
Ut Scotifia fcribit, f^xum_iafua n^eiporia retinet documentum Seraphici
Dodoris Sancki B jnavenrurs, qui Tic nos edocet ftudere, & fcribere in
fionorera Dei, & utiliratom proximi: FmSiui fctentiarum debet ejfe yut in Opufc. Re-»
emn[bus Hifiatur f d n , bonorifiatalr DttiSj componantur mores. Ita docere dutl.Art.ad *
debcc Magirtec.,.ut Gticr,ibado£i:us in Regno Coelorum: & hoc modo Theolog.
tyrones erudit hoc libro Magtrter ifte , durrt difcipulus Subtilis, &
SeraphiciP'jctorum noftrorum\ DifputationeSj&Q^isEftiones fui operis
ordinat , ita ut in omnibus a;dificecur fides Theologica , & errorescor-
ruant;fulciaciir doddna Scotica fine dedecore,nec injuria dodrins oppo-
fitx: honorificetur Daus per veram illiusperfedionuni difreriati6nem,&;
dotkrina Subtilis Docloris ilhUbetur per illius do^matum firmam defen-
fionem, & claram explicationem : & componantur mores Cluiftianorum
per reciam tractationem Sacrs Theologiae, qux viros religiofos ad Deum
priinum principium, & ultimum finem deducit. promittity^ quafi
^ladi} pungitur confcientitty li}ig^j autem fupientumfinitas efi. Pagnin. E ji
qui ptof:rt verba. , qii£funt 'Velant confofsiones, Magifter , qui ut doceat»
lingua ut gladio, & calamo ut enfe utitur, verba profert, & fcribit, qujB
non fuht (igna doClrince, fed confofsiones crudelis tyrani: non funt verba
Do£toris,Jed verbera detrattocis, nec funt documenta fapientia:, fed no­
cumenta infanientis; non fic autem lingua i nec calamus Magiftri iftiu5>
qui utpotfe Theologus R.eligiofus,& verus fapiens, lingua ejus, & cala­
mus fanitas eft , falus in jullitia , & fecuritas in doctrina. Unde munus
cenforum excquentes , dicimus, pra:fentem librum jadicio noftro cen-^
furandum commilTum , nihil contra puritatem fidei Chriftianar, contra
bonos mores religionis noftca:, nec contra charitaiem proximo debitam
fontinere, fed ejus doftrinam elTe undequaque fanam ,& omnibus ftu-
dentibus nolitis efle perutilem: & fic effe dignum pra:lo, & publicas luci,
& leQ:ioni commendari. Sic fentimus, & indicamus ( falva lemper me­
liori , & fuperiori fententia ) in hoc Coenobio S a n ^ Maciai a Jefu Coin'll
pluccofi , dic i6. Junii anni 1747. .» 7

< Mdrti Moraledag ft* Gahritf V*queritc^*


LICEN TIA ORDINIS.

P * r . Joannes dc U J o r r t , Ledor jubilaeus» Cacho»


l\c£ Majeftacis in R«gali CongTctTu pro Immaculati
Cooceptionc Theologus, Comroiflari us Gener alis Ordinis
Minorum S. P. N, S. Fcaacifci ia hac Familia CifmoQcana^
& (ervus &c. "
Opus infcrif^pcum: De Primo cunSiarm rertH/t Vtlnci^iol
i R. P.ff. Joaane Picano , Lc<^orc bis Jubilaeo, Ex-Ca-*
thedrario primarioCompluccnfi , Ex-Dcfinitofc, Scrips
tore publico, & Patre hujus noftrse Caftellanae Proviiici*
CompoHcum, & juxta afTcrtionem Patrum Theologoruni
ooftri Ordinis, quibus id commifsirnus «approbatum, ac
Typis mandetur) cjuoad Nos fpedae.facukatcm conce*
dimus. Datis in hoc noftro San^i Francifci Cucia: ^ c r i^
tcnfis Conventu. dic 1 1 . Odobris anui 1 747.

Tr,JoAnnes de U Tgfre*
jQoismUiC Cen,

D.M.P.S.R"-»
f r . E»genittx de
Seutt. iiica.Oidf
CENSURA Rmu P, MAGISTRJ Fr. CHRTSTOPHORI XIMBNEZ^
LeBoris Jfubilati, DoSiom Theologi, in Vnivirjitate Complutefiji pro
obtiaeridd Cathedra Saerte Theologia Decertatoris ^jam anillam a Supre^
mo Senatu Confulti, in fuo Collegio Immaculata Conceptionis S, Maria
de Mercede femel itevHia Praftdis'\(^ ComplutenJii Vniverfit&tis
Judicis'» Conferoatoris. -' ' '

E
^A viguit femper in^Florentirslma dompIotenfiuin Aeademia ing6<
gcnidrum cultura»illa fvietunt Scliolafticjc Theologiae :<iubbiis
^ clapfisTjeculis j terttoque labente fcrfe mirabilia ihcretoenta >'0t
firma plurium mentibus infideat opinio, nil poffe dici, quod didujn non
fiictit 5nil typis mandari, quod a Majoribus, Schdljeque Principibus non
fit abunde traditum: ut proinde totus qiiantuis conatus, iaborque Doc­
torum felicius, fortunatifsimeque locaretur , ciim In eorum meditatio­
nibus veluti in fafciculum religandis, tuoi i» eorum longifslmis periodis,
& fyllogifmorum chiliadis refcindendis: quo pretiofum a v ili, & puriC. '
fitnum doftriiia; granum a futiU palea quodam veluti Ventilabro Theo­
logico fepararetur. Facile quidem mediifatur , fed qui pari facilitate exe­
quatur , nobis erit Magnus Apollo. Tentarunt pluresj fed mea quidem
lententia pauci funt alTecuti 5 vel namque nimis comperidibfe agendo
metam non pertingunt ,& juvenes cogunt fine clypeO inpaleftram pro-
cedcre inermes; vel proprias meditationes ornando, illuftrando, ampli­
ficando praeter lineam gradiuntur, & allidunt ad utrum^ue fcbpulum,
dum fcopum fibi attigi (Te blandiuntur; in alienis quidem jejune nimis, iti
propriis vero (ut femper ipfa placent) diiFufsimas chartas implentes.
Adeo vera cft Principis Romanae hiftoriae pudentifsima fententia: Reme- Liv. lib.
diisy& non tantum vitiis interdum laboratitr.
Difficilis, gloriofaque RR. P. Mag. Tr. Joanni Pacazp >noftri aevi
gravifsimo , prxftantifsimoque Theologo , ha:c refervata piiima ; i(a
namque fauftis ,felicibufque avibus Primam partemCurfus Theologici
Complutenfis, feu Actionem primam , quam Tentafivam vocatvt, in pu-«
blicam lucem edit ,ut juvenes pro Laurea obtinenda periculum in pa-
Ixllra facere hoc folo juvamine pofsint: in ea etenim veteta colligit noa
tumultuofe, non indigefte , fed ad limam purgata dodifsima crifi; pro- ' :
prias etiam meditationes plerumque interferit, quibus & confufu lucem,
difFula compendiujBi ,difperfa ordinem, robur, & firmitatem accipiunt.
Non omnibus datum j fed fi quod aliud , donum eft defcendens a Patre
luminum. Angelici Docioris (abJque ullius injuria) in colligendis, aptan-i
dis, illuilrandis Sandorum fententiis Coelefte Magiftetiuni miramur,
quotquot ejus opera, diurna, nofturnaque manu vet fare pto munere
habent 5 quin & qui e propinquo lalutant, neque verbum deeife, neque
jota unum fuperefle facile norunt. Novit certe fapiehiifsimus hujus ope-»
ris Author, qui licet Subtili Doftori fauftifsimam dediffc operam, bono-
quidem jure glorietur; eo prajcipue nomine Thomirtics dodlrinx ad-
diftifsimus, Thomas difcipulatum nobis invidet, (fape mecum ira pro
fua modeftifsima humanitate locutus)quod fententias fuasordinatilH-;
mas, digeftifsimas , luce clariores in Sumnu Theologia: proponit; cum
lamen dimidium fudoris ,& vigiliarum in percipienda , penetrandaquc
arcanifsima mente DoftorisSubtilis a Difcipulis ejus infumatur. Nullus
dubito Magiftrum Angelicum, cui corde devotifsimus Author, ei a Deo
Opt. Max. donum claritatis cum brevitate conjunftum impetraCTe; hoc
cft , perfedi Magifterii praccipuam, & charaderifticam dotem.
Hinc non gratularidoftifsimae, Religiofifsimjeque Familiae piaculum
ducerem, quod munus praeclarum Candidatos pro Schola Subtili inf»
truendi, ac veluti formandi, ut Dotloratus honorem facilius fcanderc
pofsint, Reiigrofifsimo, Dodlifsimoquc Patri demandav^jrit: Hic nairqu<
DoSior (Auguftiniana verba)Jic elegit bonam vitam, ut e*iam bonam non ... .
negligat famam ? fed provideat bona coram D eo, & hominibus , quan- T
tum poreft j illum timendo j his confulendo ; In ipfo etiam fermone ma- Doct.Chnu
yulc |;ebus placete, quaoi verbis : nec exiftiaiac dici melius, nifi quod
. dicitur vetius: Nec DoCior verbis fervit ,fed verba Dolori. Primuro dif-
cendi ardorem fcimus e0 c Magiftri nobilitatem j at Magifterii nobilitas
Sapient. 8.
non in arte tanrum> fed in probitate confiftic. Ipfe, qui dicebat, Sapien~
vcif. 8;
tfam jcireverfutlas fermonumy & dijfolutiones argumentorum i in tbefauris
Ecclefiaf.i. ejus infeUei^Umt fdentia invenire teftatur. Nos quoque
teftes fumos, Auihocem Sapientifsimum fiv^ ex Cathedra, five cx Doc-
veil’. 26.
torali confeffu verba facientem , nedum Scotica dogmata vel ipfis ptje-
. tis dedi(Te perceptibilia; fed ^pietatem , modelVum , humilitatem , ac
Vperinde univ,er (am rcientixrcligiofitatcm fcnfira cordibus inftillafTe au­
ditorum 5Ut fi Scholx ariditatem meditetis, fatearis tieceffe cft, deCcelo
aCsiftcicem fapientiam.
P Servatorem noftrum do^rinam fuam literis non tradidiflc , conve-
. Iiicntifsimum putarunt Patres cum Patrum Compendio : Excellentiori
DoSiori (ait) excellentior modus doSlriM debetur: & ideo ChriftQ, tamquam
D. Thom. cxcellentifsimo Doftori hic njodus competebat, ut dodrinam fuam au-
3* P* 4** . ditorum cordibus imprimeret i propter quqd dicitur Mattb. 7. erat do-
in Corp. .cens, ficutpoteftatem habens. Unde apud GentilesPiihagoras, & Socra-^
„tes nihil fcribere voluerunt $ fcriptura enim ordinatur ad imprefmnem
. doBrin* in (ordibus auditorum ^Jicut ad finem» Quas Author nofter veibo
in palxftraComplutenfi difcipulis propofuii, expofuit, atque iiluftravit,
non facile ab corutn mentibus fententix excident} cum ob fermonis fm-
gularem energiam, tura maxime ob fuavifsiml fplcitus efficaciam: at quia
carptim , & prout occafio ferebat, doftrirve fuic thefaurum difcipulis
aperuit; ne pofteritati fragmenta tantum temanetent, ut manferunt fola
fragmenta Spcratica, & Pitbaf;uric* fapientix > re publica fore merito
.judicarunt Sanftifsitnjc Religionis Summates gravifsimi , fi integi um
Theologis Curfum difpouetet >quo fummam do^rinx univcrfx , quam
iine fidlione didicit >abfque invidia communicacet, Sc honeftatem illius
nonabfcondetet. Inquorurfum alteram Ledores invenerint meiitil&i-
mam Operis commendationem 5 nequc enim ipte ultro, propria volun^
tate» & fpootc labori utilifsimo fe accinxit»fed hortatu, precibus , fvia-i
fionibus, quorum intereft Familiae Seraphic* ,Scoticique nominis fpkn-
dorem, & gloriam promovere: quibus lubentifsime nihilominus acquie-<
v itju t firmam femper confillere Macrobii fententiam miretur nullus;
Gaudet i quifquis provocatur ad doSirinam fuam in medium proferendan.X'
Macrob.Sa- quia nemo vult latere quod didicit: maxime fi fcientia , quam labore
turnal. iib. quxfivic, cum pattcis illi familiaris, & plurimis fit incognita: tunc enim
7. cap. videntur confequi frudum laboris, cum adipifcuntur occafioncm publi­
candi >qu£ didicerant tJine ofientatlonis nota, qua caret, qui non ingerit^
Jed invitatur , ut proferat.
Igitur cum Secunda haec pars Theologici Cur fus. Primum Principium
Complutenfe amplcdens, & primx jam typis editar, & votis omnium
p ic , probeque fentientium refpondeat 5 pecilluftris Dominus in Com-
pKifcnfi Curia Vicarius Geberalis Toletanus, ut in lucem prodeat, fa­
cultatem concedere, abfque CathoUcx Rehgionis iujuria,fiv^ in his,
<)u® credenda, five quas probanda proponit. Hoc meum judicium,
C^e. In Complutenfi Conceptionis Immaculatx Collegio die 10, menfis
Augufti, Anui Dom. 1747-
i r , Qbrijiophorus Bmmanuel Ximeniust
LICENCIA DEL ORDINARIO.

O S cl Licfnciado Don G e r o n y m o d e l A la m o .,d e l Gremio

N de la Real Univcrfidad de Valladolid , C an o n ig o dc la Santa


Iglcfii Magiftral dc San jufto , y Paftor de cfta C iu d ad dc Alcali
de H e n a r e s , y Vicario General cn la Audiencia , y C ortc Arzobif*
pal de e l l a , y en todo cl Arzobifpado de T o l e d o , &c, P or las prc-
fentes damos licencia , po r lo quc a N o s toca , para tjue fin in-
currir en pena alguna , fe pueda im p > im ir , e im prim a un L^ibro
inritulado : Prirmm Principium Complutenfe ^ (u A u th o r el M. R, P.
Fr. J u a n P i c a z o , Oo<5fcor T heologo , I e i io r dos veces j u b i l a d o , y
Cachedratico ( que fue ) dc Prim a cn 'efta Univcrfidad &c, atento
ha fido e x a m i n a d o , y vifto , y no cohtiene cofa opuefta i nueftra
Santa Fe C a t h o l i c a , y buenas coftumbres. D ada en Alcala a o n c c
dc Encro de mil fccecicntos y ^ u a r e n t a y ocho aiios.

Lie, D. Geronymo del Alamo,

por fu mandado;
N o t,
' J P P R O B A r r o RR. p p . J V .S E P H DE R I T ^ PRIMARUM
Cathedra S. Tboma in Complutenji Univerjitate Moderatoris Collegii Div. Ticwa
Ord^'Prtcdic.sjufdem Collegii Studiorum Regentis ; & Fr. Martini Arroyo , Vefpertintt
'^Cattjedra Div. Thomte in eadem IJnivtrJitAte Moderatoris , atque infr^dUlo Collegio
pAritsr Studiorum Regentis,

J u'^su Senatus Supremi accepimus librum cujus tirulus efl PRIMUM PRINCIPIUM
COMPLUTENSE , diligenti ftudio fummaquc cura eL\bor.itLim a R. P. MagUt,
Fr. JoanncPicayo, Saetae Theologix Doctorc ', bis Jubilato Ledorc &c. & qui­
dem nunjqnaiiVnon audivimus quotidianas quacrimouias deplorantium rerum
humanarum in fcliccm fortem , quod malo quopiam genio , feu fato , inftar Mandra-
buli, temper, in deterius prolabantur, atque degenerant; at ifVhjKC quidem qoxri-
monia licet rebus in ceteris jufta forfan videri queat, in re tamen litteraria non iti­
dem ; videmus enim in dies folidam illam eruditionem vclut polUiminio revertentem
teflorefcere , barbariem ,atqus‘infantiam profligari, difficilia enodari, illuftrari obP-
Cura , abftrufa, jtquc rccondita erui, mifeias priorum temporum tenebras prorsus
propelli, plufquc fplendoris ,ac dignitatis Sacris pracipuc accedere litteris , acdein-
quc veritatem diligentius indagati, dilucidiufque tradi; unde verifsime ; atque fci-
tiibimb di£lum comprobatur , quod olim a Poeta quopiam prodiium eft veritatem
fidam efle temporis. Cujus quidem fententiac veritas complurium infignium virorum
aetatis noftra; exemplis comprobata , atque lirmara jcft ,potifsimc tamen acutifsimis
iftiscottttoverfiis , Subt.Do£tor is Scoti dodiinanobilifsimis ditata conccptibus in illo
opere iiovitcr explanatur, in iis fiquidem Religionem fi expedes, pietate plenas «ive-
nics, fidodtvinamSubtilifsimisquseftionibus, iifque folidilisimc fohiris, imo refolutis
evacuatifque.repcrics, utpote defcriptasftylo acurifsimo, atque ornatifsi:no, ingenio
plenas, methodoque mirabiles ; merito igitur dignas cenfemus, qun: cedto infculnt;iv
sferernitati confccrcntur iin eis namque Author inftar populi Ifraclliici altera mai a
ma;nia Je/ofojimitana reedificat »altera ttrtftum v'ibrat enfem , quo ijicutfantitMn
hoftiusn velitationi ob(iftit> impetufiljije retundit: veritatis namque preco novus illu­
minandis, atque erudiendis ignaris t^eram folerter navans, Scolafiitam in(loi;tnc
feliciter difciplinam ,novoque fplendore auget, ac Iapides illos ex quibus Coeifft.'?
Hierufalent exrruitur, ingeiiii fui lima perpolitos, Eccleficc triumphantis adaptat
cdificio, gladio deinde acuiifsimb ctrores, nodofque pene ineftricabiles felicitcr dif-
fecando vincit. Opus quidem hoc etfi ordine fccundum, dignitate tamen primum de
Deo iit Alpha, & primo increato principio eunda: creaturae, quic in Coelo, & in term,
& fubrus terram habitat feliciter ediflcrit, fummo cum frudu pervolvimus, quamque
varia, quamque fl>itia, quamque eruditi , vivida , atque doda invenimus omnia , uc
nihil delu Dialedico infiltentia rigori , & quoniam ipfa fubtili ingenio integritate
eximia, prudentia funima, & libera fmceritate traduntur, dum Icger.do proficimus,
aurhcrem non amare, non venerari, non.revereri non pollumus ; quicumque igitur
in Scholaftica arena pri?cipufe Scotica militate voluerit, huic niumphanti vexillo no­
men d e t, fi tamen dubia occurrant quid Subt. Do£t. definiat, attendat, relegat per-
fcrutetur, hic namque Author ut membra corpus, fic Subtilifsimi fui Dod. Scoti vcfi*
tigia premir, ut neque in minimoabejufdem mente divertat, quin potius inllarmo-
tricisintelligentix Coelum ,fic Doctorem fuum & vertit, & convertit: crratici fplen-
doris Temper expers,fuum Dodorem velut folemCcclo prceftantiorcm mfequitur, nam
Sol cognovit occafum fuuin, fed in ifto opere Subtilis Dodor velut Sol oritur femper,
occidit numquam , femper tamen occidit. Oritur femper quippe quoties relegitur,
totibnovo lumine illuftrat mentes. Occidit numquam, quia nuila eil in mundo Ca­
tholico utiiverfitas in qua dodrina Scottca non vigeat, tefioreatque. Occidit femper,
quia femper vincit, femper triumphat, univerfofque errores nebulonnmque umbras
fui luminis veritate eliminat, fugat, extinguit. Hinc jam panegyriftx potius quam
cenforis verba fuggercre licet: equidem admiramur Sapientifsinii Magiftri ingci.ii vi­
vacitatem a Deo indulram , & plurium annorum in publico Complutenfi Lynceo tiun
Vefperrino, tum M.uutino luggeftu ,pene infatigabiliIr.bore Iculptam, inciullriaque
non parva exaratam , quiefccre non poteft , femper concipit, fcmpei que nova partu­
rire conator , & foeliciJsime edit difEcultates occurrentes fuccollat - controvetfias di­
rimit , fundamenta utrimque dilucidat, Patrum dogmata munit,& quo exponi medo
debeant accurate prxfcribit: jure igitur optimo opus hocce tamquam polare lydiis
in procelofo litterarum Oceano navigantes excipietjt eundi relegendum , uivcnient-
JepnLfatis eji ^juva^ujque morari.
Siquidem non inftar Urfe informem edit mafam Saj^'entjfsimus ifte Magiftcr, ut tam-i
quara Urfinum foetutn Iambi cgeat, lasnbcndoque fbrmari, icfcrmari ,'^figLU'ari, ipfq
lUiTsque librum concepit, edidit, formavitj & nimio (ut ita dicannis) figuravit lludio,
& inliar Phenicis avrs Soli facrac, nicntem lijwm diviiio fuli Deo Uno, & Tiino penimff
confccravit >ut fibi fit corona, libi fit premium , palma , Phenix namque paJiv.a eit,r
ut, in eo non foluin ceteros , fed etiam fc ipfum fuperans palmam reponet; ergo liber
qui mignam ingeniis impartitut lucem , dignus eft > ut lucem videat, hec locusertj
U£ cum Ovidio decantemus:
. Hunc corrtSimus , jl Ihuiffet, eratfi.
Nam nihil eft in eo Orthodoxa Fidei ,mornmvc tci^itudini noxium, quin imoinoirfj
nibus ita re/olutionum Tuarum fecuritatem , dilTcrcndi foelicitatem , methodi concin­
nitatem , ingenii vivacitatem exponit >ut debito plaufu fateamur ingenue nos aitius
merite concipere , quam vel lingua, aut c<iiamo attolete valeamus. Sic fentimus it)
hoc Div. ThomjeComplutenli C^Uegio die 20.Jaaii anni 1747.

Fr,yofeph de Ribas^ Fr. Martinas Arrodo,

L IC E N C IA D EL C O N S E JO .

D o n M'gaM Fernandez Munilla , Sccret,arJo de el Rejr nueftro Senor , fji


Efcrivano de Camara mas antiguo , y de govieVno dei tonfejo ; Certifico»
que por los Senores de ^1 (c ha concedido licencia a Fray jOan Picazo,
de la Regular Obfervancia de San Francifco , y Cathcdratico jubilado en la Uni-
vcrfidad de Alcala , para que porlJXina vez Ic pueda imprimir , y vender un Libro
Theologi-co inritulado de Prhrw cun;>arum rerum Principio , fu Author el rcferido
Fray Juan , con que la imprefsion fe haga por el original, que ya rubricado , y
firraado al fin de mi firma y que antes que 'ic venda fe trayga al Confejo dicho
Libro impreflb , junto con ru'ouigio'al, y Certificacion de el Corredor de eftar
conformes, paca que fe rafle ei precio a que fe ha de Vender >guatdando en la
iinprc(sl0n lo difpucfto/y prevenido por las L e y e s, y Pragmaticas de cftos Rey-
nos. Y pata que confte lo firme en Madrid a trece de Oi^ubre de mii
Cientos X. .luareiita y ficcc,,
Ffrnandex,
FEE 1? E ERRATAS.,

<^ o L . 17. num. 38, lm. 45. iqtioque ^ kge quocumque. Ibid. num. 39. lin.47. Deo*
A leg. de Deo. Ibid.col. num. 40. Uni42- veritas, leg. veritatis. FoU 32. col. 2.
• lin. 50. includit, leg.eijneludit, Fol. 2 3 .col. 1. iin. 55.diftindionem , leg. difiinttio.
"Ibid. lin. 58. divcrfum modum , leg. diverfus modus. Fol 36. col. i . lin. 39. cxcogita-
<b’um , leg, eycogitabilium. Fol.'58. col. 2. lin. 25. Dens, D ecs, leg. Ucos tUem,
Fol. i q 8 . col. i.lin . 57. en , leg. V f . Fol. 1 12 . col. i. Iin, 5 1. confequi, leg. confs-.
^uenter, Fol. 1 17 , col. 2.1in .43, quocumqoe , leg. quacutnque.'ioX. 118 . coLi. lin.18.
■citiKlibet y{z^.q:nlihct. Fol, 120, col. i . lin. 2. lecundi ,leg./?r.«\ Fol. ii5o,col. 2.
Iin. 39. confiderate , leg. conjiderari, Fol. 187. col. 2. lin. 7. imndifferentia, leg. in-
diff hentra, F ol.208;col. 1. lit), 14. vit., leg. w/. Fol. 222. col. I . lin .39. connoian-
"tem , leg, Fol. 229, col, i . lin. 42, exclufia, \e^,exclnjtva. Fol. id a.co l.i.
lin. 4. fine gratia efiicaci, leg. nov eMfentt gr:rtia, -Fol,^78vnuin. 17 4 7 .1'n. 6. gra­
tuitus, leg. F9U 521.COI. i.lim-20. ptodii£be,leg. Fol. 548. lin.
pemilt. num. 13 2 1. ad«xtraparva, leg. ad intrdparva. Fol.553. num. 133.5. iin. 13 .
quam, leg. quod» Fol, 571. col, x, lin. 8. clrcumrctibl} leg. eirchwferibit,

Eftc Libro inytulMo ; De Pri^a eunSiaruta rerum Prhcipio, efcrito per el


Rm o.P.Ft. Juan Prca2» ,del Otdcn.4 e nueftco Padre San francifcoObfervante»
y Cachfdratico Jubilado en la Uniyerlidad de Alcala, correfpondc con eftas ctra-
^tas i fu original. Madrid, y Endco die* y dc mii feiccicritos y quarcnta y ocho.;
c ■
Z./V. B . Manuel Lieardo
de Riot'ra. •
CorrcAoc Geneial ’pot fu Magcftad^

SUMA DE LA TASSA,

D O N Migubl Fernandez 'Manilla , Secretario de el Rey nucftro Senor , fa


Eefcrivano de Camara mas anxiguo^y de govierno del Coiifejo: Certifico,
que havicndofe vifto pot los Senoresde el- cl Tomp fcgundo del
inritlilado De Pt^ifao cunSiarUm'^*erutn Principio^ (\i Author Fray Juan Picazo,
delOrden de San Francifco, que con Ucenciadc dichos Senores conccdlda a eftc,
ha fido impreffo , taffuron a feis maravedis cada plicgo ; y el leferido Tomo
parece tienc ciento y quarenta y fiete y tnedio , fin ptincipios , ni tablas, quc a
cfte refpedo importa ochocientos y uchenta y cinco maravedis , y al dicho pre^
c io , y no mais, i^andaron fe venda j y qtte efta Certificacion fe ponga al princi­
pio de cada L ib ro, para que fe fepa el a que fe ha de vender. Y para que confte
jo en Madrid a diez y licce de Eneco dc mil fetecientos y quarenia y ochp^

D, Mi^uil Ftroatdtz Munilloi


INDEX CIUMSTIONUM,
QUiE IN HOC VOLUMINE
C O N T I N"E i J T U R . ; '

F , Vellum i n d i c a t , ,'K. H u m r u m d e m o n f rati.

d i s p u t a t i o p r im a . * Quatft. VI. An Deus fit immat$l>Hft


quid ‘ fit ejus Immutabilitas ? f.dS.
jy E DEO IN LINE.i ESSENTIALfy n. 158. .
^ quidditathA-confidtrato. §. Unicus. Agens dc immutabilitate Dei
fecundtHW (ili immutabilitatem, f.70.
UvEST. I. An cx naturalibus fit n.162.

O desnonllrabile , Dcum bxiftere?


fol. I . num. I .
II. An fit pec fe notum , Deuiti
- exiftcce? f.io . n .zi.
Corollarium notabililsimum. Agens de
conllitutivo decreti liberi Dei. f.y j.
n.170.
Dubiufii incideiw. De immutabilit^e
1. Oftcndens non efTe rc£lam divifio- morali. f.8a, n*i^»o.
lieni pcopofitionis in per fc notam, & Quafft. VII. Quomodo fe habeat Divii^a
pet fe nofcibilem. f.i i. n.24. voluntas erga non effe creaturarum?
2. Rcfolyitur quxLlto duplici concla- f.84. n.195.
•fionc. f.13 . n.29. VIII. Quid fit «ternitas Dei? f.87.
.Quceft. III. C^ae fine pra:dicata quiddita- n.202.
t'iva, & effentialia Dei'^ f.i8 . n,4i-, Quaeft. IX. An iEternitas Dei fit men-*
riQuaefl:. IV- UtTum finga(arttas (It prxdiw fura fui ipfius, & creaturarum? f.^ j.
catiim eflentialc , & quiddiutivum ft.213.
Dei?i.23. §. Unicus, & utilifsimus. Quid fit fiit^
V. Uirum prardtcata quidditativa plicitasDei? £95. 0.223.
Dei formaliter dlftiaguantur? £ 2<j,
p.60» DISPUTATIO TERTIA. ,
;Qajcft. VI* Q^odnam fit paedicatum ul­
timo confticutivum Dei? f.33. n.78. DE DEQ IN LINEA ATTRIBUTALL
Noftra conclufio proponitur, & proba^
tur. f.44. n.104. Qiiaeft. I. Qnx fint attributa I>ivin4 , &
qualiter diftinguantur? £96. n.224.
DISPUTATIO SECUNDA. Quscft. ultima. Utrum Sanditas Divina,
& fubftantialis fit attributum Divinse
D E O IN L I N E A M O D A L ! , Eflentiab? £ 1 16. n. 271 .
cmjtderato*
DISPUTATIO QUARTA.
Quasft.I. Quid , & quotuplex fit modus
intrinfccus? f.49. n.i 14. DE DEO IN L I N E A
Quacft. II. An Deus fit infinitus , & quo-^ intelUSiudu
■ mode probetur? f . j 3. n .122.
Qu*ft.III. Quid fit immenficas Dei? Qu«ft. I. Quid fit Diviniis intelledusy
f. 57' f . i 32. & qua: ratio probativa illius? £12 0 ,
Quacft. IV. An immenfitas, & prajfentia n.281.
Dei fecundiun eflentiam in omnibus Quxft. II. Utrum in Deo detur intellec­
rebus inferatur per confequentiam tus per modum afisus primi , poten­
formalem ex Omnipotentia, vel ope­ tia; formalis? £ 12 3 . n.289.
ratione ejus circa cunfta creata? f.95. Quseft. III. Qnqdnam fit ubjedum moti
n .137. vum Divini ihtelleftus? £i25.nT294,
§. Unicus. Solvuntur argumenta. f,6z, Ubi de Ordine Divinae fcientix erga
n.144. increata, & treata , vigiiami ftudio
V. An Deus exiftat, & fit reaiiter agitur.
praifens in fpatiU unaginacUs. fu66. Proponuntur aliqua dubifi incidentia
n.305.
DISPUTATIO (QUINTA. DISPUTATIO SEXTA,
• . ' t i
V B DEO IN LINEA SCIEN TIFIC A D E DEO CONSIDERATO IN LIN EA
'pnlider^^to,] fciemifiea defuturis,

Qfiaft.I. Qufidnam fit objedum crcatum :Q,U!e{1. 1. An futura abColuta fint realiter
b’dcntix^et? fbl.133. num.314. prxfentia , & coexiftcatia phyfici
Dubia incidcmia. .'ctcrnitati ub.^terriO? f.2,25. n.533.
Dubium I. An* Deus ornnta treata & Qu^ft. II, UtYiimi pbyfica futurorum
creabilia cqgnoi'cjt in (e if)(o? f.135. pra-’fcntia in aeternitate neceflaria, vel
n. 318 '."- ’ utilis fit ad coghofcenda intuitive fu­
DubiiJfn lL Qualiter Detis videat crea­ tura contingentia? f.233. n.550.
turas pofsibiles? f.139. n.330, ,'Qua:ft. III. Ad Deus (ir ab itterno phy fi­
Qusft. II. Quid (ir torraaliter, & quid- ce prajfens futuris? f.?37,n.5^o.
dicative pofsibilitas pctum ? f. i Quaeft. IV. Quodnam fit medium in quo,
ft. 349. vel ex quo Deus futura contingentia
Qua:ft. III. Ah pofsibilita*: realiter ideri- nobis libera, fcientia infallibili cognof*
' tifketwr cum pra:dicat(s intrinfecis rei cit? f.238. n.564.
pofsibilis? £150 . n.359, Quxft. y . Utrum decretum phyficf-pr®-
"Q useA. IV. An detur aliaua caufa pofsi- determinans fit compatibile cum vo­
bilitatis , & qux fit? f.i 5 ' , n.370. luntate creata? f.242. n.573,
, Dubium incidens. Quid Ht hoc tjfe (dimi­ §. I. Ultimo probatur dogmatic^ con­
nutum , 5c fecundum quid creatura­ clufio. f.2 58. n.609.
rum? f. 159^1.381, §. 2 .Solvuntur argumenta.£2 6 2 .n.6i^,
Quxil. V; Urriiro Deus metaphyfici §. 3. Bfcve compendium omnium , qu?s
conne^atur cum pofsibiUtate rerum? dicla funt in hac quajftionc. f. 25o.
C i6’t. n.387^1; n.628.
'Quirt. VI, ^ lid dicendum de connexio- Qua;ft. VI. Urrum decretum cxcrinfeci:
ne Deo eam impofsibiiitate impofii- prardcierminans fit compatibile cum
biUum ?f.i72.n.4i3. ' libertate crcata? f.268. n.(534*
Qua:ft. VII. Qoid (it fiituritioiti <;ommu- §. I. Impugnatu^ phy fica praidererrriiv
ni? f.175. n.420. natio extrinfcca Scotiftarum. f. 270.
Qiiaft.VlII. Qi«e fit forma prajfens conf- n.<538.
tituensfuiuritioTiem? f.182. n.^38. §. 2. Solvuntur argumenta Scotiftarum
Propottitur Scoti, & noftia conclufio, pro extrinfeca prardcteroiinationc mi-
f . i 85. n.448. irantium. f*273. n.645.
Qua:ft. IX. Qua: fit cauf*a , & radix futu- Quteft. VII. An pracdeterminario extrin-
fitionis rerum? f.19 1. n.4di. feca, quam tuetur llluft. Palanco , fit
■§'. I. Impugnantur fentenria Thomifta- cqmpatibilis cum libertate creata ?
rum.f.ipz. n.463. f,28o. n.6 52
t .
§, 2. Impugnatur fentetitia Jcfuitarura. Qnjeft. VIII. Utriim principium confti-
£194.0.467. tuens pojfc y & identicc pradevcrmi-
Qu cft. X. Quotuplex fit futuritio,& qui­ nans la;dar libertarcm contingenti*
bus conveniat rebus? f.zoi. n 485. ad adtum? f.28<5. n.678.
Qu*ft. XI. An fcicntia Dei fit caufa re­ Proponiuitur, & folvuntur argumenta.
rum? f! 206. n,49<5i f. 293.,n.69y.
iQuaift, Xp. An voluntas Dei efficax fit IX. An phyfica prxdetermit!atto
immediatum principium , quo OclJs fit contra e(i'cntiani , & naturam vo-
tes ad extra phylicc producit? £.216. hintaris crcatx? f.295. n,700.
n.517. & Ji8 . Ubiplenifsitna explica­ Qua;ft. X. An Deus cognulcat futura
tio fcicntiae in D eo, ut Creatore , re­ contingentia libera in dccreto pra:pa-
creatote, & ibi vuiliisima. rativo Omnipotentia;, applicatx per
Quxft. XtU. Q^iid fit rerum piaefcieiuia, decretum indifforeris? f.30i. n.71^.
& quomodo fit comp^tibilis cum tc- ,§. I Proponitur conclufio , & probaiur.
rum contingentia notUa libcrtaic? tbl.302. n.715.
• f. 22 i.n . 527. ,§. 2. SolV untur argumenta Do<3 oris Pra­
do, f. 308. 11.739.
§, ■3. Impugnantur variimodii dif^urrea-
di circa dccreium inditFercns.
n. 73‘5-
§.
§. 4> fmpugnatur fententiaThomiftarum §. 2. Quid fit dctenriinatip Dei, crea-*
?it’c i prKparar'n’um detrcnim Divinx turaj. f.389. n .pjr.
f-3ao. 0,755. §. 3. Declaraiur pioprief:\s inter luriuf-
§. 5. Propomrur , & explicatur elTeriria que voluntatis dctcri«ioaiionci;i.
djicrcri pc^parativi Omciporcniia:, ; f.391. n.925.
proqt aittuiet ad adlum piimu.n. f.324. '§.4. Pofsibilitas decreti romltantis fta*^
bilitur. f.3P4. n.p35.
§. 4 . .Explicatur elTenria decrcti praepa- §. 5. Decretum comitans eft Jtixta mcn-i
rativi proiit;^d actum priinum atiinet. rentem Scoti. f;4oo. n.p50. '
f.3i5..n.y6g^ • §. <5. Decretum comniitans eft prjepafa-
§•7. Explicans qnalis fit Divina: Omni­ tivum Divina Omnipoteniise piout
potent!* prxoarario pro aliis cfFedi- attinet ad actum fecundum juxta Sco­
biis. • ti nkntcm. f.403. n.958.
Qndeft.Xl-pffiiin di'terminativumScien- §. 7. De tacto datur tale decretum co­
TUB D<ii habeatur , pofito mitans circa aftus noftcos liberos',
.rfecreto coFl.itivo aiuilii effkacis , fi- qu<!d eft prceparativum Omnipoten­
mul'cum prxpararivo Divinte Omni- tis , & attinens ad aCtum fecundum.
..potait.jir f.338. n.ypg. f.404. n-95p.
IiiCidens, P'copon'uur , & impugnatur §. 8. Solvuntur argumenta adverfario-
fentcntia cujufda li Compluteniis N o rum. f,4c8. n.970.
bilifsiini. f.345. n.817. §. Ultimus. Reliqua argumenta folvuoi
Q jxii. XlL An Scientia Midia (it ratio tur. f.414. n.<?83.
c )g'K>fccndi futuca contingentia no­ Qi_'{cft. XLV. Quodnam fit decretum d®
bis libera? f.35'^. n.838. concurfu Dei ad materiale peccati,
§. I . D jus c''g!-iofctt futura contingen­ & de pracfcientia illius? ^417, n.p^p.
tia condirionata nobislibcia in decre­ §. I. Darur in Deo pofitivom decrccum
to ful'ijective abP-^lurn , & objective concurrendi ad materiale peccati,
- condicionaco. f.355, n.842 f.yiy.n .p jii.
$. 2i Dlrccle iinpugiutuc Scicntia Me- §. 2. Repugnat decretum''anrecedens ad
d;a.'f.357. n.845. materiali peccati. f.42i.n.9p7.
§. 3. Futmitio contingens conditionata, §. 3. Decretum in Dee?'concurrendi'ad
& libera non provenit a decreto fu­ materiale peccati, ell'ex propria elec’
turo. ^,351. n.854. t'one , & determinatione Dei. f.427.
§ .4 . Facii.riiio contingens non provenit n .10 15.
a Scieatia Media, r.363. n.859. §, 4. Decretiitr» Divinum circa niatcriala
§. 5. I npugnantur alii modi defendendi peccati non eft furmalitet concorai-
cognitionem Divinam de futuris con­ tans. f.428. n .ioip .
tingentibus pro priori ad decretum Solvuntur argumenta, f.430. ri.1023.
Divinum, f.365. n.864.
Tale determinativuin non eft infinitas DISPUTATIO SEPTIMA.
intelleiaus. f.365. n.865.
Nec voluntas creata cum aliis coreiprin- D E D E O IN l i n e a VOLITIVA,
cipiis ert determinativum Scieotiae
Dei. f,3<J<5. n.867. QLia:ft. I, An fit , quid fit , & qtiotupli-
■Veritas detaininata futurorum non efl: citer fignificetur Divina Voluntas?
determinativom Sdentix Dei. f.367. f.431. n.1026.
n.86p. Quantum ad.quid. f.434. n.1033.
§. 6. Solvuntur argumenta, f.369. n.872. Quantum ad multiplicem fignifii ationcin
§. 7. Reliqua proponuntur, & folviintur Divjna* voluntatis, f.43.5. n.1035.
argumenta. f.375.n.88j. Qnxfi:. II. An Deus velit omnes Uomincs
§. 8. Aliqua corollaria , qux ex didis fulvos fieri voluntate beneplaciti i
feqiiuntur. f.3i8 , n.85>3* f. 437. n . i 039.
Qu^rt.XIlI. An fit , quid Iu decretum Dubium incidens. An , ut noftra volun­
comitans, & dato, quod detur , an fic tas fit reda , teneamur iilam confoir*»
medium in quo Deus prazfciac futu­ mare cum voluntate Divina? f.440.
ra conditionata nobis Ubera? f.383. n.1047.
n.903, Qoxft. ill. Quodnam fit objcftum vch
§. K. Radices, & capitalia fundamenta luntatis Divina:? f.4411. n.1049.
decreti comitantia ptoponcns. f.384. IV. An Deus amet creaturas poC-
ti.po6. Ubilcs? f.4 4 2.11.1052.
■Quxft.V. Utrum prajdi^us amof erga Quantum ad fubftantiam Prxdeftinati.
pofsibilia fit Iibcc , an neceflarius? f.482. n . i i j j . ^
f.444. n.1058; Quantum ad permifsioneffl peccati.
S.ltKtdens 1. Dc adifaus,& afFedibus t.483. n .1157.
Divina voluntatis. De amore ecga Quantum ad bona naturalii ,■ & rtiila.'-
ipfum , &creat.i. f.445.n,io62. pcenx. f.484. n .1159. " , . ' '
De O dlo, dc Iia , dc Mifericordia , 8i Signa prjcdeftinationi.'. r.titfol
juftitia. f.448. Aliud corollarium. An riumerusekftp-
$. '2. Agcns de Potentia Del. f, 449. torum fit majorVwinbr vaut aqualis
11,10 71. numero reproborum ? n.i 16 1." ' '

DISPUTATIO OCTAVA. DISPUTATIO DECIMA;

DE DEO IN L I N E A PRO^ DE DEO IN L I N E A '


videntiali, reprobativk
t

Quacft.L An f i t , quid fit, & ad quae fe Quaeft. I. An reprobatio pofiriva impio­


extendat Divina Providentia ? f.450. rum fit ante illorum pracvifa demerita?
n.1072. f.485. n.11^4. .
Refolvitur quaeftio quantum ad quid ? Solvuntur objcftiones. 490. n .117 2 .
f.451. n.1074. Corollaria, qua; ex didis inferuntur.
Dubiuni incidens L Qnid >tenendum de Corollarium I. Agcns de caufis repro­
inipeiio Monaftico in Deo? f . 453. bationis poli tiva:. f.494.n .n 82.
n.1078. Corollarium II. De effectibus reproba­
Solvuntur argumenta* £4 54 .0 .10 8 1. tionis. f,49<$.n.ii86.
Dubium incidens II. Quotiiplex fit Dt-*. De libro Vitae , & Mortis, n.i 187.
vina Providentia? f.45^. n.1083. Signa reprobationis, f.497. n.i 189.
Refolvitur quaeftio. Quantum ad ilta> Dc difcretione confcntientis a dillen*^
ad^ux fe extendit Divina Ptovideui tienti. n.i 190.
tia ? n. 1084.
DISPUTATIO ULTIMA.
DISPUIATIO NONA.
p E A L T I S S I M O S A N T IS S IM E
D E DEO I N L I N E A P R ^ -i Trinitatis Myjierio,
defiinativa^
Quaift.I. Quibus fundamentis catholici
I. Quid fit Prxdcftinatio, &quae probetur hoc altifsimum Myfterium?
de ilia tamquam cerca tenenda Turn? f.502. n .i200.
f.45p. n.1099. §. I. Referuntur errores Haereticorum.
§. I . Refolvens quacftionem quantum ad . n .i2 0 i.
quid. f.4 6 o .n .iio i. §. 2. Catholica conclufio proponitur
Dubium incidens. Qualis fit ifta Divi­ conrra prodictos errores, & infinuan-
na Scientia oftenCva,& regulativa? tur fundamenta Sacrx Scriptura: cum
f.4^2« n .ii II. Sand. Patrum authoiitate. f. 503.
Refolvitur qua;ftio, quantum ad quid n.1203,
certum tenendum fir. f.4 6 5 .n .iii4 . §. 3. OOenditur amplius Patrem,Filium,
Quceft. II. An detur caufa prxdeftinatio­ & Spiritum S. elle petfonas Divinas.
nis : an veto fit mere gratuita, & fine f.504. n.i 205.
caufa ex parte praeddVmati, an veto §. 4. Solvuntur argumenta Hjcreticorum
ex meritis praevilis? f,/^,66. n.i 1 17. contra dirtindionem Perfonatum.
NoLlra conclufio proponitur proba­ f.505:, n.i207.
tur, f.470. n.112 7 . < § ,5 . Agcns de illo principio:
Satisfit objectionibus. f,475. n.i 1 38, eade>'i uni tertio &c. f.508. n .i213.
Quxft.IlI. Utriim Chtilius D. noftram §. 6. A^ens de nominibus Divinarum
prxdeftinationem meruerit ? f. 47$». Perfonarum. f.509. n.12 7.
n, 1 1:49. §. 7. Agcns de circumincisione , & mif-
[Varia corollaria de effedibus Pradefti- fione Divinarum Pciionatum, f . j i i ,
nationis, f.481. n .115 1. n-I222.
Quanriim ad auxilium Divine Gratia;, .§. De fignificatione, & ratione perfona:
ia Deo. f.513. n.i 226.
Qux^* A,n fint: quid fint; & quot $. Appendix. Dobia quasdam refolvenss
lint Divinatum Perfonarmn procef- f.560. n.1355.
fiones? £514.11.1228 . Quxll. VIII. Utrum relationes Divinat
Corollaria qiixdani, quae ex diilis ConC* in (uo prxcifivo , & formali conceptu
tain, f.jio . confideratae , dicaoc perfeiliouem ?
Qitjcft. III. Qiiscnam fint principia Divi­ f.562. n .136 1.
narum procefsioiumi?f.jzi. n.i24T. Solvur.tur argumenta, f.^66. n. 137^.1,
Qoxft. IV. An procel'siones Divina; fint Qu®ft, IX. Urrum in hypofhcfi impo/si-J
adus DIvini elTentiales ? f.526. n. bilt, quod Spiritus S. non procedat a
1258. Filio, diftingueretur realiter peribna-
Dubium appendix. De termino fbrmali litec abillo ? f.570. n.1380.
Divinarum ptocefsionum. f. j2^ .n . Solvuntur argumenta, f.576. n.1394.
1267. Qij«ft.X. Utrum Pater, & Filius (pirent
Quacft. V. CJuo pafto relatiories diftin Spiritum S. in quantum unum princi­
giiaiitur inter f« , & a DiyinaEffentia? pium , vcl in quantum aiiquomodo:
f.530. n .1271. diftinfti? f.516. n.1402.
Solvuiitur argumenta. n.1287. Dubia incidentia, f.580. n.1046.
Dubia incidentia. Dubium I. An in Di­ Dubium II. f.581. n.1409.
vinis fint tres fubfiitentiae? f.538. n. Quacft. XI. Uiriim, & quomodo proceC-
. . . . fio Spiritas S. fit libera? f.582.n.i4i i .
Dubium II. An dentur in Divinis tres QiisEft- XII. Cur procefsio Spiritus S.
cxiftentiac relativa;? f*539* n.i2j»5. non fit generatio, nec Spiritus S. Fi-.
Quxft. VI. An SS. Tciniiatis Myfteriunti lius? f.58 5.n .i4i7.
poi'sit ratione natucali demonllrari^ Quarft. ultima. Uttum Verbum, & Spi-»
t.y^o. n.1248. ritus S. procedant ex cognitione, &
Solvuntur atgumenta. f.549.n.i324. amore creaturarum ? f-587.n.i424.
Qiixft. VII. An aliquo abl'oluto, an rela­ §> Ultimus. De modo loquendi in hq<;
tivo Divin® action» conftituantuc I Sacratifsimo Trinitatis Myfteri9!^
f.55 j. n.1340. £.588.0.1418,
DISPUTATIO PRIMA
DE DEO OPTIMO MAXlMO

I N LINEA E S S E N T I A L L
E T Q U iD D IT A T lV A C O N S tD E R A m

IN N O S T R O TOMO
K O V I T E R R E C U S O T O T U M IM PEN O tM .O S L A B O R E M ,
agendo dc Deo O . Mi uc Fine , 6c Ofnega omnis (ubftAatiaf intellec-
cu a lis, nunc in hoc fccimdo a d u m agemus de ipfo D eo , ut Alpha,
& P i t m o Incrcato Principio c u n ^ r cfcacura:, qua: in Coelo,
in T e r ra , & fubtus terracn habicae. .
Ideo Ik ‘
QJU^STIO PRJMA. de folum hic Vertitur in iltrutfi \ ari fit
demonitrabile Deum exiftcre. Pro cu-^
'A N E X N A T V R a t I B US S i t jus ciara refoUuione pra: oculis haben*
, dcmonfirahilt, ex\ften\ dumeftynon procederenoftiarn quacftio*
nem dcicognitione Dei fub ratione fil^
vppONttuR tam* propria ex propriis defumpta : nam hui
, quam certum, ad jufmodi Gognirio implicat cx puris natu-i
intclli^entia hii- talibus haberi* Hoc conitat cx Difpctta*
. jus, pciinjB tion. Prooemiali noftri i. tomi/Et ratio#
tionis, Dciim O. ibi longe videnda, & hic leviter tatta>
M. Oiuiio in Ef* eft. I. Quia omnino neceflaria homi»
. ., fentla, & in Pec-^ jii viatori doctlina fupernaturalis, do*
ibnis^tioum exiftert. H®c.enim veritas •cens, qux lunt Dei propria* 3. Qiiia om*^
fonat CUthedris, ^ nis noftra cognitio elt per fpecies creatu*
in fbggeftis ton^^ timquam Catholi­ rarum, & nulla ex his poreft ducere in
cum pijgmji. VCriim enim vero,quamvis cognitionem diftinclam , & quiddirati-
Jradifta y<*itas fit de fide certa ; manet vam Divin.x Eflentiae, ut haec 5<^uia in
{ocus dUbitittlo^ circa qiixrtionem
Anfit.|fed <Jiica dcmoni\rationem e|ws;
nulla eft fim=!itudo Dei, quoad ejus in*
finitam, & fingubrem exiftentiam in Tri­
an fciUcetypoffiit’cxpui'is naturalibU',roio bus Perlbnis. 3. Quia circaPrimam-Subf-
Uimine naturali,& per vias PWilof. difcnr- tantiam ,& proprietates eju s, & maxi­
lendo, haberi notitifi evidens dc exi(ten- mi primam , quae eft, ejfe Tribus conmu*
tia Dei yiiiusinEfientiij i modo pta;fcin- errarunt Philofophi ,& circa
dendo a Perlonarum Diyinarum Trinita­ ultimum finem dubii haferunit ut ele­
te r quia ad lioc adeft major , & fpceialis ganter docet SiibtilUsimus Magifter,& ad
difficultas,in propria fede foivenda» Un- longum el\ pofita ejus do^ipa in prxcr*
rotnM, A 'ta-
^ ' D ifpiitatio P r i m a
tata DifpLuaticnc. Ex cjuibus omnibus no Auguftino , per hicc Si poteris
concluditur, quod Deus , nec quid Jity Jine iiiis y qua participative bonafm tp erf-
nccquod.// , prout in fc cxirtit, potdft, pitereipfum B6num,cujus participatione
€x naturalibus cognot'ci lub ratione fibi funt bona , perpextris Deum. Similiter,
propria , diftinita , & quidditativa. Prac- Deus veritas eft. Cum dicitur veritAs^ma-
didta namque ratio , & quidditativa cog- r.e , J i potes , in intelleSiione veritatis
nitio foUmi habetur iib intclleftu , ha- Jiivtelligasveritatemnonfoium in cotnmu-^
bcnte Deum fibi praifcntem (lib ratione ni, fed per Ejfentiam , jam habes conceptum
fibi propria , ex propriis delumpta ; & He Dei ex communibus , & tcanlcendcnt^-
'haberi ex purls naturalibus, omnino re- libus rationibus defumptum. • Quamvis
pugnat. Tum ex parte iatcllcAusj quia enim Deus fit jndefinibilis, ineftabilis
talis modus cognolcendi Beum , luperat incomprehenfibilVs , ut eft in fe , & quo-
nituralcm vim cujufcumque inteUedus; modo videtui: a 'Beatis f tamcn lumitte
habitat enim luccrn inaccclsibilein. Tiim , naturali , & per Philofophicas dilcipli-
ex parte objefti 5qiaia Deus elt objectum nas concipitur, & nofcituc, quid dicitur
voluntcr’ium, qui ii vult, videtur, fi non per hoc nomen Dens, fecundum quod
vult vnoh vidctur'i ut fltianit didum ctim littera cantat : 'Quia'omnes Eatrn>i Cingha
I5iv-. Araljtofio.Uhdc fblum’pcocedit du- • focios cttfn ■auris eorum/onm ^/e,Ded^>
bium de'Deo j ptout a nobis viatoribus tetigerit movet ad cogit.wdtm excellentifsi^
concipitur fub'aliqua rationd modali/vel’ mam quandam , immortalefnque naturami
attributali abfoluta ab omni rcfpeftu, ait Magn. Parens Auguft, quibus fiip-
vcl refpettiva ad creaturas. pofitis.
1. P;o cujus inteiligentia notandum 3. In prjcfenti queritur: an fit natu­
eft , quod nos pto hoc ftatu per viam in­ raliter demonftrabilis exiftentia Dei ? Vel
ventionis , & inveftigationis procedendo, quod idem eft} an fit evidenter nofcibile,
Deum mente Concipere poflutrius , & ad Deum exiftere fub ratione aliqua, fibi
aliquos ejus conceptus pervenire , qui propria , licet ex communibus defumpta,
non conveniant creatura:; tales funt con­ five fit talis ratio abfoluia , ut ratio en^
ceptus omnium pcpfedionum firapliciter tis imparticipati , fimpliciter Summi, nd-
in fummo, ut latio entis infiniti, necefse cefse efte habentis, five fit talis ratio fibi
ejfe , a f e y ( ^ itnparticipati & alii fimi- propria relativa, ut ratio primi efficien­
les , qui per abftradionem a creaturis tis fimplicitcr incaufabilis >a»it ratio' ul­
appropiantur ipfi D eo; & lie Deus conci­ timi finis fimplicitcr infinibilisAliunde
pitur quali confuse, ficut cognito ani­ cum demonftratio jlia fit a priori , alia fic
mali , homo concipitur, & intelligitur apofteriorij& ulirademonftraiio aptio­
conceptu confufo , & cognito eftec^u, ri alia fit propter quid potifsima:c6 quod
caufa confiise cognofcitur. Itaque con­ medium illius fit definitio quidditativa
cipiendo ens fecundum fe , & verum fe­ fubjefti, vel faltim ultima pars definitio­
cundum fe , intellectus cognofcit Deum, nis illius, fi dcfinibilc eft ; de dcmonftra-
conceptu, & cognitione confufa , & ita tione tam a priori, quam a pofteriori,
procedit Scotus in i. dift. 3, qua;ft. 2. potcft procedere noftra controverfia: an
cum Auguft. ^.de Trinitat, dicente ; Bo- nimiriim Deum exiftere fit demonftrabi-
num hoc , Lonum iilud, tolle hocy iolle illud: le demonftratione potifsima a priori, vel
(;hoc eft, tolle illa, qux contrahunt ra­ foliuTi demonftratione a pofteriori, quam
tionem boni,ad creaturas) 0 ' vide bo­ ab eftcdu vocant, eo quod efft.ctu cog­
num yjipotes , (5“ ita Deum videbis: id eft, nito, ducitur inrelleftus ad cognitionem
in tali conceptu communi naturaliter caufx \ Unde cum non modica iit contro-
concipitur a nobis Deus, non fub raiio- verfia inter Philofophos, & Theologos
nc fibi propria , & ut eft ha:c cilcnriaj fed circa diftinftionem verfantem intev de-
in his conceptibus emis , v e ri, C?” boni-, monftrationem a priori, propter quid, &
intclligendo ifta tranfcendentia in fua in- potifsimam. Affirmantibus aliquibus de»
4 ifferentia. Et exinde fic ultra proceden­ monftrationem potifsimam efte proptet
d o , & concipiendo tale tranfcendens, quid, non vero omnem demonftratio-
4ns , verum , bonum, unum , fub ratione nem propter quid, efll- potifsimam. Per
•alicujus fpecialioris perfedlionis, ut Pri~ oppofitum tenentibus aliis, omnem de-
■ mum , ■& infinitum ^ns , frimu^n Effi- monftrationem propter quid, folum, Ea-
ciens, Ultimus Pinis, Summum Bonum, bere diftindioncm a demonllrationc po­
Verum psr Ejfentia,my jam Uc habetuc tifsima , quia quamvis una, & alia faciant
.conceptus Proprius de D eo, qui nulli certitudinem, & evidentiam in intellec­
•alii cpnvenit. Hoc ipfutn docetur a M«ig- tu , atquc una , & alia affumat pro me­
dio
De O co ia
Hio rationem quidlditativam fubjcfti? vel clinatus lhte!ie£tus naturaliter. Probatiff
quidditativam, fi fubjeftum non jani minor: Nos pro hoc ftatu certo, &
«fl diffinibile ( talecit Deus ) attamco per cvidentct cognofciinus dcmonftratione a
demonftcationcm potifsimam caufatur pofteriori, Deum efle Ens imparticipa-'
aiaj or evidentia in inteilccluv H«c om­ tum, nempe ens excludens dependeo-;
nia infinuarefuffidat , pro quarum plena tiam ab alio qtlbeum<5ue principio: fed
notitia videatur nofter Maftrius difp.4i beura efle ens impartieipatum , eft me­
Metapliyf. & Subtili, Magift. in 3.dift.i4i. dium a priori probans dxittenciam entis
<juxft. 2. & in 4. dift. iiv qnxft. 3. & pecefl*ari6 exiftentis: erg. vera eft minori
^^odlibet. 14. Ex quibus locis citatis probatur major brcvifsime ex communi
^onftat, qu6d faltim ad demonlhationem Tententia, docente, quod ex creaturis
I>ropter quid fimplicitcr talem, & potif- evidcttter dcmonftcatut, Deum effe, feu
iimam necelfario requiritur conceptus dari unum ens improduchim, & ab alio
perfefttis quidditativus fubjecl:i, aut qua­ incaufabile , a quo omnia pen.denr, &
il definitivus rubjechi, fi tale liibjcdum producuntur» Minor fuadetur cum Scow
con ell definibile, ut vel fic poftit de- to ex Quodlib. 1. per haec verba; quod
tnonftrari aliquod praedicatura. Hoc enitn habet elVe, fcu exiftere independenter ab
txigitur neceffario ex perfectione de- alio j vel a fe ; habet confervationem fui
monrtrationis potifsimaS, quai cum om­ eife, feu exiftere a fe , & independentei;
nium petfedifsima fit , parere debet iil ab alio j fed illud ^quod habet fuum efle*
demonftcante perfeiiiiisimam cognitio­ vei iuam confervationem indcpendenrec,
nem , & quie omnino quietct intcllecium, ab alio, cum non habeat, a quo pofsic
& ipfum perfeftfe fcientem conftituat; ita anichilati^ neceflafio exiftit, vei habet
Ut de tali re nori contingat qua;rerc,/?r</^- nccefsitacem efiendi: ergi id ^ quod eft
„ ter quid l Non c(t pofsibilis ( ait Subtilis ens impartieipatum lieceflario exiftit;&
Pt Magift. Qiiod. y . ) Goordinatio fcienti® ccnfequenter ratio entis imparticipati eft:
'j, intelledui , nifi habenti conceptum medium a priori probans ens neceflario
j, de (iibje^to > virtualiter & cvidentct exillens. Ex quo patec, quod efficaci dif-
f, includeme totam coordinationem ve* Gurfu ex ratione emis imparticipavi, tam­
ricatum ordinatarum in Primum Prin* quam a priori demonftratur exiftentia en­
j,cipium , & perfe(^iirsimum , & maximi tis neceflario cxiftentiSi i; <^ia necefsi-
9, demonftrativum , quod unic^ eft defi* tas edendi eft. modus entis imparticipati
nirio, vel quafi definitio eflencialis fut> exScotoQuodJLber. citai. 3* C^ia prius
f, jecti. H is fappofitis. eftelTc >quam neeeirario efte, & prius eft
■ 4. Sit nodra i. conclufio : Exijlentia efl'e ens impartieipatum , quam efle ens
D e l, prout d nobis cfi mturaliter concepti- neceflarium. Unde ex raticne entis ixn-»
hilispro hocfi atu, eji clsmonfirabilis a prio^ participati concluditur ncccfsitas
r i , & propter quid ^faltim dernojirattone lendi, tamquam per prius, & per ra-«.
propter quii late fumpta. Ita nofter Sa» tionem a priori*
pientif. Complutenfis Sendin , contra 5. Ut perteft^ mteiligatiit vis noftr»
Theodorum Smifing. , nobileai Scotif- rationis, praj ocuLs habendum eft; quod
tam. Probatur: Deus pro hoc ftatu con­ in Divinis eft ordo prioris , & pofterions
cipitur a nobis fiib ratione entis nccefla- inter attributa, & modos intiinfecosi Ett
iio exirtentis i atqui talis exiftentia poteft tamen non leve difsidium , an talis ordo
a nobis demoniltari a priori; erg. pariter fit caufx > & eftectus, an fit foliim ordo
Deum exifterc, fub aliquo faltim con­ efteftuum ab caclcm cauia procedcntium?
ceptu ,quo a nobis concipitur pro hoc Primum propugnat nofter Compiutcniis
Hatu. Confequentia patet: quia idem eft &ndinnum. 35. tracl. i . & Ulmus* Gu->
demonihari a piiori, Deum exiftere,qt.ia- doy tonii i.d'ilput4 i. num* 134 . Secun­
tcnijsanobis ipfe Deus ert conceptibilis dum propugnant , nofter Maftrius difputt
fro 'h o c ftatu, ac demonftvari a priori 3^ Logici & 4i MetaphyH Nofter GafpaC
cxiftentiam illius modi, vel attributi, Tub de laFuente in Logica , & ex RRi Qui-»
^uo illum concipimus pro hoc llatu. ro g a: qui omnes tenent, inter pafsiones
jor videtur clara: quia ifta duo conjungi ordinatas non efle ordinem cau fi ad
ins y & junm um , non habet repugnan­ effed)^us,led foliim efle ordinem effe^uum
tiam : coTifequenterque ifta ratio, ens ab eadem caufa. Fundamentum horum
fimmum impartieipatum , & impartitum eft : quia una pafsio, proprietas* vcl ^Utti•^
jion eft in fe falfa, nec ejus partes repug­ butum non eft immediata radix altediis,;
nantiam includunt: irtimd in cognitio­ fed omnia ifta aque primo, & immedia-:
nem Ends fummi ^ & imi]participati «lUon puilui^i:ab cltenria mecaphyfica, &
4' D ifpiitatlo P ri m a
Ipedficarc!. Nobis vcr6 vidctur,qu6d traomne genus) fed.nulU ex viatoribut
unum attributum, Cci\ pafsio poteft elTc per viam inveftigationis procedcnti, eft
Kicdiuin a priori, & propter quid refpec- pofsibilis haberi conccptus definitivus,
tu pofteriotis , quoties fe habet refpeftu vel quafi definitivus Dei Tub ratione fibi
illius vel ut proprJa,& forxiialis caufa propria; quia in hac confidcratione J>o/^
ir;ctaphyfica , vcllaltem ut caula virtua- fu it tenebras latibulum fuum : ergo de­
lis, vel ut fundamentum proximum , & nionftratione a priori’, & propter quid
ratio formalis illius» Ratio eft afsignata potifsima non poteft demonftrati exiftcn-
ab Scoco in Quodlibet.y. & eft ha:c; Qua^ tiaDei pro hoc ftatu. Major conftat ex
Us efi ordo reitiis inttr aliqua dijiinfia tea- Scoto C^iodlib. 7. docente, quod ad de­
liter, talis eft ordo conceptibilitatis inter monftrationem potifsimam requivitUf
eadem qualitercumque diftinBa ineffeeog^ conceptus quidditativus fubjeai:hicenim
nofcihilt. Hac ratione propugnat, Om­ conceptus de Deo foltjm virtualiter, &
nipotentiam eflc quid, verum demonftra** evidenter includit veritates ordinatas da
bile de Deo per voluntatem, aut intcllec- D e o ) & totam illarum coordinationem:
tum Divinum , tamquam per medium primas > per quam demonftratur fecundaj
propter quid j fed certum eft in viaScoti, fecundx , per quam demonftratur tertia,
vel faltbii probabilius, quod voluntas & fic de omnibus totius illius coordina-
Divina refpeftu Omnipotentia: non eft tionis } ita ut omnes finaliter reducantur
caufa propria, & formalis metaphyficfe ad rationeim definitivam , vcl quafi defi­
eftediva, fed foliim fe habcc, ut virtua- nitivam fubjedi, vcl faltim ad rationeni
lis caufa, vel ut fundamentum Omnipo­ difFerentialem fpecificam illius , in qua,
tentiae: erg. detur ,vel non detur ordo tamquam in principio , habet ftatum in*»
caul^, & effctlus verus, & metaphyfi- tellcdus demonftrantis.
cus, vcl folum fundamentaliter conccp- 7. Sit 3. conclufio; Exifientia Dei efi
tibiliter talisjvcrum femper erit,qu6d ex naturalibus dtmonfirahilis d pofieriorK
unum attributum, prius refpedu pofte- Hxc conclufio eft contra Atheiftas ner
rioris, poteft effe ratio a priori , & prop­ gantes, & forte contra Tairtaros dubitan-i
ter quid demonftrans pofterius. Ab hac tes. Communiter defenditur affirmativa
do£krina excipitur prima ratio attributa- a fere omnibus Theologis contra aliquos,;
lis , feu modalis, fub quaDeus eft a no­ qui quamvis propugnent certifsimara
bis conceptibilis. Ratio : Nam ad de- cognitionem ex naturalibus polfe haberi
monftrandum de fubjefto primum attri­ de Deo 5ita ut in utente ratione , non fit
butum a priori, fimiliter pafsionem , vel dabilis invincibilis ignorantia de Deo,
modum , requiritur in demonftrante con­ vel ut prima omnium caufa, vel ut om­
ceptus definitivus diftindus, & clarus nium ultimus finis, vcl tandem fub rar
quidditatis fubjefti; quia fola hxc eft a tione fuprcmi Numinis, negant tamen
qua dimanat prima pafsio, & fi clTentia quod talis certifsima cognitio de exiften-
non eflethujus ratio a priori demonftran- tia D e i, fit dcmonftrata > & evidenter
d i , jam non eflet prima pafsio. Jam fic: probata. Igitur ccntra Gentiles Philolb-
fednulli viatori eft naturaliter pofibilis phos fic demonftratur exiftentia Dei. Ju ­
conceptus definitivus , & diftinctus Dei re merito appellatur evidens notitia illa,
fub ratione fibi propria , ut conftat a quK acquiritur per evidentem difcutfum
num. I. eig.de prima pafsione, vel ra­ naturalem: fed ex creaturis per difcur-
tione prima attributali non eft dabile me­ fum naturalem, tamquam ab cfFe&ibus
dium a priori , ipfam evidenter often- ad caufam , concluditur exiftentia Dei:
dens. erg. a pofteriori, vel ab effe£tibus eft ac-
6. Sit 2. conclufio: Demonjlratione d quifstbilis ex naturalibus evidens notitia
fi'io ri, & propter quid ( quam potifsimam de exiftentia Dei parta per demonflxa-*
vocant )non efi demonjirahilis exifientia tionem naturalem: Probatur minor i . ejc
Dei pro hoc Jiatu ex naturalibu;. Ratio authorxtate S. Scripturae, & PP. Nam Sa­
bvevifsime proponitur : Nam ad talem pient. 13 . d icitur:i magnitudine fpeciei^
demonftrationem requiritur , tamquam & creatura cognofcibiliter poterit Creator
medium, conceptus definitivus, aut qua- omnium videri: & A£kor. 14,. nonfine ttf-i
fi definitivus Deitatis, (ub ejus ratione timonio femetipfum reliquit ^benefaciensjde
cflTcntiali, atque fpeciali: nani medium Ccelo dans pluvias: & ad Rom .i. quod no-,
in demonftratione a priori potifsima eft tum efl Dei manifeftum eft illis ( Philolb-
definitio effeatialis fubjedi, fi hoc.eft dc- phis)D«^«J enim illis manifeftavit; fcili-
finibile , vel quafi definitio illius, fi de- cet per lumen naturale, & mediante dif.
finibile non eft “;(fic eft Deus :quia cx- curfu ex creatura, propterca ait Scriptu-
D e D f o In efTcticUH.
iMViJlbilia ejui a trtdtm'4 m undi(ib f e , & hdc eft contra primum principiuni,
honaine, exponunt P P .) irittlUB» tonfpf^ quo lumine naturaj cognofcitur,neminem
tiuntur ffempitema qttoqat tjus virtm , O" polle fc ipfiim ploducere;vel ab alio? & f]
Jyivinitas j ita ut Jiant inexcufabiles. Da- ab alio ? Dc hoc fit eadem qua^rtio, vel
tnafcctiv de Fide Orthodoxa: «of/fw Dei a fe fiiit produdum,velabaliof Et.de iftc
i natura eft infita: Gregorius in Euangel. alio , iterum redibit quxftio, & fic fur-
omnis creatura nomine inttlUgitur bomoy sum afccndendo', abjiemus in infinitumj
quia omnis creatur* aliquid babet botno* fed repugnat procefTus in infinitum fur-
^ g i f t . Scntentiacum : homo invifibilt^ sum afccndendo , ut tenet fecundumj
T>ei intelleBu mentis eonfpicere potuit, vel principium: erg. fiftendum eft ih aliquo
ttiam confpexit per est, quxfa^a fu n t :: a primo improdufto, quod fit primuni efii-
duobus enimjubatur ^fiilieet a natura^ qua ciens, & omniurrt caufa >quo nomine in-»
fationalis eraty 0 “ ab operibus d Deofa^iSy tclligimus Deum noftrum ;ergi ex prin­
v t manifefiaretur homini -veritasy. Idcoquci cipiis evidentibus concluditur cxiftentia
Apoftolus dicit: quia Dius revelavit itlis^ D ei, fub conceptu primi {efficientis. Vi­
Scilicet, dum fecit opera, in quibus Ar­ deatur in noftro i. Tom. Difput. 3. foU
tificis relucet /udicium. Div^ Bonaventi 49. num. i60i ratio probans, unicam na­
in I. dift. ^<.quia relucetcaufa in effe£iuy& taram »& optimatti fubftantiam, cui con­
fapientia Artificis manifeftatur in opere’. venit triplex primitas >in efficiendo, fi-
erg. omnis creatura operata, & produc- nalizando, & continendo.
ta,ducic in cognitionem fui Artificis. Hoc 9- Explicamur prima principia,In
fit duplici via : una per convenicntiam; quibus nititur noftra demonftratio. x.
<Juia omnis creatura magis ducit irll)eum> Quidquid producitur, ah alio producituri
quam in aliquid aliud , cuiti omnia in ip- quia fi idem produceret fe ipfum, idem
fum , tamquam in finem , tendant , & cflet in potentia, &: in a£hi fecundum
omnia ab aliquo oflendant, fe eHe fae- eandem rationem, fcilicet fecundum eflfe
t a , qui non fit de tiumero faftorum; alio- exiftentide: quia quod producitur , eft iii
^uim feciflet fc ipfum. Unde oftendunt potentia ad elle prius, quam f i t , & quod
ipfum efle primum increatum, & cteato- producit, eft in efle adtuali ptius natura,
tem omnium , & fic primum principium> quam agat j fed implicat, aliquid efle in
& alcimum finem , 6t bonum quod om- potentia, & in adu fecundum 6andem
ftia appettunt» Alia via oftendens Artifi­ rationem: fiquidem aftus, & potentia fe­
cem , eft propter indigentiam : nam cum cundum eandem rationem opponuntur
Deus fit lux fummc ipiritualis,& mens contradidorie, aut privative j & de cck.
tioftra pro hoc fthtu in tam excellenti lu­ dem, & fecundum idem implicat affir­
ce non pofsit fig i»quiale habet ad illanl mationem, & negationem virifiearij alias
tamquam oculus noftuaJ ad jubar folis; verificarentut effe , & non efle 5 priva­
ideo ex creatura cognita»ducitur ad cog­ tionem , & habitura, efle in potentia ad
nitionem Supremi N um inii,& Opificis adum, & efle in actu :ergi evidens eft>
Supremi. Igitur ex SS. PP4 abundantifsi- & naturaliter notum, <\\xoa quidquid pro-^
me eft probata minor illa. Ideo dicebat Auguft. i* de
8. Nunc probatur ratione: Notitia, Triniti capi i . Nulla res ommm efi, qua
quaj habetur de Deo ex cteaturis, ab ip- J f ipfam gignat. Unde omnis creatura
Io effedis, & ex fubordinatione caufa- effentialiter dicit, efle ab alio, initium,
)fum deduda ex ptincipiis lumine natural & inceptionem habere, & habere efl^
notis, eft evidens, & demonftrata noti- dependentia:, tamquam efFedus a caufa,
jiaTtalis eft notitia habita de Deo ex na­ & hoc quamvis ab aeterno foret, quod eft
turalibus i erg* Probati minor: Principia falfum.
naturalia cvidentifsima funt ifta: quid­ 10. Alterum principium, fcilicfetjwo»
quid producitur i ab alio producitur j m or»- pojft in agentibus ^feu producentibus dari
dine producentium non potefi procedi in in^ p*‘og;reJJum in infinitum^. Oftenditur fici
; fedexiis conficitur demonftra- Si in caufisfubordinatis daretur progref-
tio , dans evidentem notitiam de exiften- fus, ita ut ad nullam veniatur primam,
tia Dei. Ratio: Nam evidens eft, effe res independentem , a qUa ceterx pendeant:
in hoc mundo ptodudas , qusc accipiunt crgt tota collectio cautarum eft depen-
cfle poft non effe. Immo efto mundus ab dens, & independens, quae apertam im-
aterno fuiflet conditus , aut etiam Deus plicat contradiftionem. Efli;t dependens;
neceifario ageret ad extra, quxfalfifsima quia nulla eft in tota collectione, quin
funt, femper mundus fUiftet eftedus Dei. fit dependens: ergo tota colleftio eft de-
K u a c iic ; igitut vel pcodu^^a fuerunc 4 pendens j quia quod negatur de omnibus
par-!
D i f o u t a ti o P r i m a
parti-juhribns coi'?£t‘jonis diftributivc, ignem, eft caufa per fc illius: fi efFediini
cthm dc tota colkctioiic uegatur : quia producit per virtutem fibi accidentaliter
coiIeQ:ia non eft aliud prstcr omnes par­ unitam , dicitur caufa per accidens ; fic
tes diltributive. Aliunde ell'et indepen- aqua calida eft per accidens caula calo-;
dens: tjuia neque extra illam coUetiio- ris: quia ut aqua, non liabet virtutem
ncm eft aliqu^i caufa, a qua coUedio de- producendi illum. Unde in his caufis tan­
peodeat, cum ponatiu cfle colledio om­ tum eft comparatio unius ad unum , cau-
nium caulaiuin : deinde , ncque intra fciiicet, ad fuum cau(atum, & fic de-
illam colledioneiu eft aliqua >a qua col- fiiiimitur: caufa ptr fe eft illa , qa<gfscun-
ledlio dependeat adequate j alias pende­ du.m naturam propriam , & non fectmdum
ret totuni ab aliqua fui parte adequate: aliquod accidens , fibi accidentaliter urtitum^
erg. tota ioUcdio dependens . & in- caufat \ caufa. per accidens eji e converfo. In
depcndens. Hie dil'turl’us cxcludit pro- caufis vero eflentialiter, vel accidentally
grefluin in infinitiim in caufis pec fe ', & ter ordinatis , & fubordinatis, eft com-'
in agendo fubotdinatis ,isc concludit fta- paratio duarum caufarum ,<in quantum
tum in aliqua incaufata caufa, qux om­ ab cis eft aliquid caufatum , & eft inter,
nium fit caufa, & ncs Deum appellamus. illas triplex differentia. Prima , quod iiv
Sic impugnatur Atheus, qui, utinfjpien- per fe ordinatis caufa fecunda in quann
ter neget, efle Deum, fatetur proceflum tum caufa, dependet a prima, fecus iit
in infinitum. Denique probatur noftia per accidens, licet in effe , vel in aliqu0
conclufio attentis naturis potentiarum alio dependeat. Secunda, quod in per fe
lubftantia inttllcdualis , quar propen- ordinatis eft caufalitas alterius rationis,
<lunt, & inclinantur m fumme verum, & ordinis: quia fuperior eft perfedior;
fumme bonum , & fumme perfedum. in accidentaliter ordinatis hoc non habCH
Aliunde cum qutECumque liibftantia in- tur. Hjec differentia fcquitur ex primai
tellcdualis apprehendat eflc abfolutc fe­ quia nulla caufa ejufdem rationis pendet
cundum omre tempus, & feniper cfle edentialiter in caufando abalia, habentq
delideret, & nulla iit , qux non appetat eandem effentialem rationem : nam irt
Beatitudinem, & fummum bonum, qucd caufationealicujus fufficit unum efficient
nec habetur , ncc haberi potell; bonis unius rationis. Tertia , quod omnes cau-i
trarifitoriis , quia cura illa non habentur, fa; eflentialiter ordinatae fimiil requirunn
in defiderio funt, & cum habentur in faf' tur ad caul'andum : alias aliqua per fe
tidio 5 experientia magiftra, & SS. doc­ caufalitas deefler eftectui. In accidenta^
trina tcftante : hinc cxpeiimentaliter, & liter ordinatis non fic ; .quia filius ita ge-i
evidenter infertur ex'ficre fummum bo­ nerat, patre mortuo ,'jfit^ut vivo. Unde
num, fatians omnem inclinationem cuoc- in iis non requiritur fimultas earum ia
toe creaturat inteilcdualis, & earum po­ caulando. Ex quo habetur ifta delcriptio
tentiarum. Unde ejus privatione , poten­ caufx per fc eflentialiter fubordinatae: tfh
ti® rationales ellcnt iuroleiabiliter va- qu<e non putcjt ope>'ai'i y quin in i'^fa laufcH
qnx. Videatur i. tom. difput. 5. a num. tione pendeat ab alia altentu rationis jJiA
t^. hxc eadem veritas oftenfa per viam miti cum ipfa ad eff'e6ium coruurrente,
ultimi finis, edenrialiter fibi fiibordinan- 1 2. Ex his iterum patet, quod eft
tisp ni es fines 5 5c rationes, quibus Sub­ impofiibilis infinitas eflentialiter ordina-*
tilis Maeirt. concludit , dari ens infini­ torum in afcendendo. i. Quia tota
tum, primum cfteciivum, primum inde- univerfitascaufatorum eff^ntialiter ordi­
pendens , primum eminens, nec cfFcdi- natorum eft caufata. 2. Quia tota uni-
bi!e , neqae materiabile , vel formabile, verfitas dependentium pendet, & not|
necfinibile. Cujus potifsima ratio litti c ab aliquo illius univetfitatis: erg. caufia-»
•in hoc : quia infinitas fursiim afccndendo litas fimpliciter prima eft fimpliciter ncH
in caulis pec fe , &: cffentialirer fubordi- ceflaria, & exinde fimpliciter neceflaxid,
jiaris , eft fimpliciter impofsibilis, & pri- cxiftens : quia cui repugnat fimplicitec
niitas fimpliciter necelTaiia. elfe ab alio, illud fi poteft eflc,neceflari6
II. Ut hoc pertecte intelligatur, eft :fed primo efficienti repugnat cfle ab
fcie;:dura clV, quod aliud eft loqui de alio : quia fimpliciter primum eft incau-<
caufis per fe , & per accidcns} & aliud de fabile, infinibile , nec materiabile, ne^
circntialitec, velaccidentaliter ordinatis, formabile: nam cujus non eft caufa ex^
nam caufam efle per fe , aut per accidens trinfeca , ejus non eft intrinfeca, quia
attenditur per comparationem ad effec­ caufalitas cauf* intrinfeca neceiTario di­
tum. Si per propriam virtutem illum pro­ cit imperfedionem, quia eft pars cauf^
ducit , eft pei fc 5 fic ignis producejjs t i , & neceffacio eft pofterior caufa
tiin-
Dc Deo !n linea eflcfttiali.
rrinfeo : erg. ftarite evidenter demonf- dium propter quid demonftrandi fecun­
trata exiftentia prinil efficientis, demonP- dam, & proptet quid hujus,erit ratio de-
tratur , ipfum e(Te cflentialifer infinibile nibiiftrandi terjiam , & eflentia folumerit
immaceriabile, & non formabile. propter quid demonftrandi prioiam pat.
lionem ; erg. &c. Refpondetur : difting..
SOLVUNTUR ARGUMENTA. anteced. non requiritur ad demonftratio-»;
nem a priori abfolute lumptam , , con­
‘ 13 . ^ 'V B jic iE s I . contra primam ceptus q-Vidditativus , defipitivijs , aup
conclufionem. Ideo Deus quail definitivus fubjedi , fed fuf,
-prout a nobis conceptibilis efl pro hoc ficit , &c, concedo : ad dernoti/lra-!
Itatu, e(fet demonftrabilis a priori; quia tionempotifsimam, nego. Igitur quam­
conceptibilis eft Tub aliqua ratione fibi vis verum fit , quod a priori per prim.am
propria , ex communibus defumpta, qux pofsitdemonftrari fecunda pafsio, & pec
fc habeat, veluti ratio a priori, probans eirentiam prima,deirionftratione caufante
exiftentiam Dei ; fed nulla eft. Ratio; fcientiam in demonftrante j ceterum ut
nam omnis , & quKCumque ratio attri- talis fcientla fit in fuperlativp grady , re­
buralis , vel modalis , Tub qua a nobis quiritur demonftratio potifsima, caufans
Deus concipitur ex naturalibus, eit ra­ fcientiam , qux omnino quietet intellec-^
tio entis fiinpliciter infiniti, vcl ratio en- turn demonftrantisi ita ut non pofsit conr
ti.s, concepta cum aliquo niodo elevante tingere, quxrere aliud propter quid, &
. ipfam rationem entis, ad elFe fimplicitcr, hoc geiiere demonftrationis nulla'veritas
& poficive fummum , v. fummum ens\ poteft probari propter quid dc
ens babens necefie ejfe , impjirtitum , & in- .Deo , nifi fumpta pro medio definitione
caufatum ; vel ens vermn per ejfentiami(cd .vel, quafi definitione Dei fub propria,
nulla ex his rationibus eft medium a quidditativa, & diftinda rafione concep­
priori probativum exiftentix P e i: nam ti , quo modo ex natttralibus non eft pof-
omnes ilia; a:que conveniunt Deo , & nu­ fibile cognofci a viatore. Sic folvirur ra­
lla eft prior alia, & vekui radix illius me- tio,N. Sendin.
taphyfica: erg. nulla ratio modalis, vet . 15. Objicies 5. contra tertiam con­
attributalis , qux per abftradionem a clufionem. Ideo a poftetiori,.& per effec­
communibus appropiatur Deo , poteft tus produdos , naturaliter duceretur in-
efte radix metaphyfica , probans a priori telledus in cognitionem Dei , fub ratio­
illius exillcntiam , vel omnes tales ratio­ ne primi efficientis : quia in eflentialiter
nes (unt tale medium a priori probativum fubordinatis efficientibus caufisjcft im-
cxiitentix Dei. Refpond. concef. major, pofsibilis afcenfus intelledualis versiis
neg. minor. & difting.min. probat. om­ ilirsum in infinitum , & necelVario debec
nes lilx rationes xque conveniunt Deo, fiftere, & ftatunri habere in primum in-
. & nulla eft prior alia in cealitate, omit­ eff^edibile efficiens; fed hoc eft falfum:
to : in conccptibilitate , nego. Vide ple­ quia quin ftatum habeat intelledus, po­
nam foliuionem num. 5, nam qualis eft teft perpetuo in circulum, vel circulari-
,ordo realiit inter aliqua diftincla realiter, •ter difcurrere: erg. &c. Major eft. funda­
taiis eft ordo cognorcibilitatis inter ea- mentum noftrum.Probat.minor* i . exem­
deiii qualitcrcumque diitintla in effc cog- plo philofophico : nam ex aqua produci­
nofcibili, jnxta fundatam Scoti Dodri- tur vapor j & ex vapore rursiis aqua j &
'.ham ibi citatam. Unde prxfcindendo mo- ..fimiliter videtut poftc dici de grandine,
-doab inveftig-itione , qualis namque fit d eglatie,& nive,ubifit cireulaiio im­
: ilia prima ratio modalis , aut attributalis, mediata,Caufx in efteduin , & eftedlus in
' fub qua Deus naturaliter concipitur , illa caufa.Ti. xMulto magis apparet hoc in cir­
.afsignata, fit , qujc fuerit, erit medium, culatione mediata, ut cum aqua, muta­
a priori probans exiftentiam Dei. tione fuccefstva , vertitur in. humorem,
14. Objicies 2. contra z. conclufio- & ex humore in: florei) , vcl in gemmasj
nem. Non requiritur ad.demonftratio» & rursiis ex gemnai&j vel floribus aqua
nem a priori conceptus quidditativus,de- educitur: erg. dabiUs eft prbceffus in in­
.finitivus, auc quali definitivus fubjecti: finitum , vel circulus in caufis. Probatur
.xrg. &c. Probat. anteced. Quia foliim 2. niiuor: Nam ifta propofitio ; quidquid
requiritur definitio fubjedi in demonf- movetur:, ah. alio movetur , imultis nega­
tratione propter quid, in qua prima ,pa(- tur , vel faltem in dubium vertitur. Conf-
■/10 deiuonftiatur dc fi.ibjedo, non vero tat in voluntate, de quay^nbn omnibus
quando fecunda, vel tertia demonftratur conftat , ab alio moveri. Rurfns , in
<Je Ulo: tunc enim prima pafsio eru incr xnotu alteratk)nis aqux calefactae, fe fc
ad
9' DiTpntatio p n m a
ad natiir.ilcTrigns reducentis, & adhuc bllc ef\ , quod idem , tx' frcundum- idcni
fnb lite, viget', an a proptia Virtute >aa fit movens >& motum ,aut mutans, &
ab extrinfeco arobiente: ci;g. mutatum. Igitur inconcufuni efl, quod
i(5.v Rsfpor.dctac concef, maj. ncg. quidnuid movetur, aut mutatur, move­
fliitiordTi. Ad cx(.‘fnplam philofophicum tur , vel mutatur ab alio; & fic , vcl fur-
cbiicef. anteccd. negat. Gonfequcnt. quae siiiiT a(ccndendo , ne detur circulus , &
fiiillTus cft momenti: quamvis enim iri proccffus initifinitum , deveniendum elt
caiifa materiali detur ciixuiatio num- ad primum movens , immobile perma­
qnam id contingere pofeft in efficienti. nens , omnia movens, atque .onmia mu­
Ratio: quia materia cft ejufdcm ratio- tans.
rtis in omnibus conuptibilibus , & ide6 1 j , Ob/ic.2. contra 3 .conclufior.em;
eadem manet fub tbrma aifris, & fub for- Non cft bona argumentatio, hic effedus
ina aquK ; nec mirum e lt, fi aqua verta^ eft produftus ab alio , & hic , & fic dif-
tur in aerem , & aer in aquam ; (ed num» tribuendo , eft ab alio produ£tus : crg.
flnam invenitur , quod effedus faciat onme.scolledivefumprl, 1'eii tota collec­
fuam canfam efficientem: n^im eft impof- tio eft produda , ut (ic concludatur , de­
libile, polterius producere piius ; qiiiA veniendum elle ad aliquam caufam, eje-
hoc dato , eflet, & non eiVcr. ElTet iri tra illam, colledionem, quar totius collec­
quantum prius, & caufa effcdlus pofte- tionis fit cai.'funcat’ fata :erg. apofterio-
rioris. Non eill't in quantum fieret a ri non eft demonftr.ibilis exilteiuia Dei.
pofterioti: quod enim etricitur, nondiitn •Probatur antecedens f De aliqua collcc-
cll: : ex quo evidenrilsime colligi cur, nof- tione poteft affirmari aliquod prardica-
tram demonflrarionem efle venfsimam in tum , quod de particularibus collectionis
caufisefficientibus per (e ordii-aris, & iti diftributivi;, feu determinative acceptis:,
illis impofsibiliscl.1 circulus iniellettualis.. non poteft affirmari: erg. &c. Probat, an­
Ad fecundam probat. feCpondet. quod tecedens exemplisphilofophicis,& theo­
quamvis a mullis negerur tale princi­ logicis. De tota coUectionc duraticnum,'
pium : quidquid mouetur , non nega­ & inftantium compohcntium aeternita­
tur fundainiinfo cogente< Nec oppofifum tem,vere affirmari poteft, qucd eft im«
probatur exemplo de voluntate, fc ipiani pertranfibilis, ficut eft atcrniras, quae
iTiovcnte; quidquid, modo f u , an titulo nihil aliud eft , nifi colledio omnium *dii-
dominii fuper acius luos, excludat ali- rationum,& inftatium;fed de qualibet du-
<}uid tmpre(Tura ab efficiente primo,quod rationc ex infinuis a;rernitatcm compo­
fit effetius illius, at lemper ert verum, & nentibus in fingiiiari ,& determinate ac­
lumine natura: notum, quod omnis caula cepta , non poteft afnrmari, qucd eit im-
lecunda agit ut mota a prima. Videan­ periranfibilis} quia nulla talis cft in jttcr-
tur a nobis difta in i . tom^ a pag. 135, ii(- num manens: crg. aliquod pra’dicatuni
que ad 139; Ex quo efto voluntas iit do­ poteft affirmari de cclleftionc tov>i, quod
mina fuoruni a£kuum»non excludit motio­ non poteft affirmari de partibus diftribu-
nem primi efficientis; omnia quippe,qua; tiv e ,& determinati acceptis. Secundo:
funt m mundo mutabilia fant,aut fccundu Detotacolleftione omnium pofsibilium
liib{tantiaim,aut fecundum qualitatem,aut vcrificatur, qucd non poteft limul cxii-
fecandum quantitatem , aut fecundum tere, & a Deo produci: vel qnia rcpug!-
ubi. Angeli namque,& fubftantix abf- nat infinitum in adu 5 vel quia inter crea--
tratta:, fi n -n fecundum fubftantiam, fal- turaspofsibiies al'aj incompolsibiles fune
tim fecundum confideratlonem mutan­ cum aliis : fed de quoHbec pofsibiU, nul­
tur.} nihil autem mutatur , & movetur, lo dempto , diftributive luivpto , verifi-
niti quatcnijs eft in potentia ad aliquid, catur, quod poteft exiftcrc, & a Deo p ro
quodatlu non habet: quia motus ert ac­ duci : erg. idem , quod priiis. Tertio:
tu sentis in potentia, piout in potentia. Quctlibet creatura polsibilis eft excedibi-
Item, moveri, nihil aliud elt, quam redu­ iis ab alia in pertefticne, & • tamen tota
cere iiliquidde potentia ad adum , & fic colledio non eft ita excedibiUs; erg. &c.
reduci non valet, nifi per aliquod ens in Quarto: Dc tota colledione venialiuni
adtu reducatiu : a nihilo quippe liihil in poteft, & debet affirmari, quod volunt^
actum reducitur. Denique: poiiiibilc non non poteft illam vitare fine fpeciali Dci
e lt, quod idem fecundum idem, aut privilegio ,u t patet ex Tridenr. leff. 5.
eundum eandem partem fitiimiil in po^- cap. 23. fed hoc non poteft de quolibet
tentia, & in aAu; quod enim cft calidum veniali affirmari, nec dc omnibus di)^
in dc^u, non elt fecundum candcin [.ar­ tributive acceptis: erg. Tandem: fuppo-
tem cilidum in potefttia. Unde impofsi- Cto quod fit pofsibilis in Deo pura omif-
De D f o in linea cflcntiali. 9
Cio, & ideo fit neccfsitatus , ut circa om- dicatum, non poteji excedi ^ceteriim tale
'fiia >& quodlibet pofsibile habeat politi- prjcdicatum illi convenit in quantum cit
vam volitioncm de ejns exiftcntia, vcl collcftio includens omne , quod continc-
pofitivam nolitionem. In hoc caiii qca:- tut in ambitu polsibilitatis, & hoc nulli
libet volitio, aut nohtio Dei fingiilari», paiti dcteiminata: potcil convenire. Igi-
& determinate accepta , potcft dcricerej tuc non bene arguitur ex pcrtvanfibUita-*
fed non potefl deficerc tota coUcdioterg. te, & fcibilitaie partium,ad pertranlibili-
aliquid poteft affirmari, vel negari dy tatem , & fcibllitatem totius , nec c con- .
partibus colicctionis diftributiv^ lumptis, tra. Eodem modo improducibilitas fi-
. quod non podsitde tota collettione. multanea omnium pofsibilium compotit
18. Refpondetur negand. anteced. toti colledioni, ut tali; & ut lie jinciu-
Pro folutionc paritatum nota: quod ali' ditcontraditlionem fecuturam ex {uiuil-*
qua funt pra:dicara ralis natuxa:, quod tanea omnium pofsibtlium exirtcntia. In-‘
hoc ipfo, quod conveniaiu partibus coi- defe^iibilitas alicujus actus podtivi in vo-
ledionis, aut compofiti, neccfiario etiam lunrate Divina circa quodl:bct pofsibilc
conveniunt toti compofito. Talii njturae provenit ex ncccfsitate vaga , quam vo-^
Aint prccdicata, qua: pai'tibus conveniunt luntas Divina habet, ut fe poiitive cxec-
fecundum fe , eo quod funt prxdicata ceat, proindeque necefsiias cadit lupia
elTentialia , quae omnibus , & fingulis colledionem, ut talem ; non veto Ilipra
partibus conveniunt fine re^eclu ullo aliquem adtum particularcm detcrnnna-
ad aliud; hujus generis funt te , fed fupra aliquem vage lumptunij^
tA'atia , depindeus, Undi; ficut ilVa ar- quod (ufficir, & eft necelliirium , ut lal-
gumenratio valet: QuUiifet effitius dif~ vctur, quodcolledio omnium fit inde-
tributive cji ens y(Ji fubjianti.i , &e. nw-' feftibilis. Idem de impotentia vitandi
merando omnes : eyg> tota collectio iff'sc- omnia venialia collective , qua: quidetu
tuum in inanitum eji ens ^fuiajimtta f&c» impotentia oritut ex majori diftlcultare
Ita valet: effectus aiteymmate efi occurrente in viutionc onu'iium , quiic
produilus ah alio '.erg.Htu collt^io efi ab difficultas invitatione CUjuLcumque vc-
alioprodu£ia. Sicut ab oppofico iquodli- nialis divifive non reperitur.
bet ens diftributive ( faJta fuppoiitione 20 Objicies ultimo contra 3. conclu-'
falfii) eft a fe : erg. totu colUBio entium tji fionem. Datur Divina revelatio, & ndes
d fe. Bene igitur infertur; quodiibcr ens <ie exiftentia D e i; utcoriftat ex utroqua
eft ab alio ; erg. & tota collectio al> alio Symbolo Nica:no, & Apoftolorum;, &
erit. cx illo Apolloli dicentis : a-;ct^ientem ad.
ip. Alia funt pra:dicata , qux licet oportet credere, quia t fi: erg. cxif..
conveniant partibus alicujus colledionis tentia Dei non eft cognofcibilis per evi-
diltributiv^e , & in hngulari acceptis, mi-, dentem demonftrationem : alias hdes , &
nime ramen poliunt convenire iJlis fimul fcieutia circa idem objeclum, cognitio
fumptis , feu colicAioni. Ratio , quia evidens, & ob/cura fimul eifenr. Aty/'cjB&y
convcniunt partibus , ut talibus , non concef. anteced, difting. confequens:erg.
abfolutb , & feorfim a collaftione, & ab exiftentia D e i, dum actualiter creditur,
aliis partibus, cum quibus collectionem non cognofcitur evidenter demontlrata,
componunt. Tunc enim praidicata, qua; concedo : cellante fide , nego. Itaque'
convcniunt collectioni, ex eo in quo a Philolophus Chrifiianus, dum dcaionf-
partibus colledionis dillinguitur , non tra t, non amiiit fidem in habitu , led fo-
poillint convenire , nec enuntiari de par- Ium tunc non habet a£tum credendi,
tibus totius tJollectiGnis j ficut nec pi as- quem habere poteltjCeflanilbus fpeciebus
dicata , qua: de partibus enunti<mtur, evidentibus. Plura de fcientia, iSi fide
prout diftinctis a collectione, poliunt de in Magr^a ncitra ultima, iiepluaijn ; i>L
collectione tota enui-.riari. Paret: de par- exiftentia Dei demonllracive probatur,
tibus ent»uiacuc,quod com;K)nunt to- omnLnofuperflua erit inltructio de Deo.
tqm , & d e toto non poteft dici , quod noftro; erg. fuperflue ponitur inter pri-
compoqit partes. Huju(hiodI funt prx- mos Articulos noftr* fidei revelatio de
dicata qua: in argumento proponuntur, exiftentia Dei. Rt/ponnetur cum Subr.
& alia fimilia a Theologis notata. Itaque, Dottore, valde utilem efle pr^didain
quod Cf)llectio omnium durationum ncn inftrudtionem , & pluribus de caufis tra-
.fir pcrtranfibilis, convenit collcdioni ut ditur per authoritatis viam id , quod de­
tail , 8c ut diftinguitur a patribus compo- monftrari poteft. i , Propter communica-i
nentibus illam. Similiter dc collectione t>s negligentiam ex majori parte, 2,
omnium pofsibiUttiu v^riftcdtui; liQcpra:- ^Propter errores ^ qui in indaganda veti-j
to Difputatio Prima
tatepofl.’unt evenite. 3. Propter inlipicn- fibilitateni de homine. Oppofitum ha­
tiam , & iinperuiam iimplicium. 4. Prop­ bet ha;c : ('ation-de eji r 'fibllc : qux eft a
ter Pfcudo-Prophetas , piuics ciccipere pr ior i ind e:n on ftrabili s.
potentes , mixceiuio tallii douinata cum 22. Secundo notandum eft, quod
veritatibus lumuie naturali deniontiratis. quantum adpropofitionemper fe notam
Longo calamo fcripta elt ifta quaiftio , ut alius terminus eft definitio , alius defini-
Candidatus in Theologia habeat , tam­ nitunu Hocconllat in hac demonllratio-
quam Philofophus Chriltiahus, anna na­ ne potifsima: ioz-.Rf (imn/iit rationale efl
turalis rationis , quibus impiignantuc T'jihHe 5 u<jrno eft anifnai rationale : erg^ eft
Ath£ci, cujus dogmata funt: Non tji ueas\ r-lih/lis. In qua demonftrationc c’onclu- ,
Non ejl Provldmt 'ia : Hon eft Religio : Di­ fio non eft per fe nota, & utraque pr?e-
vinum Mumen nibil cji n '^Ji tomentmi, 0 “ miuapetfe nota eft; quin altera prxmif-
figmentum. farum plufquam differat a conclutione,
nili ficutdefinitio,& definitum. Ex qui­
QUiESTIO SECUNDA. bus palam fit, quod quantum ad propo-
fitionem per fe notam alius terminus eft
'AN S IT P E R SE NOrUM , DEUM definitio , alius definitum; ftantc ifta alie-
exifterei tate in eO , t]u6d definitio diftincte di­
cat , quidquid confuse importat defini­
21. poteft claritate, quam tum : quidquid modo fit, an fint penitus
aggredi intendo , refolvi idem , vel diftinfta formaliter, ut eum
prsefens quxiVio , quin pviiis aliqua prx- Tatareto multi tenent, vel faltim objec­
notentur. Igitur prius notandum eft, tive , & dirtindione lationis ratiocinata:,
quod elll‘ per le notam aliquam propofi- de quo videatur nofter Complutenfis
tionem, non excludit omnem prcvsiis cau- Sendin controver. d. de Fide , & forte in-
lam. Ratio : quia nec excludit caufam coiifequenter ad illa qua: dixit difpur. i .
cftetlivam evidentis notitix per fe talis, {^e Pr,.ditat. Quiddit. Dei ,qux'ft. i, num.
nec excludit terminos natos parere pra:- 9. vel foium diftinguantur penes implici­
dictam evidentiam : nulla enim propofi- tum , & explicitum. Neque per hoc quod
tio per fe nota,ett excUifsiva notiticc ter­ definitio , & definitum, aliter fe habeant
minorum , ait fubt. Docl. i n i . dift. i. ad propofiiionempcr fe notam , intendit
qiuxft. 2. ^ lia principia prima cognofcl- Subt. Magift. necefliirium cfie ad omnem
jmus, in quantum cognofcimus terminos. propofitionem per fe notam,efie necefia-
Itaque antequam formetur propofitio, riam definitionem fubjefti, vel diftinc-.
prxcedir terminorum apprehendo, & if­ tam ejus cognitionem , leu quod termini
ta cognitio aprehenfiva pertinet ad habi­ propofitionis clare , & dliliiKle cognof^
tum primorum principiorum fimpllcium, cantur. Nam datur propofitio per fe no­
quibus apprehenfis, ftatim judicat de illis ta, terminis confuse acceptis,& cogni­
intelleclus , illos componendo , &(ic for­ tis; uti apparet in hac propofiti<>ne per
mando propolkionem , cujus cognitio fe nota in Geometria eft ky:glti(d<>
pertinet ad habitum principiorum com- Jine latitudine ; nam ut ait Subt. Maglft.
pofitorum. Unde propofitio , quae per fe loco laudat. Geometer non utitur aliqui-
nota ert, non excludit ittam formalem quibus principiis tamquam per fe rotis,
Caufam fui j nec excludit caufam efficien­ nifi qua: habent evidentem veritatem ex
tem talis notitia; ex terminis habitar, terminis confuse cognitis ; pura , conci­
qua: caufa clt intelleftus etFedive con­ piendo lineam confuse : evidens eft quod
currens ad omnem notitiam cujufcuin- linea eft longitudo fine latitudine , non
que objecti. Igitur foliim id , quod eft, concipiendo diftindie ad quod genus per­
& dicitur per le notum , excludit caufam tineat linea j ficut confiderar Metaphyfi-
objective h tenentem , & ut medium cus. Idem dicito de ifta: totuin eft wa]us
)cognolcendi , & probandi dirtinctum fv a f i r t e ; in qua termini concipiuntur a
ab iplis terminis. Itaque ut aliquod pia:- Mathematico foliira confuse , & nihilo­
dicatum fit per fe notum de aliquo fub- minus eft per fe nota. Ex quo: ultimo in­
jecto j deoet intnnlcce, necdl'irio , & fertur quod omnis propofitio , qusc eft
immediati convenire fubjedo j idcoque per fe nota, terminis confuse acceptis,
hiVC non eft per fe nota : bo?Ko ejt rijm - erit per fe nota, fi termini diftinfte con­
i / j ; nam licet praedicatum intrinfecc;, & cipiantur, non vero e contra. Ex his dua­
neceilario conveniat fubjecto , cctcrum bus patet primum ; nam ha:c eft per fe
non iinaiediate, fed raediante rationali­ nota: li»ea eft bng<tndoftne latitudine :
tate , qux eit radix , a priori probans ri- ^‘3XVLQti&.z i iineaip genere fubjiantia eJl
Ion-.
Dc Deo in Iinc4 eflcnnaH. 1 1
longitudo Jtne latitudine fubftmtiali ; &
pariter ifta in Mathematica, totum efi
tfiajus/uaparte: quantitas bipaltnaris ex-^
cedit palmarem. Patens d l etiam fecun­ 0 STEM:)ENS , NON ESSE RECTAM
dum ; quia ifta , animal rationale eji rijra diviftonem propofttionis in per fe no- ;
bile y eft per fe nota, & indemonftrabi- tamlnfe quoad nos, -- •.
lis 5& h-TCbomo ejl riJihiUs, eft demonf-
trabilis. Videantur dida in noltro i, torn> 24. "C ST exprcfTa Scoti loco ciUto-^-
Difp. Prooemial. a num. 8 i. ciim omnibus. fuis ; cujus
23. Nunc jam , ut ulterius proceda- bppofitum tenent Thomifbc cum fuo Ant*
jnus, accipe diffinitionem propofitionis gelico,Dcdore i.^part. quxtl. 2.art. r.
per fe notae datamaSubt. Magilh loco lau­ Probatur ex noftro bipbilifsimo Complu-
dato , §. Quoniam, per hxc verba: Pw- tenfiLofTada in M .S. Prxdida divilio»
pofitio per fe nota eft j qua ex terminis pro- vel eft omnino nugatoria, vel implicato*-
priis, qui funt aliquid ejus yUt funt ejuSy ria , & vitiofa: erg. rejicienda; Probai;
babet veritatem evidentem. Redifsima eft: ant. Quotiefcumque alterum ex meuxbris
nam ficut Sol dicitur per fe viCibilis, quia dividentibus, adaquate coincidit ciim di^
nullo alio lumine indiget, ut videntibus v ifo , & alterum cunn illo pugnat, divir
appareat} ita pariter illa dicitur propofi- fio eft omnino nugatoria, & implicatoria,
tio per l'e nota, cujus veritas ex terminis & vitiofa; uti conflat ex regulis bonae 4 i-
patet, feucujus fubjedl:um,& pridica- yifionis: fed unum ex membris prazdidtas
tum ftatim, ac apprehenduntur, gene­ dtvifionis adarquate coincidit cum divifo^
rant evidentem complexionis ipTorum & alterum cum illo pugnat. Ratio primae
notitiam,in intelledu concipiente concep­ partis hujus. Propofitio per fe nota dici^
tione limplici ipfos fimplices terminos. tur illa >qu£ ex terminis prop/iis , quifunt
Iterum explicatur:dicitur,^A: terminis pro- aliquid ejus , utfunt ejus , nata -.ft, pareri
prii.:,qui/iunt aliquid e;uK quia non omnes evidentem veritatem contentam in ifjts'. fed
termini polTunt facere propotitionem per hoc nihii aliud eft, quam elTe per fe n(>
fe notam 5 fed folum proprii, & fpcciales tam fecundum fe , fe,u nofcibiiem ex na­
termini: quia fecundum rationem fub tura jeraiinorum : erg. hoc . membrum
qua funt termini propofitionis, determi­ praedidae divifionis, per fe notam feeun-
natur intelledus apprehendens illos, ad dutnfe tantum , adaquate coincidit cunj
cognofcendum , quod illa propolitio eft toto divifo, nempe eum ptopofitione per
evidens, excludens medium demonftrati- fe nota in communi. Ratio quoad fecun­
vum , a priori probans, prjcdicatum con­ dam partem : nempe per fe notam quoad
venire fubje£l;o:& quod proccisfe terroi- nos: foium addit fupra primum membrum,
minis propofitionis apprchenfis , nati ly quoad nos: fed tale additum pngnat
funt parere evidentiam fui in quocumque cum divifo; Probatur hxc quia per f'c
inteliechi percipiente terminos. Ex his notum pugnat cum noto per alvud ; fed
inferuntur duo : primum , quod nulla ly quoad ms folum addit ad notum fccun-
propofitio, in qua prncdicatum acciden- d u m ordinem ad intelleftum , & cog­
taliter convenit fubjcdo, eft per fe nota, nitionem noltram , quod quid diftindum
cfto per experientiam fenfuum cognofca- eft a natura ipforum terminorum ; erg.
tur ; ideoque iftac non funt per le notjc: Confirmatur: Veritas per fe nota idem
ignis eft calidus ; nix eft alb.i: quia de- eft , ac veritas nota iecundum fe : erg. ver-
monfttabiiia funt a priori; calor de igne, ritas per fe nota, non eft capax diviuonis
& albedo de nive , fumendo pro medio in per fe notam fecundum fe tantiim ,
quidditcitem utriufque. Deinde; quia ta­ per fe notam quoad nos. .,Confequentia
les propoiitiones non cognofcuntur ex patet; etenim bona divifio non permittit,
apprehenlione terminorum , fed ex fenfi- quod divifum convertatur , vel coincidat,
tiv a , & experimentali cognitione. Se­ cum uno ex membris dividentibus. Non
cundum , quod non eft admittenda dif- miniis conftat antecedens: nam Pbllola-.
tinclio inter propofirionem per fe notani, pJms foliim.ex natura terminorum def-
& per fe nofcibiiem, nempe per fe notam cripflt propofkionem per fe notam: fgd
faplentibus , non inflpientibus j & aliae propofitio per fe nota ex natura termino­
hujus tarina: divifiones propofitionis per rum eft propofitio per.fe nota fecundum •
nota:. Ratio eft: quia idem prorfus fe , & attenca propolitionis natura: erg.
funt: verum quia lioc longiore vetitas per l'e nota idem eft , ac veritas:
fermone indiget fit. fecundum fe , & per fe nota.
V 2 y llimus.Godoy refpondet: quod
na-;
11 Difputatio Prima
ratura terminorum poteft dupliciter con- minorum,minime penes intellectum nof-
fiderari: vel prarcise fecundum fe ; vel trum ; alioquiin ftaret penes illum, &
prout in noftro intelleau objeftive: & in illo conftitutum, cationalitatem eflc
cum ppfsit contingere, ut praedicatum, rationem a priori probandi rilibilitatem
inclufum in fubiecto fecundum fe fump- dc homine, quod omnino falfum efb alias
to , non includatur in eodem, utintellec- eflct in poteftate inrelleftus, apprehen-
Tui noftro objicitur, eo quod fubjeilura dere rilibilitatem effe rationem ellentia-
imperfed^ a nobis cognofcitut 5 hiric fit lem hominis, & medium a priori pro-*
corifcquens, veritatem eire pet fe ribtam bans de ipfo rationalitatem, quod a£Kr-
dupliciter polTc contingere ; nempfe fe - mare, niliil aliud eft, niti invertere om-
cimdurn fe tantum , ^ fecundum f e , ^ nes demonllrationes neceftarias , & evi-
quoadms. Primuin, cum natura termino- dentes :erg. non penes intellectum, fed
rum a nobis non penetratur;& fecundum, pcn^s naturam rciminorum flat, &c.
ciim perfecte a nobis cognofciiur, Cuntra'. z6. Confirmatur paritate Subt. DoiJ,
Quamvis verum fit,quod propofitio per (c loro laudat. Nam fyllogifmus perfeaus,&
nota debeat defcribi penes naturam ter- necelTatius eft, qui nullius indiget , uc
minorum, aut extremorum veritatis ob- appareat necefflm ius ; atqui nullus um-
• je£tivae , non folum fecundum fe , fed quam Phllofophorum i ' ili; lyllogifmum
prout in noftro intelleGiu objective j ejus iiccelTatium , in neceflariutn in fe , & ne-
tamen eflentia unice indaganda eft cx in- ceflTarium quoad noi. ; umnis uamquc
ttinfeca natura terminorum , feu cxtre- fyllogifmus necellarius dicuur talis ex fc,
inorum veritatis objectivjc ; erg. veritas & ex natura fua, & cx luis ^Ha:mifsis ob-
per fe nota non eft capax divifionis in pet jeftivis; erg. pariformiter de per fe noto
l'e noram fecundum fe tantum , & per fe eft philofophandum. Conlequentia pro-
notam quoad nos. Antecedens fuadeturj batur; quia ficut fe habent termini iti
quamvis termini, vel extrema veritatis propofitione per fe nota ad caufandam
objective in propofitione per fe nota or- perfeitatem evidentix complexionis ipfo-
dinem dicant, aut connotationcm ad in- runi; ita fe habent prarmiflx in demonf-
telle£lun) potentem immediate illam cog- trationepotifima in ordine ad caufan-
ftofcere 5 eflentiale tamen conftituttvum dam illationem neceflariam identitatis ex-
propofitionis per fe notae non ftat in ali- ttemoium inter fe } igitur ficut fyllogii^
quo fubjediv^; fe habente ex parte in- mus necellarius non poteft dividi in ne-
tcUectus noftri, fed folum ftat in eo,quod celTarium in fe, & necelTarium quoad nos,
objective fe tenet ex parte objecti, feu fimiliter nec propofitio per fe nota. Pro-
cxtremorum veritatis objedivjE : erg. na- bat. prima major: i. Quia talis divilio eft
tura ,& eflentia illius unice indaganda eft: nobis ignota , & innominata a Philofo-
per naturam intrinfecam extremorum, phis. 2. Q^ia lyllogilmum efle necella-
ctiam (i accipiantur prout objeQive in in- rium foimaliter ftat in necelVaria, & per-
teilectu. Probat, antecedens: Conftitu- fecla connexione terminorum cum tertio,
tivum effcmiale propofitionis per fc notx ex qua fequitur connexio terminorum in­
flat in habere primitatem, immediatio- ter fe j & propterea regulatur illo princi-
re m , & indemonftrabilitatem a priori} pio univerfali; quafunt eadem uni te tio,
fed hoc nec ftat, nec poteft, in aliquo fed hoc unice ftat penes'terminos* &
fubjectiveTe tenente ex parte potentijE, extrema veritatis objedivx , minime ve-
fcd unice fe habcntc ex parte objecti,aut ro penes inteUedum noftrum , nifi ad
extremorum* Probat, ifta: Propofitionem fumingm extrinlece, & connotative: erg.
eiTe indemonftrabilem a priori, ftat in fyllogifmus perferus, & necetlarius, im-
«on habere medium a priori probans, p'licar, quod dividatur in neccftarium in
pixdicarum convenire lubjedo: led ha- fe , & neceffarium quoad nos.
Ijcre , vel non habere tale medium, a 27, Objicies cum Ulmo. Godoy:Om-
pi iori monftrans prardicatum convenirc nis propofitio , cujus prxdicatum elt dc
fubjecto, unice ftat iu natura termino- ratione (ubjedi, eft per fe nota j fed ftat
tum , minimi vero in aliquo fe habente prjedicatum efle de ratione fubjefti in fc
exparte inteiledus. Hoc eft clarum: ipfo, & quatenus cognito a nobis, & ftat
quia habere, vel non habere medium a effe de ratione fubjecti in fe ipfo, non ta-
priori, eft habere, vel non habete ratio- men prout cognito a nobis: erg. ftat rec-
rcm eftentialcm , & conftitutivam rei, • ta divilio propofitionis in pet fe noram
perquam connexio pracdicati cum liib- in fe ip (a ,& pet le notam nobis. Pro-
jccco fit parens, & raanifella: fed hoc bat. minor: Quia ftat fubjeaum perfcd6
unice ilac penes naturam intriniecam tec- a uobis cognitum, ut in hac; quodiibetefi,
vel
D e D e o in Hnea cHentiali. *?
Cf/wo» ; in qua quod fit ,& quod fit ne intelledus ita rudis, & agreftis, quodi
ens i nobis clarfe cognbfdtur; Similiter terminos non percipiat, & egeat alio me­
ftat, fubjedum propofitionis a nobis per- dio ad illorum, & propofitionis, ex illts
fede non cognofci, lu apparet certo in compofitJe, cognitionem. Hoc enim eft
h ac: Deus eft. Nunc fic: difFerentia inter connotatuni , extrinfecfe fe habens
praedidas piopofitioncs ftat in penetrati- comparativb ad naturam propofirioi>is
v a , & perfida cognitione fubjedi in pri­ per Cc not® >ejus inftar modi ac in Tho-
ma, & non niCi confufa in fecunda, quam­ miftariim fententia , qui loquentes dc
vis praedicatum fit de effentia fubjedi in cognitione comprehenfiva, dicunt, eflb
ambabuis; crgi (lat, &c; Refpondet. neg. illam f qua diftinde, & clare attingitur
minor, nam omnino implicatorium eft, objedumquantum attinglbile eft,co g­
quod efle prxdicatum de ratione fubjedi, nitione , & claritate fe tenente ex parte
ftate pofsit in noftro Intelledii fic , vel fic cognofcibilitatis objedi, fecus ex parte
. concipiente, fed unice ftat penes ihtrin- cognitionis. Ac ratione Angelus inferior
fecaiii naturam rerum. Nec oppofitum ita comprehendit formicam, ficut fupe-
probant exempla: nam ur didum eft in rio t} quamvis ifte majoiri claritate, fe te­
.tioftro I. Toirio , Difput. Prooemiali a nente foliim ex parte intelledus cognof-
num. 14; quamvis hoc principium pri­ centis. Similiter perfeitas evidentia:, quas
mum : qhodlibet eft, vel non eft: fit eviden- reperitur in per fe nota propofitione,
tifsiroum j & univerfalifsimum libique, fada comparatione cum evidentia per
■&in omni materia tenens 5 ex illo nuila aliud j repetta in demohftrata, unice de­
pars determinata concluditur , ut ibi bet attendi non ab aliquo fubjedivfe fe
exemplis oftenfum eft. Nec fecundum tenente ex parte poteritia: ad fic, vel fic
probat aliquid: immo negari poteft fup- concipiendum objeduin, fed abeo,quod
pofitum; liquideai in hac propofitione; objedive fe tenet ex parte terminorum
Deus tft, proiit A nobis concipitur pro propofitionis per fe notas, qua nata eft
hoc ftatu l‘ub ratione modali, vel attri- habere evidentem veritatem contemam in
buraIi,non eft idem fubjedutn , ac in terminis. In quoiutnque intellectu ronci^
eadem vocaii propofitione fignifican- f tente ipfos ^ ut ait Subtil; Dodi Vide
te Deum perfed^ , & fub ratione fibi hum; 2 j.
propria conceptibiieiii j i:t cito confta^
bit. s. n.
28. Objicies a.Propofitio dicitur per
fe nota per exclufionem indigentiae me­ RESOLTJTUR Q U^^^IO D V PU C I
dii p irobativi, diftindi ab ipfa propofitio- tondujione.
n c ; /ed ftat > ptopofitionem fecunduiri
le ta.U rriedio non indicere , nec nobis
clfe ncccflariuiTi, illud habere ad iftius
cognitiionem ; uti apparet in hac ^fotu/a
S IT conclufio : H<ee propoji-.
I.
tio i Deus exift it , prout Deus
a nohh 'concipitur mri eft per fe nota. Pro­
eft ma \m fua parte : infuper ftare poteftj batur I . Deus a nobis ex naturalibus
Ut ptopofirio ex fe medio diftindo non concipitur, vel fub ratione primi entis,
cgcat, & nobis efle neceflarium ad illius aut infiiiiti, vel primi efficientis, vel ul­
cognitionem. Probat: ifta : tjam ftat ali­ timi finis. Hoc idem eft, ac dicere, quod
quid efle fccunduiri fe cognofcibile , & a a nobis pro hoc ftatu eft conceptibilis Su­
nobis non cogn<)lci: immo riec poife viri­ prema , Optimaque intelledualis fubftai -
bus natura:: erg. ftabit , veritatem ali­ tia fpirituaJis, & feparata a materia , cui
quam fecundum fe efl!e fine medio cog- competit prcedida triplex primitas , in
rtolcibilcm, & nori poffe a nobis fine me­ efficiendo, finalizando,& continendo,
dio probativo cognofci. Refpond. difting. feu quod idem eft, primum inefFedibile,
fiiajor^ dicitur per fe nota per excluiio- primum infinibile, & primum ens omnia
nem medii effentialiter exadi ad eilen- entificahs , ut probatum manet in noftro
tiam propofitionis per fe notse;, nego: de Xi Tomo fol;49. a num. 16, Nuhc fic:
connotato poftulatt, concedo ; fimiliter fed Deum, prout a nobis fic ex naturali­
ad minorem , & negatur confequencia. bus conceptibilem, exiftere, non eft per
Igitur ad naturam, & elfentiam propoii- fe notum: erg. ha:c propofitio , Deu^
tionis per fe notai unicfe requiritur, quod exiftit f prout a nobis pro hoc ftatu con-!
termini ejus, fecundum ftiairi naturam ccptibiiis eft,non eft propofitio per fe no­
Cbnfiderati,nati fint patere evidentiam in ta. Major abundantilsime manet proba­
quocumque intelledu concipicnte ter­ ta cum remifsione. Probat, min. Non
minos : quidquxd modo fit, an detur,neq eft per fe notum f Deum a nobis fic con-]
14 Difputatio Prima
fceptibiicra cxiftere, fi dmnis conceptus, nae, ut hacc, quomodo videtur a Beatis,
quem dc D^o habcmus, eft dcmonltrabi- & p e r illam a priori poteft demonftrari
lis a priori. Eft cvidens hacc: cum de ra­ ejfe , vel exijientia de quocumque pra:di-
tione ptdpofiticnis per fe nota; fit exclu­ cato , quod concipitur a nobis efle in
dere medium a priori, Sc evidenter pre- Deo. Sic arguendo ; Quidquid eft Effentia
bans , pvardicatum conVenire fubjedo: D ivina, ut hae , eft exiftens ; fed Ens iru-
fed omnis conceptus , quem de Deo ha­ finitum eft Effentia Divina, ut htcc : erg.
bemus, velfub quo Deum concipimus, Ens infinitum exifiit: ubi demonftratur a
cftdemonftrabilis a priori; omnis nam- priori exiftentia de praedicato tranfcen-
quecohceptus eft, vel primi ^efficientis, denti entis. Vel fic : Quidquid eji h^e Ef^
vel entis fimpliciter fummi, omnia enti- fentifl Divina , efi fimptieiter exifiem j fed
ficantis 5 fed omnes ifti conceptus funt. a Suntrnum Bonum , Summum Sapiens,
priori demonftrabiles : erg. ejfe, vc\exi/~ eft h<tc Effentia Divina: ergo on,ne tala
tere non ineft alicui conceptui, quem nos exiftens : ubi demonftr.uur exiftentia ik
habemus de Doo , qui non Ik dcmonf- oriori de pafsione, vel de ratione attri-
trabilis a priori. Probat, minor cum ex­ jutaliw Sic poteft inielledualiter currere
plicatione : Omnis, & quaicunique pro- intelledus, vel difcurrere circa omnia,
pofitio, enuntians exiirentiam de Deo, qua: enuntiantur de Deo , five ut a nobis
tat a nobis naturaliter conceptibili, con- naturaliter concepto, five etiam cum lu.^
jur^it hacc extrema l JS»j injinitum ^pri-- mine fidei confiderato.
mti'n efficiens, Sur/imum Boniim , exif- 3 1. Ptobamr 2. Propofitio per fe no­
tentiam 5 fed propofitio omnis, qua: con- ta eft, quae conftat terminis propriis, qui
^’ungit difta extrema , eft demonftrabilis nati funt parere evidentiam fui , in quo­
propter quid: erg. exijientia dicia depri- cumque intelledii percipiente terminosj
tno ejfidenti, Sammo Bono , infinibili En- fed h x c , Deus exifiit, prout a nobis eft
/^eft demonftrabilis propter quid. Pro­ conceptibilis, non habet hoc: erg. not»
bat. minor ; quidquid prim o , & imme­ eft per fe nota. Probat, minor: Ha:c;
diate convenit alicui fubjedo, poteft de- Deus, ut a nobis conceptibilis, exifiit^
inonftraripropter quid per iilud , cui pri­ «quivalet huic : Ens infinitum exifiit^
mo convenit >tamquam J?er medium; im-‘ Summum Bonum exifiit, &c. fed ifta non
nio de quolibet, quod eft in eo , five fu- conftat terminis , natis parete cviden-
periori, fiv^ inferiori, velde pafsione. tian. fui in intellectu concipiente ipfos»
30. Exemplum : rlfibile immediate Ratio : hxc propofitio Ens infinitum
'dicitur de homine , & d e Petro contento exifiit, habet hos terminos, Ens , infinir,
iub illo i & rifibile immediate deu^onf- tum , exijientiam : fed his cognitis , non
tratur per definitionem hominis, feu per cogitur intelledus aflentiri huic propofi-
rationem conftitutivam ejus, cui primo tioni, Ens infinitum exijlit \ namque ad­
convenit :;hoc pado procedendo -omnf huc eget certificari vel per fidem, vel
rationale efi rifibile j borrio efi rationalis', per revelationem , deveniendo ex crea­
erg. homo eft rifibilis. Vel fic de contento turis , & ex his, qux fada funt, furgen-
fub homine: Jed Petrus eft rationalis', erg. do ad cognitionem hujus complexionis.
Petrus eft -f\fibilis. Jam fic : fed eJfe , vel Ens infinitum , primum efficiens exijiitx
exiftere primo convenit Elfentix Divinas, ergo ifta propofitio, Deus exifiit, prout
ut eft haec, fub ratione fibi propria con­ ipie a nobis concipitur, non conftat ter­
cepta: , quomodo videtur a Beatis: erg. minis , natis parere evidentiam in intcl-
de quolibet, quod eft in hac Effencia, ut ledu apprehendente iplbs.
a nobis conceptibili ex naturalibus , fivb 32. Confiimatur : Nihil poteft efle,
fit ratio attributalis, vcl modalis poteft per fe notum de conceptu non iimpliciter
idemonftrari ejfe , vcl exiftere pet hanc fimplici (talis eft hic , Bnsinfinitum ) nili
Ellcntiam, tamquam per medium prop­ fit per fe notum, partes illius conceptuS;
ter quid. Probat. ifta: c^e, vel exifientia^ uniri, feu identificari i fed nullus concep-;
dida de Deo , ut a nobis naturaliter con­ tus proprius de Deo , & non conveniens,
ceptibili , eft ^ , vel ex 'ifttnitA , dida creaturx, eft fimpliciter fimplex : qui»;
de Deo concepto fub ratione.^»;»?»/ Bo­ folum concipitur quateniis Ens infinitum^
ut y inefftciibilis , & infinibilis ; fe i exif- aut Summum Bonum, qui noti funt con-.
tentia, fic dida de D eo, primo c jnvenit ceptus fimpliciter fimplices, fed compos
Ellcnriae Divinae, ut hacc, quomoio vide­ fiti ex enre, & infinitate, vel ex ente , <k.
tur a Beatis, clare, & diltinde concipien-. fummitatc boni 5aliunde non eft per fe
tibus: erg. exiftentia dida de D eo, ut a notum,partes illius uniri: erg. nullum
nobis concepto , convenit Effentiac Divi­ prxdicatum didum de tali fubjedq
com-
Dc Deo in linca effcntiali.
complexo , eft per fe notum, & exinde Qua creiftA funi ^ a quopiam condita fant:
nec exiftentia dicta dc Deo >Ut a nobis Conditorem porro increatum ejfe ^ neceffs
conceptibili. Probat. minor quoad fe­ eji yincreatus efi ergofummui ille Opifex y
cundam partem : Non eft pec fe notUm, immutabilis y quid auter/i hoc effe que.tty
pai'tes alicu;us complexi,vel compofiti quam Detis ? Nihil aptius dici poteft, &
uniri , quando uiiio, vel identitas par­ in hoc eodem fenfu explicantur alii SS*
tium eft dcmonftrabilis a priori: fed unio PP. dicentcs: Deum ejfe, non pofie 'gnora-
partium hujus complexi: Ens infinitum^ r i : ejfe naturaliter notum ■,0‘c. qui aliud
Summum Bonum exiftit , eft a priori de- non intendunt, ita loquentcs, nifi om­
monftrabilis per Elfentiam Divinam , ut nibus rationalibus naturaliter inditum
eftinfe :quia eflcDivinum ejus, ut vi­ eiTe lumen intellectus, quo, Deum ejfe.,
detur a Beatis , quod eft quafi diffinitiva facillime capiant, vel per demonftratio^
ratio iiiius, eft potifsimum medium de- nem ex creaturis, vel faltim pcc difcur-
monftrandi de Deo omnes proprietates* fum ita probabilem , ut moralem faciat
& modos convenientes ipfi-.* &: pi. s ultra certitudinem, vel tandem per fidem hu­
funt demonftrabiles per fpectiliim ciea-^ manam acceptam a majoribus, ut contin­
turarum ^ pojleriori t erg. uhio illarum git in ruftitis , & pueris, ut jam a nobis
partium dcmonftrabilis eft, tam a priori^ infinuatum eft in noftro ptimo Tomoj
quam d pofierion. Major prima proba­ Difp. I. n. 74. & Difp. 5.n. 256.
tur ; Niliilpoteftefle verum dc conceptu 34. Objicies 1 . illud, quo nihil ma*
non fimpliciter fimplici, nifi lit verum, jus cogitari poteft eile, eft per fe notum;
partes illius complexi inter fe uniri j nam Deus eft hujufmodi ex AnfiJmo 5 illud
Juxta Philofophum cap* de talfo , ratio autem non eft finitum : ergo infinitum.
in fe f-ilfit eji de omnifalfa : ide6que,quia Probat, major: qiiia O ppofitum praedi­
ifta homo irrationalis , eft talfa^ etiam cati repugnat fubjecto, cum praedicatum
eft falfa ifta iiomo irrationalis eft anir/,aly fit, exifiit, & oppofitum , 7ion exifi t-^icA.
eJi vivens) ejl Qorpus^&c, erg. ficut nulla fi non exiftit in re eft , quo majus exco­
ratio eft de aliquo vera , nili fit in fe ve­ gitari poteft: quia fi cflet in re,m ajus
ra , Siefl'e veram in le , cognofcatur \ fid ertet, quam fi non eflet: erg. Refponde--
nihil potcft elle per le notum de aliquo tu r: quoii quainvls Deus concipiatur a
non fimpliciter fimplici,q<iin fit per fe nobis, ut quid , quo nihil majus cogita­
notum, partes illius uniri, feu idend-* ri poteft; alias non conciperetur a nobis,
ficari. ut infinitum ens , & fummum bonum;
33. Objicies I . contra iftam conclu- attamen non eft per fe nota ifta : Deus efiy
fioncm: ex Damafceno dicente lib. i* quo majus cogitari non potefi, adhuc ex
cap. I . Ejiis quod ejl, Deum ejfe, cognitio mente Anfelmi: quia, illam probat hoc
onniihus eft nAturalittr inferta \ fed illud duplici fyllogifmo: Omni non enti , ens
eft per fenorum, cu/us notitia omnibus efi majus jfummo rtibil efi majus: e:gi nul­
eft infcrta , ex 2. Metaph. ubi dicitur, lum fummum efi non ens. Quod non efi non.
quod prima principia, quit funt quafi ja­ ens, efi ens; fummum non efi non ens t erg,,
nua in fcientiis , funt per fe nota : erg. eji ensi Ad probationem majoris refpon-»
Deum exiftere eft per le notum. Refpon-^ detur diftinguendo; oppofitum prxdica-
explicando S. Patrem : cjasquod efi^ ti repugnat per fe evidenter fubjecl-o, ne­
Deum effe, eji in potentia, cognitio omni-> go ; non per fe evidenter , conccdo* Un­
bus naturaliter inferta, concedo : efi iog-^ d e ut propofitio eltct per fe nota, e ra t
nitio, actualiter , omnibus inferta, nego< opus , quod effet per fe evidens , pra’di-^
Omnibus igitur ratione utentibus data catum repugnare fuBjedo; quod cum ita
eft potentia cognolcitiva per quam in li­ non fit, ficut neC eft per fe evidens , fu b -
bro creaturarum poislnt leg'rrc , & ccgr^ jedum habere conccptum fimplicitce
nofcereDeum in rationibui generalibus, fimpUcem, vel fi. fit compofitum, nori
& tranfcendentalibus , apropriando iilis eft per fe notura partes illius uniri;
conceptum perfediouis lia>plxiter in hinc, Cum omnia ifta requirantur ad pro?
£jmmo, a quo omnia, per quern oiania^ politionem per le notam; propterea, &c.
in quo omnia quielcunt, quicii:en-:c ho­ 35. Hic folum nota , quod eodcin
mine in ipfo: nam juxta Gregorii fcnten- itiodo philofophandum eft cie perfeitatc ’
tiamfecundum aliquid omnis creatura efi evidenti? propofitionis per le not?,quoad
homo^ Hac eft intelligeiitia Magni Da* falfitatem,in propolitione negativa', aC
mafceni. i. C^iaipfelubdir : novii philofophatur , quoad veritatem , in af-.
eum y niji ipfe revela-oerii. t. Quia iple firmativa: quia juxta Philolophum , fi*
demonftratexiftcntiam Dei hoc difcuifu» cut primum principium eftnotifsimum im
ye-.
D ifp u ta tio p rim a
’Veritate, Jta oppofitum primi principii tur-.llla eft propofirio per fe nota,quas
cltnotifsimum in fallitate. Ex quo fi hzc, conjnngtt ifta extrcn>a , cj[if, & VjfentiAm
totum eft mt\us J ua parte , cft notifsima Divinam , ut i}nc, live Deum, & eje (ibi
in veritate j illa , qu® eft illi immediate proprium : fed ifta Dem ex,fiit, refpedu
oppofita,cftnoti(sima in faldcjite. Simili­ intelleftus intuitive Deum videntis , con­
ter ; fi haec , bom^ tfi ntionalis, eft vera jungit ejp t, & EJfentiam. Divirum , five
in primo modo dicendi per fe , oppofita Deum , & cjfe Jibi proprium : crg. talis
immediate iliijcft falli in primo modo di­ propofitio eft per fe nota. iVtajor cft cla­
cendi per fe. Denique quia ifta , bomo ra ; quia illa propofirio , qua; ex terminis
tjl Hjtbilii Tion eft per fe nota quoad ve­ propriis , & non aliunde nara eft parere
ritatem , illa quae ifti opponitur, non eft evidentem fui veritatem, eft per fe nota,
quoad falfitatem per le nota. & hoc habet propofirio , qua: conjungit
35. Deniqi.ie objicies; Per fe notum ifta extrema ej/^ , & EJfinriaM Dlainam^
6ft, veritatem eife ; Deus autem eft veri­ live Dtum , & ejjsJibi proprmm , ad cau-
tas :crg. per le notum eft,Deum efll*. fandani veritatem complexionis, feu con-
Probat, major : quia fcquitur ex luo op- formitatis praedicati cum llibjdfto. Pro­
pofito 5 fi enim nuUa vetitas eft: erg. ve­ bat. minor; ifta, Deus fx i/iit, refpeclu
rum eft , nullam veritatem efle, & li hoc intellectus Beati intuitive Deum videntis
cft verum, veritas eft, alias non ellet ve- con/unoit rationem propriam Divinitatis,^
rum , hoc verum eiT^. Rifpond. dilling. &eftc iibi proprium •; lum conjungit exif-
major, per fe notum eft veritatem eiie, in tentiara D ei, quaj ut a B;.*atis vifa , vide-i
communi, conccdo : hanc, & illam in tur nullatenus efle prxdicatum extra ra­
particulari, nego: & concef. min.jri, ne­ tionem fubjedi. Eft clarum hoc : nam
gatur confequentia: quia eft fall.u falla­ fubjectum eft Deus , a Beatis vifus , &
cia confequencis. Ai>ierp0, (fi ref^ionderi, cxiftentia illius non eft extra quidditatera
negando majorem \ cum probatur , li Eilentiae Divina:, ut hxc , quin potius cft
nulla verita: cft j erg. nullam veritatem praidlcatum eflentiale in primo modo di­
eflc , eft vcruni, confequentia non valet: cendi per fc i fed pr(^ofitio omnia didla
narn veritas,aut accipitur pta fimdamen- habeas,conjungit bjftntiAm Divinam, &
to veritatis in te > aut pro veritate in acta ejftfihi proprium : ergo h x c, Deus exijiit
intelledus componente, aut dividemci refpcftu intelleftus intuitive videntis con­
fi autem nuilaveritaseft , neC verum eft, jungit Effsaitam Divinant ^ ejfe ^ vei
aliquam veritatem effe, quia nec veritas exifttntiam fibi propriam. In tantum ( ait
r e i, qua: nulla cft , nec veritas in inrel- ,, Magifter Subtilis in i. dift.2. quxft. 2.)
leAu , quia nullus eft. Videatur Subtilis ,, quod propofitio, qux conjungit Ellcn-
Magifter in i . dift.2. qualt.a. £>ie«s: Ha:c ,, tiam Divinam,& exiftere /Ibi proprium^
eft per Ic nota: sji tuUtuLus; ergo „ non eft per le nota in fecundo modo,^
Deus exiftit j quia prinia includit fecun­ ,, quali pra:dicatum fit extra rarioneni
dam , fiquidein quod non exiftit, non po- „fubje£ti, fed per fe primo m odo,&
teft coli. In divsffis diverfa legi ; alii di­ „ immeduta, & ex tetminisevid'ji:s;qu!a
cunt , Deum efle colendum,non circ per fc „ eft immediatifsima, ad quam relclvun-
notam , quia eft demo nftrabilis pet hanc: „ tur omnes pcopofitiones, enuntiajiies
Mnsfupreme dignum cfi colendum i Deus „aliquid dc Deo qualitercumque cjn-;
efi ens fupremedignim: ergo. Alii dicunt: „ cepto.
eflc per ie notum, non ablolute , led lub 38. Hic diligenter nota d u o: pri­
conditione exiflentiae D e i: quia ex termi­ mum , quod ex prajjacta littera non inc.^n--
nis conftat, Deo ciikum deberi , dato dit iVlagifter Subtilis, quod fcium ilia
quod exiftat 5ceterun; non eft per fc no­ propofitio fit per fe nota , cujus praedica­
tum , exiftcre. Alii dicunt dtiniquc; quod tum eft intra rationem fubje£ti , alias
cft practicc per fe nota, quia non luppo- hxc : Animal rationale eji >7//^//f,non elfet
nit probam ad praxim pertinentem , cum per fe nota, fed tantiim intendit, qt,6d
quo componitur , quod ifta inclufaj Otus quando prardicatum eft de eflentia fiibjec-
exifttt, non fit per Ic nota; quia Cum fit ti clare conceptibilis, tunc propofitio efli
fpeculativa, periinens ad genus contem­ per fc nota in gradu perfeftiori perfeita-»
plationis,non habet id , quod eft alterius tis, & evidentix; tunc enim cft per fc;
linc£e,fciUcet perfeitatem evidenti£B prac­ nota primo modo, & immediata, & im-<
tice. mediatifsima ad quam refolvuntur, &c.
37. Sic 2. conclufio; Heec propqfitio Unde ly /wtantum conftruit fenfum fu-
. Deus ex-fiit, conccpto Deofub rationeJibi pcrlativum. Secundum, quod venit no-<
. propria, DiviniUtif ejhper fe nota, Probft-; tandumeft, quod quamvis cxiftentia not|
effet
D e D e d in lin ea feiTenfeialii \J
«iTet prsdicawm quMiVtratWn^I>-ii demonftrarum i jpriori de quocumque
modus intcinlccus i ut volunt alio'.ii ex concc^to eju^dem fubjefti : crg. vel
noftiis, adhuc tenet nottca ratio & '■Jc cxiftcntia difta dc D eo , ut i nobis con-
reft.inratut: Exiftentia P?i j Vel fe hat>ec cipituv, eft indemdnftrabUis j vel nOn eft
ut prxdicatum quidditativum, vel ut in- ir.demanllcabiHs exiftentia dida de Deo^
tciniccus modus, vel ut pafsio » vel ut ut in tc coneeptibilis y & cortcipitur k
attributum j fed quocumque modo fe ha- ^cata. Explkatur; qxiiia animal rationi-
beat, hxc propofitio > Deus ex'/iit, ptout le eit a priori indemonftrabile dd homine>
Deus ert clar^ in fc conceptibilis, eft im- pariter e(l indemonftrabile de qudcUttr-
mediata, & ex propriis terminis nata pa- conceptu hominis: erg. fi exiftenti^
rere evidentem lui veritatem. Ratio if- d.e Deo eft a priori indemonftrabilis, pa-
tam probans : Nam fi eft praedicatum riter erit indemonftrabilis de quocumque
quidditativum , non poteft eje Dei, clarti conce{tfu , quem de Deo habemus: v.gi:.
concipi, qiun concipiatur exiftentia, in conceptu entis neeefse ejfe, vcl Sunwti
illo inclufa, & hoc immediati , & ex Bow. Similiter fe.contra: fi exiftentia eft
terminis ; cum conftet talis ptdpofitio ^ priori dcmonftraBills de conceptu,
tjfe Divino^ clare cognofcibili, & primo quem de Deo habemus, erit demonftra-
principio demonftrandi de ipfa elTcntia de iquocumque conceptu pofsibili
quodcumque prsedicatum : aliundi; fi eft haberi :quia eo modo quo nos concipi-"
modus, aut attributum ipfa exiftentia, mus exiftentiam D ei, concipimus a Bea*
idem fequitur; quia pofita definitione tis concipi, & viderii
cftentiali, vel quafi diffsrentiali ex parte 4°* Relpondetuir ad replicam , h.e*
fu b jed i, vel ex parte pra:dica(i propo- §ando fubfumptara , & ejusprobatib dif-
fitio €ft ex terminis immediate nota, na- tinguitur: implicat, quod medium de-
taque parere evidentftm veritatem in monftrarionis , in quocumque lubjedto,
quoque intelleftu concipiente terminos: fit de aliquo conceptu fubjefti a priori
uti conftat in h ac, animal rationale eft demonftratum, aut dem.onftrabile , aut 6
admirativum, rifibile , &c. erg. contra , & quod non fit demohllratum
39. Objicies cum noftroQuiroga; If. deobjedo eodem ut eft in f c , quando
ta: , sns yfecejfarium exiftit, Summum 5 o- conceptus-objedtivus illius manet idem,
mim exifi i t , non funt per fe notsc, & indiftinftus, concedo i qiiando liianet
erg. nec ifta, Dtus extftit^ Anteccdens divcrfus, nego: & hoc evenit in hae
Conftat ex jam di£lis. Probat confequen- propofittone, Deus exiftit > relpeftu in^
tiam : Id'io nulla ex diftis eft per fe nota, telleclus viatotiis, abftra<£live cognofcen-^
quia quxlibet ex illis eft dcmonftrabi- tisDeum , & Beati iiltuitivfe illum Viden-
lis ; fed ifta, Deus exiftit, enunt’ans de tis. Eft dicere : quod quamvis in ifta pro-
D ej exiftentiam, eft demonftrabilis ptop- -' pofitionc, Dtus exiftit ^ fecimdum quod
ter quid , ex Scoto dicente loco citato} littera cantat, & materiale fonitum vo^
I^otefl demortftrari ESSE per hanc effen- cis idem fit fubje£tum,eft tamen divfir^
tiam , ficutper medium propief quid fus conceptus objeftiVus rcfpectu Intel-*
Refpond. concef. priino antecedenti, & ledus Beati , & viatoris; relpeclus ram--
negata confequentia , difting.min. prob. qu^ iftius veritas objecliva:, quae conci-
potell demonftrari exiftentia dlc^a de pitur,eft ratio entis infiniti, neeefse cfTe
D eo, ut a nobis concepto, vel de con- habentis , & fummitatem in pcrtcrtione,
Ceptu , quem nos deDeo habemus, con- quod omne eft a priori demonftrabild
cedo: poteft demonftrari exiftentia, dic- propter quid per elTentiam Divinam clarc;
ta D eo, quomodo videtur a Beatis, ne- conceptam , quomodo videtur a Beatis,
go. Heplicabis i fed fi exiftentia dida de Totum oppofitum habet conceptus ob-
D e o ,u ta nobis concipitur , poteft de- jectivusiftius propofitioni;,
monrtrari propter quid , etiam poteft de- quomodo videtut a Beatis fiibjcdum
monftraride D eo, ut concipitur a Beatis: illius. Propterea ifta, in hoc fenfu > eft
crg. nnliaeft folutio. Probatur antcce- per fe nota , quia ejciftentia primo con­
dens ; Implicat ,qu6d medium demonf- venit hiiic cflentia:, in qua Vident Beati
trarionis in quocumque fiibjedo fit de exiftentiam inclufam , & ob hanc ratio-
aliquo‘conceptu ejufdem fubjetti aprio- nem aptiori indcmonftrabilem , atqu^
ri demoiillratum , & quod non fit de- eJc terminis apprehenfis per fe notanu
monftratum de eodem fubjecto , con» Ncc nos quamvis concipiamus pro hoC
cepto, ut eft in fe ; vel e contra, fi de ftatu >quod Beati fic , vel fic Deum con-*
fubjeclo ur eft in fe , eft indi.monftratum, cipiunt, & vident, non ideo .nos conci-*
vel in dcmonftrabile a priori, non fit in^ pimus eodem modo quo Beati: nam ipfi
T om.H , ’ C con*
i8 D ifp u ta tio P ri m a
jtoncjpiunt clarb Dcum, ui eft in fe ; nos „ rem, qui nobis mentem rationemqiie
veio pcc fpeculum creaturarum: ipfl co^- „ dedit , qua viventia non viventibus,
jiolcunt eum Tub ratione propria pivini- „ fenfu praedita non fentientibus , intel-
tatis, quomodo nos pro hoc ftiiu non „ ligentia non intelligentibus, immorta-
concipimus. lic e t enim ad multos con­ „ lia mortalibus , potentia impotentibus,
ceptus de Deo pervenire pofsimw , qui „ jufta injuftis, fpeciofa deformibus, bo-
hojiconveniuntcteatutis , fed foli Deo, „ na malis, incorruptibilia corruptibili-
& ipfi femper 5cujus modi funt concep­ iy bus , immutabilia mutabilibus, incor-
tus omnium/perfedionum fimpliciter in poralii corporalibus , Beata mi fetis
fummp; efto, ajebam, fic Deum conci- praeferenda judicamus , ac per hoc,
jjjamus, non concipimus eum iicut Bea­ „ quoniam rebus creatis Gteatorem fine
ti : quia ifti cognofcunt dare >&• diftinc- >, dubitatione prxponimus , oportet ut
te omnia, quae in Deo funt, jam Jint de eum j & fummb vivere, & eunda fen-
linea effentiali, jam de iinea modali, jam j, tite , atque intelligere , mori autbm,
de attributali. Hiec omnia nos concipere >, & corrumpi , mutarique non poffe,
polfumus , fed non ,c(5nceptu claro , & hec corpus efle, fed Spiritum Omni-
oiftindo , fed imperfeflfe > & confuse, potentifsihium , juftifsimum , Specio-
Beati v.er6 elate, diftinfte, & quidditaii=i j, fifsimum j Optimum ,Beatifsimumque
Ve. Unde non eft eadem objeftiva pro- ,> fateamun Ecce in his duodecim indu-
pofitio, quamvls vocalis fit eadem: quia i, duntur iltifsimje dignitates Eflcnti®
diverfa fignificat refpeclu intelleftu via- i) D ivirie,ut fumma: vitae, fumnia: in-
tdris , ac refpedu intellectus videntis » telledualitatis, &Ci Seraph. D o d ./'«
t)eum. Breviloquio j cap* 2 .cum D. Auguft. 15.
de Trinitate , czp. 4» Ex quibus palam, &
QUiESTIO t e r t ia . aperti conftant plura prardicata , quae in
Eflentia Divina contemplantur aSS. PP.
S IN T PRiy£DICAtA ESSEN^ & cutn illis a THeoIogis. Nunc Iblum
tialia ^ & quidditativa iioflra vertitur qua:ftio ad exiftcntiam Di-
Deti vin;c Eflentia, & ad ejus fingularitatcm:
& quaeritur in prarfenti, an lint praedica­
41* inteUlgentia praefenti^ ta eflenrialia , & quidditativa?
M qaaeftionis praelibandum eft 42. Circa qua:ftioncm de cxiftcntia
Cum Divo Damafceno lib. i. de Fide cap* triplexeft fentcntia. Prima renet, exil-
■I. quod quamvls quid DeiJit ejfentia , nee tentiam non efle de formali conceptu , 8c
JcimuSf nequedicerepofsimus j tamen quia quidditativo Eflentia: Divina*, led clTe
iblum hoc tenet vctuoi , juxta nientem modum intrinJccum illius , ab illa moda-
ipfius S. ^atrts, de Deo a nobis pro hoc liter , & ex natura rei foinialiter diltinc-
ftatu conccptibili: propterea, & ob hanc tum: ita multi ex noftris Mayronius,Bar-
caufam , quantum de Deo lumine fidei gius, Trombcta. Secunda , apud Smy-
illuttrante, lumen naturale intelleClus liiig, aflerit, exiftcntiam cfle modum in-
viatoris attingere valet in via , omnes trinfecum Divinse Eflqnia;, & etiam efle
Theologi cum Si Sctiptura, & SS. PP. de quidditate ejus. Tertia affii mat, exif-
agunt graviter, & fcimoncm inftiiuunt tentiam efle de quidditate Eflentix Divi­
de Natufa Divina. IdeOque fupponunt, na: , feu pridicatum quidditativum illius:
peum effe cflentialifsinae ens , habens itanoftri Complutcnles Felix, Sendln,
plenitudinem cllendi , clfequc fubftan- cum Maftrio , Rada , Pilofo , Licheto,
tiam completifsimam intellcftualcm , & Smyfir.g , citans Ajigelicum Dcdcrcm
fpidcualem , fumme jlmplicilsimam ; im- in prima parte , qua’ft. 3. artic. 4. D. Bo-
mo hoc efficacifsimc probant, ut nos,illos Bonamv. in i. dift. 8. qua:ft, i. & hxc
fequcndo , fiiciemus irl hoc noftro trada- fupponi videtur ablllmo. Godoy qua’ft.
tu. Solum igitur hic, elcgantifsimum dif- I I . de Deo Uno. Ha:c eft noftra con-
curfum Magni Patent. Auguftini, & Se- clufio.
raphici D odoris, ipfum fcquentis, addu-t 44. Probat. I . ex Dodore Subtili
,, ci oportet. Sic fe habet : Ncc enim qua:ft. I . Quodiib. §. De primo , doccDte:
„ Divinorum Librorum tantummodo au-, quod i» Divinis necejjarid eji aliqua entitas
„ tho.ritas prxdicac, e(fe Deum, led om- redis fjive ex natura rei , cJ- boc txijiens
nis creatura ( N. B .) quae nos circunf- txijientia a£iualiy qu(CJit prinut ratio cjjr,r-
,, t a t , ad quam nos ciiam pertinemus; dijimpliciter ideo a SSi FP. voeatur
„ univerfa ipfa return natura proclamat, ejfentia. Quqd ibi probat ex Auguft. 7.
„ habsre fe prasftantilsimum Condito- di Trinitate, cap. i, in fine , ubi zw.quod
eJi
Dc D e o in Hnea cfTerttiali. 1
y i S.tpkntitefapere, ^ foUntU fojfe, ti radix omniuin, quae funt in' Deo. Ma^
‘^ternitatt aternam ejfe , & juJiiUccjujHam jor exprcfseconftat ex Scotoloco laiida-
ejfe, hoc cji ejfmtite ipfum cjfe^ Et infra to , ubi aic: rede ergo in Divinis in com-
cap. 4. Ab ed , audd tfi effe , appeitatur „ paratione ad eflentiam,tamquam ad en-
ejjhitia ; proptey quod, Dens ipfe j cut pro- „ titatcm fimplicircr primam., & abfoluta
prifsime , verifsime convenit ejfe , ve- ,, omnis ordo confideratur cujufcurnqncj,
rijsime , proprifsime dkitur ejcntia. „velquarumcumque,qujE flint inDivinis.
Hx quo (ic: juxta Scotura entitas realis Et §. De quarto temiino, omnia in cotn-
primai ia , & abfoluta , & qu;c in Divinis pendiutii redigendo, air: rccolligendo de
eft prima ratio cflcndi fimplicircr ,elt de „ iito primo articulo i Eflentia eft illud,
conceptu eflcntiali,& quidditativo Elfcn- ,, ad quod fit iliorum comparatio , quo-
tiicDivins jimmoaSS. PP. dicitur ipfa- «nimqtixritur ordo ; ciTentiale , notiale,.
met ElTcntia Divina verifsime, & pro- „ &c. funt ilia,quorum quxritur ordo
ptifsime ; fed talis entiras non ponitur a ,, in comparationc ad efTentiam ; erg. ma-
SubtiU Magiftro iiicandum f e , & ut pricl- joi eft vcra. Immo ita praecififsime Icqui-
cindit ab exiftentia aftiialt, fed potiiis in rur Subtilis Magifter dc hoc termino ef-
exiftenr'a aduali, & quateniis implicat, (entia, ut eam confideret prout diftinc-
& explicat'^ ilmpliciter, feu actu tam a perfedionibus & prxdicatis elTen-
, & propterea ab Auguftino verifsi- tialibus, & notionalibus five cx natura
jfne dicitur Fllcntia Divina, quia ipfi Deo rei, fi ve per rationem: ut patet :. citato,
verifsime ,& proprifsime convenit elfe: & latis indicant ifta verba , qujE fcopum
erg,. ratio exirtentia; aftualis , (eu adu dcchtzm : ergo pracne pri^
exlftere eft praedicatum elientiaie , & dc ma entitas quaiittrcumque contra effenthUai
conceptu quidditativo Dei. (Jonlcqucn- irnmd efi unatotdis entitas virtutt inclu-
tiaifta patet: Nam ratio entis abibluti» densonmiuejfentialia, Undt non eft ere­
de primarii eft de conceptu quidditativo dibile, Dodorem tam formaliisimum ita
Eff.'ntia: Divina:» fed eodem modo le ha- loqui, nifi verba ficiendo de ellentia me-
bet eOe aduale , vel exiftere in Elfei> taphyfice, &: pra:clfive accepta >& pro
fia Divina, ac ratio entitatis primaria:: entitate primaria rei ab omni alio prse-
erg. dicato > & fecundaria perfectione dif-
44. Dices: Atiguftinum, & Scottim tincla*
loqui de Elfentia Divina phyfice fumpta, 45. Probatnr 2. coticlufio : Juxta SSi
quatenus nimirum claudit omnia prsdi- PP. cum Augufvino 7. ae Trinit. cap; r.
cata ,ciun quibus eft realiter identifica- ita fe habei effc ,fcu exifteic refpcftu
t a , non tamen de ipla metaphylice conii- Divina: Ellentia:, ficut fe habet polle ref-
derata , & iu fenili noftra; quajftionisj pectu potentia:, fipere ad fapienriam , &
prour fciiicet EiVcntia , & quiddttas dii- juftum efte ^d juttitiam? led in ift.,s> Ibliun
tinguirura modis, attributis, &c.Co!<#r^: invenitur djfrercntia rationis penes abf-
SubtilisDodor in loco allegato , expref- tridum , & concretum; eig. tali modo
se loquitur de Ellentia Divina , prout eft loquendi indicatur a PP. cum Auguftino
in Divinis Enritas fimpliciter prima, & ejfe ex:jiere efientialiter ingredi, &
abfoluta, principium , & radix , penes includi in Elfentia Divina. Deinde: jux-
cujus comparationem confideratur , & taillud jam citatum , quia elfe , vel exii-»
attenditur ordo prioris , & pofterioris, tere proprifsime, & veritsime convcrit
quorumcumque, qua: funt in Divirus, Eflentia: Divinae , propterea verifsime, &
nempe, tam praedicata eflentialia , tam propriisime appelatu t edentia i fed illudi
pafsiones , 1'cu attributa , quam notiona- iyncathegorema , verifslml proprijsi^
iia , vel relationes perIbnales; fed Ellen- /wf , majorem intraneitatem, & intimio-
tia D e i, confideraca, prout eft primaria rem inclufionem fignificat, quam pure
ejus pertedio , principium aliarum per- materialem, & identicam : crg. forma-
fedioaum , qua: ipfi convcniimt ,&■ regu- lem , & quidditativam explicat. Tan-
la , penes tjuam accipitut o id o, & im- dem: ipfe Magnus Auguftinus cum Div*:
iflediatio quorumcmnqiie pradicarorum Damafcenc , vcrfans illud Exodi 3. Ego
illius, eft in omni rigoic Etlcntta, & quid- . /tiTr, qui fum \docet, quod hoc nomen
ditas pritflaria, & metaphyuc® conude- ^ i fiveexiftitjfigniticansSubftan-^
rationis , &non phyiica:, ik ut includit tiam , ScElfentiam Dei , proprifsime, &
omnia pra:dicata fecum identiticata: er- verilsime, eft inter nomina , quae dicun-
go exiftentia eft,non de conceptu EflentisE tur de Deo principalius, & magis pco-
Dei phylicc confidcrat^, li;d de concep- p- uun. Immo ex hoc inferunt multi, efle
tu mctaphyficoiliius, quatenus eft velu* pra;dicatura ultimo mctaphyficc conftitu-.
C^ tl-.
lo Difputatlo Prlma
OivuiJc , quos inter novif- conccpta , feu pra:cira rationalitate in-
lime nc'tlcr Autonius iXocrk Provinti® homine , non porcft ad hue pracci five con­
Conccptioivr. nobile dccus, in fuo Tonio cipi, ut pofitive excludcns irrationalita-
noviter rcculVo de Dto Um , foU tem j fed exiftentia adualis eft id , vi cu­
178. a num. 35'* tie quo nos in fede pro- jus res non eft formaliter intra potentiam
pcia. objedivam ; erg. non concepta, feu pra:-
^ 45, Probatur jam ratioiic ; id fine ciia exiftentia aduali, non poteft adhuc
quo Eflentla Divina eft quidditative in- prxcifivc concipi Ellentia Divina , ut po-
conccptibilis, eft prcKdicatum quidditati- fitive cxclufa a potentia ob)ediva > ieu ut
yum illius, & ad ejus conceptum ciTcn- po(itive exckidcns potentiam objedivam;
tialcm pertinens; fed Divina Eflentia non & cxinde omncm imperfcdionem , Divi-
poteft quidditative concipi fine cxiften** nx Elfentijc repugnantem , propter fuiti-
tia: erg. aduaiis exiftemia pertinet ad mam adualifatem omnis perfcdionis fim-
conceptumeflcntialem, &quidditativum plicitcr in fummo.
iUius. Major vidctur certa : ideo nam­ 47. Refpondebis , quod ad exclu-
que non eft conceptibliis quidditative fionem potentialitatis objediv® non eft
homo fine animalitate , adhuc pra:cifivc, neccfse , quod formaliter ellentialiter di­
& poteft fine rilibilitate concipij quia cat exiftentiam, 3 c quod effcntialiter con­
iUa eft de ejus eflentia,& ifta propria cipiatur , ut imbibens illam , led fufficit,
pafsio. Hoc idem conltat in ellcntia rei quod concipiatur ut radix illius: ejus inl^
refpedu fui modi inirinfeci, nam cum tar modi ac, ut Eifentia Divina non con­
modus intrinfecus , etii non lit extra cipiatur indifferens ad fapientiam , & ig­
quidditatem ficut pafsio , non tam^n eft norantiam , bonitatem , & malitiam, &c.
praedicacum ellentiale, nec de conceptu non requiritur , quod fapientia, bonitas»
quidditadvo Eifentia:, ideo elTentia lal- & veritas , fint pticdicara quidditativa,
tim imperfettc eft conceptibilis praccilive fed fufficit, quod Eifentia Divina fit ra­
a modo, feu modo non concepto 5 alias dix illorum , & quod ilia implicite inclu­
non diftingueretur a prardicato eflentiali dat in fuo ed'e quidditativo, & eflentiali,
t e i, & pertineret ad primum gradum quin in illo ipfa explicet: fimiliter cxif-’
perfeitatis primi modi dicendi per fe* Pro­ tentia efto explicite non includatur in
bat, jam minor : Effentia Divina non po* concfcptu quidditativo Eflentix , impUci-
teft, adhuc prxcifive, quidditative con­ tc includitur. Ita aliqui cum noftro An­
cipi fine illo , quo non concepto, elfct, tonio Perez Dilp. 2^ de DeolJno. Sedcon­
aut conciperetur imperfeda ; fed non tra, &fimul reftauraiuv ratio riOftia;Non
concepta exiftentia actuali, efl'entia fic poteft ullo modo,adhuc prxcifivc,ccncipi
concepta, conciperetur imperfeda. Pro­ Eflentia Divina , quin concipiatur cflen-
batur ifta: Non concepta exiftentia adua- tialiter pofitive excludens potentiam ob­
li , neccffario conciperetur in potentia jedivam ; quia hxc imbolvit pofitivain
objediva ad exiftcntiam actualem : quia imperfcdionem , cuilibct prardicato Di-
non concepta eflentia, ut adu extra ni­ vino repugnantem ; fed non poreft con­
hil fu i, conciperetur in potentia objcc- cipi Eflentia Divina pofitiv^, & formali­
tiva ad exiftentiam ; fed hoc eft omnino ter excludens, & exciufa potentia ob­
iniplicatorium : erg. non eft conceptibi­ jediva,quin formaliter fit, & explicet ac­
lis quidditative , quin concipiatur cum tualem exiftentiam. Ratio: quia pofitiva,
exiftentia aduali. Probat. major: i. Nam & formalis exclufio potentix objediva
potentia objediva non tollitur immedia­ eft formalifsime, & quidditative ipfr.met
te , & formaliter , nifi per adum entitati- exiftentia adtualis 5 nee pet aliquod aliud
yum , aut adualem exiftentiam 5 quia id prardicatum intelligi poteft pofitiv^ , &
fbrmalifsime eft id , quo res extrahitur formaliter exciufa objediva potentia, nili
extra caufas, & non eft inrra potentiam per adum entitativum , & exiftentiam
objcdiyam: erg. non concepta exiften­ adualem : erg. non fufficit, quod impli­
tia , eft inconceptibilis quidditative Di­ cite concipiatur exiftentia in Eflentia Di­
vina Eil'entia , ut non intra potentiam ob- vina , ut haec quidditative concipiatur» ut
jedivam. Probatur 2. major: Non con­ pofitive exclula a potentia objediva. Nec
cepto , feu prxcifo illo prxdicato, feu exempla lolutionis enerbant rationem
fbrmalitatc, vi cujus tes non eft tbrma- noftiam: nam ejus robur non ftat pra;cise
liter intra potentiam objedivam , non in e o , quod Eflentia Divina eflet poten-
poieft ullo modo , adhuc prxcilive, talis tialis utcumque , fed in eo , quod eftin-
res concipi, ut pofitive exciufa a poten­ conceptibihs Divina Eflentia pofitive exr
tia objediva. Vidctur notum: quia non clufa a potentia objediva, quin eo ipfo,
quo-
D c D eo in Unea cffentiali. 11
quocumque alio feclufo >formaliter non tentiic t)ivina: Eflcntiac fit comtnutiis ra-'
f i t , & concipiatur aftu , & limpliciter tioni exiftentix creatae,quin potius eft pri­
exiftens: nam exiltcntia aftualis eft for- mo diverfa ab illa: ficut licet Pater ^tet-
malirsitnum, & immediatum exclufivunl nus, & creatus conveniant in ratione pa-
ftatus objedivi intca caufas >& in po­ ternitatiis, non propterea dabilis eft con­
tentia ad exiftcndum, ut late conftat ex ceptus paternitatis comtn uniis, & univo*
diftis in Phyfica; quod non evenit in po­ cus Patri Divino, & creato 5 quin potiiis
tentia fubjediva ; quia ad excludendam Pater jEternus, & paternitais ejus fe to­
potentialitatem lubjeftivam, & compofi- tis diftinguntur , & prim6 diverfa funt a
tionem inter potentiam intellectivam, patre creato, & paternitate ejus : & hOc
V. gr» & actum intelligendi (ufticit, & non alia ratione, nifi quia conceptus pa­
amplius non requiritur, nifi peifedirsi- ternitatis in quo conveniunt, non eft aot.
ma identitas propter infinitatem , quae traCtusab aliqua realitate, quae talis fit
eft ratio identificandi quodlibetfibi com- perfeftb commutiis utrique paternitati;
ppfsibile > ut docet Subtilis Magifter ,& fed folum abftrahitut talis communis ra­
nos longo fermone in fede propria* tio ab imperfeCtb , & abftraftive concH
48. Objicies cum M ayrone,& aliis piente, cujus totum oppofitum haberer,
Scotiftis oppofitum tuentibus: quando fi clare, &diftinfte conciperetv
aliqua conveniunt in aliqua ratione com­ 49. Replicabis cum noftro Qui roga:
muni , ficut Te habet pra:di£ta ratio ref- Juxta Scotum in l . dift. 8. qua:ft. 4. §. Adi
pectu unius membri , debet fe habere qttajitonevi: fi infinita fapientia effet for-
refpedu alterius j fed exiftentia eft com­ inaliter infinita bonitas, fapientia incom­
munis Deo, & creaturis : erg* eodem muni eflet bonitas in comhiuni j & confe-
modo illis convenit, confequentcr cum quenter fapientia creata eflbt formali-
creatura: non fit exiftentia pca:dicatura ter bonitas creata : erg* a pari, fi in*-
cflentiale illius, nec erit refpe£tu EiTen- finita ctfentia includit quidditative exif-
ti« Divina:. Major probatur : nam omnis tentiam, eftentia iin communi includeret
ratio communis, & univoca eodem mo­ quidditative exilientiam; & fi fic , elTeil-
do reperiri debet in unoquoque ex uni- tia creata includeret quidditative exif-
yocatis. Patet exemplis :quia Deus, & tentiam crcatam : erg. generaliter Verum
creatura convcniunt in ratione entis, fi cft, quod quando aliqua conveniunt in
ifta ratio cft de intrinfeca ratione unius, aliquo pra’dicato communi, fi tale prae­
erit fimiliter alterius : pariter conftat in dicatum eft de intrinfeca ratione unius,
praedicato lubftantias, v itx , intcUeftua- etiam erit de alterius quidditatc* Ha*c re­
iitatis; erg. univerfaliter eft verum,quod plica habet fuam contra repllcam. Nam
quando ahqua conveniunt in aliquo prae­ Pater yEternus , & creatus conveniunt
dicato communi, fi illud praedicatum eft univoce in ratione paternitatis , & tamen
de intrinfeca ratione unius, erit etiam de paternitas non eodem modo convenit
eflentia alterius. Refpondciur • difting. vEterno Patii, & creato 5nam huic acci-
maj. quando aliqua Conveniunt in aliqua dentaliter convenit, & ;Eterno quiddita­
ratione communi perfe£te, & clare con­ tive ; nam paternitas eft conftitutiva Pa­
cepta , & relpedu intelledus intuiti­ tris in efte Pcrfona:, aut fuppofiti Divi-^
ve ct^nofcentis, qualiter fe habet rel^ I l i , quod non habet paternitas creata*
pedu unius , fe habet ,refpe£tu alte­ Unde pr.^dicius modus arguendi eft effii-
rius membri, concedo: quando folum cax, quando arguitur de convenientia, &
conveniunt in ratione praicise commu­ univocatione in realitate , & de prdccifio-
ni refpeclu intelle£tus abftraitivb, & im­ ne a realitate , qua: eft prictfio , & con^
perfecte cognofcentis, nego: & fimiliter venientia perfeda* Ob hanc rationem ar­
diftin^a minori, negatur confequenrta^ gumentum fundatum in fapientia, & bo-«
Similiter ad probationem refpondetur nitate refte includit, & optime infertur,
cum diftiniiionede univocatione plurium quod fi fapientia infinita eiVet formaliter
in ratione communi, quae talis eft refpec- bonitas infinita , fapientia ut fic eflet bo­
tu intelledus intuitive , & perfede con­ nitas ut fic formaliter i nempe concepta
cipientis , fecus quando folum eft univo­ conceptu perfeCto adocquato; non tamen
ca refpectu intellectus abftractivc: , 8c fequitur confequentia hicc, loquendo de
imperfedte cognolcentis. Sic igitur fo- conceptibus in communi, imperfcCte prx-
him conveniunt Deus , & creatura in ra­ cifis > 8c abftradlis. Pra:terquamqu6<l
tione exiftentiae : namque fi exiftentia Ibluih intendimus in praefenti, exifteft-
Dei perfede, clare, & diftitifte conci­ tiam pertinere, & includi in conceptu
piatur, tam longe cft, quod ratio exijf^ effenti^i Dei ^quod pptim^ falvatur, etfi
non
21 Difpucacio P rim a
toon fit deconceptu form ali,& effcntiali bat. minor;Non miniis repugnat Dec^
pracdicatorum eflcntiaHum communium, potentialitas fubjeftiva , quam objecliva;
& tranfcendcnmim, quae reperiuntur in fed potentialitas fubjeftiva excluditur a
D e o , qualia Ibnt conceptus entis, fab/- Deo cum identitate rcali fumma, & per-
im tite , intelle^nAlitttis , vita&c. Patet a fecka, quje datur inter praedicata divina,
paridc rationali,quod eft dc conceptu ef- ut communiter edocetur a noftris cum
fentiali hominis,& non de conceptu eH'cn- Scoto in i.-dift. 8. qaxft. 4. §• P^'i-
tiali animalis,fubftantia:, &c. ita fentiunt nmm principale: crg. &c. Hac ratione
plurcs nobiles Scotifta:,tuentes,exirteniia, nofter Maftrius fnbftinet, quod efto fm-
& fingulaiitatc efle de conceptu tbrmali, gularitas noncflet/dc Eflentia- D e i, non
& eflentiali Dei,non tamen pra:dicatorum propterea eflct potentialis ad differen­
clTentialium , & rranfcendentium entis, tiam individualem : nam potentialitas
fubftantije, viventis, &c. immo potiiis unius ad aliud , fupponit, vel realcm dif-i
aderunt,rationemcntis , v. gr. pei'fede> tintlionem , vel faltim imperfedam iden­
& ex natura rci pra:fcindere a fmgulari- titatem , qux omnia excluduntur a D60
ta»e, & exiftentia, ut propugnat nofter propter infinitatem. Nos vero , confe-
I*ontius amplectcns noftram fententiain: quenter ad noftram rationem piobati-
quia ut exjftentia , & fingukritas fint dc vam , aUunde petimus (blutionem , &
Eflcntia D e i, folum. requititur, quod ftat in eo , quod fi exiftentia non elTct de
ejusconftitutivumfocrnale illas includat. conceptu quidditativo ElVentise Divinary
JO. Replicabis : Si Effentia Divina non conciperetur ut pofitive exclula a
includeret eirentialiter formaliter exilten- potentialitate objeftiva. Unde fic con­
tiam , EfTentia Dei non effct primo diver- cepta , ep ipfoformalifsime e ft,& con­
faabelfentia creata , nec elTet {implici­ cipitur adu , & fimpliciter exiftens; nam
ter fimplcx, quod eft falfum. Ratio: quia unicum cxclufivum immediatum ftatus
exiftentia eft communis eflfentia; creatx, objedivi foliim eft actualis exiftentia.
& increata: quando membra dividentia Verumtamen ad cxcludcndam poteniia^
includunt infua eflfentia rationem com­ litatem fubjettivam fufficit perfecta iden-.
munem quam dividunt, & tunc eflentia titas realis.
illorum non eft fimpliciter fimplex , nec 52. Objicies 5. Si exiftentia effet dc
primo diverfa, cum refolubilis fit in ra­ conceptu formali Elfenti? Divinic , effi:t
tionem communem , & particularem: de conceptu formali attributorum , &
erg. PUfpoficietur negande, fequelam ; quia perfonalitatum, quod videtur fallunijalias
D eus, & creatura foliim conveniunt elfent plurcs cxilknti? in Deo , ficut fune'
imperfeite , & inadicquatc in conceptu plura attributa, & relationes in iplo: erg.
exiftenriie in communi ficut in concep­ &Ck Probat, antecedens; Ideo exiftentia
tu en^is , & quando convenientia eft eft de formali conceptu ellentia:, quia eft
im pcrfjda, & in conceptu imperfcdo, ens nccefsc efle, & atlus purus cxcludeus
non impeditur primo diverfitas. ^el dic, prorsus omnem potcntialitatem, & im­
conlequenter ad immediate dicta cum perfectionem 5 totum hoc habent omnia
Pontio, quod Effentia Divina, & creata pridicata D ei, & relationes, &c. crg.
funt primo divcrfa, non in omni praedica­ Re/pjndetur i. concedendo fcquelam
to , fed tbl ,m fecundum realitatcs primo negando, id elTe inconveniens j cum ro-
conftitutivas, Deus igitur cito fit fimpli- bufte propugnetur a pluribus Theologis,
ter fimplex, fimpliciwte oppofita poten- Smyfing, Felix, Sendin , Eximius Suai^z,
tialitati; minime tamen fimpliciiate op- _& ab aliis , multiplicari exiftentias in
pofita refolubilitati in plures rcalitates, Deo , ad multiplicadonein formaiitatum,
aut in plurcs conceptus objet\iv<;s ; alias nempe attributorum, perfonalitatum,&c.
unica, & fimplicifsima indivifibilis tbr- immo ad modos intrinlecos probabiliter
maliras elTet in D eo: & pluralitas perib- extendunt aliqui, & in fententia noftri-
nalitatis non haberet locum , quod eft Complutenfis Sendin i aflerentis , exif-
comra Fidem. tentiam- cujulcumque formalitatis non
51 . Objicies 2. Ideo exiftentia elfcc elTc aliquam formalitatem , aut modun»:
praedicatum quidditativum , & de Ellen- emanantema re , fcdipfammet ellentiani
tia D ei, quia qaa perfectifsimajdebet po-^ extra caufas & ftatum objectivum, vii
fitivc excludere omnem imperfedioncm, detur neceifarium, aflumptum concedea-i
& exinde potentialitJtem objeclivam; Icd dam eife. Kefpon^tcut‘ 2. cum aliis ne­
totum hoc ftat, etfi exiftentia fit modus gando antecedens,& diftingixitur pro­
intiinfecus Elfcntia: Divina; , cum illa, batio: ideo exiftentia eft de conceptu
fumma identitate identificata : erg. Pjtq-. elTentiali eiTentia:, quia eft ens necefs^
eiTe,
De Deo m linea eCTcntiali.
cfTe, utaimque, negd: quia cft ens ne- •complete fiimptae >& aequ^ j?rim6 illam
Cefsfe elFe, primariuin >& qutdditativum> modificant seternitas, & infinitas , fed
concedo; (imilitcr diftinfta minori >ne­ l‘ub duplici inadffiquata exprefsiorte dif-
gatur confcquentiai tiaquc rtat , quod tinda} fi e^Tentia iiamque conlideretuc
exiftentia clTcntialitct conveniat ElTcntiai fub exprefsione fummae.primaiix ppfec-
Divina", Sc foium modaliter attributis >& tionis, & infinita: iradicalis ^ modificatur
relationibus. Ratio eft: quia Divina Ef- infinitate; fi fub exprefsione fumm®» &
lentia eft prima entitas, ptima latio eflen- infinitas adualitatis entitativa: j modifica­
di/impliciter cxiftens a te , & per fe , illi tur aiccrnitate; & hoc intendit Doftor
convenit verifsimci * & ptoprifsime cx- Subtilis per illas duas modificationes.
cludefe quidditativb omneiii potentiali- H$c videtur folutio conformis mentiSub*
tatem : attributa vero , & relationes , li­ tilis , ut conftare videtur ex §. Quantum
cet exiftant afe , formali ter excludendo ad iftum articulum, ex quo tandem non
cfficientiam ab alio i non tambn per fe* poteft negari, quod probabiliter eft de
fed per Divinam £ffentiam , a qua tam­ mente Scoti, ut aflerit hofter Complu-
quam a fuo radicali principio , ficut ha­ teofis Sendin» Denique pro aliis nota:
bent fuum efle proprium, & fgrmale, ita quod in Divinis foUim eft unum infinitum
fuam propriam formalem adualitateiii fundamentale , & in genere entis, & fic
formalem, & entitativani, qua; eft ipfa foliim una infinitas, cujus adus exiftendi
eorum exiftentia aftualis ; ideoque talis ponitur formale conftitutivum , licet non
exiftentia non eft eflentialis, & quiddita- ultimum : funt tamen thulta infinita iti
tiva, ficut exiftentia conveniens ElTentiiS genere proprio, attributali , &c. quc^
Divina;, fed modalis, utpoteab alio com-* lecundacio funt talia^
manicata. FV/poteft refponderi cum nof-
tro Vulpes, & communi Tltomiftaruni C^iESTIO QUARTA*
apud GodoydeDeo Uno, quarft^ i . tcad<
,i4 dilput.4.§. IO. negando antecedens, U f i i V M U N G V L A R i r A S S tt
ad probationem diftingo majorem : quia pradicatum ejfentiale, quidditati-^
Ellentia Divina eft ens neceise elfe for- vum Dei^
nialiter eflentialiter, & in retlo, conce­
UPPONITOR tamquam de fide
do : quia eft ens necefs^ eflfe , utcJumque*
nego. Ad minorem: attributa,& rela­
tiones funt entia necefse efle fbrniaiiter,
S certum',Deuri) noftrum O.M.
efle unicuni^&'finguUrem; Haec veritas
& in redo , nego: identic.e, & in obli- etiam ratione naturali demohftratur a
.quo , concedo : nam attributa, & rela­ SS. PPj cum Angelico i . contra QenUst
tiones divina: non funt formaUter, Si Cap< 42. cum Seraphico in i. dift. 24. &
quidditativ^ entia in redto ,fed ra^itiim Subtili Doctore in i. eadem a:ftinSt:one^
identicc;, & in obliquo , ejus inftar modi, de quojam nos aliquid , & fuo loco pro­
ac dicitur a Noftratibus de pafsionibus prio , qua; reftant, dicemus^ Quamvis
entis, & de ultimis differentiis. igitur certifsimum fit , attentis ,& fide,
53. Pro aliis denique nota, quod in­ & lumine naturali , Deuffl. noftrum efle
finitas non eft medium a priori probans unicum , immo unifsimum juxta SS. PP,
cxiftenttamDei,.& exinde nec eft inti- &fingularifsimum? non tamen eftunUni
mioir Ellenti® Divina:, ac eft exiftentia* unitate numerica pra:dicamcntali, per-
folum igltuf eft medium a pofteriori, & tinente ad rpeciem quantitatis, nec uni­
quoad nos , quia ab habente conceptum tate tranlcendentaU , nec mintis unitate
quidditativum Dei , feu per Eflont'iattt numerica delumpta ex accidentibus, quo
Divinam, diftinftfe conceptam, probatur fenfu dicebat Buoctius de Tnnitate; quia
infinitas. Pro illo adducto ex Quodlibct. numerum inquit, differentium accidendum
6. $. ReftAt nunc , ubi dicitur , quod /icut vat*ietasfacit, in Deo Vero nulla diuerjitasy
injinitas intenfiva dicit modum tntrmfe- nulla ex diverfitate pluralitas , nulla ex ac~‘
cum ejfentite, ita aternitas, ut <eternitasj eidentibus multitudo j atque idcirco, 7iec
dicit modum intrinfecum exftentue , ut numerus ; igitur unitas tantum^ Omne
sxiftmtia j non probatur per illas redu­ igitur, quod fic ununi numero dicitur,
plicationes diftinftionem ex natura rei in­ nec natura limplex , nec compofitionis
ter eflentiam , & exiftentiam, neque in- expers: non igitur unus numero eftDcuS,;
ler infinitatem, & a:ternitatem , fed fo- unitate numerica, philofophica, & ab,
Jum divetfum modum modificandi. Itd- illis cognita , afsignando ejus coiiftituti-
que omnes modi intrinleci «que primo vum. Unde foliim Deus poteft dici unus
immediate conveniunt EiVentiaj Divifisc numero, unitate ordinis divini, & fingu-
14 D ifputatio p r i m a
lar’ifsimi , fupra omne taptiim Philofo- D ei: erg. ita eft. Prob.Tt, minor; qoia fi
.phorum , agentium <le unitate numei ica, non , adhuc prcecise inteileda Deitate, •
& quas foliim togr.ita eft lumine Theolo­ non effet conttadiftio formalis , Deum
gico , & Fidei, in hoc enim fentu tan­ non efle hunc ; led eft contradiftio for­
tummodo potelt did Deusunus numero, malis j quod prxcise intcllefta .Deitate,
iVerumtamen h'lc eft diligenrer notan- non intelligatut Deitm ejfe hunc. Ratio
diu'ii, quod non eft confiindenda uniras multiplex hujus: i. Prxcisfe concepta
numerica cum fingulaiitate; nam funt Deitate , eft contradiftio formalis , Sc
formalitates ex natura rci formaliter. dil- per locum ab intrinfeco repugnans, quod
lin6fcjc: quia ficut unitas ut lie ex natura Deitas non concipiatur primo divcria a
rei diftinguitur ab ente ut (ic , tamquam creatura >fed f i , concepta Deitate , non
ejus pafsio ab ipfo emanans; ita fimiUtec conciperetur , fed elVe quiddif-
unitas talis y Sc lingulatis debet diftingui tindum formaliter a fingulavitate, efto
ab ente tali, & fingulari, a quo dimanat, illam identificans, non conciperetur pri-'
veiuti propria palsio. Itaqoe ikut unitas mo diverlaa quiddirate creata : nam haec
numerica fupponit naturam genericam, etiam identificatur cum fua llngularitate:
& fpecifica fpecificain >ita unitas Angu­ erg. &c. Ratio 2. Nam juxta SS. PP. &
laris , & numerica lupponit ens fingula- Theologos omnes, diver Io modo compe­
re , a quo tamquajii pafsio metaphylice tit fmgularitas Naturx Divina:, ac quid-
emanat. Ex quo unitas numerica non eft ditati creata; i fed ha:c diverlitas nullate­
prccdicatum quidditacivum D ei, fed pro­ nus fubfiftit, fi lingular itas non includi-,
prietas Divina , ijft Divinum quidditati- tur quidditative in Divina Eflcntia : nam
Ve conftitutum fupponens, formaliter, & divcrfitas ftare debet unice in eo, quod
ex Ic lingularc , a quo emanat unitas lia- Divina Natura ex ie, & ab intrinleco eft;
gLilaritatis. His lie politis. Prima Icten- immultiplicabilis, & illi repugnat per lo­
tia tcnctjlingularitatem non efle de quid- cum ab intrinfeco concipi indifferens ad
dicate Dei :ita miilti Scotiftai cum L y - plures fingularitates 5 fed fi non include­
cheto. Secunda propugnat, elfe de quid- ret quidditative fingularitatem , lird ab
ditatc D ei: ita Pilof. Rada , Sendin , & illa formaliter diftinfta foret , hoc illi
nofter Pontius iti Curfu Theologico Difp. non repugnaret , ut manifeftum fit in
a. quai;ft. 4. qui quamvis cuai muitis alle- quidditate creata , qua: quamvis identifi-
r a t, fingularitatem non efle de concep­ cetur cum (irgularitate, quia ab illa dif­
tu eifcntiali prxdicatorum communium tinguitur formaliter , & illam non inclu­
D e i, entis , fubftantiae , viventis , &c. dit, eft quidditative conceptibilis, quin
tenet tamen , elTe de quiddiiate D ei, & concipiatur ha:c, Sc ideo numcrice mul­
non efle ab ipfa diftin£lam. Ha:c eft tiplicabilis , & contrahibilis: erg. &c.
noftra 56. Probatur 2. conclufio ; Deus
55. Conclulio. Probatur j . rationi­ quidditative conccptus, debet excludere
bus dcfumptis ex variis locis Doftoris immediate , & formaliter omnem irnper-
„ Subtilis: Nara juxta ipfum, ens pec ef- fe£lioncm, 8d hoc pei inclufioncni foi nia-
fentiam eft ipfum die infinitam , & lem , & quidditativam perfetlionis pug­
,, non aliquid, cui tantixm convenit ip- nantis cum illaimperfedionc; fed ihdiftie-
„ fum elTc, & ideo ex ic eft hoc, & ex rentiafubje£tiva , & potentialitas fubjcc-
„ fe infinitum. Sicut Deitas eft de fe haec, tiva ad fingularitatem , & non repugnan-
„ ita Deus , qui Deiutc eft Deus , eft dc tfa ad multiplicitatem numevic:;m eft
„ fe h ic, ita quod nihil aliud inteiligen- imperfedio immediate , & formaliter re­
do, nili Deitatem, eft contradictio tbr- pugnans cum ir.finita poifetlione Dei j &
,, malis , Deum non efle hunc. Non poC- firgulatitaseft perfectio illi immediate,
„ funt efle phues motores primi, quia in & tbnnaliter oppofita: erg. fingularitas
,, pritno non eft materia, hoc eft , non quidditative includitur in EflemiaDei.
,, elt in eo aliquid contrahens, ut mate-r Major eft ccrta ; nam pro figno naturjc, &
„ ria , vel aliquid aliud j nam talis con- quidditatis , Deus eft a£tus purifsimiis,
„ tradio non ftat cum llmplicitatc per- includens nediim ideiitice, verumetiam
,, fc£t i , & ideo quidditas Dei eft de fe formaliter omnem perfectionem fua; li­
,, ha;c. Ita M-xgifter I. dift. S. quxft. 3. nea; , & hoc duplici ratione, i. Quia alias
,, & 2. oift. 4. qua:ft, 2. & 2. dift.3. quatit. in tali linea non conciperetur infinite
(6. & Quodl'bet. 2. ratio <xj/'ent^ perfectus. 2. Quia dato oppofito, clau-i
Nunc 11^. Sed omniaifta aperte probant, deretur via inveitigandi, & diftinguendi
i'cum efle eflTentialiter linguiarem , & praedicata eflentialia ab attributalibus:
hvmc, feu fingularitatem efle de Eflcntia propter hoc Eflentia Divina, efto infiniti»
fi«
De Deo in linea eflentiali.
nt in linea cfTentiac, excludens omnem numerice multiplicari j nath nuiiierica
inipcrteiiioneai > non ramcn tbrmalitct immultiplicabilitas unice provenit a fm-
includit fapientiam, nec ex Ic fortnaliter gularitate. Ex quO, hac prxcifa, vel noti
excludit igiioiantiam; quia lapientia nort inrelleda, tollitur unica cauf? immulti-
eft perfeaio iincce el^ituialis nec igno­ pHciiatiis, & manet potetjtialitas fubjec-
rantia immediate foi raalit''r pugnat "cum tiva. Unde pater diftinftio , & do^lrina.
j3eifeftionc quidditativa e.nTcntia: ; quia 5t8. Objicies 2. Effentia utjie hon in*
foluai Ibcclat ad Uneam attriburalem; & eludit iri fuo conceptu fingularitatan ut
c contra , formaliter includit fubttantije' J i c : erg. Edentia Divina non includit in
praidicatum , quia ejus oppodtum imme­ fuo quiddirativo conceptii fingularita-
diate tbniulitci- pugnat cum pciicclione tem. Antecedens conllat; nam eflentia
ellcntiali. Minor quoad primam partem creata rion includit fingularitatem crea­
eftnotifsima. Probatur quoad fecundam: tam. Probati confequencia: eodem mo­
Potenrialitas , cujus fundamentum efr li­ do ac probata fuit, loquendo de exif-
mitatio r e i, eft argumentum imperfedio* tentia , & eflentia, & verfandb illud ar­
nis ejus, probans , rem non habere ple­ gumentum Scoti: Si fapientia infinita in-
nitudinem entitatis >nec ex fe eik fingu- clnderet form Aliter boiiitatem injinitAm^fa-
larem; fed Divina ElVentia eflentialitet pieniia in comnitiAi ejfet fonnaliter bonitas
ex fe , & formaliter , & pro ligno natu­ in comtnmi , & exinde fapientia creata
rae 5 & quidditatis el.l iUimitata, habens bonitas creata. Vide a num. 49. Kefponde--
plenitudinem eflendi,& ad nihilpoten-^ tur: neg. confeq. Igitur tenendum eft
tialis 7& hoc non alia ratione , nili quia pro comperto, quod ih prxfenti, talis ar­
ex le habet exclulivum formale potentia- guendi modus rion probat: quia in hac
litatis: erg. cum hoc folum fit lingulari-^ quasftione Eiretltia Divina fummitur ca-
tas, hacc quidditative includetur in £tlen- thegorematic^ , quatenus importat om­
tia Divina , ut lio concipiatur cum exciu- nia , & finguli pra:dicata eflcntialia ; quo
fivo formali potentialitatis fubjedivae ad fenfu, fupra rationem communem elTen-
multiplicitatem* tije dicit rationem quafi fpecifTcam, &
57. Objicies 1* Edo fingularitas noti diffefeiitialem propriam fu i, & nOri tan-
fit pra'dicatum elTentiale D e i, non ideo tiira modaleth. Ex quo componitur opw
Deus eflet indilFerens , & potentials act time , quod aliquod prardicatuiit exclu­
pkues (ingularitateS;, modo quo natura datur a ratione communi, quin excludi
creata i fed hoc ell unicum fundamen^ debeat a conceptii ciTentiali rationis par­
Tunj noftra: fententia; : erg. eft nul- ticularis >vel t converfo , quod aliquod
luin. Probatur major : Potentialitas praedicatum fit de eflentia inferioris,ratio­
fubjectiva unius ad aliud , fupponit h x a ne fuK fpecialis rationis quidditativx f'u-
vel realem diftincVionem , vel imperfec­ peraddita», quin ex hoc fequatur , quod
tam identitatem ob hanc rationem, tale praedicatum fit de effentia rationis
crtoquidditascrcatalit identificata cum communis. Hoc conftat ih omnibus fu-
finguiaritatc , eft potentialis ad iilam, perioribus, fecta comparatione curti fuis
qu:a cum ilia ex fe non identiticatur, fed inferioribusi Argumentum Scoti, de j".!-
ratione tertii 5 fed clVo Divina Natura pientia , bonitate, longe aliter proce­
non Iit ellentialitcr liiigularis, mei ito ta­ dit. Vide dicta num. citat* Hccc doftrina
men infinitatis perfectiIsime identifitatuc eft expreffa Scoti in i. dift. 8. qujeft. 3.
cum illa : erg. ab EiTcntia Divina tollitur ubi fimile argumentum efformac lic; in-
potentialitas ad fingularitatem per infini-» yi dividuum includit individouni : ergo
tatcm Divina: Eflcntia;,ponentem cum illa „ commune includit commutie: ergo fi
perfettifsimam ideatitateuu hejpohdetur: hoc ens ( per eflentiam ) includit inlini-
quod duplex efl; dillingucnda in praefen- fy tatem hanc , ens in communi includic
tiarum potentialitas lubjectiva : alia vi ,, infinitatem in communi. Refpond. Doc-
cujtis natura cum liiigularitate, tamquam f, tori Confequerjtil hon valet: quia in-
cum realitate conttahente , facit compo^ ,, dividuum includit perfectionem, quam
fJtionem metaphyiicam , ifta tolhtui* ‘„non includit commune; & propter illam
per perfedifsimam identitatem cum ilhu „poteft formaliter includere infinitum}.
alia vi cujiLS natura , & quidditas ex le „ & tamen commune , ex ratione con-
eft pluribus communicabilis, & numeri- ,, ceptus communis,non includit illom,ut
ce multiplicabilis, & hjec non tollitur at «conceptum inclufiim,fed eftaliqitomo-
lutura, nifi ex fe formaliter fit lingularis; do determinabile per ipfum. Ex quo,
nani fi dittingueretur ab ilia, maneret ia quando alicjuid eft de effentia alicujus
fe line immediata repugnantia formali ad fecundum fpecialem rationem,non fe-,
rom. II. D qui-!
Difputacio Priraa
quitiir, qnqd iUls furaptis \n communi,
unum fit do cflentia alterius, QUjESTIO q u in t a .
5p. Objicies ultimo: ideo fingitlan-
tas cHet dc Efl'^ntia D e i, quid ett de fc UTRUM F R ^ D IC A T A QUIDDITA-
fingularis; hoc non probat: quia Petrus tiv0 Dei formaliter dijiin-
ell de fe fingulatis, & non ell de cjus el- gUAtkturl.
fentia ringulacitas'.erg. &c. hefpondemr:
quod Pervus eft de (e lingularis jXy tLefe 6q. \ D intelligentiam qujcftionis
non fignificantc ejus eflcntiam , fed fo* •XjL notandum cft tamquam
liam rationem formalem Individuanteni, certum, & lumine naturx notua'i, Deum
& fingiilarizaniem ipfum i cujus oppofi- effe ens,fubflantiam,viventem,Spirituaiif-
tum habct Eflentia Divina, qua dc fe iimum , Inteiledualem , Exillentem , 6c
eft fingularis ,iy defe fignifican^e ratio^ Singularem ;-quo fenfu id , quod omnia
nem formalem cpnftituentcm ipfam.de.fe prardicla prjedicara habet, apud Theolo­
hanc, & ab ea formalitec excludentem gos,dici confuevit INDIVIDUUM D EI­
' potentiam ad fui multiplicationem. D i­ TATIS. Hanc veritatem , nedum Divi­
ces ; Multiplicatio numcrlca nullam dicit norum Librorum ,authoritas , verum
imperfediot,iem ; quia fi diceret , nuili cuncta clamat, & proclamat creatura, ut
conceptui proptio Dei conveniret , fed .manet notatum anum. 4 1. cum DD. Au-
convenit : .ergo. Probjir. minor : quia guftino , & Bonavent. Nunc pro Candi­
conceptus Perfon^ Divinx.elt Dei pro­ datis breviter infinuatur , ■& formatur
prius , & multiplicabilis : nam hxc eil difcurfus, omnia dicta fuadens. -Lumine
vera; Perfona,Patris efi Perfuna , Perfuna natura: nofcitur , & experimentaliter, &
Fiiii tft Perfom, &c.- erg. abftrahibilis efl: quad ad fenfum apparet, dari entia crea­
concepcvis ct)m.munis per Tona: , in quid ta vi venna,fubftantialia, intelligentia,&c.
didusde Tribus;erg, m^akiplicitas nu- & elfe producta illa omnia a Deo prima
merica non dicit imperfe<Sioneai. Pro pmnium caufa: fed cund^a illa producens,
perfe6la intelligent'.a hujus repiic£e , & altifsima eminentia habet perfeftiones
aliarum , prae oculis habendum cft; quod omnes, qua: in inferioribus reperiuntur
aliter Deo , aliter Divinis Perfonis con­ difpejfa:, & ab ipfo, illis communicat®:
venit immultiplicitas ; quia ex terminis, unde evidentilsimum ell , Deum eife ef-
pluresDit repugnant, & ex fide plures fentialiter ens limpUciter .Primum , Subf-
Perfonae Divin» dantur. Ex quo, quamr tantiam completifsimam , viventem vita
VIS Perfonalitates Divinae a p^rte r e i, & immortali,.cuncta fentientem , & intel-
fecundum.'CCaliratem fine im,multiplica­ ligentem,, &c. His igitur de more fuppo-
biles., & quxlibet de fe hac, nam juxta fitis : quxritur in pra:fenti, an inter ifta
Scot, in ,i.,dift. 2. quxll. 7. quidc^uid ejt in praedicata quidditativa , 8c en’entialia de­
Divinis efi de fehoc; verumtamen ab illijs tur dillindlio^lormalis Icotica? Aliqui ex
eft abftrahibilis conceptus perfonx, eftp nollris(quos.inter Iblum viget itta cdn-
non fundatus in realitate, & tali conccp- certaiio, nam extra Scoti Scholam com-
tiii imperfeilo non repugnat numccica ITiuniter^negatur formalis dillindio) di­
iTJultiplicitas ; ceterum Eiftntia Divina cunt ,.qu6d fafta comparatione inter prae­
adhuc imperfecte concepta, nequit a fin- dicatum .Entis Divini, viventis , intellec-
gularitateprxfcindi, nec abilraliibilis dt tjivi., &c. illa, inquam, pr{tdicata forma-
aliquis conceptus ab illa , cui non rcpug- Viter diftinguntur., ita ut prardicatum en­
jiet multiplicitas numerica: quia cft |in- tis formaliter fit diftinctum a prxdicato
cpnceptibilis Deus, quin concipiatur im- fubilamix, &:hoc a viventis prxdicato;
iinutiplicabiiis. Denique adverte, qupd cqterum fada comparatione illotum cum
a .fingularitatc redditur Elliniia Divina exillentia, & fingularitate, & prardica-
fu nda mental ite r,prim ari 6 or iginati ve i m- tum entis, viventis, &c, fic, illa prxdi-
niulriplicabilis , & ab unitate (inguljtri, f:a,tanoadiftinguntur formaliter ab exif-
tamquam a propria palsione,fo£ina- tentia , ;& linguiatitate. Dillin£tionem
liter, & fecundario. formalem ex natura rei inter prxdicata
qiiidditativa , .omifla controverfia de
cxillentia, Scifingularitate ,q u s hac nof-
• tra tempeftate acris valde eft , prbpug-
*** nant mulei cum Fabro, Pontio, Sendin,
##» %* & M^riiiero , quibus fublcribit noftec
*** Nobiliftimus Coraplutenfis Lofladr., ea
pqtifsimum de caufa ^ ut Scotica dillinc-
tio
De D eo in linea cHedtiiili.
tio formalis {^icilius %'indicata fubfiftat a Perfona fint aliqua, quorum unum noit
jaculis adverlariorum. Oppoficafn tenent eftt-br:na!ir?r aliud, tamendiftindiofor-;
Maftrius, Smyfihg , Pilof. & ha:c erit malis non eft ejufdem rationis in Perfona,
noftra conclufio cum iplis. & in Enfentia, propter diverfitatera ex­
61. Probatur I. Pradicata quidditaT tremorum : & ea propter vigilanti verbo
tiva Dei fimt ifta:en s, Subftantia, Vi* dixit Subtilis Doctor, PcrfinA includit
vciis. Spiritus, intcllcclualis , & H qux aliqttay quarum unum non eji formaliter
funt aliaufquc: ad lingularitatem, & exif- aliiid, non ita Ejfentia includit aliqua^
tcntiarn cxclulivc, rx intladcndo iplas> quorum unum non eft formaliter aiiud:
difficultatem difficultatibus impiicemut: quafi non excludens ab(olute diftindio-
fed inter dida quiddirariva pra:dicata nem formalem , fed diftinftlonem &
non datur dittintYio ex natura lei tbrma-' ejufdem modi cum illa, quae verfatur in­
lis : erg. non dirtinguntur pradicata ter pra:dicata quidditativa: nam ifta dif-
quidditativa Dei cx natura rct fornialiter. tindlo/^ii eft, ut omnia extrema, inter
Probat.niln. in EPtcntia Oivina non inclu­ qua: verfatur , fint quidditativa 5 omnia
duntur aliqua prjcdicata, quonun unum vero,quae funt in Perfona, non funt ellen^
non fit formaliter aliud , fed hic eft con­ tialia, nam unum eft relatinun, & per-
ceptus formalis diftincliioriis; erg. Major fonalc. Plus ultra : non eft diftindio,i
ctt exprclFa Scoti in i. dift. 26. quceft. qux verfatur inter praedicata quidditati­
Unie. Refpondeo : opiiro ejt,&c. ubi ad­ va , & inter e a , qua; funt in Perfona Di­
ducit hoc argumentum Praeporitiviinten^ vina , quia omnia pra;dicata illa Dei funt
dentis Divinas Pertonas,feipfis dittingui, formaliter infinita, feciis omnia pra:dica-
& non ctle quxtendum , quo formaliter ta perfona:, nam relatio non eft formali-i
dillinguantur, vel quibas conftituuntur: ter infinita.
quia non habent conflitutivum. Argu­ 63. Quod ifta diverfitas extremorum
mentum erat hoc : quia Pcrfona Divina fufificiens Iit, ut formalis diftindio , qu«
cll rcqut limplex , (icut Eflenria ; EHentia affirmatur inter extrema alicujus convi-
autem propter fui fimplicitatem fe ipfa nationis, pofsir dc illa negari refpedive
diAinguitur a quocumque: igitur, & Pcr- ad alteram convinationem , conftat ex
j) fona. CulMagitter Subtilis refpondct; Scoto io I. dift. 8. qu®ft«4.§. Contraiftarn
ii Ad primum diCo,vcimn e lfi, Perfonain foluticnem explicans illam propofi-
ii Divinam etVe je.^uc fimplicem , ikut tionem Magni Parentis Auguftini i, de
jjEllentia; Pcrfona autem includit ali- Trinitate^ Eodem Deus eft magnu s , fa--
), qua, quorum unum non eft tbrnialiter plens, non eodem eft Patev , quo Detts. £ x
,, aliud, non ira Eii'ititia , & ideo Etlcn- hoc non Jequitur (ait Magifter Subtilis)
}, tia fe tota diitinguitur, licet Perfona quod attributa Sapientu , Magnitudinis
i, fe tota non diliinguiuur propter Eflcn- mn dlftinguahtur inter fe dtftingui-
„ tiam , quje eft communis. Ex quibus lie tur formaliter ejfentia d Paternitate , fed
formalizatur probatio fecundse minoris. quod non diftinguntut diftindione for­
Eftentia Divina fc rota dilVmgui eft, tbr- mali ejufdem modi j nam diverfitas mo-
inaiifsime loquendo , ita fc iubcre fua dalisfumitur cxdiverfuate extremorumj
prtcdicata quidditativa inter fc , quod inter qua: datiir>& cum ifta extrema Mag^.
illorum u’sium non iit formaliter aliud; nltudo , & Sapienti^ j fuit ejufdem ratio­
fed juxta Scotuni expreiise Elfentia Divi­ nis, quia amba: funt perfediones fimpli-
na fc fotadiftinguitur: erg. tota.Elfentia, citer iimpiices,& hoc non habeant Effcn-.
& quidditas Dei non includit pta:dicata tia, & Paterni tas i quia ha:c non eft for-
quidditativa , quotum unum non fit for-, nialifer perfediojhinc venit, quod quam­
inaliter aiiud. vis Eflentia, Sapientia, & Magnitudo
' 62. fe.efpondebis : Scotum minimii inter fe ad invicem difttnguantur, non
negare abfolutfe in Eflentia Divina incKi- tamfcn diftindione ejufdem modi, ac illa
di aliqua , quorum unum non Ut formali­ qua Eflentia, & Paternitas diftingunrur;
ter aliud j fed foliim id negare, facU com­ Ex quibus fic: Non miniis repugnant cura
paratione illorum,quaj includuntur in Ef- diftindione formali attributorum, & Ef-
fehtia cum his, qua: Perfona inctuditJ fentiae verba illa Aaguftini: Deus eodem
nam in Perfona funt extrema diverfe eft magnus, ^ fapiens, ac cum diftindio-
ratioi:^ : quia omnia pr®dicata eften- nc praidicarorum reda: lineae ilia Scoti
tialia funt unum extremum , & rela­ \ctbA: Plentia no» includit aliqua, quo­
tio perfonalis aliud: in Eflentia vero, fo.< rum unum, non eft formaliter aliud 5 fed
liim funt praedicata cflcntialia. Et haec eft verba Auguftini ^erum fenfum halienty
ratio, cur licet tam in Edentia, quam in non negata diftindione formali intec
D% attti-.
Difputatio Prima
attributa; ergs, patifoinntcr verba Scod. veto non diftingui inter fernam negatJV
iVci ftc: Stat bene , quod Efcntia Divi­ diftindione inter prccdicata quidditativa,
na , & Pattrnttas foin.aliter diilinguati^ & exiftentiam, atque fingularitatem, ve-
tur 5 quia DtM non eoeJi Deus^ quo J^ater’} riiicatur, quod Elfentia Divina eft pri­
Sc. quod licet eedejn magnus ^& mo diverfa, fe tota diftinda, in nullo-
f^pitns , adhuc magnitudo , 8d lapientia que conveniens a paite rei cum creatu­
diiiinguantui: forraalitet, licet non dif- ris. Contra: RatioScoti probat, nedum
tinftione cjiifdem modi: erg. ftabitjquod didaprxdicata quidditativa* non diftin-
pra;dicata incluia in Peri'ona foimaliter gui formaliter ab exiftentia, & fingulari-
diftinguantuc. P^ry'owrt includit ali^ tate, veriim ctiam nec inter fe cfie dif-
qfta , cjuorum unum non eji formalittryO'Ci. tinda : erg. Ptobat. anteced., Magifter;.
& quod licet-Eflentia non ita includac Subtilis loquitur de Effentia conttituta
aliqua , &c. formalitec diftinguantur, 11^ ex fuisprxdicatisquidditativis , & de hap
c^j- non ita. affirmat, fe tota diftingui 5 fed fi difta
^4. Pulchra foliitio ad longum ex- prsedicata formaliter cflent diftinda, fe
pUeata,quia contiiiet fundamenta Sco- tota non diftingueretur s erg. dodrina
tiftarum riiei'itium dittinftionem forma­ Scoti de fe totis, & primo dwerjis , non
lem., Vqrum-quantum capere potui poll folum eft vera de pra:dicatis comparatis
vigiUtitifsimam ledionqm totius littera^ Cum fingularitate, & exiftentia, fed etiam
Scoti in pcsedifta quxftione, alia elk in- inter fe comparatis. Probat, minor: quia
tpUigentia, & mens DoftoriSi Sic cum ip- fi prxdicata quidditativa efient lie dif-
fa , ^ c x iplb acgiimentor. Eflfentia. Di­ tinda , non diceretur bcn6 , quod ratio
vina fe tota dijtinguitur , lich Perloni diftindiva ElTcntix Divince ab omni non
non fe tota difiinguatur: fed fi Elfentia tali elVet prardicatum entis > v. gr, vel
Divina licet non ita , ilcut perlbna >in- fubftantiac: quia ratio diftindiva eft ulti­
cludcret prxdicata formaliter diltinfta, mo conftitutiva , & in nulla fententij^
le tota non diftingueretur, licut fe tota ratio fubftantiac , aat entis eft ulti­
non eft diftinfta Perfona. Probat. hoc; mo conftitutiva Dei j fed ill pra:dido
Ideo Perfooa.Patris fe tota non diftingui- loco loquitur Subtilis Dodor de dif-
tut a Perlbna Fiiii: quia Pater, & Filius tindione , qua: ab ultimo conftitutivo
habent Effentiim illis communem, & in fumitur, ur conftat ex titulo , an ,fc i-
quacumque Perfona includitur > ted fi Heh , Divina Perfma wctaphyjice conjli-
pxadicata quidditativa Effentiae Divinae tuavtur per relationem \ Ergo li pra'dicata
formaliter elfent diftinda , EUentia Divi­ quidditativa eflent diftinda , EUentia fe
na, haberet aliquid commune cum ctea- teta non diftinguercttiri
tpris ; quia cum illis convcnirct in praedi­ 66. Contra 2. Per vos j quod Eflen-
cato entis., fubftanii®, & viventis, &c. tia Divina fe tota diftinguatur, non eft
erg. fi pracdicaia Dei qmdditativa ad­ argumentum excludens tbrmdem dif-
mittunt; talem, diftindionem , Effentia tindioncm inter prxdlcata quidditativa:
Divina/f tota non diftingueretur a crea­ er^. ratio Scovi, qua probat Divinam
turis. Contra 2. Juxta ^otutri contraPrae- Eflentiam f* tota diftingui, eft falfa. Pro­
pofitivi C^pinionera Ferfbaa Divine non batur :B.ai'o Scoti eft hoec ‘.Fe^fonu in-
funt primo diverfa , quia fimt ejufdem cludit aliqua , quorum unum nun eft for-
Ejfenti^e: fed quae 1^ totis diftinguntur vjaliter d iu d ; non ita Fjfcntia ; fed pec
funt primo diverfa : erg. Perfonae D.lvinaj vos., ftat, Divinam Eflentiam fe tuta dif.
non le totis diftinguntur. Nunc aboppo- tiogui , efto includar aliqua , quorum,
fi.ro: Efl'entia Divina fe tota dillinguiturj- unum non eft formaliter aliud, dummo­
fqd quae fctotis diliingumur >lunt primo- do ejus elfentialia praedicata formalitec
diver la : ejg. ElVcntia Divina eft primo idemificcntur cum exiftentia, & fingula­
diverfa ab omni non tali. Jam fie : fed ritate : erg. ratio Scoti de perfona non fe
quge, iq aliquo pradicato conveniunt a. diftinda, & de Eftcntia fe totad\{-,
fvarte tei ,noi> funt primo diverfa,fed titida eft falfa. Clarius fic: Ideo per V3S,
aiiquid i4em entia,ut loquitur Scotusv de pra:dicatis inclufis inperlona verifica'
erg. prjEdic-iita quidditativa Dei non ita tur diftindio formalis ; quia Perfona in­
diltinguntur inter fe, ut a partereiunum cludit aliqua quorum unum non eft for­
fit fuperiiis,&commune, aliud.infe-» maliter aliud; fed per vos, de praedica­
tios, & particulate a parte rei. tis inclufis in ElVentia verificantur praidi-
65. Dices: Per dicia re6te probari, cata , quotum unum non eft formaliter
prsedicata quidditativa ifcn diftingui for-^. aliud, ita ut prxdicattim entis non lit for­
maliter ^ fingularitatc, 5c.e^iftsaita,n«^ maliter prxdicatum fubftantiae,&c. alias
Dc Deo in iinca eflfentiali.
non cflent formalitcr diftinda; erg. idem, gnlaritat^m, & ex alia concedentes inter
&' codein modo , fjuod ycriftcatur dc ens D ei, iSc alia praedicata ufquc ad ulti­
Perfoiia nOn / f tota diftlngiii, viirificatiir mum y hon videntur procedere confe-
deEirentia,& fi dc Effcntia verificatur quentia doctrina: j & juxta Scoti men-
fc tota diftingui, firtiilrtcr de perfona, teni.
quodexprelsc opponitur litterx magif- <58. Dices, quod lich ensDeifoltim
trali i Ferfona tji aque fimplexjkut Bjfen- fit necefse ejiTe, exiftens j & fingulare
tia , Ferfona tamen includit aliqua j quo~ idcntice , hon fotitialicec j dO: tamen j efto
rum ttnum non sjl formal/ter aliud, non ab exift^ntia , & fmgularitate formaljter
ita Eflcntia. Urgetur-, Sola fumma (im­ diftinAum , idcntice omriia praidicata uf-
plicitas , qux reperituc in Eflcntia , non, <^ue ad ultimum; Neque aliiid iiitendic
fecit , quod Eflentia fe tota diftinguaturi Doctor 5 cuiti loUuti aflumptum ejus, fit,
C^\\\FtrfonA eji itque Jim^lex Jicut Ejfsn- excludere conceptum gehcricujji ab Ente
tfa , & fe tota. non JLiJlinghitur; fed ultra Divino j & hoc falvatui , concedendo,
l^nin'iam fiinplicitatcm., ntEfTcntia fe to­ fens Dei idenrice necefse effe, exiften^,
ta diftinguatur, aliud non additui , tit fe fingulare, &c. & ufque ad ultimum , &
tota (it diLtindla , nifi indiftindio forma­ infinifatenu Cowfr<i;Ens Dei omnia dic­
lis fuorum pradicatofuin, & non inclu­ ta habere identicc, effe omnia illa per
dere aliqua, quorum ununi non fit for- identitatem ) hon tollit ab illo eine fk i,
maiiter aliud : erg. mens Scoti clara Vi­ quod fit realitais ex fe j & formaliter com­
detur pro noftra (cntentia. munis,icqualitet permittens omnes dilfe-
<57. Probatur 2. ex Scoto in i. dift» rentias contrahentes , & inferiora prxdi-
8. quicft. 3. ubi probat Subt. Magifter, cata : quia ex fe nullum ex his formaliter
qUod ratio entis in Dfio non dicit con­ Includit j immo ^per vos j formaliter ex­
ceptum genericuin eo >qliod ens in Deb cludit, ciini {it ab omnibus te latis foi ma-
clinecelse e(fe , cujus neccfsitas eflendi iiter diftin£tum; erg. ut falva cohfiftat
llat forinaliter , & confiftit in eo , quod Scoti niens ,de ente Dei non dicenre ge-
ens.in Deo includit ultimam differentiam nericum cohceptum, iion fufticit j quod
Deitatis ^qua eft , & line qua non eft iii fit, identic^ infinitum , necefse efle , exif-
aitn ultimo •, fed li prxdicata quiddirati- tpns j fingulare >. & c. Vheritts t Realitas
va Dei edent ex natura rei diftindn, prae­ entis j qua: eft iriDeo adxquatc concep­
dicatum entis non includeret ultimam ta , & refpedu intellettus noii abftiadv-
difFetentiain, vel quafi ultiiiiam differen \'e j fed intuitiv^cognofcentis, eft forma­
tiam , vel ultimum praedicatum Dei conf* liter j & quidditativ6 eadem realitas fubf-
titutiviini ; erg. Deum elTe ens fummfe tantix, viventis, intellediialis, &Ci uf-
necefib eflejult argumentujii indifttndio- que ad ultimam rationehi formalem conf-
his formalis, vtfl identitatis formalis in­ titutivam , vel quafi conftitutivam i fed
ter prxdicata quidditativa Dei. Proba­ hoc fic pofitb , iriiplicatoria eft omnino
tur minor : Data tali diftijjdiqne ititci! diftin£tib forrtialis inter prxdkaca quiddi-
pr^dicata quidditativa Dei ^ens Dei non tativa reftx litiex Divinae ElTenti», &
e fie t necefse elle ex f c : q u ia u t ex f e t a le quafi coriftitutiva individui Deitatis: erg*
f i t , non I n f f i c i t q u o d fo rm a lite r inclu­ iiotl eft perceptibilis talis diftinttio inter
d a t Infinitatem,ex ilten tiam , & fingulari- dida prardicata* ita ut ens Dei nediitn
tate m : q u ia cum lioc to to c o n c e llb , ftatj idcntice >vcri'tm formalitef incUidat (ubf-*
q u o d n o n fit formaliter fubftantia , v i- tantiam , fpiritum ^ vltaiii jintellcdiuali-
Ycns , & c. d a ta dilHi1tl:ionc: form ali in te r tatem , 6c e contra* Taliter >quod fi cort-
ifta prtedicata t p i d d i t a t i v a : erg. re q u iri­ fideretur linea reda ih Deo quali pra;di-
t u r , q u ^ . c n s in clu d a t u ltim u m d ifferen - cartientalis j fic formata , E N S , SUBS­
tja le p rie d ica tu m , nam in tali inclufione TANTIA j VIVEISIS, SPIRITUS , in ­
fqrm ali ftat j q u o d fu e iisn e c e fse eflc ex t e l l e c t u a l i s i SINGULARIS,EX 1S-
fe - Unde in m e n te Scoti haec eft re fta TENS i & fandem Detis : quamvis ref-
C q n le q u e n tia : ens D ei includit injinitatem i pedu intelleaus imperfedfe , & abftraC-
er^o includit fu u m ultimum, confiitutivum i tiv^ cdncipienfis , qui conciperet Ens,
alio q iiln ftu ftra re c u rre t e t Magift* Subti- non coiKipfirct fubftantiam ^&c^ & qui
Us ad h o c ■ ■u t fit ex fe necefse elte , q u o d conciperet fubftantiam , non conciperet
ii>cludat d iffc re n tia le p ra :d ic a tu m , cutri nec Angelicam, nec Humanam , nec Di­
p p lsit fa lv a rita lisn d c e fsic a s fine ta li in^ vinam , fed quid commUncJ.in ratione en­
ciultone, p o fita in fin ita te . Id e o q u e n c f - tis , & fubftantia: Deo ^& creatura:} fubC*
tri ex una p a rte n e g a n te s dirtinctioneral tatitiae Angelicx , & Divlhx : ceteriun
fo rm alem in te r e n s , e x iften tia m > & fiii- Itefpetku intcllcdus perfede , & iniuitiv^
COgH
Difputatio Prirna
cognofcemie,'EnsDci eftformaUtcr fubt- „ quanta ,vel qualis, & ita prius eft in
lantin D e i, Spivitns, vivens, &c. Rario „ individuo ratio id>.ntitrais ad aliud,
potiisiiTia omnium iftorum eft jam inli- ,,quam ratio aqualitaris, & iirailitudi-
nnatJi: ninnriim-.quia E.ffcntia Divina, & „ nis,-ita etiam quidditas eft pritrs P.ip-
omnia , c[iicc quidditaiive includit /t' M a „ pofito ratio agendi, fi eft forma adtva,
& ptimodivcifa eft ab om­ „ quani ratio jequalitatis ( h~cc fe.-ji:itur
ni non tali, & a quacumque creatura, & ,, adm/tgntivdincm) \’cl fivtiilitudii.’S. In
in nullo rcalitec objcftive conceptibili ,, Diviniserg. cum coinmunicarc fit ac-
convcniens. Sunt enin:i cmnia,qua; in ,, t»o,cujus formalc principium eft Efi.cn-
Dto flint, incipicndo ab ente perfccle 5, tia, ut quid , quodammodo priiis In ea
concepto , ex fc necefseefle , & forniali- >,erunt relationes pcrtineiues t.d com-
ter infinita , excludentia omnem poten- „ municationem , quinn alia: aequalitatis,
tialitatem , contrahibllitaiem , &gcne- 5, & fimilitudinis, qnp: fundantur in ipfa
reitutem. Ex omnibus dictis abundii pro­ „ ratione quantitatis virtualis , & a:quai
bata manct major. „ litatis elTentialis.
70. Contra (ait Scotus:) ha:c rcf-
SATISFIT OBJECTIONIBUS. ,, ponfio videtut lupponcrc EfTcntiam
„ mere ut efi quid cft’c rationem conmiu-
tfp. / ^ B ji c i E s i.Scotumin i.dift. ,, nicandi in Divinis j cujus oppofitum ell
z6, quaeft. vinic. §. Ad, fe~ „ determinatum in diftind. 13. Rcipon-
amdtim 'dico : ubi hxc habet. QuU Dei ,, dco: ElTcntia qu^d ^ eft ratio com-
nonefi puntiidiicr ^quaji unicam ,, municandi Eftentiara , ncc foium hoc
infc perfeSiionem conifimns , p d hdc Effen-^ „ ( (juid iiitell-gc ) led cum hoc , Eftcntia,
tia efi fim flcx, ^ iltimitata : erg. quiddi- „ ut eft intelledus, & uc eft voluntas, eft
tas dicit plura psracdicata cGTentialia ex na­ „ principium produdlvum Pcrlbna: , &
tura rei diftinila^alias nedum eflln finiplex „ communicativum Eflent:ie,f]cut didum
fimplicitatc excludcnte comporirioncai, „ eft diftind,2. hujuspyiini. Nunc autera,
led ctiam eflet fimplex iimplicitate , & „ ficut ElTentia mtelligitur priiis ratio
pnn£tualkate excludcnte pluralitatem ), communicandi fe , quam intelligatuc
fijrmaiitatum, quafi unicam in fe conti­ ,, quanta, vel qualis j iia etiam inrelli^i-
nens perfeftioncm. Hoc eft torale fun­ „ tur ratio operandi, ( ad sntra } priiis,;
damentum partis oppofit®. Refpondetury „ quam quanta, vel cualis; non enim
explicando mentem Subtilis, cum ejus „ pofterius convenit Ellcntia:,eire princi-
monre cxprefla in praedida quaftione, ,,piuin operationum propriarum talina-
quf longifsima eft, & gravifsimam con­ ,, tu rx, quam fibi conveniat, efie princi-
tinet dt>£hrinam , delctvicntem ad per- „ pium adivuiti i & hoc (iv^ productivum
fede cognofccndas rerum quidditates, & ,, refpcdu prodixibilium in tali jiatura,
ejus coiiftitutiva , jam fint quidditates de „ five communicativum ipfius naturas
linea cllentiali, jam de linea attributaJi, ,, Eflentia autem Divina , in quantum eft
& tandhn notionali, feu perlbnali. In intelledus, & voluntas eft principium
forma fic paratur refponfio ; quid Dei, ut „ operationum propriarum tali naturx:
eft principium formale, & ratio formalis 5, quia intelligere , & vclle funt proprijE
communicandi efientiam , non cfipmtua- „ operationes illius natur» 5 ideo prius
liter Jhn^iex , 8cc, concedo : quid L e i, ut » eft EfTentia, & ctiam intelledus , &
foiiim praedicata quidditativa inckidit, ,, voluntas , quimi fit quanta, vel qua-
non ejl fmsSruaiiterJ'twflex , quafi i nicam 3>lis. Igitur produdio non convenit Eilen-
in fe coyuincns pc-yfeSiioimn , hego antcce- j, tijc tbii, ut EllentiA cft, tamciuam prin-.
dcns, & confcquentiaro. Itaque , in pra:- „ cipio prcduclivo , led etiam intelledui^
didoloco foUitioncm dat Magii'lcr Sub­ „ & voluntati, tamquam principio pro-
tilis argumento, intendenti probate,quod „ dudivo cum ElTentia, in quantum E t
relationes commanes xqualitatis, & li- „fcntia: adhuc ftat, quod relatio prodii-
militudinis jCuque conttituerent Divinas ,,centis, & produtii prius pullulat in
Pcrfonas , ac lUas conftituunt relationes „ Eftentia, quam relatio fimilitudinis,
originis : coquodoEque pullulant abEf- „CEqualiratis.
feinia ikut rclavioiies originis j hoc ne- 71. „ Contra ; Ex ifta rcfponfione
gar Scotus, & ratio cjus elt hxc : quia fi-f „ fcquitvu- prinu), quod intelledus , &
,, cut quilibcf clTentia creata , licct ipfa „ voluntas non fui t attributa: quia attri-
jj (It quidditas,6c quanta, ita quod femper ,, butum quafi pcrficit in cfle fccundo ali-
„ cHiiicerro gradupcrfcdionisj&qnali- „ quid quafi praefuppofituin in cfle pri-
„ tatis} prius tauicceft quidditas, quain „ mo: nihil, quod pertinet ad Eilen-
„tiam
Dc Deo in llatu tHcntialii
ti.im, anteqnam quanta >vcl qualis in- non fit formaliter alterum >ut fic tota^
teHigatnr,cH attributum. Secundo: quod fit diiVmda Effet^tia Divina a creatura.
,, .ioc.cUeitu>, & voluntas non diftingun- Clarioresdiftindiones, & omnes textua-
„ tur cx n.uura r e i; quia iilud, quod in i,es poffunt ellb ifta:: quid Dei> vit dft com-
„,Deo prxcedic racione^i qualitatis j & iTiunicativuni Eflentia:, vci produftivum
„quantiracis.c(ltantura quidjquid autetOj perfona: 5 vel u't praeccdens iii.Deo ratio­
,, ut quid,.non diftinguitur in Deo ex na^ nem quantitatis j & qualitatis 3 vel.uc eft
„ tura rci j quia tunc nofi eilet, qjiid ejus intcUeiftus >& voluntas, non eft punc-
„ implex, py'imtim concedo , quod tualiter firnplex quafi unicam in (e.conti-
„>pi'opi*ie vocando atccibuta iUa ibla,quas iiens pterfeftiohem , Concedo : quid Dei,
;j,.qua(i ,qualiia.tcs perficiunt ui cflc fe^ ut precise includit fua pra:dicata efTehtia-
„ cundo j;cni prfcfuppolitafn in pctfedo Ita , vel ut eft ens, fubftantiai vivens, in-
,, ciTe p n m o ::: l\oc modo intelledus, telledivus, non eft pundualiter limplex,
a, & voluntas non iunt .ntcibuta; immo hego; quia Effehtia Divina, & quid Dei,
,,iunt pei-fcaioncs inttinfccx in Eflcntiaj uths2 includit,/«toto diftinguitur a quo-
„ ut praElntcIligicur omni quantitati, & i:umque non tali> cuju!5 oppofitum ha-
,, quafi qualitati j §cci Ad fecundum dico: bet Dei , ut eft principium j &c.
„ quod quid Dei non eft pijnftualiter 73* Replicabis cum noftro RmoXof"
„ {implex quafi unicapi in fe cOntinens fada: fed Subtilis Magifter fumit illud
,> perfedionein, fed hittc Eflchtia eft fim- ^uidjimplex ftridfe , & pure toetaphyfi-
plex illimitata: q\iia .iilidiitata nori cfe j ut pure quidditas, & .ElTentia Dei;
,> tanttuuintenlive.in uaa rstionCj fed in ergp :fic, non eft piinciualiter fimplex,
„ omnibus , quae func principia propria- quafi tinicam in fe contihens perfeftio-
ji,;rum operrQtionum Dei > fictit natura liem. Prdbati fubfumpta: quia illud quid
crcata quodammodo ell illimitata,quia fumitur in fenfu in quo illud furiiit ar­
„ idw'ntice.ell qup,dUb.et,principium ope- gumentum ad quod refpondet; alias oc-
«.randi:.Cum hac illimitacione EilentiaJ ciofa foret folutio, & extra rcm; fed a r-.
)3 Diyinjr quafi intenfiva, iUr ifimplici- gumeritura > quod Scotus folvit, fumit
ij.ras, immo cx .inlinitate fequitur fira- iy ^ui^ Tputh quidditativ^, & metaphyfi­
j^plicitas; quia infinitum nulU eft com- ce. i^tio : tiam arguens,intendebat, non
„ ponibile utpars , fed tameiiyotcft eife pofle dati dillindionem tbrmalcm ex na­
r.ealitcr idem, licet non formaliter cui-* tura r<i inter intelleclum, & voluntatem,
libet infinito. Hsc elt tota Uttera Doc- fi iftae porentijc prxihteUiguntur in ElTen-
toris Subtilis. •tiaDi v'ina,ad eflfe quantum,Vel quale.Hoc
72, Ex quiijwsipalam, & aperteconf- |)robat hoc fyllogifnio: quia illud, quod
(at, c}>u6d ig/t/ij; Dei,dupliciter potcft con-* jn Deo pfdscedit rationem quantitatis, &
fidcrari, & de facto, ab Scoto contidisr-s- qualitatis, eft tantuth quid j quid autem,
riir : primo ,.ut includit.pra:cisb praedica-* ut quid >non diftinguitur in Deo cx na­
taelfemialia i.fecundo , ut ell principium ture rei 5 quia tunc non eftet qUid ejus
foruiaic, feii.ratio communicandi ElFen- ,fimplex; ergo argumentum futnir quid
tiam , juxta illud, cum ergo communi- X)ei, ut quidditas eft, & folutio Scoti de
„ cure inipiyinis,lit aclio ,,cu;us formal^ ^uid Dei non efi pun^UallterJirnpieXi qiia^
,, piincipium elt Eflentia, ut quid , & J i unicam in fe continens formalitatem , eft
„ cum hoc ) Elleatia,ut eft intellect Cum eadem reduplicatione, ut fumitur in .
tus , & volunras: etl principium pro- ^rgumentOi venia tanri Magiftri mi­
,,.duftivum perlbnjc, communiCati- hi colendifsimi, hego majorem, & ejus
,, vum 'Eifentia:: igitur quid Dei ut eft probatiorierti: quia illud >quod in Deo
intdki^iis, & voluiitas ,:certifsimum elt^ prjtccdit-rationem quantitatis, & quali­
quod’non pllj)unctualiter (implex, quafi tatis » eft tantiim quid,ut eft Cornmunica-
Unicapi continenspcifcctionem in fe,cum -tivum Elfenti® j ^ produdiviim pedbnae:
iic acccptum, includac intellcctum , & eft mere EfTentid >ut quid , fbrmale priii-
ypUicitatem j.i^ua: funt ibi ex natura rei, •cipiunl adionis Coinmunicativae: eft quid,
gcnon ex cpplidcratione intcUcctus: atta- Vel Eflfentid, ut circunfcripto omni eo,
^en, jif.<f^ Dfiijiion.ut elt pri'^cipium tbr- quod eft qiiafi qualitas, eft Effentia, &
piale .communicandi Eilcntiair , fed £b- Ut habet in fe principium proprix opera­
lum .includens .praedicata quiaditativdj tionis convenientis D eo, hujufmodi func
v.el ip.qmntum eft ens, fubltantia,viveins, intelli^cre, & velle. Omnia dida func
intqllecii,vi»s,fic foiiun contitiec unicam Subtilis Magiftrl, ur patet in littera : &
pcri'c(iionem, & formaluatem unicamj hoc quid j fic fumptum , minime eft quid-
& (ic non inciudit aliqua , quorum unurU -diias metaphylic^: accepta, quia inclu-;
dit.
3^ D ifputatio P r i m a
'dir ,& ib i eft aliquid ex natura vei dif- modus infinitatis in ente D el, & fubf-
tinctimi» Eli tamen fic >puni\ualiter fim- tantia illius, non variat rationem entis,
plex j non quasi nnicam ih fe contincns & fubflantia: : a:qua v i , qua proba­
perfectionem , led qiiiA illimitacuiii, & tur ab Scotiftis diftindio formalis inter
infinitum. Ex quo, nec argumenuim, nec fapientiam , bonitatem Divinam, pro­
replica ,jiCL. lbIutio illius intendens in- batur diftindio formalis inter ens Divi­
teilecttim , & voluntatem non diitingui num , & Divinam Subftantiam. JtJjio ar­
in Deo ex natura re i, fumit Ellentlam gumentum : Sicut ens ut Jii- non inclu­
inerc , ut eft quid , fed ut cft quid com- dit fubftantiam fic , ita ElTcncia ntfie
inunicarivum Ellentia; , Sd produdi- non includit C5i;iftentiam. Pliis :Ens«^}iV
vum petfona» Patet ex ifta littera: non includit fingularitatem ut J k 5 ens
JiefponJtQ videtur futnere Ejfcnticim , we­ ut.jic wow includit infinitatem ut fici
re ut ejl quid , ejfe rationem eotnmtmican' fubfifVentia ut fic non includit Paterni­
di & c. tatem ut fic : fed ha:c non inclulio illa­
74. Dices : CHiod Doftor Subti*lis de­ rum. rationum ut fii- non probat, quod
bebat explicare Majorem replica: fafta; in Deo Eflentia non includat exiftcntiam,
contra foknioncra , & illam dittingucre> fingularitatem , & infinitatem ^ nec quod
diftindione de quid , ut fe extendit ad fublillentia Divina non includar, fen dif-
voluntate.m , 8c intelleftum , & de quid tinguatur a Paternitate Divina; ergo licet
folum praedicata quidditativa includens^ ens i.'/j^fnon includat fubftantiam utfiCy
Similiter minorem , quid ut quid non non probat, quod ens Dei illam non in­
dijimguitur in Dto ex natura re i: ergo cludat j feia quod ab illa diftinguatur for-
cum hoc non faciat, quidDeii fmTiit prc'lic raaliter.
folum includit prjcdicata quidditativa* ']6. Refpondetur in forma , concefla
Refpcndetur: Qiiod cum iterijm at- majori , negando minorem, & fubim-
que irerum expiicaturn fu a Dodore o/*id plicit. probationem. Itaque,aigurtientuni
Dei in folutione primi argumenti, & in Scoti optime probat dillindioncm for­
folutionc replieae prima: contra hoc , non malem attributornm, quia datur concep­
erat opus majori explicatione, fed ne­ tus adicquatus Sapientia:, ada:quate pra:-:
gando minorem j fcilicet, quid ut quid cifus a bonitate s at vero nullus datut
non difiingv.itur m Deo ex natura rei, ut conceptus perfeftus , & adaquatus entis,
eJl communicativum O'Ci procedit ad dif- pra:cifus ab omni fubftantia, uecconccp-
tindionem minoris i quia ejus tunc tus fubflanrix pcrfede pittciflis a vitali­
non effet fimplex , pundualiter quasi tate, Ratio: Quia talis conccptus per-
unicam in fe continens petfedionem, fede prscifus , effet pra:cirijs ab ipfo
concedo : fed eft pundualiter fimplex, Deo 5 & hoc repugnat ; alias Edentia
quia illimitatum &c* Dei fe tota- mn effet. difiinfia ab or,ini mn
75. Objicies a. Eo , juxta Scotum, ta li, quia non eOTet diftinda a conccptu
Sapientia infmita diftinguitur formaliter entis, reperti in creatura. Undo argu­
ex natura rei a bonitate infinita ; quia mentum fupponit rationem entis ada:-
fi infinita Sapientia eflec formaliter infi­ quiite , & perfede pr^cifam a ratione
nita bonitas, fapientia in comuumi ef- fubftantia:, & ,hujus rationem a ratione
fet formaliter bonitas in communi 5 nam viventis, & hujus a ratione intelleduali-
fapientia infinita , fiipra fapienriam in tatis, quod omnino falfum eft relpedu
communi, folum addit infinitatem, qua: intelle6l:us perfede concipientis ? qui fic
quia modus intrinfecus cit, non variat concipens, concipit in Deo ensfbrmali-
,ratione;n formalem illius , cui additur. ter, fubftantiam , viventem , intcllcdua-
Unde fi fapientia in communi non in­ lem &c, ideo &c. liepiicabis: Ideo hjcc
cludit formaliter bonitateni in commu­ dodrina foret vera , quia Eflentia Divi­
ni , ncc fapientia infinita includit boni­ na J't tota diftinguiiur ab on-ni non tali^
tatem infinitam : fed hoc fundamen­ fed juxta Scotum in i. difV. 26. §. Ad pri>-
tum aeque probat rationem entis infi­ ntum tertia vidi, folum funt primo dif^
niti , fimiliter rationem fubftantia: in­ tindiva , & primo diverf^t, qiix primo
finita:, non includere formaliter , nec. conftituunt : ergo folum ultima ratio
pfima, rationem fubftantix»nec fecun­ conftitutiva Dei erit primodiveiu, k if-
da , rationem viventis: nam li ratio entis pondetuf : Qtiod realitates , qua: primo
infiniti includeret rationem fubfianria; conftituunt flib cxorefsione , qua fic
infinita, & hujus ratio, viventis ratio­ conftitnunt, funt primo diverla; quod
nem ,ens ittJic includeret fubftantiam/i^ non habeat ali« rationes cutis, fiabftan-
/ic, & fubuantia utjtc viveu^s utjtc i t^uia tije &c.
l?ro
D e D eo m linea cflcnmK.
77. Pro aliis nota : Quod infinitas ventionis, & inVeftigationis , five pei!
•EfTentiae non poteft impedire compoli- viam efficientijE , & caufalitatis. Ex quo,
tionem mctaphyficam in D eo, data for­ foliim in prscfenti verba tacere poffumusr
mali diftin^iione incer praedicata qui^di- de conceptu proprio D ei, de communi­
tativa; nam infinitas Eiiencia: non poteft bus cum creaturisdefiampto, qualis eft
tollere,qu6dlm tex Te potentialcs,cura •conceptus omnis perfedionis fimpliciter
.no pofsit vaiiare nec facere,qu6d rationes in fummo , jnxra doftrinam Sooti pofi-
entis, & lubftantisE ex fe fint -communes tam in »«w,i.hujus Tomi. Unde;4 e Deo,
-conceptibiks conceptu perfecto, & ad»- juxta hunc conceptum , & concipiendi
<juato. Deinde nota aliam inconfequen- modum , quaerimus nunc : quodnam (ic
tiam in noftro Sapientir,Scndin,dicentc illud praedicatum, quod melius, & per-
62. 20. quod praedicatum vi­ fediijs nobis Deum;notificat, a creaturis
talitatis non tranfccndit alia prjedicati ■diftinftum , & quod in Divina Natura a
Divina : quia ifta non funt formaliter vi­ nobis concipitur ut radix , & fontalis
talia ; quod probat, quia funt commu­ origo iliorum, quo: Dei funt .propria , &
nia non vitalibus j cum prxdicatum fub£- ipfi approp'riantuc? Hic enim eft charac­
tantia: conveniat lapidi, qui non eft vi­ ter formalis roetaphyfici lei confticu-
talis. Non capio confeqiientiam: Nam tiv i, effe niminimxadicem perfedionum,
praedicata Dei reila: linea:, vel funt com­ & proprietatum, qu® funt proprix in
munia creatura;, vel non ? Si funt? Ergo quarto modo , fui conftituri , juxta Scoti
non funt formaliter fingularia, infinita, maximam in i. diftinft. 2. qujeft. 2.
& exiftentia a fe. Eft clarum. Per te, ideo ■quid primd , O* immediate convenit alicuiy
non funt formaliter vitalia , quia funt •de quolibet quod efi in eo , Jiv i fa^eriori,
communia non viventibus > fed per te, J i ‘ve inferiori , vel de pafsione potejl de-
iunt commnnia non exiftentibus a fe, monftrari propter quid, per Uhtdf Cui primo
non fingularibus, & non infinitis : ergo fo«t'f»/'f,ideft,per ejus rationem formalem
fic non funt infinita , Si fic faciunt com- C-onftirutiyam, tamqua»} per medium.
politionem. Si non funt communia? Ergo 79. Pro cujus ampliori captu, notan­
ratio vitalitatis tranfccndit alia prcedicata dum eft 2. Quod juxta qualitatem diftinc-
Divina. Si dicas, elfe imperfede commu­ tionis inter prsdicata Divina menfutan-
nia : idem dico de ratione fubftantiae in da eft qualitas conftitutionis : hoc eft,
D eo, quac imperfeile concepta eft com­ quod fi inter fe diftinguantur formaliter
munis lapidi, cui non opponitur, quod ex natura re i, una perfectio formaliter
iit formaliter vitaiis. conftituet, altera formaliter non confti-
tuente; fi diftinguntur diftindione vir-
QUiESTlO SEXTA. tuali, una virtualiter conftituet, aitera
non conftituente virtualiter: fimiliter fi
QUOD N A M S I T PRu£DICATUM diftinguantur per rationem , una conf­
ultimum Dei conjiitativum'i tituet , altera per rationem tbtmalitet
non conftituente. Quapropter cum in
78. T ONGTSSIME de hoc agunt nof^ praecedenti quaeftione a nobis propu'g-
tri Sapientifsimi Complu- natum fit, omnia pndicata quidditativa
tcnfes, Sendin , Loflada, Pera, & Moral elTe eandem indivifibilem formalitatem;
in M. S. fubtili calamo. Nos autem, qui quamvis fubdiftinda exprefsione a nobis
nec epitomatarii munus gerimus , nec conceptibilem 5 in pr^feuci foium qua:-
multas carchas implere debemus j me­ ritur fub qua exprefsione. fit ultimo
dium tantummodo,quantum in nobis eft, conftitutiva Dei : an nimirum fub ex-
tenere curabimus. Pro cujusintelligentia prefsione entis a fe , a£lu exiftentis, fim­
notandum eft i.quod non proccditdif- pliciter infiniti ,.an fub exprefsione in-
putatio de conftitutivo Deitatis , juxta telledualis, vel fub alia, fub qua con-
concentum clarum ,&diftin£tum ipfius; ceptibilis eiil talis impartibilis, & a parte
fic .-niui de Deo loqui eft refervatum rei indivifibilis fotmalitas t Ejus inftar
Beatis, videntibus Deum ficuti eft in fe; modi ac Scotift^ loquumui deccnfticu-
ncque procedit nofter fermo de concep­ tivo formali, & metapiiyfico Prlmx Per-
tu Dei proprio, ex propriis defumproj fona:; an nimirum conftituatur per coj>
nam talem conceptum habere naturali­ ceptum Paternitatis , an vcco per con­
ter non pofTumus ; quippe fic eft a fenfu ceptum fubfiftcntis ? Sic in praefer, ri
remoL'fsimus, nec eft faCtus, vel faftibi- quaerimus conititutlvum ultimum Divi­
iis prnefcns per ea, qua: fafta funt, & a nae Elfcntice. Verumtamcn , quia non
nobis naturaliter uota , five per viam iu-: paucis Theologis placet aliquam pone-*
. . . . . ___ /-.9 D<9 n ^
H D ifp i iwtio Pnma
rc dUHnftionem inter Naturam Div/-- hahet talem potentiam , & JuhJlm i
Jiam , & Divinam EflTentiam, ita ut con­ cauja motus ydicitur autem natura
ceptus Eflenricc dicatur ab ipfis . i'uluni tumejfe. Prxterquamquod quan vi;
fignificarc prxdicata ClTentialia in ordine ceptus natura' non pra'icindat ab c
ad Ic , & conceptus nature dicat, efle tione, & ab iila pricfcindat corc
principium primum rcmotum, & radi- eflentia:'; hoc tamen non cft argumc
ca lc,a quo immediate oriuntut poten- probans objcdive diftingui cone
tix,&m ediate operationes vitales. No­ Eflentix, a conceptu naturx, folu
bis tamen dicetidum eft, quod conccptus ex hoc probatur extrinfeca diftinft
naturx eft formalifsiine conceptus E & n - nes divcrfa connotata , quatenus
tia: in Deo : nam EfTentia Dei «t J ic , & rimi eadem indiflindifsima four
iiib formalifsimo conceptu cHentiK, eft jam confjderatur in ordine ad le
viralis , & exinde principium primum in ordine ad operationes. Eft cl
remotum operationum vitalium ; led eflc exemplum apud nos. In Divinis c
principium Tcrnotum operationum vita­ formalitas, idem eft conccptus ob
lium ,eft formali fsime conccptus naturx: vus Paternitatis >& fubfiilcntia’ in
ergo in Deo ratio Naturae , & Eflcntiot ■jEterno , & tamen in quantum Pate
minime diftinguntur. Major certifsima refert Patrem ad Filium , fccus in <
cft ^C^iia fi Ellcntia Divina fub ratione tum fubfiftentia.
EHenxiic non eflct vitalis , & vivens, nec 81. His pralibatis: Prima feni
vitalitas cfiet de quidditate , & Effentia tenet, Ellentiam Divinam conftitu
D e i, nec Eflentia D ei, ut talis, eflet per- taphyfice cx collecVionc omnium
fcdilsima, & nobilifsima fubftantia j cum butortim , & perll-ciionum (impl
vita fubftantiaUsfit nobilirsimum praedi­ fimplicium. Ita plurcs Magiftri So(
catum omnium , perteftifsimumque; neC tis , videndi apud llluft. Marin , tc
denique, Effentia D ei, ut talis, cflentia- difp. I. Sccur.da tenet, metaphyfice-
lilsime non diftingueretur a non viventi­ titui Divinam Ellentiam per adualer
bus , QUK omnia abfurdirsima fu n t; ergo litionem,& intelkftionem. Ita nor
EOcntia Divina formalirsime >& fub con­ Thomifl-x, quamvis aliqui cum Sal
ceptu Ellenticc, cft etiam natura. ticenfibus, & Joanne a Sancio Th
80. Hoc ipfum docent SS. PP. Elias cumGonet ,non volitionc , led int<
Cretenfis in Orat, Naeianc. docct: Quod tione aftuali conftitui propugnent,
inter naturam ■, ejfentiam, & formam nul“ cx Angelica Schola , diftingucntcs I
Ium apud Ecclejiarn dicrimen tjl, Theo- tiam Dei fub ratione Efl’entia;, & fi
doret. tom. 2. CC. Natura, & Subjiantia 'cione Natura;, tenent, quod in ra
nullo differunt, niji in nor/iine. Euthirnius: Eflentiar conftituitur per rationem
ex PF/fentcntia , idem funt in Deo Ejfen- fpiritualis a fe ; in ratione tamei
tia , & Natura^ Idem obfervarunt SS,PP. tura: per intelleclionem aftualcm.
iub disjunftione loquentes, BJfentia , vel quod in ratione Ellentix coniutuiti
Natura , ad denotandum eundem omninO exiftentiam , & in ratione Natura’ p
conceptum. Idem Magifter Subtilis in telledivum radicale ; videatur G(
quodlibet. 4. & in i. dift. zfi.quscft. 2. de Deo Uno , difp. 4. qui § . 1 2 . rcf
Ad argumenta principalia ; cujus funt hjcc ■quod ElTcntia ,& Natura Dei uitim
verba: Quia Angelus ejl talis natura adfe, diftcrcntialirer conftitmtur per ran
& Anima talis natut a ad f i ) ideo pritm entis a fe , & per rationem fubll
difliv.guntur. Ex quibus conftat , quod fpiritualis,aut immaterialis a le ,n
apud ipfum , prc eodem figaificato ac­ liter intellcdiva intclicctionc cor
cipitur , natura, & ellcntia fpecifica rei: hcnfiva. Tertia cft Scoriftarum ,
alioquin ultima rcfolutio non liaret prx- quos non cft pax , & adlnvicem rix;:
cise in ilia caufali Dodtoris; nempe , quia omnes fimdati foecundifsima litter;
eji talis n.itura ad f i ^ci\m ulterius rclla- giftvi Subtilis. Alii tenent, exiftci
ret Eflentia. Verum el>, quod juxta id, abfolutam Dei efle metaphyltcum c
a quo nomen eft impofitum , tjfcntia di­ tutivum illius. Ita Complutenlis i
citur ab ejfhido , & natura ab operando', TraJl.de Scient, Dei y cap. i . diffia
verumtamen attento id , ad quod (igni- Theodorus Smifing. Alii non abfo!
ficandnm eft impofitum, etiam natura di­ exiftentiam , fed exiftentiam radica
citur ab vile ex Damafcen. in hvd Dialed, fe , limpliciter imparticipatam, ut
cap. 2y. diccnte ; Matura dicitur d taliter Lopez. Alii exiftentiam d fi . ^Scf
natum cjjc, 0 ' cxijiere ; hac autem nihil ita ut aifciias , & pe/fiitas fit in re£
diud eji nijt fiibjiantia ; fiihfiantia autim rio formalis conftitutiva, bc difFercn
De Deo in linea cflentiali.
& h' exiJienttamjCt habeat tamquam con- conftitutum non poteft: cfTe virtualitef
iietaiiim. AliicxpUcant dc exMlentia a fc^ multiplex , alias effent pluros Dii virtua­
& , lioii utcumque , fed fub con- liter diftinfti cum fundamento in re:
cepm cxiftentia: inrcl!c£livl mdlcalls. Pri­ ergo ultimum conftitutivum ^ c. Unde
mum tenet joaiinjs de h Pera , (ecun- quamvis attributa >&Divin{c perfectio­
dum Sapiencir. iSicyra , hujus Sandi Di- nes pertinere pofsint ad conftitutionem
daci Qicnobii Nobllirsim'.is quondam jMa- phyncam Dei>qua: attenditur penes idy
gUUr. Alii piopLignantconilirii! pcf in- quod a parte rei datur ; feciis ad confti-
tellcv^ivum radicale: italiluft. Msrinero tntionem metaphyiicam , qux attendi'
de Scen-a D"i , di/jp. r. 5. cum aiiis tur , prout res conftituenda objicitur in­
pluribus quos citat , lequirur Rmus» tellectui , & fic prxftat fundamentum, u^
LolTida, Alii propugiiant, infinitatem ra- concipiat unum prxdicatum, ut radicem,
dicdlcm elVe ultimum conftitutivum : ita & alia , ut radicata.
FralVen laudatus , tom. 1. trai'i, i. 831. Exquofic : Id , quod pullulat
quxft. z, (^liroga Deo Uno , H\iSi, i, a Divina Eflentia , & radicatur in ilb ,
difp.^, Deiuque alii difficuiraci cedunt non pertinet ad conftitutionem meta-
defendentes , non cltc afsigndbile pro phyftcam Dei ; fed fic funt attributa:
Jioc ftatu ultimum Divin.x Eflfentia: conf- nam e a , qua: eje Divinum quasi circunC*
titutivum. Vetiim hoc alienum videtur tant, attributa illius dicuntur , ab illo-
a viro Theologo ; alias idem dici polTet que concipiuntur dimanare, & pullulare;
de gravitsimis qua:ft';onibus, ad Divina /ed attributa circunrtant efle Divinum
perrinentibiis , in quorum foIutiDne lau- Divina: Subftantije, juxta Damaicenuni:
d.itilsime laborant rubtiUlsimvi ingenia,& EJlc dicit quoddam pelagum inf>-nitvi fubf-
fignate omnes qu^runt , & agunt dc tantia, cetera autemfu»t illa, ijUd- j;':t\unf^
coaiiicutivo formali ultimo Divinarum tmt'.dx^o attributa neque conftituunr,
Perfonarum, hoc , vcl illud prcKdicatunl neque ad conftitutivum Deitatis fpedanr.
afsignaiues, & nullu,'- cfl;, qui fuccumbat Urgetur : Si omnia attributa fune forma-
ho.iori. Ha:c de icntentiis. Nos per varias liter idem in conftitutivo Deitatis ; ergo
concluliones iioftram mentem appcric* intellectus in Deo formahter ex natura
mus. tei eft voluntas; Diius intelligerct forma-
8Z-, Sit prima concUifio: EJf'entia DU liter ex natura rei per volumarem, Sc
vin.i non conflitait >i/' pe>' coUe6iioncm orn* amaret per intellectum , & e contra ; &
nhini attributorum. Probat, i. Ellentia ultcriiis , ficut Filius ex natura tei cfl:
Divina fovmaliter diibinguitur ab attri­ Verbum, quia per inteUedtiim procedit,
butis : ci'go Ivxc non pertinent ad confti- ita Spiritus S. qua: omnia ciifticilia funts
tuiivum Deitatis. Ptobai. confequentia, nam a noftiro concipiendi modo non pen­
nam antecedcns longe cooftabit in pro­ det f quod Filius (it Verbum , & non Spi­
pria iede. Non potcd pertinere ad cons­ ritus S. quod Deus intellieat per intel-
titutivum Deitatis id , quod ab ipfa ex iectum, & non per voluntatem j quia
natura rei dillinguiuu-; (ed attributa fic hoc eft in Deo ex natura rei fuanuK per-
diRinguncur a.b Effefitia; ergo &c. Pro­ fedionum, quarum una non eft alia. Vi­
bat. 2. Quamvis non diftinguerentur ex deatur Scot* in I. dift.8 i fol. mihi 412.
natuta rct Edentia , & attributa, fed ex coL 2.
parce objecti eflcnc una individbilis for- 84^ Objicies torale fundamentum
malitas, Sc impartibilis, atque fimplicif- parris adverfa:. F.ftentia Divina eft infi­
fima cntitas , tamen cum fundamento in nite perfeda , ita ut repugner perfectior
re , propter fuam eminentiam efl:, vel excogitabilis j fed li non conflituitur col-
virtualiter , vel fundamentaliter multi­ ledione omnium attributorum , 6 c prx-
plex , quateniis nimirum objeclum (Deus) dicatorum eflentialiiun, poflet excogita­
'habens talia prxdicata, propter fui emi­ ri perfectior : ergo ita conftituirur. Pro­
nentiam in fe exirtensa:quivalet pluribusj batur minor : Quia peifedtior eft eflentia
hoc eft certum in adveriariorum fenten- dicens per fe primo omnem perfectio­
tia ; fed ultimum Deitatis conftitutivum nem excogitabilem , qiiam illa, quae pdr
.nonpoteft efle virtualiter multiplex , feii fe primo talem perfectionem non dicir.
cum fundamento in rc : ergo ultimum Eft clara : Siquidem perfectior, & intii
Deitatis conftitutivum non poteft coa- mior modus habendi illam , eft per Ic
iefci ex colletlione omnium attributo­ primo , &fbrmaliter ; fed fi non confti^
rum. Probat, minor ; Nequit elVe vir tua* tUitur collectione omnium attributorum^
liter multiplex conftitutivum, quin conf- &: pra:dicatorum eflentiaiiam , non dicic
titutum fi: virtualiter multiplex j fed per f e , & fornialiter omneni perfectio-
£ 3 pejn
^6 Difputado Prima
rem cxcogitabilcm , ut conftat; ergo &c. contineantur , & tam intimo modo per fe
Confirraantr: Ut Divina Omnipoteiitia fit primo, & formaliter habeantur. Unde
perfcdiot omul cxcogitabili, debet for- petfe£kus,& perfeckilsimus modus con­
maliter includere virtutem ad omnia pof- tinendi , eft continentia formalis omnium
fibilia: ut Sapientia Divina fit perfcttior perfectionum de linea primaria , & quid-
6mni excogiiabili, debct omnia cognol- ditativa ;& ultra, fundamentalis , radica-,
cere , & omnium notitiam formaliter in­ lis, & eminentialis omnium perfcaiotuuii
cludere : ergo a p ari, ut Edentia Divina de linea fecundaria , & attributali. Ra-*
fit omni excogitabiii Efl'entia perfec­ tio primi : quia formale conftitutivuni
tior debet includere formaliter omneni Ellentia: in linea Eflcntia: dcbct ip(i dare
perlcutipnem excogitabilem. Pro tanto formaliter omnem perfeCtionem quiddi-^
(h sc eft fundamentalis ratio) a SS. PP. tativam: alias in tali Hnea non conftitue-
Effentia Divina appellatur Pelagus in- retur peifeftifsima. Ratio lecundi : qui^
comprehenfus , Sc incomprehentibilis, & conftitiuivum formale debct cfle prima
illimitatus infinite fubftantia; : erg. tbr- ratio , qua omnia, qua: in Deo (lint, Dei
mulirer includit omnia elTentialia , & propria funt, & ut ta^afint, debentia
atttibutalta ; quia fi non, polVet intelligi illoconftitutivo eminenter contineri, ut
line illis >& fic non formaliter intellige- fic cmJlitutinDi fit unum fovmaliicr conti­
retur Pelagus omnium , quin potius clfet nens omnem perfeCtioncm , niodo emi-
limitata in quidditativo conceptu Efl'en- nentiali , quo pofsibiie eft , omnes in
tiac. uno contineri; ita quod non continean-r
85. Refpondetur, ncgando minor emj tur in eo tantiim identice , fic enim qua:-
ad probat. diftinguitur major ; perfedior libet Divina Perfeftio continet cmnc5,
eft Effentia , dicens fine implicatione per propter infinitatem formalem :fed ultrh
fe primo ,& formaliter omnem perfec­ ( N. B. ) quod, contineantur in eo tamquam
tionem excogitabilem , concedo: impli- in CAUp. , & radice \ & hoc rnodo Eflentia
catovie dicens talem plenitudinem per­ Divina eft Pelagus. Ratio omnium; quia
fectionis per fe ptirao , & formaliter, ne- . in quacumque multitudine oportet ftare
go : & difting. min, fi non conftituituc ad aliquod omnino primum j in hac au­
colledtione,&c. non dicit per fc prim6>& tem nihil primum, nifi ha:C Eflentia ha­
formaliter omnem perfedionem excogi- bens infinitatem , tam a fe , quam refpec-
tabilem de linea primaria, & quidditati- tu aliorum omnium virtualiter caulakm,
va jnego; de fecundaria, & attributali, & virtualiter contentivam ; & ideo Pe­
fubdiftingo: fi per fe primo fundamen­ lagus, ita continens omnes ^ ficut pof­
taliter , & eminenter omnem perfectio­ funt in aliquo ur.o formaliter contineri
nem excogitabilem non dicit, concedo: Omnia Jlumina intrant in rricae , ur.de
fi formaliter non dicit, nego. Igitur conf- exeant revertuntur. Ita Subtilis DcCloc
titiitivmn Divinje Effentix illam debct magiftraliter, clare , & fubtilitsime loco
conftitucre Pelagum omnium excogitabi- laudato.
ium perfedionum, continentia, & inclu- 85. Ex quibus palam, & apertb conf­
fione,qua p:rfcdiori modo poffunt in tat , quod licet DivinaEflentia pofsit in­
aliquo uno formaliter contineri; nam de­ telligi fine attributis, minime ob hoc in-
bet efle, quo pecteCtiua cogitari non pof- telligitur limitata 5 quia intenfive radica--
lit , nec majus intclligi. Verumtamen liter , propter infinitatem fundamenta­
hic modus continendi, & includendi,non lem , includit tunc omnem perfcfticnem
debet elTc continentia formalis omnium attributorum , efto extenfive illa forma-
perfefl:ionum , etiam attributalium : qttia liter non dicat; quia in.plicatoriiim eft in
„ fic unum continens , & formaliter terminis , quod radix formaliter dicat
„ omnes perfectiones fub propriis ratio- fuum radicatum , ficut quod rationale
„ nibus formalibus implicat; quia con- dicat formaliter rifibile. Et ha;c eft ratio,
„ tradidio eft , unicam rationem forma- •difparitatis )pro confirmatione \ nam Om­
„ lem tot rationes formales continere: fic nipotentia eft omnino inconceptibilis
„ nihil unum formaliter eft Pelagus: ita abfque virtute omnium producibilium
Scotus in I . dift. 8. quarft. 4. §. ijia etiam produCliva , & inclufiune formali talis
.Equidem Deus noti conftituitur Pe­ virtutis. Similiter de Divina Sapientia,
lagus per cotinentiam implicatoriam per- qua; ut fit, qua niilla major excogitabilis,
fettiouum; & cum attributa tribuantur debet cfle notitia omnium nofcibilium.
Ellcntix , in fuo ejfe conftitutx, & prop- 87. Sit %, conclufio: Conji-tutivum
tereacircunftent Divinam Naturam, iiu- metaphyficum Dei non efi exiflentia abfolu^
-plicatotium eft, qupd in illa formaliter te fumpta. Probat. Conftitutivum forma-
l<i
De Deo in Tinca cfl^ntiali.
le ulrimum cujufcumqiie rei eftilla ratio tatis 5fed non alia ratione v hifi quia fub.
cbjetliva d ff.-rcnrialis, ve! qaafi diffe­ tali conceptu convenit aliis perfoms; fi-
rentia Cpccifica ultima , & infima, vi cu­ mllitdr quia in intelledivo radical! Deus,
jus in fuo erte fpccifico confHtuitur , & & fubftantia.'fpiritualis creata impertec­
primario diftingiiitur a quocumque non te conveniunt ^per vos,hoh conftitui-
tali; fed exiftcntia in Deo non potert eiT^ tur Deuis per illud: erg. quamvis talis
talis ratio objeftiva differentialis , vel convenietia fit imperfeda ih raribne e:!^if-
;quali ditfei entia fpecifica : erg. ilia non tentia:,pughat cum conceptu 'ultimo con(^
conftituit Deum metaphyfice. Probatur titutivov .
minor , nain major eft principitim notum 88. Sit tertia cohclulio ':Nec extfisn-^
cuicumque Metaphyfico , maxime lo­ tiaptr ajpeitatem, ^ perfeitAfem dontracia
quendo de primario diftindivo, quod eji ultifnUm conjiitutivum Dei\, Ut in jpla-
minime fumi potcft a ratione attribucali, no fit pofita noftra ratio, notandum eft,
aut moduli, fcd neceflario fumi debet a quod juxta defehderiteis y Deiim per exif-
ratione fpecifice difterentiali, aut quad tenttam a /e f & per fe conftitui ^ talis
differentiali. Jam lic : illa formalitas,qua: conceptus» (altim in obliquo >dicit cxiA
ut objedive conccptibilis , five concep- tcntiam. Hocfuadent ab oppofito ': nam
tu perfedo , imperfefto , cft quid Conceptus dependentiae creaturae a caufa
commune, nequit cfle ratio primario dif- realiter influente dkit in vbliqm exiften-
tindiva , & primo diverfificativa ab om­ tiam : n.im idem eft, fic a caufa depen­
ni non tali i fed exillcntia Divina, faltim dere , ac exiftentiam dependentem habe­
imperfcde concepta >eft quid commune re ; erg. quando Deus concipitur a
D eo, & creaturis: erg. nequid concipi ut pe/' fe , modo contrario concipitur exif*
ratio primario diftinguens >dift.nctione tens, dicens exiftentiam d fe , & per fe.
fpecificc: diftcrenriali, Deum a creatura* Verum talis conceptus /./? * & pey fi^ hec
Patet confequentia : quia nulla ratio ob- in obliqUo dicit vitam ; nam explicatur
jedivavere poteft concipi cum funda­ per oppofuum ad conceptum dependen-
mento in re , & explicari, adhuc fecun­ tiac a caufa realiter infiuente, qiia eft
dum conceptum imperfedumj penes id, propria creatura: >fed conceptus depen­
quod formaliter repugnat ejus natUrs,& dentia t'.ilis> net tn reSio >nec in obliquo
conceptui formali : erg. cum formalifsi- dicit vitam; quia non implicat conceptus
mus conceptus prxdicati ultimo conftitu- dependentis, non includens vitam , ficuc
tivi, confiftac in eo , quod lit ultima ra» implicat conceptus dependentiae , non
tio fpecifice conftituens rem , & primo dicens e x ifte n tia m : ergi Ha:c eft ratio,
divcrfificans illam a quocumque non cali> quare Magiftri ifti, afsignando uitimiim
minime potell concipi, ut dicens conve­ Dei conftiturivum , dicunt , quod cft
nientiam cum alio* Undfe cum exiftentia, exiftentia afe^Si per fe^ non Vero vifa -*fe^
imperfede concepta, communis Iit Deo* & perfe-y quia conjungendo .?/<?, & per fe
& creatura:, convenientibus in hoc con­ cum vita,dicitur conceptus exifienticc} &
ceptu exiltentiae: hinc eft , &c. Ex hoc fic dicitur conceptus ut quo, illa realitas,
impugnata manet folutio dicentium, ta­ per quam intelligU nt omnia pracdica’a
lem convenientiam non obftare ad ratio­ quidditativayDeum conftituit.
nem ultimi conftitutivi: quia eft in con­ 8p. Probatui jam conclufioteo fy-
ceptu imperfcdo. Contra: nam talis con­ fet exifteniia praedicatum ultimuln Dei
venientia , adhuc in hoc fenfu , fepugnat Conftiturivum 5 qiiia ad illam rcducuntuf
cum ratione formali ultimi conftitutivi. . Omnes propofitiones enuntiantes aliquid,
I . ^liaintelledivum radicale foliim eft de Deo qualitercumque concepto ; led
ratio, in qua Deus, & creatura imper­ exiftentia non eft , ad quam ita refolvuh*
fede conveniunt, t , Qiiia iic^t ab ulti­ tut omnes propofitiones >fic enuntiantes
mis conftitutivis abftrahibilis lit aliquis aliquid de Deo t erg. exiftentia afe ,SC
conceptus coaimunis imperfedus , re­ perfe non eft ultimum conftitutivum Dei*
pugnat , quod aliqua realit.is fit ultimo Major eftfiindamentum potifsimum par­
conftitutiva alicujus rei fub illoconcdptu tis oppofita:/^defumptum tx Scoto in 1.
communi. Hoc patens fit in realitate dift. 1. quacft. 2. Probat, minot: quia ut
conftitutiva Prima: Perfona; in Divinis, dd exiftentiam rcfolverentur otnnes pro-
quae licfct partibilis fit cum fundamento pofitiones enuntiantes aliquid de DeO;
in re in conceptum relationis, Paternita,- qualitcrcumque concepto, exiftentia, fub
tis, fubfiftenticE,& perfonalitatis 5 nullus cSceptu formali exiftetitix,in redoj& fof^
afsignat pro conftitutivo Priit>£E Peffona; maliter deberet concipi >ut ratio fof nialij
illam reailtatem fub conceptu perfonali- pfima, & itiimediataj ad qua reducerentuf
om-
?8 D ifputatio Prima
omnia Divina prscdtcara >& confequcn- tatc confiftcntc in , quod tale confti-
tci- iV.b conceptu , & cxprcfsionc foUiis tucivum debet eilequt-odam prxdicatum
cxiftentix > ultimo Deiim ccnftitueret: independens ab alio illius re i, tamquam
pet VOS, Tub cxprefsionc exiftentiac non a radice; & radicans omnia pva;dicata
eft ultimo contlitutiva ; nam io habct, uc illius rei, ita ut in illa fit ptimum princi-
connotanu'ii liujas conccpius Afe ,6c per piiMu. Verumtamen hoc iuppoluo tam­
f c , q u i, per vos , eft uhima ratio in ntlo quam certo, quxritur cuinam ex illis prac-
conftitiuiva D ei; erg. vel ruit fundamen­ dicatis Divinis conveniat hoc , quod lig­
tum robullum hujus fentcntia:, vel in- nate cuilibet conftitutivo convenit!' eig.
confcquentcr procedunt ,dum adftruunt afs'gnare conftitutivum Dciinpericicatis
iiltimam raiioncm coriftitutivani Dei in pra’dicato , confiftente in eo , quod in
affeitate , & peifcitate. Eft clavum: Nam Deo , ipfum a nullo , & omnia ab ipfo,
fi exiftentiaeftprjcdicatum , ad quod re- eft nihil diccic, &; inexplicatum relin-:
folvuntur omncs propofitiones enun­ quere conftitutivum Deitatis.
tiantes , &c. f i , inquani, hoc , ut jatet, 9 1. Piobatur 2. a paritate; Bffe in­
vetum foret in Scoto ^ cxiftentia ellet genitum in Patre >¥,teino, nequit e(fc
forittaliter, & in retlo quod deberet con­ conftitutivum Primjc Perlona: XnniLatis:
cipi in Deo, utpcitnum,& imniediatum erg. efte d f e , ^ ^crfc nequit elle praedi­
prardicatum , ad quod ftaret rcfolutio catum ultimo conftitutivum Deitatjs. An-
mentalis omniuai de Deo enuntiabiliuni: tocedens eft commune Scotiftarum placi­
erg. non fciet terminus connowrus ab tum. Probat, confequentia : Ideo in­
hoc conceptu /?/?>& perfe: c6 , vd ma­ genitum,efto fu proprietas characleiiftica
xime ^ quia terminus connotatus non in­ Patris/Eterni, juxta illud , te Patret» Jn-^
greditur in conceptum quidditativum, , non cA conftitutivum ultimum
/cd Iblumquicrativum. Primx Trinitatis Perfona:; quia pro tbr-;
90. Explicatur ; in hoc complexu mali, & in recko eft quid mere negati­
exifient'm afc , & perfe aliud non eft, ni- vum , idem fignificans , ac non produc­
fi quod litteia cantat; led exiftentia non tum , nec produdione communicatum:
conftituit} quia eft terminus impeilede hac ratione ejfe ingenitum , nec conve-.
communis : aliunde nec conceptus d fe^ nit Eftentiaj, qua; produdione commiuii-
quia etiara tranfccndit omnia Divina pr$- catur, ncc Filio, & Spiritui S. quia lunt
dicatajCum excludant dependcntiam a produdi: fed elle per f t eft quid mere
taufa realiter influente : erg. unice ftat negativum: erg. non ei\ conftitut.Viini ul­
formaliter >& in reSio in conceptu perfti- timum Deitatis. Pro clara intclligcntia,
tatis. Eft evidens. I. Quia ex ttibus ex- hicprxoculis habendum eft, quod lunc
piefsionibus, feclulis duabus, unice in multa prxdicata , qua; efto explicentur a
tertia eft fiftendum. 2. A pari in homine; nobis per negationem , non illa in pura
efto in hoc reperiantur conceptus anhna- negatione conliltmn. Hac ratioiie Theo­
Us , viventis, aliique fuperiores , pro logi cum Scoro in i . dift. 28. quxft. 2. &
afsignando conftitutivo illius unice fif- quodlib. 4. §. Contra ijiurn rnodvs.yn : im­
tendun> eft in rationalitatis conceptu; pugnant duas opiniones , quarum prima
nam reliqui fun^ communes. Nunc fic: tenet, ejfe ingenitum in Patre jEterno,pro
ejfc per fe , fbliim dicit formaliter non formali, in negatione conliftere, efto cot\-.
habere principium cmarrativum , quin notet aliquid ^ofitivum ; quod ajunt, efic
potliis, ipfum eHe ra^l'uem aliorum , at- fontalem plenitudinem ;& ratione illius,
que primum principium nietaphylkumj eft proprietas conftitutiva Patiis i£teini.
fed hoc eft commune cuilibet rationi ul­ Secunda tenet, quod tale connotatum clt
timo conftitutivx , de cujus eflentia eft, d f e , Sc per fe , quibus lie pofitis.
quod in re , quam conftituit, ipfa Iit pri­ 92. Probatur 3. conclufio: Jjijfe inge­
mum principium , a nullo emanans, & a nitum , licet fit folius Patris if->erni pro-^
quo cuncla illius rei procedunt : erg. prium, tamen prout tale ut ab Eilen-
idem eft dicere , Deum conftitui per con­ tia, & relatione Paternitatis diftinguitur,
ceptum perfcitAtis, ac dicere, & ore ro­ nec eft,ncc poteft afsignari conllituti-
tundo proferre, Deum conftitui per fuum vum Patris Aiterni; & hoc non alia ratio­
ultimum conftitutivum : quod formaUfsi- ne , nifi quia fub tali conceptu in rccioy &
jne eft inexplicatum relinquere conftitU'. formaliter eft quid mere negativum,juxta
tivum Dei. Igitur nullus, qui vel limina Auguftin. dicentem: currt ingenitum dici­
meiaphylkx falutaverit, ignorat, auc tur , mn qitid Jit, fed quid nonJit, ajiendi~
ignorare poteft , quod conftitutivum cu- tur : fed clfe d fe ,dc per fe , non quid fit
juslibet tci debet ftatc in quadavn pecfel- Deus explicat, fed quid non f i t , dicit,
fci-
D c D eo in linea eflentiali. ?9
icilicet, non habere caufam cfficientem, ratio gradus viciE intellecliva:, ad alios
ncqiie mctaphyUcani radicem : ergo co- gradus fubftantix viva: : nam licet hoc
deui fuiidainciuo , quo excluditur a Sub­ lit verum comparative ad fuperiorcs g: a-
tili Magiilro effe ingenitum , ;i conflimti- dus , non rimen tenet verum compaiati-
vo Primx Pcrfonx , debet ab Scotiftis cx- ve ad gtadum vita; inteiledtualis , quasi
cludi cire fc , & per fe a conflitutivo determuiativum , & fpccialius in linea
Deitatis, Confirmatur : Eo ejfe ingenitum quidditativa Divina 5 & tale eft , ait,
Iccundam id , quod dicit de connorato, pricdicatum exiftentix contractae per
fcilicct, cftc primum principium, vel fon­ ajfeitatem , & perfeitatem. Hoc explicat
talem plenitudinem , feu prunufti prin­ in conltitutivo Angeli : licct in illo, prae­
cipium productivum aliorum , non eft dicatum vitx intcUeclualis fit perfedius
cojiltitutivuin Primx Divinx Perfona*: ■comparative , tiim ad prxdicata rei non
quia eft quid mere negativum ; & id, viventis , riun comparative ad fupetio-
quod connotat , & per ingenitum cir­ res gradus , qui concipiuntur in ca;he-
cumloquitur, efto fit quid poiitivum, nec goria Angelica 5 non tamen comparative
eft, ncc potelt cfle, quid diltinctum a ad pricdicatum , quo fpecie dirfert ab
Divina ElTcntia , fed commune Tribus? anima ; namque hoc eft pcrfedius, &
& ideo nuUitts conftitutivum : fed efle contradivum gradus viix intellectiva*.
‘i fe , & pcrfe in reclo, & pro formali Quod fimiliter conftat in fubftantia >in
•dicens atrcicatem,& perfeitatcm ,& in qua , praedicatum viventis fenfuivi per­
obliquo exillentiam, eft quid meie ne­ fectius eft , comparative ad praedicatum
gativum , & fi quid aliud , eft quid com­ fubftantia:, ncc viva:, necfenfitiva:; ve-
mune , fcilicct exiilcntia : ergo» riim non eft perfedius comparative ad
93. D-nique probatur conclufio: omn'a prccdicata , quic (Ihu in cathego-
Ultimum formale conllitutivum Dei de­ ria fubftantice ; in qua >prxdicatum fpe-
bet etie , aut concipi, ut prima, & imme­ cialius, & perfedius eit rationalitas. Ca«-
diata radix proprietatum, fakini prims> tfa : Pcrtectio fimpiiwitcr entium, & gra-
lit Piopria Dei. Hoc eft clarum in dualis eorum exceilus abfol;ue , &. ex
Philofopliia : Nam definitio fecundum terminis , menlurari, & dcfumi dcbct ex
iikimim difterentiam eft medium de- gradibus vita:: hoc ipfo prxdicarum vi­
monltrandi , devnonttratione potifsima, talitatis eft abfoluto, Sciimpliciter pcr-
paisiones re i, & ideo illas radicaie de­ fectius , nedum tada ccmparatione cum
bet 5 fed hoc non habet conceptus pr®- pra'dicatis rei non viventis, & alterius
cifusexiftentia:, neque adhuc ut conjun­ cathegoria:, led etiam fiicta comparatio­
gitur cum conceptu perfei- ne cum praedicatis ejufdem linex , dum­
tatis. Ratio : Qifia adhuc ut fic , nec in modo non pertineant formalircr ad gra­
reSij , nec in obliquo dicit vitalitatem: dus vitjE , vel in qmd , vel in quale ; ergo
cum folum dicat, non habere i^ a b alio, nulla eft lolutio. Major eft Magni Au-
«eque tamquam a caufa realiter intiaen- guftini, docentis, tainquam lumme na-
t e , ncque tamquain a principio emana- tuvx notum , & oppoliium >fa!litatis ple­
tivo ; & totum hoc, neque in refio, nec num) vivcatia perfediora eOc non viven­
in ohiic.iio , nihil de linea vitac dicit: fed tibus ; fenfu pra;dita , non iencieniibus;
in pra;dicato, vel in toto hoc , nihil vitit atque ideo mufcam , quia viventem, (im­
dicente , implicatorium omnino eft , ra­ pliciter elfe pcrfccVioro!^. Sole. Ncc mi­
dicari Divinum inrclledum , & Divinam nus nota eft minor, alias nulb tbrct con-
voluntatem , qua: funt veluti pafsicnes fequentia Augultini ,proptere.i ir.f.ren-
jmtnediate vitales Divina: ElTentia:; ergo tis , mulcam eilc pertcdiorcm , quia vi­
totum complexum hoc , exijientui a fe, vens : ergo gradus vitcc, ju>;ta majoicm,
^ >nequit elte conrtituiivum Dei, vel minorem peied'cionem vir;v,cft regula,
nec concipi gradus perfectior in fubftan- & mcnfura pertcdionis abfolute >& lim-
tui imclleduali Divina , quod erae opus, pliciter : tum , fada coiiipararrorc ad
ut lit conftitutivum : nam ex AuguiVino, gradus rei non viv entis ; tiini ad fnpc-
vizKi fitbjiitntia cuilibet von -vtv£ riores rei viventisj tum ad infc-ticies,
n:4 ur,c hge pr,-cpo-,iitur, pt6pi:sre.i mufcay dummodo vitales iicn fint. Ex r.tio folu-
q:iia vivens, perfeSiior efl Ctclo^ tio manifeftam pctinoi-em r iii i: p-i co;i-
P4 * Noft^i'nobiUfsimus Complutcn- tinet ; cum omnino implic.ucrum) tir,
fis Pera rcfpondet: quod gradus virx in­ quod in quolibet vivente al'.quod pravii-
tellectualis eft perf.;cl;ior ; tacta compara­ carum , quod jion iit, aut concipiatui vi­
tio, je ad gradus rei non vitaiis. Sic ex­ vens , \ cl in , \'d ifi -i ■ ^polsit
plicat Div. Auguft. Secus fi fiat con ju ­ obire muiius prxdicati contrahcntis gra­
dus
40 D ifp u ta tio Prima
'du5 vitic, vel differentiae fpecifica: contra­ 96. Objicicsi. Illud cfl: prxdicarum
hentis gradum vitx. ultimo conftitutivum D ei, ad quod re­
95. Dices cum prxlaudato Pera: ducuntur omnes propodtiones enuntian­
C^iod licet coiiceptusexiftentiae.non per­ tes aliquid de D eo, qualitercumque con-
cipiatur vivens vita intcllectuali, conci­ ccpto ; fed ad Eflentiam Divinam , con­
pitur tamen fub pr.i:dicato determinante ceptam fub conceptu exiftentia', reducun­
prxdicatum virx intellectivae, & Ik exif- tur omnes propolitiones enuntiantes ali-»
tentia praididlio modo contracta eft vitalis quid de Deo , qualitcrcumque concepto;
in qn.xie, cfto non radicet intollcdlio- ergo exiftentia ^ & pa f( eft praedi­
nem ,conlideratam fub conceptu intel- catum ultimo Dei conftitutivum. Patet
tionis, illam radicat fecundum quod In­ c o n fe q u e n tia : Q u ia ajfeitas fecu n d u m fe
tel Icclio Divina dicit independentiam, d ic it abfolutifsim um q u o d d a m , & lim-^
' cjua differt a creata. Itaque illa realitas plicifsim um ejfe , qu o d im p o rta t exiften­
Deum conrtituens ( in hac intelliguntur tia a f e y S i p t r f e in d e p e n d e n te r a c a u U
omnia praedicata quidditativa) eft ens j & rc a lite r influcnte,^!^ c m an ativ o p rin c i­
|lc praecise eft radix unitatis; eft vivens, p io . M in o r eft ex^ rcfta Scoti in i .d i f t . 2 .'
intellcdualis, fic concipitur radix intel­ quaeft. 2 . §. E x his ad qtiicfiioncm ; U bi Io-*
lectus , & voluntatis. Tandem eft exif- q u en s de ifta p ro p o titio n e , fcu
tens d fe y & per fe , ficque concipitur ,, e x if tit, d i c i t , q u o d ifta p ro p o litio n o n
radix omnium , qU£E funt in D eo, in „ eft p e r f e fecundo m o d o , quafi praedi-
quantum difterunt ab unitate creata , ab „ catu m Iit e x tra m odum 1'ubjecti , Icd
intelledualitatc creata, & eft primo di- „ p er fe p rim o m odo , & im m ediata , &
vcrfa ab illis; quia Hc , omnia , qux Dei ,, ex term inis ev id en s : q u ia eft im m ed ia-
jfunc, concipiuntur independentia. Con~ ,, tilsim a , a d q u am re fo lv u n tu r omnes
tya : Implicat comcipi ut radiccm ope­ „ p ro p o litio n e s e n u n tia n te s a liq u id d e
rationum , & potentiarum vitalium pro­ „ Deo^ q u a litc rc u m q u e c o n c e p to : (ed
priarum alicujus rei >five fub conceptu ra tio foim alis c o n ftiru tiv a , ^ d if tin c liv a
«aturx, fwe fub conceptu effentijc, quod CLijuslibet rei n o n p o teft n o n eife illa ,
neque in rcBo , neqtie in obliquo dicit qux' p er fe p rim o co n v en it rei , 81 ad
vitalitatem ; hanc nullo ex his modis di­ quam u ltim ate red u c u n tu r om nia , qu;e
cit exilVentia i / f , & per f t ; ergo non d e ipfa q u a lite rc u m q u c c o n c e p ta , en u ii-
poteft concipi ut radix potentiarum , & tiar.tu r : e ig o # , feu e x ifie r e , im p o rta n s
operationum vitalium. Major videtur q u o d d a m abfolutilsinium , & fimpliciTsi-
nota; Nam ideo vitalitas intellectionis niuiii ^ ^ j e i t C c c , ^o/ifirmAtiir cx c^wod.-^
folum tribuitur intellectui ,& non Ipe- „ lib e t. i.% R efp o n U eo p rim o ; In Divinis
ciei impreflx, vel objefto, quia ifta nul­ „ n eceilatio eft aliq u a e n titas r e a lis , live
lo modo funt vitalia. Minor non miniis „ c x n a tu ra r e i , & h o c in exiftentia a c -
ccnftat ex dictis; cum omne , quo4 di­ „ tu a U :: ; h a b e tu r e rg o ifta co n clu fio ,
cit , iit quid mere negativum. Ncc miniis „ quod in Divinis oportet ponere ali-
placcrc poteft , quod exiftentia „ quam entitatem in exiftentia adiialf,
per fe fir prrcdicatum , determinans gra­ „ & aliquam unicam primam,& iJlam
dum virae intellcclivx: quia omne pra;- „ eife aje. lita realis entitas, quae eft in
dicatuni determinans ad gradum vita:, „ Deo ,cum fit prima ratio cftendi (im-
c(t impia'fcindibile ab aliqua vitalitatei „ pliciter , rationabiliter a Santlis vo-
ficiii talitas fubttantia*, elt aliquid fubf- „ catur Ejfentia, Unde Auguftinus 7. de
taijiio;, talitas relationis eft aliquid illius, j, 'I rinit, ait, cjuod (fi f"picvUixf%peic
faliiin in obliquo ; ergo praedicatum vi­ urin num. 45. Ex qnibus iic : Illa prima
talitatis , vel modi fpecifici , & gradus entitas in IXio , qt:.c eft :pfmri e^e j fftn^
Vitaiis , dicentis corrc(pondentiam ad vi­ ) eft ita Eflentialis Elfcntiae Divinae,
tam intcllcctivam , eft impra:fcindibile a ficiit ft p e r t eft cffentiale (apientiae j fed
ccnccptu viue:ci-go cum hoc non rcperut- eflentialiter q u id d ltativ e , & in
tur in cxiftciriia d f e , Qcpa f e , quia illa p rim o m odo , d icitu r dc fapienria : e rg o
loliiin radicat intellectionem Dei fccun- effc , & cx’J ie r e eodem m odo d ic u n tu r dc
duni quod — dicit independentiam
............. - t - ..... ......... 7, &
— Eftentia Divina 5 alioquim argumentatio
hoc eft adaptabile cuilibet Diviiio prae- Auguftini non eflct efricax. Ita novilsi-
dicato dc quidditate Dei; cum quolibet iiic arguit Nobilil'simus Ruerk. jam latu
ht independcns ; hinc eft, quod inexpli- datus.^Omnia ilta momenta a iiobis ad-
camm relinquit haec folutio conftiruti- du<n:a funt a num. 43. ad fuader.dimi,
yum Dei , cum hoc pro cxpreifo debeat exiftentiam efle pra:dicatum qu^ddirati-
indudcre vitalitatem intcllettivam. vwm Dei , quod cflicacifsime fuadctuc
ictim
Dc Deo in linea cHcntiali.
cum illis ib l, & h k pofitls. Vcrum mi- creatura 5nam e(fe afe yiA per fe eft rai^
nimii probanc, elVc iiltiinum metaphyfi" tio conftituens omnii , qua: funt Dei,
cum Del conftitutivum, dc quo exprcl- indcpendentia acaufa i'ealitet infiuencej,
se ell controverfia prjcfcnB. Fundamenta &hu;us totum oppofitum habent omnia*!
funt. quaj funt in creaturis. Ec ultra : Licet
97. Primum : 'It manct in- habeant per ly p^r fc , non habere prin-^
finuatum, illud eft conlVitutivum alicujus cipium emanativumaddiftindionem mq-
r e i, ad quod reducunclir omncs propo- dalem. Vetnmtam'en , ut habeatur dif-
fitiones, ciinn'tiantes aliquid dc iplb; fed tindivum fpecifice , vel quali fpecilicc
per VOS i non‘ ad cxiRentiam , led ad af-* diffctentiale , debet effe tale prxdica-j
feiratem , icii pcrfeitacem reducuntur turn , ad quod reducuntur omnta cnun-
omncs pvopofitioncs , enuntiantes ali­ tiabiiia dc Deo , quoad exprefsioncmy
quid dc D eo ; ergo. Deindc;: Qnia Sub­ illud quodfuerifc, perfedius, vel quod ut
tilis M.igilter non dicit ,quod ad exii- tale a nobis concipiatur: unde cum hoc
tentiam reducuntur omncs propofitio- tantum lit , quod pro explicito gradum
ncs , enuntiantes aliquid dc Deo &c, fed vita? intelledualis dicat5nine eft,quod
foliim ad propofitioncm , in qua enun­ &c. Ad cojoJirmatiofiem: jam a nobis die-!
tiatur ejftyvd ex'dcutiadcElVontia Di­ turn eft a num. 43. cntitatem in exiften-
vina ciarc , & diftinfte conceptibiU, uc tia aduali >vel adualis entitas, aut exif-
pater ex liirera D odoris, & Marginiftas tentia, elVe de quidditatc D e i, & in Di^
iUius. Et hoc ert veritsimum : Quia Dcus, vinis elfe ex natura rei. Verumtamen cum
Tie conceptus, fub proprifsima ratione hax entitas , vel reaiitas adualis , & exif-
ejus , concipitur ultima differentia , vel tens , fit ex natura rei eadem indivifibilis
quau differentia eflentialis , qucc , nullci formaiitas, folumque partibiiis in piu-
negante , elt principium demonfttandi res conceptus ab intelledu abfttactiv^
oniiiia de corilHcuto ( de Deo ) quia ra­ cognofcente: V. gr^ in conceptum c;itis»
tio primi (ubjeili, e(l primo virtualiter viventis , fubftantii , Ipiritus , vitx in-
coiuinere omnes veritates, de Iplb enuii- teileclualis ; in utriim vertitur, fob qua
tiabilcs. Cercrum quaiis (it ilia quafidif­ conceptu , concipitur a nobis Deus, ul­
ferentia rpccifica, non explicat Do61:oif timo aiietaphylice conftitutus ? Cumque
Sublilis, neque hie , nequc m Reportatisy hic, juxta omnes, lit ille , qui fuerit per-
ijb: eai.dcin vei'facui' difticultatem. UndcS fed ior, & Auguftino docentc , & Scoto
non ert de mentc Scoti, quod ad cxil'-* diccnte , & nos inftruente , Iit gradus vi-
tentiam reducuntur cxt* led ad propoli- tx intelledualis i hinc ellquod tkc^
tioncnj, in qua ponitur cile , vei exil- Ad illud , quod e(i f.i-picm.x favere^
tei'.tla d cla de D'.'o ctaie , & ut ell in fe ^ pcttnthc pcjfe&c. bcc eji hJTentia ,ip-
conccpti'Tili. Pra;rcrquamqu'jd, itetum y * ? / - , de plano conceditur; cum cer-
inrtari poteft aigutnentum cum Scoto in tiisittium , & verilsimum lit , quod eje
Reportat, d i j i >qurJi,i * docente : quod Dei ell: ipfamet Eflcntia D e i, cum Ibla
ad intelied'ivum radicale , tanivjuim ad difl-crenria , de abitrado ^ & concreto.
pra‘dicavum ,cujus nulla eft ratio a prio­ Nec minias certum e i l , quod hoc fuppo-
ri , probans , illud ii' eii’^ Deo , reducun-^ fito , adhuc relbat difticultas • qucdnarri
tur omnes propolitiones &c. ut longe nimirum ex illis pca:dicatis , quibus quid-
conilabic cum noflrani iententiani propo­ ditative conflatur taie ejjs , iit , aut con­
namus , & propugnemus. cipiatur a nobis , elfe perfedius, ipluni
t?8. Nunc in t'jrma, negatur minor; Deum in efle iJ>eciflco ultimatfe conlh-
Nam neque ad exiilentiam abibiutam, tuens 5 cumque hoc non liat per cjjl , vel
feu conjundam cum ly a / i ,&c yer fe^ ^.Vi^twquoniodocunique explicctur, ad­
reducuntur propofitiones , enuntiantes huc toto hoc pulito, manct incxplicatunl
aliquid de Deo , qualitercumque con­ iiltimurri Dei conftitutivum. Hoc patec
cepto ; quod maxime verun). e ll, li fetmo a pari de fapientia , & lapere : quia licet
fit de I'cducljone propoiitionum ad iliud lapere fit ejfe fapiei-.ra:, tamen cuni iti
pra*dicacum Ipecificc difterentiale Dei, tali ejfe lintconceptibiles, abftrahibi-»
nediun a creatura , veruiiie.iam a quo­ les conceptus entis , iubllantia;, Ipiritus,
cumque alio pra:dicato redx' iinei^ quid- vitalitatis de linea intellectiva , & fortd
diiaiivx Dei.^ Quamvis enim omiiia enunJ alii 5 jure merito dubitari poteft , iub
tiabilia dc D eo, polsint rcduci ad exif- quo conceptu fapere ,quod eft qu’.ddita-*
tentiam iif e , & perf: , tamquam ad prx- tivum prxdicatum fapientix , fst conii;-
dicaium modaliter diirercniians omnia# tutum fpecince differentialiter in t;ili c jfi
qua; limt Dci,ab onuubus >quce func in Hoc enim cit munus, & onus Viri Theo-!
__ ri
4 ^ D i f p u t a t i o P rtm a
lo g i, evifccrare return naturas, ut fic, nec inter Biblicos fit concordia fiimma
Ifefto fundamento , afsignetur ultimum Circa fignificata illorum. Tandem, a no­
conftitutivum; & non folum attendere mine, e f t y appellatur Pelagus fubftan-
id , a quo nomen eft impofitum , fed id, tiae, &c. ex quo folum infertur, quod eft
ad quod fignificandam eft inQpofitum. Et ens fttmmum , & ens habens plenitudi­
muito minus, miractarc §&• 114 .^ 1 fa­ nem effendi, a quo omnia: verumtamen
cit modernus Scotifta Valifoletanus ani- non explicatur in ifto effe quodnam fit
rbadvertcns in futini Confeotiftam, plus prxdicatum, ut fontalis origo perfcdio-
temporis, & papici confumpdfTe, quaih num fibi propriarum, & maxime princi­
hjEcpoftulabat tes 5ac fi definita eflet pet palium , qux funt potenti» vitales. Prop-
ly qticd eft fa f i ntu fapere^ hoe eft EJJentia terca a Magno Bafylio appellatur Pelagus
ijf/um ejfe , propiered Deus, cui proprifsi-< infinitai fubftanticc,vivum j & intelleftua-
me 0 “ verissime, &c, I c : tamquam intjfujfum pelagus in infini-
^9. Cum dodrina ifta folvitur aliud tarnqus vitam deduci. Videantur a nu-
argumentum, quod fundatur in illo S* mer.85.
Scripturab: Ego jum qui fum : ; : Hae dices looi Sit quarta conclufio : Infinitas
^ liis Ifrael: QVJ E S T mifsit me a i vos^ radicalis non eftformale , <5“ ultimum conf­
& in aliislocls hujus generis , quibus ad­ titutivum Eventide Dii)in<e. Pro intelli-
ditur illud Scoti in quodlibet, i. ubi cufxl gentia breviter notandum eft , quod non
SS, PP. dicentibus, quod eft fapientia fa-* eft lev-e litigium inter Magiftros in expli­
pere j hoc eft Ejfsntite , ipfum ejfe, cando rationem formalem infinitatis. Alii
concludit Do£iot: quoA principalius om-^ namque , juxta mentem Divi Thomae, te­
nitim,qUie deDeo dicuntur nominum eft,QUI nent , ftare foirtialitcr in negatione fini-
E S T ) ^ proptered a Damafceno appella ­ tatis , confiftentis in eo , quod nec rcci-
tur pelagus fubftamia infinitum j & inter-^ piat, nec recipiatur. Alii tenent, nOn
minatum totum in fe comprehendens* Ve- ftare negationem infinitatis in exclufione
rifsimum igitur eft , ^ 7 elfe no- materia:, v?l formx , fed in negatione
men Dei proprifsimum , fecundum id , a Caufx efficientis. Nofter Subtil. Magift.
quo nomen eft impofitum j nam ah eo^ quodlibet. 5. aperte docet, quod licet a
qudd eft ejfe, dicitur EJfentia , juxta* Au- nobis explicetur per negationem , mini­
guftinum >ceterum, attento Id , ad* quod me formaliter in illa conliftere, fed impli­
fignificandum , eft impofitum ejpe, vel care aliquid poficivum, ficut diclnir dc
exiftere , non eft nomen Dei magls pro- immaterialitatc, & hcec dc infinito docct.
priumjquia magis proprie fignifi9at Efl'en- i, Ex hoc pofTumus ens infinituoi in cnti-
tiam Divinam hoc nomen DEUS ; cum ,, ta te fic defer ibe re , quod iplum cl\,cui
fignificet fubftantiam intelledualciij, vi­ „ nihil emicatis dceft , eo nKxio quo pof-
ventem , &c. connOtantes operationes in- ,, fibile eft illud haberi in aliquo uno , &
telledivas, & voUtivas. Dens enim di­ ,» hoc pro tanto additur 5 quia non pctcft
citur ab ardere j & fovere , &c. juxta SS. „ in le rcaliter, & formaliter per idcnti-
PP. Finaliter; c7?,eft nom'en proprium ,, tatem omnem entitatem habere. Po-
D e i, & maximc tale, fecundum id, a quo ,, teft autem defcribi per excefiuni ad
nomen eft impofitum 5fecus , fecundum „quodcumque aliud ens finitum,' fic;
id ad quod . &c. Vel dici poteft ,quod, ,, ens infinitum eft , quod excedit quud-
qui eft , non foluiti fignificat giadum „ cumque ens finitum , non fecurdum
cxiftendi, fed etiam gradam cffendi, & „ aliquam determinatam proportioixm,
hie, in entibus intellectualibus, (ignificat „ fed ukra omnem determinabilem. Dc'?
inteilediiiilitateiu. Unde in locis citatis, „,nique in 1. dift. 2. qivxd. 2.. §. Refpond.
fol' m intendit nofter Subtilts Dodor cum „ a it, infinitum intelligimus per finitum,
Auguftino, nec aliud intentum habebat, „ & hoc vulgariter, fic expono: infinitum
niii quod Deus erat nominabilis a creatu­ ,,e ft, quod aliquod finitum fecundum
ra nomine proprio, iplum diftinguentc „ ullam habitudinem finitam pra:cise ex-
a creatura ; & propterea quamvis iit no­ „ cedit, fed ultra omnem habitudinem
minabilis nominibus, qui eft j Ado;iai,Ge- „ afsignabilem excedit.
bovA , Eloyn, Deus , Ti/ethagrammatoi},Sc 10 1. Deinde adv<Jrtendum eft, quod
inter omnia , qui eft , affirmet, elfe prin­ infinitas attributorum eft diverfae ratio­
cipalius fecundum id , a quo, &c. Nequc nis ab infinitate Elfentix Divinae; quia
retolvit ultimatfc, quodnam cx illis, iig- ha:c eft infinita fimplicitec in genere en­
nificatione pura,(it, quod explicet,quoad tis , attributa vero in genere proprio
noiifaexpicfsioncm, ulciinum Dei prcedi- determinato. Et plus ultra:quia Effen-
caium conftitutivum. Nec mirum; cum tia habet infinitatem , non folum forma-
. liter,
D c Dc^o in linta effentiili. 4j
liter, proptiara , fed etiam primam: ceptu quidditativo folrrin dicat > & CJi-»
quia a f t >ijquideni refpcftu omnium di- plicet plenitudinem entitatis , vel pei-
cirur Pelagus : quia omnem i>erfc(9;ilsime fedionis , vel exceffus fupra omne ens fi'
continec entitarem inrrinfecam, ut poH- nitum y & fi infiniras eft formalis , ell
Ubile eft , contineri in uno fi)rmalirer5 priedicatum tbrmaliter tranfcendens , Bs
arcributa vero habcnt quidem infinita­ commune prardicatis Divinis , qii$ non
tem pi-opriam , & formaiem , I'pd non ra- funt forraalitec v'tali-a, & fi eft infinitas
dicaiem, vel fundamentalem, ficut Effen- radicalis , tantiim exprimit radieem infi­
tia 5 quia ilUmnonhiibcnt a fe,fed ab’ nitatis fornialis ; & horum nihil , dieit
Eflentia, idcpque non habent infinitatem vitalitatem , neque in quid , neque M
primam pe^r modum plenitudinis finipli- quale 3 erg. implicatoria eft folutio. Co»-*
citer in ratione entis^ In Eflentia veto eft ira 2. Conceptus radicis in aliquo prjedt^'
infinitas intenfiva formalis , & funda­ cato foliun poteft importate in adu pri^
mentalis fimul, & pro tanto , a Damaf- mo illud, quod formaiitec in a£tu fecun-*
ccno appellatur Pelagus: formalis autem do relucet in radicatov Sit exemplum: ih->
tantum, non fundamentalis eft tn quali­ telledio Divina j quatenus eft quoddam
bet alia perteftione (impUcitcr i qualibet ens, proximi provenit ab inteliedu Di^
enim habet Tuam petiedionem formalem v in o ,& radicaliter ab Eilentia Divina*'
ab infinitate Ellentise tamquam a radice, quatenus eft quoddam ens. Rurstjs : ha;C
& fundamento. Fere omnia funt Scoti intellcftio, ut vitalis, proxime venit ab
quodlibct. in i. dift. 13» quaell. unie. intellcdu, ut vitali * & fimiliter remote
& in 4. difl:. 13» quift. ik ab Eflfentia j & proportionali:, ut intcl-
102. Nunc probatur conclufio. Ne-* leclio eft quid intelledivum. Deniqlie
quit efle conftitutivum ultimum Deitatis* quateniis imelletiio talis eft infinita^
id quod nonconcipitur>at principium ra- provenit ab illis, in-quantum infinita funt.
dicale operationum vitalium > qusc Dei N unc; conceptis illis pra:dicatis ab invicc
funt prtjpria;; fed lie non poteft concipi diftinftis, vel formaliter ,vel virtualiterj
infiniras fundamentalis , & radicalis; erg. tunc, pradicatum eintis folum concipituc
per hanc non potdl ultimo conltituime- radicare prjcdicatuni entitatis, repertum
taphylicc Deus. Major conftat ex jam in operatione >ptaidicatum fubftantije li-
diclis cum Magno Auguftino ,afsignante mile pr£edicatum repertum in operatione?
gradiim vitaj peifectioicm quocumque ita ut pev pcaedicatnm fubftantise .unice
alio gradu cxindc in intellectualibus concipitLU-, difcretivum rei ab accidenti?
gradum virx intelledivse. Probat. minor; per praedicatum entis , a non ente ; per
fprnialilsitnus conceptus infinitatis radi^ pra:dicatum vitalitatis, a non viralibusj
calis , & fundamentalis > vi cujus Efientia per praedicatum intellectualitatis a non
Divina dicitur PeUgus Divinarum per­ intellectualibus} & tandem per proedica-
fectionum ,folum quidditative dicit com- tum ■infinitatis , unice a finitis. Modo
prehenfionem , vcl rotaleJii plenitudinem fic : fed prsdicatum infinitatis tadicalis
omnium perfectionum ; led hoc nihil ex** folimi poteft concipi iii aclu primo dif­
plicat foi maliter vitale, aut intelleclualej cretivum a finito : ergi omne radicatum,
1. Quia nihil opciativ'um exprimit. 2. five fit intclleftio , five qAK>deumquc
Quia infinitas formalis ell prasdicatum aliud, foliun poteft concipi^, ut modaliter
tranfcendens omnia prxdicara clientialia, diftinfttmi ab ente creato , fubftantia fi-»
entis , fubltantiaj, qus formaliter vitalia nita, &c. Ratio fundameiiralis ! quia in­
r\on lunt;_erg. infinitas radicalis nequic finitas modalis non variat rationem for­
ladicare operationes vitales. Lnui cum malem re i, fed foliim illam collocat in
Quiroga : quod ilLis non radxat, ut t>t.p~ linea pofitive excedente omne crcatum*
nitas tantum eft, illas veto radicat, ut in^ atque creabile. Nunc fic :fed pra:dica-^
finhas -vitetlls efi : quiaintelledUis >volun­ tum ultimo conftitutivum debet indu-»
tas , intellcQio, & volitio , & lunt vita­ deregradiim fpecifice differentialem, vel
lia , & I'unt talicer vitalia, fcilicet infini­ quafi difi:erenrialem , qui haberi repug-*,
te , & I'ub utroque conceptu radicantur nat per infinitatem radicalem: hinc eft,
in infiniraie, qux in achi primo cll vita-; quod &C,
lis. Contra i. Qiiod non eft vitale nequc 103» Itaque id j quod fuerit Cionftittl-*
inquid j neque in‘ ^«ii/tf , neque aliquid, tivum D ei, debet in redo importare ali­
vitalitatis includit minime poteil radicare, quid , per quod fpecifice differat aiJ om­
illa , quce funt propria in quarto modo ni nontali; hoc enim eft munus ultimi
illius rei >Icd infinitas neque ir^qtdd, ne­ conftitutivi, licilicet j fpecifice, & effen-
que in (imle eft vitalis j cum in fuo con- tialitej: yaciai® , aovunique gradum ad-
Fa derc
44 D ifp u tatio Pri m a
d c T .e B U e n t i x ; c u m ’ i g i t u r c o n c e p t u s r a ­
d i c i s i l l i u s , c u j a s f o r m a lis c o n c c p t u s , & N O STRA C O N C LU SIO PR O PO N I-
i n r e c i o e f t , iio n v a r i a r e e f l e n t i a l i t e r , t u c ,& probatur,
n e q u c a d d ere n o v a m grad u m e lfc n tix ,
p o f s i t fo lu m m o d i f i c a r e i n t r a e a n d e m l i - 104. r 'ILtimum confiitutivum Dei
D esw n } & t o t u m h o c l i a b e a t in f in it a s r a - fia t in intelleSiivo ra dica-
d ic a lis ; p r o p te r e a , & o b h a n c ca u & m li j prout im plic.it, explicat radicem in-
f g l u i n h a b e r e p o t e r i t , e f l e ii t i a l i t e c d i i t i n - telleSius , 'Voluntatis infinita \ qain in~
fiu e r e ^ a t q u e e f f e n t i a l it e i * f a c e r e d i f t e r r e finitas , aut alia quacumque exprefsio tn~
D e u m a c r e a t u r a ; ve ru m ta m e n hoc ha­ grediatui' plufqudn? In obliquo , O ” conno-
b e b i t t a n t u m e fle n tia V it e r m o d a l i t e r ; m i­ tative. Ha:c fecunda pars infra conftabit.
n im e v e r o e f f e n t i a l i t e r q u a f i f p c c i f i c e . Nunc dircctfe fuadetur prima. lUud eft'
R e c o lla n t u r d i d a a n u m . 9 0 . E x q u ib u s ultimum Dei praedicatum metaph, fi­
c o n f t a t , q u o d p o t io r i |u re' d e b e b a t a d i- ce conftitutivum , cujus nulla ett ratio i '
\ i\ i\ a jfe ita s , ^ p e r j e i t a s , f e ii e j } v e l e x i/ - p 'io ri y nequc in fe j neque quoad nos,
te r e d f e yO c p s r f e , p t o c o n l l u i i t i v o D e i ­ ipfum de Deo pvob.uidl, vcl Deo in effej'
ta tis , E o , v e l m a x i m e , q u ia ab iila , ric fed intellertualitas radicalis elt ptxdica-
c o n c e p t a , fu m it S c o tu s a r g u m e n tu m , d tu m , cujus nulla eft ratio d priori nequc
f r i o r i p r o b a n s in f i n i t a t e m : u t c o n f t a t ir» in fe , neque quoad nos probans, ipfum
q u o d i i b e t . 7 » § . C o n tr a : u b i p o t e n t i a m efle in Deo 1 erg. intclledualitas tadica-
in fin it a m in D e o d e m o n f t r a t e x e o , q u o d lis eft praedicatum ultimo Deum meta^
D e u s yi> d f e y c u j u s e le g a n t i f s i m a verb a phylice conftituens. Major apparet; nam
1, Tunt ifta : E x h o c p o t e f t i n f e r r i , q u o d illud pradicatum , cujus nulla eft ratio
, , ip f a f i t in f in it a i n t e n f iv e > q u o d a u t e m d priori y neque in f e , neque quoad nos
, , h a b e t a f e p o t e n t i a m a c t iv a m , h a b e t a probans, ipfum efle in Ibbjedo , facit
„ f c e n t ir a t e m : q u o d a u t e m h a b e te fe cum fubjefto propofitionem per fe riotani'
„ a li q u i d , h a b e t i l lu d in t o r a p l e n i t u d i - primam , & indemonftrabilem >& prx’di-
n e i qUae f i b i p o t e f t c o m p e t e r e : n i h i l catum y hoc faciens >eft ultimum conlti-
j , e n im h a b e t u r li m it a t e in a l i q u o , riifi tutivum , & non fu ffitit, quod fit pradi-
, , h a b c a t O r a b a l i q u o a g e n t e d c t e r m in a n - catum elfentiale , ut conftat in his pro-
i , t e i l lu d ad c e rtu rn g r a d u m : q u ia fi pofitionibus : i:orno tfi animal: homo eji
,, unum ens h a b e a t« p le n itu d in e m c n - fu b jia n tia , quarum prccdicata iunt eUen^
, , t i r a t is > & a li u d e n s h o n h ab eret d f e tialia fubjecto , & tamen non laciunt pro-
„ ta le m p le n itu d in e m , fe d e n tita te m U - pofitionem per fe notam primam , & inr
, , m ita r a ffi , o m n i n o n u ll a e ffe t r a tio j demonftrabilem 5 cujus oppofitum repe­
, , q u a r e i l l u d p lu s h a b e r e t p l e n i t u d i n e m titur in hac ; homo eft rationalis, quiV quia
, , e n tita tis , q u a m i l l u d : : t e x h o c ig itu r * prccdicatum eft ultimo conftitutivuni fub-
„ q u ^ d P r im u m M o v e n s m o v e t d f e , dc j«(£li j fcicic propofitionem per l’c notam,
„ p e r c o n fe q u e n r s e f t d f e c u i ii t o t a p l e r i i - ad quam reducuntur cmnes propofitio-
„ t u d in e p o t e n t i * a ftiv a e , & e n tita tis , n e s, enuntiantes aUquid de homine , li­
n o n p o f s i t cfTe fin e i i i f i n i t a t e i n t e n f i v a , ve , quod enuntient, fit de linea ettentia-
, , fe q u it u r ,q u 6 d ip fu m fitu ifin it K p o te n - l i , five attributali, ut patet in h is; quia
„ tia: in t e n f iv e . H u c u f q u e S u b t i li s M a - homo rationaiis eft animal j eft corpus,Jubf
g i f t c r , c u ju s p r o fu n d ifs im a v e r b a a d p lu - tantiayVi'Oens: vifibilis yftebins , admirati­
r a fu n t n o t a n d a , & a n o b is p r x o c u lis v u s , dijciplinabtlls y& c. Nunc probatur
h a b e n d a . P r o n u n c lo liim n o to , q u o d e x minor cx Scoto in Reportatis 35.
h is c o lli g i t u r , q u o d hxc c a u f a l i s f it a qnxft* 1 . 5. Ideo dico : ubi ait D octor : fi .
p r i o r i v e r a - . e j l e n s d f e : e rg . h a b et to ta le m „ cur humanitas eft ratio conftitutiva ho-
f lenitudine> 7i .e n t i t a t i s y O " e f l a liq w m o u d „ minis >vel entitatis, fpecifice talis» nec
p r i u s , O ' r a tio im m e d ia ta , 6 ^* p r im a d e - y, poteft oftendi, fibi in elTe per aliquem
m o n jir a n d i de D e o in fin ita tem ^ U n d e : i l la ,y conceptum fibi ( entitati fpeafice ta li )
u t e n t e s , a d t u e n d u m a f le i t a t e m e(Te u l ­ yy immediatiorem , vel priorem ; quia
t im u m c o n f t i t u t i v u m D e i , c e r t e n o n , i tunc non effet prima ratio conftitutiva
f i n e f u n d a m e n t o in S c o t o p r o ­ i>ejus: (nam quare humanitate homo
c e d e r e fa te m u r. ,, eft hom o, non eft aliqua cau la, fed eft
„ prim a, juxta Philofoph. 7. Metaphyji^
,, ca ) ita etiam quod intellectualitas fit
,i prima ratio entis intelligibilis, confti-
„ tuens cum in efle talis,& nihil exigat te
prius ellentialiter ^a, qua hoc poisit de
De Deo in linea cflentiali,
« D e o o fte n d i; ideo vanum cftc]ujetcrej » Univerfalitci' docens > quod Ihtellec-i
,, quare Deus fic intelligibllis ipfa intel- ), tualitas eft prilwa tatio eilentialis om-
„ ligibilicate. Et itko ad nihil laborant> „nium enti'um intelleduali.um > ita ut
tamquam indilciplinati, qui quaruiit ,, nulla fit ratio demonftrahdi ipfam dc
„ rationem ipfius, cujus non eft ratio, >, tali fubjeftoi Intelleftiialrtas eft prima
,, vel quo nituntur probate aliquid a >, ra tio , juxta quid4itaterti illortim > in
yy priori , quando nOn eft ratio priori „q uib us e f t ; : : & ficut riph eft caii(a,
Hucufque D odor Subtilis > qui loquitur „ quare homo eft hom o, fic hec quare
de intclledualitate radicali ■ , qu$ iab ipfo >, Angelus, vel anima rationalis fit tns
vocitur intilligibilitais, & patet ex textUi >, intclle£tiyum , quia propter quid ita eft^
Igitur intellectualitas radlcalis in Deo eft ), non poteft dem onftiati: quia intellec-
prxdicatuiM cujUs nulla eft ratio i m ori ,> tualitas eft prima ratio in creatura jux-*
&Ci ,, taquidditatem illorum jin quibus efti
105. Ratio fundamentalis eft : Quia Nunc fic procedo , iargumento a minori
tegula in deniohftratione propter quid ad majus. Intellectualitas eft in fubftan-
potifsima ftat.in e o , qu6d definitio qliid- tia creata prima ratio ihdemonftrabilis,
ditativa r e i , fecundutii ditferbrttiam Tpe- & conftitutiva illiuis in eJfe fpetitice talis:
cificam,tit medium in iU ii& ut fiCjpotifsi- ergo a fo rtio ri, & potiori jure in Deo.
ma demonftratio conftat ex prsmtfsis pri­ Probatur confequentia : £6 non : quia
mis i immediatis , ind^mortftrabilibus, & efto intellectualitas vcrifslme , & pro-
per Te notis : ergo foliim illa ipropofitio prifsime conveniat D e o , eft prxdicatura
Qtit p'er Te n o t a ,& indemoriltrabtlis a tranfcendens , & commune 5 fed licet
p riori, qUx exj^efse, &diftinfte confti- intelledtualitas ut ftc fit pta:dicatum com­
tuitur e:d definitione quidditativa fubjec- mune , feciis intelledualitas talis jqu®-
t i , li hoc eft definiblle, vel ex ratione in hominibus >in A n gelis, & in Deo eft
ultimo conftitiitivi j fed hcec Juxta Sco;^ primo divetfa , & fpccifice dilVmda,
tum , Deus eji radicaliter inUlUBivus >eft ju xta quidditatem illortim entium , in qui­
per te n ota: ergo & c. Confequentia pri­ bus eft , fecundum vigilantifsimam fra-
ma p a te t: Qtiia propofitio conftans ter­ fim S c o ti; ergo licet intellectualitas ut
minis i objective aliqitomodo diftinftis a J i t , non fit cqnftitutivuiii ultimum Dei,
ratione formali conftitutiva j Vel extra tameh intelicftualitas Conttada per talei-
definitionem fubjedti j eft a priori de- tatem explicantem intellectualitatem,
tlionftrabilis illam tamquam medium radicantem potentias fimplicitcr infinitas*
d priori , Qc ultinium, iiiquo ftat refolutit> erit ultinfmili conftitutivum Dei.
metaphyfica. 1071 Ultimo probatur conclufio: Jux­
io 6 i Probatuf (ecundo conclufio: ta SSi PPk ciim Magno Auguftino > quae-;
Quamvis omnia prxdicata elfentialia, rei iibet fubftantia vivens perfectior eft fim-
convenient verfe, & propria, fpeciali ta- p lit it e t , & eflentialiter qualibet fubftan^
mfen modo ipfi convenit ptjcdicatum ul­ tia non vivente , & intellectuales > inter
timo conftitutivum; fed omni fubftantix Viventes, preefetri debent non intellec­
intellectuali ita convenit intelledualitas tualibus j rationales irrationavilibus 5 &
radicalis, Ut non ficut aliud prsdicatum ideo rationales magxs D eo afsimilantur:
eflcntiale illiu s, fed fpecialiori >8c inti- ergo cum intelleftualitas fit a b fo lu te , &
mioi'i modo ipfi competit:crg.intdUec1 ua- finlpliciter perfedtiot quolibet pt$dicatd
litas ( idem eft quod vita irttellcdiVa ) ita non intelleduali > pet illam cum fua. ta-
illi convenit, ut fit ejUs prjedicatum coriC- leitate ,ju x ta quidditatem ejus , metaphy-
titutivum. Minor eftDodioris Ifi Repor­ fice conftituctur DeiiS; Probati confeq.
tatis aflerentis, quod intellectualitas eft jiix ta SS. PPi cutii A uguftino : Hic eft
firima ratio entis intiJlledtivi, con^tuens efficax arguendi niodus; pertedtifsimuni
t4 eum irt ejfe tiiiii : QnxGiimque fubiian- intellectivum ; ftrgo perfeCtifsimum enS.
„ tia eft intelkctualiis >intellectualitas eft Hacc p ite t faCta coaipafatione inter Deuiii
j, intra rationem eflentialem ejus> ficUt A n g elo s, & hbtiiihes i fed Iw c argument*
„ etiam patet iri Ipeciali itt hom ine, in tatio non effet efficax, ticc fo rm alis, nifl
„ Cu;u3 ratione ponitof rationale, & pef inteilcCtu^itas fit perfeCtior fim pliclter,
,, conf<;quens ( N . B. ) inrelleiSltualitas omndm quamcurtique aliam perfet1io-.i
ifti , qu£C per fc intelligitur per fafio- nem cujufcumque generis exccd cn s: uti
,i nale , eft idem homini effentialiterj patet ex regula Scoti in i; diftiS^ qujcfti^»
,jim m 6 ut aftuaUfsimOiri ^& completif- „ Ad fummuni in inferiori numquam fe-
„ fimum in ertJintia* ita iri Reportatis^ „ quitur famraum in fupetiori ^nifi illud
dift.3 j , & quodUb.i* §« Nam contradicito\ itlfecius jfit nobiljifsiixiuni cohtentum
4^ Difputatio Priina
,, fob e n ic ; ficut non feqmtur, pcrfcftif- tails diftindio in conflinitivo necclTariJ
iinnis afmus; ergo perfeftil'simani ani- videtur.
,, n)al; led gratiii materia; IcqiLt'-ir, per- 109. Nunc direde probatur: Rerum
,, fctlifsiniui, hom o: C1150 perfeclilsinnim ultimx difterenrix nos la d e n t, & ideo
i, animal; quia homo eft perfcdifsimus illas expUcarc folemus , per radices pro-
„ animaiiuui- Igitur non (cquitiu- O pii- prietatmn ipfarum rerum ; Ted' intellec­
jTiUm ,f^u perfedirsuTium ejjc ad pei fcc- tus, voluntas; limpliciter infiniix, funt
tiftimnm coriim , qurc continentur iliL) proprietates immediatx , & p rop rix fo-
entc , nili iilud fit pcrt^difsimum inb lius D e i: fimiliter intelledio , & voHrio
ente. Unde; ut efticax fit coiifcquentia fi.int operationesvitalcs lolius D e t,ip fi’
PP. intelleduilitasdcbctcfle perfcctilsi- que p ro p iix :e fg o rede explicatur ta-
>Ma, & ncbilifstma contenta liib ente , & leitas intelledivi contrahens intclledi-
abfolutb perfeclior qualibet al'a pcrfec- vum , ad ell'c proprium folius D e i, per
tionc cujufcumque generis fit. Hie nota, radicem intellcdus , & voluntatis , vel
ne fcandalum patiaus ,qucd inter Divi­ intelledionis, & volitionis limpiic'tter in­
nas perfediones non cftexcefllis fimplici- finitarum , refpeclive , vcl ad conceptum
ter tails, ita ut una fit alia fimpUcitei pet- ElTentix D e i , vel ad Natuvx Divinx con-
fcdior ; hxc enim pue,nat cum infinvcate ccpvum. Minor eft clara. Major nota
im pliciter, quam habec qusecuaique pcr- apud M etaphyficos, loquenres de coni-
fecUo Divina ; fed tantiuTi crt exceiTiis tituiivis iiibftantix , quantitatis &c. Unde
Iccundumquid , ita ut una ex iua rationc intelk'divum radicale in Deo aliud non
forinali (it alia perfcdiov , ut vcl lie , fit expiicat, nifi tmicam , & indiviiibilem
capibilis ordo inter Divinas perfeftioncs, fbrni.ilitatem , qux fit radix intellcdus,
&inh(?c lenfii dicimus , quod prardica- & voluntatis. Ratio duplex i. Quia irv
tum inteUedualitatis ex I'ua ratione tor- crcatis inrclledivtim radicale nondiftin-
raali, & ex lie , eft perfcdius quocuinquc gultur a volitivo radicali, ncc divcrfas
alio prxdicato , juxta Auguftinuni , & fcrnialitatcs d icit: ergo multo miniis ir>
Scotum in i . Reportat. dilUnd. 35. Divinis, i . Quia nulla eft necetsitas talis
qua:rt. I . diiliiidionis , cum una indivifibilis tbr-
108. Nunc jam explicatur ,& proba­ malitas pofsit radicare utramquc poten­
tur £bcunda pars conclufionis. Didum tiam , quin obliet diftindio inter ipCasj
jnanct, quod per exprefsionem alicujus etenim non reqjjicitur tanra dlLiindio itii
taleitatis intelkdivi radicalis ultimo me- radice , quanta in radi^^acis; quia radix
taphyfice explicatur conftitutivum Dei, eft illimitatior, ad plura I’c extendere va­
&: nunc rettat declarare , cujus fit talc in- lens.
telledivum radicale , & quo iliius elt 1 10. Verum enim e ft, qncd nuia in­
proprium j hoc enim non fa d o , licet finitas, cum non fit quali aiti ibiuum , ncc
quidditas ejus indicaretur , non tamcn quafi pafsio , fed dicit modum intrinfb-
inrclledus quietavctur- Pro clariori in- cum illius cptitatis (entisfimpliciter in­
lelligcntia revocanda funt in memoriam, finiti) generat in intelledu conceptum
q u i dida manent de Deo Tub concepta non quafi per accidens , cx fijbjcdo , &
Ellentix Divinx , & fub conceptu natiux pafsionc , led conceptum per le in certo
a ?7m/y.So. Quibus fuppofitis.Noltra con- gradu pcrtedionis; qiiareper infinitatem
clufio eft: metiipbyjjcc cGnJtitai Jtti> tamquam per -fignuni nobis notius > &
raiitne hjf~rdi{eper hiiclicciualitaten; illatn perfedius , rede explicamus illam ratio­
(jam explicatur talcitas) qttd ejl r^idix nem intelledualitatis, in qua confiftit cf-
SKtel/eihis , & voluntatis itijinite , & Jin:- fcntiaD ei. Ceicriim quamvis dida vcra
pLciter 5 & fu b conceptu Naturd: per intel- fin t, prxdida exprelsio lo liu ii 'm ohliquoy
ieSfudltiXtc:ii , qiuv ejl ruclix intcllcc- & de connotate , fe habct refpcdive ad
tion's, & volitionisJimpiiciter infinitanm . redum conftitutivl Dei. Ratio , quia
Ratio hujus prxcifionis flat in eo ; quia quod non ingreditur in conceptu Dei,
conceptus EiTenticc el't omnino abfolutiis ut per fi; pars eju s, aut per modum ge­
ab omni prorlus refpedu ad operatio- neris , feu difterentix , led veluti addi­
nein 5conceptus verb naturcc, a principio tum , ut liabeatur conceptus quietativus,
operationis prcelcindi non valet : ergo & p erfed u sD ei, non ingreditur in conl-
licct conccptus cbjcdiviis Eflentix lie titutivo plulquam in obliquo j &c con-
idem , ac conceptus nacurx f cum tamen notativc; fed lie fe habct exprelsio radi­
penes divcrfa cunnotata aliquam diftinc- cis intellcdus , & voluntatis fimplicirer
tioncm patiantur; propterea, & ob hanc infinitx in intclledivo , ultimo confti-
caulam , quoad cxpr'elsionem noftram ttiente D eum ; nam dida cxprefsione co­
in-
D e D eo iti linea clTentiali. 47
intellcfta in intellectivo, aliud non defi- intelleftus, & voluntatis 5 pariterque in-i
deratur , ut habearur conccpms perfec­ tellectionis , & volitionis infinitarum.
tus D e i, & quiecativus: ergo & c. Major Contra : Nam implicatorium eft , talei-
apparet in contUtiuivis fubftanticX , & tatcm ultimi conftitutivi explicari per
aliorum , qux licct explicentur cum con­ aliquem refpettum ad potentias , auc
ceptu radicis , & cum connotatione ad Operationes. Ratio prima : Nam juxta
radicata, talis tamen connotatio foliim ,, Scotum 5 prima diftindio entis non eft
pertinet ad conceptum qviictativum; y, per naturam fuam , in quantum eft
ideoque definitio illorum dicitur quid- „ principium talis operationis, fed per
ditativa , non pura >fed data per addita­ naturam fuam , ut hxc natura : ergo
mentum. Non miniis patet minor ; Nam prima diftinctio, & ratio primo confti-
principia radicalia in fe , & in primo turiva , talis e ft, ante omnem refpec-
modo contemplata , nullam relationeni tum ; & exinde non per intellectivum
includunt j fiint enim quid abfolutum> radicale operationum. Confirmatur ex
quod efto explicctur per radices proprie­ Scoto in 4. dift. 12. qua:ft. 2. §. J d pro--
tatum , hoc non intelligitur reduplicati­ „ bationem , ubi ait : Muita enim funt
ve , fed fpecificative ; ergo quando dici- „ fpecialia , quibus aliqua repugnant;
mws, ultimum conftifutivuni elle intei-, ,, non tamen per naturam unius commu-
Icdualitatem talem , quae eft radix & c. nis reperti in e is , nec per naturam al-
folam in obliquo ingreditur exprefsioj „ terius, fed per naturam propriam, qux
& redum conrtitutivi eft intelledlualitas; ,, includit ambo ifta conjuncta 5 utfi di-
Sic falvatur unitas, vel irrefDlubilitas in „ c a s ; homini repugnat irrifibilitas: aut
plures conceptus, quod eft cliai aderifti- >, ergo in quantum intellectuale , aut ih
cum ultimi conftitutivi. Paritas ftat in ,, quantum anim al: & fi in quantum in-
Omnipotentia j Oinnifcientia nullam di^ ,) telledtuale, repugnaret Angelo ’ fi in
centibus relationeni ad creaturas ; atque „ quantum animal , repugnaret bobi.
id e o , nec metaphyficam connexioncm, >, D ico , qiiod nec fic , nec fic , fed in
efto a nobis cxplicari non pofsint abfque >, quantum homo eft animal rationale.
connotatione ad illas poisibiles , ut vel „ Ex quibus conftat, quod rationalitas,
ficquiefcat intellectus in conceptu Om ­ >, aut intelleftualitas hominis eft , qua
nipotentia: , & Omnifcientia;. Similiter ,,hom o eft talis natura ad f e ,u t dicit
actus, habitus, & a lia , explicantur a no­ yy naturam propriam , q n x includit anir
bis connotative ad (lia fubjefta , & ob- ,, mal rationale. Eft dicere , quod ratio­
jefta , eftd abfoluta fin t, & reiatiVa fe­ nalitas hominis , quje eft contrattiva ani-
cundum dici^ iiialis , & fic radicat rifibilitatem ; & ei
III. Objicies I. Conftitutivum for­ repugnat irrifibilitas, fic eft conftitutiva,
male metaphyficum cll prima ratio dif* & fic eft intelledlualitas in homine in or­
tinguendi conftitutum ab omni nori tali: dine ad fe i ficque intrinfeca ipfi , & fine
led intelledivuni radicale in Deo hoc Jrefpedtu ad aliquam Operationem eft
non habet: ergo per illud non conllitui- contra£tiva animalis. En explicatum
tur mctaphylice Deus. Major eft apud. intelleitivum radicale tale hominis. Qiiod
Metaphylicos ccrra. Minor probatur; hon faciunt Scotiftjc conftituentes Deuni
Qiiia per praedicatum tranfcdidens , & per infellettivurii tale >quod non dicat
commane Deo , A n g elis, 8c hominibus, refpedtum 5 quod eft contra Scotum*
non potell primo diftingui Deus ab z\n- 112. Reipondetur concerta majorl;
g e lis, & hominibus j fed pra:dicatum in- hego minorem , Sc ad probationem cnitx
telledivi radicalis, fic eft commune; ergo. foiutione infinuata; Ad impugnationem
N ec fufficit foludo de taleit^lte: nam con^ hegatiir major^ Non enim indubitatum
tra:q u ia nullus dubitat, t;tlcitatem in- e ft, taleitatem intellectivi efte conftituti­
telleftivi radicalis efTe conftitutivum: vum entis fpecifice talis ; quia taleitas,
ergo afsignare conftitutivum per talei- iit jam manet didtum a numer n o .
tatsm , elt inexplicatum relinquere conf­ non ingreditur tamquam quid redum in
titutivum Dei. Pro comperto enim e/t conftitutivo fubftanticc in ielkftiva:; fed
apud omnes, quod conftitutivum Deita­ folum veluti addituni, ut habeatur con-
tis eft prxdicatum radicans in Deo om­ ccptus quietativus conftitutivi entis in-
nia , qua: Dei funt propria : unde quaeri­ telleftivi fpecifice talis , qualis eft Deus,
tur , quai (it iftit taleitas ? Si d.icas: talei- Angelusj 6c homo, juxta quidditatem illo­
tatem in intelledivo radicali , Deum rum entium , in quibus eji , juxta ScotUm:
conftituente , clle illam , qux contrahit &I10C habetur in Deo per intelleftivum
iniellettivum radicale, ad efle radicem radicale in rgfto j & per td e , fcilicet rar
di-
4» Difpiitatio Prima
idltans im elledum , Sc voluntatem D ivi­ Divina infiniititem propriam , prinjam
nam , & fimUlter intclleaionem iniini« -virtualiter primo , & per f e conUntivam
tarn ) & paritet fimilem yolitionem, fo- omnium diorum. 2. Nam per afleiratem
lum defidtratut, ad habendum concep** primario depurantur ab omni imperfec­
tum quietadvum intelleftivi radicalis tione potentvalitatis , ita ut ftatim con­
I ) e i , ptimo diverfi ab inrelieftivo radi­ cipiantur-infinita 5& fic,fo U u s Dei pro­
cal! A iigeli, & horhinis. A d illud; prima pria : ergo'afleitas primaria pria^itate
diftiniilo alicujus entis non eft per natu­ virtualis contincntia: in eiTc metapliy-
ram fuam in quantum eft principium ta­ fic o ,e ftv i cujus Deus concipitur Pela­
lis opeiationis ; explico (ic Doftorcm gus omnium perfedionum , perfeftifsima
Subtilem dicendo, quod prima diftindio continentia, qua major cogitari non po­
alicujus , non eft per natuvam , uf eft teft , illas continens. Ita Noft. Carolus
principium formale >& proximum talis dei Moral jam laudatus» Refpondetur>
operationis: nara juxta fere omnes Theo­ concef. maj. neg. min. & contefla pro­
logos operationes non fupt immediare, batione , negatur confequentia. i . .(^ ia
& proxime per naturam, (bd per poten­ afleitas juxta Scotum poteft dici modus
tias naturae > quse funt formalia prin­ intrinfccus, quo probatur alius modus
cipia operandi. Cetetiira dicere , quod intrinfecus >fcilicfet infinitas. Tum , quia
jjrima diftinftio alicujus , non eft pec afleitas , juxta jam d id a , fecundumquod
naturam, ut principium radicale, eft im- explicat, eft., quid mere negativum for-
pVicatorium in terminis: cum fit de con­ 'jnaliter , & prxcifive loquendo : & G c in
ceptu quidditativo naturae , radicare illud non poteft percipi formaliter , &
principia, & potentias operationum. V i­ pro cxplicito, tam decantata continentia,
deantur a nobis difta a num. io8. & c la - N ec minus formaliter iocj^uendo depu­
refcentifta. rantur , qiia: funt Dei ab imperfcaione
113 , Objicics fecundo : ^laerendo potentialitatis- Imperfectio enim , folum
Tolutionem inftantct de authoritate Scoti tollitur formaliter per perfedionem for­
•dicenti > quod prima diftindio alicujus malem , & pofitivam ; minimfe vero per
entis non eft peAiaturam fuam in quan­ ajpttatsfK , qux pi o expliciro , folum di­
tum eft principium talis operationis: fed cit negationem a caufa efficienti, & fi
fic a nobis cxplicatur conftitutivum Dei addatur illi perfeitas ; folum d icit, non
per intelledVivum radicale : ergo contra habere principium emanativum , fed
Scotum. Refpondetur cum dodrina jam ipfum eife primum , a quo eunda ema­
dida : fcllicet, quod quamvis Deus in nant , quod aliud non e ft, nifi in expli­
ratione Effentia;, non dicat refpeftum ad catum relinquere conftitutivum fpecifi-
operationes, quod mihi difficllimum eft: cum Dei , afsignando folum i d , quod
nam juxta ^ .P P , Deus dicitur ,a b ar- debet habere quodlibet conftitutivum.
d crc, fovere , & c. Attamen conceptus Fijialiter per ajjeitatsm , diftinguitur.
naturaft Divinse eft imprajfcindibilis a ref- Deus , & omnia , qu» funt ejus , dif-
pedu ad operationes: cum hic fit con­ tindione modali , ab ouini non ta li, non
ceptus definitivus natmae. Deinde redar­ vero diftindione fpecifica. Ex quo per
guit quidam Sapientif. N . Sendin : eo, ajfe;tat:m folum probari poteftjtamquam
quod autlioritates , quas ifte Nobiiif, per rationem a priori modalem conti­
Complutenfis adducit, non veniunt ad nentia omnium , qux funt de linea per-*
rem. Verumtamen nos illas omifsitnus, fedionis fimpliciter j non tamen tam­
nec illis ufi fumus in hac pra:fenti quaef- quam per rationem a priori
tione : non quia illas non in veneratione ipecifice differcn-
habeamus, fed quia adudta in toto cor-< tialem.
porequaeftionis lufiicicntifsime fuadent, %
iioftram fententiam efle de mente Scoti
M agiftri, & Ducis noftti.
^ Objicies ultimo : Ratio formalis % *
'conftitutiva D e i, debet Effentiam Divi­
nam conftituere P ela^ s omnium perfec­
tionum , continens illas , continentia^
qua majot cogitari non poteft : fed to-»
***■
tum hoc habetur per ajfeitatem prima­
riam , qujB primo convenit Effentia: Di-
vinx , uc haec: ejgo. Ratio niin. i . Nant
;uxta Scotum : a f t bfibet
DIS<
DISPUTATIO s e c u n d a "^
D E D E O IN L I N E A M O D A L l C O N S I D E R A T O *

A P P E N D IX EST ISTA D ISPU T A T IO , f e t O R I G I N E M


ducit expr*ieccdcnci, incjua data eftdo(^rina de Deo efTendalicer con--
tctttpUto , &:cum modus intrinlecus extra Eireticiam Dei non fic jfed
<^uid modale ipli intrinfecum,ordo do<Strmx poftulat, lit
dc modis intrinfecis Dei fermonem infticua-
mus Idco fit'

'Oy^^STIO PRIMA. quidditative concepta, quin condpiatuf


cnm modis intrinfecis infinitatis, finipli-
''QUID , B T Q ^ o fU P L E X S I T M O D V i citatis, immenfitatis, immutabilitatis, &
intrinfecus DeH aeternitatis, & multorum aliorum , qua­
les funt invifibilitas ineftabilitas, & c.
T limina pateant Unde in 'iis enuntiationibus Deus eft
ad ingrelfum dif­ Infinitus , Deus eft jEternus , Immenfus,
ficultatis , notan­ Immutabilis, (umme fimplex , & -aliis,
dum i & fiinui hujufcemodi prxdicata non funt extra
probandum eft, quidditatem Dei ; dicuntur enim de ipfo
quod modi in- in primo modo dicendi per fe , Heet non
trinfeci Divini in primo gradu. Itaque in primo modo
'ESSE non funt extra quidditatem Dei* dicendi per fe plures diftlnguatur gradus^
Ratio: nam illud , fine quo Eflcntia Di­ & in illorum primo collocantur pra;dica-
vina non poteft perfe£te j & quidditative ta quidditativa, in fecundo vero moda-
.coiicipi, non eft extra quidditatem ejus: Jia, quae neC ab Ellentia diftinguntutjuec
fed eflentii Divina fine modis intrinfecis a prjfedicatis qiiidditativis illiu s, quia fo-
non poteft perfecte , & quidditative con­ lum fUnt rationes , & explicationes , qui­
cipi : ergo modi intrinfeci non funt extri bus exprimitor intrinfgca perfeftioEilen-
quidditatem ejus, Major eft certa , & ti« , & iliorum, quibus ipfa quidditative
minor probat, fic : Divina Effcntia non conftituitur*
poteftperfede, & quidditative concipi i i y . Ut autetii, qux di£la fn n t, di
fine totalitate peffedionis, & plenitudi­ qite dicenda reftant, clarfe percipiantur,"
ne entitatis: n c c , poteft concipi cum tali aliqua fupporienda funtin pra;fenriarum>
plenitudine , quin concipiatur experscu^ ^lia in memoriam revocanda, & deni­
jufcumque realis compolitionis, & im^ que alia breviter fuadenda. CIRCA i.
potens tranfire de non elfc ad elfe , aut h Tamquam certum habendum e ft,q u o d
contrai Pliis ultra ; non poteft quidditati*- omnis creatura a Deo fada., eft modifica­
vfe concipi, quin fic nata, & ex fe porens, ta : btcc tria mocUis fpevies , & ordo , tam^
€flreinomnibiis:& denique quin habeat quarngeneralia bon-t, funt in rebus a Deo
interminabilem durationem , qua: num- f a B i s , ait Aug^ lib. de natuia boni tap*
quam fit heftcrna , numquam craftina, Hae verba ingenitum ^genitum y non
numquamfutura, numquamquc p rxtG ii- natU7'(e , aut Ejfentite J m i mmiact, fe d
t a , fed perpetuum hodie , Sempiternum modi , aut rationes , quibus res conjlan}^
prxfens> & perpetuum nunc. Solum enim docet S. juft. de reda fidei expofitio-*
quando fic concipitur Deus , concipitur r e 5 idem docet Ang. Mag. i. part* quceft.
e(Teid,quo majus cogitari non poteft. 15, ubi explicans illud Auguftini, bcec tria
lanv fic : fed totalicas pci fectionis eft infi­ tnodus, 0"ci hxc habet, unde dicitur-,quod
nitatis^ modos , repugnantia ad realem tnenfura modum pTitpgit: idem Seraph*
compofitioncm eft /implicitatis modus; D o d . in Breviloqulo cap. i . ubi loquens
impotentia ad quemcLimquc excogitabi- de creatura mundi ait , omnis enim erea-^
Icm tranfitum , ejl inmutabilitAs , & po­ tura conjiituitur in ej}} , ab efjiciente , &
tentia clTendi in omnibus eft immenfitas^ eonformatur ad exemplar ^ ordinatUr ad
& interminabilis ducatio eft aternitasi finem , ac per hoc eji una , vera, bona, rno»
crg. Ellcntia Divina non eft perfe£tb,$£ j f^eciofa > ordinata, merifurata,
Tom. II. .0
so Difputatio Secunda
difcrctayt^ penderata, Sunilia docet Subt.. cocxiftentia.. Denique immutabilitas ex­
Mi\g. verfans ilia verba: Omnia in nu- plicat gradum pertecS:ionis in Eltbntia Di­
fncroypondere, & menjura fecit Tieus. Uii- vina , excludentcm omnem potentialita-
'd c iple eft exemplaris menfura immenfu- tem. Ex quibus ultra patet, quod jam
rabilis, penes cujus acceflum menfura- manet infinuatum in limine quaiftionis,
t o r , & eft men furata pcrfeilio cujufcutn- fcilicet , quod EflTentia Divina non eft
que crcatuvaj. C IR C A 2. memorandum adajquate conceptibilis , fine int'ilecis
e f t , quod communiter a mctaphyUcis fic modis relatis. Sic enim folum intelligituc
definitur modus intrinfecus: (ft determi^ cum omni gradu libi debito.
natusgradtiS ptrfcSiionis cujufcumque enti- 116 . Circa 3. dicendum eft a. nobis,
tatis,quofaiia comparatione ad aliarn rem quod dc modo intrinfcco haec' omnia
fuperat^vel fuperatur ab ea. Explicatuc enuntiantur, fcilice t, quod additus rei,
breviter; dicitur determinatus graaus per- non variat rationem formalem illius:quod
feiU o n is , quod (j I'ermo fiat de modis in- ipfe diftinguitur a pafsionc, vel quafi paf-
trinfccis D e i ,, folum eft inrelligcnduiB fione , & a rei attributis: & denique quod
quoad exprefsionem noftram , nam in non dicit formalitatcm diltindtam a re,
Deo nihil eft determinatum , & omne eft quam modificat. H jec omnia per ovdifienri
infinitum: dicitur cujufcumque entis ; <juia probamur. Primum cpnltare videtur in
omneens live increatum , fivfe crearum intenfione ", & remifsione, augmentatio-
eft intrinCece modificatum. Dicitur n e , & dim inutione: nam fi ifta: addantuc
faSi-i comparatione fupera t , vel fuperatur qualitati, & refpeitive quantitati , nc-
ab alia ; quia folum concipitur res modi­ que per intcnfionem , aut remifsionem
ficata j quando pcrfefte concipitur , 8c variatur ratio formalis qualitatis, neque
tunc fic concipitur, quando compavara per augmentum , aut. dirninutionem va­
cum alia,cognofcitur excedere illam , \x*l riatur quidditativa ratio quantitatis; uc
ab alia iliperari in perfettione. Rem patet in albedinc intenfa, ut quatuor,aut
cxemplo declaratur: concipiatur ab in- ut d u o , eadem quippe eft ratio formalis.
telledu quidditas hominis, ut fpecifice Similiter in linea majori vel m inori, qux
diftinfta a quidditate bruti : fic folum elfentialiter non variatur per majorita-
confiderata, adhuc non percipitur intrin- tem , aut minoritatem, Nec minus patens
fcce modificata i folum etenim concipi­ fit in ratione formali fapientia:, qua: mi­
tur cum tali intrinfcco modo , quando nime variatur ex e o , quod per infinita­
ita penetratur ab intellectu ejus quiddira- tem contrahatur ad Deum , aut per finW
tiva perfedio , quod quafi intellc£tualitcir tatem ad crcaturam , ut clcg.inter pro­
videar,(iomincm excedere omnes fpecies bat Scotus I , dift. 8 . & nos cum ipfo,
contentas fub animali. Sim iliter, fi com­ Tract, de Att^'ibuiis. Denique fuadctuc
paretur cuua A ngelo,ftatim percipitur in ratione entis , cujus ratio formalis noa
abintellc(ttuperfetU ,& adaequate con- variiitur Ipcciiice per h o c , quod per mo­
cipientc, efie fuperatum ipfum hominem dum intrinfecum infinitatis contrahatur
in perfecUone a. natura A ngelica: ergo ad D eum , Scper finitatem ad creaturam:
reda videtur delciiptio modi intrinf^cL erg. de ratione quidditativa modi eft,non
in communi, per ejfe determinatum gra­ variare rationem formalem r e i , cujus elt
dum perfeSiionis cujufcumque r e i, quo fi, modus. Secundum non minori efficacia
p a t comparatio ab intelleclu , ip fm per fuadetur. Nam attributum , & pafsio
f e iie , & adequate concipicnte' , ftatim perfedeconcipiuntur, quin inquiddita-
percipitur exceffus perfectionis. Ha:c tivo conceptu illorum includatur concep'*
qua: dida funt de modo intrinfeco iri tus quidditatiyus EiVontia:: led hxc non
conuTiuni, fic adaptantur in Deo. Itaque e.ft adequate perfeftfe conceptibilis , quin
infinitas in ipfo iblum dicit intrinfcce, in tali conceptu includatur modus intrin­
iplbm elTe , cui nihil d ecft, & quod ex­ fecus illiu s, uti conftat a limine quaiftiori
cedit omne finitum ultra omnem propor­ nis : erg. D einde: quia alias non diftin-i
tionem determinabilem. Similiter acter- gueretur modus intrinfecus a differenti^
liitas d icit, & explicat determinatam per­ fpecifica , cujus oppofitum cito conf-
fectionem durationis D iv in x , excedcntis tabit.
omnem rem durantem, & durabilem. 1 17. Tertium quod de modo intrin-«*
Pariter immenfitas explicat determina­ feco dicitur e ft , quod non eft formalitas
tum gradum perfedionis ElTenti« D ivi­ diftintta ex natura rei a re cujus eft mo­
na:, qua illimitatc eft intime praifens, <Sc dus. Ratio multiplex contra aliquos Sco-<
piovius indilhns ab omnibus rebus, 2c tiftus oppofitUHi fentien-cs. i. ddbm i-
infinite excedijns alias res in prajfentiali tur ex ipfa definitione modi inttinfeci,
hoc
De Deo in linea modali corifidcrato.
hoc pnif^o t Infinitas cfl: mod iS intrirtfc- iniperfeft^ concepta , hbn concipituc
Cus Dei: fed Infinitas non ei't quiddiltinc- modificata , eadem ipfifsima , refpcdta
tuirj foinn.ilitei- zb E(lel1civ^ D ivina : ergi intellectus intuitive vudentis , videretur,
non eft fonnalitas diltinda modus in- fic adarquate concepta , intrinfece jam
trinfecus a re,cujus e(l modus. Minor modificata ; ita ut intuens, & perfede»
lijadetur : Inlinitas tantum explicat gra­ adajquat^ue ipfam concipiens , non ha-
dum determinatum perfedtonis EQentias berit diftinda objedta formalia, videli­
Divin® : fed hujus intrinfeca perfettio cet realitatcm , & modum , fed idem qb-
neqait ex natura rfii dirtingiii ab ipfa: jedtum formale , ut eleganter exprefsis
nam q u ilib et res fpecifice talis habet de­ verbis docet D od i Subt^ loco jam lauda-,
terminatam menfuram perfettionis in- t o : erg. & c.
trinfec®, ipfam conftitucntem, & per ni­ 118. Ex his folvitur dubium hoc,
hil aliud dillindnm ab ip fa , poteft in** quod fequitur: quid nimirum intelliga-
ttinfecc conftitui >alioquin conltitucre- tu r , quando dicitur, quod modus intrin-
tiir non per intrinfecam rationem forma­ fecus hoh variat rationem formalem illius
lem fu i, quod eft ingens chymxra : crg. r e i, cujus eft modus,per ly illias m 'i Ra­
Ratio 2. nam quxlibet fpecies per fua tio dubitandi eft : quia pofTumus inrelU-*
ellentialia prxdicata habet determinatam gere rationem tontiaftarn per moduin,
menfuram perfetVionis, qua exced it, vel vel conftitutum ex modificato , & modo,
exceditur ab alia fp ecie: igitur derermi- Clariiis: ratio formalis fapienti* potell
rata menfura cujufcumque rei non eft confiderari, ut eft contrahibilis per infi^
aliqua formatitas ex natuia rei diftinda nitatem , & etiam poteft confiderari >ut
ab ipfis prxdicatis elTentialibus, fpeciem jam per illam contracta, & fapientia in­
condit.icntibus. Explicatur : detur ca- finita conftituta. Quid igitur no'a variat
fu s , in quo intellectus concipiat aJbedi- modus intrinfecus infinitatis ? An ratio­
nem , diltindam fpecifice a nigredine: nem formalem fapientioe infinitie ? Ref-
deinde, quod rem altius penetrando, & pondetut: quod de tatione formali mo­
'intimiiis cognofcendo, percipiat albedi- di intrinfeci eft ,non variare , nec ratio­
neni pci-fccliurem efle nigredine. His fic nem , quam contrahit , nec rationem
p ofitis, in hoc ultimo conceptu , nihil conftitutam ex modificato, & modo. Ra­
aliud concipit, quod antea non concipie­ tio : quia modus intrinfecus eft quid dif-
bat , quando non enuntiabat de albedine tindum 4 differentia'fpecifica , & ta­
pcrfcdiorem efle nigredine , nifi quia lem diftindionem non haberet >nifidif»
h ic , & nunc judicar> albedinem produce­ ferentia fpecifica h ab eret, de fiio cori^-
re Ibnfatioiiem •perfectiorem , quam ceptu quidditativo, variare r-ationem for­
illam , q u x a nigredine producitiiv. Nunc malem rei conftituta per ipiam , lic^t
fic: fed in hoc conceptu de albedine ni­ non variet rationem , quam contrahit:
hil involvitur diftindum a praidicatis modus autem intrinfecus, nec variat ra­
eilcmialibus albedinis prius conceptJE,led tionem , qUam contrahit , nec rem modi­
lanriim habetur , quod per fecundum ficatam per ipfum : erg. modus intrin­
conceptum explicatur perfedio illa, qu® fecus i nec variat rem , quam modificat^
antei per cognicioncm imperfedam non nec conftitutum ex re modificata, & mo­
concipiebatiii: gitur modus rei aliud fot- do. Brevius; infinitas, nec variat ratio­
maliLcr non e tt, niii ipfa tes perfectius, nem formalem fapientix , nec rationeni
& ideo explicatius cognita. 5. Nam juxta formalem fapientijc infinitx. Ratio a prio­
Scocum Quodlib. 5. modus diftinguitur ri e ft: quia efto diff^irentia fpecifica noti
. fortnaliter a pafsione; fed fi eflet diltinc- variet rationem formalem gencricam,
tus a re , quam modificat, nullum elfet quia hjEC femper eft una formaliter , ut
fundamentum talis diitintVionis inter paf- contrahibilis, & contrada 5 Variatur ta­
lioiiem , & modum : nam ipfe , & ipfa men ratio formalis fpeciei conftitutae ex
dimanarent ab Eftentia , & elfent extra differentia fpecifica contradiva , & ratio­
conceptum quidditativuiT» illius: ergo uc ne generica contrahibili. Totum oppo-
fitnu confiliat formalis d lliniiio , com» fitum habet modus intrinfecus , eo quod
muniter admilTa ab Scotiltis inter Effen- non addit novam fotmalitatem rei mo­
tiam >& pafsiones illiu s, debet negari ta­ dificata: per ipfum , nec cum ipfo
lis diftinclio inter eflcntiam , & modum. conftituitui nova quidditas. Igitur ditfe-
Quod confirmatur ex eo , quod concep» rentia fpecifica variat rem conftitutam
tus r e i, Si modi non fumuntur a dWer- p<ir ipfam ; modus autem intrinfe-
fis realitutibus, fed eadem realitas i qu^ cu$ nor\ variat rem , per ipfum mo-
G 3 di«
Difputado Sccun^.1
dificatatn , 6c modificate conftitu- 120. Objicies 2, conceptus objedi-
lam, vus entis eft diverfus a conceptu o b je d i-
119. Objtdcs, I . Modus intrinfccuj vo infinitatis; erg. infinitas tamquam mo­
variat rationem focmalem conftituti per dus intrinfecus l^ecificus variat rationem
ipfum : cfg. Piobat. antcc. Infinitas fa- formalem entis. Prob. antec. cum Scoto
pientijE variat rationem formalem infini­ in i.d i f t . 8. %. Contra ijiam cfinicncruy
ta; fapientix. Ratio : quia per infinitatem ubi eleganter probat, divcrfum dari con­
conftituitut infinita fapientia, et fi infini­ ceptum dc en te, ac de infinitate; &: hoc,
tas tollatur, toUitut fapientia infinita, fundamento defumpto ab univocavionc
ccntrahibilisper infinitatem: erg. fapien­ entis D e o , & creatura:, que validifsime
tia conftituta in e(Tc fapientiac infinita; utuntur noftri in M etaphyfita contra
Variatur per infinitatem , ita modifican­ Thom iftas,m ordicus tenentes ,ens non
tem. Aliqui Scotift» fbtmaliftsc refpon- univoce , fed folum arquivoce dici dc
dentcum diftin£lione de modis intiinfc- D e o , & creatura : ergo conceptus entis
cis individualibus , & fpecificis , & fir­ eft diverfns ab infinitate , & finitate.
miter tenent, efle de ratione quidditati- Rcfpond. negando antecedens. Ad pro­
vam odi intrinfeci individualis, non va­ bationem , de plano conceditur , dari
riare rationem formalem re i,cu ju s eft conceptum unum entis univocum D eo,
m odus: ceterum oppofitum evemt in mo­ & creatura:, cuius unitas fufficit ad con-
dis iiitnnfccis fpecificis. Contra : infini­ tradidionem , affirmando , & negando
tas eft modus intrinfecus fpecificus: fed idem de eodem , & etiam pro medto fy -
JuxtaScotum non variat, nec rationem Ic giftico, ita ut extrema unita in medio
formalem entis per infinitatem contrac­ fic uno , fine fallatia ®qui\ocatis conclu­
tam ad Deum , neque rationem forma­ dantur inter fe unum. Hitjus igitur ratio
lem fapientix, qua: per infinitatem con­ eft multiplex in Scoto. 1. Quia intellec­
trahitur ad D eu m : erg. nedum eft dc ra­ tus certus de uno conceptu, dubius dc
tione formali modi intrinfeci Individualis aliis pluribus diverfis, habet conceptum,
non variare rationem formalem re i, cu­ de quo eft certus , alium a conceptibus,
jus eft modus, verumetiam eft dc ratio- dc quibus eft dubius; ideft , conceptus,
tie formali modi fpecifici, relinquere in- de quo lumus c e r ti, alius efi a conceptu,
variatam rationem formalem rei. Ratio de quibus fumus in certi: fed intelleftus
potifsima omnium eft jam infmuata: nani nofter poteft elfe certus de D e o , & crea­
penetrativa cognitio perfeftionis intrin- tura, quod iit ens , & in ceiius, utrum fit
fecae r e i , & omnium graduum, quibus tale , vel tale : & iioc evenite repugnat,
quidditative conftituitur, non arguit ali­ quin ta le , vel tale ens communicent in
quam realitatem rei fuperaddi, fed fo- aliqua ratione entisj alias fi in ulla ratione
lum eft argumentum, majori explicatio­ non communicarent; tu n c, & quando
ne » convincens, & declarans rei intrin- certo cogn ofcit, efle en s, poflet dubita­
fecam perfectionem , tali cxprefsione, re ta le , vel tale quid, qucd non eflct ens,
quod fi comparetur ciim alia , ftatim & exinde, habere fimul conceptum j.cfTe
percipitur excelTus fuper aliam , vel c ens , & non en s, & confcquentet con-
contra. Hoc habet infinitas in cn te , & tradiftoria in eodem fimul repetiri. 2.
in fapientia} proptereaque efto fit mo­ Quia nifi conceptus entis i aut ipfum elle,
dus intrinfecus fpecificus, nec variat ra-^ aliquomodoeflVt univocum, tulliturpcf-
tionem fapientiac, neque rationem quid- fibilitas demonftrandi tale ens infinitum,
ditativam entis. Ex q u o , fublata infini­ increatum , & neccflarium cxifterc , &
tate , non to llitu r, nec ratio formalis en­ pariter ens finitum ticatum ,& contin­
tis > nec ratio formalis fapientia:: folum gens. R a tio : quia quod eft penitiis a:qui-
enim tollitur , vel intelledualiter non vocum , non poteft efle medium demonf-
concipirur contraftio entis,& fapienti* ad trationis, uti patet in cane,aut tauro, ex
Deum. Exhis , folvitur argumentum in quibus non poteft aliquis ipforum elle
forma negando antecedens, & ejus pro­ medium ad probandum animal currere,
luat. Quia per infinitatem non conftitui­ <Q pofTetintelligi de fidere coelefii aique,
tur ratio entis, folum enim explicatur ac dc animali tertel^re : ex quo , cum
per illam , quod in conceptu univoco en­ perfede demonftrare polsimus , Deum
tis Deo , & creatura:, non concipitur llc efTe ens increatum, independens, & in­
e n s, nec prout eft excedens incompara­ finitum , & creaturam efTe ens finitum
bili excclFu rationem formalem eritis, re- dependens, & c. necelfe eft , Deum , &
peaam in a e a tu r a , nec lationcm linii- creaturam in conceptu entis univoce con­
tatam iftius. venire.
T er-
D c Deo in Unca modali confidcrato. 5^?
121 . Tertia ratio: quia fublata tali tAtem. Ex quibus fubtilifsimis verbis, fic
univocacione, nulla perfectio fimpliciter defcribitur Infinitas Dei. EJipqfitiva per-
limplex haberct rationerti communem fe iiio fecundum quam , habens illam , /VJ
Deo , & crc a tu tx , Ced tantum haberet magnus , 0 " pleiius concipitur Omni per-
propriam Deo , vel propriam creatura:. fedione formaliter y Jimpliciter t a li , ut
Denique nulla ratio metaphyfica , ut bo- illi nihil ent itatis , ^ perfeSitonis deeji , eo
niras, verita s, Capientia, inteUeftus, vo­ modo, quo pofsibile eft , haberi in aliquo
luntas , & alia id genetis poffet Deo rca- uno. Tam clara apparet ifta defcriptio,
liter , &cfTentialiter convertire. Sic enim ut explicatione non egeat. Solum adver-
nulla ratio fapientiaj, bonitatis, &C. quae tc ,q u o d dicitur, eo modo quo pofsibile
convenit fubtlanti® crcatce, p o fle t, a d ' e j l , haberi in aliquo n n o Deus
huc depurata ab imperfectione, & fum- non pofsit habere per identitatem realcm
mitate , & infinitate illis tributis, pro- omnem omnino entitatem , habet tamen
. bari Deo convenire : quia omnino alia, illam , eo modo pofsibili pro fua dignita­
& alia eiret ratio metaphyfica iftarum te »& omnem perfectionem totius latitu­
rerum , pro ut funt in creatura , & dinis entis h ab et, vel formaliter, vel emi­
prout funt in D e o : qucc omnia ducunt in nenter : quia infinitum per Eflentiam,
grave inconveniens, negata univocatio- quale eft D e u s, habet omneni amplitu­
ne entis ditli de D e o , & creatura. Fina- dinem entis, nec habet terminum , nec
liter licet ens uedum formaliter , verum- natum e ft, illum habere. His fic pofitis;
etiam objedive prafcindat a modis in- fit noftra conclufio.
trinlecis 5minime tamen praecifione ob- 125. Deus m jler ejl radicaliter y &>
jectiva ada:quata, fundata in reaUtatibus formaliter infinitus. SiC ponitur Conclufioj
obiedivis. Tandem, dici poteft , quod fed priiis , & ante probationem nota>
r e s , & modus formaliter modaliter dif. quodaliqus in Deo hmt formaliter, &
tinguntur , non formaliter p ofitive: nam intenfive infinita , & alia qua: fundamen­
Edentia Divina non ert alia formalitas ab talem , & radicalem infinitatem habent,
infinitate : quia tamen eft modus fiiper- & formalem. Ratio b revis: namque D i­
additus , ideo modaliter diftinguitur: & vina Attributa funt form aliter, & inteii-
quia negatur modalitas pofitiva , ideo five infinita , quia nec habent , neque
poteft dici diftindio formalis modalis ne- habere poflfunt terminum fua: magnitudi-
gariva. Dicla fufficiant pro modis intrin- nis : & aliunde excedunt quodcumque
iecis in communi, ut fic de modis intrin- ens finitum ultra omnem determinatam,
fetisD ei in particulari fermonem infti- & determinabilem proportionem : fed
tuamus,qua;lliones fpecificas exagitando- qux ifta h ab en t, formaliter intenfive in­
finita fu n t: erg. Divina Attributa tali in­
Q U .€STIO SECUNDA. finitate gaudent. D einde: Divina Effen-
tia eft radix , & fontalis origo omnium,
A N DEUS S I T I N F I N I T U S , E T qnzE in Deo fu n t, five eflcniialia , five
quomodo probetur^. m odalia, five attributalia, five notiona-
]ia fillt : fed hoc eft argumeiitum effica-
122. '^ 1 oN poteft p ro b a ti, Deum cifsime probai« infinitatem radicalem, Sc
*1^ eftc fimpliciter abfolute, formalem in Divina ElTentia , & protan-;
& in omni linea infinitum, quin infinitas to a Damafceno appellatur Petagus fubf-
quidditative declaretur , & exjilicetur: tantix infinitum , & interminatum : igi­
Igitur infinitas ita eft intrinfecus modus tur reda eft intelligentia, & vera doc­
illius entitatis, & taliter eft , quid in- trina de infinitate radicali, & formali re­
trinfecum r e i, cujus eft , quod circunf- perta in Deo. Nunc probatur noftra con-
cribendo , & intclleclualiter quafi fepa- clufio ex Scriptura, & PP. Nam Job cap,
rando quodlibet, quod eft proprietas,vel 30. dicitur y Deus exceljior Calis ^ptofua-
quafi proprietas ejus , adhuc infinitas diorabifis , & Jsremia: 32. incomprehenfi^.
ejus non excluditur, (ed includitur in bilis cogitatu , Pfalm. 14. Magnus Do*
Ijpfa entitate, qux eft unica. Hacc docen­ m inus, 0 “ laudabilis nimis , q u x verba
tur aSubt. D od . Quodlib. 5. & in 6. ita verfans Auguftidus Parens,haec habet,
profequitur dotirmam illam ,ad Deunl etfi tota lingua diceret , Magnus , Magnus,
contrahendo , dico , quod omni proprietate quid Magnum diceret ? Quoniam Magnus
per pofs bile , vel in p o f sibile circunfcripta Dominus, & laudabilis nimis ; quid Cnim
ab Effenti a Divina ,ipfa habebit propriam diSiura e p t lingua parva, ad laudandum
magnitudinem y fcilicet propriam injinita- MagnUm \ Dicendo nim is, emifsit vocet»,
tem J icu t res creat» habebit propriamfini~ & dedit cogitationi, quod ja p ia t , tamquam
di-.
5-4 DifpucAtio Sccur>c?a
icens , qmd fct^sre non poffum , tu cogita^ uno; fed Deus e ft, habens hanc, tripli­
O ' cum cogitaveris, pArurn e r it , quod co­ cem primitatem. R atio : nam demonftra-
gitatio melms exj>licat, lingua aheujus ex­ bile eft , & demonftratum , dari in enti­
plicat / Magnus Dvm im s , 0 * laudabilis bus optimam fubftantiam , habens pri­
ntmis, Et Serm. de verbis Apoft. H sc matum fecundum efficientiam , fecun­
d ic it, Deiis iniffabiiis eji , ineomprehenfi-dum emii\entiam , & fecundum rationem
bilis f ultra otnnii , extra omnia , pTiCter finis ; feu quod idem eft, primum (im­
omnia. Tandem .lib.de Speculo cap. 33. pliciter cfF-clivum , non efteclibile , nec
Deus fupra quern nihil y extra quern nihih caufabile , & primum finitivum , non ha­
ultra quern n ih il , infra quern nihil ; Dens bens iinem , & habens effe infinibile, dans
fukquo totum , cum quo totum , in quo to~ finem perfeftionis eundae creaturae : Sc
turn : Deus a quo omnia, per <^uem ornniay denique primatum tenens , fecundimi
in quo omnia. Idem docetur a Sandis Pa­ eminentiam : erg.
tribus Theodoreto Dionyfio , Naciance- 125. Hrcc minor fuadetur omnibus
no NU'eno pia:dicantibus , Deum elTe in­ momentis , quibus in noftro i. tom. difp.
finitum 5 non pofle circunfciibi, aut quo 3, f >1.48. n. 1 3. manet’ firmatum» finem
ad fubllantiam, aut quo ad potentiam, & ultimum omnis creaturx rationalis, ad
ita didicilTe ex novo , & veteri Teftamen- qu-'tn tendere debet per (uos artus libe­
to , & effe Pelagus quodam ellentix im- ros humaiios, vel Angelicos, e lk tantum
menfum , & interminatum ; tandem con­ uniciun , & finguLiicm , qui eft Deus
cludentes , quod D eu s, nec magnitudine nofter piimus funplicitei' finis in finalizan-
concluditur , nec finibus coibetuv. Ita do , & ultimus in conlequendo , qui pa­
locuntur SS. PP. ex quibus conclufio con­ riter eft primum finitivum, piimum effec­
cluditur fide certa. tivum , & ptimum eminens. 2. Suadetur
1 24. Verum enim vero , cum munus, quoad omnes partes. Kam , quod eft,
& onus viri Theologi fit, reddere ratio­ &OOU ab a lio ,e ft In eflcndo inJepen-
nem de Fidei M ylleriis: quia lapienti­ dens , & in effecVibile . deinde primum in
bus >& infipientibus debitor eil. Sic pro­ elfcdibile eft necelfario habens primam
batur rationibus conclufio. Infinitum in caufalitatem omnium caufatorum ; om­
omni genere entis eft illu d , cui nihil in nia quippe ab illo eifei^tialiter pendent,
eniitate d eeft, modo quo pofsibile eft, Uhra:nam inhnltas in alcendendo in cau-
haberi ab aliquo uno : aliis ternVinis : eft fis eflentialiter ordinatis , eit umpliciter
illud quod exccdit quodcumque eiis fi­ impofsibilis , & circulus intcllcdualis in
nitum , non fecundum aliquam determi­ talibus caufis, ducit ad inconveniens, &
natam proportionem, fed ultra omnem eft cogens, ad negandum, ahquod dari
determinatam , & determinabilem; (ed agens per mtelledium , & voluntatem.
Deus eft talis: erg. Deus eft radicaliter, Ratio : nam fic agens, operatur propter
& fundamentaliter, & fbcmahter infini­ finem , & admiUb ctcuIo , & proceflii
tus in om.ii genere. Hic n ota, ut intclli- per continuam fuccv-lsiunem finis, tunc
gatut conlequens, quod Deus eft infini­ humanarum adionum edet inacquifibilis,
tus formaliter in omni genere , qua: infi­ & naturale delidcrium creaturx rationa­
nitas vocatur ab Scoto prima >quia a fe, lis intolerabiliter vacum. Tandem ; ille
& quafi effet1:iva relpcftu omnium, quae aqu o omnis univetfitas caulatorum ha­
continet, eo modo quo polVibile eil con­ bet fum efle , & fuam pertedionem , eft,
tineri in aliquo ui>o. Hujus infinitatis n a tu tJE lumine teftante primum emi­
tadicalis quidditativus conccptus eft ifte: nens , a quo ortum ducit 'Ota univerfitas
’ eJi compreuenjio , vel totalis plenitudo om­ caufata , & ad quod , lamquam ad lu-
nium perfectionum , qute non repugnant premum j & prunum quo majus cogitati
contineri in aliquo uno. Harc infinitas eft non poteft reducitur omne , quod eft
diftincta ab infinitate attributorum , qaa: creatum , & produdum ; eig. minor eft
dicitur infinitas in proprio genere. Ma­ vera c^uo ad omnes fuas partes , feu quod
jor eft notilsima notio infiniti ab omni­ idem eft , datur in entibus Prima, & op­
bus Philolbphis admifla. Prob. min. ille tima fubftanria,& natura habenstriplicem
cui compctit triplex primitas , fcilicet fe­ primitatem, fecundum efficientiam, fcili-r
cundum efficientiam, fecundum eminen­ c e t , fecimdum tinalizationem , & emi­
tiam , & lecundum rationeiii finis, habet nentiam. Jam (Ic; fed iftx primitates, Sc
fummam plenitudinem clfcndi , totalem proprietates rclativx ad creaturas folum
plenitudinem, & compiehcnfionem om­ pofTunterte proprietates entis fimpliciter
nium perfectionum , & illi nihil Ciititatis infiniti in omn; g ;>v:[c, & omni linea:
d ce ft, qua: polbibile eft haberi jn aliquo erg. certum demonftrative eft, Deum efle
lim-
D c P e o in Itnea tnbc^ali cortfijerato. St
fitnplicitcr infinitum; patet confcqucii- tale , eft per fe a g en s, & omne fic agetis»-
ti.x,quia diitxprim itatcs, & proprieta­ eft cognofcens , & voicns; nam nihil eft
tes prxdi<3:x non convertuntUr cum ent6 agere potens nifi ex aiticre finis, & amor
utcumque , foluincum ente fimpli- prxfupponit cognitionem^ Pliis ultra lie:
citer infinito entificante omne , quod ha- fecundum prxdiclam primitatem agens,
b erelfe, & cntitatem. Recollanrulr a no­ ita a g it, quod intelligere , & velle noii
bis dida a n. 4. ubi probatum e ft, Deum eft aliud ab eflentia illius : quia primum
pro ut a nobis concipitur, cfle demonf- efficiens amareprimuin finem, eft peni­
trabilc, exirtere. Ex his tus incaufabile, 5 c necefle habeiis; &
125 , Sit feCunda concludo: f«i ita idem hatuix p r im i: quia fi non, con­
triplexpradiihi primitas convenit , ejl tan­ tinuatio ih inleliigere, & velle cller la-
tum unum : vel quod idem ell, Deus nof*- boriofa, & optima fubftantia , & fupre-
tcr eft rantum unus. Probatur multipli- ma natura eiter in potentia contradiftio-
ter. I . Qiiia duo ptiixio ih caudibilia , & nis ad ipfa * quod implicat in ente funi-
primo efficientia , funt penitus impofsi- tnam aftualitatem habente; igitur exiftit
bilia; alioquin nullum effet primum effi­ ens fimpltciter infinitum in omni linea , &
ciens , & primum in caufabile; narh non pofitive fummum , eftquc fuprema natu­
eft tale illud , quo non exiftente , nihilo­ ra intelleftualis , habens letum intcliec-
minus elFet univerfitas caufatorum. Hoc tum , & voluntatem cum intelletlione
fuadetur juxta folemne apud noftratcs omnium intelligibiiium, &volitione pm-^
principium renens, quod ejufdeiiicaufati nium volibilium Ictum fumme identifica-
non poftlint elFc dua* caulx to ta le s,& tis. Hic eft nofter Deus unicus , & linga-*
adaiquata: in eodem ordinc. 2. ratio:qui:l larifsimus, furiuiie Sapiens, lumme Po­
duo fines ultimi ill finalizando omnia> tens , & inobliquabiliter volens»
qux fuot capacia habendi finem pertcc- 127. Denique probatur concludo»
tionis perfcfte , & immobiliter quietan- De primo efficienti abfolute, & fimplici-
tem , funr omnino ch y m x rici, & impot- ter tali hxc omnia verificanrur : quod ex
fibiles: unus igitur eft A lp h a , & Oniega, fe habet virtutem ad agendum 5 quod in
Principium, & Finis cundcc creaturx:erg. virtute fua habet fimul omnem cflcdum>
3. (^ ia repugnant duo eminentirsimi, 5c natum caufari fuccefsive in infinitum
fumme perfecti. H xcpropofitio licet fit petmotUni infinitum,in durationeprodu­
a priori indemonftrabilis, & non pofsit cendum : quod talem virtutem prt^dudti-
oftcndi a p rio ri, elte veram : nam ficut vam habet nedum: in linea effectiva , &
contradidoria ex rationibus propriis con­ phyiice produ6Viva, fedin linea intellec­
tradicunt , nec potcft per aliquid mani- tiva , & volitiva , vei qilia primum
feftius hoc probari, ita non repugnantia, efficiers ; ied illie de quo dida verifican-
vel repugnantia, ex rationibus propriis, tu r , eft fimpliciter infin\tus: erg. cum de
non repugnat, nec videtur pofle oftendi, Deo dida fint vera , de ipfo concluditur
nifi.explicando rationes eorum. Ad rem. infinitas abfoluta, & in omni linea. Maj*
Ens per nihil notius explicatur,cum ens^ conftare videtur ; quia de primo efficien­
res prima imprelsionc imprimantur in ti verificaruf, habere primam caufalita-
anima /uxta Philoiophos , & Theologos. tem omnium caufatorutti in omni linea
Amplius , infinitum intclligimus per fi­ caufabtlium } imo (imul omnium caula-
nitum , ( & meli- s per eminentiam , & tivam iimultate virtutis.Vult dicere>qu6d
fummitatem pofttive tales) omnq ens ex­ objeduiti idxquatum potentix , & vir-*
cedens tamquam quid fuperlativum , ul-^ tutis caufativnJ primi efficientis e ft, ne­
tra omnem excogitabilem proportionem dum eftedus abfolute pofsibilis , fed
ad om nia, quae habent ejfe , & perfeftio' pofsibiiis fub quacumque fuppofitione,
nem 5 fed quod hoc habet per locum in- & conditione ; taUter , quod quamvis
trinlecum, excludit xqvuile ; erg. repug­ effedus in fpecie inftniti non fint pofsibi-
nant duo fumma , habentia pofitivam le s , & efto foren t, lion tamen elfent (i-
fummam pcrfeftionem j; habent enim ex ffiui caufabiles , hoc minime tollit virtu­
natura terminotum intrinfccaiti incom- tem in efficiente primo ad fimul illos pro-*
pofsibilitatem : erg. datur tantiini uniuii ducendos. Cujus ratio e ft: nam impofsi--
fnmmum infinite perfetium. Aliunde ta­ bilis fimultas effeduum non eft argu­
le fummum eft intelligcns omnia intelli- mentum quo probetur,noti adefle in pri­
gib iiia,& volens omnia Volibilia, voU- mo efficiente, fimultatem virtutis : quia
tione, & intelledione fecum fumme idert-* repugnantia eorum eft ex fuis rationibus
tificatis. Ratio in promptu; q u ii eft pri­ formalibus , non ex defedu virtutis 1 erg-
mum fecundum efiicicniiam 5 & quod de prinio efficiente verificantur omnia
illui
Difpiicatlo Secunda
'illa , qnx cuuntiantur in niajori. Unde effetliis fpecie diftindos. Si autem efteC'r
d to movens primum movere motu infi­ tu s , & infinita pluralitas illorum tantum
nito,non fit arguinentuirt infinitae poten- eft numeri€a , fic non concluditur infini­
tix in llc niovcm e: quia ducatio major ta virtus intenfiva , uc patet in Sole , efto
ex natuia terminorum non probat majo- illum inabiliaj&caletaftibilia forent in­
ritatem perfeckionis , & virtutis in pri­ finita. Finaliter,ratio Scoti maxime tenet:
mo iiiovcnte j attamen movere moru in- quia infinita intelUgibilia pariter volibi-
finito , habendo fimul virtutem ad infini- lia necellario, & ex perfectione (iia ellent
tum effeiium producendum ; fic eft effi- in telled a ,& volita abin telligere,& velle
cax probatio ita procedit Sub. Mag. in primi entis i quia intellectio , & volitio
I . dift. qua;ft. 2, §. Ojtenjis igilui^: videa­ ejus ex peife£tione fua eft intciledio ob-
tur etiam N . Lichetus in Commentario, jefti primi (eftD eus ) & objectorum fe-
& Pontius in fupplemento fol.275. Nunc cundariorum. Nota ifta pro tradatibus
probatur minor. Ille de quo, qux dicla de intellectu Divino , & Divina volunta­
funt,verificantur iiabct virtutem a fe , in- te. Videatur in nofti o 1. tom. digrelsic
dependentem, excedentcm omnem alidm ubique notanda fol. 6 7 .a n. 72.
vittutem ultra omnem proportionem de­ 129. Objicies I . Si in entibus eflei
terminatam , & determinabilem: fed om­ aliquid unum fimpliciter infinitum, nihi
nia ifta funt argumenta infinitatis a prio­ mali ellet in imivcvfo: nam li unum con
ri , & defumpto medio ad illa formanda, tcarium in natura aftu infinitum e lle t, ni
ex ratione definitiva infinitatis : erg. ille hil fibi contrarium efiet in natura: fee
•-de quo dicta verificantur, eft fimplicitcr hoc eft falfum : funt enim multa mal;
•infinitus in virtute , & confequentcr in contraria fummo bono ; ergo non datu
efieljtia; cum operari virtute infinita >lc- in entibus unum fumme , 3c infinite bo
quatur ad. efle infinitum in cffentia, quje num. D ice s, q;uod vera eft major de con
tanta eft in agendo , quanta in ellendo, trario formaliter, & fic nullum malum el
& e contra. formaliter Deo contrarium , fecus d
128. Cura praejaftis fundamentis per­ contrario virtualiter: C on tra, five for
cipiuntur clare multa , qux in praeientia- inaliter , five virtualiter contrarietur ,^da
rum docentur a M ag. Subt. in cit, difp. to infinito bono uno per elfentiam , ho
&quieft. per illam maximam quidquid nihil patitur contrarium (ui eftcctus. Rr
poteft in aliqua multa fim ul, ita •perfecte tio : nam propter infinitam virtutem de)
ficut in quodlibet feorfim quorum quod- triicret omne incompolsibile.luo eftcctt
libet incaufa requirit aliquam perfec- erg. ruit folutio , & major , & ejus prc
tionemfibi propriam, illud concluditur batio ira eft vera de contrario virtualitei
efie perfectius ex pluralitate talium; fed ficuc formaUter. Exemplum in Sole, qi
Deus habet virtutem ad infinita fi,nui fi elfet infinite calidus virtualiter nili
in omni linea i fcilicet, In linea phylice relinqueret frigidum in univerlo , ficut
productiva, in rntellediva, & pariter in efiet infinite calidus form aliter; erg. Rc
volitiva i & in Inrclleftu Divino eft intcl- pondetur , neg. maj.cujusimblLnia prc
ligere aftuale, & diftin£tum , & clarifsir batio eft vera , de caufa infinite bona , c
mu(n intelligibiUum infinitorum ( cafu necefsitatc naturar agente ad extra ; nai
quo darentur ) & fimiiiter velle omnium hxc non compatitur contrarium ,liv e 1
volibiiium, efto quodlibet illorum na­ ei contrarium formaliter , fcilicet fecui
tum eflet intelligi, 8c efle volitum ab in- dum aliquid , quod convenit ei eftenti;
tellcclu, & voluntate creata per intellec­ lit e r ,five virtuMiter, fcilicet, fecundiii
tiones , & volitiones dicentes proprias rationem eftcctus fui,quem vii tualiterii
pcrfcdtioncs: omnium , inquam , iftorum elu d it: utroque enim modo impedi n
perfectiones contineret intelligere , & quodlibet incompofsibile fuo effectui fi
velle priiVii efficientis : igitur intelleitus cut argutum eft fupra. Ceterurft falia c
illius fimul Cmultate virtutis omnia di£ta major de caufa libera , libere agente re
intelligens concludit, 5c evidenter pro­ pedu omnium agibilium -ad extra ; <
bat per viam efficientix fic , fcilicet, cog- idieo compatitur malum, & permitit illu<
nofcendo, & volendo ^primum cfficiens & non fcuftra r e s , quas condidit f:
elVe fimpliciter infinitum: quia ubi plura­ adminiftrat, ut motus fuos agere finat.
litas arguit perfectionem, ibi infinita plu- 130. Objicies 2. Plura bona ftunn:
laliras , quorum quodlibet requirit in meliora funt paucioribus bonis: fed qii
caufa perfectionem fibi propriam , avguic funt meliora, ponenda funt in univerlc
^rifiniratem intenfivam: & hoc evenit in erg,
‘ o**infinitum, & fumme bonum non e
;viruuc primi efficientis lefpedtivc ad jiaptiun unum. -Relp, quod plura boi
D c Deo in I'hea modaH conGdcraco* ^7
finita fnht meliora pautioribns: ftcus de eminentifsime includens,quod eftperfecj
infinitis bo:;is, & fuminis: nam plura ta­ Bionis in illo.Quaptdpter lapis(fic de alU-
lia implicant per locum ab inn infeco » ut treatis) qui eft unperfcdus,non reducitur
nianct diftutn. Conlra: Qua:cumquc , fi ad lapidem perfeftuifi fimpliciter fed
effent, meliora forent , ponenda funt, tarttum ad fummum ens , & ad fuminum
cfle in entibus, & maxtrrte in cnte iupre- bonum pec elfcntiam talc , virtualitcr in­
m o : quia ib i, quidquid pofTirc cfle , & cludens ilia , quic funt perfedior.is in la-
bonum eft , neceffeeftcirc ; fed pUua in­ jpide. Denique , objicies: foUun eft for-
finita, fi eiTent, eflenr nieliora; erg. Re^- m alirer, & crititative. Infinitum , cui ni­
ponderur , quod \y ,J i potcji implt- hil entitatis deett ; fed Deus non habet
catpofsiiionertipofsibiliuin , aut incom- formaliter omnem eatitatem j quia ncc
pol'sibilium \ & hoc fdcutldo modo , qux- Japidis, & c. erg. Refpoiidetur : quod ut
cumque font m eliora, fi eficnt, nec funt Deus lit ens formaliter infinitum ^cui ni­
bona, ncc meliora: quia non fu n t; ficut hil entitatis deeft , non eft opus niJi
illud quod non e l l , hill ex pofirione in- cjuod contineat, vel tbrmaliter, vel vir-
compofsibilium, oinnino non c(h 'tualirer quidquid eft perfedionis in cunc­
131. Objicies 3. Omne ens per par^ ta creatura , cum hac folum differentia,
ticipationem reducitur ad ens talc per quod ilia , qua: funt d<i linea perfedionis
effentiam : fed individua cujufcumque fim pliciter, formaliter continentur in ip-
fpeciei funt cntia per participationem, fo ; ilia veto , qiiaj non funt de tali linea,
alioquin non effent multa : erg. reducun­ folum virtualitet includuntur in ipfo ; &
tur ad aliquid tale per cflcntiam ; & iic> Continentur : quia eft primum efficiensj
erunt multa imparticipata , & per efl'cn- & primum eminens, habens caufalitatti'tii
tiam talia: fed quod ett per effentiam ta­ tu n d x creatutf? caufatae, & caufabiiis.
le , eft Deus : erg. non eft urius Deusi
Refpondetur : quod iiiajoc propofitio re­ C iU ^ S T iO T ER TIA i
ducitur , & idem (onat, ac ifta, Omne im­
perfectum reducitur ad pert6£tum: Si QUID S i r I M M E N S lt A S D E I?
quia omne ehs p6r pai ricipationem habec
cHe limitatum , propterea reducitur ad 132. /^ONTRA Antropomorfitas
cns per efVentiam tale , & illimitate per- V iV exiftim antes, Deum efte
fediim , quale eft Deus verus, unicus , Si corpus , & propterea , non efle omnibus
fin^,ularil'simusi Unde diftinguitur ma­ rebus intinie pra:fentem ; quia omnia pe­
jor ; omne cns per parricipationeni redu­ netrare non p o te ft: & pariter cor.tra Phi-
citur ad ens iraparticipitum, & diverfac lofophos aft’e rentes , ibiuin exiftere ih
rationis ab ente participato , conc. & Coelo Em pyreo j ncc non contra judseos
c;ufdcm rationis cum ip to , ncg. & diltin- affirmantes j foluiti exiftere in T eniplo
guitur confequens : individua cujufcuiri- Hierofolimitano , tenent orahes C atiioli-
quc fpeciei reduci debent ad aliquid in c i , Deum ciTe immenfum. Ha;c veritas
participatum ejufdcm rationis cum indi­ conftatex iUo l?falm. 138* ^.(? ibo .i Spi^
viduis nCg. primo divevfie rationis, conc* ritu tuo, ^ quo a f acie tuaj^ugiarii \f i
Itaque aliqua fu n t, qua: non habent ne- cendero in Coeiutn , tu illic es , f i defce/uie-
ceflario comitantem imperte^kionemi ro in infernum iAdes j ^ c . Ex iilo Hiere-»
quia non includunt in Ic liinitarionem , ut miXjN^unqu'd nojiCcelur// terram ego
hoc bonum , hoc verum , hoc cn s, & iif.’pleo ? Ex illo S y m b o li, immenfas Fa^
omnia ifta pofluntdici iiflpcrteda fecun­ ter yImmerfus FiiuiS , Iwwenftis Hpifitus
dum peifetlionem liitiplicitcr , & qua^ San£lus. Ideni reftantur alia plura tefti-
funt talia reducuntur ad pelfeclum ejut- inonia Sacra: Scriptura:. Nunc fuadctur
dem racionisi Alia funt imperteda fecun­ rationibus* Immenfitas eft politiva per*
dum perfectionem non iiitipliciter ,fed fedib fimpliciter talis, ratione cujus ha-»
fecundum pcrfeckioneni, habentem ne- bens illam , eft potens ^& neceflario ad u
ceflario comitantem imperfeftionem, ut eft pra:fens intime omnibus rebu s: led
hie hom o, hie afinus; & qua: Uc funt im- Deus habet fot malitcr omnem pertedio-:
perfeda , non reducuntur ad perfedluni hem fimpliciter fimplicem :ergo eft for^
iimplicitec fecundum perfeftioneni ejuf- hialiter immenfus. Major eft definitio
dem rationts , fcilicet ad rationem fpeci- perfectionis fimpliciter fimphcis , quairt
cam I nam cum ifta imperfettionem ijiclu^ tradit Mag. Anlel. & admittunt onihes
d at, ideo fecundum 511am non poteft efle Theologi. Min. Prob. quia Deus ratione
aliquid perfeCturn fimpliciter: unde re­ fiia:infinitatis fubftantialis, habet pleni;^
ducitur ad aliquid perfcClum fimpliciiex^ tudinem onmis perfedicnis fimpliciter ia
T o m tlif H lum-
Dilpiicatio Sfeclinda
fiimmo i fed cflfe iaum h prxfcns omni 1 34. Objicies ciim quodam Calvinil-
cnri reali, ita ut fiiiiiuin f i t , nec p o fsit. t a : Deus hon eft nifi in Coelo jiixta illud,
cfle COS, vel fpaliuni ieale j in quo non CalumCueli Dotnino,terram autem dedit f i ­
exiftat iniiiiie , & ph^ficfe , eft pcrfeaio liis hominum : Ad te levavi oculos meos. Ex
fimpKciteirili'nplex , & argumentum ilU- quibus fic arguit Calvinifta: In Scriptu­
mitata: prxreh'tia:: cig. & c. Secundo pro­ ris omnino affirmari vid etu r, Deum ra­
batur. Quia ejOS Divinum eli'c, eft incir- tione fubftantia? tantum elfe in Ccclo:
cunfcriptum , nec ullis teiminis claudi­ fimpliciler igitur credamus, quod Scrip-
tur ejus prScfentia. 3 .Quia ii non haberet turx toties inculcant, Deum fua fiibftan-
talem poifitivam petfeftionem vi cujus tia in Coelo habitare , in terra vero virtu­
eft indiftans ab omnibus rebus , & illis te , & lapiehtia fua : erg. quamvis Deus
pofttive pratfens ,efletin determinato lo­ fit, & ratione naturali convincatur,Deum
co >& de VliO poflet movcri ad alium, ipfum efle ubique pra:fentem operatione,
quod eft ^hlfifsimun^ 1 quia Deus eft efl’en- & fapiehtii fUa 5 minime taiYien per cflen-
tialitct immutabilis erjj. Deus fecuiri liam , & natutam. Rcfpondetur ncg. ant.
identificatam habet pofitivam perfc£tio- quia Deuln elTe in omnibus , fuadct na­
nem imrnenfitalis j ne nunc unum, & poft turalis ratio nuper infinuata, & melius
alium locum habeat; conftat ex Scriptura Sacra, in qua dicitur
13^. Hic dubitatur: an immenfitas j, Deuis Omnipotens , Deus fortis, Deus
Dei natiitali ration^ p o fsit,probari ? N e­ Creator j Deiis terribilis , Deus potens,
gat nbftef Srriyfing , affirmant multi, ma­ „Deu!s cui nemo poteft refiftere,Deus qui
xime loquendo de Philofophis fagacibuSj >, facit mirabilia magna folus,Deus virtu-
& reft^ Utentibus ratione: idem Trimegif- ii tum j Deus mirabilis in opetibus fuis,
tus dixit, Deuni i£i.ffh<sram intelligibiUniy >, Deus Deorum , Deus magnus fuper
cujus centrum eji ubique , & circu^'erentia >,oriines Deus , Deos pOtens in Coelo
nullibi. Ad propdfitum venit Mag. Au- ), furfuni, & in terra deorfuiti, DcusCoe-
guft. 8. de Civiti D e i , dicens; viderunt l i , & TerrjB, Deus faciens in Coelo , &
„ fummi Philofophi yhulium corpus effe ii in Terra , & in omnibus abyfsis* Tan-
j, Deuiti 18i ideo cunda corpora tranf- }, dem concluditiit, tota doftrina Scrip-
„ cenderunt, quaerentes Deum omnium- jjturE cum illis verbisjQnam magnificata
,,q u e principium : & ideo omnem ani- » funt opera tua Dom ine, nimis profun-
„ matn , mutabilefque fpiritus tranfcen- 3, dae fidta; fiint cogitationes tux. Et qua-
„ dertinti D einde: Videriint omne, quod fi digito demonftransCalviniftam , fic aic
,, mutabile eft > tiiJn poffe effe niQ ab » vir infipiens noh cognofcct, & ftultiis
„ illo , qui incommutabiliter j & fimpli- >, non ihcelliget hicc. Ifta omnia per or­
citer eft- Intellexetufit ergo j eura, & dinem conftant in Pfalm is47.49. 7 1 .7 5 ,
„ omnia iftafecifte j i nuUo fieri po- 7 9 .8 3 .8 8 ,10 5 . 106. Tob. i34irai.cj.2.
tuilTe- Ex quibus conftat quod amag-^ Zachi I2i
» nis Philofophis, reda rarione utenti­ 135. Ex quibus locis Sacris apertifsi-
bus, poruit cognofci evidenter, Deum ttie conftat, & Omnipotentia Dei j &
efle infinitiim in praefentia. Deinde na­ ejus pra:fentia infinita, & immenfitas,pec
turali latione convincitur, Deum efle in­ quam interminabiliter exiftitcflentialiter,
finitum in omni linea, & conftat ex pi x-< praifentialiter , & operative in omni re
cedenti quarftione: fed infinito per eflen- contenta in lo c o , & iti omni loco locan-
tiam nulla perfediodeeft ; erg. neque in­ te cunfta locabilia* Hoc omne docetur a
finita prxfcntia , vel immenla , & illimi- Mag. Subt* in 4* dift. 10. quarft. i , §. di­
tata. D eiiique: naturaliter cognofcitur, co <quod Deus ex fua immenluatenc-
non quietati potentias operativas animje ceflario eft ubique : quia nullum poteft
rationalis, nifi in objefto includente om­ efle u b i, in quo non fit fecundum po-
nes perfeftiones fimplicitec in fummo} tentiara,prjEfentlam , & eflcntiam , & lic
immenfitas eft perfedio fimpliciter pof- (neceflarioi & ex fe ) impofsibile eft,
fibilis, & in ente fum m o, quod eft pof- aliud a Deo efle ubique. Si iterum qux-
fibile , adti e ft; cum ad nihilum fit in ras j quid fit effein omnibus per eifen-
potentia, fed ad omnem perfectionem iri tiam , prxfentiam , & potentiatti ? ref-
at^tualitate fumma- Aliunde o b je fti, ut pondetin i . Report, dift. 37. qUxft. 2.
immenfi poteft , ex naturalibus haberi dico quod fic: quia Deus comparatur ad
a£tus cognolcitivus : et 3 , pofsibilis eft creaturam, ficut efficiens, & confervansj
cognitio ex naturalibus de e me potitivii hoc eft : per potentiam , ficut res
imraenfo, aut habcnte poUtivam perfec­ eft in toto regno : alio modo comparatur»
tionem iramenfitatis. ejus fcientia omnia videt fic eft
pct
D e D eo tn Iin?a m o d ili confidcrato. 5^9
per prscfentiarh in quolibet: quia omnia immenfitatcm. His fic pofitis, fi cbHde-
funi a Deo cognita : fic ego dico efle ih retuv ratio formalis, cur Deus eft ubique,
domo per pLjuientiam quando video om- & in re tam intirae prxfens ? fequens de-
n ia , qiix 1'unr in illa. 3. Deus eft per elatabit qua;llio.
eflentiiuii in quolibet per illaplum infi­
mum. Tandem , Deus d ic itu r, effc ih QUiESTIO QUARTA.
C o e lo , non per exclufionem aliarum re­
rum in quibus exittit > fed tantum , ut cx ylN IM M E N S IT A S , E T F R ^ S E N T I A
Majeftate domicilii Majeftas infinita inno- Dei fecundum Egentiam in omnibus rebus
telcat rudioribus. Aulis multis mchiis di- inferatur per confeqiientiam formalem eSc
. citur , Deum ciVc io crearuris, & exifterc, omnipotentia , vel operatione ejtis
in hum anitateQ iriiti dicitur exilleie pet circA cun6ia crtataX
fpecialifsimum iilapfum dans elle perlb-
nale Divinum 5 in ju d is per gratiam , iti 137. CxjppoNiTUR tamquam cer-
b eatis, per gloriam , in iiinanimatis per ^ tum ad intelligentiam qu?f-
vifiones , & apparitiones, ut in rubo ar­ tionis , reftifsime probari Dei exiften-
denti in M onte Sinai, ubi didtum fijit, tiam ex ejus operatione ; quoniam Pau-.
quod gloria Domini habitaverit, & in lo- lusApoftoIus Dei fic probat, & contra
c o , ubi Scalam vidit Jacob , quando di- PhiIofophosAthenienfescondudit,Deum
y.\t y vere Dominus ejl tu locofanato ijio hon longe efTe ab unoquoque‘nortrum;
tgo nejciet!imi nimirum 5quia in ipfo vivim us , movemur^
136. In fine tandem notandum eft, ^ fumus. Hoc argumentum Apoftoli
quod quamvis Deus propter fui immcn- omninoinfalibile,'& prorfu- efficax fa­
-fitatem fit in omni lo c o , ubique , & in tetur ab omni Theologo. Verum tamen
omnibus rebus; non tamen cit Ibnnaliter cum efficacia , & evidentia , confequen-
in loco , fed tantum materialiter eft p rs- t'£c duplici lo c o , vel medio pofsit evi-
fenscuilibet rei. Ratio Ii quia Deus non denter convinci, vel per locum ab in-
fufcipit leges locati: non enim circunfcri- trinfeco, vel per locum a neceflario co-
b itu r, definitur, aut ambitur a loco.Un*- micantibus medium evidenter probandi;
de juxta SS. PP. eft ubique, & in omni ita ut illatio fit per confequentiam for­
ioco illocabiliter. 2. Quia immenlitas malem, vel per tohfequentiam materia­
D e i, nec eft tangibilis a lo c o , ncc a loco lem : jure merito dubitatur; an argumen­
comprehenlibilis; igitur Deus eft iu toto tum Pauli contra Philofophos concludat
mundo fine ocupatione loci , & totus conlequentia form ali, vel folum confe-
mundusin Deo fine ocupatione immen- quentia materiali 5 fuppofito tamen fem-
fitatis. Sic enim cognofcitur , & percipi­ per , quod argumentum Apoftoli inte­
tur., Deum c(Te in loco immutabiliter, rentis exiftentiam , & prajfentiam Del in
quin in eo fit collocatus, ncc locus in omnibus rebus , ex ejus operatione im­
DivinaEflcntia faciat figuram , nec aliam mediata immediattone virtutis in cuncta
imprelsionem. Finaliter , fi qua:ritur: ubi creata , fit invidi fsimum , & inelucta­
eft Deus ? Rcfpondctur , Deum elle in bile. Hoc enim inveftigare onus , & mu­
ilia immenfitate , per quaiti interminabi- nus viri Theologi e f t , maxime dum ver^
liter , ellentialiter, prarfentialiter, poten- fatur argumenta Sacra; Scriptor®, qua:
tialiter, & operative exillit in omni re, ab Apoftolis fuerunt formata contra Phi­
qua: eft in mundo, & in omni lo c o : & lofophos G entiles, quibas bene nota eft
plus ultra , ex ( e , & neceflario habet vir­ diftincYio , qua: intercedit inter confc-
tutem , fic cxiftendi in omni loco , & re quentiam formalem, & locum intrinfe-
pofsibili. Si iterum quarrasubi Deus fue­ cum arguendi illam , & cbnfequentiam
rit priufquam mundus elVer ? Refponde-• materialem , & locum a comitantibus
tu r , quod Deus ante mundi conftitutio*- illam probandi.
nem fiiit, ubi nunc e ft , fcilice t, in fe, 138. H ic in limine qujcftionis nota­
quia ipfe fufficit libi. Ratio ; quia tunc, re placu it, nt non deterreantur candida.-
folu sD cu s, & nihil aliud e r a t, & quia ti in Sacra Theologia ♦videntes in Mag.
fine loco mundus non poterat efte, Deus Gon. & legentes amarif imam lententiam
illi locum creavit in quo elfet collocatus, latam in eos , qui oppofitum tuentur. Ita
nam non poierat collocari in nihilo, ideo loquitur ; aocirina hac non folum f a l f j v i-
necelle fu it, quod Deus locum in mun- detur , docfrintc que Arijioteiis apperfe con­
d o , & .mundum in loco creaverit, &. ex traria , fed etiar/i parum tuta infide. D ixi
tuncj fuit actu indiftans, & intimifsime parum tuta in fide : quoniam Paulus fic
praeiens omni re , & ubique per fuaii^ probat D e u m , non longe efle ab uno-
Hz quoi
Difput.itio Secunda
fjnoque noftro , quod in ipfo vivimus modcltiic temperatura. Igihit certifsi-
niovem ur, & liimas. Aut ergo Authores mum cftapud omnesTlieolugos efficacif-
contraria fentcntia dicant, Spiritum Sane- fime polte probati immenfitatem Dei ex
turn per at Pauli, atque Davidis , ineptam variis ejus attributis , hoc pacto procc-
nddidife rationem i inefficaxque argumen- d cn d o,D eu s cft infinitus: crg. imnicn-
turn confecijfe , ad probandam prajentiam fus ; Deus eft jEternus : crg. imiTicniiis,
Dei in rebus, aut confiteantur ^ex imme- & (ic de aliis : Deus eft Omnipotens, orn-
diata operatione Dei in aliquo loco ^fatis . nia producens, cunctaque confervans;erg.
fttperque concludi prafentiam Dei inrebusy elt immenfus: nam limina Sacra; Tiieo-
^ D. Thom . & commwnis Thcolo-. logijc falutanti, notum eft , quod Divina
gorum doftrina cum Ariftotele , ira litte- Attributa propter fummam identitatem,
raliter Gonet D. 4. de Attributis in parti- qux fecum afferunt, fe fc mutuo inferunt,
culari fol. mihi 79. n. <59. tamquam dida Unde his fic politis , cardo difricultatis
a Mag. Molin. qua: ccrte melius e flc t, (i pra:fentis ftat in eo ; an omnipotentia for-
dida non fuilTent. Nam nobis Scotiftis, malitcr inferat, immenlitatom Dei , &
ore aperto fiitentibus , ex argumento tamquam locus intrinfccus: an tantum
Apoftoli evidenter concludi, ex omnipo- tamquam locus materialis, vel a comi-
tentia, & ejus illimitata operatione, ejus tantibus , ut ajunt. Aliis terminis: an
immenfitas cffentiaUs, ita ut haec fit evi- Deum cflcpriefentem ubique fecundum
dens confequentia } Deus operatur in potentiam , inferat ,ipfumcfl'e ubique fe-
omnibus, tamquam omnipotens: crg. eft ‘eundum effentiam i Duplex \ erlatur op-
in omnibus tamquam immenfus, licet di- pofita fententia. i . EU afntmativa ita
camus,quod confequentia ifta non eft for- , Ang. M as. & cft communis inter (uos:
malis , & per locum ab intrinfeco illata, 2. Eft negativa ita Subt. Mag. in primo
fed per locum a comitantibus : Quor- D . 37. cum omnibus Difcip'ulis fu is ,&
fum difta tendunt ? Quid qujefo in hoc ex alienis quam plurimi. Sic apparer,
afferto parum tutum in fide ? 6e quid in quamfalfo Thomifta G tatus zn^affir^
hocdiclum eft, ,e x quo redditur ineptus mativa communis efi non folurn apudDifci-
modus arguendi, aut tollitur efficatia ar- pulos D.Thom. fed etia apud Recentiores.
gumento confedo a D. Paul, conrra 140. Probatur noftra conciufio. Effe
Athenienfes concludente , Deum cffe in- Deum in omnibus rebus per potentiam,
time praifentem cundx creatura:, & pa- aliud formalifsime non cft,nifi Deum effe
xiter contra Judaeos afferentes, tefte D. caufam immediatam omnium rerum >fed
Hieron. Deum poffe concludi in Templo Deum effe immediatam caufam omnium
Hierofolimitano ? Ego quidem minini6 rerum,non cft antecedcns formaliter infe-
cap io, neca viris.Theologis feriofi ani- rens,ipfum effe ubique per effentiam, vel
mi aliud ex hoc capibile videtur , nifi ipfum eftc immenfum:erg. Omnipotentia
illud quod rifu excipiendum dignum eft. Dei non eft antecedens, ex quo per con-
Verum quafi non fufficercnt ifta , multo fequentiam formalem, tamquam per lo-
majora addit Magifter Gonet , & funt, cum intrinfecum inferatur immenfitas.
„ qua; fequuntur : Tenent Nominales, Major nota videtur ; qiiia effe in alio per
,, quibus nihil magis curae effe videtur, potentiam, eft poffe producere, vel con-
„ quam infirmare rationes quibus myfte- fervare, vel agere in aliud: per poten-
„ ria noftra, & Attributa Divina probai- tiam enim res incft alteri, quam habet
„ tur. Certe ita loqui non poteft, niii fua; lubjedam potentia:. Prob. min. eo
i lle , qui nec a limine Nominales faluta- Deum effe immediate cauGtm omnium ter
vit. Videatur N . O ch am , & ejus fide- rum , effet antecedcns formaliter infe-
iifsimus Difcipulus Gabri'el B ic l, qui in rcns , ipfum effe ubique per effentiam, &
noftra Univerlitate Cathedram tenet tam- immenfum ; quia insomnibus operatur
qu.im Princeps : in I. dift. 38. ubi de re per virtutem (ibi identificatam , & in-i
pia;fenti multa clara, mira, & gravilsi- trinfecam , & non diftulam a fc : fed per
ma leguntur , quibus non infirmantur^(z6. praedidam virtutem Deum operari in om-
robuftifsime fundantur argumenta , qui- nibus, non eft antecedens, formaliter in-
bus myfteria noftra , & Attributa Divina ferens, effe fecundum fuam fubftantiam
probantur. Sitis. N ec plus ultra decet in omnibus, ubique , & immenfum. Pro-
Sacra: Theologia: Sedatori. batur ifta: eo Deum fic operari, cffec
339. Iftaprx oculis habenda funt a antecedens, formaliter inferens, fecun-
noftiis D ifcipulis, u t , vel fic fcian t, non dum fubftantiam fui, effe ubique, & im-
lic illos procedere >debcre , nec fcripto, menfum : quia juxta Philofophum mo-
ncc verbo , fed folum atiiiis rationum, & ven s, & motum debent eiie urauh Sed
hoc
D e D e o in Hnea m od ali confiderato.
hoc non probat forinalltcc, & tamquam demonftrar. R atio: operatio Divin^e Otn-
per locum inti'infecuai, operari in om- nipotcnri^e non eft forttialiter, & prajcir
nibus, per praedictam virruccm , cfle an- five loquendo, ipfa entitativa* Dei praj-
teccdensformaliccc inferens , Deum efle fentia in rebus, nec eft ratio ptoxima
ubiqiie per cffcntiam. Ratio i . in proro:p- fundandi lllam : R a tio : quia univerfaiiter
tti: nam quairo; quid intenditur concki- loquendo , falfum e ft , fubftantias fpiri-
dere per ijlu d »movens eft fimul cum mo- tuales eflc formaliter, vel fundamentali-
tu ? aiit cllc prxfentem omnibus, qua; ter in loco pec pperationem , five imma-
niovct immediationc virtutis, & fuppofi- nentem, five tranfeuntem; quia Angeli,
ti ? Et tunc eft folemnifsima petitio prin- & anima: beata: funt in Coelo Empyreo,
c ip ii; quia idem eft prxmifta >& conclu- & circa illud nullam habent operationem
f i o , & folum p rob at, quod potens mo- tranfeuntem: nam non movent illud, nec
vere omne mobile , eft virtualiter pr®- immanentem; quia attentis ipforum na-
jfens omnibus mobilibus. Aut intendit tu ris, poffunt ab omni operatione cefla-
concUidere illam praifentiam, qux com- r e , vel ob fui libertatem > vcl propter
.pctii D eo , in quantum eft immcnfus, & denegatum concurfum a Deo ; erg. for­
tune ex operatione a lic u b i, fequhur maliter loquendo, & per locum intrinfe-
prafentia immenfitatis D ivinaj,qux eft cum arguendo, dabilis eft {ira;fentia in
Dei in quantum D e i; ita quod prius na- loco , abfque operatione in illo. U ndi
turalitcr erit prasfens in quantum immen- Angelica fubftanria formaliter eft prae-
fu s , quam in quantum operans. Ita lite- fens in loco per indiftantiam ipfius ab illo,
ralitcr arguit Subt. Mag. in a. dift. 2. & fundamentaliter per ipfam A ngdi ftibC-
quxft. 6. crg. ex maxima Ariftotelis mo- tantiam fundantem entitativam prxfen-
v e n s ,& motum firaul funr,non proba- . tiam ad aliquod corpus>quod ircfpectU
tur efficaciter per locum intrinfecum, ipfius habeat rationem continentis, fine
moventem effe fecundum eflentiam in circunfcriptione lo cali: fed. hoc >quod
mobilibus 5immo nec fecundum virtutem habet Angelica fubftantia, eminentioti
entiiative fiimpta!m, lic6t fit pra:fens ibi m odo, altiorique incomparabiliter eft in
fecundum virtutem terminativfe accepta. Divina Subftantia: erg. operatio ejus D i-
141. Ratio 2. & a priori; Immenfitas yin s Omnipotentia: in omnibus >vel quia
Dei eft pofitiva formalis perfectio ipfius* in omnibus operatur, nec eft ratio fbr-
tatione cujus eft , potens e flc , & necef- m alis, nec fundamentalis 4 priori prae-
farioeft in omnibus, qux funt termini fentix ipfius, ejufque immenfitatis. D e
Divina; Omnipotenti®, ita ut nullum fit hoc ampliustraft.de Angeliss
ubi , nec aliquid creatum ibi locatum , in Prob. a. conclufio. Ex illimita-
quo Deus non fit intime prxfens per cC- tione Divinae virtutis j & operatione illius
lenciaiu, prifentiam , & potentiam : fed / in omnibus, non fequitur per confequen-
talis pofitiva perfeftio Dei minime infer- tiam formalem, & per locum intrinfe-
tur per confequenciam formalem ex om- Cum praifentia Dei in omnibus, nec ubi-
nipocentia; crg. Deum efle Omntpoten- q u ita s,& immenfitas illius: erg. gratis
rem , & habere virtutem fecum iden- concefo, ad aftionem D e i, neceflario fe-
tificatam operandi in omnibus , non eft qui prxfentiam Divina: Eflentix in re
antecedens formaliter inferens , Deum p rod u da, non precise, quia ibi operatur:
ede ubique prjcfentem , & immenfum. fed immediate, & formaliter per ipiam-
Prob. min. nam confequentia tener, cum met praefentiam immenfam ipfiafmet
fic arguendo, Deus operatur h i c : erg. Subftantia; Divinse tamquam per ratio-
hic adeft: Deus operatur u biqu e: erg. nem formalem effendi ubique. Prob. ant,
eft immenfus, non lunt iftae confequen- i . illimitatio Divina; virtutis, & operario-
tix formales, per locum intrinfecum illa- nis Omnipotentiae Divinx aliud tbrmali-
tx . Jam probat, min. Pofitiva petfedio ter non e ft, nifi velle efficax D e i, quo
Dei prardi^ta, non poteftpw’ r confequen- omnia qua;cumque voluit fecit in Coelo,
tiam formalem inferri ex omnipotentia, & in T erra; fed velle effiCax D e i,v e l
^uin operatio D ivinx Omnipotentiae, omnipotentia, qux eft voluntas Divina,
illam evidenter, & quafi ad oculum in- ad cujus velle fequitU r , rCm efle , xque
tellecius oftendat, veluti ratio formalis, poreft velle diftans, ficut propinciinim.
yel fundamientalis ellendi in omni loco, H xc videtur ce rta : quia li per impohibi-
^ prxfentix Divinas Subftantia; in omni- le omnipotens cflet in aliquo loco deter-
bus rebus: fed operatio Divinx Omnir minato , & non ubique , poflet ve lle , ali-
p otentix, nec tamquam ratio formalis, quid elfe in alio lo c o , cui non repugnaret
ncc tamquam fundamentalis ratio Ijoc cir$ ;& h aG fa^ a fuppoficione, qux non
ter
61 Difpu ratio Secunda
scpur.nat f-CT lociirti Imrinfecum , lllutl . piatur, per omnipotentiam operans. 4,;
e!Tet ab Omnipotente , habcnte Quia pra:fentia Dei inccbus a£lu per ef-i
illiiuitatam virrutcm> quin omnipotens fentiani minimi pendet in ratione forma--,
eflet ibi pisTof.s rcciiiidum elFentiam. Ita ii fui fundamenti a caufalitate D e i: nam­
litrcraliter Mag/Subt. 6c I k , patet ve­ que Dei pracfentia fecundum elTentiatn
ritas antecedentis. Prob. 2. antcc. Ante aptitudine pixcedit operationem , noti
iiiundi creationem fiiitD etis potens face­ fubfeqiiitur illam tamquam elfcdus for-*
re mundum cum fua ill^mitara virtutc: malis. Solum enim fubfequltuc fuam ra­
erg* foit potens ilium f.icere , quin alicu­ tionem formalem , quae eft ipfamet prx-
bi fiieritpi-a:fens fecundum efTentiam. fentia Divinae Subftantiae, aut fundamen­
Q uia pra:fencia immenfitatis Divina; Subl- talem , qujE eft iplifsima Dei fubLliantia':
tantia: non pva:exigitiir pr$fencix potcn*< erg. pofitio Divin® ptajfentioj in rebus,
tix fuse, ut cH: potentia iJlimitata; virtntisj vel elfc Dei in illis, nou fequitur fonna-i
imo potius prius potentia habet termi- - Ii confequentia , ex illimitata operatione
numfuum , formaliccf per locuai iiitrin- D ivinx Omnipotentia:, aut c converfo;
fecum argu en d o, quam efliec pra:fentia nam inter pracfentiam Dei fecundum' ef-.
•fecuuduni eflcntiam ,& fecundum exiften- fentiam , & potentiam illimitata: virtutis
tia n i; erg. priiis cft,cffe alicubi fecundum non pofllintobfervari tegulae confequen­
potentiam,i!t ibi aliquidcaufet; & tuncli- tia: fotmalis : nimirum , quodcx politio­
cet per impofsibile non eflet ibi prius ne unius fequatur per locum intrinfecum,;
fecundum eifentiam , poflet efle ibi fecun­ pofitio a lte iiu s ,& fimilitcr ex defedu
dum potentiam,6c ibi aliquid caufare. - unius defettus alterius ; Si Deus namque
145. Prob. 4. Quia illimitaiio virtu-^ noii ejfst ubique , nthilomlnus guuernarst,
tis , & illirnitatio lo c i, & ubiquitas , feu omnia, providcntiay ait Ang,
immenfitas non funt rationes formales in- ■
ter fe formaUter connexa:, feu ex fua ra- %. U N I C U S .
lione formali >& per locum intrinfecum*
fed folum conneftuntur , & una infert SOLVUNTUR, a r g u m e n t a .
aliam materialiter, & per locum a comi­
tantibus , feu ratione identitatis cum en- I44. I. Agens cuod
te infinito, & Omnipotente , in quo funt operatur in rebus per vir­
identificatas bonitas cum fapientia , fa-* tutem non diffiifam a fe, fed fibi idjinifi-
pientia cum magnitudine < magnitudo catam , debet efle immediato, & 1'ecun-
cum a;ternitate, h i c cum immenfitate, dum eflentiam formaliter prsefens in om­
& omnes cum omnipotentia. Omnes igi­ nibus rebus: fed fic Deus op eratu i: erg.
tur ad invicem fe fe inferunt. Sic omni­ immediate, & p e r fuam fublbntiam prtc-
potentia probat infinitatem, & econvcr- fens eft omnibus rebus. Ma;. fupponi-
ib infinitas probat immenfi,tatem, fic im- tur ex 7. Phytlc. ubi dicitur, quod mo­
menfuasomnipotentiam ,& e convetfo. vens , & motum debent efle fim ul: cum
. Nunc fic. Sed velle Divinum ad extra hac tamen ditferentia , quod agens per
operans, vel illimitata operatio Divinx virtutem a fedifFulam non debet fecun­
Omnipotentia: non cft argUmcntum, per dum fubftantiam efle prajfens fubjedo,
locum intrinfccum probans immenfita- in quod a g it, fed mediate , & ratione
tem D e i, lecundum elTentiam exilVentis virtutis , quam medio aliquo fuppofito
ubi operatur. Ratio i . quia formalis prae- in fubjeftum tranfmittit, ut patet in Sole,
fcntianon eft formalis operatio. 2 .(^ u a qui non cft fubftantialitcr punifens in vif-
formalis illimitatto Divina: Omnipoten­ ceribus terra:, quando metalla producit:
tiae , & formalis illirnitatio fitus , vel ubi­ totum oppofitum habet D e u s,q u i per
quitas non funt termini formales , & in-, virtutem fecum identificatam a g it, &
trinfeci lo c i, quorum primus probet evi­ propterea ipTum palTum in quod agit,
denter fecundum, per formalem confc- mppofitaliter attingere debet ■ ; & om­
quentiam. Sunt enim immenfitas, & om­ nino implicatorium e ft, quod in rebus
nipotentia attributa ad jinvicem diltindla. per virtutem fit prjefens, quin fecundum
3. Quia Deus per immenfitatem concipi­ fubftantiam fit prsefens: quia ejus virtus
tur formaliter a clu ,y e l aptitudine pra:- cum fubftantia Dei eft fumme identifica-
fens ia omnibus rebus per effentiam j at ta. Min. prob. Deus in omni creatura
vero per omnipotentiam concipiturDeus, per fe primo producit eflfe, atque illud
formaliter omnia potens facere : Dciis confervat j efle enim eft cuilibet, quod
igiiui'tflLformciliter.conceptibilis in om­ m,igis intimum, & profundius illi ineft;
nibus per cflcjitiam prsefeAs, cotvqs /edlioceffe non poteft primo a,tcingi 2
De©
De l>oinlii)ea*ir>odali corifidcrato.
Deo per allqiura virtutem elTe diffufam, quacumque diftantia agere, & quacum­
fe d intrinfecani fibi ■ , & idenrificatam Cc- que vincere diftantiam : hafact enim om-
cu m : crg. cx operatione illimitata D d nipbientifsiniam virtutem activam , non
alicu bi, a priori probatur , eire ibi fe­ requirentem aftionem iti unum paflum
cundum fubftantiatn. Et cx operatione prius’quani in aliui , nec propter diVer-
illimitata ubique >ejus ubiquitasj & ira- fas potentias concurrentes, iiec. proptei:
menlitas. priorem generationem imperfecicroris. -Fi-*
145. Refp. neg. maj. & ejus proba- haliter totalis folutio ftac ad hanc: agens
tioherti. Q iam vis igitur verifstmum fic> fecunduni virtutem efl; praeiens: crg. fe-<
Deum agere , & produccrc cunfta , quas ciinduiti fubftantiam: hxc eft falla; D i­
funt termiiii Divinx O m iiipotetitii, per ces : h xc e fl vera : agens ihfinitjc virtutis
virtutem fibi identificatam ; nam omnia> feciindum fiiam virtuteai eft praefehsierg.
qUa; iti Deo fu n t, five de linea elTcntiaii, fectinduni fijbftanriam. Refp. quod ha:c
five de Ithea operativa fumnie futit iden- ieft vera i & infallibilis, fed materialis, &
lificata cum ipCtJ Deo 5 ex hoc .tamen mi­ per locum a comitantibus , inferendo,
nime infertur per confequentiam form i- Cx infitntatc immenfitatem: non £x ope­
le m , & per locum intrinfeciim , elTe fe­ ratione , ili qiio ftat difficultatis dpex; De­
cundum cllentiam prsefentem in produdlis collantur dicta iri probationibus.
ab illimitata virtute ipfius Omnipoten­ 14(5. Objicies 2. ex Scrijptui-a , & PP.
tia:. Attentis naitiqtie locis ititrinfccis ar­ concluditur ex operatione Dei ejus pra:-
guendi , & tegulis formalis corilequen- fentia per clTehtlatti: fed inter loca ar­
tia:, foliim fcquitur j & formali confe- guendi prima fedeS habent Scriptura,&
quentia infertur , illiniitatam operatio­ PP: ergi &c; Prdb. maj^ ex illo Apoft. a£t.
nem D ivinx Omhipotentix elfe immedia­ 17; ubi Paulus contra Philofophos Arhe-
te in omni produito j cui omnipotens dat hienfes t:oncludit ^Deutn fion louge ifff ab
clfe , quod antea non habebat: cum igi­ unoquoque nojlrum ; qiiia in ipfo vivhnus
tur rem elfe producam , aliud formaliisi- movemur in f u m u s Greg. in Eccechiel.
nie non f i t , quam eife terminum Divini hom. 8, Deus ubique eji j ubique totus
velle immutantis creaturas de Itatu futu- vft ; : : omfiia tangit: quadam enim tangit^
ritioriis > tratisfer^ndo ipfas ad flatum ut f in i i nec tamen ut vivant j fentiant^
exiftenria: realis: alivinde j cum cx termi­ ■Jicut fm tcu n B a ihfenfibilia : quadam tatu
nis formalibus illimitatis Divini v d le , g it j u tfin t y v iv a n t , O ’ fen tia n t , non ta­
dabile fit hoc >quod eft ,Deiim v elle, & men , ut difcemant ^ficut fu n t bruta ani-^
Volendo agere iit dtftdns:hinc conftacj indlia: quadam tangit y utfint >vivanty
quod foriiialiter loquendo folum Divina difeernant yfieut eft him ana , < 2^ Angelica
virtus debet contangere, & immediate natura, Hugo a S. V idore yfi autem Dei
attingere paflum i in quod a g it; friinimei, virtus ubique eft ^cum aiia nonf i t Dei vir~
quod Omnipotens fit fecundum fuam tu s , quam D eus , quo f i a t , qut>d nufquam
fubftantiamibi prifenSi N cc aUtlioritai deejl. Detis j qui per fernetipfuin cunSia
Phiiofophi probat aliud, iiifi qiiod agens propria virtute fucit j ubique prtcfcns ex
movens, & mofum , debenteffe fimulfi- operationei prtsfens etiam,neecfse eji y ut f i t
multate virtutis: na,m fimul furit virtus Deitate : fed omnia ifta probant, ratio-
moventis i & mobile motum : fecits fi- heiri formalem, per qUam Deus eft aftti
multate mathematicai TlibI : quia talis prabfens, & ^xifteris iii rebus, effe ejus
intima prarfeiitijt non requiritur iri agente operationem vittualiter ttanfeunterii,qua
limitato ; patet ih Sole diftanti fuppofi- producit, vel confervat efle produdum
t o , avifceribus terr^ >& ibi ejUs virtus in Creaturis, vel eas m o vet, & applicat
producit m etalla: multo miniiS in agente ad operandum; R atio; quia talis contac-»
illimitata; potentia:. T iim : quia efto in tu s, quo Deus omnia tangit ynon fit per
agente limitato talis prxfentia ad agen- quantitatem mollis j fed per applicatio-
duai #fit neceliaria >& quod virtus cju^ nem virtutis: natn Divina Eifentia imme­
derivata fit per fpatium continuatum j hoc diate ratione fui,prffifcindtndOab opera­
^ivenit ex limitato modo agendi > & quia tione , non habet realem cOntactUm cum
Virtus Gujufcu.mque agentis creati habet creaturis; cum nec conjungatur illis con-
limitatam fphjetam fuai a£tiVitatis, & ter- taclo quanritativo , neque iit forma , nec
liiinos^ quos ttanfilire non valet; cujus ut accidens, nec ut fuppofitum fiiften-
totuni oppdfitum habet cuiri altifsima tans 1 erg. Deus eft illis praifens ratione
eminentia Deus Omnipotens ,adeo,qu6d> operationis, ita Ut operatio Dei fit ratio
fi per impofsibile d fet in aliquo loco formalis,& a priori exiftcnticE ,&prxfex¥-
determinato > & non ubique j poflet ih tix Dei inomnibus. Hoc eft robuftum air
gumentuni partis oppofitx* Jam
D jfp « r a tio S e c u n J a
147. Jam in limmc quacftionis ell in- locum a comitaritibus , yerumetiam per
finuaturn hoc argumentum. Et ore plcRO locum ab efficiente. Sic falvatur modus
fatem ur, concludere praifentiam Dei in arguendi Sanatorum, ad probandum p rx -
om nibus: quia omnia funt operata, & fentiam D ei in rebus ex operatione, ita
ptodii£ta ab illimitata virtute Omnipo­ colligitur e x A n fe l. in M onol. cap. 21.
tentis , dantis, & confervantis effe cunc­ ubi i\c: fed quia aliquidfine Deo yveque
ta: creatura;. Verum enim v e r o , lioc tan­ ufqtiAtn ynequem%qmm (ft , necefsc e f l, ip-
tum convincitur per locun\ ( lia:c cll dif- f t m effe ubique , & lemper, ubi im m cnli-
tinftio in forma ) a comitantibus , non tatem adducit S .D o ft. ut rationem for­
autem per locum ab intrinfeco, & per malem , qua Deus eft ubique , omni­
confequentiam formalem , in quo Itat potentiam tamquam cftkicntem caiilam ,
fumma difficultatis. Hoc folum convin­ quatenus non poieft Deus creare aliquid>
cit argumentum D. Pauli ineluftabiliter, quin neceflario ob immenfitatem fir illi
ut jam manet notatum:pra:tcr quam quod pra:rens : quia D ivina Eflentia non liberfe
piures tenent, pixdiclam audoritatein fed naturaliter eft immenla. S icin telligi-
Doftoris Gentium non probare , juxta tur Hugo Vidorinus , D eus, qui per fe^
mentem ipfius , praefentiam Dei realem, metipfum cuncta propria -vifHutefa c it, ubi­
6: per effentiam , fed tantum procedere que pr;cfens ex operAtione,prjefens etiar/ifne-.
d e objediva praefentia, ita ut unice evi­ cef~se t(i , u tfii Deitate.
denter convincat, folum lumine natura: 145?. O bjicies 3. Et poteft effe repli­
ducios Athenienles, fufiicienter devenire ca contra immediate d icta:D eu s forma-
poflc in cognitionem illius. Hxc inteiU- lirer , & ultimate determinatur ad exif^
gcnr'a videtur genuina, cum aigumen- tendum in rebus v>er operationem illimi-
t' ra -Vpoftoli fuerit formatuni, occalione matam fujB omnipotentia:: erg. ex ope­
defimpta illius infcriptionis, IG N O T O ration e, necefse cfl ^ ut f i t
D E O , ftatim fuadens, quod ergo ign.-- Deitate'. Prob. ant. id , per quod forma-
rantes , cot.th , bjc ego anuntio i/obis , & liter , & ultimate determinatur D e u s , ad
paulo poft proponit e a , quae ad cogni­ exiftcndum in rebus, eft ratio formalis,
tionem fyc€ tinijqm rere Deum forte per quam formaliter exiftit in e is : fed
attrectent eum., aut inveniant. Ex quibus aftio ttanfiens viriualiter Dei eft ratio,
p a te t, fundamento rationis poffe colligi vi cujus formaliter, & ultimate determi­
loqui Apollolum , dif non ejfe longi per natur ad exifteodum invebus. Ratio; nam
cognitionem , quam de Deo facile ha­ poft actionem D ei nulla eft alia r a iiu , per
bere poffumus , vel ex nobis ipfis propter quam ulterius ad creaturas ap flicciu r:
c a , qua; in uno quoque noftrum opera­ quia ipfa eft , q u s non eft redutibilis ad
tur ; videantur a nobis dida ‘cum Magif- aliam : nam eft id , quo conra6lu fuo vir-
tro Viftoria fol. 21. n. 70. in tom. i. tuali tangit res om nes, illas fibi applicat,
148. Replicabis. Apoftolus duo obji­ & i d , quo illas facit a le dep*endcre , at-?
cit Aihenienfibus, & Deum vetum igno­ que illas fibi in aiUi fubordinat; erg. ip­
rare , & non indigere Templo ad habi­ fa'eft ratio form alis, cujus efJedus for­
tandum f juxta illud , Deus Coeli j & malis eft prxfentia D ei fecundum effen-
Terra: w » in rnannji-tiislem f lts babtt^ti-. tia m , ubi operatur :’Refp. neg. ant. &
crg. non folum intendit Paulus ex Dei probat, neg. min. cujus probatio lie dif*
operatione in nobis, polVe nos illuni cog- tinguitur : poft adionem D ei nulla eft ra­
nofcere , led etiam polfe cognofcerc, tio per quam ultimate, efficientcr deter­
quod fit unicuique noltruni realiter pix- minetur , & c .c o n c . per quam formaliter
fens , juxta PP. cxplicantcs illud , quo ibo determ inetur,ad exiltendijin rebus , n eg.
d (pirjtu tuo, Relpondetur: quod argu­ Jam enim manet d id u m , per omnipoten­
mentum Apoftoli nedum tenet per locum tiam formaliter habere D eum creaturas
a comitantibus j veriiin etiam per lo­ fa c e re , vel polTe , ita ut per ipfam faciat,:
cum a caulaeliiciente : quia quamvis re­ easab ipfa pendentes in efle. Verumta-
latio praifentixDei in rebus non pendcat men ficut per immenfitatem non habet
ab ejus opeiatione, tarnquam a caula for­ furm aliter, quod faciat creaturas, fed
mali , vel fundamentali ubiquitatis; pen­ folum ut prarfens f i t , & exiftat, ita per
det tamen ab omnipotentia operante, eam habet form aliter, quod in eis intime
tamquam a cauta etficiente rem, ?.d quam pra: fens fit.
terminari n: celfario debet Divir a prx- 150. Summa igitur folutionis ftat in
fentia; eft ergo neceflaria hxc : Deus h o c , quod Deusdeiecminatur ad exiften*
operatur hic*: erg. Deus eft hic prxfens dum in creaturis pra:fentialiter per fiiam
per efrentiam, non ttptum tamen per operationem, caujalner , & per fuam im-
men-
Dc Deo in Hnea moclali conf:dcrato.
menfitatern formaliter : ifta namque eft tinendo iinphs. Refpondetiir diftinguen-
forma Dei ipfi In actu primo ab xrerno do majorem : Deiis eftfonnaiiterin ioco,
conveniens , tamquam quid realiter iden- fecundu.xi qucd conrincc locum conci-
tificatlim curn ipfo Deo. Eft cnim cxcm- nesuiA , qux fit formalis rerum implctio,
plar originale imrnenfum , penes quod neg. continentia, quae fit conditio cir*:n-
taxatur , & merifuratur omnis prarfentia tialiter requifita ad foimalem iir.pletio-
cujufcumque creaturarlocabilis. Et hxc nem ,con c. fimilitcr ad itiinorem : mo-
e ft, qua: terminat rel'pettum formalem diis , quo continet caufaliicr locum , eft
rei locatae, ut formaliter prarfentis in lo- per operationem , conc. modus,quo con-
c o : lijcc pariter e ft , vi cujus Dcus eft in- tin e t, fotmalirer locum , tft per opera­
circunfcriptibilis , & impotens claudi tionem , neg. luppofitum. Dcus igitur
te rm in is ,& ratione cu ju s, habet virtu- omnia continet j cum hoc tamcii dilcri-
letn iliimiratam ad omnia , quo: fiida, vel m ine, quod illa,qu® funt de linea pcr-
facienda funt ab omnipotentia , replere: fe<ftiohis fim pliciter, forraaliter continen­
quin ubiqu'tas ejus in omni re product.’, tur in ipfo :illa veto , qua: non fiint talis
intrare pofsit ad conftituendani talcra linex , ut eft locus , foUim virtu aliter, &
Divinam immenfitatem in actu primo: caufaliter continentur in iplb : quia in
ejus ia ib r m o d i, ac Deus habet l ufticien- omnia poteft , omnibus dat eflc , cort-
titsimam , pleiufsimam , & omnipoten- fervat ; quod non poftet , li non ipfa
tifsiinain virtutem producendi res pofsi- contineret virtu a liter: cum continentia
biles , quin iplatum pofsibilitas ingre­ efFcdusin caltfa fit m etap h ylxe exacta,
diatur ad talem potentilsimam virtutem ut producatur ab illa. Unde quamvis;
conftitucndam. ^ iiim enim ab ipfispof- continere locum , Deus habeat per op^i-
libUibiis producibilibus denominatur rationem , coniinendo tamen illum acti­
D cus in actu fecundo om nipotens, eo ve , folum replet caufaliter : quia caU-
quod terminat rclpedum rationis depen- fando locum , & locabili2,iilis jam cau fl-
dentiae crearurarum ad ipfum : panter, tis , ftatim eft prxfentialiter ditfuUis ipf<i
& ipfilsimo modo de immenfitate theo- D e u s , per fuam imroenlitaicm rcplenS-
•logizandum cLl in acl:u priitlo confide- omnia quxcum que funt: fic enim dici-
rando Ipfam , & fic eft pofitive D ivini tur D eu s, elte in loco tamquam in qua­
pertciftio , neceirario , & ab xterno, dam re , cui eft intime p rxlens, & a qua
quando nulla creatura , liec locus erat, niinimfe d lftat, nec potuit: non tamen eft
Deo conveniens , ut adtu fiat prxfens, & in loco , tamquam in continente ipfum:
fumme indiftans a creaturis, quando exi(- DeuS etenim fic non eft alicubi, quod
tant. Attamen actualis prxfentta in om­ cnim eft alicubi, liKO cohtinctur. 'VJbi-
nibus dicitur tunc ubi-.',uitas , vel prx"- que Deus e f t ,& tamen nufquaiti eft;
ienfia in omnibus; qux formaliter ellreG- ,, quia nec abeft ab ullo loco,nec ullo ca-
pectus rationis , & a parte rei dicit ter­ ,, pitur loco. Deus eft in mundo,non in-
minationem in Deo intime coexiftentix, „ clulus , extra mundum , non exclufus:
quam fundat creatuta quxcumque in rei >, fupra mundum , non elatus; infra mun-
pofitai „ dum, non depreltus. Deus eft intra om-
151. Objicies U lt im o cum Sap. Mag. „ nia t quia omnia replet, «St ubique prx-
Flotcz jam laudato: Deus eft formaliter „ fehs e ft: intra omnia •.quia omnia con*-
in luco , fecundum quod continet locum; „ tinet,nec imquam valet coatCtari: item
fed modus quo continet Deus locum, eft „ fupra om nia: quia omnibus prxfidct,
per operationem : quia talis modus eft „ nec aliquod ei xquatur; infra omn-a;
continere active locum ; fed elfe in loco „ quia cuncta fuftinet, & nihil fubfiltit
atJiive , continendo locum , form llitef „ fine ipfo : ubique, non per indigentiam
Deo competit per operationem : nam ,, fed per interminabilem fui exiftentiam.
non continet adive l<x:um , nifi dando Ita locuntur SS, PP. Solum nota , quod
illi efie , illud confervando, vel aliquid hxc prxpofitio extra , non dicit adualem
in ipfo operando: in iplb namque vivi- prxfentiam ad locum , fed potenti.ucm,
m u s, movemur , & fimius ex Apoft^ jam quae eft Dei immenfitis infinitos muur
cit.ergo nonobaliam rationem eft d o s, fi elFent, replere
maliter active in loto , nifi per operatio-» potens. _
nem. Omnes iftas Magiftrales propofi-
tiones fundat arguens in luo Mag. Par. •» » »##
Auguft. lib. I . conf. di cente de Deo: Non *# »
opus hihes ,u t aqu oquam continearis , qui ***
contines omnia ; quoniam imples ycon-i
T o m .U , l
66 Difputatio Secunda
Q U A T IO Q U IN T A . citur , quod ejl locus Angelorum : quia ita
poftuUit ordoUniverfi ; nam fi non habe­
A N DEUS A C T U E X IS T A T y E t S I T rent aliquod continens, illorum exiften-
realiter pra/enj in fpatiis ima­ tia non effet ordinata ad invicem : cum
ginarit ii in folo corporc continente , ftet diftinc-
tio hic i b i : evg. eft proprium CocU
152. C ONSTAT Deum elTc per ef- Empyrei locare A n gelus: & proprcrea
fcntiam , prcufentiam , dicitur a PP. quod ftatim ac luit creatum,
potentiam in omnibus, qua: funt >& per repletum eft ab A ngelis, &; a Damaitcno
luarn immenfitatem tamquam per ratio' d icitu r, qucd Empyreum efi contincntia
ncm formalem/K^» , Deus eft ubique vi/ih:l}um , & invijibilium ; quia eft pri­
praefentialiter diffulus. Nunc in praifcn- mum continens, ultimum corpus, & fu-
tiarum dubitatur: an Deus ratione fuce premum ambiens. Ratio, cur Ai.geli con­
immenfitatis nedum fit prasfens tori mun­ tinentur in loco corporco , non eft prop­
do , & cundcE creaturx a d a a li, vcrum ter indigentiam illorum ; quia omni loco
(Etiam fit adu prx’fens infinito (patio, dcftrudo , poteft fubftantia Angclica per­
quod extra mundum , & extra Coclum manere , nec propter indigentiam loci;
Empyreum imaginamur ? partem aflir- quia per pra:fcntiam Angeli non tollitur
mativam tenent plures cum Eximio Sua­ eflentia loci. Unde ratio, cur Aiigelus eft
rez , M olina, & aliis. Oppolitum fcrc in loco corporeo,eft triplex, i. limitatio
omnes T h om iftx , & Scotiltx cum Ducc ipforum. 2. quia folo loco eft didindio
fiiodocente in i.d ift. 37. §. Refponcleoy fccundum bic , & ibi furfnm , deotfum,
„ quod ante mundi creationem non eft antrorfum , retrorfum,dcftrorfum , finil-
,, imaginandum vacuum infinitum , quafi trorfum. 3. Ordo Univerfi, qui non per­
ibi Deus fuerit prxfcns prius fecundum mittit, quod unus Angelus infinite diftet
« cfTcntiam , antequam produceret nnin- ab alio ; nec quod fit in loco punduali
„ dum : imo non ut alicubi pra:fens Deus cum alio. Finaliter de ipfo Empyreo ul­
j, fecundum eflentiam fuit potens faccre timo continente, d icitu t, quod habet
}) mundum. Verum enim v e r o , ut clari­ triplicem comparationem ad locata: i .
tate pofsibiU procedamus cum SS. PP. ad­ xn ratione continentis: 2. in ratione men-
mittentibus Coelum Empyreum contra furantis: 3. in ratione confervantis : quia
Philofophos , aliqua de ipfo dicemus, continet ut vas 5 m enfurat, ut quantitas;
qux a SS. PP. enuntiantur. Igitur de Em- confervat,ut natura. Secundum triplicent
pyreo multa dicunmr. Primo,, quod fi- iftam habitudinem , Empyreum locat
mul creatum fuit cum Angelis , cum ma­ fubftantias conuptibiles , corporeas , &
teria I . & cum tempore. Ratio : quia iu finitas: quia fioitxXunt in loco continen­
principio , quando Deus creavit Coelum, te : quia corporales, in loco menfurante;
& Terram , debuerunt prima in omni ge­ quia corruptibiles , in loco confcrvantc.
nere creari, fcilicet, in rebus, & menfu- Angeli autem habent locum 1'piritu^iem,
r is , & in rebus corporalibus , & fpiri- & confervantem , fcilicet, Dei virtutem;
fualibus; & in corporalibus a d iv is , & locum menfurantem live circumtcriben-
pafsivis: fed prima inter fubftantias fpi- tem virtutis limitationem, & claufionem
rituales ell A ngelus, prima inter fubf- propria: fubftantix ; habent tandem ne­
tantias corporales adtivas, eft Empyreum, dum locum fpiritualem , verum etiam
& inter fubftantias pafsivas, ell materia locum corporalem continentem , & ta­
elementorum ; & prima inter menluias le eft Empyreum Coelum , & de hoc
eft tempus , quia non tantum dicit inen- procedit quxftio ; an nimirum Deus fit
furam durationis, fed etiam egrefsionis: extra ipfum in fpatiis imaginariis.
ideo igitur dicta quatuor ponuntur crea­ 1 54. Sit noftra conclufio : Ueus non
ta fim ul, Angelus,Coelum Empyreum, efi a6iu , 0" pojttiveprafens in fpatiis ima­
Materia , & Tempus. H xc tamen cum ali- ginariis. Probatur a priori. Spatia ima­
qu.T prioritate ; verum q u i a d i c i t u r ginaria aliud formalifsimfc non fu n t, nifi
q^iatuor m odis, ty£ternitate, fic Deus intervalla quaidam vacu a, & innania ex­
prxcedit omnia; Tempore, fic flos praece­ tra Mundum, & extra Coelum Empy­
dit fiuduiii 5 EieSlione , fic frudus prajce- reum , a nobis imaginata in infinitum
dit florem 5 , fic fonus prxcedic diffufa, apta repleri a corporibus, qua;
cantum : fic origine, & dignitate priiis Deus poteft producerc : fed in talibus
fuit Angelus creatus, licet fimul tempo­ imaginabilibus fpatiis Deus non eft adu,
re cum Empyreo,mareiia, & rempove. poiicive pra:lens:erg.vera eft conclufio.
153. De Coelo tamci? Empyreo di- Maj. eft definitio fpatiorum pi ardidorum.
Prob.
\
Dc Deo in linea raodali confidcrato. 67
prob. itiin. cx SS. PP. afferentibus Deum lyp. 2. Quem Cceli capere non pcterant^
ance cOnftitutioncm Mundi non fuilTe ex iilo Job I I , Excelftcr Coelo , & profun­
alicu b i, fed in fe iplb 5 Aug. in Pfal. 122. dior inferno. Ex PP.Naciaiiz.Apol.i. Deus
Ar,te qiiAm faceret Ueus (Jaeium , & Ter­ in Univerfo efljOfupra univerfutn.^yi Aug.
rain , ubi habitabat \^tn f e babitabat ? In fer, 1 .de Verbis Domini,Dtf«/ eft incompre-^
fe habitabat , Deus apud f e habitabat, & hen^bilis, ultra omnia , extra somnia, &
M ud f e efi Deus. D . Bernard, lib. de Con- prater omnia. H xc omnia fuadentiDeom
nderat. Non e fi , quod quaraj ultra, ubi non claudi intra terminos Univerfi , fed
fritt Deus j prater ipfum , niiul erat ; ergo illos fupergredi in infinitum : quod eft
in f e ipfo erat. D ie , ubi tunc efjet , cum efle extra Mundum , & Ccelum Empy-
prater Detm nihil effet ? Tuni , ubi nunc., reum negative. Rem illam clarirslmc ex­
in fe \ quia ftb i fu fficit ipfex Tcrtuliaii. plicat Doft. Seraph. Bonav. 1. dift. gy.
etiam contra Praxeatn >ante omnta Deus quaeft. 3. art. 3. cum qusritur : Utridm
erat fo lu s , & ipfe f i h i , &" Mundus , O ' Deus f i t extra omnem locum 'i Dicendumy
locus , & omnia. Ex quibus fic : Spatia quod extra , uno modo dicit fitum , & po-
imaginabilia , inania, & vacua eadem firionem , & fic , eft impofsibile, quod
ftint in imaginatione , ante Mundi.crea- fit extra omnem locum , ficut eft impof-
tioncra, ac modo Mundo creato : fed fibile, quod fit ante tempus , fi ante di­
juxta PP. ante Mundi creationem non. cit pofitionem , & tempus. Alio modo
fuit pofitive, & adlu prxlens prxdidis ^ n te , & extra dicunt excelTum , & fuper
fpatiis : ergo nee modo. Coniicmatur: excellentiam Divinai xte' nitatis , & im-
Spatia imjginaria nihil fu n t, led Deus menfitatis refpc^lu l o t i , & temporis, &
non eft prxfcns aftu n ih ilo : cum prx- fic, concedendum e ft, qnod Deus cii.m te
fentia unius ad alterum dicat rem , quse tempus , & extra omnem iccum. Non
eft praeiens , & rem a qua non diftat: er­ quia ab illo fit feparatum , fed quia fiim-
go idem , quod prius. Confirmatur 2, ma immenfitas fuperexcedit omnem Jo­
Potentia Dei prius habet terminum pro­ cum , nec ad illum arcetur, & hoc vulc
ductum , quam Deus fit illi praeiens fe­ dicere D .G reg. quando de Deo loquens,
cundum effentiam: fed extra Mundum, ait : Deus efi extra omnia , non exclufus'.
& Coelum Empyrcum non habet Deus quia non dift a t, 6^ intra omnia , m n in-
terminum produdum ; cum ibi nullus Ut clufus : quia non artaSiur , nec ambitur,
terminus Omnipotentiae: ergo Deus adtu nec menfuratur: quia in f e ipfo efi , omni­
non exiftit pofitive prxfens prxdiCtis in­ no immenftis: quia extra ipfum nibilpoteft
tervallis. Alioquin vacua non eflfcnt: quia effe , aut cogitari. N ihil aptitis , & clariiis
efleni plena Deo. Hinc iitfertur, nedum dici poteft. Ratio ex parre D e i, eft fum­
non dari vacuum in rerum natura, veriim ida fimplicitas ejus, cujus virtus eft in
nec eflc pofsibile : fii enim cfTet vacuum omnibus, & idem cura lubftantia Dei, &
in r e , & Deus in illo , ut neccllario eft in ideo neceffe eft >quod fit in omnibus.
om ni, quod datur a parte r e i, jam eflet Ratio ex parte curclx creatura: e ft; quia
plenum, plenitudine excludenteomnem eft de nihilo fa£l:a } non eft putus adusj
vacuitatem. Ur.de fi totus Mundus ant- non eft fuum cfle , & ideo habet fluxibi-
hiJaretur, adhuc non daretur vacuum, litatem , & variabilitatem, & caret fta-
aptum le p lcri, ficut non dabatur ante­ bilitate , & propterea non poteft effe nifi
quam Mundus eflet. Sic aparet falfitas per pra:lentiam ejus, qui dedit ei effe.
imaginationis , imaginantis , eife locum, 15<5, H ic , ut altius intelligantur dic­
quod nihil e ft, ubi Deus fit pofitive prx- ta in quarftione antecedenti, nota, & prae
fcns. Verum quidem e ft, in Mundo pKi- oculis habeto , quod Deus eft ubiquej
tes effe defedus , inanitates , vacuitatem, Coelum, & Tetram ego impleo. 'Veriim,
maxime provenientes acaufis liberis j ut quia Deus a loco non ambitur > nec lo­
funt peccata : ad vero in opere folius catur , folum eft ubique, & in omni loco,
l ^ i , quale eft Univerfum creatum , im­ fupplendo indigentiam loci per fui prx-
plicat Ipatium vacuum natum repleri. fentiam. Soli Deo convenit effe ubique,
Videatur S co tu si.d ilL 37. quceft, unie. & ab x te rn o : verum effe ubique duplici­
&:M . Fornes ,diit. 3. a fol. 199. in fuo ter capitur, ficut efle fem pet; uno modo,
lib. noviter recufo, effe fem pet, importat Divinam immen-
155. Sit fecunda cor^lufio : Deus efi liratem fecundum durationem , & iic
extra Mundutn , <5* extra Coelum Empy~ idem e ft, quod xternitas , & Deo xter-
reum negative , quateniis M u n d i , Laeli naliter convenit : alio m odo, effe fem*^
Erupyrei in iiifinitum tranf^reditur limi­ per , connotat fimultatem temporis , &
tes» Probatuf ex iilo S. Sctip turx, Vara- convenit Deo a principio tempori?: fic
U effe
<58 Difputatio Secunda
cflc u b iq u e, uno modo importat prjcfen- fint adhuc vere pofsibilia ; quia nihil
tialitaictn Divinx immeiifitatis , per funt ; in illis Deus non eft a^iu prxfens,
quam eft prajfens om ni, quod e ft, & fic nec aptitudine. Tandem , fi teneas talia
idem eft , Deum cfle ubique , ac elfe ini- fpatia veram pofsibihtatem habere, Deus
m enfuni, quod xternaliter Deo conve­ ap titu d in e , & virtute erit illis prxfens,
nit. Alio modo , effe ubique accipitur, & prjElentiam aftualem , ad illa habebit
ut connotat locum creatum , & re s, & dum a£lu fint. Sic intellige Mag. Aug.
convenit Deo ab initio cerum. i i . d e Civitate De;-, quaerentem: L>i-umi.m
1 57. Objicies breviter , & multipli­ fubjtantiam ponere incorporea pfttfentia
citer infmuando fundamenta quibus ali­ ubique totam , d tantis locorum extrs
qui tu etitu r, Deum ratione fuse immen- mundum fpat'is nhfrnte .- ? Vel dic , quod
fiiatis nedum in toto mundo efle praefen- Mag. Parens fuit locutus juxta imagina­
tifsimum; verumefiam ceperiri diffufum tionem com m unem , ut fic quafi adufquc
extra iiunc mundum per fpatium iikid impolsibilia tenderet, ut magis extolle-
inane , quod imaginarium vocant. Ratio; let Dei immenfitatem.
Nam juxta Sacram Scripturam Cor/aw, C/'"
Caeli Caelorum te non capiunt. j.R e g . 8.
Exceljtor Casio tft , Job E t ([ucm totus QUiESTIO SEXTA.
non capit Orbis , canit Ecclefia ; led his
aufhoritatibus non fit fatis cum diftinc- A N D E V S SIX I M M U T A B I L I S ,
tione d.e aptitudinali pratentia Divinjc quid Jit ejuj iwmutabilitasl
immenfitatis cuicumquc rei pofsibiii , &
de aquali ad totum Univerfum : ergo di­ T J R j e s e n t e m quarftionem
cendum e ft, Deum exiftere adualitec ex­ 1 . tradant omnes Proceres
tra Mundum. Ali'»quin non bene perci­ SacrcE Theologia: : Alexander Alenfis,
perentur SS. PP. dicentes, Deum non lo- Dotlores, Angelicus, Seraphicus, & Sub­
lum diffufum effe per fuam fubftantiain tilis oDines tenentes affirmativam , quas
per totum Univerfum , fed etiam extra; cor.ftat pluribus in locis Sacra Scriptu­
quod eleganter docet Auguft. 7. confefll r i , ut illud Malach. 2. Bgo l^eus , 0- m n
cap. 5. exempto fpongiae ia Mati ex.ftea- n.ntor ; & illud Pfalm. 7 u autem idem esy
tis, ita ut totus Orbis fit parva fpor.gia, & anni iui non Aeftcient; & illud Apofl:,
& D eu s immenfum Pelagus >non tantum l.a d T h im o t. Qut folush.ibes in.n:urta:i-^
fpongiam implens, verumetiani in ina- tatem : Imo Subtilis Do£t. in i, dift. 8.
tiitum excedens : er^o juxta SS. PP. lie qua;ft. 5 ^ o t e t , (.igaccs Philofophos vo­
extollentes immenfuatem Dei , Deus luntate , & inieUcctu tenuiUe , Deum
nedum eft intra hunc Mundum adu prae- clfc omnino ,& fiaipliciter immutabilem,
fens , verum etiam extra illum per fuum quamvis rationes quibus Philofopiii p io-
fubftantiam , infinite difFuCus, ita ut a bant immutabilitatem Dei , fi forte
Beato figerite intuitum extra ultimam valeant, ait Mag. Subt. diminute tairen
Cceli fuperficiem ,licfet ibi nullum vi­ concludunt: quia f^ne plus non convin­
deret corpus , videret tamen Divinam cunt , nifi quod piimum ( Deus) non mo­
fubftantiam , per illud inane ditFuiimi. vetur , ut corpus, vei ut virtus in corpo­
Rcfpondetur ncg.m in.Quia non ell per­ re , ficut anima movetur per accidens in
ceptibile , Deum aftu prxfentem efle, corpore m oto: ideo non fiilcndo (uodo
replendo , quod non eft. Si enim actua­ circa declarationem ilhivum rationum,
lem pra:fentiam haberet ad illam vacui­ oftendo breviter,iftam pavtemelVe veram
tatem , & inanitatem , quam imaginabile ex fimplicitate D e i,& formalizatur ra­
fpatium vocant, implicaiorie in terminis tio fic ; Deus eft fimpliciier infinitus in
diccretur vacuum : cura eflet plenum , ^ omni linea , Sc ex hoc fimpliciter fim-
plenifsimum actuali pra:lentia Dei eiien- plex , fummamque fimplicitatem habens:
tialiter immenfi. N ec SS. PP. tam aiie fed fumm^ fimplex , & punftualiter fim-
fentlentcs de prsedicta immenlitate, aliud plex , ut ait Subtilis Mag. eft fimpliciter
intendunt >nifi Deum habere adlualem immutabilis: ergo fimpliciras Dei pro­
immcnfitatem , & interminabilem, qu« bat ejus immurabilitatem. Major aburdJs
minime claudi poteft ampli (simis termi­ ccnftat anum. 122. quia infinitas ex fuo
nis totius Univerfi , fed fuper omnes, conceptu foi mali dicit formalem com-
quibus adualitec praefens eft,im m ense prehenfionem , & totalem plenitudinem
illos excedendo, cum poteftate , & vir­ omnium perfectionum, qu® non repug­
tute replendi omne , quod vere pcfsibile nant concineri in aliquo uno. Min. prob.
fiierir. Cum vero fpatia imaginaria non Nam fumme fimplex habet fummam ac-
tua-
Dc Deo in Hnea modali confiderato. 69
tiulitatera, at nihil efttn potentia >nihil perejerg; eft fubjediv^ immutabilis.Quo-
eft in ip fo , quod non fit ipl’um : quia hoc ad primam partem patet antecedens, cum
e ft , quod habet, 8c ptopterea plaulibi- Deus (it omnino incapax recipiendi ali­
litcr approbatum eft illudAugutt. quod quod accidens: fumma enim fimplicitas,'
quidij^uid ejl in Deo , eji ipfe D eus , CT” om­ & pcrfeftio ejus ab inttihfeGO excludit
nia , qua fu n t in ipfo jfu n t fubjiantia ejus: componibilitatem cuth aliquo aCcidente
fed Deus h®c omnia habens, eft (impli­ abfo lu to ; erg. Q uoad 2. probatur: quia
cite t, & prorsus immut-bilis; non enim quamvis omnes T h eo lo gi acimittant quai-
eft perceptibilis in ipfo tranfitus de non dam prxdicata accidentalia, & contin-.
eflTe adefle , dut econverfo t quia eft ens gentia dici de D eo ex tempore : in tem­
fumitie ncceilarium, quantum cogitari pore etiim Deus dicitur C re a to r, & pro­
p o ie ft; nec talis Tumma necefsitas» & videntia fua guvernans omnia 5 h xc ta­
adualitas perrtiitit aliquani potentialita- men non funt intrinfeca ipfi D e o : & ra­
tem , Vel componibilitatem cum aliquo a tio eft: quia quando creaturae indpiunc
fe diftitido , live fit de linea fubftantiali* e(Te , nihil novi accipit Deus quod ab
aur accidental! , abibluta, vel tclativa: ajterno non habuerit: igitur relatio crea­
igitur Deus penitus excludit onmem mu­ toris , qua in tempore dicitur Deus C rea­
tabilitatem , & (impliciter immutabilis tor , folum eft realis ex parte creaturi:
e ft, & impotens , aliter fe habere nunc> quia ifta e f t , quae producitur , & de no­
quam prius. In aterno, non e(t concep- vo aCcipit efle a6\Uale» qijod prius non
tibile««»f, Scpnusy q jia eft eflendalitet habebat. N ec a Deo crea tu r, & produ­
perpetuum nunck citur nifi actione >& volitione antiqua,
159, Confitmacur : tiam juxta Boe-^ iaeternaque, qua voluit creaturam in tem­
cium , Deus jiabilis mane/iS ■ ) d,u cunitA pore exifter(i.
moveri^ Non enim mutatur lo c o : quia eft 16 1. Si erg. qtiisqu srat quid adve­
immeniiis non tempore , quia .iEternusj niat Deo j quando ex non Creatdte fit'
non form a, quia eft putifsimus actusj non Creator ? R efpondetur, quod nihil rcale
ab ^ ad non efte) quia eft neccfle efle* nifi tantum refpeftum terminare creatu­
icitur eft omnino immutabilis.Piob. cou- r e ad ipfum. Ex quo , quando creat, non
l'cq. quia mutationem fecundum tbrmam denominatur Creator quafi de novo ha­
tollit fimpliciras , fecundum tempus tol­ bear aliquam aclionem , vel volitioneni,
lit aetcrniras , fecundum locum toilit im-* q u x fit diftin£ta a volitione antiqua , &
incnlitas; & id c 6 in Deo eft lumma fta-* scteniaj qua voluit dare in tempore 'efle
biliras a qua ortum ducit omnis motus cunctjc crCatura; in tempOfe productae*
caukiliSfas : nam omnis motus procedit aut pro d u cibili: ergi nihil reale refpcc-
ab immobili > ut cum movetur manus, tivum Deus in tenipore r e c ip it, ^ que)
ftat cubitus j cum movetur hic , rtat hu­ denominetur creaiis j guvernans , d id
merus , & c. erg. Deus eft omnino immu-» Videatur innoftro i . ton)i D igrclsio ubi­
tabilis. In fumma ; tota M.igiftralis doc­ que notanda fol. 67^ a nUm» 76. Simili­
trina Scoti iliper hac rc ftar ad has pvopo- ter convincitur immutabilicas D eifecu n -
fuioiies, I. (iDeus eft pcrfcde (impiexj durii fcientiam ; Quia fcieniia Dei eft in-
non poreft mutari ad aliquam formam, c re a ta , & cum fubltaniia ipfius Deiiden-^
qua;in ipfo recipiatur, 2. quia Deus e(\ tificata L & nihil fcit in tempore , quod
ncccfle clfe,non potcft mutari ab eilc in aba:ternonon tc iv e r it j& fi fcibile eft
non efte, vel a non el]'e in eile , qua; finitum i limitatum , & creatum , quod
muratio dicitur vcrlio ii D iuialc. 3. om­ . eft in contiriua m utatione, tunc fecun*
ne igitur immutatione , liv<i fubftaotiali, dum efle i quod de ftatu ptifsibilitatis
(i accidentali, dicitur Deus hmpiicirer transfertur ad fururitionis ftarum , & de
•immutabilis. 4. Immutabilitas Dei ex le hoc ad ttatum exiftehtia: j & tandem de
privat pofsibilem fuccelsionem oppoliti hoc , ad non c fte , & fi creatura eft ratio­
ad oppolitum : necefsiras autCm illius nalis de ifto non e lfe , iterum redit ad
non tancum privat fuccefsionem hujus e fle , & relurgct, ad femper efle ; h o c : : :
dppofiti, verum etiam privat pofsibiiita- omne fohim arguit m utabilitatem , &
tem hujus bppofiti. Ex didis: variabiliratem inceatura 5 minime tatnen
160, Sit 2, conclulio: Deus nedum eft in fciente Divina Icientia ab aetetno om-
fubjtiintidliier immutabilis , vetum etiam tie creatum fcibile,& omnes mutationes,
eft acctdentaiiter immutabilis, 1< pars quibus fubjicib:lc eft. Ita formatae hint
confta't ex imtaediatfe diclis. 2. vero pro­ iftx rationes , uc fimul, & conciUiioncoi
batur : Deus non potert ullum accidens, probent,& argumenta iri contra
five abfolutum, iive refpcctivum fufci- ioLvant.
§ . U N t.
70 Difputatio Secunda
7<"5. I g it u r , ut fumma, & feti: in;
§. UNICUS. fuperabilis difficultas , quam in pracfen-
tiarum exagitamur , in plano fit \pofira
A G B N S D E IM M U T A B IL IT /tT E fupponendura eft tamquam certifsimum
Dsi fecundum fu i voluntatem, quod cum Deus fit ens necefse elfe.quan
tum cogirari poteft, om nia, qua: in De<
162. y^ uoM O D O cohaereat D ivina fu n t, cujufcumque lineae fin t, five d(
libertas, quam Deus ad linea elfentiali, five de linea operativa
extra e x e r c e t, cum ejus jam operatio fit dc iis, quae a Theologi
immutabilitate ,e ftr e s ita a rd u a , ut om­ vocantur operationes ad intra , jam d
nibus T heologis verba deficiant ad ejus illis, quae operationes Dei ad extra vo
exagerationem , adhuc cum d icu n t, cire cantur : omnia ifta infinitam necefsiraten
nodum infolubiletn, foUs beatis menti­ elfendi habent, dceflentialifsimam inde
bus manifeftum, & religionis myfteriuin, fedibilitatem. Ex quo libertas D e i , cue
cjHod in hac vita cognofci non poteft. fit perfeclio ipfius , eft tantx neccfsitati
Igitur fupponendura cLl, voluntatem D ei, in eft'endo, quantae eft Divina ElVcntia
& volitionem D ivib x voluntatis efle, non Ratio potifsima iftorum eft : quia omnis
miniis immutabiles p h y lk 'e ,a c eft ejus qux in Deo funt, fummam xqualitatei:
D ivina fubftantia 5com certifsimum fit. habent: in ipfo quippe nihil inajus , au
Divinam volitionem eflc fumme identifl- m inus, nil prius, aut poftcriiis. N ec pc
catam , Sc cum voluntate D iv in a , Sc cum operationem ad extra , dum in ten por
D ivino efle. H o c , & docet fides , & ra­ creat , & creaturas producit, muiatui
tio evidenter ollendit , qua probatur, nec poteft proprer ejus infinitam liberta
Deum efle fimpliciter infinitum omni in­ tem. Fallitur enim imaginatio , & intd
finitate pofsibili i & fecum identificate ledus imperfedtfe concipit, libertatei
omnem p eifeftion em , r e t ia , & vera ra­ D ivinam , imo non concipit ilhm , eft
tione excogitabilem. Verum cum aliun­ fibi videatur illam concipere, quando it
de e'/C fide co n ftet,D cu m u ltio n u m ,& judicat. Ratio : quia folum coi.cipitur li
mifericordiarum liberfe agere omnia, qua; bertas Divina fecundum fui realitaten
ad extra operatur. Paritecque, hoc etiam quando ipfa , & omnia qua: Dei fun
convincitur a T h e o lo g is, contra A rillo - concipiuntur fecum , & cum libertai
telem ponentem in agente primo necelfa- Dei fumme identificata. Uc aurem radi:
riam Intrinfecam habitudinem ad cunela & clara ratio noftri laboris pertipiati
c re a ta , ut efficaciter facit Subt, Doct.per pricoculis habendum e ft, quod in Di
rationes ducentes ipfum Arillotclcm ad idem fumma identitate funt hluC OlllflJ
impofiibilia duo. i . quod periret contin­ D eu s, voluntas, potellas volendi liber
gentia in tebus. 2. quod proveniret om­ & ipfa libera volitio , feu Diviniun vcl
nem caufalltatcm caufx fecunda: >& fic ( decretum Dei vocant T h eo lcgi.) Rat
ifts nihil omnino agerent. His fic poficis hujus e ft, quia Deus eft inhi.uus, h
tamquam cettifsim is : Ea iterum gravifsi- bens comprehenfionem, & plenitudine
ma difficultas. Si Deus fecundum fuam omnis peifedionis excogitabilis >poisil
voluntatem eft tam immutabilis j quo­ lis haberi in aliquo u n o, ut maiiCt ofte
m odo tam Uber ad extra? Si ejus liber­ fum.
tas , & ejus perfeclio limpUcitcr talis, 164. In Deo igitur nulla eft poteft;
q u x aeternaliter ell in D eo , quomodo quse fecum identificarum non habeat a
porelt velle , aut non v e lle , aut nolle , & tu m , cujus eft poteftas: alioQum ial
non velle 'i Haec certe dcfettibilitatis ar­ non confifteret ejus (iimma fimplicit.
gumentum videntur. Ita aparet juxta ejufque fumma adualitas, cum ad a
noftrum imperfc£lum modum concipien­ quid , hoc non concelVo, effct potential
di libertatem Divinam ad inftar eorum , Ex quo : cum omnia , qux funt D
quae in humana libertate reperiuntur. fint infinita , immenfa , & x te in a , h
Verumtamen res altiiis confiderando , & omnia habebunt poteftas libera D e i,;
per p.uncla tialcendentia meditando rea- tus liber ipfius, aut ipfum Divinum vcl
li ratem Divinic voluntatis,& atluum ejus, quapropter quia immenfum eft Divini
ejufque libertatem D ivin am , res longif- v e lle , nullis terminis dimenfionibus 1
fime aliter fe h ab en t, & fi bene tracte­ pacibus claudi poteft,& omnes incom]
tur negotium prajfens, fumme concilia- rabiliter excedit ejus prxlentia; nam q
bilis elt infinita iiiimutabilitas D ei cum infinitum , habet cum lumma identit
ejus Infinita libertate iti operando ad om ne, quod Deus ipfe : der.ique : q
cx;r « lejn u m , ambit tempus totum , & c
B
De Deo in linea modali confiderato. 7*
nes ejus differentias, prxfentis fcilicet> D iv in a , Divinique velle liberi, quo ad
p iaiteriti, & futuri. Ratio omnium ifto- extra operatur; erg. contingentia motio­
runi eft : quia velle Divinum , qua infi-^ nis DiviniE ad extra, ortum duccns a D i­
nirum , eft illimitatum fccundum eflen^ vina voluntate,compatibilis eft cum hu­
tia a i, (tcundum prxfentiam , & fecun^ jus immutabilitate , vel quod idem eft,
dum durationem. Omnia ifta habet actus cum immutabilitate Dei fecundum vo­
liber D e i, Sc ejus Divinum velle circa luntatem fu am. Maj. continet totani dif­
operata ad extra y & ipfa omnia cum ficultatem fere infuperabilem, ut didta
iiecefsitate funt in Divino velle libero. bene concilientur : & inliriuata eft a num.
i6^. His iic politis , & fuppofitis, 162. Prob. min. Motio ccntingcns ad
fit noitra conciufio; Re^ie conciliabilis eji extra , ortum ducens a motione contin­
. furnma immutabilitas Dei cum ejus liberta­ genti ad intra , ftat conciliata cum fum­
te in operando ad extra. Prob> rcfte con- ma immutabilitate voluntatis Divina:,
ciliabilia funt extrema illa , qux in Deo cujus eft talis motio ad intra: fed motio
funt fumme identificata : i^d immutabi­ contingens ad extrAOtt\xm d u c it, & im-.
litas Dei , & ejus libertas fui Divini velle mediate fequitur ad motionem contin­
fumme identificantur in Deo : erg. fum- gentem ad intra : erg. ftat, & compati­
mc conciliata funt in Deo ejus immuta­ bilis eft cum fumma Divinx voluntatis
bilitas fecundum voluntatem fui cum in immutabilitate. Maj. difficilis apparebit,
finita libertate Divini v e lle , dum ad ex- quatenus fupponit , quod datur motio
, tra operatur in tempore. Ma;. notifsima contingens, & haec primo in tra , a
e ft, nam idem cum fe ipfo , attentis na­ qua ortum ducat, & fequatur motio con­
turis terminorum , conciliabile eft. Prob. tingens q u x immediate fit ip­
min-1. omne quod in Deo eftabfolutum, fius Divina: voluntatis ab intrinfeco fui
e(l idcntificatum cum quocumque abfo- immutabilis. Vecumtamen eit exprciTain
luto in Deo reperto : fed immutabilitas Scoto , Quodlib* 14. §• inteUi^cndum
Dei eft quid abfolutum, & fimiUter D ivi­ eJi : ubi dodcinam tradendo , ut percipia­
na libertas, & fuum Divinum velle funt tur fcientia Dei erga objecta ncceflaria,
quid perfeiflum , & de linea abfoluta;erg. & contingentia creata , hxc omnia d^cet
immutabilitas D e i , e;ufque Divina vo­ per ordinem. Primum: quod oojeciuni
luntas, & hujus Divinum velle liberum Divini inteiieitus primum, movens ad
funt realitet Ibmma identitate identifica­ fcientiam increatam fu i, eft eflentia D i­
ta. Min. prob. quia major a nullo nega­ vina. Secundum; quod ipfamet Eflentia
tur. Divina libertas , Divinumque velle, Divina poft mos'et Divinum iiitelkdum ,
ad extra operaus libere, realrter fumma ad inteiligendum, & voluntatem Divi­
identitate identificantur cum Divina vo­ nam ad amandum, & hoc> motione na­
luntate , & poteftate volendi ad extra: turali movet intelledum ad intelligen-
fed Divina voluntas, & Divina poteftas dum ipfam Eflentiam Divinam , ut com­
volendi libere ad extra eft quid infinitb municandam , & voluntatem ad illam
perfe<aum, & de linea abfoluta, & attri- fumme neceflTario amandam , tamquam
butiili D e i; erg. Divinum velle liberum terminum omnino primum. Tertm m ,
circa operata, vel operanda ad extra eft quod d o ce t, eft , quod completo ordine
quid abfolutum infinite perfedum , fum­ Divini in teli e d u s , & voluntatis , pa­
me ncceflario exiftens in Deo. Maj. pro­ riter motionis a Divina Eflentia erga
bat. Divina poteftas , ejufque velle D ivi­ utramque potentiam, & circa terminum
num operandi ad extra lib ere, eft quid omnino primum ipfarum , 6c objectum
incrcatum , icternum, & immenfum; fed omnino primum illarum : tunc jam EiTen-
omne tale eft fumma identitate identifi- tia Divina movet intelleftum ad termi­
catum cum voluntate D ivin a ; erg. num fecundarium ipfius , & D ivm s vo­
i6 6. 0 >nfirmatur : eo Divina liber­ luntatis. Hic terminus eft taitr amplus
tas non conciliaretur cum ejus Divinse ut comprehendat creaturas oniiies, pof-
voluntatis immutabilitate : quia motio fibiles creari.
Divina: voluntatis ad extra operando eft 167. Nunc ftat ap ex , & fumma to­
tota contingens, & ideo immediate eft: tius difficultatis in h o c , fc ilic e t: quomo­
ipfius Divina: voluntatis, qua: eft , ut li­ do Elfentia Divina moveat Divinum in-
bera , radix , & fontalis origo totius telleftum Divinam voluntatem erga
contingenti® ad extra : fed ftat motio illas ? Subt. Mag. docet loco jam laudato,
contingens ad extra, immediate ortum quod completo toto ordine produdionis
ducens a Divina voluntate , conciliata ad intra ( ifte ordo , & omnia, qux ad
cum fumma immutabilitate voluntatis illum p ertin cp t, firnt lumme neceflaria,
&
71 Difputflcio Secunda
fle oppofitum fiuTim& tmpofsibile)Eflentia coiuingenti ad exfra , ortum ducente a
D ivin a, lu in tuLnis, movet ad limpii- motione coniingcnti ad intra. Semp e
cem intellit^entiam cui’.dsE crcaturx, pol-- enim eft verum , quod nifi voluntas Divi­
fibilis cieaVi >verumtamen , non ut de­ na in fe determinaretur, ad volendum
terminate fore crcandx , pva: non fore. creaturam pofsibilem creari, determina­
Ratio: quia fi DivinaEltentia moveret te fore creandam , numquam ad extra,
determinate , ad intell gentiain creaturx determinate foret creata ; nec daretur
pofsibilis creari , ut determinate Jn'e determinatio Divina cadcns lupi a crca-
creandac, prx* non fo r e ; tu n c, unum , ex tuiam_/tf?<'creatam. Demus ad e x ira ,lic
duobus, neceflario fequerctur ; vel quod a dc>mo intra ; id eft, ab idea Artificis. Et
intelledus Divinus netcflario fciens, par­ fic motio contingens ad e x tta, non fit;
tem determinatam cffe veram , poffet er­ quia in Deo nihil eft fadibile , fed trig i-
rare , quod elt blafpliem ia; vel quod pe­ ncm trahit amotione contingenti r.d in^
riret contingentia in rebus, quod .id m;ig- /.-.j, quae eft veluti Divina idea motionis
num inconvenicns d u cit; ex quibus gM- contii gcniis ..i/ extrs:. Qarius : velle Dir
vifsim^ fundatis a Subt. Mag. fequitur v'num ad extra contingenter executivnm,
ha:c certirsiiiia confequentia , fcilicct: ortum d u c it, a velle Divino ad inii u con-
quodEflentia D ivin a, ut in tribus, fo' tingcnter intentivo. Ex his probata ma­
liim naturaliter movet Divinum intclloc- net major illa num. 166. quatcnii fup-
tum ad fimplicem intelligentiam cun£,\x pcnit dari motionem ccntingcrtcm ad
creatura:, polsibilis ad cxcra creari, fed intra. Nunc probatur quod illa motio eft
non ut determinati fore creandx , pra: fcin.aiiter immutabilis. Pra;dida motio
non fore. Hucufque dida dant intellige- aiiiid formalifsime non eft nili determina­
re motionem qua,a Divina Edentia , Di­ tio Divina: voluntatis, qua Divina valun-
vinus intelledus naturaliter movetur er-^ tas in fe determinatur ad volendum crea-
ga cognitionem creatura:, pofsibilis ciea- tiuas pofsibiles creari, deteiminate f^re
l i , licet non determinati creandre, pi.c cieandas: fed ifta determinatio eft for-
non cieandx. Verum toto hoc polito; malilsime immutabilis. Ratio: ifta deter­
adhuc nihil apparet de motione ergaco- minatio eft amor neceflarius Divinas vo­
tingentiam, kilicet erga creaturas pofsi- luntatis mota: a Divina ElTcntia, ut libere
bilcs creari, Ted non dum, ut determinati in fe eft determinatio tranfiens i n , & fu~
fore creanda:,pr® n o n cognita;. Q u x - per elTe creaturarum creabilium , illas
ritu r, vi cujus motionis determinantur immutans , & mutans de eOe pofiibihter
fore , prae non f o r e , & fic cognofcuntur? illis creabili , ad tjfe fore determinate
Quid igitur ( it , & qualis ifta motio , eft, creandum : fed talis amor Dei increatus,
quod in prxfentl defideramus capere , & & fumme neceflarms , lie tranfiens, w ,
percipere ? Hoc enim et it velud clavis & fuper creaturas polsibiles creari, efl
regia aliqualiter patefaciens, & expli­ eflentialiter immutabilis. Prob. ifta : talis
cans , tum libertatem Divini veUe ad ex^ amor necefTarius D e i, ut libere in fe , eft
t r a , tum radicem totius contingently in determinatio tranfiens in , & fuper tale
te b u s, & denique itnmutalitatem Divinae efle creaturarum, pofslbiltter creabihum,
voluntatis ad extra libere operantis. mutans, & transferens efle pofsibile crea­
i6 S . Accipe jam quid fit motio con­ ri , ad elTe determinate creartdum , &
tingens ad intra, & quid fit motio con­ creatum , aliud formalifsimc loqiiondo
tingens ad extra: Igitur motio contingens non e ft, nifi amor neceflarius D e i, folus
ad intra aliud formalifsime non eft , nili a Divina Eilentia neceiVario m otus, libe­
determinatio Divinae voluntatis, qua de­ re , ob fuam infinitam bonitatem com­
terminatur in f e , ad volendum creatu­ municans creaturis, pofsibilibus creatu­
ram pofsibilem creati, fore pvae non fare r i, , pra: «0» ejfe iin tempore creatum,
creandam. H sceft motio contingens pri­ & participatum; fed amor necefTarius, &
mo ad intra: ratio : quia nifi voluntas D i­ increatus Dei liberfe, ob infinitam boni­
vina in fe determinaretur ad alteram tatem Divinam fic tranfiens fuper creatu­
partem , creaturam fcilicet fo t'e , prae non ras , & fic illas transferens, eft formali-
fore creandam; numquam ad extra fe de­ ter immutabilis: erg.
terminaret , ad fo r e , prx non fore crea­ 16^. Ratio prima hoc probans : in
tam : cum in fuptemo Artifice opus Arti- primis eft libera determinatio voluntatis
iicatum ad extra fiat juxta ideam ad intra. Divina: in fe : quia amor Dei habentis fui
Igitur motio contmgens eft primo ad in- fumniani poflefsioncm, & nullius a fedif-
tia i poft eft motio contingens ad extra; tindh indigentis , nihil a fe diftinclum
Igitur vera eft major illa ^ de nxotione iynat pcceifario , 8c omne quod ab iplo
dif-
De Deo m linea modali cortfidcrato. 71
diftinguitur , Ideo eft ; quia D^us vult, tiva afsignat j Qnum eft diflus neceffiirius
habere elVe , 6c illi libere communicat D e i, aliud eft extrinfecum cohnotatum;
c ffc , quod iiabet in quocumque ftatu ita tamen , ut ambo in recto ingrcdiaiuur
confideretui. 2. Quia Deus ad extra li^ - ad prxdiftam conftitutionem. Vcrumta-
re a g it , ut Scriptura clam at, & Pliilo- iiien hoc extrinfecuro diveriimcde expli­
fophns conVinciti 3. Quia omne , quod catur. Alii namque dicunt, efle caufali-
habet cuncta creatura, contingenter ha­ tatem contingentem , qua Deus libere
bet. Aliunde talis amot Fic tianfieus li- creaturas producit. A lii, elfe termiiilim,
beirfe , fupet creaturas, polsibilcscrearij feu effcdum talis caufalitatis. A lii, efle
eft effenttaliter illimitarus infinitam ac- adlum neceflarium , non ut refpicit eflen-
tivitatem habens faciendi fuper crea­ tiam Diyinahi , fed ut fertur ad creatu-
turas , pofsibiles cr<iaci, omnia quaccum- tas , conjimgitutque cum effedu pofitivo
que voluerit. Ulretius : Quia iUimitate ad extra produfto. H ic lententia plaufi-
aftivu s, ell immenfus , omnia replere biliter recipitur, eo quod omnia videtur
potens; quia infinite aiiivus ,omr.i«'pof- inconvenientia vitave ; quia ex una parte
(ibilia crca ri, potens transferre , ad erte falvat immutabilitatem , & indcfcciibUi-
determinate creata : quia jeternus, eft tatem d ecrcti, ratione propriae entitatis
activa determinatio Divinae voluntatis aCtus neceflarii, & adftruit contirgeh-
(am or neceflaiius D e i) tranfiens iuper tiam , ratione extrinfeci connorati, quod
creaturas, in quacumque differentia tem­ potuit e(fe , & non elfe. C on tra; Sic im­
poris confiderentur , & (iiper illas v o ­ pugnatur cum Noft. Sapiehtif. Mafttio.
lans , & fupergrediens. H is, quae vetif- Tale connotatiim , fit canfalitas, Iit e f­
fima funt , lie pofitis. Formalizatur Ita fectus, fit terminus , five denominatio
probatio minoris, Amor increarus Dei, extrinfeca a creaturis defunipta , vt vult
qui ob infinitam bonitatem , vult dare N . Perez , femper debet falvare, quod
elTe Creaturis in tem pore, volitione libe­ aftusDei intelligiturcomplete liber pio
ra , infinite a£tiva, illi nirate, & xternalt- priori ad hujulmodi cohnotatum : (cd
tet tranfeunte fuper creaturas in quacum­ ftante h o c , nequit cpnftitul ii'. ratione
que differentia temporis confidcrentur. liberi per tale connotatum : ergo tale
Hic ergo amor Dei neceflarius liberi connotarum non poteft ingredi in par­
volens volitione illimitata infinite aiiive tiali conftttutivo Divini d ecrcti, aut ac­
communicativa , & xternaliter volens in tus liberi Dei. Prob. maj. 'Volitio libera
tempore hacc facete : quid quan^o in hoc Dei , ut libera e ft , eft caiifa exilientice
mutationis, & Vicifsitudinis repeviri po- omnis c r e a t u r a : & productionis ejusj
teft ? Ego quidem minime capioi Ergo fed omnis caufa ihtelligitui-complete ta­
talis amor eft fotmaliter immutabilis , & lis pro priori ad’ fiium cftcOum; ergo
confequenter Deus fecundum fuam vo­ cutii connotatum illud ,fcilicet caufali-
luntatem ad exi/'d operans lib ere, eft t a s ,& terminus ejus fint quid cieatuni;
elfeu tialiter immutabilis. aliunde , cum denominatio fuppohat jam
terminum ptodudum his fic pofitis,
e O R O L A R iU M NOTABILISSIMUM. fupponitur neceITari6 , decretum liberum
Dei complete conftitutum. Unde tal^
AGENS DE C O N S T I T U T I V O connotatum quom6documque explicetur
Decreti liberi D ti. non poteft efle partiale conftitutivum il­
lius , quia illud fuppohit.
170*. X JX didis j fedula confidera- 17 1. Dcclaratur hoc , praecavendo
tione compofitis infertur, folutioties. Decretum Divinum fecun­
quodnam fit conftitutivum formale De­ dum quod adarquate , &'complete dicit
creti liberi Dei. C eteram , quia res eft in fuo conceptu eifentiaU decreti liberi
grayifsima, &: abitrufa fatis , ut amplius D e i, eft caufa creaturarum ; rogo ; vel
explicetur , calamum hic detinere opor­ tantum dft caufa fecundum quod inadx-*
tet r ireriim indagando , & exprefsis ver­ quate importat, vel ftkundiam quod ada;-
bis inquirendo, per quid formaUterconC' quat^ dicit i" Si primunl. Contra : Decre­
tituatur actus Uber D e i, aut ejus Divi­ tum Divinum in ratione ada:quata, &
num decretum \ Circa cujus refolutionem completa actus liberi d icit, per vos , vel
variant Authorum placita. Alii namque caufalitatem , vel termilium , vel deno­
tenent, ftare in amore neceflario, & ne- minationem defumptani a produdione
ceflaria volitione, qua Deus fe diligit> hujus : fed etiam per vos , decretum Di­
ut libere connotante aliquid-extrinfe- vinum eft caufa creaturarum fecundum
cum. Hkc opinio duo partialia conllitu-* i d , quod adaequate , & complete dicit
T Q m ,lI. K in
Difpiitatid Secunda
in ratione aftus libcri ; ergo dccvetum nulla perfeftio Divina , & aftualitas D ei
conftiruituv in rutionc cauf* crcatur^ruiii adilruitur defeftibilis , lie difcurrendo,
per caufa’iuatcm , terminum , vel deno- fed tantum ponitur defeftibilis intrinfe-
Miinationcm: cjudc omnia funt quid crea­ ca terminatio fecundum conceptum ter­
tum. Alitcc : Caufa com pleta, & adae­ minationis , qU3C nec perfetlionem , ncc
quata creaturarum eft quid Divinunij imperfcftionem explicat , quamvis in>
fed per vos caulalitas, terminus, vel de­ plicet perfectionem totam a£tus nccefta'
nominatio conftituunt in tc£Io (pai tiali- ,rii. Ut hujus doftrinx pcicipiamur im­
ter ) caufam com pletam , & adiquatam pugnationes ,quas fafturi fum us, nota,
creaturarum , fciUcfet decrcium : ergo & prae oculis habe , quod juxia ipfos
quid Divinum funt caiifalitas,. terminus, Thomiftas , pra;difta . terminatio adui
vel denominatio. Maj. conftat: Qiiia talis neccflario fuperaddita,utconftituainr ia
caufa adxquata eft i\ fe , & independcns. ratione attus liberi , por.cft dupiicitet
Si decretum Divinum tantum eft caufa confiderari: primo , fecundum quod im?
rerum fecundum qucd inadxquaie dicit, plicite , & in refto d ic it, & hoc eft ipfe
fcilicec a£tum necetVarium f livgo crea- adus neceflatius, quo Deus fe d iilg it, 8c
turx non producuntur a Deo libeie , led in hoc fenfu eft prorsijs immutabilis , &
neceflario. P to b .ifta : Seclufa ,v e l prx- omnino indefectibilis : fecundo potcft
cifa caufalitate , term ino, aut denomina­ intendi pro exp licito, & in hoC fenfu,
tione , juxta divcrfa placita jam rekta, h.TC omnia habet, & de illo dicuntur}
non intelligitur caufa libera : per vos prim o, quod eft defecti bilis : quia hoc
Deus eft caufa creaturarum , prxcifis illis c.xplicitum , ut pure explicitum e ft,p o -
connotatis, per aftumneceflarium: ergo teft deficere : fecundo, quod hoc expli­
non caufat lib^irfe, fed necefiario »& uC citum , feu terminatio h xc pro explicito
ad extra non libere agerct. cll certa eft realiter identificata cum D e o , ipfique
apud adverfarios, alioquin fruftia re- intrini'eca,& folumvirtualiter diftindta:
currctent ad prxdida connotata ,u t (al- tertio , quod hxc terminatio pro explici-
va confiftat Divina libertas, in operando tQ eft ad en s , fcilicet ad terminUm j non
ad extra. Secundo impugnatur : vel qucd vero e^formaliter ens» Ita ingeniose difi
partialiter dicit , pr®cifo quocumque currunt.
connotato , fu fiicit, ut intelligatur in 173. Contra:D eus realiter identifi-
Deo caufa in a£tu fecundo libera , libe­ catur cum fuo decreto lib ero : fed hoc
re quc conferens elTe creaturis; vel con- ipfo decrctum Divinum non potcft in
notata ilia in redo ingrediuntur ad conf- redo conftitui per didam terminationem
titutionem decreti liberi in adu fecundo conceptam iob cxpreflb terminationis:
talis ? Si primutii f Ergo falfum e f t de­ ergo talis terminatio fub expreflo termi­
cretum conftitui in rationc libeii in actu nationis non eft conftitutiva decreti. Maj.
fecundo per tale connotatum. Confe- certifsima eft : Nam Deus ideniificaiuc
quentia eft evidens ; Quia prarcifo ilio, cum omni e o , quod eft de linea perfec-?
intelligitur conftitutivum adaequatum* Si tionis fimpliciier fimplicis: & nullo ne-
lecundum ? Ergo'connotato prxcifo, non gante , decretum liberum Dei ftatin tali
intelligitur decretum liberum Dei in aclu Jinea colocatum. Prob. min. Non poteft
fccundo. Et hoc fic p ofito: Plus ultra, conftitui pei i d , quod realiter diftingui-
ergon ec caufa creatiu-arum inielligiturj tur a b e o , ab illoque feparabile j fed per
& confequenter ad productionem crea^ v o s , Deus valet feparari a terminatione
turarum, indigeret Deus aliquo creato, prxdida fub conceptu expreflo termina­
8c fic a folo Deo non penderet ouinis tionis > & perfede conceptibilis eft , exif-
crcatura, tamquam a caufa libere volen- tens fine illa terminatione : ergo cum nul­
t e , exifterc illaui, led a Deo, Sc ab aliquo lum fit majus fignum diftindionis realis,
creato. quam feparatio tealis:hinc & c. Dices cum
172. Sapienttfsimi RR. Thom iftx G o d o y , & G on et, folain feparabilitatem
Godoy, Gonec, cum lUuft. Caftel in Ma- cntitativam , eflc argumentum realis dif­
nufcriptis, dicunt, aftum liberum Dei tindionis j non vero feparabilitatem ter-
ftare quidditative in aftualitatc aftus nc- minativam. Ex q u o , cum terminatio fub
cclTarii, ut ad creaturas libcre termina­ cxpreffo terminationis feparabilis a Deo,
ta , terminatione intrinfece defeftibili non iit feparabilitas entitativa, quia ex-
fecundum conceptum terminationis. Sic plicitimi terminationis nec eft entitas, nec
ponunt immutabilitatem D e i, fecundum fbrmaiitas, nec aliquid , nec n ihil, fed
voluntatem , compatibilem cum defefli- folum d ic it, clTe ad terminum: ideo efto
bilitatc dscrcti. Ratio ipfoium : Quia terminatio fic fumpta x defedibilis fir,
flji-
Dc Deo inlinca modaficonfidcrato. 7 <r
diftin^la cfta Deo : quia ut foret 175. Dices pro Tliom lftis, praediftas
taiis dillintVio, dcbct e(Te nmim, & aliud: terminationes pro explicito, nec inter le
nani unum eft indivifum in f e , & divi- identificari, nec refiliter diftingui, fed
fum a quolibet alto: & cum terminatio ab utroque prcelcindeie. Unde tota ratio
pro explicitq non lit unmn , fed ad unumt dlftindionis , v ' l identitatis inter illas
fcilicer ad terminum , ideo non diftin- fummi debet ab implicito illarum. Ratio
guitur a Deo , efto feparabilis fit. illorum eft jam indmiata : quia pro cr-.
174. Contra; fed Dcus realiter diftin- plicito non funt ej;.t, fed ctd enu Contra:
guiror ab hac terminatione pro explicito, quamvis folemnifsimum fit inter T h o-
11 feparabilis eft ab ilia , qna?iivis' termi- miftas , quod in relationibus datur du-
ratio pro explicito non (it ens, led .-d ens: . plex conceptus i n , & , & ifte non ex-
crgo ruit folutio. Probatur antecedens: plicet realitatem, fed folum ordinem ad
omnis, & quxcumquc entitas creata exif- terminum; hoc tamen nec ubique tenet,
tens, realitfer ftriftediftinguitut a praedic­ nec veritatem continet. Ratio ; Paterni­
ta terminatione pro explicito tcrminatio- tas Divina fub exprefTo conceptu ady rea-
nis:nan:i omne creatum real iter diiVm- liter diftinguitur a filiatione lub expieflb
gLiitur ab onini intrinfeco Deirlcd fepara- conceptu ad : ergo implicatorium eft
bilitas reperta inter creaturas exiftentes, pracdi£tas terminationes pra:li:indere, a
& tiujufmodi terminationem eft fepara- diftinftione , & identitate; e o , quod non
b;litas terminativa; cum unum extrenium funt ens ^ fed ad tns. Probat. antcced.
lit ipfa terminatio , quje nec e!ultas,nec Paternitas Divina diftinguitur realiter a
foriTialiras, nec aliquid, nec nihil eft; ergo filiatione fub co.nccptu illo fub quo
& c. Contra 2. fepar’abilitas tcrminativa opponitur filiationi : fed f;:b conceptu
fufficit ad realemdiftincVionem-.ergoidem ad , fciUcet relationis ad Filium , opponi-
quod prius. Suadetur antecedens : termi- tur filiationi, ordinem dicenti ad Patrem:
natia ilia pro explicito terminationis, & ergo Paternitas Divina fub expreftb con­
terminative funjpta , libera , fit circa ceptu itd realiter diftinguitur a filiatione.
Adamumv. gr. & d e ilia interrogo : vel Conua 2. Prjedifta terminatio pro expli­
diftinguitur realiter a terminatione ad cito non pra&fcindit ab identitate, & d i t
Chriftum D. etiam pro e.xplicito termi- tindione cum adlu neceffatio ; quin po-
nationis, vel identificatur ? Si diftingui- tius pofitivfe identificatur cum illo ; ergo
tur. Nunc f i c : inter prad cta extrema fo* terminatio pro explicito non pra:fcindic
Ium daiur feparatio terminative : fed per ab identitate , vel diftinciione , ut eft
v o s , fta? inter illa realis d ftintlio : ergo circa Adamum , & circa Chriftum Do­
feparab.litas terminaciva fufficit adrea- minum , eo quod funt ad ens j & non
Icai diftincVionem. Pliis ultra :-ergo ttat ens. Confequentia p a te t: Quia quod
diftinctio realis in intrinfecis D e i, ab(^ ex fe non eft extremum identitatis,
quo oppofitione relativa , quod eft con- a nullo poteft illud accipere ? ficu t, quia
tra Tliomiftas , negantes diftindionem ipfa terminatio non eft extremum diftinc-
Spiritus S. a FiUo, cafu quo ab ifto non tionis,non poteft diftingui ab a a u ne-
procederet j eo , quod tunc non habe­ ceifario , licet feparabilis'fit ab illo. Ref-
rent oppofitionem relativam. Si illa ter­ pondebis 5 quod identitatem cum acta
minatio pro explicito terminationis Ube­ neceflario non habet ratione f u i , fed ra­
ra circa Adamum , identificatur cum ipfa, tione entitatis adus ; cumque aclus
circa Chriftum : eigo pfa:dic\a: termina­ in utraque terminatione fit idem , non
tiones cum lint , 6c ponantur realiter elt dabilis diftinftio. Contra ; Nam ratio­
idcntificatx , tunc , poiita terminatione ne illius indeniificatur cum actu necefla­
quojid explicitum te rm in a tio n is A d a ­ rio , ratione cujus virtualiter diftinguitur
mum , neceflario indilpenfabiliter, po­ ab ipfo actu neceflario : ab hoc non dif-
nitur ad Chriftum D. quod ti ita e ft, jam linguitur ratione entitatis adus : cura
ftantc Adam o, licet peccatum deficeret nemo diftinguatur virtualiter a ie ipfo,
Chriftus D. veniret, quod eft contra om- ratione liii: ergo nec cum illo identifica-
nri
nes Thomiftas. r. ,
Probatur .• •
confequentia: tut tatione adus neccfiarii.
Pofita terminatione quoad explicitum, 176. Denique : Contra commu­
repugnat Adamum non exiftere, cum fit nuer aflerenres , quod terminatio pro
decretum , ik efficax D e i; led talis ter­ explicito terminationis , & fub ratione
minatio eft identificata cum terminatione fub qua eft defectibilis, licet intrinfe-
libera ad (Jhriftum: ergo repugnat, quod ca D e o , nec eft aliquid , nec eft hihil,
ponatur, ut ad Adamum, quin ponatur, ied folum dicit efle ad terminum. Sic ar­
ut a» Chriftum teiminata. gumentor :Dcus eonftituitut libere vo-
2 lens
y6 D i f p u t a t io Sccundd
lens per hanc terminationem intrinfccam D lviux voluntatis ,nul!'‘» alio fuperaddi- .
pro explicito , qux Iblutn d id t) nec all- to , poteft efficere quidquid voluntas
quid , nec n ih il; fed Deiis per Tuum D i­ creata poteft mediis a d ib u s, & refpec-
vinum decrctum eft caula return , illis tibus diftindis. Jam fic : Sed voluntas
que tribuit futucitionem: ergo Deus nec creata poteft per ordinem ad diveribs
per aliquid ,n ec per n ih il,cll caufa re­ ad u s, & refp ed u s, attingere ita objec­
rum omnium , qua: furura: funt. Plus tum , cum indiffentift adiva ad non at­
ulna t Decretum Divinum fecundum tingendum *. ergo Voluntas Divina per
quod dicit in r e d o , eft medium, & ratio fuum mfinitum , & illimitatum adum vo­
formalis cognofcendi creaturas: fed non lendi , idem facere poteft. Confequcmia
poteft e(fe medium , & formalis ratio eft legitima : Nam fi aliqua additio forec
cognofcendi creaturas , i d , qi\od non eft necelfaria , nec Divina voluntas eflet in­
aliquid : ergo dccrctum diccns in redo finita in ratione potentia: v o liiiv x , ncc
terminationem , dicit illud , quod non Divina volitio in ratione adus volentis
poteft effe , nec n ih il, nec aliquid, fed ad extra j & exinde, non contineret per-
quod aliquid determinate dicat, quia rea- fcdior.em libertatis creatx.
liter diftinguitut pro explicito ab aliquo. 178. Confirmatur ha:c ratio ; Pro
R atio:Q u ia iUa terminatio fub expref- figno priori ad decretum de exiftentia
fione terminationis ell formalis ratio , & Chrifti D. v.gr. concipimus velle Dei in­
medium cognofcendi creaturas futuras: differens ad decernendum exiftentiam
ham tale medium non eft decretum , ut Chrifti D . vel ejus negationem. Clarius;
praecise dicit adam neceflarium , fed ut Concipitur, & conceptibilis eft Diviiia
dicit aliquid liberum , Scdefedibile, & • Etfentia , nondum ‘movens voluntatem
folum eft d efedibile, terminari fub eX' Divinam ad terqiinum fecundatium D i­
preffo terminationis ; fed formalis ratio, vina: voluntatis, libere volibilem , quod
& medium cognofcendi creaturas futu­ eft omne operabile ad extra , fed often-
ra s, realiter adaequate a creaturis diftin- fum e ft, & patens Divino in telled u i, ut
guitur. Iftaeftexpreflallluft.C alkl, pag. poisibile creari, licet non , ut determi­
mihi 45. ergo talis terminatio realiter ab nate creandum : hoc (omne operabile ad
aliquo diftinguitur. His rejedis extra) fic oftenfo, non concipitur adhuc
177. Sit noftra conclufio \ Decretum Divina voluntas determinata , nec ad in­
Divinum formalHer , conjiitutive alrud tra , nec ad e;ctra ad volendum , quod
non e fi , quam aiius necejfarius, quo Deus ad extravollbile eft; fed hoc ip(o con­
f e d ilig it , qui ob fu i iUiuiitationem , inf-> ceptibilis eft , adive ind.fteitns ad volen­
nitatem , ^ intrinfeedm Divitut volunt,1- dum , vel fecus , & eadem indifferentia
tis indifferentitxm ad crenturAs , f e ipfo^ gaudet fuum Divlrum velle , fun mfc
abfque aliquo fupcraddito terminatur , vel identificatum cum Divina voluntate: er­
per fnodum voiitionis , vel per modum ncL- go forn><uii-,ane luqnendo, folum a f<t
tionis. Ita Subt. Mag. in i . dift. 39. quaeft. ipfa , & a Divina ellentia determinatur
unic. %^Juxtapr^dtEia. Quern Icquuntur ad volendum , & decernendum Chriftum
omnes D ifcip u li, & plures ex aliisSciio- fo r e , prjE non fo r e ; & hoc, decreto conf-
iis ,u t Eximius Suarez, cum multis aliis, • tituto per adum necefi'avium , & increa-
plaufibilitet illam recipientibus , tam­ tu m , nullo creato ingrediente ad talem
quam clariorem ad explicandum Divi­ conftitutionem. Probat, confeq. Si ali­
nam libeitatem. Probat, fic: Decretum quod creatum ingrederetur conllitutive,
liberum Dei eft adus Divina: voluntatis, ut indifterentia conceptibilis in Divina
quo ita attingit objcdum creandum, aut voluntate , pariterque in Divino velle
creabile, ut abfque fui mutatione, pof- circa Chriftum , determinaretur, e;fi’e t,
fet non attingere : fed entitas adus ne- vel elFedus , vel caufalitas , aut termi­
celfarii voluntatis D ivinx , pra^cifa omni natio intrinfeca defedibilis pro expreffo
alia adualitate, terminatione intrinfeca terminationis j fed a nullo creato, ex
d efedibili, caufahtate, vel efFedu , aut h is , q ux dida fu n t, determinatur illa
o b je d o , fufficiens e ft, ad attingendum indifferentia. Ratio prompta : Omne
objedum creatum , retenta indifferentia creatum , & creabile prxfentatum Divi­
adiva , ad non attingendum illu d : ergo no in telled u i, fupponit, ut determinati
fola entitas adus neceliarii eft Decretum eft creandum, vel/i^r<? prx non fore crean­
Divinum pro formali. Probat, min. Enti­ dum , determinationem D ei, circa omne
tas adus necelTarii, pra:cilis omnibus dic­ determinate fore creandum : fed caufa-
tis , eft llmpliciter infinita in genere vo- iuas , eftcdus , terminatio defedibilis,
lltionis: ergo fola entitas adus neceflarii omne hoc eft quid creatum : ergo neque
per
D e D e o in linea ttibdali con/ideratd* y?
per omne iftud, neque per aliquid illius pofsibili creari ad^o^^dieterthinatb crean­
determinatur indifferentia adiva Divini das , nec adiialis produftio illarum in
v e lle , ad extra libere volentis , aba:terno tempore , dans illis effe fimpliciter , &
fururizantisillas , & in tempore creantis, exiftentiaie , poteft intrare in fummam
vel producentis ipfas* aftualitatem Dei , nec in voluntatem
179. Dices , quod non a fe ipfo de^ c ;u s ,nec in velle DiVino, ftantibus fi-
terminatur Divinum v e lle , fed determi­ militer in fumma necefsitate, & aduali-
natur a terminatione illa intrinfeca de- tate , ita ut impediant aut expediant
jfed ib ili, & pUuObili- apud RR» Thom . aliquid ex diftis fumme adualibus , fum-
Contra primo : A dus neccfiarius Dei, meque neceffariis Deo* Ratio , quia om­
ejufque Divinae voluntatis, prxcifive ab nium rerum effentix in quocumque ftatu
illa terminatione, eft in linea aftus fe­ confiderentUr, pendent ab ipfo in fum-
cundi purifsi'mi-{impliciter infiniti: ergo ttia adualitate exiftente. Alia ab ipfo
per terminationeni intrinfecam defe£ti- D e o , contingentiam , Sc elfe contingens
bilem non determinatur indifterentiailla habent a Deo .liberi communicatum,
adus primi. Probat, anteced. Aftus Di- ftante Ubertate hujus comitiunicationis.
vinx voluntatis habet fofmaliter omnem I . Quia effe participatum communicat
perfedionem , ad lineam a^us fecundi creaturis > nec coactus , nec necefsita-
pcrfedifsimi pertinentem , & h o c , pra:- tu s , nec aliquo i fe diftindo egens; ut-
cifive a quolibet d efeftib ili: fed termi­ pote in fe habens plenitudinem entitatis,
natio illa fub exprelfo terminationis eft & comprehenfionem fummam omnium
defedibilis : ergo adus Divinus habet illorum , qua: funt de linea perfectionis
Omnem perfedioncm, ad Uneam aftus fe­ fimpliciteti Similiter aliorum a fe , qua:
cundi attinentem , feclufa omni termi­ pertedionem dicunt, fed non fimpliciter
natione intrinfeca defeftibilii Contra 2* fimplicem , altifsimam eminentiam ha­
& eft confirmatio. D id a terminatio ter- bet» 2. Quia Divina effentia non movet
minative fumpta , five pro explicito ter­ voluntatem fuam ad terminum fecunda-
minationis, vel convenit Deo necefiario, rium neceffario: nec motio Divina: vo­
vel libere ? Si liberi : ergo potuit Deo luntatis ab cflentia D ivin a , ad terminum
non convenire. Et fi f i c ; Pro figno priori fecundarium eft neCeffaria, fed contin­
ad hanc terminationem , terminative gens , primo •ad intra, & poft ad extra,;
fumptam , indifferentia fuit ih Deo ad Voletido volitione ab intrinfeco neceffa-
habendum , vel noti, hanc terminatio­ t i a , ut terminata efi ad terminum omnior
nem. Rogo nunc: A quo aufertur h s c no primum , qui eft Divina effentia 5 ab
indifferentia , ad habendum , vel non, intrinfeco tamen libera, & adive indif­
terminationem pro explicito? Non ab ferens erga terminum fecundarium , qui
alia terminatione: quia fic procederemus eft omne creatum producibile ad extra,
-in infinitum : non ab ipfa terminatione. & xternaliter volitum , in tempore pro­
Ratio : Nam term inatio, juxta ipfos, eft ducis
quafi exercitium voluntatis Divina:: fed i8 i. Haec igitur aeterna v o litio , &
per vos , ab indifferenti, ut indifferenti, neceffaria, nullo addito j neque in redo,
lion poteft o r ir i, nec otitur exercitium ftecdeconnotato ingrediente , ob fuam
determinatum : igitur illa indifferentia illimitationem, eft Divinum Velle, & Di*
voluntatis DiVinae erga fore prae nonfore vinum Decretum tranfiens I n , & / u fe f
Chriftum extirurum ( idem de quocum­ creaturas pofsibiles cre a ri, & illis dac
que producibile ad extra ) non determi­ ab xterno effd volitum , & m tempore
natur per pra:didam terminationem. Si creandum , ptae non effe volitum creari,
talis terminatio convenit neceffario pro & in tempore habendum effe. Sic ali­
explicito terminationis : ergo non eft qualiter percipitur , quomodo ftat in
defcftibilis, H xc eft confequentia ergo Divina volutitate, ad intra fe determi^
iion conftituit decretum liberum; h i c nante ad volendum , prima motio con­
eft 1. ergo non eft medium cognitionis tingetis ad intra , & deinde ad extra:
' libere ergo Deiis ad extra neceffario proptereaque in ipfa voluntate Divina
operatur. Omnes funt clarie, & aperte libera , libere opcrante ad extra , radix
ducunt omnes ad gravifsimum inconve*- totius contingentia: in rebus; ut fic omne
niens. creatum fit contmgens, omneque pen­
180. Ha;c omnia fundantur folide in dens a Divina voluntate libere commu-
iftis propofitionibus 5 fcilice t, quod nec nicante omni creato, effe , quod habet.
pofsibilitas rerum creabilium, nec illa*- Finaliter i Standum eft femper ad illud
Tum futucitio,tjransfeccns illas de lefte in t^ b ile principium , univerfa propter
7« Difputatio Sccunda
femetipfum operafus efl D eu s : non prop­ fitcre , nifi confiftatin al'qua adualitatc,
ter fnam bonitatem tamquam proptec vel ratione intrinleca dillincla ab afta
finem Divinx volitionis: hacc enim effen- receflario : ergo in folo adu, neceflario
tialiter eft infinibilis : quia eflentialiter non confiftit. Min. conftat; Qiiia. adiim
inefteftibil s } fed proptcv femet'vpfum, neceflarium repngnat pofle deficere.
tamquam motivuravoiendi ad in tr a ,& Coiifirmatur : Corftitutivum Divini de­
ad extra. Unde Divina voluntas m ou a creti liberi potuit Deo deficere fiib ea
Divina Eflentia ad amorem e ju s, per ta­ ratione , qua ipfiim conftltuit libere vo­
lem amorem necefTarium , ut libere in lc lentem creaturas: fed quod Dcimi conf-
cll determinatio tranfiens in, & luper cfle tituit libere volentem creaturas , non
creaturarum creabilium , mutat illas, de eft aliquid intrinfecum : ergo fi efl:
e(Ie pofsibiliter cteabiU , ad effc fore de­ adus necelfarius , hic poterit deficerc:
terminate Creandum. Hoc eft> Deum dili-^ & fi repugnat adtim neceflarium deficc-
gere creaturas. Clarius: Hoc eft,Deum per re , etiam im plicabit, elle conftitutivuna
talem dUedionem , & yolitionem , veile decreti. i<cJ'pondetur diftinguendo maj.
iiliseffe ,v e l illas habere efle abxtetn o A dus lib e r, qua liber eft , h a b et, pofle
volitum , in tempore veto exiftentiale, & deficere, fi cft liber in produdione l'uk
fimpUciter tale. Videatur inN olt. i.T om , pafiiva , conccd. fi eft liber in produdio­
Digtefsio ubique notanda pag.d?. a n.75. ne ac1:iva, feu in producere , caufare,
& pag. 484. num. 1189. vel immutare aliud , lubdifting. habet
182. D::nique , ut hoc bene, dc clare pofle deficere quo ad tjjc , neg. major,
percipiatur adverte , quod objeda con­ qtioad efficere , fiibdlftirg. non fi.ippofi-
tingentia ad extra producta , vel produ­ ta motione contingenti .id intra , cone,
cenda , alia funt talia , qux unice pen­ illa llippofita, neg. & difting. min. non
dent a Divina voluntate hbevh ad ex­ poteft deficere quoad cfle , nifi confiftat
tra operante , ut clardcit in mundi crca- in aliqua aclualitate, vel ratione intrin-!
tione : (D eus namque non voluit libere feca diftinda ab adu neceflario, cone,
mundum create (i ipfe vellet ,’ ied pra:- non poteft deficerc , quoad efficere, fub-
cisfe quia ipfe voluit. Si enim Deub ita difting. fuppofita motione contigenti aA
voluiffet, creare mundum fi hic velict, intia , conced. quoad efficere , non
/ccus fi mundus nollet, rederet Deum vo­ poteft deficere , illa non fuppofita,
lubilem , & immutabilitatem non habe­ negatur : & diftinguitur confequens.
ret in mundi ptodudbone.) Alia funt con­ In lolo adu neccflario non confillit 3 fe­
tingentia , qu« etiam a libera, & volu­ cundum quod in redo dicit decretum,
bili hominum voluntate pendent ,u t pa­ neg. conlequentiam : fecundum quod
tens f it ,'in ipforum lalvaiione , quam comitatur illud , conced. tonlequen-
Deus vu lt, fi ipfi vellin t, juxta iljud, tiam. Ad confirmationem diftir.g. niaj,
Deus vuit omnes homines Jalvos j , m ; qux Conftitutivum D-vini decreti liberi po­
falvatio in aliquibus deficit, non prop­ tuit deficere fub ea ratiune , quam coi.f-
ter Divinae voluntatis defettum, led prop­ tituit Deum libere vulei.tem cteaturas,
ter voluntatis cieatae culpam, Divinae vo­ non fuppofita motione aa intr:. contin­
luntati cooperati nollentis. Sira}4icicct genti , conced. illa fuppofita , iubdilliiig.
enim verum eft illud , qui fecit te Jim rf, poteft deficere , quoad , neg. quoad
nonfalbavit te Jine le. Unde : quia pofsi- tfjicere : lubdifting. antecedenicr ad mo­
bilitas falvationis viatorum hominum a tionem contingentem ad .ntra , conccd.
fola Dei juxta voluntate cft , neceflluia conlequentec ad illam , n e g .& diftir.g.
eft : & quia adualitas talis pofsibillt.uis min. non poteft non efle aliquid intrin-
eciani a defcctuofa , & contingenti iplb- fecum , ut adualiter caufans, & produ­
rum ’ voliintate pendet , cortingiins, & cens , conced. fecundum ie pia:cise,
dcfedibilis eil. Videatur nobUis Noit. neg.
Fornes,in fuo lib.noviter reculb culus 284. Itaque , fi recollantur a nobis
titulus eft,Fornes ad R.Feijoo , a dida in noftro i.T o m . in citatis in num.
215. 181, hujus, aliqualiter percipietur doc->
§. II. trina data argumento ,& fu m m a tonus
folutionis. Igitur in compendio rcdigt n-
SOLVUNTUR. ARGUM ENTA. do omnia illa: priufquam Divina volun­
tas mota ab eflentia Dei circa terminum
183. / ^ B jic iE s i.A d u s lib e r , qua fecundum , fiii amoris ncceflarii: (h ic
liber eft, poteftdeficei;;: terminus eft omne ad exira operabile , &
quia potuit non e lfc : fed non potell de-; ptoducibile ) patens fuit Divino iuiellcc-
tui
De Deo in linea modAh' conGderato, 79
tui omne pofsibilircr creari-. Et circa tale eundum quid 5 vel efficientia abfoiuta, &
pofsibile Divina voluntas habuit amorem fimpliciter ta li: per primam dat creatu­
fimplicis coniplacchtijE , q u i, qua talis, ris pofsibilibus creari ideterminate.i^ ■vo­
noudum refpicit , creaturas pofsibiles litas ypra; non fore-. Hoc autem ejfe voli-
creari , fore determinate creandas. V i- ‘ tu m , quod Deus ab jeterno dedit creatu­
deatiir in noftro i. Tomo nuin, 1223. ris, eftefie , vi cujus ipGp acceperunt eHe
Hoc fic pofiro, & difpofitOi Deus fum- formaliter futuras , & in tempore jiifalii-
me infinite bonus voluit lui communica- biliter extituras, SicpercipitUr decretum
tioneil» f x f r i ; tiam, quia propter fe- bdi liberum interne , & a:terrialitcr in-
metipfum commuhic.andum univerra ope­ teniivum. Alio modo Divinum decre­
ratus eft D eu s: tum , quia omne bonum tum eft liberum efficienter,efficientia ter­
eft conuTiunicativum fui > & ha:c fliit minata ad illud e]fe volitum creaturarum,
v o iitio , qua Divina voluntas fuit ad in­ ut ;am in tempbire xternaliter pra:defini-
tra , & in fe >determinata, determina­ t o , habeant ejfe fimpliciter exifteritiale:
tione folius Divina; voluntatis , & tota _fic illud effe diminUtuin volitum ab aeter­
contingens , non quoad c lfe , fic enim eft no, tranfit in tempore ad efife fimpUtec
fumiTie necertliria, fed quoad efficere, & exiftentiale. Ita patens fit decretum libe­
tertninace, erga creabilia; qua pofita , Sc rum D ei executivum in tempo-
confeqUenter ad illam , deterisiinata fuit ire j & femper liberum efficienter, & fem-
Diviiia voluntas volitione fua i ad extra per quoad rectum fu i, & formale conftic
contingenter, & Uberi opecandum : quiri tutivum , idem fiimma identitate cum ac­
decretum libere fic operandi , pro forma­ tu , quo Deus a fua voluntate amarur.
li fu i, & pro eo j quod iri recto dicit li­ Unde tota libertas iri a£tu fecundo ftac
bera Dei voiitio extra yaliquid Con­ formalifsiihe ih aftiva indifferentia , con-
tingentia: 5 & defedibilitatis dicat. Ra­ junda cum illimitata virtute Divini vellej
tio omnium eft; quia indifferentia , & li­ ut fe communicet, & velit: communicari
bertas Divini velle , & voluntatis Divin® creaturis, illis Cpnfercndo tjfe participa­
libere extrA agentis j non eft ad reci­ tum } quod quidditative loquendo, aliud
piendum aftuiii voUtionis Divinae; Ijqui- non eft i quam qUod am or, quo Deus
dcm talis voiitio Divina cum voluntate# heceflario diligitur, terminetur j ex de­
& elfentia Dei fummaiii habet id6itita- terminatione Div.in» voluntatisj ad crea­
tem ; & ob hanc caufam qUoad exlften- turas j jam often fas pofsibiliter creari, ad
tiam eft prorsus indefcdibilis iri fuo eflc; ipfafniei: fore determinate ^pra; non fore
18). Non enim eft contingens,& indif^ Creandas. Hcc igitur eft creaturas elTe,
ferens tale Divinum velle in genere caufjc & fic diledtas, & amatas a Deo , qui
fornuUs , quoad ejfe , vel non ejfe in Deoj propter fui amorem incompreheiilum,
fed tantum in genere caufae efHcientis> & incomprehenfibiiem „ & fumme ne-
quoad terminari , vel non terminati> ceffarium , & propter femetipium opera­
tranfire, vel non trarifire ,in i & fuprd tus eft ad extra omnia, qux operata funt.
pbjedia^cteabilia , illa refpiciendo, ut Sic ad extra libere e g it, mutando creatUr
determinate/ir? creanda >prae non fore; ras cie fofsibiltbus creati ad determinate
Ex quibus iterum p a te t, quod decretum fo re creandas , & de hoc ftatu ad in tem­
liberum Dei conftitutive , & in re£to ni-^ pore determiriatfc elle creatas. Sic appa-
hil aliud d ic it, qUam virtutem volitio- Iret , creaturaseffe mutabiles 5 Deum au->
riis Divin£^5 qux prout iti a6tu fecundo tem fecundum fui voluntatem , & fuum
foliini addit connotationeni fieri crean­ E)ivinum vetle ^elfe prorsus, & omnino
darum creaturarum in tempore > vel con- immutabilem;
notarionem prcedidi fierii Ratio : nani Replicabis: Per n os, in decreto
juxta Scotum, caufa efficiens per id,quod Ubero Dei eft adliva indifferentia effecti­
erat caufativa in a£lu primo , eft nunci va , tranfiens in , & fuper efle creatura­
caulans in tempore , abfque aliquo addi­ rum , determinate mutans illas , & po­
to , five abfoluto, fivfe refpedivo , quod tens non mutare, (ed relinquere in ftatU'
fit ratio formalis caufandi: fiquidem ad pofsibilitatis creari, vel feciis; erg. hoc,
abfolutum in caufa immediate fequitur quod eft i actualiter mutare, caufare, vel
abfolutum in effeftu, adderido folum ab­ producerc in cfle diminuto, & volito,
foluto virtutis caufa: corinotationeJm Jiefi vel fimpliciter exiftentialij quod eft exer­
elFedus. Plus uUri;rem alti£is,& radicitus citium Divini adus , pbteft deficere Deo.
attingendo: Igitur decretuiri in atbu ie- Tiijiingi confequensi poteft, quoad ejfcy
eundo eft liberum efficienter , &; hoc du­ deficere, n cg p ; quantum ad immutAre,
pliciter j vel efficientia diminuta, & f?-- vel caufare, vel producere > concedo.
Con-.
So Difpucacio Sec unda
Contra inftirgcs: H o c , quod ell deficere, tcft deficcre caufative , & produdive,
quantum ad immutare, vel eft d dicete hoc eft , poteft non caufire Omnipotens
aliquid , vcl non? Si non : erg. non da­ i d , quod libere cau fat, & hoc nihil fu­
tur libertas: quia liberum , qua tale >& peradditum eft adui necelTario , fumme
ut contra diftindum a neceflario , defec- identificato cum abfoluta virtute caufx
tibile elL Si ell deficere aliquid; vcl fe primx. Ratio potifsima jam inlinnata, in
tenet ex parte D e i, vel ex parte creatu- Scotoque folemnifsima, eft : quia hcc
XX ? Ex parte Dei non: quia omne ex par­ quod eft , adualiter caufare , non eft ali­
te Dei fe habenSj eft indcfedibile. Aliun- quid medians inter cau fam j& cffcclum,
dfe non ex parte creaturae: quia defedus fed ad abfolutum caufx immediate fe-
illius eft caufadefciStus creatura:; fed de- quitur abfolutum eflfedus, & tallitur ima­
fcdus creatuvx non elt caufa defectus ginatio , imaginando oppofitum. p c hoc
creaturjc: erg. no;,i fe tenet ex parrc crca- iterum redibit fermo. In fumma: virtus
turcc. Rejpond. quod deficere quantum, Divini decreti produ«^iva rerum , vcl in
ad wmutare caufate, eft, caafairve ejfc dhnimito y\\<^(wnx. res futurx^vel in
deficere aliquid. R a tio ; quia ille defec­ ejfe finipUciter exijitntiali , lic funt res
tus immutandi, & caufandi, eft caufa phyfice exiftentcs j eft realis , indefedi-
deficientlx effectus: quia fi non efl'etialis bilis , & fumme neceffaria ; exercitium
defedus immutandi,caufaretur effedusj& tamen hujus vu tutis eft liberum , ftans in
fimul elfet defectus ad extra exercitii ali- acliva mdifterentia, ad producendum, &
cujus virtutis, fcilicet aftiis Divinx vo­ caufindum , vel non. Unde fi non cau­
luntatis : ficut deficcrc produdionem \o - fat, dcBcitp^'OiiwtiS/'t'ijminime \cxoeni':ta-
luntatis crearx , & eft deficere adum, & ^/w.Clariusidcficit ;minime tamen
eft deficere excrcitium voluntatis crearx; ^ .A m p liiis: ex quo deficiat elFcdivc,de-?
verumtamen hoc non eit deficere aliquid ficit terminus, vel effedus. Hoc cxplicari
voluntatis creatx: a pati erg. poteft in adione confervativa : hac enim
187. Iterum replicabis : non eft per­ dcficiente,infertur a priori defedus ter-,
ceptibilis falva libertas ca u fx , non al'sig^ m ini; verumtamen ut illa deficiat, fuffi-
rata aliqua dcfeftibilitate ex parte ipfius, cit indifferentia confervantis cum dcfec-i
quin fufficiat defedlbilitas ex parte effec­ tu termini confervati.
tus , fed , per n o s, quidquid ell in Deo, 188. Objicics 2. Adus liber Dei eff
prour contra diftindum ab omni creato, prima ratio fadibilium ad ex tra : tiim,
eft fumme neceffarium, & indefedibile; quia talis ratio ftat in Divina voluntate,
erg. jam Ubertas negatur Deo. Conle- & Divina Omnipotentia ab illa indiftinc-
qucntia videtur a p riori: ideo alter mun­ ta , & non ftat in illa , nili illa ftct fub
dus non eft futurus; quia non datar de­ volione ; tum , quia adus Uber Dei de*
cretum de exille^uia alterius mundi,quod terminat objedum indifferens ad/t/»*f, vel
poterat d a ri, erg. non fufficit dcfcdibi- non fu r e , determinate ad f o r e ; fed prima
liras creatu rx, ut falva confiftat, & c. ratio fadibilium ad ext/d non oil adus
Refpondetur: qviod licet non percipiatur neceflarius Dei, quo fe ipfum diligit: erg»
falva libertas, abfque aliqua defeclibili- non Aat adus liber D ei in adu , quo nc-
tate quoad operari, & efficere; percipitur ceffario feipfum diligit. Probatur minor;
tamen falva quoad e(Je, Non quiefccs: Prima ratio fadibilium ad extra eft prima
E xcrceri, aut operari velle Divinum , fub ratio eontingentix in fa d is, \^l fadibiii-
cujus confidcratione poteft adus Divinus bus contingenter; quia non'*;ja ratione
deficere , vcl eft aliquid re ale , vcl ratio­ fadibilia , qux fada fi’ nt ,contirigenter
nis ? Non rationis; quia fub hac ratione funt, nifi quia primum efficiens non agit
conftituir decretum in adu fecundo h be- ad extra necelTario , & Deus nd extra li­
rum. Si eft reale, fe tenens ex parce Dei: bere a g it, ut Scriptura clam at, & ratio
yel eft quid fuperadditum adui neceffa- fuadet i fed prima ratio contingentix in
tio ,v e l non?Si non5& eft defedibtlis contingenter fa d is , vel fadibilibus con­
fub hac ratione : infallibiliterfequitur, tingenter,non ftat conllitutive in adu ne-
adum necelfarium Dei elTe defedlibilem. ceflario D e i, quo fe ipfum diligit. Pro­
Si primum: erg. decretum Divinum ali­ batur ifta ; prima ratio contingentix in
quid addit fupra actura neceflarium. contingenter fad ib ilib us, vel in contin­
pandetur: quod ly exerceri, operari ^ & genter fa d is, eft aqua radicaliter venit
ad extra producere libere , decernere, eft prima differentia futurorum contingen­
quid reale; & tioc dupliciter deficere po- tium,a pofsibilibus non futuris : ifta nam­
je f t ; vel realiter entitative, in quantum que prima differentia venit a radice for-
IcrmiAUs e]us Oc yalei deficere; vel po- inaiiccE libera 5 fed prima diticrentia fu-
tu-
D e Deo in linea modali conGderato. 8r
lurorum contingentium a pofsibillbuSi Deus continet iihis, ramquam objectum,
non fuiiiris non ftat conltitutive in prx- & primum fubje£lum omnis veritatii
dictoactuneceflario. Ratio: prima ratio Theologica dedui^ac, difcurfu in revela­
difFerenrialis futurorum contingentium a tione fundato. Verumtamen ( N . B .) no­
pofsibilibus, non futuris, venit a radice ta bene , quod ad omnes veritates Theo­
formaliter Ubera libertate contingentia; logicas, non eodem modo Deus eft ob-
aftus , quo Deus fe ipfum d ilig it, non eft jeclum , continens illas. Nam fi fuerint
ita liber ; quia eft eflentialiter indefcdi- de Deo ad intra comparato , illas narura-
bilis , & fumme neceflarius : erg. Refpon- Hter , & necefTario con tin et; fi tamen
debis : quod a£tus necelTarius Dei eft tucrint veritates de Dco,4^^ extra confi-
quoad ejfe eflentialiter indetcdibilis ; fe-> deraco. Clariiis : fi fuerint veritates de
cils quoad efficere , caufare y & hr.muta.re. D e o , libere ad extra agente , & operan-
Contra: Juxtafolutionem, conftitutivum, te >/amfit opusfpeeialifsim um ,& mira­
adus liberi Dei eft indefedibile quoad bile Incarnationis, & omnia qux ex illo
: led implicat id , quod ell immuta­ fequunrur ; jam fint om n ia,qu s coiiti-
bile quoad cfTe , conftiruere Deum libere nentur in Genefi reruni: jam in toto C a­
volentem creaturas. R a tio : id , quod none Bibliae , ad nullam ex his veritatibus
conftituit Deum libere volentem creatu­ habitudinem intrinfecam , & neceflariam
ras , eft id, quod conftitutive habet indif­ habet D eu s, neque illas naturaliter con­
ferentiam poteftatis 5 & quod hanc indi& tinet , flib ratione Divinitatis : quia, jux­
fercntiam fupponit, vel conftitutive ha­ ta Scotum,ad illasj &adoppofitum aequa­
bet, implicat, quod lit immutabile quoad lem indifferentiam habet Deus. Ex quo
efle. D CCS : quod tale conftitutivum fup- foliim Deus, ut libere a gen s, illas conti­
ponit indifferentiam poteftatis , non ad net ; & ob hanc rationem , in D :b Itac
eJfe, vel n-jn led folum quoad afficere^ prima contingentia , radix totius coutin-
Vel non efficere, C.on'ra : Per te , quod genter fadibilis. Unde priiiia propolltio
conftituit Deum libere volentem , fuppo- limpliciter contingens vera, penes quam
nir indifferentiam potcIl-atiS quoad efli- ftatoinnis ordo cujulcumque , vel qua-
cere.; fed quod hanc fupponit, potclt rumcumque veritatum de contingcnter
deficere. Dices ; quod pqteft deficere* fadibilibus in quacumque materia,itat ad
quoad immutare yK\Q\\ qnoad ejfe. Co»-. ipfum. Ita ut ha:c propofitio • Deus efi ad
t n : Pofte deficere , quoad immutare eft extra libere agens ^non necefiario , & na-
aliquid reaie , fe tenens ex parte Dei; tu^liter continetur in Deo lub ratione
quia ppfte deficere quoad immutare, eft Divinitatis : quia fundatur in infinita li­
caufa polsibilis defectus creaturce, & ac- bertate ejus. Verumtamen omnes verita­
fu deficere, elt caufa actualis deteclus tes , originem ducentes ab ilia fimpliciter
creaturaJi Diets ; quod elt caufative defi­ prim a, cum veniant originative a prccdi-
cere aliquid. Contra : ly caiifative dejice^ cato primje fimplicit,er, fciiicet-, iiher^
f e , lub cujus confideratione poteft udluS agens ad extra y^ hoc prxdicatum imme­
liber Dei deficere, non eft quid rationis, diate in fitD eo, & cum ipfo luranie fic
namquodfeft tale , non conftituit Deum identificatum , ex fuppofitione quod ve­
libere volentem , fed aliquid reale : hod lit , & ex revelatione cognita tali volitio-
reale,veU'e habet ex parte D ei;& hoc fic n e , necefiario concluduntur omnes veri­
polito i aliquid deticeretex parte Dei fe tates , de contingenter fad:ibilibus. Sic
habens, & quod aliunde eft eftenrialiter fit aliqualiter peireeptibile Uberum velle
indeteclibile : Vel eft quid reale, ex par­ Dei , motio Divinx voluntatis ad
te creaturx fe habens : & fic aliquid ad­ intra , & ad ex tra , ut aeternaliter liberi
ditur actui neceftario D e i, ut fit liber ad velit creaturas factibiles , dando illis efle
extra, volitum , & pariter aeternaliter velit libe-
189. Hjec omnia fere incapibilia vi­ rfe, in tempore illas producere , quin
dentur ; ut tamen aliqualiter fblvantur, motio contingens j & decretum liberum
lupponendum eft tamquam certum, quod in fuo ejfe habeant, nili fumraam necef-'
in Divino vdle ftat, tamquam in princi­ fitatem : quamvis/'» , & quuaa efficere
pio limpliciter prim o, & fontali origine, que cautare, contingenter , & libere ita
& radice , omnis contingentia , & oido caufet , quod li voluifiet Omnipotens
cujulcumque , vel quacumcumque veri- non caufare, omnia caufata deficcrent, &
tacum contingentium Omnium tactibi- defettus omnium iftorum folimi ellet ar­
lium , vel factorum ad extra ; & fi verita­ gumentum evidenter pri bans, ifta noti
tes de contingenter factibilibus ,vel fac» elTe caufata i & iftorum nv n caufatio ar­
tis , fuerint ui Canone B^blise revelata?#^ gumentum pcobans, defecille exercitium
TQm, I I , h vir-
8i DifoiKatio Secunda
v iitu n s abfolui?D ivinx voluntatis, qna acquiritur in D e o , ncc de antiqua ali­
Dcus ad extra llbere viilt. Omn'u ditta quid deperditur. Hoc c'll: fundamentu,&
rtiedulitus mcmoiia: mandentur, nani li tota mens fic difcurrcntium. Quos contra
vchementifsime non failor , muituin pet 1511. Sit nottra conclufio; //cdfo-
omne niodum conducunt, ut inttltis veri­ rhim eji , D^um in tempore velle , quod ab
tatibus ordinatifsime conncxis foscunde- atrrno notuit , vel e contra ; Ratio promp­
tur intellectus , qui luftravctit Sacras ta : Omnino repugnans e ft, Deum habe­
Scripturas. Sic veritates , qux ex illis de- re , aut inconftantiam in fuis decretis, aut
ducuntiu: , deduftionein revelatione fun­ defedum plenitudinis cognitionis circa
data , dummodo decontingenter ad extra objc£ta volibilia ad extra , aut, circa
fadibllibus G nt, & vid eb it, & clare per­ conditiones illorum , aut 'ciica ali­
cipiet omnes habere ftatum , & ultimate quid , quodcumque fit afsignabile , vi
lefolvi in lianc infalibilem : Deuj omniA cujus fic facicndo, melius fe haberet, aut
quacumque v o lu it , & fccit ad extra , libere a nobis Theologis vera ratione , Si foli-
fecit. Recolantur a nobis difta in noftro dis fundamentis difcurrencibus , ita con­
I . Torn. pag. 29. a num. 86. & pag. 66. ciperetur ; fed Deus in tempore eandem
a num. 72. ufque ad 180. Digtefsionem plenitudinem Scientia: omnium volibi-
ubique notandam. iium , & omnium , qua: circunftare pof^.
filnt volibilia h a b e t, eandcmque omni-
DUBIUM INCIDENS. potentifsimam virtutem in tempore exe-
quendi , qua ab a:tcrno voluit , ipfifsi-
D E IM M U T A B IL IT J T B M O R A L I mamtjuc in obliquabilem regulam ex­
Dei, tra in tempore exeqUendi >quam a;tcrna-
liter habuit circa Volita ab a:terno tem­
T TucusovE a£tum eft a nobis poraliter exequibilia: erg. implicatorium
JL 1 de Deo phyfice immuta­ e ft, Deum in tempore v e lle , quod ab
bili fecundum voluntatem fu an i, & le- a:terno n o lu it, vel e convtrfo. Major, &
cundum fuum Divihum libeiumjVe- minor continent dodtinam , qua aTheo-»
rumtamen hoc conc^ffo, aliqui T heolo­ logis probatur , Deutii habere in eflendo,
gi tenent , & propugnant mutationem & agendo omnem plenitudinem perfec­
moralem in D e o , defumpto fiandamento tionis cujufciimque linex fit , jam dc li­
ex fententia tioftra de conftitutivo aiias nea intellectiva , jam volitiva , tiuii in
liberi D e i, vel Divini decreti. Hoc fic operando ad mtrd , tum m agendo 4d ex­
formatur ab ipfis. Per nos , a£tus liber tra : qua plenitudine pcrfcc' ionis fic in
Dei ftat, & confiftit quidditative in ipfo Deo pofita, non poteft oftcr di in tempo­
adu neceffario D e i, quo Deus fc ipfum re aliquid , vi cujus vel i;ol;t , quod
diligit j ita ut volitio libeia Divina nihil voluit ab x te rn o ,v e l veUr in tempore,
fuperaddattalineceflario a d u i:c r g . eo­ quod ab xterno noluit. Unde confequen-
dem modo mtrinfece, ac entirative fe ha­ tia legitime infertur.
bet Deus nunc ,pro quo ab xterno vo­ 192. Refpondebis cum Smyfing:quod
luit , mundum efTe , ac fi noluiflet, ip­ licet vera fin t, & falva confiuant omnia
fum mundum futurum efle. Nunc Hc; prxdifta m prxm ifsis, non exinde proba­
Hoc fic poHto, fequitur, nunc poflTe in tur repugnantia, in tempore dc novo vo­
tempore iibere nolle , quod ab xterno li­ lendi , quod non fuit volitum ab ctein o,
bere voluit 5 & e contra , v e lle , quod ab aut e converfo. Ratio p o tifsim a ,& ap­
xtcin o noluit. Patet fequeia : quia ha; parientia non carens, ftat in fupremo do­
mutationes non eflent per aliquam intrin- minio , & fumma libertate D e i, aiquc
fccam mutationem in Deo ; quia ftantc poteftate in cun£tam creaturam ; quibus
vera do(Stiiiia noftra de conllitutivo adus fic pofitis , & fic in Deo confideratis:
liberi D e i, eodem modo intrinfece enti- ^ x ritu r> ubi eft vitium inconftantix, aut
tative fe haberet in tempore libere no­ imptudentix ,aut non anrevilionis circa
lendo , quod ab xteino voluit >aut e omne polsibile cre a ri, voUtum ab xter­
contra, in tempore nolendo , quod ab no crea ri, licet in tem pore, nolendo cir­
xterno volu it: fed fic fe habente eodem ca ipfum fe habeat, aut e contra f Ratio:
modo Deo quoad intrinfeca, & necefla- quia nullum apparet motivum cogens,
ria fib i, foliim elfet mutatio moralis , per quod electionem ab xterno fidam , in
fblam mutationem objcfti voliti ; quo tempore non muret; eo vel maxime,quia
fenfu contendunt, nullam impeifcftioncm nulla e(l ratio obligans ipfum , utprofo-'
probari Deo ex priedida mutatione mo­ fituin non murer ;cum hoc non ex pafsio-
rali »quandoquidem ncc nova p ciled io n e ,fe d ex mera Ubertate, &: abloUua
po-
D e D eo in linea m odallconfitierato. 8?
tcftate faciatw Contra, ; Summa libertas tis fuis,cum eadem conftantia, & redifsi-
Dei , & piudentifsima, & in obliquabi- ma , & inobUquabilifsima eled io n e } f e i
liscIec\io Deiarterna, titulo fuK itifinita: omnia ifta eodem modo fe "haberent, 1:-
Gonftantia;, petit eflcniialirsimc petfeve- cet in tempore inciperet velle , c]uod ab
rarc in fuo ejfe prudentifsimo , tam ex a:rerno iion voluit , aut e converlb. Ra­
parte Divinjc voluntatis liberae, quam ex tio : quia omnia ifta funt fumma identita­
parte Divini intelledus, plenifslme te idem cum adu fumme neceifario: erg»
nifcftantis,& evidentifsim'' oftendentis nec mutatio moralis, arguens imperfec­
Divina; voluntati, libere eligere potenti, tionem fequeretur. Refporutetur conceC
depofsibili creatura creari , omne, quod major, necati min. & e)us probatio : ad
in ipfms libera volitione eft con/iderabi- probat. hu)us concef. major, diftu’ guitur
le , & in omifsione, vel nolitione talis minor : his ftantibus, eft miplicaroria
creaturjE >fed hare omnia habuit Divina phyfica m utatio, per locum ab intrinfe-
voluntas libet \ , acternalitci-deccrnens,& c o , concedo: per locum ab extrinfeco,
atcrmiliiei vclcns volitione elediva/br^ negOi Itaque ftante vera dodrina noftra
mundi,v.j»r. vel non/«r? : erg. hispofiti.s, de conftitutivo adus lib c ri, formali ter,
qu2 veriTsima funt, non poteft tueri, & in redo foliim dicente adum necella-
Deum in tempore aliter velle , quin iplb rium D e i, quoad fiii -.jfe , & contingen-
fad o convincatur Deus de non conftantia ter quoad .^Vfr*i?,velefFicientia diminu­
in, eo,quod ab ite r no voluit,de non prx- ta , & fecundum q u id , dando rebus poC.
vilionc , & antevifione de volibili, & tan- fibilibus creaci effe voUt-.-r/i^ in tempore
d w id e omnibus, qux volibilia circunf- phyfice producibile. H o c , inquam , fic
tare poterant: quae omnia cum ab intrin- ftante , quamvis quoad e£'« fuum , decre­
feco repugnantia fin t, hinc e ft,& c . N ec tum liberum Dei ftcf conftinuive in amo­
fuiuma Ubertas D e i, nec abCbluta poten^ re necertario , quo Deus fe iplum amaf,
tia illius eft argumentum, probans , nec ftaret mutabilitas phyfica , & moralis in
probare potens, quod Iit in manu fua re­ Deo , fi in tempore incipeiet velle , quod
vocare decreta : fumma enim libertas , & ab jeterno non v o lu it, vel e contrL Ifti
plenifsimiimdominium D e i,ja m fit |u- tamen mutabilitas ita fe hab eret, fada
ritdidionis fupra re s, jam fit dominium tali fuppofitione , quod moralis mutabi­
proprietatis ipfarum , non ponit in manu litas conviuceretur in Deo per locam ab
fu a ,m fi quod cft argumeutum infinitae in trin feco ,& per rationes formales, &
perfedionis ipfius in omni linea ? & mi­ intrinfecas I’pfi D e o , qua: funt ifta:: infi-»
nime geniium poteft arguere pcrfedio-^ nita conftantia , plenifsimaantevifio om-»
nem in D e o , mutaie d ccrcta, in tempo-^ nium , qua: occurrere poterant, five po-
re volendo , quod ab aeterno n olu it, vel fitive volendo fe haberet, erga creatU"
e contra, in tempore nolendo, quod ab ras pofsibiles , live negative erga hon
aetcino voluit. eJfe illarum : redifsima e ic d io : quibus
193. O b jicies: Ideo non pofTet Deus antevifis , & pra’fcntibus flidis voluntati
in tempore incipere velle , quod abaiter- Divinas, & clarifsime reprrefentatis pec
no non voluit >qnia Deus ell eflentiali- accumen Divitii intelledus , fe determi^
ter immutabilis ; fed quamvis hoc fit ve- navit ab ajterno libere ad omnia contin^
rifsimum , poteft ,& c . Ratio : quia licet genter fadibilia in tempore. Nunc ad
in teinpoce incipiat v e lle , minime muta- rem : his ftantibus, per locum ab intrin-^
retfir Deus p h y lic e , nec moralirer, mo- feco probatur inconftantia , aut non im-»
ralitate aiguente imperfectionem. Ratio mutabilis firmitas, aut aliqua levitas irt
prim i: quia libera volitio Dei nihil addit Divino volente j aut non plenifsima an-
adui neceflavifsimo ipfius Dei , eodem tevifio j ut longiiis conftat in probatio­
ipfifsimo modo fe habcnte, nunc Uber€! ne noftra. Phis ultra, & fic concluditur
incipiat velle , quod ab jcterno non vo­ tota Iblutio: aijus fumnia ftat in eo,quod
luit , nunc oppofito modo te gerat j fem- rede arguitur ex mutabilitate moraU,mu­
per enim adus.liber eft, & Temper , & tabilitas phyfica j cum imperceptibile
a:teinaliter fumme neceflarius in fuo videatur polfe ftare inconllantiam ifi
efle , ello quoad efticete fit contingens: providam providentiam , aut levitatem
fed fic his ftantibus , eft implicator ia in voluntate Divina , quin phyfice
phylica mutatio: erg. quoad priowm par­ mutabilis concipiatur. Sic intelligitur ar-
tem verilVmia eft major. Ratio fecun-» gamentumSS. PP.dicentium,Dcum phy-
d i : Non eft conceptibilis moralis imper- lice mutari , fi fua decreta Kterna ioj
fcdio in Deo , aut in fuis decretis, eo­ tempore revocaret.
dem modo fc habentibus D e o , & decies 1P4* Objiqies 2. cu m D o d ote Sub-i
La ti-.
84 Difputacio Secvinda
till dift. 33. dicente , quod ficut voluntas tiuarum. Nunc dubitatur, quomodo fe
Dlvinacontiiigenter v u lt, P etru m ,v. gr. gerat et^^non ejfe illatum? U t dubium
fore , ita ftat femper in tali contingentia: hoc percipiatur , & elate folvatur , fujp-
nam in inftanti, in quo v u lt , poteft nolle: ponendum eft tamquam certu m , quod
femper enim voluntas Divina quando difficultas non procedit de adivitate ef-
v u lt , inteUigitur prior ipfo adu volen­ fe d iv a ; quia cum in communi fententia
di , & quia temper v u lt , quod vult, quia negationes fint incapaces terminandi ac­
eft Kterna volitio, femper inteUigitur tionem produdivam , ficut & habendi
prior ipfa volltione , & potens , non vel­ ejpe fimpliciter exiftentiale : non eft cur
le , vel oppofituffl velle. Unde : fi pona­ in D eo ponatur executio intetna erga
tur 'n ejfe , quod velit oppofitum, lequi- illas, qux fit effed iva, & illarum pro-
t u r , quod velle pdfsit de novo. Refpon- dudiva. Unde loliim eft difficultas de
detur brevifsime >& clarifsim e, quod li­ adivitate determinativa propria execu-
cet Deus habeat potentiam oppoGtum tionis internx , & pi'obat, Deum pofiti-
faciendi, quod ftatuerat j numquam fa­ vfe fe determinare ad aliquid ponenduna
ciet , aut d ecern et, aut vollet. Hoc enim in re. Ex quo , quxftio folum fiftit in his
eft inconceptibile abfque mutatione in- terminis: an Deus erga non tjfe creatu­
trinfeca ilUus. l^ec ex quo , nec faciet, rarum , quas non vult producere , vel
nec poffet, ncc vollet oppofitum , mini­ erga effe creaturarum , quae ej/c habent,
me minuitur infinita libertas Dei , quia & n o n confervare amplius v u lt, le de­
plenifsima perfe£lio illius non ftat ad terminet , pofitive volendo omittere pro-
oppofita fuccefsiv^ , & pro diverfis inf- dudionem , vel volendo fufpenfionem
tantibus , fed ad oppofita pro eodem fui concurfus: an tantum permifsive fc
inftanti disjunctim. Clarius : Habet ad habeat erga tale nort cjfe , quin fua volun­
oppofita Gmultatem potentix , neuti- tate determinet non ejfe tale i ejus inftar
quam potentiam fimultatis. Ex quo j re­ modi ac Deus dicitur permittere mali-,
gula Theologorum concedendi D eo tiam p eccati, in quantum dum impedire
quidquid perfedionem formalitec di­ . poterat non eJfe creatu rx, non impedit,
cit , intelligenda eft , dummodo con- quin propter hoc plufquam permifsive
cordantiam habeat illa perfeftio, quae dc fe habeat erga illam ? H xc eft fumma diP*.
novo intenditur Deo trib u i, cum omni­ ficultatis. Circa illam Illuft. Palanco, jam
bus aliis. Hoc in pra:fenti non evenit,quia laudatus, Torn. 2. difp. 6. quttji. 9. fpe-
de novo velle , perfectioni conftantiae, & cialiter fubftinet , Libertatem Divinam
aliis perfectionibus opponitur. Denique erga non ejfe creaturarum elfe mere per-
dices cum Scoto in i . dift. 44. & 2. dift.7. mifsivam- Oppofitum tenet Subtilis Mag,
dicente , Deum dc pbfle abfoluto, pofle in I .d ift.47.
facere contra leges prius determinatas; 196. Sit noftra conclufio: Deut non
fed hoc pofito , poteft de novo velle & c. poteji permifsive f e babere erga non ejfe
ergo. liefpondetur ., longam difputatio- creaturarum. Probatur i . Ita fe habete
nem poftulare explicationcm potentia: erga non ejfe creaturarum , e ft, formalif-
abiblutae, & ordinats. Pro nunc fufliciac flme loquendo, non habere adivitatcm
dicere , quod leges univerfales, & fta- determinativam erga tale creatu­
tuta Divina univerfalla, lata pro omni­ rarum } fed im plicat, Deum nullam adi-
bus , femper fecum ferunt leges fpeciales vam determinationem habere circa tale
erga occultifsimos fines Divinas provi- non ejfe : ergo implicaioria eft talis per-
dentice, & femper ac operatur Deus ad mifsio fola erga prjcdidum rton c jf t , &
extr.% , operatur juxta praidida ftatuta omnino neceflaria eft determinatio adiva
generalia, vel fpecialia , & ideo num- libera voluntatis Divinx. Major eft certa,
quam mutabiliter , fed femper conftan- Piobat. min. i.authoritate Subtilis Doc-
t e r , atque irrevocabiliter. toris, loco citato ,ub i quxft. untc. inter­
rogans D o d o t , utriim permifsio Divina
QU iESTIO SEPTIMA. fit aliquis adus voluntatis Divinae ? Re-
folvit afifirmative, duplici ratione : vel
QVOM OBO SE H A B E A T D IV IN A quia permifsio eft nolitio remifla in
voluntas erga nonejfecrea^. quantum ita nolit peccatum , ut fimiil
turarum l vi illius tendentise non velit ipfam pro­
hibere : vel quia vult finete fieri. Notate
p X immediati didis condat, verba ‘tnon quddhabeatvelh reimm (hoc
quomodo D eu s, ad. extra eft , direde tendens) circa illu d , quod per^
Ubere operans , fe habet erga cj/i cr?a- m t t it jf e d aStum reflexum. Explicatur ab
ipfo
D e Deo in linea rnodali confiderato.
, ipfo fua mens: Offert, enim voluntay beat er^a non elTe illarum : ergo non
; ujoc, hunc peccaturum , vel peccare: eft per le caufa illiu s, quod alienum elt
>primo voluntas circa hunc non habet a S i. PP. docentibus , Deum effe unicam
, velle 5 velle enim ipfum habere pecca" caufam deftrudionis m undi, non volen­
) tum , non poteft. Secundo potefl: in-- tem illum amplius conferyare ob occul­
>te lligere, voluntatem fuam non vo- tos ,& infcrutabiles fines fua: P'ovidcn-
» lentern hoc 5 & tunc potell velle , vo- tia:* Urgetu* : Ideo Deus , & eju s Divina
if luntatem fuam non velle hoc >& ita voluntas non poffet velle , & de fa£lo po-
„ dicitur volens finerc , & voluntarie fitive vult extremum contradidtioniS,
>j perm ittere: : ; Poft de Juda ioquens, fc ilic e t) mundum non ejfe ; quia omne
ii d ic it: Poteft tunc fecundo rcfleftere Jofitiv^ volibile a Divina voluntate, de-
ii fupra ittam negationem adus , & velle 3et. elTe bonum fub ratione b o n i: fed
ii illam , & ita volens , five voluntarie hoc eft falfuirii Ratio iti promptu: Quod
ii non eligit Judam finalirer peccaturum, unicfe eft pofsibile in re a voluntate D i­
ii & non nolitioncm gloria:, led elegit vina , pofitive eft volibile ab ipfa ; fed
non
__ volitionem.
________ Ex quibus ^------ fic : Deus non eje m undi , feii negatio ejus , cfto
quando permittit peccatum j non pure non fit bona , nec fub ratione boni pro-
omittit aftum bonum oppofitum , fed re- ponibilis in fe , eft in re unice pofsibilis a
ile^lit fe fupra fuam volitionem , eligen- voluntate Divina* Ratio : Quia quamvis
do , & determinative , & eleftive volen- negatio mundi non fit in fe bona pofitv-
d o , non velle prohibete , quod pecca- ve ; tamen non implicat conaadiftionem
tum fiat f volendo , non velle illud im­ verificari a parte r e i, ficut implicat con­
pedire ,dum poteft; fed hoc eft forma- tradictionem verificari carenti;». Dei: quia
lifsime aftivitate determinativa fe habe­ eft de conceptu quidditativo illius ejus
re erga »0» ejfe creaturarum , vel erga neceflaria exiftentia ; ergo cum non im-
ffoff ^ creatur®, quod habet conferva-* plicare contradictionem non ejfe mundi,
tum : ergo& c- —
rerum - effe
«- , unice pendeat a voluntate
197. Ptobatuc eoncluflo Divina volente, vel non voleme (j/^ mun­
nem contra Illuft. Palanco , conftituen- di ; fequitur, quod w n effe mundi cffc
tem creaturam in ejfe fuo limitato per pofsibile , unice petideat a voluntate
negationem majoris effe. Ex quo fici Divina; urgetur iterum : Deus
Deus pofitive vuli creaturam , ut diftinc- pofitivfe vult illud ^cujus eft A u th o r, &
tara ab ipfo Creatore fu o } fed per le, caufa pet fe j fed D : u s , pofitive volens,
i-.i-.rL-. a1 rGreatorCji
in effe creatura: diftinda: ' ^ eft caufa per fe non f^e’ horiiinis,aiit mor­
conftituitur negatione majoris effe : ergo tis ejuSi^ Ipfe namque eft , qui pofuit ter­
talis negatio eft volita a D e o , & deter­ minos vit 3^ horiiinis, qui praeterirl non
minata detetminatione activa contra dif- p oliu n t: ergo circa negationem vitae, fcii
tincla a determinatione effc^itiva. Major non effe hominis , qui e ft , voluntas D i-
eft Authoris. Minor probat. Creatura, ut vina non mete perinifsive fe h ab et, fed
diftinaa a Creatore , eft bonum parfici- elective, & -----
n, determinativei
patum ab ipfo volente, creaturam parti­ 198. Finaliter probatur : Implicat,
cipare lliam bonitatem , & limitatum efft Deum ab a:terno fufpenfum elTe in lua
habere, cum negatione majoris dSt^Pro-^ voluntate, ad extra nihil btnnino volen­
batur 3. canclulio ; Inter ifta extrema: do. Haac eift communis Theologorum
mun Ius i j i , mundus non e ji, folum per- fententia, & fundatur in communi ma­
mifsive voluntas Divina fe habet erga xima , quod D eo tribuenda eft omnis
extremum negativum contradictionis, JerfeCtio in fum m o, pofsibilis haberi ab
fcilicet mundum non effe : ergo D eas labente comprehenfionem omnis per-»
non poteft dici caufa per fe deltruftionis fe<Stionis , & plenitudinem entitatis j 8c
iTiundi, quando in die Judicii finalis ul­ ad extra fe exercere libere volendo , per-
timum veniet exterminium. Probatur feCiius e ft, qtsam habere fufpenfam fuara
confequentia >Deus non poteft dici cau­ voluntatem per totam SEterliitaiem; fed
fa per fe illiu s, quod tantiim permittit* fi permiGive fe h ab eret, & non vellet
H xc eft clara in petmifsione peccati, pofitive non ^ cre a tu ra ru m , & contra-
quod Deus vult permittere > & tamen didorium negativum illartm , poterit
juxta Theologos, PP. & C C . non eft per dici de D e o , ab sterno fuifie fufpcnfum;
fe caufa illius; per te, erga non effe rerum. R atio : Deus potuit non dccernere pro-^
circa mundum non effe, voUmtas Divi- dufl:ionem m undi, & cujufcumque crea-
na tantiun permifsiv^ fe h ab et, quin ifta tiir» , fiquidem liberi decrevit 5& cujus
aliquam deterrainauonem a(^lvam ha- gft poflfe libere degetnefe, eft pofle non
sis'!
S6 Difputatio Secunc^a
dcccrnere: fed hoc ficp o fito , fi pofitivb liintarc D ivin a, & ejus v elle : folum nam
non vult non ejfs terum , vcl conrtadic- que efi libertas, & iiidiffercncia in gene
torium negativum illorum tjfe ; nilill eft re caufa; cfiicientis , & quoad effcere^ ve
tunc ad exit'd , circa quod pofsit volitio- producere diminute , vcl abfolut^ rc;
ncm exercere pofitiv^ : ergo tunc volun­ contingcnter fad ibiles, ut manet dictun’,
tas Divina erit fufpcnl'a ab a;terno. quxftione ptcecedenti. Igitur vftat, ulti­
Dices cum lUurt. Polanco : Confequen-* mare loquendo , ifta indifferentia quoaa
tiam non tenere 5 quia Deus potuit mere terminavi, vel non terminari , tranfiie,
permifsive fe habere erga omnia con­ vcl iicn h i , fuper creaturas poCslbiles
tingentia , nullum po(xtivc,aui aiVive vo­ creari , & dicitur ralis in genere caufjc
lens , aut determinans, & tamen non po­ efikientiSjin quantum per terminationem
tuit manere fufpenfus ab omni adu , aut dat volitio Divina objefto , fuper quod
Volittonc libera. Potilsima racio illius tranfir, ejfe volituw , & fecundum quidj
e ft: Qiiia D e u s, ntpote aCtus purus in & c('.nnotare hoc efic fecundum quid, &
linea volendi libere , non habet indiffe­ diminutum eft terminari 5 & hoc ,eft ha­
rentiam ad aitum liberum , ik omilsio- bere non indifferentiam pafsivan;, fed
nem , aut fufpenfionem illius j cum ha:c tanriim adivam ad fe determinare ad
indifferentia pafsiva f u , ac proinde non exequendum objedum in re , vel in re
efl contingenter, fed neceffario in actu non exequendum. Recolantur dida ia
fecundo vo len d i; eft enim indifferentia qua:ftione praecedenti de conftitutivo de­
iri voluntate Divina pure adtiva, vcl pcc- creti liberi De‘i.
mifsiva , unice a£tus liberi j aftiva ad e je 200. Objicies I . Divina voluntas non
objedi contingentis , & permiGsiva ad poteft velle pofittve , & adiva derermi-i
ejus non ejp. Ex quo infert ifte Magifter; natione , n.fi bonum fub ratione boni;
ergo Deus neceffario eft in actu lil^ero quia objectim-» adaequatum voluntatis, uc
erga objecta contingentia, per quem li­ pofitive volitiva:, eft bonum fub ratione
bere v u lt, vel pofitive eje o b jc d i, vel boni , quin fit excogitabile aliquod po-,
permifsive non effe illius. fitive volitum , vel volibile nifi fub ra­
199. Multa falfa'continet folurio. tione boni : fed extremum negativum
Unum ex illis e ft, quod in Deo non da­ coniradidionis, feii non ejfe rerum non
tur formaliter Ubertas contradiftionls, poreft habere rationem volibilis fub ra­
fed tantum ob jed iva, ad objeda contra­ tione boni : quia Divinus intclledus non
dictoria. Ratio.; Quia libertas contradic­ poteft cogncfcere , nec voluntati propo­
tionis eft indifferentia ad a£tus, & omif- nere merum non ejjt return , feii puras
fionem a(Sus , & hanc indifferentiam catentias, ut boi-.um fub ratione boni;
“negat ; fed hoc eft falfum. Probatur: quia quod non habet rationem entis,
Quia Deus intrinfece denominatur libe­ implicat habere rationem boni ; ergo
re volens creaturam j fed hoc repugnat, cum carentia rerum , vel non ejfe illarum
quin fit per aftum Deointrinfecum , quo non habeat rationem e n tis, nec habet
po/Tet v e lle , vel non velle creaturam, rationem b o n i, circa quam eledive de-(
quod formalifsimfe involvit libertatem ‘ terminative fe habeat Divina voluntas.
■contradi(5tionis ; ergo hjec eft in Deo. Hoc argumentumy ait lUuftrifsimus Prjclul,
Major eft certa •: Quia denominatio libe­ eji tnibi demonjlt'titiwirr,. Miror certe,
re volentis eft v talis, qux, juxta omnes, virum Theologum ineenii accris tan: ci­
venit ab intrinfeco. Minor lUadctur: to invenire demonllrationes. 1. Veviim
Nam denominatio intrinfeca venit a for­ hoc omiffo. Refpondetur , diftingucndo
ma , vel quafi forma intrinfeca, hoc majorcm : Divina voluntas non poteft
ip fo , quod fit libera eft ab illa potente, velle pofitiv^, tamquam objedum Iccun-
vel non , denominare 5atqui in Deo- ni­ darituT) terminativum , nifi bonum fub
hil aliud d atur, quo a quafi forma in­ ratione b on i, nego : tamquam objedum
trinfeca Deus denominetur intrinfcce vo­ motivum , & primario terminativum,.
lens, nifi per aftum intrinfecum flbi, quo fubdiftingo j nifi bonum infinitum con­
poteft v e lle , vel non velle : ergo & c. Se- cedo : finitum , nego : & fmiiliter ad mi­
ciindum falfum , quod continet prxdida norem 5& talis negatio tantum eft objec­
folutio , eft affirmare, quod indifferentia tum fecundario terminativum, concedo:
ad aftum , & omifsionem aftus , eft paf- & ell: primario terminativum , nego. Eft
( iv a : hoc falfum eft. Probatur : Quia inr diccre , quod bonum fub ratione boni,
differentia voluntatis Divinae, & libeirras quod Deus am at, & propter quod uni-
pivini velle non eft in genere caufa: for- verfa operatus eft Dominus , & operari
pnalisj ita ut pofsit elle ^& a,beflc ^ vult eft infinitum bonum ; hoc enim
Ib-
De Deo in linea modali confiderato. 87
foliim movere poteft voluntatem D ivi­ valent intciligi illa verba Mag. P. Auguft*
nam 5 nam fi a bono privito finito move­ M aluit Deus de malis bona facere , quam
retur , vileCceret Divina voluntas j quia, nulla mala ejfe permittere : ergo & c. Ref-^
qua infinita , petit bonum infinitum fibi fondetuf ad primum: quod carentia pura
proportionatum ut finem , nOn ut finem contingens non eft purum n ih il, (ed, tan­
Tui) quia infinibilis non habet finem >fed tum eft nihil pofuivum , & aliquid nega­
ut finem efteftus ab ipfo produtVi, vel tivum j verificabile a parte rei; & fic con­
producendi determinare^ Videantur a ducere valens ad finem pofitivum : fic ca­
nobis dida in noftro i . Tom . pagi 67. iri rentia irhpedimeiitorum in caufa condu­
tota 2. queft. a nurni 72i cit ad finem pofitivum pro,ducendi efFec-
201. Objicies 2. Divina voluntas eft tum ; fic paviter carentia furti ad fervan-
perfeftifsima, & efficacifaima, & ex hoc dum illxfum jus alterius : fic carentia-
nihil pofitive aftive vult j ni(i communi­ univerfalis omnium rerum ( folvitur fic-
cando illi bonitatem >vel faltitn inchoa­ quod'involvit explicatio: ) condiicit ad.
tionem , & ordinationem ad bonitatem exercitium dominii (upremi Domini D o­
participandam : eft etiim foccundilsimaj minorum^ Rejpondetur ad 2. Verifsimum
omniaque parere faciens 5fed, puris m n effe Deum tantiam jpermirsiV^ (g. habere
tjfi rerum nec bonitatem, nec ordinatio­ erga peccatum, & ae iotialis bona facere
nem ad illam communicate potert j qiiip- p o f l c i Peccatum V e r o numquam per fe
pe funt incapaces illiu s: ergo non funt poteft conducere ad bonum ; neque ex
pofitive adive determinative volibiles» fe , & intrinfece ad poenitentiam condu-
Refpondetur i. quod vera eft major de cit ,v e l ad meritum jufti > quin potiiis
vblitone efficaci; falfa vero d.e yolitiond^ ^ ad oppofitum , Vel ad fe irritandum con-
remifla ,&fimplicisCornplacentia:i Patet *rra mortificationem > vel ad reiricidenr
doctrina ex didis in probatione cuni ri!\m , juxta illud ahyjfus abyjft:r/i invocat,
Scoto N oftro : quia amor finiplicis p m - iix quo poenitentia j quamvis flipponai;
placentia: non tendit ad communican­ peccatum , eft tannint v o lita , & fecun-
dum transferendo pofsibilia de ftatu# dario intenta aDeOi De hoc lohgii s in
in quo fu n t, ad alium , fed tantum ten­ propria fede » cuiii aftlim agamus de
dit erga bonitatem elfentialem in- praidefinitiotiibus Divinis circa pdeniten''
trinfecam , quam habet in ipfi'com pla­ tiaiii >& de Divinis permifsiotiibus erga
cendo. Videatur Scotus ioCo citato, ubi peccata*
d o c e t, quod velle efficax eft j quo vo­
luntati non tantum complacet effe voIiti> Q U iESTIO O C t A V A .
fed fi poilet >ftatim poneret volitunl in
cfle h velie vero remilfum eft > quo ita SiUID S i t k ^ T E R N I T A S D E P .
placet volitunl, quod, voluntas Ucfetpof-.
f i t , non poneret ftatim v.olitum in elTci 202. CupPONiTUR tamquam cer-
Rcf^onder'i poteft 2 i quod privationes j & tum , Deutn Noftrum O .
negationes funt incapaces bonitatis in-» M. efle ^terhUm : hoc enim docet Fides
trinfeca:; non vero bonitatis ab extrin- Catholica j & exprcfse conftat ex Sac,
feco< Qu.wiifis ifta lolutio fiififieitfntifsi-» Scriptura plutibus in lo cis, in quibus di­
rtia fit , lie impugnatur ab Illufti Paianco* citur ; Dominus iri tcternum permanet. A
Carentia pura eft nihil i fed nihil ad ftcu lo j ^ ufi^ue in Jaculum tu es Deus»
nihilum conducere v a le t: ergo puta ca­ Pfalm» 9* & 894 & in Symbolo Athdnaf.
rentia non poteft denominari ab extrinfe*» ^ te r n u s Pater , , <ty£ternus Fiiius j ^/Eter^
co bona* Explicatur ; Deus potuit Velle: Tfius Spiritus Sanitusi Et in Latherafienfi
carentiam hujus mundi, & univerfalan fub innbcentio III. definitum eft hoc ca­
carentiam omnium rerum ; fed hanc noil tholicum dogm a: Jrir'rntter credimui j &
)otuit velle ut extriniecfe bonam ; ad nul- Jimplicitir con/itemur y quod Unus foiuSy
um enim finem conducere valet nori v&us efi Deus , «ytternus f Immen/us, & c .
enind eft perceptibilis finis, ad quem con­ SS* Patres hahc veritatem elegaritifsimc
ducat: ergo &c^ iiQ^iia juxiaTheologos^ cxplicaht i Magn< Auguft* in Plalm* i 10.
& SS. PPi Deus folum permifsive fe habet yi Divina ^ icm itas eft fubftantia Dei,
erga ptccatunl 5 fed fi Vera eft dodtina, „ quae nihil habet mutabile , & in qua
aliquod bonum extrihfecuni eflet reperi- . nihil praiterituiii j quafi jam non fir,
bile in iplo j ratione cujus effet voboile* „ nec fututum i quafi non dum fit } de-
R a iio : quia occafionare poteft > & de j, iiique in qua non eft hifi EST j juxta
facto occafionat aliquod borlum , ut pce- illud Exodi 3. ! ^ i eji mijsit me ad vos,
Qitentia,humiliation^ &c«c^uo fi^nfii Paniianus Opufc* cap. 8. Omnipotenti
,,D e q
88 Difpinitio Secunda
„ D e o non cft hen , vcl crris,fcd hodie a)iaki gen eris, in quo fsnfii de multis
,, fempirevnani , cai nihil defluit , niliil dicitiir in S. Scriptura , vel<f#er-
,, acced it, cui nihil eft viirium, nihil a fe nr.m. Sic dc Mefsia d icitu r, < iuolI erat ille
5,diverfiim. Nacianzenus , Orat, 3. O'* dsfiderium cordium icternorur/i: G cnaC ^p.
„ 80. Dcus eiat (cmper ,& ell,& erit jvcl & 14. dicitur Abrahanio , dal/o tibi tcrani
„ at rcdiiis loquar, fcmpcr e lt , naw erat^ Canaam inpoJJ'efsionem aternam : & illud,
„ & ei'it nolh'i temporis ftuxxque natur® ne forte fu m a t , O 'vivat in ate> vuv., qux
,, figmenta I'unt; ilie autem Icmper eft, o m n ia, & his Hmilia folura llgnihcant
,, atque hoc modo fc ipfum nominar,cum durationem longam , aut loj.i^ilsiauai,
,, in monte Moyfi dixit, Aw, aut defeduram numquam , ui eft vita
Theologi vcro a S. Scriptura , & Patrl- a^terna gloriofa pro B eatis, &; xccrnalc
bus edodi hanc veritatem catholicam fupplicium pro damnatis j mlnime veto
multipliciter fuadent. Nos vero breviter ajternitatem , de qua loquimur ,, tam-
infinuabimus media multiplicia , quibus quam de propria pevfedVionc D e i , non
probari poteft. haberite principium , nec Hnem habitura, '
203. Primum fie : Deum exiftere, eft & hoc ex fe , & ab incrinfeco fui. Plus
per fe notum , vel evidenter demonltra- ultra notandum eft , quod aiternitas, quas
b ile , ut ex dictis co n lU t; Non minus eft propria Dei , & de q A in ptcefemi eft
certum e ft, efle primum ineffedibile,om- ferm o, nedum eft foUus Dei j fed om­
nia efficiens ; ultimus tinis in confeqaen- niuui, qua: funt in Deo 5ita ut Deus (it
do ,& fimpliciter primus iu finalizando. xternus , Sapientia Dei arterna , Omni-
Tandem ex didis antea con ftat, L'eum potentia Dei ajterna j lie de h is, qua:
efle ens fimpliciter infinitum, habens pie- liint,& dicuntur notionalia,ut Paternitas
iiitudinem totius perfedionis poi’sibilis asterna, Filiatio a:terna , Generatio a:ter-.
haberi in aliquo u n o , vel per foimnlem, na , & c. H»c eft xternitas propria Dei,
vel pet altifsim^m continentiam. Nunc intrinfecaipfi ,jSc omnibus , qux in Deo
f ie : fed omnia ifta non veto fundamento funt. Ex q u o , efto pofsibilis lit creatura
dicerentur de D e o , fi non efiet intrinfe- ab xterno creari , iftius a:ternitas toto
c e , & eflentialiter aeternus: erg. talis eft, Coelo.diftaret abatcrnitate D e i, & xter-
Minor probatur: Si Deus non ellet fubf- nitas Dei fe tota diftingueretur ab ilia;
tantia Divina aetcrna , & ab sctenio exif- Ampliiis habet jcternitas propria D cij
ten s, effet temporaliter exiftens , ejuf- h o c , fcilicer, quodcorA’c n itip fiD e o ,&
que exiftentia non eiVet de quidditate non per habitudinem ad ahquod crea-
eftentiae ejus^ & haberet effe poft nun efe^ turn , vel tempus. Ratio : nam illud,quod
nec haberet necefsLtatem tantam cflendi, ablolute convenit D e o , omni alio cir-
quantam majorem cogitari repugnat: & cunfcriptp , & remoto , abfoluie conve-
tandem nec haberet ejfe immutabile , & nit ip ll: led lie convenit xternitas Deo,
apud quem non eft vicifsitudinis obum- & non in habitudine ad aliud : Unde
bratio. Omnia ifta vetfe inferuntur, & Deus dicitur xternus, non in liabicudine
facillime probantur , negata xternitate ad tempus. Ifta xternitas eft modus in-
D ei: erg. vere probatur ejus xternitas ex trinfecusDei: eft contra aliquos dicen-
eo , quod e ft, in quo ftat pcima caul'ali- te s , xternitatem elTe Ipeciale attriJbutum
tas , independentia fumma , a quo omnia diftindum ab aliis, liuut bonitas, & jul-
pendent, & ultima finalis, & immobilis titia. Hoc tamen eft falfum ; quia qux-
perfectio cujufcumque creaturx perfec- cumque funt attributa, vel delinea atrti-
tibilis. Secundum medium defumi poteft b utali, fi unum eft comniime , pariiei Qc
ex ejus infinitate ; aliud ex fu<i allcitate; aliud : igitur cum ilia , qux funt in Dca
aliud ex fua immutabilitate; nam ille, communicabilia , 8c participabilia lint
qui talia h ab et,d eb ct etiam habere in creaturis, fmiilitereffet communicabitis
fummo omnem perfedionem fimpUciter xternitas : & Tie ficut omnis creatura ex
fimplicem j fed habere illimitatam dura- Auguftino eft fubfiftens fub participa^
tionem, ambientem tempus totum,quam- tione D ivinx Eft'entix, patiter ellet fub
VI; totum tempus pofsibiie limul exifte- participatione Divinx xternitatis; quod
r e t , & in infinitum omnem illam dura- eft fiU'um. Ex quo p atet, quod xternitas
tionem excedens, eft perfedio fimplicl- propria Dei non eft attributum , nec ali­
ter fmiplex: ergr multiplici medio proba- quid commune ; nam omne tale eft abf-
ta manet xternitas Dei. Hoc fic pofito: trahibiie ab xternitatc , ficut eft prxkin^
204. Quxritur in p rxfenti: quid fit dibile ab omni prorsus duratione. Unde
xternitasDei ?N ota, quod dicendoDei, clace c o n lh t, lolum efle modum intrin-
e x clu d itu r lo n g i t u i n i u s , antij 5,u itas, Qc, fe c u m o m n iu m D iv in o r u m a b fo lu to tu m ,
&
D c Deo in lines modali confiderato. 89
&: refpedivorum , non variantem ratio­ partem , anim a, ftilicer> ad quorum dif­
nem formalem illorum. Exemplum: nunc ferentiam additur to ta : quia torum e;t,
in tempore dicitur , Deus creat, & non quod non e(Vdiminutum , vel cujus nihil
dicitur , abxtcrno creallc j quin ex hoc eft extra addere. In quibufdam elt inter­
varietur ratio formalis virtutis crcativc minabilis Vitsepoflelsio tota , & jucunda,
jeternsB D e l: nam non dicitur Deus nunc ut in Angelis Beatis ante judicium : ati
creare, & prius non , proprer aliquid namque Iccundiim totam fui lubrtantiam
quod (It in Deo , quod prius rton erat, habent felicem interminabilem viiain ju-i
fed propter novitatem in termino, & eundam , fed non fimidj cuni aliqua fit
creatura incipiente nunc. Similiter nunc in eis fuccefsio revelationum, & gaudio­
dicitur Deus -volens, & priiis non , vel rum , ad quorum difterentiam ponitur
c contra , cum fola mutatione in objefto, Jimui'. In quibufdam ell interminabilis vi­
quin aliquid (it nunc in Divina volitione, ta: polTefsio tota fimul j (ed tamen non
quod ab a:terno, & (emper non fuerit. p crfed a, eo modo quo dicimus perfec­
Hoc prx oculis (it tib i, ut clarius perci­ tum , quod nullo indiget 5 lic erit in An­
pias immutabilitatem D e i, omnium, gelis , & hominibus Beatis pcft judicium,
qu® in Deo funt de linea operati v-a ad ex­ ad quorum difterentiam additui perfc6(a'.
tra , & conftitutivo Divini decreti. id e lt , nullo indigens ad (luim beaturh
205. His fuppofitis, & leviter pro­fjp . Ita magiftraliter , clarifsime i 8c fo-
batis : lic noftra concludo : iALternitas lidifsime fapientifsimu s Joannes de Gam­
De.‘ ijl •nterminabiUs oit<e jucunditas , tota bis Ordinis Minorum in fuo opere aureo,
J tm kl , perfeSia poffcfsh. Sic defcribi- cujus tnnlas Compendium totius Toeulogi-
tur aSeverino Boecio lib. de ConfoUti ctt veritatis,
prola 5 . & a Magn. A nfclm o, Monolog-o 206, Ex quibus p a te t, & clarefcit
27. citato a N . Subtili M agiltro, qui cir­ quidditas , & eflentia xtcrnitatis propricc
ca prxdidam definitionem haec habet Dei per clarifsimam diffinitionem, & ma-
verba lib. tie Rerum princip, quodlib. 6 i girtralem explicationcm illius j daram a,
H m e(i perfeEiifsima , proprifsima def~ Boecio , & elQcidatam a noilro laudato
crrpth leternitatis , quam invenhnus. Et MagittrOi Item inf^eruntur ex pr^difta
■fici nobis explicatur. Ad cujus intolli- definitione conditiones , quas infepara-
gentiam piius notandum, quod in qui- biliter habet xtei-nitas increata, quae efl:
buldam cft teritiinabilitas (impliciterrquia Deus Oi M. quarum pi ima eft intetmina-
cx parte corrumpi poHunt, ut funt gene­ bilitaS j propterea namque dicitur inter-
rabilia , & corruptibilia, ad quorumdif^ m/nabihsvita pojfejsioi Sccunda invaria-
ferentiam ponitut in dcfinitione.Boecii bilitas i ideo dicitur tota jimui\ nihil enim
interminabilis ; & ponitur per abnegatio- c(i: variabile in Deo , fed totum fim ul, &
nem : quia Boecius in diffinitione ajcerni- hecefseefle , non potens aliquid habere,
tatis fequitur modum loquendi Divi Dio* quod in fumma adualitate non habear.
n y fii, explicantis, qint' funt (implicia, & Tertia eftlim plicitas;& ob hoc dicuur
maxime qua: D ivuu fu n t, per remotio­ perfeSta: illud enim.ett fumme pcrfec-
nem : ut vel (ictn.\nu ducatur intellec­ tuiTi ,cu i non elt polsibilis additio. Eina-
tus ex negationibus eorum , quas ab ip-» lit e r , ut compleatur explicatio': per pri­
fis removentur, ad aliqualiter cognol^ mam conditionem elongaturDens ab om­
cenda D ivina, & (implicifsima. Item in ni co rp o ra lip e r fecundam ab omni va­
quibuCdam e(t interminabilitas elientia:, riabili : per tertiam ab omni compofito.
fed non vitX jU t in corporibus coelelH- In calce nota,quod illud , quod csrcE
bus, ad quorum differentiam additur w - principio, & fine , & ert principium fine
tie. Dc Deo autem (dicit Aiigtift. ) quod principio-, & fine fine finis, dicitur ,xter-
folus habet immortalitatem , in omni num : fic Deus , cujus ejfe interminatum
enim mutabili natura noiinuila mors eit, eft. Verum tamen quat principium ha­
fcilicet, ipfa mutatio : quia facit in ea, bent , & carent fine , dicuntur perpetua»
aliquid non e(Te , quod ptius erat. Unde ut omnis fublUntia intellectualis creata,
homo quando nalcitur , quodammodo quae vero principium , finem habent,
incipit moti. In quibui’dam autem elt in- dicuntur temporalia , fic funt corrupti­
terminabilitas vitae >led cum n iifeiia, & bilia j vegetabilia, bruta fenfib;lia , &
infelicitate , ad quorum differt^ntiam ad­ hujufmodi alia^
d i t u r I n quibufiu n eit 207* Secundo ihfettur contra Gonet,
interminabilis jucunda vitx poflelsioj (i;d faKum e(te, quod ipfe a it , Scotum do­
non tota , ut in omnibus Beatis ante ju­ cere quodliber. 6. a;ternitateffl efle attri­
dicium , quorum ell Beatitudo fecundum butum pure negativum* Solunienim eft
Torn, U , ve-!
90 Difputatio Secunda
verum , ipfum non legifle Scotuai. Turn ex natnra r e i, cujiis eft aeternitas: hoc
quia Scotus tenet, rfteenitatcm ej/e mo~ enimeft exiftentla aftualis , & quidditaji-
dum intrinfecKmi»on attributum , propter va D e i, quje fignificatur in definitione
difta num. 2o^.Tnm,quia a:ternitas non a:ttrnitatls per ly : quomodo Joan-
eft quid pure negativum ,u tip fe ait;aliad nes ‘y.Jicut Vater habetvitam in fernetip^
quippe elt , quod ilia, qujc funt D e i, a f o , j ! c dedit y & c. Et hoc eft quafi fub-
nobis explicentur cum Div. Dionylio pet jedum , vel fundamentum a:ternifatis,
negationes, aliud eft, quod formalirer, quod certifsimum eft, efle in Deo ex na-
& quidditative in negativo confiftant. tu ra r e i; ficut eft lumine naturx notum,
Deinde : aliud eft conceptus quidditati- Deuiii eflfe Tuum ejfe , vel quod idem eft,
vus rc i, aliud e ft, quod requiritur ad quod exiftentia fit de quidditate Dei,)ux-
quietativum rei conceptum ; & hoc in taSS. PP. dice,ntes a b e o , quod eft ejfe^
prxfenti habetur per negationes termina- dicitnr effentia ; proptecea Deo, ciii pio-
tionis , fuccefsionis , & dependentia;, lig-. pvilsime, & veriliime convenit efl'e, pro-
niftcatas per ly interminahdis tota Jimul, prifsime , & verifsime convenit ellentia.
& perfUia pojfefsio: quibus indicatur mo- Igitur xternitas, pro quanto dicit vnam,
d u s , quo a nobis concipitur, & explica- . & exlftentiam perfeftifsimam Dei , nec
t u r , quid non fit Diviria a;terniras ; non eft quid negativum , imo neque eft attri­
vero , quod fit formale conftltOtivum butum , quia eft dequidditate D eiin p ri-
aeternitatis. Unde adillud cognolcendum, mo modo , & in primo gradu dicendi pec
per negationes pervenitur : nam non ba- fe. Nunc proiequitur Scotus ergo hiic
here principium , formaliter implicat, fern- eji proprifsima de/criptio atemitatis, quara
per extitifle j non habere Jinem^ Temper fo- invenimus ^ hoc ejh ttnum tantum ex natu-
ttito ta m jimultatem habere non ha- ra.rei ^fdiiclt vita : erg. ptopriCsime lo-
b.ere I’uccefsionem , indivlfibilem perma- quendo juxra Scotum a’ternitas, ut dicit
nentiam. Nunc fic: fed permanentia,(em- vitam , & eft quid pofitivum , & ex na-
per fore , femperque extitifle , ex termi- tura rei in ipfo.
nis quid poyifwaw fu n t: erg. utrumque 209. Replicabis, ^ternitas ultra vl-
eft falfum , quod affirmat Gonet de men- tam dicit interminabilitatem ^ rotam fi-
te Scoti, & sEternitatem elfe attributum, mnkatem ,& perfcctam pofl'efsionem; fed
& /7»?*,? negativum attributum efte. ifta non videnturdicere , ultra t7>;<w,,ni-
208, Dices contra hoc; Jijxta Scotum fi relationem pofitivam , vel negativum;
quodlibct. citat. § . Contra tjlu d : fi xrer- negativam quidem negaticmc tcruiinatio-
nitas eft proprifsima, & ejus definitio, n is , fuccefsionis , &; deper.dcntia: j pofi-
hoc unum eft tantum ex natura r e i, fcili- tivam potentialem , vcl aptitudinaltm,
cfet, 'y/Vi^jtriaaut'im, qua:complent ra- quia qua interminahilrs , videtur poll'e
tionem cjus yialicht ,intern/(n£.biiis, to- per fe coexiftere cuicumqne ducationi,
tajim ul yO" perfeiia pojfefsio ^ non funt vel exiftenti® ; qua line varia-
ibi ex natura r c i , ut videtur: quia per fe tione, & fuccefsionc pofle coexiftere cui*
im portant, vel neg^ationem alicujus im- cumque; qua perftcia pojcjsio a I'c ipfo
perfeftionis extrinteca: , vel relationem exiftere , & non dependere in exiI)cr.<-!o:
aliquam aptitudinalem , vcl potentialem igitur tria ifta non funt in Deo ex natura
ad aliquid extrinrecum>& nec f ic , veL r c i; quia per fe important, vel neg.itio-
fic jc lt aliquid corum ex natura rei in Di- nem alicujus imperfedionis extrinicca;,
vinis; & per confequens, nec xternitas, vel relationem aliquam aptitudinalcnif
ut a:ternhas , eritibi ex natura rci: erg. vel potentialem ad aliquid cxtiinfecum,
a:tcrnitas»ut a:ternitas, non eft quid po- & neque fic , vel fic , aliquod eorum eft
■fitivum Divinum. Repponuetur : in prx- ibi ex natura r e i; ac per conlequcns, nec
diclo loco Dodorcm Subtilem problema- a:ternitas, ut aeternitas, etit ex natura
tice procedere , uti conftat per ha;C fua. rei. Refpond. quod procedic Subtilis Ma-
verba r De ijia- aternitate an mjit ex natu- gifter non abfolute , led fi conceditur con-
ra rei ? Tensatur altem- via duururrt di£ta~ clujio , ut fic patens fia t, quod non refot
r»m ytlla iitiie videtur inquirenti probabi^ Iutorie,fed. prcbletnatice procedit ibi,
lior, Veruntamen femper fiftcndum eft, cum d ic it, tria autern , qu£ complent ra~
, quod a:ternitas proprifsima, quiE e ft, d e tionem ejus ( aternitatis ) non f m t ibi ex
qua loquim ut, ipfa eft alicujus , quod natura rei i qui.'i,& c. Quod ampliiis pa-
ell ibi ex natura r e i : quia ipfa eft exiC- tet ex his , quae Margi n otat: doStnnn
tentia; , ut exiftentia;; exiftentia autem fmgularis expojitio definitionis aterni-^
ibi eft ex natura teI:alioquin nihil ellet ibi taiis fuht'il'tfsirna. Procedit enim jam dii-
cxiftens ex natura rei:habemus ibi aliquid currendo cum A t3felm o,& Boiicio, &
jux-
D e D eo in linea modali conficierato. 9i
definitionem illorum , quam dant nem : Proprifsima , & vera asternitas , eo
de xternitatc : eji interminabilis ^ Ov, & quod fit tota , non agtiofcii difte-
cum Richavdo 2, de Trinit-. dicente : Ca­ renrias temporis futuri >nec priiJteritijlcd
rere initio, & fine , & omni mutabilitate de Deo dicuntur prjedictae diifercuti-je.
dat aterntim ejfe. Kunc Magifter nofter:, Conftat ex illo Joann. l . Jnpr-napio erat
omnes venerans ,fupplenda vji , a it, Verbum : deinde dicitur ,3«/ eji :niodo,
intelligenda ifla fententia fectmdum def- q u iera t : modo , qui •uenturus tfi ; crg. in
criptionent pradiiumifin qua ponitur vita. Deo non datur jeterrntas, feii'infinita^, &
210. Ad rem , ScGonduditur folutio: iilimitata duratio. «efpovdctur conceir.
illa tria , qusecomplent rationem jetcrni- major, neg. minor, N cc Tettimonia Sa­
•tatis (iint ibi ex natura rei , & quid pofi- cra, quibus prcbaiur, fuadcnt ilbm ; quia
tivum im portant; fcilicet, vitam Icmpcr qui era t , qui cfi , & qui venturus tji •, fo-
duraturam , per fe , rtabiliter permanen­ liim refpedtu intelledus noftri dicuntur;
tem : quamvis verum fit, quod nos du­ & adhuc fic cum inclufione pra^fcntis
cimur ad dictam a;tcrnam vitam cognof- quando dicitur , iyw/ -vetuuiui eji , ira
cendam per prxdictas negatioiies^quibus de aliis'duvationibus 5quia duratio , &
quali per circumloquium a nobis expli­ Kternitns Dei omnes temporis ditFerentias
catur. Ad litteram iubtilis Magiftri , da­ includit, & omnibus de juxlenti corref-
ta ab iplb optione eligendi, lie refpon- pondet. L>eus emm ( ajuiu Kidorus, &
detur explicando illam; tria^ O^c. nonfu n t Auguftinus I. Orig, cap. i . contion, i .
ib iexn a tu ra reiiciiA ^ y tt fe piimo im­ Pfalm. l o i . tanttiM e^’e novii ,fui-JJe
portant negationem , ellfaU lm i; quia per futurum ejfi non novH.
le fecundo important illam : fubditiing. ' 2 1 2 . Objicies 2. Eflcnria’ rerum di­
important negationem fundamcntaliterj cuntur ajteinx , & principia fcieiitiarum
nego , fecundum exprelsionem , conce­ dicuntnr principia atcrn® vei itatis ; erg.
do. Ratio , & folutio ; quia tale funda­ CEternitas non elt propria folius Dei. Htf~
mentum eft iffe Divinum vivum >per fe> pondeturyC^nO'A. cteararje multlplfi.it jr cen-
habens fummam fui ipfius, & omnis per­ fiderari valen t: fcilicet,fecundum iffe ob-
fectionis fimpliciter limplicis, fummam> jectivum , (eu Cognitum in inteiledu Di­
fummitate pofitiva, poilcfsionem >in cu­ vino , fecundiuTi ejft virtuale in Omnipo-
jas fundamento nulla negatio per fe in­ potentia Divina , fecundum quid negati­
cluditur ; quia totum ejus eit politivum, vum , quateniis illis , non repugnat exif-
ad quod confequitur illa triplex negatio> te re ; & fecundum nullum ex his conllde-
quibus ingredimur cum Div. Dionylio ad rationiblis habcni efle reaie, & exinde
cognoli:c-nda , & rimanda pra-dicaca pofi­ nec veram realem xternitatem ; led ad
tiva iEternitatis. Similiter explicantur ilis; lummum cffe diminunim fecundiim quid
relationes, vel aptitudinaies, vel poten­ cognitum , aut volitum , juxta diverfita-
tia ls cocxiftendi cuicumque durationi» tem ftatuum ,aut pofsibilis, aut futuri.

vel exilleiuix. litas nempe non dicit icter- De hoc amplius in difputatione as ■iicie/itia
nitas , nifi fundamentaliter $ non vero De:. Replicabis cum Div. Bafylio i. in
fbrmalitei', ejus inltar modi', ac dicitur Hexam. iiiferente , ante mundum condi­
de omnifcientia, & Omnipotentia, qu® tum fuifle arternum Itatum creaturarum,
foraniliter nullum relpectum dicunt ad & lucem intelligibilem. De hoc ftatu plu­
fcibilia creata , vel po(sibilia creari j quia ra inDilput.ftf Angdis. Pro nunc refpon-
omne , quod elt in D e o , ell fummi; ne- detur , quod per iltum Itatum non intelli-
cellarium , quantiini cogitari potert , & gurit Patres Grarci creaturas ipfas , qiii4
ad nihil creatum reipetlum realem di­ nulla: erant, led ideas rerum orohiunij
cens , elto a nobis explicari quietative quas mens Divina de illis habebat ab
non polsint abfque talibus refpecbbus. SEterno, quod canit Boiicius dicens: Mun^
Sic in xternitate refpediis coexiltentias dum mente gere,:s ^JwA.tiine ah origine fhr-
tempori infinito pofsibiii, non formali- maris : juxta illud joann. cap. quoti fa c­
t e r , led fundamentaliter fumptus elt de tum eft (in tempore) <n ipfo, vita erat: Per
cflentia a;ternitatis; hoc patio dicit ab- lucem intelligibilem , quam D iv. Balyl.
folurain , & intrinfecam aeternitatis per^- defignat tiuile ab sterno , intelligit Ver­
fectionem, conuotato tempore infinito bum Divinum , quod ell candor lucis
polsibili, tamquam extrinfeco termino. {cternsE , & lumen de lumine , juxta Sym­
Hoc idem ipfum reperitur in immenfi- bolum Nicicnum, quod in tempore vi-
tate relate ad locum pofsibilem j & in fum e l t , & in terris apparuit >illuminans
multiplici alia relatione Divina. omnem hominem venientem in
2 11. Objicws contra i . conclufi<^ hunc mundum.
M2 Q U ^ S-
9^ Difputatio Secunda
extra quidditatem D e i, non funt tamen
QUiESTIO NONA. intra ,in prirnb gradu , & primo modo
dicendi per fe ;& iEternitas , & quicum- ,
4 N ERNITAS D EI SIT que aiiuis modus intrinfecus , licet non
tnenfura fu i ipjtus , crea^ fint extra quidditatem Divinam , non
ttirarum ? tamen funt in primo gradu , vcl primo
modo illiuis; ergo. Amplius : Qij.ia men­
213. D i c i t x j r in Sac. iSctipturaj fura adliya debet diftingui a incr luraios
Deunl feciflo omnia in hoc non habet ,n ec habere ptjtcft a-tcr-
mmero,pondsre , & menfura.. Unde meri­ nitas Dei refpectu ipfius 5cum Iblum fic
to dubitatur : Au Creator Deus habeat jcternitas indefeftibilis permaneniia ip-
inenfaram fui , & ipfe fit menfuca crea- fiiis ejfe D iv in i: igitur & c. Denique: quia
ruraruni, qua: fada funt ab ipfo in men­ jmmenfum nullam habet mer.furam , &
fura, & ideo omnis, & qua:cumque crea­ implicat habere; Deus autem eft iihmen-
tura fit menfurata ? Pro folutione , p ix fu s : ergo & c.
oculis habendum eft -, quod menfura eft 215. Dices contra hoc : Menfura eft
id , per quod quantiias , O ' magnitudo rei id , quo quanta fit res cognblcitur; atqui
cognofcitiir ; ignotum igitur luenfutatui: asterniias Dei eft rario , per quam ccg-
per notiuSi Verum enim Veto j quia tri-* hofcitur quantus fit D e u s, viitualiter ia
plex eft quantitas ; prima dignitatis , aut fua duratione extenfus ;'crgo jcternitas
perfectionis) qua: menfuratur per gra­ aliquam menfurx rationem habet. Sed
dus 5 fecunda njollis, qux menliiratur iion qux formalis fu mehfuva, quia ha:c
per extenfioncm , fic ulna per palmum; importat relationem, ac proinde diftinc-
tertia numeri, feii difcreta, qus per uni­ tionem realem inter menfuram , & men-,
tates menfuratur j lie triplex eiit men­ furatum , & deperdentiam menlurati a
fura 5dignitatis, fcilicet, vel eflentia: menfura j qua: repugnat Deo • ergo erit
eft id ,in quo natura uniufcujufque ge­ irtetnitas virtualis mcnfuta ej/e Divini;
netis per fe primo reperitur, & per fe eo fere modo , quo Natura Divina dici­
primo in illo co g n o fe itu re ftq u e ratio tur caufa virtualis fuorum attributorum:
cognofcendi gradus petfeQionis omniuiH quia ita ad illam comparantur , ut fi
entium eiufdem generis : fic quantitas poflent habere caufam , nullam aliam ab
uncia:, qU® eft ficnior in genere ponde­ Elfentia haberent ; igitur fi cjfe Divinum
rum , eft menfura omnium ponderabi- rnenfuram fua: durationis habeie pollet,
lium quantitatum mollium. Videatut nullam aliam haberet , nifi a:feinitatem.
Nofter Claudius Meron , Nobilis Pari- Ita Magifter Gonet i verum Magifter ifte
fienfis j lotigifsiir.e dc ponderibus agens, dum ita difcu rrit, diftinctionem aliquam
& de pondetabilibus hujus generis , ubi Videtur ponere inter durationem Divi­
elevat mentem ad tam repetita pondera, nam , & aeternitatem Dei j quod cum i t i
& ponderata i qua: referuntur in Sacra res non fe habeant, falfum e l l , Divinam
Pagina. Sic limiliter in geiicre quantita­ a:ternitatem efle rationem cognofcendii
tum difcreiarum , unitas eft nienfura; durationem fj^f Divini j hoc enim idem
tiu ii, quia notior; tim i, quia fimplicior^ fon at, ac xternitatem efle rationem ct:g-
& ita intcUigitur illud Phiiofophi.,prima hofcendi xternitatem , quod diceie , ni­
mmfiLVA ejl prmiim , quia Hhtd , quod hil dodrinaliteti dicere eft. Neque eodem
primo cogmfcituf , eji Apud nos prima prorsus modo fe habet xterniras Diviui
menfura in quolibet genere. Et elatius ejfe yxxt fit menfura, ac fe habet Divina
dicitur .a Theologis , quod ptimuw iri E(fentia refpedu attributorum, ut fit illo­
unoquoque genere ejl menfiira cetet'ortir/:4 rum victualis cauta. Primo ; Quia iila
His fic pofitis. funt ad Invicem conceptibilia, concepti­
214. Sit prima con'clufio; iy£ternitas bus adxquatis diftinCtis. Secundo; Q.uia
Dei non eJi menfura ipjius. Probat. Quia cfto fic non forent conceptibilia , fakim
menfiira debet e(fe' notior menfurato; juxta Thom iftas, funt conceptibilia con­
ajternitas non eft nodor effentia D e i, vel ceptibus rationis cum fundamento in re»
exiftentia ipfius ; ergo. Minor longe cujus oppofitum habent xternitas Divi­
conftat ex jam d id is ; nam hxc propoli- na , & duratio : nanti non eft conceptibi- •
tio Deus ex i/ iit, vel eft per fe nota , vel Iis D ivin a d u ta tio ,& permanentia Divi-
evidenter demonftrabilis, Deindfe ; quia quin xternitas Dei concipiatur. Undfe
omr.ia, qua: funt de quidditate Dei in. Deus eft extra omnem menfuram , ficut
priir.o gradu , priora fu n t, & prius con- eft fupra omne genus.
ceptibilia, quran illa , quce licet non fi,ot ^ l6 . Sit fecunda conclufio ; Deus, &
£ter-
De Deo in linea niiodali c&n(idefato.
ietefnitas ejus cfi tnenfura cUn^a cfiatura-. cellum ad Deum infinite fan£lum , infi-
RariO priina; Quia )uxta communc pia- iiite fapientcih &C., ergo verilsinia e.ll
citimi T^vcologoruirijDeus dicitur pcima, minor. Idem probari poteft per termi­
& inobliqiuibilis regula ; fed non lui ip- nos magis j vel miniis placendi Deo , hoc
fiu s: tiuti, quia prima : tiim ■ , quia eft padto; I d , quod inagis placet Deo , eft
eflentialiter inobliquabilis iri bmni coh- majoris perfedionis virtutis ; fed & c.
fideratibne; quia inquaciimque eft infi­ jpone quam tu volueris, ininorem: ergo.
nite Sanclus y imo ipfa fanditas iintiieti- Idem in eadem linea morali poteft fua^
fa i & cctcrna : ergo folum erit tegula deri ih majoritate pcccatorum , hoc mo­
cuhftic crcacurx. Explicatur ; Id ert re­ do : id , quod inagis Deo difplicet, nia-
gula oiiiiiis j & Gujufciimquc crcaturarj glfque abominabile eft ipfi , phis retedit
perics cujus acccflum , vcl in entitate, & a b e o , majufque peccatum habet 5 fed
natura iplarum , vcl in proprietatibus, qui tradidit Ghriftiim Dom; Pilato majus
vel in operibus Uberis i & deliberatis peccatum habuit y quaii) ipfc Pilatus,
omnis fubilantia: intcllcdualis creat® juxta Hirtoriani Evangelii, & jser hoc
cognofcitur >& metitur ejus quantitas, magis a Deo recedit : quiamajds pecca­
& magnitudo perfe£tionis , vel phyficaci tum habens magis Deum dercliiiquit;
vel m eiitorix , & Deo placentis magis^
vel miniis, juxta majoritatem, Velmino- 217. H ac omnia confirmari jpoflunt
ritatem illius j fed Deus fic eft regula^ Ciim illis verbis J o b : TJtinam appenderen­
penes cujuS acceiitim in oinni linea me­ tur peccata mea in. /latera , calamitasy
titur i & cognofcitur quanta fit pcrfei^iio quain patior , quaft arena rnaris gravior
omnis, & cujufcunique creatura : ergo Job juxta SS. i?P. loquitur iri Per-
in orarii linea Deus xterrius eft menfura fona C h rifti, fafta comparatione tneri-
eognofcendi &c. Major apparet j confi- torum fua pafsibnis cum pcccatis totius
derando , Deum elTc , a quo cuntta pro­ generis humani : ut vel fic appareret,
cedunt j & Kabenc fuum ejfe , & qijod in . quod ubi abundabit debftum ^ fuper-
tanta varietate rerum alia funt perfec- abiindavit, & g ra tia , & metitum. Sic
tlorcs aliis , & majorini magnitudinem formatur difcurllis. Appendatur in ftate-
habete , quam a lii : propterea ajebac ra Chriftiis j & in iina vilance ipie {pec­
Magnus Au^uftinus i quod mufcAf quid cata nofira portabit ) & peccata totius ge-
%nvens i j)erfeciior ejl Ccelo \ & ob hanc, heris humani j & in alia vilance calami­
ipfifsimam caufam, ait Magnus Grego­ tas (m eritum pafsionis) quam ipie fuit
rius , quod bomo eft omnis creatura i ba-> pallus; texte Sacra Scriptura, h a c gra­
hens cjfe cutn lapidibus ,• vivere cura arbori­ vior apparet y majoris icilicet vis meren­
bus yfentire cmn aitiimdlibus j & intelli'^ di apiid Deum , & magis Deo placendi
gere cum Angelis : fed in his i qux vctiC^ incomparabiliter, quam difplicuic tota
fima fu n t, patet exceiffus unius creatura; ixialitia generis humani ; fed non aUa
ad ;diam, & hominis ad orhnes, non alia ratioiie , nifi quia meritum palsionis ma­
ratione , nifi qiiia ad imaginem Dei fac­ gis accedit ad DeUm , quam recelVit ma­
tus eft h ou io, & efte participatum nobi­ litia totius generis humani , hia^ifque
lius habet aD eb , & ad ipfuni niagisac- excitavit Divinam complacentiam j quam
ccditi Fortiori ratione currit minor iri difplicentiam Divinam pcccata generis
Angeloi Ex qiio p atet, quod E>eus eft hum ani: ergo Deus eft mci'itiira, penes
r e g u la ,& menfura, penes cujus acceP- Cujus acceffum y vel rccclVum &ci Itaque
fum dignofcitur magnitudo perfectionis Ut hac , qua gtavifsima fu n t, & ad mul­
cuncix creatura iu ejp entitativo i & ta deferviurit >reile percipiantur:
phyfico. Probatur minor prima j quai 218. Nota j quod alia eft menfura
mibi verifsima > imo nota ex terminis iPhiiofophorum , & alia Theo!ogotum.
apparete Confiderata quippe omni crea- Philofbphl namque, loliim attendentes
tura ab Elementali ad ufque Angelicam ad illa , qua luniine naturali cognofcun-
reperitur inter ipfas minoritas , & ma- tur #non poDTunt percipere , aliquid ha­
joritas in entitate , & perfectione, 8c bere rationem m enfura, nifi fit exce­
ineundis una Suprema, qua fit menfu-^ dens i vel excefliim j vcl aquale cum
la &Ci Deinde : Non alia ratione alius metifurato : ex quo inferunt; quod cum.
alio fandior > alius: alio juftior , alius alio Deus f i t , & naturaliter cognofcatur, effc
Sapieritiior &c< nifi quia majorerri parti­ infinitum in quantitate vittutis ; & prop-,
cipationem habeit fariditatis, fapientia, ter hoc non fit comparabilis cum creatu-.
julUtia , &c* D e i; fed hoc eft fornialif- ^ris : nam talis cotriparatio non ell per-
fime cogriofci qxiarititas virtutis per ac- ceptibilis, nifi per applicationem quan­
ti-.
94 Difputatio Secunda
titatis infinita: ad quantitatem finitam S. rlptura, & SS. PP. irutgnitudinem infi-
cujufciimque crcataia:; quia illas cxcc- nUam Majcftatis D ivim'c , & gravitatem
dit ia infinitum ultta omnem deternii- leihalis , & poftea comparando , &’ quali
natam , & determinabilem perfedVionem, in ftatera rationis vere thcologicic ap­
nmnquam fciri poteft per Deum , quan­ pendendo unum , & aliud; Majeftatem,
tum iiliE accedant ad ipfimi. Iftam con- fcilicet Dei , & gravitatem olfenfa:,
lequentiam probant ex eo , quod non gravifslme difcurrunt, & fentcntiam fe­
poteft fciri per quantitatem infinita: pcr- runt 5 vel tantam efte , & a:qualem gra­
fcdionis Dei , an excedat, an luquccur vitatem pffenlx in icftimaiioiic morali
magnitudo perfeftioniscrearursc. Hoc eft; cum Majeft.ite Divina ,v e l (biCuii cref-
momentum , & fumma totius ponderis cere geom etrice, & ad proportionem,
rationis Philolbphorum , imo aJiquoi um ut ajunt. Ex quibus p a te t, admittendas
Theologorum pure philofophice dilcur- efll' tam fundatas comparationcs , & pro­
rentUim. AUa eft Theologorum mcnfu- portiones inter Deum , & creaturam
ra : nam ifti, dudi naturali Philolophia exinde non eile alienum ab infinita dif-
roborata, & illuftrata cum h is , qy.x ex tantia entitativa Dei , ficla compuratio-
Codice Bibliae conftant, ifto lumine al­ nc cum creaturis, quod ipfe fit •exuin-
tius res confidcrant >& quamvis apevio Teca menfura , penes cujus acceffum , vel
ore fateantur, Dei adcrcaturam nullam retcflum in omni lin ea, phyfica , morali,
elTe comparationem entitatis ad entita- & Theologica , cognofcatur magnitudo
tem 5 quia Deus eft incomparabilis ellen- perfedionis creaturarum , & paritet cog-
tjaliter. Verumtamhi alias proporti.-ncs, noleatur exceflus >unius crcarura: ab alia,
& comparationes Dei ad creaturas, & vel aequalitas iftius cum illa , & femper
irtarum ad Deum , agnofcunt, & vwlidif- cognolcatur, Deum incomparabiliter ex­
lime probant , dari inter Deum , & cedere omne creatum in quacumque
creaturas. Qiiis enim d ice t, quod om­ confidcratione : quia omne tale in conf-.
nia , qux cteata liint a Deo , nullam pedu illius quafi nihil reputabitur.
proportionem habeant ad ipfumj cum 120. Ex his co n fla t, quod Deus in
aperti dicat Scriptura S. quod univerfa omni confideratione eft menfura extrin-
propter femetipfur/i operatus ejl Deus , & feca omnis creatura;, hoc pado ; in linea
orartia , qujc propter ipfum fu n t, dubio en tis, totius creati in tali linea: in linea
procul comparabilia, fu n t, & proportio­ fubftantia: , toiius fubftandcc; in linea vi­
nem Sapientifsimi Artificis habent ad ta: , totius viventis ; in linea intelledivi,
finem intentum ab ipfo Opifice Divino? totius intelligentis j in linea fupernatu-
Alias proportiones deducunt ex illo^ rali gratiofa, totius fubftantia: ^ratifica-
videbimus eum Jicuti eJl aliis pluri­ bilis ; & tandem in linea gloriola, totius
mis , quibus conrtat , quod a creatura fubftantia: glorificabilis , denique in li­
inteileduali attingibilis eft Deus , efto nea patcrnali fupernaturali^, totius filia­
infinite in entitatc diftet a fubftantia m- tionis illorum , qui Filii Dei nominantur,
tellcdiva crcata; & hoc ifto gcavi fun­ & funt, & in linea duiativa , xviternali,
damento. Quia licet nulla fit proportio aut temporali , omnium temporificaio-
entitatis cum entiiate inter D eu m , & rum , vel xviternotum. C lariu s: Deus,ut
ctcaturam j eft tamen proportio , vel ac­ e n s, omnia entificat j ur fubftantia om­
tivi ad pafsivum , vel motivi ad mobile, nia fubftantificat, fic loquuntur Pati cs;
vel attadivi ad attangibilc, Sdfub aliis ut vivens omnia vivificat j ut pius , ik
pluribus confiderationibus theologicc mifericors omnia , qua- funt de linea in­
veris. Eli: igitur validifsimum argumen­ teileduali gratificat; ut Glorificator om­
tum a proportione , Ii bene trade­ nia glorificat , ut juftus Judex ex jufti-
tur. tia pra:mia largitur } ut internus jcviter-
219. Praiterquamquod , alias pro­ nizat ; ficque in omni linea fecundum
portiones theologicas agnofcunt Theo­ diverfas confiderationes eft omnium rnen-
logi cuncti in materia de gravitate le- fura , fi ratio menfura; Theologice con-f
thalis, ubi rixantur hinc , & inde 5 alii fideretur, & feriose examinetur, at trac-;
tenentes , foliim gravitatem lethalis tctur.
crefcete geometrice , & ad proportio­ 221. D ic e s ; iEternitas Dei non po­
nem , juxta magnitudinem perlbna: ofFen- teft menfurare res temporales ; ergo non
fx i alii per oppofitum aperirer tuentes, eft menfura creaturarum. Ratio : ^ ter-
crefcere arithm etice, & ad a:qualitatem nitas, vel priiis menfuraret unam par­
pcrfonx cui irrogatur ofFenfa; fic dif- tem m otus, & tem poris, quiun alteram,
curru,nt Theologi, cognofcentes ex Sac. yel totam fuccefsioneiu temporis fimiil,
a£«
Dc Deo in Hnea modali confiderato. 9f
attingeret ? Primum eft contra rationem & elem entis, ceUiibunt a naturali fiio
aeternitatis , non habentis prius i & pof- moru : eunda qUippc movebantur prop­
teriiis j quia efi iotaJirnul: fecundum eft ter honiinein qui quodd UTimodo eft
contra rationem temporis ,ftantis in con­ finis omnium. Ceftante igitur tempore,
tinuo flilxu, (Si fucce(sion6 partium prio­ & permanentibus fcibftantiis crcatis fpi-
rum , & poftcriorum fimul in attingibl- ritualibus cum eifdcm potentiis , ftatim
lium : ergo & c. Refpondetur >quod jcter-' quaeritur quomodo durant? Nam non
nitas Dei non eft menfura homogene:i, aeternitate, quia ifta eft propria folius
& cjufdem rationis cum mcndiratis* Dei 5 non tempore , quia juravit Ange­
Unde refpc£^:u creaturarum temporifica- lus , quod ultra non e rit; per quid ergo?
tarum, vel temporificabilium eft men­ Refpondetur; Per i£vum. Alterum du­
fura fuperexccdens > non xq u alis, 5c am­ bium ; Quid efti£vum , ut contiadiftin-
biens tempus totum , fi prailens , actn; guitiir a duratione illimitata , & aeterna,
fi abfens, vel futurum , virtute. Nec res & a duratione tempotali ? Refpondetur:
creatas m enfurat, quafi per numeratio­ Quod intrinfecum diftindivum aevi ab
nem , aut replicationem, ficut libra men- xternitate , & tempore ftat in e o , quod
furat pondus, & ulna pannum ; fed pef xvum eft duratio temporalis numquam
fummam indivifibilitatemi Replicabis: habitura finem , fine mOtu , fine fuccef-
' iiicnlura debet effe unlgenea , ejufdcm fione tem poris, fine tnulripllcatione ho»
indolis, & rationis cum menfurato : non rarum , dieruin, aut annorum 5 fed per­
enim aliud eft menfuta ponderis , nifi petuum nunc , quod principiznn habuit , 0 “
pondus, non linea, aut quid fimile^ fed finem non habiturum : haec eft differentia
aeternitas non eft ejufdem indolis cunl ab intrinfeCOi Alia dicitur ab extrinfeco
durarione creaturarum : ergo hon eft inter praedictas durationes , quje defiimi-
: menfura. iVIajor eft Philofophi , & minor tur ex ec j quod xternitas caret princi­
evidens * cum aeternitas fit tota fim ul, & pio , & fine 5 aevum fine , non principio5
duratio temporalis tora fuccefsive. Ref-‘ tempus habuit principium , & finem ha­
fondetur cum diftindlone de menfuri bebit. Ex his aliqualiter percipitur quan­
Philofophorum , & menfura Theologo­ tum gaudium erir in Beatis immobiliter
rum , longe explicata , & exemplificata» fixis in Deo , & quantum tormenti in
Unde licet menfura philolcphice men-' damnatis , aeternaliter feparatis a tanto
furans fit unigenea cum menfuratisi quaJ 'bono i & immobiliter fixis in tormenta-
Vero theologica menfura menfurantur, tivis vehementifsime nolitis. Videatur N.
tam longe abeft^quod menfura fit ,ho- iiiclyt* Lullius in ^rbon atiierruJi,
m ogcnca, quin potius p etit, quod fit le
tota divetfa a menfuratis, & fic eft xter-* §. U n i c u s , e t u l t i m u s
nltas* hujus Difputationis.
232 . Poft dodrinanti traditam de
«tcrnitate D e i , qu^: eft ejus illimitata ^ I D S i r S IM P L IC IT A S D EP.
duratio ,defiderari poteft aliqua notitia
durationis temporalis , & xviternalis , & ^23. E Deus fimpiex j paritec
diftcrentia verians inter ptaediftas dura- A que Trine , danit Ecdefia
tiones. Quantum ad quid temporis , vel de Deo Noftro j & vera ratio fuadot dic­
durationis temporalis, coniule Phiiofo- tam fimplicitatenii Nam Deo conceden­
phiam agentem de quantitate difcreta. dum eft omne id , quod eft perf(e(^io, vel
Quantum ad aevum , quod eft duratio de lineapertedionis fiiiipliciter finiplicis;
fubftantiarum intellectualium, & opera­ & hoc non utcumque , (cd in fummo , &
tionum potentiarum illarum poft hantJ fuperlativo gradu \ fed fimplicitas,e:4 luo
vitam , fciendum e r it, quod omnia ifta> Conceptu formali dicit perfeftionem ex­
completo die ju d icii, ceifabunt, nec ipfa cludentem imperfectionem potentialtta-
temporificata amplius eru n t, juxta iilud> tis , &componibilitatis : igUut Deus ha­
juravit A ngelus, qUoniam tempus noil bet funiraam fimplicitatem oppofitam
erit amplius. Ratio : Qi.na motus firma­ compofitioni * juxta jam dic\a a nobis
menti S olis, & Luna:, quae funt lumina-' cum Scoto i quid u ei e/t punc>uai fey/i*»-.
ria pofua in Coclo ^ut fint figi.a ih dies> ple^i , fimplicitate oppofita compofitioni.
h o ra s ,& annos , ceffabit, cellante fine Unde conftjt >cjuod conceptus quiddita-
illiu s, qui eft In e a , qua: fub Coelo funt, tivus fimplicitiitis non ftat in pura nega­
generatio, & corruptio : & tatio eftj qiiia tione imperfectionis componibilitaiis.
completo numero hominum, a Divina Qiiia talis negatio componibilitatis eft
Sapientia ftatiito > omriia iu iitmaiiiento^ negatio tcpugnanti% componibiiitatis, &
001-
^6 Difptttatio Seounda
omnis talis negario fiituiatur in aliquo Bernardus: Non purtihns conjlat Deus , ut
pofitivo , ficut innafcibilitas Patiis.Ater­ cn p iis , nec aff'eiiihm dift at , ut Anirna^
ni fundarur in fontali plenitudine cnti- mc formis fu b fla t , ut omne quod faSium
tatis, vel alio finiili pofitivo Divino. Ra­ eft. Denique hoc oftenditur ratione; Non
tio : QLiia nuUa negatio eft formaliter enim in Deo eft compofuio partium in-
comiminicabilis, (implicitas Divina eft legralium , ut in Domo i nec potemia-
formaliter communicabilis ; nam Deus liim i, ut in anima> nec generis , & dif-
Paier eft formaliter fimplex : fimiliter dc ferentix , ut in fpecie ; nec materia; , &
Filio , & Spiritu S. Videatur Scotus in Re­ formae, ut in corporibus ? nec coacerva­
portat. quxft, i. & in i . dift. 8. qua;ft. i. tionis unitatum , ut in numero ; nec quoi
Verum ,qu ia notitia dc fimplicitate D i­ e ft, & quo eft , ut in Angelo 5 ncc Tubf-
vina plurimum conducere v a le t, ut fol- tanti® , & accidentis , ut in individubj
vanrur argumenta , quibus ab advet fatiis nec corporca: fubftantia’ , & incorporex,
impugnatur diftin£tio formalis noftra,hic ut in honiine; Iccl quod in Deo omnes
oportuiie veniunt dicta SS. PP. de fim- has compofitiones excludit, eft {implici­
pllcitate D ei. Simplex eit D e u s; QuU in tas fumma illius; ergo illam habet. Alius
j>eo idem eft , qmd e ft , & quo e ft , ait modus intrinfecus Dei eft ineffabilitas;
Auguft. 7. & hicc eft perfecta quia mens de Deo cogitans deficit, &
fimpUcitas. Ha:c fola increata natura lingua non explicat. Lerte hoc eft Deas
hanc fibivendicat fimpUcitatem, ut non ( ait S. Ambr. iib. de Alutat. nom/n. cum
aliud , & aliud , a lib i, & alibi, modo , dc ■
Philone ) cum dicitur , noti poteft d ici: cum
modo inveniatur. Mag. Leo P ap a, lie tsftimatur , non poteft aftim avi : cum dtji-
loquitur : Simplici Di-vinitatis ni-turA n'tur , definitione ipf.i crefcit. Alius in\’i-
nihii addi , vel minui ^oteft : femper fibilitas, de quo didum unanet Difput.
eji , (^uod efi , cui pr oprium eft j'e»tpher~ de Vilione. Et hac de modis intrinfecis
num ejfe , ctti idem eft vivere, ^ inteiligere. Dei.

DISPUTATIO TERTIA
DE DEO IN LINEA ATTRIBUTALl.

P O S T Q U A M A C T U M E S T D E D E O , E T DE ILLIS,
quaf fune de quiddicate D e i , & pariccr de illis ,c{u^ non fune cxcrA
quidditatem , & Eflentiam Divinam ; nunc jam venit agendum de
illis pcrf^cdionibus Divinis » Cju« a tan> Divino l^elago
perenniter Buunt,&attributa Divina dicuntur.
Ideo fit

QUAESTIO PRIMA. turam dicis. D iv. Auguft. i^ .deTrinitati


cap, 5, Si dicam tcternus , iti.f/. orta lii , vi­
QU^ S I N T A T T R IB U T A D ir iN A t vus , fapiens,potens, Jpcciofi..Sy borntifbfo»
qualiter diftinguantur ? tus , ipiritus , horum oruniunt novifsirnumf
quod p ofui , quaft tanturrt videtur figtiare
224, OTANDtTM in li­ fubftm tlam , cetera vero bujus fub/lnntii&
mine pro intel- qualitates; id eft pcrfeftiones ablblutae,
ligentia i quod infinite peifeCta:, ideo circunftantes Di­
nomine Att?i- vinam Naturam , & qua: proptereii di­
hutarum aliud cuntur circa naturam 5 quia non funt,
non intelligl- qux immediate fignificant ipfam Divi­
____________mus in prxlcii- nam fubftantiam, fed perfectiones Divi­
t i , nifi petfediones illas , qux non ligni- na: ; qux de ipfa dicuntur, & attribun-
ficant Naturam D e i, led ea , qux lunt tut ipfi. Unde iicut ea, quae in creatis
circa Dei ElTentiam , & ab ea emanant: proveniunt ab elTcntia , dicuntur pi'o-
fic Divus Damafcenus, lib. i. cap. 4. Si ■prietates , aut pafsiones , ita illa , qus
jiiftuni , f i bonum ^ft quid tale dixeris , non emanant a Divina Eflcntia, dicuntur at-
Naturam D e i , fed ea , ^U(6 fu n t cirsti »4- tiibuta iUius, vel >quod idem eft, per-
De Deo in linea attribinali. 97
fc£liones attvibatales. Non enim aliud cft Dciis e x e r c i t u u m & copiarum. 5^ Eljony
attributum in Divinis , pa(sio in id e ll txcz[[\\s^ 6 %Hje aj/er eje, \ii cW^^iy.w
.crearis , demptis imperfedlionibus; Ex q u i f u m ,v e l qui eft. 71 Adonai,\(i e;t
quibus coH'itare videtur Philofophiam Dominus Omnipotens. 8 i q u o d efl:
illorum , qui c c n fe n t, pafsioncs identifi- abreviatum , lonatque in uiielujaj
cari fabjeclis, viciniorem efle Theologijc: quod eft coriipolitum ex tiaU eiu , id eft
-nam fine dubio in Divinis attributa iden- laudate , & > id eft Deum, Saddai^
tificaurur effcntirE. Amplius conflat, quod id eft Munificus, liberalis^ 10. 7 etragram-
artnbuta l^ivinaTunt '\ii\:ScientLiyBonitdiy mat on , (ive quadriliterum , id eft incfFa-
alio modo tranfccndcntia,qu9 bile juxta S. Hieronymi quod nomen in
omnia formaliterreperiuncur v.\D jo .C o f- fronte Pontifex portabat , nec audebant
tat ha^c veritas ex pluribus S. Scripturj; Judxi ipfum proferre , & cum occurrebat
teftimoniis, quibus dicitur Deus, S:,ipit nt, in Scripturis, legebant alium , puta Ado~
■Bonus, Jit^ u s , Patens f & alia plurima. Ha;c omnia afllimpfi ex noftro eru-
H ocidem fuadet vera naturalis ratio,qua ditifsimo BonavenrucaBaro ; & miiltacx
probatur , Deum elle limpliciter infini- N- illuminato Mairon.
tum , & in fe habere plenitudinem enti- Ex quibus fic : fed omnia ifta
ta tis, 5c comprehcnfioiTom omnis per- teftimonia grave fundamentum pr.xl\anr,
fedionis limpliciter (implicis. Unde cum ut aliquam d'ftincYionem ponamus inter
■Sapientia , Bonitas , Jultitia , &:c. talem attributa Divina fumme identificata, &
dicant perfedionem,&conf.tat ex Anfelm. ad tuendum in Deo aliqua, quorum aliud
in Monol. 15. fic loquente de DeO : Sicut fit benignitas quod fit , & in
,, neuis cft , putare , ut fi.ibftantia: fumme D eo efle invifibilia multa , qucc de D eo
natura: fit aliquid , quo melius fit ali- dicuntur , qua* cftocuiti ipfo fuinme iden-
), quo medo non ipfum , quam ipfum'; fic tificcntur , aliquam inter fe compatiuntur
>, necefse eft, ut fit ofimino quidquid me- diftindionem ; alioquin. non invifibilia,
>, liuseft ipfum , quam non ipfum : non fed invifibile dicereiui’ . Plus ulira ; Si
>, eft ergo co rp u s, nec aliquid eorum, nulla eft diverfitas objeftiva in' Deo , &
>, quxcorporis fenfus difcernunt; ; ; qua- in his , qua: Dei f u n t , quorsum tot no-
j, re neceffc eft ipfum efle viventem , fa- luina diverfa de Deo , ad fignificandam,
>, pientem , omnipotentem , verum , juf- jam ejus eflentiam , ut Sanctum Nomcfi
» tum , xternum , & quidquid abiolutfe Del T e t r a g r , ] a . m c j \ \ s fottitudi-
» c ft melius ipfum , ouam non ipfum. nem , |am providentiam guvernantem.
Evidenter igitur concludit ratio natura- jam dominationem , jam omnipotentiam,
lis,in Deo efte pra:di£tas perfcdiones,qnae jam liberalitatem i & finaliter, fi tot myf-
quia circunftant Divinam Naturam , jux- teriofifsima Nomina idera omnino (igni­
ta SS. PP. relatos; ideo a Theologis D i- ficant ex parte o b j e d i , o m n i , & qua-
vina attributa dicuntur, & ab Scoto in cumque diftindione prorUis teclufi, q u x
1. dift. 8. quxft. 4. fecundi ad- fit ex natura rei talis , cur Juda:i non au-
venicritcs hjfenti-x O ivin£. His fuppofitis, debant proferte Sanctum Nomen Tetra-^
' quairitur: qualiter diftinguantur? , cum alia novem frequentet:
225. Fundamentum prxjacli dubii al- in labiis fuis haberent ? H i c cette gravif-
tas radiccs h a b e t , & fundamenta gravia, fima f u n t , ut vertatur in dubium , an di(^
quia defumpta ex S, Scripcura in qua fta- tinguantur , tiim attributa inter fe , turn
tum habet omnis veritas Theologica.' ' ab Eifentia ? Et ,quod fumma totius not-
Primnm fumitur ex illo Pauli .d B.oyn, 2. tt® rei eft , ut omnia dicta vcUui Arma-
„ Ignoras, quoniam benignitas D ei ad mentarium nobis f i t , ex quo arma de-^
„ poenitentia te adducit, nrautem fecun- promamus , ut noftram^ canIam ( diftinc-
„diu-n duritiam tuam impoenitens tionem formalem ) defendamus, non ut
j, c o r , thef\unzas libi iram in die irx, ofendamus Authores illos ; folum afFe-
,, & revelationis jufti judicii Dei ? Secun- rentes plauftracenfuraruni contra illam,
dum ex eodem ad t\um. 1. i.vv jibtiia & Principem noftrum DuAorem Subti-
D eiper ea , qufpt^U fum , in tellect conf- lem. Mirum certe eft , quanta adverlus
piciuntiif. Tertium exdiverfis nominibus,. diftinctionem fcoticam dicunt teftiinonia:
qu® Det) in Sacra Scrip^uta afsignantur# alii namque dicunt , en-aj/t t/ic
& numero decem funt notata a S. Hiero- a lii, non juti: conjonare Juiei : alii Giiver^
nymo , quorum eft i . i 5/ , id. eft foitis. %, tum t^orr$taniwi non majorem djiincito^
£7 o/;.3 , quod.Deum guvernantem , & ;u- r>em ajferu^e ^ quam Scotim , quornm
dicantem fignificat. 3. , quod eft Authoium lyllabum , & nomina videri
plurale nominis B ioba. 4^ Sabaoff} , id eft polVunt mMarin, C a jeta n o , Torres, Mo-
T om , I/t ' JST I1-.
98 Difputacio Tertia
lina, Quiros , & aliis. Cccte ddiderio raphico T h e o lo g i; nec dcfTunt de Ange­
dvifideravi, & utiqacdcfideraicra, ut ilH lica S ch o la, nam Caidinalis Cajetanir
Authorcs non fic , fed momentis ratio- ■negat , attributa eft'>-* de ratione ellentia:
mim prpccdcrcnt. Hoc llem a, hicenim ,/Egidius de Pracfentatioue id iplum fen
eft charafter vicovQ amplifsiroae eruditio t i r , Ullius C xfai Recupi. ait, fi rem han(
n is , ficut habere pra; ocuUs, & penetra­ ( de diftinclioiic attributorum inter fe, S
re , & cognoicere >quam amplil'simi funt, ab eilentia ) ad ingenii trutinam expcnda
vcra;, & tundarjc probabilitatis termini. m us, Scoto rationum monumenta, noi
Veriim enim v e to , quia nolhi muneris.& delTunt. Qiiiros ha:c h ab et: nuper enin
indolis eft aequitate , & pondere rationis, prodiit Hypotypofis Philoibphia: Vene
& non aliter fcribere. Ideo his iic pofitis. tiis ab Academia fufcitatorum fufcept^
227. Circa pracfentem quxftiojiem in Domo Ptofefta Societatis Jefu ann<
duplex eft Theologorum fententia. Pri­ 1660. qua: longifsimam telam contexun
ma renet, In Divinis nullam dari dijtinc- locorum , tiim Philolophi , rum Sancto­
tionem veram a parte r e i, & qu« in ipfis rum Patrum , qui fimilia , fimilitcr dif
rerum naturis Divinorum , ;am lint de li­ tinxerunt cum plurimis Scholafticis ii
nea eflentiali, jam de attributali, Jam dc omnibus Scholis. Sic fc ie t, quid dom
linea perlonali, excepta ceali perCona- fux geratur , ilft, qui audet dicere, quo»
rum diftinftione , fed f >liim diftindionem cxploxio diftindionis ,Jit omnium extr,
rationis vatiocinatac, & cum fundamento Scuninn Scoti. N os per fequentes conclu
in r e , quam fundamentalem , & virtua- liones do£l;rinam neceflariam fupcc ha<
lem appellant multi , & fieri aftu.ilein re trademus.
propugnant per operationem intcllcctus. 228. Sit 1. conclufio : Effentia D iv i
Itaque Thoiniftae fuam diftindlionem ra­ na efl fumme ident fi.ata eum omnibus, qut
tionis dividunt in illam quae eft rationis in Deo funt y attributis , & relatianibui
ratioc:naiii, & in aliam , qux eft ratiod- Eft doctrina fidei. Probatur pro identita
mtte. I . a folo intelledu f i t , nullo pra:- te relationum fic. Namque in Concil. La
bito fundamento in re. Hxc e contra,ha- teranenfiannoChrifti 1213« fub Innocen
bec fondamentum in re. Unde coincidit tio Itl. cap. Damnamus , i b i : h t ideo i\
cum ilia quam aWxfundament aim vocanc, Deo Trinitas efi folunimodo , non quater
ficHenricus, alii potentialem, ut Capreo­ nitas , quia qualibet perfonaram eji ill
lus, alii potcntialcm. Vide Goner,& alios. res , videlicet fubjlanti.i ejftntid , five Na
Ita Schola Thomiftarum cum Angelico turjE Divina:. Pro attributorum identita
Doftore. Jefuit» communiter virtualem te ftat Concilium Rhemcnfe (iib Eugenii
diftinftionem inter Etfeniiam, & Pater­ „ III. anno 1148. C redim us, 8c confitc
nitatem volunt eflc intrinfecam , cujus „ mur limplicem naturam Divinitatis efl
fundamentum reperitur a parte t e i, prae- „ D eum : : : fic ubi vero dicit Divina Sa
ccdensomnem operationem inrellcdus, «pientia Dominum lapientia fapienten:
qua: diftintiio placet lUmo. Matin trad:, ,, magnitudine magnum , Divinitat
dg T rin it. difput. 3. n'^m. 8. fol. 1 38.quae „ Deum , & alia hujufmodi j credimu
ctiam non dtfplicet multis Thom.ttis, ,, non nifi ea fapientia,quae eft ipfe Deus
quamvis multis non placeat, tenentibus ,,n on nifi magnitudine , quae eft ip:
fohim diftinckionem extrinfecam virtua- D eu s, magnum cfle. Nunc ratiombu
1cm. Secanda eft noftri Subtilifsiml Sco­ fuadetur. i.D i v . Bernardi Serm. 80. t
ti pluribus in locis, collar. 36. num. 14. Cantie. Nam Capientia, quod eft unur
& in i.d ift, S.quaeft.^. BJt ergo ibi dif~ ex attributis, aut eft aliquid majus Dec
tinBio tereia prtecedens intelieftum , ibi: aut aliquid aequale , aut aliquid minus
d Jli'^Bio attributorum non eji tantum r t- Majus non poteft elfe ; minus efle no
tionU yfed aliquomodo ex natura r e i::: di- p oteft, alias erit finitum, quod eft blal
co , quod hite'rpsrfcHiones non eji tantum phemum d iccre; fcilicet, quod Deus fi
diJiinSiio rationis , bocejl diverforum mo­ finite fapiens, contra illud Pfal. 1^6.
dorum fn concipiendo idem. Collat. 3^. in Sapientia ejus non eji numerus : fi au ten
Quodlibet. I. conctdo , quod Jicut in Deo x q u a le , jam erit D eu s: erg. fapientia el
intellectas non ^fi form aliter voluntas , ««<■ idea» cum Deo. Eodem modo theologi
e converfo, 0 ‘c. iia jujlitia non eji forma- zatur de boniiatc, & aliis Divinis attri
lite r , vel quidditative idem mifericordus. butis. 2. Ratio ; quia Deus eft ens fimpli
Denique Jifapientiafecundumfm m ratio­ citer infinitum, habens totalem plenitu
nem formalem non imludit bonitatem , nee dinem , & fummam .comprehenfionen
fapicntia infinita formaliter includeret bo­ totius perfedionis fimpUciter fimplicis
nitatem infinitam. Ita omnes dc Coetu Se- fed tale non e fte t, nifi haberet fummaii
iden-
De Deo in linea attributali. 99
identitatem cuih omni perfcftione fimpli- buta poflent definiri, definitiones eorum
. cker fim plici; quia de conctptii coni- eflcnt diftincla:: erg- &c^ Veram fi nege­
prehcnlicnis cft unitive habere omnem tur major, qua: nobis vifa eft certa >vide
pei-J^dioncni pofsibilem haberi; aliunde anobis difta a num. 119. i2Si & 123.
Divina attributa funt perfeftiOnis fimpU- Hic nota, quod definitio non tantum in­
citer finiplicis : erg. omnia cum eifcntia dicat rationem caufatam ab intellcdu,
identitatem habent. Aliiinde identifican- fed quidditarem rei: ita quod intelle£tus
tui' inter fe. Ratio : Qiiia omne, quod in componens iftam propofuionem, /apien-
Deo eit tbrmalis perfcciio fimpiiciter lim- t/a in Deo non eji form atter bonitas, noft
^plex, habet infinitatem fimpiiciter talem; caufatadu fuo collativo veritatem prae^
led de r.irione infinitae pertcdionis , & diclajcompofitionis , fed in pbjet^o inve­
per cilentiam talis eft habere fummaiii nit intelledus intuitive cognofccns ex­
identitatem, Ime implicatione polsibileiii trema , ex quorum compofitione fit ac­
haberi, cum quacumque alia perfedio- tus verus.
ne D e i: erg. perfedifsime idencificantur 230. Ex his pofliint formari multi
attributa Divina inter fe. Sic in Deo om­ modi arguendi, ad afllimptum proban­
nes illai funt verT^, & verifsimx, Sap entia dum hoc , vel fimili pafto. Illa , qua: fi
tjl brnHds, & c converlo >intelleclus efi diffiniri pollent, haberent diverliis defi­
volanlas , & e converfo ; & lie aliae nitiones , explicantes rationes formales
multx» rerum , non habent formalem identita­
2ap. Sit 2. concludo : Datur difiinc-^ tem ; fed hujufmodi funt Divina Sapien­
tto ex nutum rei formalis inter Divina tia i 8d Divina Bonitas, aliaque Divina
att/ibiita. Probatur ratione Scoti: in Deo attributa : erg. Aliter : illa extrema, quai
eft Sapientia , & B^mitas ; led in Deo, dum componuntur ab intelledu collati­
qui eft una fumma res , juxta Conciliuinj vo , ifttf non caufat veritatem compofitio-
fdpiencia formaliret non eft Bonitas , aut nis , fed illam inVenit in riatura ipfa ex­
e converfo: erg. in re datur diftin£tio ex tremorum , tunc extrema non funt for­
natura rei inter Bonicatem , & Sapien­ maliter idem i fed fic fe habent Bonitas,
tiam. Major eft de iide, docente Deum i& Sapientia in Deo refpectu intelleftus
clFe infinite bonum, & infinite fapientem. intuitive cognofcentis iftam propolitio^
Ptobat. minor; Si in Deo j qUi eft fum­ nem , bonitas in Deo non efi fapientia in
ma re s , fapientia infinita ellet formaliter, Deo : erg. inter illa non invenit intellec­
& quidditative bonitas infinita , fapien­ tus , fic cognofcens, identitatem forma­
tia in communi efiet formaliter bonitas lem. Ita convedv , ait Subtilis Magifter,
in communi i fed bonitas in communi non fapientiam , & veritatem ejfe bonitatem iit
eft formaliter , & quidditative fapientii re j non tamen formaliter veritatem eJfe bo-
in communi: etg. Major videtur certa: nitater/Si MinOr primi modi arguendi pa­
nam infinitas non variat , ncc deftruit tet; alioquin non poflet definiri fiipientia
formaliter rationem illius , cujus eft;quid fine bonitate, aut e contra : nam aut eflet
in quocumque gradu intelligatiir elfe ali­ tota diffinitio, aut pars definitionis unius,
qua perfectio , propter iftum gradum, aut e contrajquorum utrumque falliim eft
non tollitur ratio formalis illius perfec* de lapientia , & bonitatei Minor (econdi
tionis : Iblum namque difterentia ex par-» modi argiaendi probaturi
re fubihati. Unde ii non includit forma- 131, Probando fic fecundo conclu-
liter ( fapientia , v^ gr* ut in communi) lionem : Deus ab a:terno intelligit , &
bonitatem, non includit formaliter, ut vult f c , & hoc fub ratione b o n i, & verit
infinita ipfam Bonitatem , v. gr. Quod erg, eft ibi diftindio rationum formalium
declaratur j & probatur m inor; Qtiia in­ b o n i, & veri ex natura r e i, & ante om­
cludere formaliter, eli includere aliquid nem ad:um intcllecius circa talia objecta.
in fua l attone eilentiua , ita taliter, quod Probatur conlequentia : (^ ia intelledus
li defir.icio includentis alsignaretur, in- Divinus ncn cognofcit, niu intuitiva cog­
clufum eliet diffinitio , vel pars definitio* nitione} led intuitiva cognitio nullam
nis 5fed definitio bonitatis in communi habet diftinclionjm in objedo , nili fe­
non habet lapientiam in le : erg. bonitas cundum quod exiftens eft. Ratio : nam
in communi non eft formaliter, & quid­ ficut lion cognofcit aliquod objetlum,
ditative lapientia incommuni j& conie- hifi fecundum quod exiftens, ita noncog-
quenter neque infinita bonitas habet iii riofcit aliqua diftincta formaliter in ob­
fe tbrmaliter incuilam in fua ratione for* jed o , nifi ut exiftens eft diftinclio : fed
mali infinitam fdpieniiam , nec identita­ ratio boni, & ratio veri funt rationes
tem formalem cum iiia. Nan> ii ifta aitri-; formaliam objettorum intelleclus Divini,
Na &
I oo Dilputari«> Tertia
& Divinx volnnutJs: erg. eft ibi dirtinc- diur generationes , aut dnae fpirationes}
tio formalis objecloram formalium : vcl i;n6-utrumque continj^et; erunt', fcilicet
quod idaii eft , in Deo vatic veri , & bo­ dux generationes, & totidem fpiratio-
ni funt objccla formalia diftinfta formali- nes. R a tio : nam generatio Filii erit etiam
ter. Sic habetuc pcopoficum h o c ; fcili- fpiratio , & fpiratio Spiritus S .erit etiam
cer, arcriburailia, & alia non elle dif- generatio. Plus : Filius non nafcendo,
tin<ia diftindione rationis , fafta cum fed procedendo, & Spiritus S. non pro­
fandamento ab intellefta. Ratio promp­ cedendo , fed nafcendo 3Filius non natu­
ta : quia diftinftio praecedens omnem ac­ raliter , fed libere , licet cum fumnia ne-
tum intelledus , lion eft diftinftio ratio­ cefsitate procederet Spiritus S. natu­
nis cum fundamento in re fabvicata ab raliter , non libere , efto cum fumma ne-
inteUedu ;fed talisefl: diftinctio vertans cefsitate. Nunc fic : fed hxc omnia funt
inter prxdlda atttibuca ( pariter inter fumma impofsibilia :ttim , quia confun­
alia.) probatur ifta. i . Qi.iia diftindio ta^ dunt Divinas procefsiones ; tum , quia
Hum objeclorum formalium aliqualiter hoc fa d o , & fic pofito , vel conlidctato,
piJEcedit adum intellectus Divini intuiti­ tollitur Trinitatis Myfterium , & Per-
ve cognofcentis >& videntis objecta for­ fonarum Divinarum plur,alitas. Ecce quo­
malia tam intelledus fu i, quam fux vo­ modo omnia fequuntur.
luntatis. 2. Quia talis diftindio nort eft in 233. Per vos , Divinus intelledus
intelledu j nam nutnquam eft in cognitio­ non.folum eft fumma identitate idem
ne intuitiva objeftorum formalium dif- cum Divina voluntate , fed etiam iftx Di-
tin d io , quin in objedo , vel o b je d is, in­ vinx potentix funt eadem indivifibilis a
tuitive cognitis, fit exiftens talis dictinc- )arte rei formalitas, & eundem forma-
t io , alias in intelledu Divino intuitive em conceptum quidditativum habentes:
cognofcente o b je d a , eflet diftinctio,qua: fed hoc fic pofito, generatio Filii per in­
jTiinime in objectis exiftit, quod eft tam telledum , & fpiratio Spiritus S. per vo­
ingens chym xca, quam affirmare, intel­ luntatem identi a parte rei formaliter eft,
lectum Divinum intuitive cognofcere dif- ac quod generatio fit per voluntatem, feu
tiuda , quce in fe , & ex natura rei di(^ procefsio per intelledum , vel e contra.
tinda non iu n t: erg. eft diftindio pra:- Deinde non alia ratione generatio Filii
cedcns ad^m intelTedus. non eft fpiratio Spiritus Sandi , & hu­
232. Idem quod didum eft de fa- jus fpiratio non eft generatio •, nifi quia
p ieatia, & bonitate eadem forma, eo- h?ec eft emanatio per voluntatem : fed,
demque pondere rationis probari poteft per vos , vere a parte rei , Sc ex na­
de aliis attributis , ut funt mifericordia, tura rei , & attentis naturis Divini in-
ac juftitia. Namque una non foliim habet telledus , Divinxque voluntatis, funt
diverfum adum , fed plane oppoficum eadem indivifibilis formalitas intelledus,
a lte ri; una inclinat ad remittendam poe­ & voluntas, Divina inteliedio , & Divi­
nam , altera ad illam exigendam : una pe­ na volitio: erg. omnia abfurda ir.linuata
tit arqualitatcm, & tallionem , altera te­ videntur fcqui, diftindioneformali nega­
nuit illam, & omnino im pedit: fed hxc, ta. Fundamentum omnium eft illud in­
quae oppofita iunt , & incompatibilia, fallibile , & per fe notum principium im-
non pofllint de eadem indivifibili forma- p o f sibile eft aliquid Jimul (Jfe , O' non cjfe:
litate verificari :alioquin eadem indivifi- alias affirmatio efTet formaliter negatio,
bilis formalitas exigeret idim, & non exi­ & e contra i & omnia ifta vcrif.carentur
geret» veilct punire, Ck non vellet, vellet in re,q u am verfam ur,de princijiis Di­
aequalitatem , aut tallionem , & non vel­ vinarum emanationum , intellectu, l<:iU-*
let , veilct m ifereri, & punire , & id ge­ c c t , & voluntate Dei , daio , quod in
neris multa alia , qux de Divinis attribu­ D e o , qui eft illa res fumma, quam Con­
tis jn ftitia ,& mifericordia dicuntur in cilia docent, & nos fatemur, in ifta, in­
Scriptura S. erg. formaliter non eft idem quam , re & cum illa non fblum eflent
in Deo attributum Mifericordia:, & attri­ realiter ident\ficatx , (ed etiam formalii
butum juiVitix. Id ipfum fuadetur dif- t e r , & e x natura rei.
(currendo per alia aitribnta, intelledum 234. Multif^u-ie multifqiie modis ad
fc ilice t, & voluntatem. Si enim iftxpo- ifta refpondent advertarii : tum quoad
tentisc fint una indivifibilis formalitas a Divina attributa fapientix , bonitatis, mi-
parte rei, necnatura r e i,a u t formalita- feticord ix, & juftitix; tiim quoad Divi­
te diftingiuitur; tunc procefsio, qvix eft ' num intelledum , & voluntatem Divi^
.per intelledum , erit etiam per volunta­ nam , ut funt principia Divinanim ema­
tem in pivin is, & vice verfa j aut erunt nationum. Ajunt enim , quod ut diver- /
fis
De Deo in linea attributali. I O!
iis diffinitionibus dcfiiiiantuf Sapientia quate explicante rationem formalem, dat
Divina , Bonitas, JiUlitla, Mifcricordia, definitionem contra naturam attributi
& iiiia Divina attributa , fufficit victualis Divini definiti: Nam de ratione formali
diftinctio intct ipfa. Nam ha:c , ScpraJilat unius attributi Divini eft certe , non ex­
fundamentum , ut'ilnum attributum con­ cludere entitative rationem formalem
cipiatur , alio non concepto , & hoc fun­ alterius ; qUia de ratione formali infini­
damento d a to , fufficiens eft , ut unum tatis Divinarum perfedionum attributa-
attributum una definitione definiamus, lium e ft, habere fummam per tecti fsimam
diftiniia a definitione , quam alteti attri­ identitatem ad invicem , & cum EiTentia.
buto tribuimus; dummodo omnia attri­ H ocquidbn fide certum eft, & a nobis
buta definiantur fub conceptu prxcifivo ftabilitum num. 228. Ceteriim hoc nori
dilVmdis diffi^nitionibus , minime vero eft rei prxfentis negotiuin , fed foliim:
fub conceptu negativo excludente ab an cum ifta fumma identitate, prorsiis
uno attributo definitionem , quam alteri excludente omnem realem diftinftionem,
tribuimus. Imo potius , fi quis vellet dif­ fit pofsibilis vera a parce rei indepen-
finire mifericordiam Dei , definitione denter a quacumque confideratione in­
nedum prxfcindente ,verumetiam exclu- tellectus alia diftinftio?Affirmativam pro­
dente diffinittonem Divinx JuftitijE , tunC pugnamus ned; m tamquam polsibilem;
definitio non eflfet bona ; quia non decla­ verum tamquam maxithe neceirariam,
raret nataram Diviria: Mifericofdiae: cum ad falvandas multas theologicas verita­
ha:c non excludat a conceptil fuo Divinafi tes j concernentes eflentialia >attributa-
Juditix conceptum.' Comra :'Quamvis lia , & notionalia D e i, & in re prxfenti
diitinclio virtualis fufficlat ad diverfas apparet difta necefsitas , ut ratio forma­
definitiones , quibus folum per concep­ lis Divinx Sapientix , pariter Bonitatis,
tus inadxquatos explidatur res definita, Mifericordix j & ju ftitix , In telk ftu s, &
eo quod {imlles definitiones folummodo Voluntatis, & qux de illis , tamquam
explicant rem , prout concipitur ab in- Verifsima in Theologia , Vera , & firma
teJleclu imperfefte concipiente j minime confiftant, & illa negata , non nifi con-
tamen fufficit dida virtualis diftmftio, fufionem habere videntur^
quando illa , quae definiuntur, funt de­ 236^ Alii refpohdent: Quod vera eft
finita, definitione adxquate explicantd doftrina de diverfls definitionibus, quan­
rem , aiit rationem formalem prout eft iri do illa , qux definiuntur ^ non continen­
re , & ex natura rei i fed fic definiuntur tur in aliqua ratione em inentiofi; feciis
in Deo Sapientia , & Bonitas , Mifericor- fi confiderentur fecundiim modum illum
dia , & Jullitia , definitionibus j nempe^ eminenteoi; ficeninl aniittUnt diftindio-
adxquate cxplicantibus naturas, & el- tiem >& ita continentur omnia attributa
fentias Sapientia; , Bonitatis, &Ci ergO in Deo ,in quo veluti in quodam pelago
dillijit^;io virtualis minime fufficere va­ totius entis continentur , & ob hoc amit­
let ad h o c , ut Sapientia definitione adx-* tunt omnem prorsus diverfitatem, & dif-
quate explicante naturam ejus defihiatuf, tindionem veram j 8d in naturis eorum
diitindla a definitione , qua definitur Bo­ repertam ; & fic fiint eadem omnino a
nitas, parte rei forti\aUtas ; verumtatiien , quia
235* Similiter de M ifericordia; xquivalet multis , ut xquivalet uni >una
Qijando cnun definimus MifeviCordiam# definitione explicatur ^ut vero xquiva­
& Juftitiam Divinam , apprehenduntur let a lteri, altera definitione explicatur.
a nobis veluti formx , & vere! funt iri Sic eadem fimplex aparte rei formalitas
Deo rationes formales habentes , & exi­ proUt xquivalet virtuti creatx intelli-
gentes habere a d u s , quorum unus incli­ gen d i, generat Filiunrt j & prout xquiva­
net ad 1emittendam poenam, aliius illanl let virtuti volendi creatx , fpirat Spiri­
exiga t; unus petens cequalitatem , & tal- tum S< Pariter ifta: propofitiones: Fjff'en-
lionem , & alius nori ita ; ergo cuol tia DiviUa eji cQWWumtahiiis , relatio iji
hxc omnia a parte rei verificentur de inconmmnkAhilti fignificant j quod ea­
Mifericordia , & Juftitia, definitio uniuS dem entitas increata D e i, prout jcqui*-
nedum in conceptu piaecifivo, noti eft Valet abfoluto, eft communicabilis 5 &
definitio alterius, verumetiam fub con­ ideo dicunt, quod pracdicata cotitradic?
ceptu eXclufivo> & negativo unum attri­ toria a nobis proclamata, tiim de attri­
butum , definitive, &■ quidditativ^ for^ butis , tum de Elfentia , fafta compara­
malitef loquendo , excludit i conceptu tione cura relationibus , non funt verir,
fuo definitivo definitionem alterius, Ned & ,proptife contradiftoria ; quia non
fic definiens definitione adx<^ttata, adae­ eriuntiaritut de eodem toto^ & totaliter.
Ita
201 Difput.ttio T f r t i a
Ira Sapientif'imi Thomiftae cumCajeca- ificare ,ai;t e contra , attributa Divinam
no ,G o n c t , & altis. Eficntiam. Ratio : N am -jmnino implica-
237. Contra i. Qnnmvis venfsim um toiium , & chyma:ricum eft , id , quod
fir , quod omnia , quae difta funt, in Doo de fuo conceptu form ali, & quidditati-
perfeiVifsime contineantur tamquam in vo habet conceptum radicis , & infinita­
peiago onmitim excogitabilium perfcftio- tem formalem , & radicalem , &: ex fe,
num. Verunitamen hie modus contincn- & a fe , & ultra plenitudinem cnitaLis
d i, & includendi, non dcbet clTe conci­ in tota entis latitudine >fccum abfowcre,
nentia: formalis omnium pcrfedionum atque formalitcr Identificare id , quod
ctiam attribucaliiim : quia talis continen­ habet rationem radicati, & folum infi­
tia non dcbet effe implicatorie taiis j fed nitatem formalem ex (e , non a f c , fed k
modus continendi omnem peifeclionem radice , nec plenitudinem perfectionis in
continentia formali , & formali inclu- tota latitudine entis > fed foliim quali
fione eft implicatorius : ergo folutio im- in ccrto genere ; fed hxc habenr attribu­
plicatoria excogitat. Probat, min. C on -’ ta , & illa, Divina Edentia, ut Pelagus, a
tradiftio formalis eft j unicam rationem quo fluunt (diftr'ibuendo fingula fingulis:)
formalem tot rationes formales contine­ ergo his fic pofitis , implicatorium eft,
re : fic enim nihil unum for mali ter eft quod una Divina pcrfeftio attributalis
pelagus ; fed attributa Dei tribuuntur tranfeat in aliam form aliter, efto omnes
Divinic Eflcnivx in fuo efle formali conf- fint in pelago, a quo fluunt, cum ip fo , &
titutK : ergo formahter, & fccuiidiim ad invicem perfeftifsima identitate en-
conceptum formalem in illa non conti- titativa idem. Fere omnia funt Scoti in
nentU)’. Implicat enim , idem fecundiim I. dirt. 8. quaeft.4. & dift. 13. quaeft. unie.
eandem rationem formalem elTc pelagus, & 4. dift. 13, quxft. I . & quolibet, i. V i­
& habere rationem formalem Effentia:, deantur infupcr a nobis dida a num. 85,
& efle formalitec perfediones formales & T22.
emanantes ab ipfo ; fed attributa Divina 238. Contra 2. Licbt nulli dubium
emanant tamquam a fontali origine, & fit , quod una Divina perfeCtio , quia
pelago a Divina Effentia ;ergo implicat, fimpliciter formaliter infinita aquivaleat,
quod fint idem formaUtet cum ipfa. & in infinitum excedat quidquid perfec­
N ec nobis placere poteft continentia tionis fit in creatis , ut intelligcre, &
eminentialis attributorum in Deo ; illa velle iftarum potentiarum creatura: , ta­
quippe omnia , quae perfeftionem forma­ men formaliter loquendo , ut in praclenti
lem fimpliciter fimplicem dicunt , non loquim urhaec arqulvalentia dcbet cur­
funt in Deo foliim eminenter , fed fum- rere , & tranfire llipcr res ejufdem li­
mam identitatem habent: veriim fi prie- nea: , ira ut fi linea eft intellcckiva, intel­
cififsime , & formalifsime loquantur, lectus Divinus xquivakt, & fuperexcedit
continentia illatum in ElTcntia Divina f Jimaliter omnes intelleftus humanos , &
tamquam in pelago eft virtuaUter caufa- Angelicos. Similiter faCta compatadone
tiva y & virtualiter contentiva , tamquam de intilligere Divino cum omni creato
radix illarum. Hoc quippe eft ,E{rciuiara intclltgere. Ceterum Divinus intellectus,
Divinam efle a f e , & habere infinitatem, & Divinum intelligcre non equivalent
non folum formalem ptopriain , fed form aliter, & praecififsime loquendo vo­
etiam primam , & radicalem , tamquam luntati creatx , nec -velie Divinum
pelagu s, a quo fluunt , & dimanant om­ gsre creato. Hoc enim eflct confunderc
nes perfedioncs. Pro tanto etenim dici­ lineas, & facere intellectum voluntatem,
tur pelagus , habens omnem plenitudi­ & c converfo : veUe, intelligcre, & e con-
nem cntitatis per modum totalitatis fim- vcrfo : & altius mentem elevando , Divi­
pliciter; atqui perfecViones attributalcs, nam voluntatem efl*e rationem formalem,
efto habeant infinitatem foi malem fuarri, & quidditativam Divini intclleftus , &
illam non habent a f e , & ideo nec radi­ velle Divinum , & amocem neceflarium
calem , fed foliim ab effentia , & non per Dei efle Divinam Scientiam. Plus ultra
modum plenitudinis fimpliciter in tota procedendo, & reftautando fundamenta
entis latitudine , fed & folum quafi in noftraj hoc eflljt, Filium vere , & a parte
cerro genere , ut Sapientia in genere Sa­ rei procedere per voluntatem , vel per
pientiae, Juftitia in genere Jultitiae, &c. titramque potentiam. Similiter Spiritum
Nunc fic ; fed his fic ftantibus, impli­ S. per intelledum , vel per utramque , &
cat , Divinam EfTentiam abforvere , tam­ denique generationem Eilii habere pro
quam pelagus, omnes perfectiones attri- principio emanativo Divinam volunta­
butales, & illas fecum formaUter identi- tem. Tandem ; quod a parte rei id ipliim,
qiiod
De Deo in linea attributali. ^ 0l
quod in Divinis eft commanicabilc , cfto contra Jnilitant >vera probabilitate fol-
formaliter fit idem cum relativo, eflc pa­ Vantur a Noftratibus cum Scoto , h ac
riter incommunicabile , & e contra, ioU docente exprefse variis in locis : Iftud
cum diftinctione thomilHca , quod ea­ ,j argumentum de non formali identita-
dem indi vifibilis for malitas , prout icqui- >,te , dixerunt Antiqui Dodores, ponen-
valet abfoluto , eft commuiiicabilis, & >, tesin Divinis aliquam effe pricdicatio-
prout jcquivalet relativo, eU incommuni­ iy nem vetam per identitatem , qua» ta-
cabilis. De hoc amplius de T ri­ ,, men non elTet fu r'm d is ; ita concedo/
nitate , tamquam in propria feJe , quod i,veritatem e(Te bonitatem in r e , non
pro nunc infmuare fufncit, Ibi enim age­ >, tamfen fv rm d ite' veritatem cfle boni-
mus de prjcdicatis contradictoriis affi­ ,, ratem. Unde patet prima pars v e ra , ex
cientibus totum :'Jfe rei , & de contradic­ utraque parte , tiim pofitive >tiim nega­
toriis , quae Tccundario dicuntur, & fo- tive*
Ium cadilnt, non abfolute fupcr ejfe , & Secunda pars minoris , fcilicer,
non ejft , fed fuper ejfef i c , vcl Hc non effe^ quod fllndamenta habeat in S. Scriptura,
Ad rem : Filius cft a Patre Jic , (cilicet, probatur Ii ex N i Illuminato Matrone in
n a f c c n d o S. non //<••, icd j^roce- 1. dift. 8. quaeft. 5 i Ubi folvens hoc argu­
dendo. Alia plurlnia exempla ibi vide­ mentum Divi D io n yfii, fc ilic h : Non efi
bis. audiendum dicere , vel cogitare de fuper
239. Ultimo probatur concludo con­ fubfiantidi j & occulta Divinitate frater
tra cenfutantes amarifsime noftram fen- ea , qu£ per Sacras Scripturas de Deo divi-
tentiam , quos citavi in limine quaeftio- n.tks fu n t exprcjfj.; ifta pofitib formali-
nis , quorum cenfura;, expreCsiS verbis tatum non ponitur per Sac. Scripturam:
leguntur in Recentioribus , qui.tempori- ergo ipfa nOn eft ponenda* Cui lUumi-
■bus nothis tyf)is Tcripra fua dederunt, ,, natus Magifter ita re(pondit* Ifta "au-
quamvis tandem concludant i Mos d ccn- j, tem difficultas folvitur quadruplici
furis abjiinemus, Q lix verba tametfi fpe- j, authoritate S. Scripturae, quarum pri-
cimen pietatis prx(c^erre videantur , in >, ma eft ad Rom. i* in v ji ii la L ei per
hoc non laudo. •Eft enim viri Theologi j, eaf quafatia fu n e , intellecta^ confpieiun-
munus , non folum abftinere a cenfuris iytur i ifta autem invifibilia, aut funt
circa ea , quae a Catholicis hinc inde con- „eirentialia , & tunc habentur multa
trovertuntur, donec a Sancta Sede judi­ „ eficntialia cohfpefta, & ncn ficta ; aut
cium feratur j veriimetiain contra illas „ funt perfonalia , Sc ifta fecundijih Au-
feccntes tota M m erva, & aperto dimi­ ,>guft* & Hilar* non conceduntur plura
care Marte. Jam f ic ; Gratis nimis tara >, in neutro genere 5 perfon^ enim fune
amare cenfuratur , & talibus cenfuris in­ j, plures , & nOn plura. Secunda ad R o-
uritur , doctrina illa , qua: habet pofitiva mat. 2* O altitudo divitiarum Sapicmite,
fundamenta rationis} folidt; foLvit argu­ Scientia D e i ! Aut idem intelligit pet
menta in contra ; fundamentum habet in )> fapientiam , & fcientian», & tunc iii-
Sac. Scriptura , & SS. Patribus , & nulU ,, utilis eft repetitio 5 aut aliquomodo
Concilio , quod fit regula fidei, opponi­ „ non idem , & fic propofitum. Tertia ex
tur 5 talis eft docirina S co ti, & D ikipu- „ i.a d C o rim h . 2. £4, qtui fu n t Dei^ nuU
lorum ejus de diftinctione formali ♦& ex „ Ius novit nif i Spiritus Dei 1 id eft , Spi-
natura r e i : ergo non adeft juftus titulus^ i, ritus S. Ex quo habetur , quod Spiriius
tam amaras cen(uras ferendi In Scorum, Si plura cognofcit intuitive in Deo:
fic diftinguentem attributales Divinas iy fed omnia talia funt in Deo ex natura
perfediones inter ( e , & ab Eilentia D ivi­ reli Q uarti ad Rom. 2. ubi dicitur,
na , & eflentialia a relativis. Major ne­ quod Benignitas Dei ad poenitentiam
dum certifsima eft , vcriim prudenter in - adducit Illum , qui in futurum iram
negabilis videtur. Minor piares patted „ e)us thefaurizat i & fic refpectu e|uf-
h a b e t, quae per ordinem veniunt pro­ dem , Deus habet benignitatem , ref-
banda;. In primis, quod habeat polltiva „ pcdu cujus poftea habet iram : ergo
fundamenta rationis, conftat ex noftris „ neceflario oportet ifta in Deo aliqua-
probationibuis, quibus fuadetur, aliter „ literdiftingu! ex. natura rei. nofter
non e(fe conceptibilcs rationes formales Illuminatus Magifter Mairon. Aha pluia,
attributales D e i, nec aliter effe percep­ & quidem gravilVima, jam fupra dictum
tibiles mult® myfteriofx veritates dc Deo eft cum noftro Ventura Baro , qui edoc­
Uno, & Trino. H o c, quoad pofitivam tus a Dodore Maximo fuper decem Dei
probationem a ratione petitam. N ec mi­ nominibus, graviisime in fert, novem ex
niis certum eft ,-quod argum enta, <iude in illis quid diftindum aSando Nomine D ei
Zff-
104 Difputatio Tertia
Tetragramrnaton fig n ifca re, & conlVant inicrpcllavir MagnusBernavdus, qui fuit
num. 225. Ex quibus patet ex S. Scrip­ in Patribus Concilii , vcluti primatum
tura non levc fundamentum pofle capi ad ,, tenens ; Non aliurdc proccdit fcan-
•nollram diiVinckioneni. ,, dali hujus origo , nifi quod plurcs crc-
241. Quod in SS. P a trib u s,quod „ d ere , vos credunt, & docere , quod
erat altera pars minoris, fundetur noftra >j Divina EfTentia, D ivinitas, Sapientia,
dtftinftio, audiatur Divus Dionyfius de „ Bonitas, non eft Deus , fed eft forma,
Divinis Nornin. cap. 9. ubi loquens de „ qua eft Deus. Hinc notent Ccnforesj
„ Divina alteritate , ha:c habet : Nunc an forsan feUciiis penetrarunt fenla Gil-
,, authti ipfam Divinam alteritatem non v c r t i , quam Div. Bernardus , qui cum
„ variationem quandam, fupetincQnver- alU)CUtus eft , & audivit loqucntcm.
,, fibilis identitatis fufpicemur , (ed uni- Nunc veniamus ad PontiBcem Euge-
,, tivam , idcft multiplicem formationem, nium III. qui Ca», i . definiens contra
„ uniformes muitx foccunditatis omnino „G ilvertu m v e tu it; Ne aliqua ratio in
j, procef iones. Anlelmus in Monolog. ,, Theologia inter N aturam , & Perfo-
,,c a p . I . Planum eft rationem certe ha- „ nam divideret, neque aliqua ratio in-
,, benti fummum fpivitum , fed non id- „ ter Naturam , & Pcilbnam dividar,
,, circo fui memorem effc ,au t fe intel- >, neque Deus Divina Elfcntia dicatur in
,, ligerc , quia fe amat ,■fed ideo fe ama- „ fenfu ablativi tantum , fed etiam no*
,,r e , quia fui meminit, & fe intcUigit. „ m inatlvi; hoc eft , non Iclum dicatuc
„ Hil,Vr. deTrinit. 8. Non efficit crcatu- ,, Pater Deitate D e u s, fed eft ipfa Deitas.
„ ram voluntas, fed poteftas , ex .^uo Denique cx dicto C on cilio, & ejus adis
„ velle non eft idem , ac pofle. Dionyf, conftat , Gilvertum dixilTc , quod ires
,, loquens de D ivin. perfeci, dicit : Deo proprietates , quibus Ferforia dijiin^i.niitr
„ attribuitur multiplex fimplicitas , & Jint tres res netetn* ab invicem , ©' ab
„ fimplex multiplicitas. Damafc. lib, i . EJfentia numero diJlinBd. Ex quibus pa­
de Fid. Orthodox, Si juftum , fi lam , & apertfe conftat, nos non indigere
», bonum , fi quid tale dixeris non natu- teftibus , ut difcamus errorem. Kun( de
,, ram Dei d icis, fed qu® circa naturam. Florentino , aliuS nihil de ipfo contra
,, Denique Auguft. 15. de Trinit. Si dica- nos affertur , nifi quod d o ce t, quod D i-
„ mus a:ternus , fapiens , potens , bonus,, vina Subftantia , & HypoJ, ajis re quidtm
„ fp ir itu s , horum nominum novilsi.num, /unt idem ffecundUnt autem midum nojlri
>, quod pofui, videtuc fignificare fubf- intellectus dffirre videnftrr confef-
„cartriam , cetera hujus lubftantixqua- fione ad G txcos tranlmiffa additur: (non,
„ litates. Ergo in Patribus fundamcntuoi a Papa in Concilio , led a que dani Joan-
habetnoftradiftint\io,& vera eft prima ne Theologo facultatcm peroraticii
minor quoad tertiam partem. Verum eft, confultandi habente, minime definiendi:)
q uodD iv.B afyl, lib. cap.p. cavendum »1? ?r,
ait: quod Bomtus Dei eji ipf* tj}'enl-ia,- non autern fola ratione ab liypofi.^Jiius df~
Et S. Leo : Cujits natura ejl bonitas ; & Ci ferre credere videamur. Ifta 1'unt momenta,
Bibliotecac volvantur, alia fimilia in SS. quibus connantur adverfarii, do£lrinam
invenientur : ceteriim hoc folum pro­ Scoti de diftiniiione form ali, oppofitam
bat , quod res ifta non eft decilVa apud cffe Conciliis.
PP. &: ipfos hinc indfe militare. Qtia; . 243. Subfumo: fed toto Ccclo diftat
. cum ita fin t, nefcio quo jure carpun­ doftrinaDoftoris Subtilis a damrata in
tur Scotiftoe non militantes fub vexiliis Khemenfi , & Florentino ; igitur n’c c u-ii,
eorum, nec alteri opponitur Scotica diftii £tic.
242. Quod nulli C on cilio, quod fitMinor probat. Doftrina exprefta Docto-
regula Fidei opponatur , fuadetur (ict risSubtilis pluribus in locis, tiim in i-
Si aliquibus opponeretur rnaxime P.he- dift. 2. quajft. 7. tum in i . dift. 6. qua;ft.
. m enfi, & Floreniinrt ; fed nulli ex his: I . eft, ibi tamquam de fide ccrtum luppo-
ergo. Major eft evidens, quia hucufque n it , Eflentiam Divinam in fe unicam , &
noii eft afsignatum ab advcrfariis aliud, fimplicifsimam efle perfeftifMme vcaliter
Minor probatur de Concilio Rhemenfi, identificatam cum relationibus, efleque
,& prius praelibanda eft aliqua notitia unicam rem ; fed doctrina hac toto coeio
circa ftabilita ab ipfo. Igitur in ifto Con­ diftat a damnata in Rhemenfi contra Gil­
ci lio determinatum fuit , quod in Deo vertum. R a tio : quia ifte, ut ex Rhemen­
non Jit aliqua ratio , qua inter liffentiam^ fi conftat, primo ponebar rationem divi-
0 - perfonas dividat. A£lnm enim fuit ibi dentem inter Eflentiam, & perfonas: tiun
contra Gilvertum forreiau u m , quem, fic fjuia juxta Angelicum Magiftium , pone­
bat
De Deo in linea attributali. 10^
b ;it'-pl.itiones Divinas a natura realitcr tam apud Philofophos , quath apud SS.
diftindas , ita ut relatio, & natura focc- PP. fignificat tealem , & phyficam d:f-
rent cluas re s: dixit enirn , ( ait Angelicus tindionerti: Unde Trinitatem , vel Per-
Magiftcr i. part, quaift. rchtio^ fonas , dlvifar/j, aut divifas > fa;pe vo­
net in Divinis fu n t afsif t entes
j f i vi extrin^ cant , ut Boeciushb. z.d e Trinit. Conci­
fecks affix<e; tiim q u ia , lU conftat in a£tis lium Calccdonen. V . Item S5'nodus V ii;
Concilii Rhcmenfis , aflertio Gilverti ait Ventura Baro, Apoil. 6. ae Attribut
fu it, juxta V azq u cz, quod tres perfortii foi. 95. fed neque in S coto, neque in
tribus unitatibus Jlnt tria. , ^ diftinSia Scoriftis reperiri valet talis divifio phyll-
proprietatibus tribus ^qua f m t ipfe pe.’fo^ ca ratione theologica, fic dividente Na­
nte, fed funt'ti'es res atsrn.'t^ & ab invicem^ turam a relationibus : erg. minime gen­
a Divine ftihjiitntia numero d'fftnntes-. tium reperitur in Scoto, quod damnatur
Nunc fic :Gilv^rtus ponir divifam f«bf- in GilbertOi
tantiam Divinam a perfonis: Scotus (iini- 245. Probatur niinor, & pro milli­
me idcni ificatam cum iilis : Gilvcrtus po­ bus locis fufficianr h a c , qua: habet in r.
nit relationes Divinas afsiftcntes , fives difl". 2. quxft. 7. §. pr mirn qntcji onent
intrinfecus a ftixx: Subtilis D oiior per- j, dico : Quod fimul ftarit unitas Ellentia:,
fedifsinif! identificatas cum Eflentia po­ & pluralitas Per Ibnarum:: natura igi-
nit. Gilvertusita ponebat diftincias re­ i, tur quafcumque , & quantum e(l ex te^
lationes a Narura Divina , ut relatio , & > ,& d e ratione naturae,e(t communica-
Natura facerent duas res: Subtilis Magif- ,> bilis pluribus fuppofitis, quorum quod-
ter aperte fatetur, & tamquam de Fide „ libet fit iplum: igitur Natura D ivira
fupponit, ElVentiam Divinam eum rela­ >, eft communicabilis: :: non eft autcnl
tionibus eflTc unam fummani rem , & fo- yydivijibilis ex quarftioiie de unitafd
liiin in Divinis faretur inter relationes Di­ „ Dei.: igitur communicabilis fine divi-
vinas rcalem diftinftionem : & hoc fup- fionc : Eft unitas fimpUcitatisi qurtt
p o fito , vertit in utriim , an fit conceden­ j*eft vere identitas : quidquid enim cil
dum inter Eflcntiam, & Perfonalirates ,, ibi, eft realiter idem cu ilib et, & hon
aliquod genus diftindionis minoris dit* >, tantum eft unum illi unitate unionis: : :
tinftidne reali ? His fic pofitis tamquam „ In propofito autem Eflentia non inclu-
verifsimis , textibus ad Itoc, quantimi ad dit in ratione fua formali proprietatem
e a , qua; docebat Gilvertus , D1V4 Ber^* ,, fuppofiti , nec h converfb; : : Ita ad-
nardo > & Doclore A n gelico; & quan­ ,, huc ultra omnes eft identitas fox'*
tum ad Scotum , ejus lolum fcriptis iii j, malis ( voCo autem identitatem forma­
locis citatis, qua: teftimonium peribe- li letn , ubi illud j quod dicitur fic idem,
bunt veritatis: Quid rogo docet Gilver* j, includit illud, cui fic eft idem in ratione
tu s , quod Scotus non damnet ? Qiiid i, fua formalij&per confequens per fe pri-
Rhcmenfe eontra Gilvertum , quod ip- mo modo.)Ifta autem diftii.dio ,fiv^
fum idem contra dodrinamejus non do­ >, non formalis identitas j qusc probata
ceat Doftor Subtilis ? Et rebus fic ftanti- „ eft priiis per tres rationes, poteft etiatn
bu s, qua: conventio Scoti cum GilVerto? j, probari per duas, vel tres aurhori^tes
Alia profedo nulla ell;, nifi lucis ad tc-r >, Auguft.y. de Tnntcap. 1 ,Omn:s EjfeKtia^
rebras. qua: relative dicitto ,eji aliquid excspto re-
244. D ice s: Quod Eiigenius docet* „ lativo. Si Pater myi ejt aliquid aufe^non
& vetuit contra Gilvertum , ne aliqua „ eft omnind qui relative dicatur ad ali--
ratio tijeoldgica inter Niituram , & Perfo^ i, quid, Eft igitur Eflfetitia in re ad fe , &
nas dividat ? fed diftinclio formalis dividit j, non aliquid, & in re Pater in quantum
Naturam a Perlbnis Divinis , fimilitet j, Pater relative dicitur : non eft autbn
attributa. Ratio : nam ex natura rei dif^ ), formaliter eadem entitas ad l’c , & non
tindio formalis dividit Naturam aPerfo- j, ad f e : igitu r, & c. Item in eodem libi
nis , & unum attributum ab alio;cum jjCapi 2. Noi»ftf yerbum j quo fapientiai
unum non cfle aliud , f i t , eHe divifum ab i, quia l^'e>butn non ad f e uidtttr j fed tan-
illo , & vi dittinftionis formalis ex natu-» it tum relative ad eum , cujus Verbum
ra rei ElTcntia Dei non eft relatio, ned ii dicitur , ficut Filius ad Patrem ; fa^ien-
Sapientia Divina Bonitas Divina: ergv ijtiaverd eo quo Effentia. Intelligit ergo
non toto Coelo diftat diftincVio formalis a „ Auguftinus , quod ficut Pater non eo,
diftintlione G ilv e rti; imo convenire vi­ >, quo eft Pator eft Sapientia , & ElTcntia»
dentur in divifione , rafione theologica di~ i, ita non eodem eft Pater ^& Deus. Eft
vidente, & divifionem poneote inter Na­ „ igitur fecundum ipfum talis non iden-
turam , & relationes. Contrai Diyilio, „ titas (formdlis) relationis ad ablolutum
Torn. II4 O „ in
o4 Difputatio T e n i a
in D ivinis; quod fi unum t i n quo refi & oppofituni definitum. Hoc enim ulti­
,j pedu aIicii)Ms, «Iterum non crit quo mum affirmare , eit ics altioris indaginis,
, , rc fp c d ii cjuC.lem 5 d i e autem quo con- pendet enim a decilsione ; an nimiriun
j, vcnir aJiciii Iccunduai ejus rationem Rhcmenfe fit regula fidei necne ? An hoc
j, formalem; erg. unum eorimi non eft dixit Pontifex Eugenius in C o n cilio , vel
„ dc ratione formali alterius, fed extra extra ? Pendet etiam ab aliis pluribus,
,, eum, &pev confequens' non eft idem cujus rei critica noftra: tenuitatis non eft,
formalitcr altcri. Et tamen ex hoc .non foliun eft venerari, & medulitiisamplec­
„feqn ltu r SIMPLICITER DIVERSITAS, ti cuncta 5qux definita funt *iib Ecclcfia,
,, vel non identitas realis BJfenti^ , re- vel a Viris piis , & dodis ita judicantur.
j, lationis ; non enim illud , quo Pater eft Semper enim negabo diftinftionetn a par­
,, Pater ,eft aliud ab Eflentia , fed idem, te rei dividentem Naturam Divinam a
fecundum Augaftinum 1 1 . de Civitat. Perfonis, nec ullam rationem T heologi-
3, D e i , cap. 10. vera identitate, licet non caminveniojdiftiacYionem ex naruru rei,
form.'ili. Ha;c ad litterixm funt 5'coti in fic dividentem :h x c quippe diftindio eft
allegata diftinclione, licet difcontitma- realis , Ibliim verfari potens inter rem , Sc
t a , fcmpcr tamen omnia juxta ejus men­ rem metaphyfice completas , & ulte­
tem , ut patens liet Icgenti laudatam rius inordlnabiles ad aliquem gradum,
quxftionem , qua; gravifsima eft. Quje quod alienum eft a diftindione formali:
omnia cum vevifsima lin t. . • nam quxlibec formalitas ordinem dicit
246. Nui'ic probatur m inor: Meta- ad aliam formalitatem ejufdem rei.
pKylicc repugnat, & non nili fingendo, 247. Aliunde ncc Florentino oppo­
dici poteft , Sc >tum cum fua d 'iftmftione nitur noftra conclufio : ergo nec uni,
ferm ali ex natura rei divifionem ponere ncc alteri. Probat, antecedens : Solum
inter ElTentiara, Sc Perlonas,vel I'uam dicit Florentinum , quod Divina Subjian-.
diftinftionem formalem dividere -Nata- tia , Hypojlajis re quidem fu n t idetn^ fe­
rara a relationibus, flantibus in Scoto cundum autem modum nojiri intelktius
cum fua diftindione>veris omnibus iftis: diff.rre videntur \ & ultra cavendujn ^ ne
unit as EJfentia , pluralitas Perfonarrim Divinam fub/lantiam re , non autim fol^
;: : unitas Jimplicit atis , quji efl vera iden­ ratione ah Hypojlajibus differre vidcarrairt
titas ; : : non divijibilis EJfentin t ; ; nan fe-^ fed ifta momenta non fuadent qnid oppo-
quela diver/it Atis Jimplictter , vel non iden­ fitum noftra: <iiftindioni ex natura rei.Ra-
titas realis EJJentia, & relationis ; fed tio prima: quia hxc , quamvjs in Conci­
cum diftintlione formali ex natura rei lio , non a C oncilio, ncc a Papa in Con­
Subtilis Magifter accriter tuetur , & vali- cilio , texte fapientilsimo NoAro Ventu­
difsime defendit unitarem fimpliciratis ra Baro, fed a quodam Joanne Theolo­
inter Effentiam , & Perfonas., communi­ g o , confultandi, non veto definiendi fa­
cationem Eflentia: illis fine d ivifio n e,& cultatem habente. Nec ccntra hoc ur­
fine diverfitate fimpliciter, vel non iden­ g e t , quod non foliim Joannes T heolo­
titate reali Eflentia:,a relationibus: er­ gus , fed etiam Latini omnes in confef-
go in Scoco, ut Theologo procedentc, none Fidei ad Grxcos mifia addunt, ca­
& theologica ratione dil'curiente , tiiin vendum , ne Divinam Suhfimtiar/i re, non
Jonge abort, quod reperiatur diftindio, autem folarattone ab Hypoftajibus dffine^
dividens Naturam a relationibus , quod credere videamur : nam adhuc per hoc
quin poriiis cxpreisis verbis,dum pro- non cft res definita, & fi definita foret,
puj'nat fuim diftinc'tionem formalein, op- Scotiftis faveret , cum apud Scotiftas ni­
politum doceat- O quanta mcum cir­ hil frequentius , quam quod gr;\dus illi,
cum curfant calamum ! Satis. Verum quos fbrmaliter diftinguimus rationes
enim vero , efto certifsimum fir, quod formales appellantur* Ex quo Divinam
ratio in Tbeologia, ut ait Summus Ponti­ Subftantiam non re , fed fola ratione for­
fex EugenUis III. non dividit Naturam , O ' mali ab Hypoftafibus credimus diftinc-
Perfonam , vel ut alii dicunt , ratione tam. Itaque diftingui ratione opponitur
TijcologicA tV cln t alii Theologica, conjide- huic , quod eft re , realiter diftingui.
ratione quoquomodd rationem dividere^O" Ratio fecunda: Quia principale mtentuin
non mathematica abjlraciione inter Natu­ Concilii fuit firmare , & refirmare iden­
ram , Perfonam : Ig itu r, ut ajebam, titatem realem , feu non diftingui rea­
quamvis certifsimum fir , diftindioncrii liter abfolute ElTentiam ab Hypoftafibus,
fie dividentem , vel rarione Tijeologica fic nihil difponens de identitate form ali, aut
diftinguentem , Naturam Divinam , & de formali diftindione. Quapropter tem­
Eclaiiones efle vetitam , yel damnaiain. per exprimebat Ccjiciliam , vel quod in
Con-

Dc*!bc6 inl'iriea attril^utali. \ 0f
Concilto d iccta tu r; Idem r e ; re non diffie-
pant i non autem dicebat idem realifatei SO L V U N T U R A RG U M EN TA;
& fi expreflemnt fscundum modum m firi
intelleBas yhoc f u i t , ut magis conftaret ^49* Unico dlfcurra
identitas •abfoluta , & fimplititer realis tangcnte , & attingcr.re
inter Subltandam Divinam , &: Hypofta- otnftia media , quibus Adverfariirioftfam
fes , quam identitatem Concilinm con­ impugnant diftindionem ex natura rei
firmate intendebat. Vcl tandem fecurh- in Divinis, jam ifta fint Eflentia Divin.l,&
diirn noftri intelleitui perfetli: concipien­ relationes, jam fint attribtitales perfec­
tis di^errt videntur. Hoc eft idem , ac tiones , hoc padb» Illa dlftindlo eft im*
dicerc : Sapientia in Deo pertecte con- plicatoria , quae immediate opponTtuC
ccpta , differre videtur a Bonitate in Deo Conciliis , & PP. fed diftindio ex natura
perfecte concepta, perfcdo conceptu, Sc rei in Divinis fic d]^ponitur; ergo impli-
adaequato, diftin£to a conceptu, quo adae­ catoiia. Probatur rtiinor, & quoad pri-
quate concipitur Sapientia : non ergo manri partem jam manet infinuata pro­
opponitur noftra diftindio formalis ex batio a num. 24.^. <^oad fecundam pro­
natura rei Florentino; imo favere vide­ batur : Nam nyihii Sandi Patres cum
tur illi , & nabis Scotiftis, illam quaeren­ Auguftino 7. & I ’i . d t Trinit. & Anfelm.
tibus cum Doftore Noftro Subtili , & in Monologs 16. & Ricliardus Vidorin. 4.
certfc invenientibus ad explicandas infu- de Trinit, confpirattt in hanc firopofitio-
perabiles difficultates de Altirsimo Trini­ pcin , fcilicet, Quidquid efi in Deo 'ejl
tatis Myfterio. ipfum Dettm , & Deum eJfentiaUter ejft
248. Ceterum quaerere , & invenire totum quidquid e j l , 0" omnia >qutef m t lA
diftindionem a parte rei inter ElTcntiam, Deo yde ip p pradicari in quid* Formalia»
& relationes, fummc compatlbilem cum verba Auguftini funt hicc: D^us eo ip foy^
perfeclifsima identitate inter Eflfenttam» quo e ji , v iv it i O ' eo , quo v i v i t , intelli-^
& relationes, inter eflentialia, & attri- g it I & eo yquo inteliigit poteji eo y quo
butalia : imo fi talisdiftindio ex natura poteji j e f l : quia Jimplex Deitatis Natura
lei ex fua ratione formali talis indolis unum habet ejfe t non alio magnus, alio
fiierit, quod foliim verfari pofsit inter Deus yfed eo magnus > qud D eus ; <paA noti
extrema realiter identificata j& n ecella- aliud illi magnum ejfe , aliud Deum e£e*
rio petat ad fui confiftenriam realem Rlchardus : Ipfa primordialis fubjiantia^
identitatem extremorum. T a lis , inquam idem omnino, quod fumma Sapientia eJi,
diftindiio , qujc folvit emergentes hinc Alia fimilia afteruntur ex aliis SS. Patri­
inde difficultates circa altifsima D e i, & bus. Jam lie : Sed illud quo tam repeti-
quie de ipfis verificantur, & ut de fide tuni in Patribus importat rationem for­
certa habentur apud omnes Orthodo­ malem , per quam res e ft : ergo raptione
xos ,fi inventa fuerit vera ratione theo­ form ali, qua Deiis e ft, eft Bonus ; & ra­
logica , talis diftin£lio Divinum inventum tione form ali, qua Bonus, eft Sapiens;
ertt ( fic laudatur noftra diftinftio ab & fic Sapientia in Deo eft fotmaliter Bo-;
aliquibus exteris Herlze , & V alen d a.) nitas in ipfo.
Cum igitur noftra diftindio vera ratione 250. Refpondetur, quod fi beiic;
theologica deduda ex locis the.ulogicis confiderentur d ida a nobis num. 240.
biblicis ; & SS. PP. rationum por.dere, & 241. gravifsima fundamenta ex Sac.
& A uthorum fere immunerabili fylabo Scriptura, & SS. Patribus opponi pofllint,
•probabiliter fuadeatur, utconftat ex ^dic­ & reponi in favorem noftra: fentenrice.
tis , & adis : jam palam , & aperte conf- Verum enim v e r o , omnia in concordiam
t a t , quod veracoiillderatione theologica revocando , & Patres Patribus collatio-
diftinda erunt attributa inter fe , Eften- nando , omnes veritatem dicunt, & de-
t i a , & Perfonjc, diftinftionc minime di- cilsive nulli parri favent , efto omni
vldente , fed perfedifsimam identitatem Schola: fimdamenta prarftent. Unde foIiim
fupponente , non form alem , i'cd rea- rettat inter Theologos fumma totius rei,
lem , propter rationes formales diftinc- & difficultatis apex , ftans in hoc ; quis
tas , non vero propter entitates diverfas: eorum folidioribus fundamentis explicet,
quia in Divinis UNA S O L A SUMMA & folvat emergentes difficultates circa
RES invenitur. Alia multa de hoc res altifsimas , & veritates meduliriisy
relinquimus ad Difputat. tamquam de Fide , amplcdcndas i Quas
de Trinitate. inter contra ftaiim iulu rgit, & conlUrgit
oppofitio , ut communicari realiter , rcalim
Ur nen iommunicuri C^c. liliu m procedire
;9^
to.8 Difputacib Tcrda-
quomodo nattm i non quomodo datum-. 252. In forma fic explicantur SS.
Deum , tamquam Supremum Judicem, tres : Quidquid tji in Deo eft ipfe Deusy
fibi vindi^tai'i rerrtbucrc, & rarnquam perfedifsima identitate, excludente dif-
mifeticordetn, piifsime. p a rcere, & non tindionem realem, concedo; excludente
fanaere vindictam , & alia quam plurima diftindionem formalem , nego. Deus eo
id generis, quic de Deo dicuntur : an ipfo ^quo efi y formaliter vult , intelUgit^
nimiriim omnia ifta folide falventur cum poieji i^c. nego : eo ip fo , quo e ft, iden-
fola diftindione rationis? (A b omnibus tice , concedo. Igitur quamvis verifsi-
aliqualis diftinftio admittitur , ut prx- mum f i t , quod <iuo , ex natura termini
dida folvantur.) An neceflatio fit re- rationem formalem , & quidditativan»
quifita , & omnino neceflaria diftindio, d ica t, non minus certum e ft, quod iftud
cxiftcns in ipfis rebus , & in ipfis rerum ^i>o , vel ifta ratio formalis quidditativa
naturis ? Hic opus , h k labor eft. Et cer­ fecum habet in Divinis identificatas alias
te in unum , & aliud intendere ferios^, rationes formales. Ad rem : Ratio for ma­
& reflexive , laudabile nim ls; & fi fecus lis , qua Pater eft Deus eft Deitas in no­
fia t, eft impendere laborem , & per fas, minativo , & ifta ratio formalis, (jua Pa-t
vel nefasdicere contra S co tu m ,& S c cr ter eft D eu s, fecum habet identificatam
fiftas, ilia , quod aliud non continent, Paternitatem , Sapientiam, Bonitatem^
nifi puerorum terriculamenta , quae & c. Ita ut omnes Prardicationes fint ve-
multum dicent , & non funt bene- rifsimffi. Verum enim vero , cum prsdi-
dida. catio veriisima talis pofsit elTe, & pec
. i^ i4 In me reverfus, & iteriim re- identitatem realem , & per identitatcni
dendo , unde e x iv i: Certe SS. Patres in form alem , (ialva fid e , & abfque ullo ti-;
re prarfenti folum principalem fcopuin more poteft d ici, quod Deitas non eft
habebant, & fixam mentem in folide fta- fcrm aiiter Paternitas , nec e converfoj
biliendo contra Ha:reticos negantes M yf- fim iliter, quod Sapientia in Deo non eft
terium Trinitatis, Unitatem EtVentix Di- formaliter Bonitas. Et hoc conceflTo , in ­
vinjE, &Trinitatem Perronarum realitet ferre ablokuc , quod aliquid eft in Deo»
in fe d.iftindatum; & infuper fummam, quod neque eft D eu s, nec D eitas, eft
ac rCalem identitatem, relationum , ac apertifsima fallacia , fjcut eft, Petrus non
attributot.um cum Eflcntia, & ad invicem. eft homo albus: ergo non eft h om o: non
Hoc aperte conftat, & palam fit ex ipfa eft fpecie diftindus a P a u lo : ergo non eft
librorum SS. Patrum inlcriptione , ut diftindus : eft fallacia de fecundum
Auguftinus de Trinitate , Richardus V ic- adJimplicitcr. Igitur quidquid eft in D eo ,
torinus de Trinitate , Hylarius d{ Trini­ eft ipfe Deus ,quin aliquid fit in ipfo>
tate. Ciim igitur aliunde ipfi SS. Patres quod fit creatum ; omne enim quod in
verum difcrimen aliquod afsignent, & ipfo reperitur de linea cflcntiali eft quid-
non fiditium , nec folum ratione ratio­ ditative, &formahter Deus j quod autem
cinata fundatum inter perfediones abfo* circunfiant ( fic loquuntur SS. PP.)
lutas, in quibus conveniunt ex una parte, in , & de linea attributali, eft rea Uter
& rehttivas proprietates, quibus differunt idem entitative cum Deo , & Deus ipfe
cx alia , at videtur certum. Aliunde cum eft identic^ perfedifsima identitate prop­
in tali discrimine praifertim fundetur ex­ ter fui infinitatem formalem , radicalem
plicatio folida MyfteriiTrinitatis. Pariter omnia ipfa attributa , & in linea e(fen-
& illo fo lo , componantur varia praedica­ tiali eft Paternitas, & c. H s c fi pra: oculis
ta enuntiata de Deo , ut communicari rea- habeantur cum didis a num. 241. gravi­
litc r , ^ non communicari, qu$ alioquini ter , nifi vehementer fallor , explicant
contradidoria foren t, & falvari minime SS. Patres, & fic in fcriptis ejus nihil non
pofllint dicendo, relationem e(Te Deita­ verum 5. omnes enim veritatem dicunt,
tem , folum ( ic , vel fic compararam, in- fi attente legantur , & ben^ confiderea-»
telledam , & nominatam. V cl ut Adver- tur.
farii dicunt, q u o d , ut xquivalet eadem 253. Objicies 2. in compendium re­
flmplicifsima formalitatas increata (Effen- digendo fere omnia fundamenta d ratio­
tia Divina ) abfolato, eft communicabi- ne , qua: leguntur in Magiftris oppofirum
lis , & prout aequivalet' relationi eft in­ tuentibus. S ic : Talis diuindio cx natura
communicabilis, ut ait Gonet^tf Attribut. rei form alis, exiftcns in naturis rerum.
Difput. 3. fol. 55. num. %o. Hinc & c. En Vel in re fumma ( Deus eft , feii Eflcntia
momenta (unt, quibus videtui;,, quod Divina:) aperte pugnat cum fumma fim-
noftfa diftindio conformas eft multum plicitatc D e i , cum unitate fimplicitatis
Patribus. illius } dc tandem cum ejus infinitate
effcni
De Deo iti Hnifa attributa’?. to^f
effentlallter t a li: vclq u o d idem c ft, cum illas per identitatem. H xc conftat evH
plenitudine tocius cntttatis j & perfodio- dentcr : Nam quodlib^t Divinum attri*
nis litnpUcitec liiripUds pofsibilis haberi butum identice includit omnes perfec*
ia aliquo u n o; fed diftin£tio, qujccum tiones, & fecum illas habet identitic:aas;
omnibus dictis pugnat > non porcft fed nullum Divinuni actribunim d’cituc
non e(Tc chym xrica, & repugnans, Pro- Pelagus infinitum , ficur Elfentia 1 ergo»
l>at. min. Pugnat cum SIM PLICITATE. 2. Nam fi EfTentia Divina elT-t tbr-*
Ratio I . Non miniis opponitur fuiniiu maUter diftlnda ab attributis ,ab illis li-
(implicitas Dei diftinftioni, quam com- niitarerur ; quia non tonnaliter include­
pofittoni: eft quippe fimplicitas fpccles ret illa, & fic rcderetur Deus formali ter
unitatis; fed unitas confiilit in indiftinc- faplens a fapientia, & non a-bonltatej
tione : ergo ut tollatur a Deo compofitio, fbrmaliter bonus a bonitate , & non a
& in ipfo falva confidat fumma finiplici- Sapientia. Denique ; Si E(T:ntia non in*
ta s , debet tolli dirtindio ex natura rci^ eluderet formaliter attributa fu a , exce­
P-Atio 2, Unio diftindorum realitet eft deretur ab iUis in perfedione ) fed hoc
compofitio realis ; ergo unio diftindo- cum infinitate pugnat: ergo. Aiiumptuni
rum fotm alitcr, erit formalis compofitio* p atet; C^od enim excedit ir. adualitate,
Ratio 3. Si ElTentia Divina cifet realitec cxcedit in perfedione 5 fed Eircntia fic fe
ab attributis diftinda, effet realiter adua- h a b eret, ut exceffa in adualitate ab at-
b ilis, & perfedibilis pec iU a; elfet enim ttiburis: nam aduaretur ab illis t erga
in potentia reali ad illa : ergo fimiliter, excefla fo r e t, & non formaliter infinita
pofita Divina Eflentia, fonnalitec ex na­ in omni genere Eftentia D e i, diftindionc
tura rei diftinda ab attributis > erit in formali p ofita: indigeret namqUe illis,
potentia formali ad Illa, & per illa adua* ut in omni linea eflct completa. Tandem:
b ilis; fed omnis potentia vera , & ex na­ eflenc attributa accidentia metaphyfica
tura rei talis ad aliqua, eft argumentum extra quidditatem Dei. Unde cum hxc
componibilitatisj&compontionis: aliun­ omnia aperte pugnent cuiti infinitate Dei»
de quxlibet compofitio opponitur fimpU- dpp;?ret veiitas minoris quoad primam
Citati: ergo noftra diftindio pugnat cum partem.
iumma Dei fimplicitate, & per confe- 25 j . Pro intelllgentiaverafblucionis
quens vera eft prima minoris pars. omnium iftorum , alta mente repoftuin
254. Pugnat cum U N IT A T E SIM­ habe , quod efto verlfsimum f i t , DcUiU
PLICITATIS. Ratio I. Nam juxta La- cife unum, imo & unifsimum , Juxta ali­
theranenle Concilium , Deus eft fumm^ quos Sandos Patres , pariter, & fimpli-
unus; fed fumma unitas excludit omnem cifsimum , excludentem in omni luiea
prorsus diftindioncm. R atio: quia exclu­ compofitioncm , potentiaUtatem ; &
dit omnem pluralitatem diftindorum} hoc propter ejus infinitatem, & fum-
^ioquim fi pluralitatem formalitatum mam comprehenfionem fimpliciter in
fecum compateretur , unitatem rcalem fummo omnium perfcclionum, quic fint
h ab eret, & non excluderet pluralitatem fimpliciter tales : & ultra propter ejus
ibrmalitatucii; 5i ex inde nec excluderet fummam purifsimam adual.tatem : huc
componibilitatem , vel compofitioncm tamen non obftanti , non eft Deus unilsi-
formalem. Ratio a. Summe bonum , & nius, & [implicifsimus } quia excludat
liimme juftum excludunt omnem mali­ omnem prorsus diftindioncm. Eft evi­
tiam , 'Sj injuftitiam ; idem de fuinme fa- dens. Magis unus eflet conceptibilitcr,
pienti, excludente omnem ignorantiam: fi eflet unus eflentialiter, Scperfonaliret,
ergo fiimme unum a parte rei omnem & tamen eft contra Fidem , non ponere
diftindixjnem , qux a parte rei fit talis, diftindionem Perfonarum-; imo contra
multorum exclu d it: igitur vera eft mi- ElTentiam ipfius Veri Dei } cum Verus
noL- quoad fecundam partem. F ugna de­ Deus non tbecundus impllcet per locum
nique noftra diftindio formalis cum infi­ ab intrinfeco : non enim qui omnia parere
nitate Dei fimpUciter , & p e t eflentiam facit efterilis erit. Infuper diligenter no­
tali, Rat/o-i. ElVentia Divina ex Damal- ta , quod diftindio formalis duo dicir:
ceno eft Pelagus omnium perfedionum, unum de form ali, & eft non inclufio for­
& in omni genere infinita j fed hoc petic malis unius rationis tbrmalis in ratione
inclufionem formalem , Sc fiirmalem formali alterius, vel unam tbrmahtatetn
identitatem omnium perfedionum , quae a parte rei in eadem re non efle aliani,
fimpliciter tales fint. R atio: quia fi non hic definitivus conceptus difti r.dionis fcr-
illas fic includeret, non eflet Pelagus om­ malis, nec dicit compofitionem, nec ilLus
nium cum ad hoc non fufficiat, halpete careaciam ;.quia hoc habetur juxta quuin
iio D if p u ta t io T c rt u
^ tem identitatis, cjuam habent formali- tertiam eodem m od o, cohceffo antece«
tatcs in eadem re. Si namque talis iden­ denti, negoctinfequentiam. Jam eft dic­
titas eft imperfefta j hoc eft ratione ter­ tum , quod diftindio formalis ex concep­
tii, ficdid:a , quia illam non habent for- tu quidditativo foliim dicit non inclufio-
inalitatcs ex fe. Ex quo:fi abftrahantur a nem unius rationis formalis in ratione
tertio non prcedicantur identice , nec formali alterius: unde folum erit compo­
praedicatio inter prjedida extrema abf- fitio , & tolleretur fimpliciras , quando
traclive fumpta, eft vera per identitatem. inter extrema, unum illorum cx fe,prop-i
Si vero talis identitas eft perfe£ta , & ter fui limitationem , non haberet identi­
illam identitatem habent extrema, vel tatem cum alio. Cum igitur Divina ha­
faltim unum illorum ex f e , & ex natura beant inter fe , propter fui infinitatem,
fu a , & non ratione tertii, & abftraclive perfedifsimam identitatem ; quodlibet cx
fumpta ab illo , praedicatio de illis eft ve­ iis habet fummam aftualitatem , & ambo
ra per identitatem., tunc diftindio for­ fimulidipfum tenent. Vetum e ft,q u o d
malis femper prxfupponitperfedifsimam fimpliciras fpeciem unitatis pra-feferte vi­
identitatem ^extremoru^p, vel ex ambo­ detur } ceterum hoc cum grano (alis in
rum natura, vel faltim ex natura unius,& Divinis eft intelligendum , fiquideni in
ifta diftinilio excludit omnem prorfus Deo , Trino in Perlonis, eft fumma fim-
compofitionem ^ quia non eft capibilis pliciras , & licet fit «nitas Eflentia:; fide
aliqua compofitio realis , nec formalis tamen textante , eft etiam Trinitas perfo-
inter extrem a, quorum unum pcrfeftifsi- narum realiter diftindarum. Qiiamvis
mam identitatem habet cum altero , & unus D e u s, & tres P erfon x, & omnia,
fetiiper illud in perfeciifsima aftualitate q u x in eis funt , fint in aftualitate fttm-
h a b e t, & numquam eft in potentia ad m a , & neque Eflentia fit in potentia ad
aliud. fua attributa >nec cum his , fit Eflentia
25^. Ad rem :cum omnia , quae in in potentia ad Perfonalitates: funt ta­
D eo fu n t, fint ipfe Deus j nam omnia, men omnia hiec fummam fimplicitatera
qux in eo fu n t, vel funt perfediones pri- habentia.
m atiai, & de linea eflentiali, ut lubftan- * Ad fecundum de pugna contra
tia , vivens, intellcdualis, fpiritus; vel unitatem fim plicitatis, concef. majori,
funt perfeftiones attributales a Pelago neg. min. cujus probatio diftinguitur fic:
D ivinx Eflentia: emanantes , ut fapientia, excludit omnem pluralitatem rcruni dil-
bonitas, vel funt de linea perfonali, & tin£tarum, concedo: fornulitatum , ne­
relativa. Aliunde : Hacc omnia dicit, go : & fubiliatam. Ad fecundam ratio­
& actualifsime habet Divina Eflentia, & nem , concef. antec. tKgat. vel diftingui­
omnia vera prccdicatione dicuntur de tur confequens , de fumme uno , unitate
D e o , ut Deus eft fubftantia, vivens, juf- fimplicitatis concedendo , & negando
tu s , intelledualis, bonus & c. P atet, Fi­ illud de fumme u n o , unitate oppofita
lius , Spiiicus S. Hinc ad nuilum iftorum refolubilitaii in plures gradus. Ad tertiutn
eft in potentia. Imo abftradive ifta: prx- de pugna cum infinitate fimpliciter tali,
dicationes funt verae, Deitas eft Sapien­ co n cef m ajori, neg. minor, cujus pro­
tia , Deitas eft Paternitas, & alix fimiles bationis negatur minor. Ad fecundam
fint vei‘£c per identitatem , & hoc habeant rationem neg. anteced. & concef. proba­
extrema ex natura fu a, propter infinita­ tio. negatiir quod fupponicur inconve­
tem , qux eft ratio identificandi in Deo niens. Ad tertiam rationem negat, maj.
omnem perfedionem (impliciter fimpli- & ejus probat. & ultimum aflumptum.
cem. Hinc apparet, nullam meditari pof- # Verifsimum igitur eft , Deum elTe
fe conipofitionem in D ivin is, pofita inter fumme fimplicem , paiiterque Trinum,
illa diftinclione formali. & unitas fimplicitatis Dei fimplicis pari -
257. Ex his in forma refpondetur per terque Tiini (eft rei magni momenti, de
ordinem :concef. maj. negan. minor, ad quacito anum. 258. & fequenribus)i
primam probat, difting. antecedens : non Deo excludit rerum pluralitatem : eft
mimis opponitur 1’umma fimpliciras Dei enim una ra fur,.ma ; admittit tamen cum
diftinclioni, verfanti inter extrema ex fe unitate elfontiali fummx fimplicitatis
non identificata , quam compolitioni, trium Divinarum Perfonarum rcalem dif-
tranfeat : diftindioni, fupponenti , & tindkionem , & ifta Trinitas Perfonarum
verfanti inter extrema formaliter infinita, habet pariter fummam fimplicitatcm,
quam com pofuioni, nego antecedens, & fummamque aftualitatem ; nihil enim eft
confequcnriam. Ad fecund, probat, con- conceptibile ibi in potentia , neque EI-
ccf. anteced. nego confeqi^entiam. Ad fcQtia una eirentialitej: ad Trinitatem Pct-
fo-.
D e D eo in linea attribiitali. 1 11
fonarum , nec uiiii Divina t^erfona ad de cxcelTu , eft omnino falfum : cum chy-
aliam. yEteinaliter quippe Pater habet irixricum Iit >idem fe ipfum excedere^
Filium; hoc enim indicit illud , ego bod e talem identitatem habent omnia D ivini
gem i te j & Filias ceternaliter eft genitus prxter relationes inter le comparatas.
a Patre , & generatio aftiva Patris aiter- N ec finalitci: veritatem dicit, quod , dif.
n.ilitef ert generatio illius, & pafsiva Fi­ tinctione noftra pofita inter Eirentiam, &
lii fimilircr , & Pater , & Filius xternali- attributa, pofsit concipi Eflentia indigens
ter fpiraiua:terna Ipiratione acliva Spiri­ attributis; non enim eft capibile , fonta­
tum S. & Spiritus S. aeternaliter eft fpira- lem originem, & primariam radicem om­
tus. Unde arternitas, quamvis aliud non nis perfedionis egere aliqua , & illa in-;
foret caput, tolleret mutabilitatem, com- digere.
ponibilitatem , & potentialitatcin ab om­ 258. An vero propter Trinitatem
nibus didis. Sic falva manet,cum diftinc- Perfonarum,dicipofsint in Divinis tres
tione formali, Unitas fimplicitatis, tollens entitates , tria entia , & tria ej[^. ? Res eft
omnem prorsus compolinor.em a Divi­ fumme ardua , fummamque petens cau­
nis. Dc fimplicitate Trinitatis'fum m a telam in modo loquendi. Ratio dubitan-i
cum dilHnctione Pcrfonarum , quomodo di ex una parte j & qua: addaiiget diffi­
cum fit una unitate limpiicitatis , confo- cultatem , eft fumma fimplicitas Dei,;
nantiarn habeat ad illud i quod canit quam ampledi debemus Catholici om­
Ecclefia. Te Deus (impleri ypaHterqueTri- nes. Qua pofita , vix oculus mentis fe-
n e : fermonem iiiftituemus a num. 258^ cernere poteft unum^ tanciim effc , vel
Sufiiciant dida ut folvatur argumentum tria dici pofsint, & (imilitcr tria entia,
fadum contra unitatem fimplicitatis. Si­ vel unum, una, vel ties entitates. Conll-.
militer relpondetur ad illud de bonitate^ derata enim EfTentia, & Natura Divina,
Summa enim bonitas Dei, pariter fumma^ qujK eft maxime tina , non nifi tinUm ens.
& Divina jullitia habjnt fummam fimpli- Unum efle , &unam entitatem dici debe­
citatem , & unitatem fummam (implici­ re videtur ; p^rfpedis vero tiiibus Peifoi-
tatis,excludentis componibilitateni unius n is, vix percipi p oteft, quomodo ttes
perfectionis cum altera; minime inclu­ efle polTunt , quin fint tres entitates , &
dentis rationem formalem alterius prop­ aliquomodo tria en tia, & tria ^ , nifi in
ter dicla a num. 257. Denique vefifsl- errorem Sabellii rclavi velimus , qui Per-
nuim eft, Eftentiam Divinam elTe pelagusj fonas Divinas tiomine tantiim diftingui
cetciiim non conftituitur tale per conti­ volebat. Plus u ltra , & augetur difiicul-
nentiam implicatoriam , & formalem in- ffs ex Latheranenfi, ubi dicitur; Aos,
Clulionem , feii identitatem formaleiri Sacro auprobante Cvnc/i'o , credimuj, 0*
omnium perfectionum , qucc fint funplici- confttenmr, qudd U N A SUMMA RES EST
tsr tales. Cum enim attributa Divina tri­ e s s e n t i a D lV lN A , nec generat .,nec
buantur Edentia; Divinx in fuo effe conf. generatur , & tamin non feqaitur quater­
titut£C»& proptere.1 circunftant Divinam nit as : quia illi tres, Pater, t'iU us , & Spi^
Naturam, juxta S'S. PP. implicatoriuni ritus Si ftmt illa una res^ Ecce gravifsi-*
e ft, quod iti illa formaliter contineantur, . mam difficultatem, C^omodo in N aturi
& comprehendantur. Perfedilslmus ita­ illa Divina , qua: maxime fimplex, & im-
que modus contincndi eft continentid partibilis e it, vix pofsit oculus mentis,
formalis, & formalis inclufio oirinis per- quahtunicumque perfpicax, cernere in
fedionis de linea primaria ; ultra fun­ illa fumma r e , tres Perfonas Divinas rea-
damentalis , radicalis , & eminentialis liter diftiridas , quin fint tres entitates#
Omnium perfedlionum de linea fecunda- tria entia , & tria effe ? Et iterum fic : fi
ria, & attribiitali: ita quod non foluni enim eft tantimi unum ejfe fimplex , quo­
identice; lie enim qua:libet D ivini per- modo tria ? Et fi tria >quomodo unum?
fedio continet omnes , propter infinita-- Rursiis : fi eft unum tantum fimplex ejfe^
tem formalem j fed ultra, quod contine<in- quombdo pofllmt ellie tria entia ? Et ter­
, ,
tur in eo tamquam in caufa & radice, & ' tio : fi ndn pofTunt efle tria entia, quomo­
hoc 77Jodo Ejfsntia Di-vina eji Pelagus^ V i­ do poffunt effe ttes entitates, cum enti«
deantur dida a num. 85. N ec proptei: tas ab ente,^ & ens ab ejfe d icatur , &
diftintiionera formalem intelligeretur Di­ unum videatur iniiltipUcari ad muitipU-
vina EfTentia limitata i quia int^nfive ra-> Cationeni alterius, aut ad indivifibilita-
dicaliter, propter infinitatem fundamen­ temUnius, aliud penitiis indivifibile>
talem,includit omnem perfedionem attri­ etiani indiftinguibile dici debere?
butorum , cfto concepta line illis , talis 259, Hiic venit illud A poftoli; O aL
conceptio adr iUaoi non fe extendat, liiud iitudo diif{ti(trnjn iUud Auguftini
yetts
Ill DSfputatio Tercia
verfantis diftiim A p o f t o li: » ? fcrutAndo d i c i t : Per/oms Dknn.is ejfe ms y quibus
de profundo uhsamas in profundum , f-'uer.datn nobis eft. Ex quo p a t e t , quod
Figatur mens noftca fupra firmam Fidei prmia autnontatc
in prima uimmit K
authortrarc (iiminit E M pr(
H t.M pro
petram. Verum enim vero , quia qui Elfentia, aut Natura Divina , feii pro ip-
Theologica tractat , Capientibus , & itv fa D eitate: nam cum D eitas, EfTentia, &
fipientibus debitor eft, & rationem dare Natura Divina multiplicari non pofsit, f i -
tenetur, pofcenti illam j dicam quae legi cut nec , & caetcra eflentialia D e i , q u s
in Magiftris prima; nota: , certe non pro- mere , & fimpliciter foliun llgnificanc
cedcntibus fine Patrum authoritate. Vi­ ElTentiara , una tantum diciJcbenr:
deantur in noftro Scribonio ,SacrajTheo- veritm quia res inter ea pra:dicata compu­
logijc Profeffote Emerito in Provincia S. tatur , qux quandoque eflentialiter,
Dionyfii in Francia difput. A>de Trinio. qiiandoque perfonaliter poflunt Iiim i;fi
qua:ftionb. ia . 13 ,14 . & 15. Hujus igi­ fumatur perfonaliter , ut videtur funiere
tur Magiftri funt omnia , qua: fequuntur* Augiiftinus dicens •. Perfcnas Divinas cjje
Igitur quamvis in tam intimis, 6i pro^ res quibus f ruendum nobis ejl ; cum res in
fiindis rebus caurifsime fu proccdendum; plurali co lo ce t, non eft , cur dubitemus
attamen fi Perlonas Divinas I’pcdemus# d icere, in Divinis tres elle res. Nam re­
ad invicem diftindas, & illas iimiil confi­ dit argumentum : aut enimDivinje Perfo-
deremus , aliquem ibi pcrCpiciemus efTe nx diftinguntur nomine tantum , aut non
colorem enti tatis diftinda:, & Ipeciem, folum nomine fed etiam re; loKmi nomi­
feu formam ^:Jfe diftindionis, & quantu^ ne diftingui, dicere’, eft er 101; Sabdlii ab
lamcumque dillincVionem entis. In Dei Ecclcfia damnatus; erg. non folum no­
liquidem unitate, ita eft un>tas entitatis mine , fed etiam re diftinguntur.
confitenda, ut non confundantur Perfo­ 2(5 i . ■ Ultra progrediendo; aut diftin­
ra; : confunderentur autem Pcrfona:, (i guntur re , quae eft EfTentia; aut r e , qujc
enritas unius, fine ulla d.iftinftione, efTct eft Perfona ? Non Elfentia 5 quia una tan­
entitas alterius, fi vero entitas unius non tum eft omnino firoplex , & indivifa; fi
eft omnimodi entitas alterius, quin inter- ■vero Perfona, cum tres fint Perfonx, tres
cedat aliqua diftvnctio , jam videntur tres erunt res. PrsEterea: aut quxlibet Per<b-,
cffe entitates ficuti , & tres Perfona;, naeft^a/<i , aut aliquid, mu n ib in V h U
confequenter aliquomodo tria entia, Si ' mum catholice non poteft dici: quodcum-
triaejfe. Efte enim Patrem , non eft efle queautbri aliorum dicarur, Temper eric
Filium , &: efle Fihum , non eft efle Spiri- aliqua res , & cum fint tres Pcrfona:,
tum Sandlum , quamvis fit unum ESSE tres aliquomodo erunt res. N ihil autem
ESSENTIALE OM NIUM. Quapropter prohibet (Anfelmus de Incernat, Verbiy
( a it) diftinguendum reor de cJJe Eflentije, cap. 3.) duasPerfvnaSy Patrem, & Filium
& ejfe Perfonae : ejfe enim £flentiae eft dicere duas res ijitaraen intelligatur cujus
unum taiitiim fimplex, 6c fimplicifsimum, f^^di Jint res ,folemus enim dicere , quiu-
& ab(c)lutum , quod non dicitur ad alte- aliquomodo dicimus, ejfe aliqu d , qui
rum : cum vero Perfonam elTe, fit quid autem de D eo , Patrem , Piliurn , 0 “ ^piri-
ad aliquid, ut innuere videtur Div. Bona- SanBum didtyaliquid dicit. Haec apud
ventura: fic etiam poteft dici triplex elle laudatum Magiftrum Scribonium. Phira
refpe^ivum quantumvis fit unum ran- alia poflunt videri in Matin d e'J rin j, Jjl-
tuiTi abfolutum , tres entitates refpectivje, put. 4. fe£l:. 2. a num. 22. fol. 147. Difti-
quamvis fit uria rantihm abfoluta. ciliuseft , an pofsint concedi in Deo tres
25 o. Profequitur Scribonius. Eflentiae relativa;, pofito , quod multi
tum ad fe s : videtur confequentia deduc- SS. Patres concedunt in Deo tres quiddi-
ta bene: fi enim aliquomodo portlint in certifsimum fit,qu6d
P i vinis dici tres entitates, tres fubfiften- in unitate effentiali Divina; EiTenti2,&
tiae, atque tres exiftentix perfonales, vi­ cum illa ftet Perfonarum Trinitas, confe­
detur confequi, pofle dici tres re s; non quenter etiam Trinitas unitatum perfo-
loquendo de rf prout fumitur a fubflan­ nalium. Unde ficut ab unitate ElTentia:,
tia , id eft , ab ElTentia; fic enim fingula- fe u N a tu r x ,& Divinitatis tres Perfons
riter prxdicatur, uc Angclicus D odor habent, quud fint unus Deus tantum 5fic
docet 5 fed prout fumitur ab exiftentia, fi ab unitate ElTentia: conftituerentur in
fcii fubfiftentia cujuslibet perfona;, H sc ejje unius Pcrfona , necellixrio videtur fe-
intelligenria dc re 'infinuata videtur a q u i, quod tres Perfonae eflent una Per­
D*v. Auguftino lib. de Do6irin, Cbriftian, fona, ficut neceftario fequitur propter
cap. j . ubi dicit 5 quod eadem Trinitas unitatem Deitatis , quod fit unus Deus:
^um m aqm dam resejl’^ ^ in eodem cap, & cujn impofisibilefit, qiiod tres Perfo-
naf
De D eo in linea attributa Ii. ^>3
r.fe fint tantorti vrna Perfonas <^ui.i eflent veri Dei fihc vera Divlnahini Perfona-
Tres , & non eQcnt tres , una, Ik non una: rum Trinitate. Haic maneant dicia pro
proptcrca videtur pofTcdici, praitcr uni­ materia , & traaaru de Sandifsima Tri­
tatem crtentialcm , itnamquamqne Per- nitate. Nunc ad argumenta redeamus.
fonain habete propriam unitatem perfo^ 2^3. O bjicies: Eo daretur talis di
naleni, non divifam ab alia,quia funt tin£l:io ex natura rei inter attributa Divi­
eflfcntialitCr infeparabilesj alias non eflcnt na,inter Eftentiam , & Divinas relationes:
Perlonrc Divinx , fed diftindam ab unira^ quia conrradiftoria nonpoflfunt ccftnpcte-
re pcifon.ili alterius : crgi &c. Hxc fo- re eidem indivifibili formalitati j fed hoc
lum tendunt ad ponendum ante oculos principium plures inftantias habet :ergi
ea, quaj in SS. Dodoribiis repcriuntur. non eft firmum pro tuenda diftindionc
262. Nunc circa dubium.: affirmati­ formali ex natura rei in Divinis. Proba­
vam aliquavido dctcrifari vidi ih noflri tur minor j afsignando plures inftantias;
Uni \^erlirate , contra quam non fine cla­ 1. Concretum , homo v. gr. eft. coiiftitumj
more , & fervore duo Gpientifsimi Ca- & non conftirutivum 5 abftrattum illiuSj
thcdrarici infurrexcrunt. Nollra autem puta humanitas , eft conftitutlvum , &
tenuitas de hac re judicium ferre non po^ non conftitutum ; fed ut verificentur
tert:. Lego tamen in Magno Ailgaftino: ifta; propofitiones, non requiritur dittine-
ab eo , quod res habet ejft:, dicitur cjpintiai tio formalis ex natura- r e i , fed fola ra-
fropterea Deo , cui verissime , ^ proprifri-. tiohe falvantur: erg. ,2. Exiftent’a Dei,
mc con .-tni’: ejp j ■oerifstmc, v-foprtfsime v. gr. eft naturaliter cognofi:ibiUs; fed
convcnit Ejjcnti/x: fed Patri Acerno vc- Eflentia non. Ratio major is : nam dc
rifsime , Sdproprifsime convenit efle Pa­ Deo poffumus fcire , qubdjit ; non v ero
trem reai iter dillinctum a Filio. Similitei^ qaidjtt ; fed Eftcntia , & exiftentia lurit
Filio vcrifsime , & proprifsime convenit e^dem indivifibilis formallt-is: erg. 3.
elTc Filium realirer diltindum a Patre: gv.laritasTiid tion diftinguitur a Deitatet
infer. Aiia plurima hinc inde>qux vi­ quia Deus eflentlaliter eft unicus, & fin-
dentur contraria in SS. PP. leguntur; fed gularifsimus ; fed poteft intelledus eflc
revv.‘ra omnes auihoritates illorum in rc certus de Deitate , & dubius de fingula-
praifenti concordabiles funr. In negotia tirate ; cum aliqui Philofophi putaverint,
tam liravifsimo pra: oculis babendutn eft, Deum eflc haturam univerfalem , exclu­
quod doeec Maximus D odor Hierony­ dentem Omnem fingularitatem , ut vide­
mus in Commenti cap, i . Ep:/i. ad Gaiati ri poteft in noftro Aureolo in i . dift. 14.
)) Hmc ert, quod in iifdenl verbis uno, & artic; I . erg. 4; Intellecius in Patre eft f e ­
, , alio fcnfu prolatis, fit vera fides, & cundus , & generat 5 fed non in Filio , ut
j, error contra fidem , ut in militis often- eft de Fide: fed inter intcUettuiii Patris,
„ di potelt, qux leguntur in SS. Patribus; &■Filii eft identitas ex natura rei formali^
Debc:'uis igitur attendere, quod Deus & nbn alio intelleftu intelliglt Pater , ac
cll Trinus , & Unus ; taliter , uc qui T ri­ Filius ; erg. 5 f ormari de volunta­
nus e ft, fit etiam Unus , & qui Unus eft te rcfpettive ad fpirationem; 6» Deitas ut
fic TrinuSi Pcrfonx enim (unt tres , & radix attributorum cbnnotat attributaj
Unum lu n t, & illud unum eft tres j & iili fed ut conftitutiva D e i, & Divirie EfTcn-
tres fb.nt unum , ut aperte legitur in I4 tioc, ilia non connotat 5 cum priiis fit conf-
Joanni cap* 5. Tres fira t , qui tcjiimonium _titui rem in fe , quam efle principium al-
Ai’tii inC<^lo I Pater fFerbam f 0 " Spiri­ ’ terius ; fed nullus fom niavit, Deitatem,
tus S, & bi tres unum funt i Et a PP* Con­ ut eft radix , diftingui a fe ^ ut Elfen-
cilii Niceuj proponitur nobis in Symbolo t ia : erg.
F id ei : Deum de Deo ^ lumen de Itimins^ 21^4. , Refpondetut conjuhctim ad orii^
Jjeum’verum deD io vtro genitum. Solum nes inftantias feparatas. Igitur illud ^prin­
finaiitcf, riihii determinando , dicimusj cipium de contradictoriis impofsibilibus
quod fi admitterentur tres Effentiae rela^ eidem convenire,eft non folum verum in
tive , minime ex hoc inferretur , elte litteris, & dottrinis Philofophorum 5ve-
tros Deos , tres Deitates , tres Divinas rumetiam in creditis, & Divinis. Propter
Effentias , fed unam, neque tres Deos> hoc Apoftolus ab altifsimis Myfteriis Fi­
fed unum : quia re vera eft una fola Dei­ dei removet EST.ET N O N ; hoc eft, con-
tas j unus foius Deus 5 qua: tamen rratiidtionem iikm intollerabilem afnr**
Edentia,vel Deitas eft de qua canit Eccle- mationis , & negationis dc eodem.
fia ts Trin:i Deitas , un‘a triunl , ficut Deus quid Uvitate tijm fum ^ ut Jit apud me
luius eft Trinus,Pater,Filius, & Spiritus S. U S T j E T N O N ? Pldeiis autem Deusi quia
Implicatoriaenim cit vera «uitas uoitri jfermo mjier f u it apud v o s) non efi
2 c»y. l i . , in
114 p ifp u tatio Tertia
i» illo E S T , E t N 0>5 , &c» i . ad Cor. fibi propria. Quapropter utrunique cog-
cap. I. Nunc etiam .idvertendum ctl bre- nofcimus ex naturalibus , & uttumque
vifsim e, omnero pluralitatem ad unita­ ex rtatUralibus ignoramus^ Cognofcimus
tem rcducendam effe. Hoc docet Meta- namque , Deuni exiftere fub ratione vel
p h y fica , negans procefTum in infinitum entis d f e >independcntis , a quo eunda
fursum afccndendo. Hoc ■ pariter docct pendent ^Vel fub ratione alicujus alte­
T h eologia, & nos probatum relinqui­ rius perfedionis fimplicitec in fv.mnio,
mus , ifi noftro primo Tom o Difput. i* quas inter conceptus 6 ntis faviplicirer
& in pracfentiarum. Imo aliquid adden­ polsibilis a nobis haberi eft pei fcc\ioc
do , notandum e f t , quod Hcut omnia re­ exScoto , ut jam manet dldum . Verum-'
ducuntur ad aliquod primo unum , atque tamen quicumque conceptus ex naturali­
adeo datur primo unum ; ita dantur ali­ bus habitus de Deo , five fit per pofitio-
qua , qux funt primo plura , & exigunt nem , ponendo in ipfo omne , quodpec-
d iv id i, & diftingui, ita ut non polsinfc fedionis habetur in creaturis , removen­
conciliari: talia funt prima genera, qude do ab ip fis, quod impetfcftionem invol­
dividuntur , & conllituuntur per piimas vit j five fit habitus per negationem, qui
differentias, ut efle ad f e , Scad alindy modus cognqfcendi Divina > eft proptius
quse faciunt abfolutum , & refpe£tivuih: Divi D ionyiil , temper erit conceptus
in Je t Sc in alio , qux faciunt fubftan- proprius D ei,ex communibus defumpius,
tia m , & accidens ; liberum , & naturale, & numquam proprius ex propriis habi­
cju.'e dividunt principium ut f i c , & fimi- tus , foliim lumine naturali difcurrcndo,
lia. Unde quandocumque concurrunt ta­ five fit circa m , five circa quid D e i : cla­
lia , uecefsfe eft admittere diftindionem, rius , five fit circa an exijtat D eus, five
& pluralitatem. circa quid Jit Deus. Ad tertiam jam dic­
Nunc ad primam inftantiam di­ tum eft , quod fingularitas eft de quiddi-
co : Quod nedum ratione, nec folum tate D e i, & plus u ltra , efie idem forma-
formaliter , fed realiter diftinguntur con­ liter cum ipfa. Unde nullus bene difci-
cretum , & abftratum in creatis ; album plinatus, poteft eflc certus de natura D ei,
enim , & albedo, unum de illis dicit fub- & dubius de fingularitate , cum demonf-
je d u m , aliud form am , quae duo poffunt trabile naturaliter f i t , Deum elTe fingu-
feparari. f^el dices circa definitum, & de­ iaren i, & oppofitum tenentes, ponentes
finitionem : quod non deffunt apud nofr Deum naturam univerfalem , non inclu­
trates, admittentes diftinftionem forma­ dentem fingularitatem , extirpandi funt
lem inter illa. Videantur dicta de propo- a numero hominum. Videantur a nobis
fitione per fe nota. N ec fi ha:c, homo^ dida a num. 49. & 54.8c 125*
0 “ animal rationale , Uomo >& humanitas 267. Ad quartam negatur, quod in
finonyma fin t, percipio, qua; contradic­ intelledu , & voluntate Divina pofsint
toria praidicentut hinc inde >nifi dica­ formari de fin^ulis, propofitiones con-
mus , gladium effe Conftituentem , & en- tradidorias.. Aliud namque e ft, Patrem
fem elle conftitutivum. Re maturius con- ;£ternum generare per in te lk d u m , &
fiderata , folitm ejfe Dei nondiftinguitur Patrem , & Filium fpirare per volunta­
ab effentia ipfius j ejje autem hominis, & tem } aliud eft ,intellcdum Divinum ge­
cujufcumqiie creati realiter diftinguitur nerare. Primum conftat in Plahv.o 2.
a fua cflentia , quia caulatur ab illa : fic Ego hodie genui te. Secundum tantum-
eJfe hom inis, quod eft tertia entitas cau- dem eft verum de principio qt.o , feu vir­
iara a prima entitatc, qux eft anima ra­ tute proxima generandi. Solum fic eft
tionalis , & a fecunda , qua: eft corpus: vera affirmativa, intelledu generat Pa­
ittx dux cntitates fimul fiint tota huma­ ter >& n e ^ tiv a falfa. Dices ; Intelledus
nitas, tota eflentjajtotalifque caufa in- ille Dcvinus in Patre generat 5in Pilio non
trinfeca humani eJfc , vel ejf^ hoininis^ generat; et go de eodem intelledu Divi­
quod per corruptionem fubftantialcm: no verificantur prardicata contradidoria.
deltruitur, quando moritur h o m o ,re ­ Infto argumentum in eo , quod contingit
manentibus eflentiis primae, & fecundae co rp ori, in duobus locis applicato: in
entitatis. uno enim loco poteft efle mihi vicintimj
%66, Ad fecundam refpondetur, in alio non vicinum : erit ne ergo vici­
quod ex naturalibus poteft cognofci, num , & non Vicinum , aut verificabit
quod J it !>.'«/,& etiam q u ii J i t : & ficut conti adidorias? Nequaquam. Ratio: quia
ex naturalibus non cognofcstur, eji^ cum vicinitas fit pixdicatum dependens
aut exiftenria ejus fub ratione fibi pro­ a lo c o , tollitur contradidio per alsigna-
pria >{imiliter nec qm djit fub ratione tlonem iocoium. Ita altiori modo in prse-
fcn-
D e D e o in Irnea attr.ibutali.
rcnti; cnm Perfona fit quid iniime requi- tatcm generis , & differentias, & corfi-»
fituiii a generatione, & generatio 'pradi- decando caspraccififsime , utraque eft fi­
ciiium dependens aper(ona, roliiriir con* nita , & neutra eft perfe£l:e eadem alteriv
tradift’.o per afsignationem perfonartini. Non enim funt modo eadem inter fe,
Clarius : Intel lectus in Patre afsignat niii propter tertium , cui funt eadejn;.
Pcr(bna-n Divinam , diUinclam ab hac, & ideo fi abftrahantur a leiriio, non re­
intellcctus in Filio ; qua: ergo contradic­ manet caufa identitatis eorum , atque
tio , dc generare Patrem , & non gene­ adeo nec caufa vernatis propofitionis
rare Filium ? Ultima ratio ilVuis in Dirpa- unientis extrema illa , & ob h?ilc cau-^
talione dc Trinitate , loquendo dc pro- fam h®c eft fa lfa , mimalltas efi rAtkr.a^
cefsionibus Divinis. AJ quintain, cuni fit Iit AS, & e converfo : quia necjue extrema
cid^mLu'c difficultas , eadem adaptetur funt formaliter eadem >fed neque vere
rolntio eadem ; quidditas enim ha:c precise efl:
26'?,. Ad fextam refpondetur, faldC' potentials ad quidditatem illam^ & noit
finium efl'j , Deitatem elle conftitutiv.‘im. eft eadem illi, nifi propter identitatem
EH-Mtix 5 quia Deitas eft ipfifsimamet cum tertio, a quo cum abftrahanuir, abC-
Jitlentia Divina j qu6d vero dlftinguatur, traftio tollit caufam veritatis in ea.
ut connotat attributa, ca u fa 'eft; quia 270. Totum oppofitum in Deo eve­
ipfa connotatiodiftinguitur. EfTentia Di­ nit : Quia abftrahendo Sapientiam a quo­
vina lecundiifn fc attributa non conno­ cumque , quod eft extra rationem Sa­
t a t , quia eilquid abfolutum j ficut Om ­ pientiae , Bonitatem fin^ilirer abftra-
nipotentia , propict eandem rationem lendo , remaner utraqne quidditas prx-
non connotat pofsibilia. Quod autem cise fumpta , formaliter infinita. Cum
Divina Eflcncia fic pelagus , & radix om­ igitUr de ratione infinitatis fit >elU* com-
nium attiibutorum Divinorum , ncc pro­ prehenfionem totalcm ornnis perfecl:ionis
bat inclufionem formalem illorum ,nec fimpliciter talis : adhuc faQa quacumque
quod Divina Edentia , ut eft radix , (it abftractione , etiam ultima , (emper re­
diftiricta a ib ip fa, fed idem omnino iden­ manet ratio identitatis extremorum; non
titate reali , & formali. Videantur a no­ enim ifta erant eadem , pra:cise proptei
bis dicta in quaiAione de Conftitutivo identitatem colum ad tertium,^i quo abf-
D e i, ubi conftare potclt aliqualis diftinc- trahuntur, fed propter infinitacetu
tio in ipfamet ElVentia Divina, fub ratio­ malem utriufque. Q|i6d ifta fic magiftra-
ne ElTcntice , & fub ratione naturx : fub iis ratio pra;dicationis per identitatem,
)>rima non explicat rationem radicis? fignum elt hoc; quod non conceditur ilta,
qiiam'’is illam dicat fub fecunda. V i­ Putermtas cji f^aratlo a^th'a , nec UC Vera
deantur etiam ibi dicta de radice, & con­ form aliter, neque ut vera per identita­
ceptu iilius a num. 8 t. 83.6c 113. tem ; neque ifla , Paternitas efi jnmfc.bi-
z6^. Objicies ultimo 1 Pitedicatio in litas iZVit e conyerfa. Ratio*. Quia abf*
abltraftis non eft vera , nifi fit in primo trahendo Pateinitatem, & innaicibiiita-
n iodo, ita ut fabjeftum pec fe includat tem a fuppofito, neutram eft tbrmalicei
formaliter praedicatum : fed ifta , i» Deo infinitum , & ob hoc , neutrum in fua ra^
Sagientia ejt honitas , eft de abftraciis: tione fic abftractum , includit ratioiieir
ergo nulla diftindtio ex natura lei datur identitatis ejus ad alterum , atque idcc
inter Sapientiam infuiicam , & bonitatem neutrum fic abftraftum , de altero fimi-
infinitam. Refpondetur : C^od in creatis liter fum pto, pia-dicatur. In Divinis au­
non eft tradita Logica dc priedicatione tem non ita even it, abftrahemlo v. gr
alia formaliter v e ra , alia per identitatem: Deitatem , & Paternitatem , vel Deita
in Divinis-auten\ eft ptjcdlcatio per iden­ tem , & bonitatem : quia in prima abf
titatem vera , & tamen non eft foravalis tratione faltim unun* abftranun eft for
in omnibus abftrattis. Ratio difFerentix maliter infinitum , & in fecunda anibo
eft; Nam concipiendoabftradum ultima- & ideo remanet ratio identitatis eoi um
abftradione, concipitur quiddiias abf- & ratio veritatis compofitionis, unienti
que habitudine ad quodcumque , quod extrema illa. Plura alia de pr-vdicationi
eft extra propriam rationem quidditatis. bus in divinis , cum agamus dc Ahilsinv
Sic igitur concipiendo extrema > nulla, Trinitatis Myfterio , & etiam dum fer
erit veritas , nniendo ea , nifi prxcise inoncm inftituairms in Maceria d: Incar
quiddiias unius extremi fit eadem quid- ftationc de i!ta innefabili pradica-
ditati alterius. Hoc non contingit iti tione h u ju s, Chriftus
creatis: quia 'vbi abLlrahendo, illasrea- eft homo.
litaies, qux funt in eodem , puta
^{6 Dilputatio Tertia
in Deo attributum Divio* Bonitatis, D i­
QUAESTIO ULTIMA. vina Sapientis, & c. Secunda probatic
formatur fic : Id , quod Deo in fuo ejfi
V T R U M S A N C T IT A S IN C R E A T A , quafi metaphyfico conftituto, tribuicur
& fubjlantidis Jit attributum & neceflario debet trib u i, eft attributali
D ivina lEJfentia ? perfedio ipfius 5 fed Sanditas fubftantia
lis increata fic tribuitur D e o , & fic tri
271- 1 H I L magis folemne , & bui necefsc eft vigirur datur attributuii
notum in Sac. Scriptura, Sanditatis fubftantialis in Deo. Majoi
<juam Sanftum , & terribile efle Nomen continet dodrinam communem , qua ex
D ei j & ipfum Deum efle Sanftum , imo plicatur natura ,& eftentia attributorun
& Sandiifsimum, Serapbici Spiritus in - Dei. Probatur m inor: I d , quod pertine
ceflTanter dicebant. Conftat etiam h x c ad adum fecundum , & quafi pcrfedi(
veritas ex aliis pluribus locis obviis in S. advenit Eflentix D iv in x , fupponit iplan
Pagina. Neo deffunt rationes* efiicacifsl- in fuo cjfe quafi metaphyfico conftitu
m x probantes, Deum efle San£tum in tam , & non eft de conceptu form ali, 5
fupedativo gcadu , qua: fic breviter inll- quidditativo illiu s, licet cum ipfo De<
nuantur. I lle , -qui habet comprehenfio-' ;Jertedifsimam , & fummam identiraten
nem omr.is, & cujufcumque perfeftionis labcat i fed Sandiras Dei pertinet ac
fimpliciter in fum m o, eft infinite Sanc­ lineam adlus (ecundi & c. Ifta probatu
t u s , & ab omni fcelere lib e r , & ex omni omnibus rationibus , quibus probatun
parte immaculate purus j fed Deus ha­ eft, Beatttudinem.increatam , <& exem
bet plenifstmam comprehenfionem om­ piarem beatitudinis creata: ftare , & con
nis perfectionis fimpiicitcr in fummo; fiftere conftitutive in operatione, &; adt
pro tanto enim a D . Damafceno appella­ fecundo.
tur Pelagus: ergo Deus efl; infinite Sanc­ 273. Sit fecunda conclufio i SanSii
tus. Major quoad primam partem eft tas increata cjfcntialiter , 0 “ conjiitutiv
conceptus definitivus infinitatis, & quoad fi.at in a£iti amoris , quo Deus fe ipfurn in
fecundam continet definitionem quiddi- finite amat. Probatur a priori : Sandita
tativam Sanditatis. Sic enim traditur ttat form aliter, & quidditativo in imma
a Div. Dionyfiocap.12. de Divinis Nom. culata puritate , omnino perfeda ^& al
S^nfiitas ejl ab omni fcelsre libera , 0 “ om­ omni fcelere Ubera j fed Deus per amc
nino perfeBa, 0" ex omni parte immaculata rem neceflarium , quo fc ipfum infinit
puritas. Minor abundantifsime conftat ex amat , eft immaculato purus, ex omr
didis de infinitate Dei- Alia ratio poteft parte perfedus, & ab omni Icclere libei
efle. Qui eft exemplar totius fanditatis ergo Dens conftituitar formaliter fanc
creatas, habet fanditatem increatam , & tus fanditate increata fubftantiali pt
fubftaritialem qua conftituitur infinite amorem fuum increatum erga ie ipfun
fandus fandit^te increata fubftantiali; Major eft ratio definitiva Sanditatis^ qu
fed Deus eft tale exemplar, ex illo Levit, tradita eft a D iv. Dionyfio, Probat, mii
cap. 20. SanSii ejlote , quoniam ego SanSius Per id Deus concipitur quidditativo con
fu m i ergo D eus,Sac. textante Scriptura, titutus , immaculate pyrus , & ,ab omi
& , contra protervos Gentiles, ratione na­ fcelere lib e r, per qiiod excluditur foi
turali demonftranre, ex capite infinitatis, maliter , & immediate omnis , & qus
& perfedionis infinita; in omni linea, cumque immunditia , maculare potcii
probatur, efle infinite Sanftum fanditate fed per amorem fuum increatum , Cji
fubftantiali , & increata. Unde omnia, fe neceflario diHgit concipitur formal
qua; Dei fu n t, fanda pra:dicari debent: t e r , & -]uidditaCivc excludens cmnc
Sanda Eflentia, Sandus D eu s, Sanda immunditiam rnaculare poicntcm Ratii
D e ita s, Sanda Trinitas, Sanda Sapien- Nam per talem amorem volunt.^' Divi:
■t ia , Sanda Voluntas, & tamdem Sandus immobiliter a d h x ie t, & neceflario ami
in omnibus operibus fiiis & c. Hoc fic po- re fettur in ie ip(um , & non virtute aln
fito : quaeritur in p rxfen ti, au detur in rius , neque per aiiquem habitum , n
Deo attributum Sanditatis fubftantialis, que per adum ^!iiFercnicm a tali amor
& in quo confiftat 'i fed amor Dei dida habens , foi n?altt'
27 z. Sit prima conclufio : Datur in eft exchifivum cujnfcumque immu.ndh
Dc'o Sanfiitas sttnbutalis yvet attrihiitum maculare potentis : ergo per amore
fubJlantialis.Vvohui.i. Otri' filum increatum erga fe ipfum L c
nibusraiiij).ibus,quibus in limine ante­ quidditative concipitur formaliter e;;cl
cedentis quaeftionis probatuni eft , dari dens & c. Omnia dida confirmaiunr
t ) e D e o in linea attrjbiitali. tl7
Scoto in I. dlft. I, quacft. 5. ubi loquens jullificat. & i e Charit. in no’ftro i, toniv
de fine ultimo fecundum veritatem > qui erg. folum in amore j & fruitione increa-
fo lu sD cu seft, iiacchabct veiba ; Volun- ta ftat lanftiras fubftantialis attributalis
tas Divina , ipfoD eo fruitur, qui cx na- Dei. Cum iiis luccm accipiunt a nobis
tur<i fua eft centrum ultimate quietati- dida circa conrtitutivum Divini decrcti^
vum. „ Huic igSTur ccntro vokintas Divi- ftans in amore nec'ellario D e i, &Cv Rcco-
,, na prime , & per (e >& non participa- "coiantur dicta in noltro i. tom. difpur. 3.
j, tione alterius a fe , immobiliter adha:- fol. 64. num. <55. ubiSnbtilis D od orm i-
„ r e t , & ncccflarto: quia ipfa Dei vo- lifice explicat per gradus totum pi'ocef-.
„ iuntas non per habitum , neque per ac- fuin Beutitudinis.
„ turn differentem a ie> neque in virra- 275. Pro foliitione argumentorimi
„ re aliciijus caufx fupcrioris perfctlifsi- ptcc oculis habendum e(L: quod quamvis
,, me imiat ilium fummum bonum , & ne- Deus fit infiniti Sanctus,& ipfa Sancti­
3, ceflario amore fertur in illud. Nunc tas; hoc minime to ilit, quod fit neceira-
f i c : ft'd amore , quo Divina voluntas ne- rium poni in ipfo attributum Sanctiracis
ccflario fcrtuc, & fruitur fruitione Divi­ incrcatx. Ejus inftar modi ac licet Dcus
na incrcara , & fubftantiali, non poteft fitPrima Veritas in cjfmdo j per hoc non
non excludi form ali, & efl'entiali exclu- aufertur, quod in Deo ponatur perfcctiOi
lioneomnisimmiuiditia; erg. attributalis veritatis in diccndo, & paritec
274. Explicatur : Illud eft fotmale veritatis in cognofcendo, quanim prima
conftitutivum S.mctitatis Divinx quod fumme determinatus eft Deus infinitfe ve-
conititait Deum formaliter Sanftum fanc- Irax j ad dicendutii quod cogn ofcit, & fe­
tirare , quam imitari debent om nes, ad cunda ad cognofccnda qux (unr , uc
quos Deus d icit,fa n fii ejlote., qubni^tn ego fu n t, quas inter j prima'dicitur pcrfectio
ifancitis fmn ; fed fanQitas , quam debcnt Veracitatis Divinie , Sc fecunda pcrfedio
imirari cu nd x creaturx rationales , foc- Divinx Sapientix , & ambai dicuntuc per-
maliter ftat in aniore increato >Sc increa- fediones attributales fupponentcs 'Divi­
ta fi-uitione. Non cnim aliam fruitionem nam Ellcntiam in fno effe mctaphvfiCo
imirari debent cunctx intelieduales crea- conftirutam: erg. a p a r i . Antecedens conf-
turx , fruendo beatifice Deum j in cujus tabit fufius,dum de Fidel^ivina ferrtionem
fruitione Hat confumata fanctitas creata> inftituamus. Delnde licet veriisinuim fit
Jiifi Divinam fruitionem ;fed h-uitio Di­ quod Deitas >& Eftentia Divina pugnet,
vina eft formalifsime amor neccffarius, & & opponatur cum quacumque mora u m ­
increatus Dei: erg. in tali amore ftat fane- perf^dicne, & immunditia , eoquod eft
titas Divina att^ibutali^. cxpli- Pelagus mtinitx fanditatis, ceterum h x c
eatur : Sanditas Divina fta t, tbrmalifsime pugna , ve\ oppofitio dupliciter conftde-
loquendo in eo quo , voluntas Dei omni, rari v a le t; vel radicaliter, & mediate,vei
a fe iplb diftinctu , utitur , & folo fe ipfo formaliter, & immediate per pofitioncm
fruitur. Ita proponitur exemplar fancli- formalis perfedionis, immediate pugnan­
tr.[:s cuicumque intelleduali crcarurx: eft tis , & excludentis omnem pcorsiis , &
quiv^pe icx fisa a Deo infiniti; fando om­ quamcumque imperfedionem moralem•.
ni fubftantioc intelleduali cre a tx , quod Ad rem : Eluentia Divina radicaliter ex­
ortme creatum lit cbjedum utibile ab ip­ clu d it, & pugnat cum quocumque im-
fa , &. foluMi Deum objcdum fruibile ab perfedione morali. Rationes aurcin for­
illa. Sic enim adimpletur iUud ; S:iticii males , formalem opoliiionem dice-ites
cp'yte yquorijan/ e^o J.xncius ftim : fed fo- cum quacumque imperfcdione mor^Ui,
li’ini per fruitionem increatam Deus fe ip- eilo fint identice Divina EHentia, fune
f(j tvuitur, & omni creato utitur,ut quoad formaliter ab illa diUincix, Ratio 1. Nam
hap.c partem fu;'ider illud u n iverlalc,& alix funt perfediones pertinentes ad po­
iili iliruiie principium ; univirfa f ropta' tentiam locuiivam D ei; alix ad poicn-
operatas cjt Domltms; & am- tiam cognoii;itivam , & fclenteiii omn^i,
phtis (uadet, vel iterum fuadet a;cono- alii’ ad potentiam produdivam dantem
niia illa Divma inlinuatain D odoiu Gen- limpUciter rebusproduciis. Hoc om­
ti.irn: omnia funt ■■
, vosCiy,'ijt:^Cbrif- ne cUreicit in Divina Sapientia , vi cujus
t.'js Autcm Dei, Aliunde cteatura rationa­ eft Deus lummc determinatus ad cognof-
lis',)er amorem Dei fiiper omnia folo Dco cendum omr.e cognofcibiie omnibus a)o«-
fi;uitur, & omni creato ntitur. Deinde: dis , quibus cognclcibile eil. Similiter
iii hoc tantimiJcm amore ftat Hindi tas patetin Divina Vsracitare detcrminante
C(c,ua , tiim in via , tum in Patria, uir lon- Divinam volunratcni ad l ujuenuL'.;'! con-
giuime conftat in Dilputat. de Gratia,iSc fcwrmiicr mentiDivinx. Tandem hoc !a-
rcl-
r^% Difj5utatio T c m a
tefcit in immaCulata puritate D e i, vi cu - „ eft unlfas dignatlva •, qua lymiim h op
jus deterininatus, & necefsitatus eft Deus „ trum Deus in fuam dignatus eftaflumcw
ad ponendam rcditudinem in omnibus „ re Perfonam : &: eft poftremo unitas
ptoduftis ab ipfo. Sic enim oftenditur ,, Sandifsim® Trinitatis. Sed qua:nam fit
D e u s, & dignifsime proclamatur SanBus ifta , non exprimit Magnus D o d o r ; ibr-
/;? omnibus operibus fu is. Aliter difcurre- t^ , quia eft inexplicabilis h.xc propofi-
r c , aliud non eft , nifi lineas confuhdc- lio ; SanSla 'Trinitus Vms D uu. Igitui' iti
r e , & line diftinftione tam neceflaria in rebus creatis non eft unitas,cui ha;c Sanc-
T heologicis, quia ilia clacefcunt, pro­ tifsima unitas fit aiquiparabilis. Cetei iim
cedere. quamvis hoc certifsimum f i t , hoc tamen
275. Dc pradicationibus, qutc in Di- non cbftanti, aliquam umbram fimiiitu-
vinis fiunt , dicendo , Omnipotens eft dinis cum unitatibus a nobis cognofcibi-i
Sanclus , Omnipotentia eft Sanfta, Intel- libus poflumus alsignare. Convenit enim
Icclus eft San£tus , Intelieftio Divina eft aliqualiter cum unitate pundi , quate­
San d a, & c. refpondendum, quod om­ nus eft impartibilis, & tangitur a pluri­
nes abfolute funt concedendE, Conftat bus Jineis.cum unitate linea:/quatenus
enim qualibet ex illis terminis infinitis, & cum ipfa fimpliciunit-ue poteft efte per-
qiiajlibec terminus habet fccum formalem fbnarum pluralitas: cum unitate corpo­
infinitatem , qux eft ratio identificandi ris, in quo funt tres dimerJioncs: cum
omnem perfeclionem fimplicfter fimpli- unitate generica, quateniis Ellcntia D i­
cem. Quse ex illis fit vera per identita­ vina dicitur de pluribus: crn» Ipecifica
tem , quae formaliter , conftabit cui- quatenus dicitur dc pluribtis i uppoliris:
cumqueconQdei:<;nti extrema propofitio- cuui proportionali, quia qi;au)vls Iit una
ris fanaitatem dicentia, vel a parte prse- natura , & Efientia funguiariisima , iunt
d ica ti, vcl a parte fu b jefti, & naturam tamen plures pcrfcnce coaqualcs , & co n -‘
diftindionis formalis, & ultra meditando fubftantialcs : tandem toilendo impcrtec-
dodrinam de pra’dicatione , cujus extre­ tioiiesin unitatibus aliignatis a Sandis,
ma funt abftrada , vel aliquo ex illis , & & Philolbph is , & funi endo qucd in his
materia Divina, in qua fiunt, de quo Jam pertedionis eft , aliquam in illis , qu.;ni-
aliquid in qutcftione pra:ccdcnti videri vis tenuam , umbram le^ criri polluii.us
poteft, & in materia dc Trinitate am­ de unitate noftii Dei.
pliora videbis. T a n d e m ,& pro coroni­ 278» Ex quo tamquam ccrtifsima
de an Deitas lit formalKVime (anditas, & conclufio renenda eft : Qjidd unitas Dsvi-^
ipfa relatio filiationis Divina:, pariter & nacjl ofytniummaxirne.. Hoc ccnftat l . c x
ipfa relatio fpirationis conftitutiva Spiri­ Deuther. 6. Audi Jjrael ,Dtf?.ii.ns S-eus
tus S. conftabit longo calamo loquendo nojier Tjeus unus ejt. Ex Symbol. l>iicen.
de Sanditate Humanitatis Chrifti Domi­ Credo ia unam Dium . Nec defiunt ratio­
tii , qu.-u fibi propriam fedcm poftulat In nes naturales. Ratio i . Qiicd cfr maxime
Difputatione de Incarnatione. ens , eft maxime indiviinni, & ex hcc
277. Dubitabis an alia: fint attribu- maxime unum; unum enim convcrtitur
tales perfediones in Deo ? Refpondetur: cum ente : fed Deus eft maxinn n i , &
quod ultra relatas perfediones attribu- pofitive fummum e i.s : ery,. eft maxime
tales alia: folent afsignari, & funt, unitas^ unum. Cof}/irt})iitur i.Qnbnv.:.^is eft ali­
ve/itas, bonitas. Circa unitatem , no­ quid indivifum , Sc rnaxmili diUirdum ab
tandum e ft, quod multi modi unitarum alio , eft magis unum ; utrumquc conviL--
afsignantur a Divo Bernardo lib. 5. dc nitNaturjc Divina: j qnai doquidcm ncc
,, Conjiderat. Eft enim ( iaquiv ) unitas adu , nec potentia eftdiviiibilis , uicuni^
,, collcdiva , ut acerbus lapidum , e(t tat ex d id is , loquendo de iumma fimpU-
„ unitas conftitutiva , ut cum multa: par- c ita te D c i: aliunde Divina fc totis diftio-
,, tes unum totum conftituunt ut xnate^ guntur a creatis: erg, Cor-firinatur 2. Ex
„ r i a , & forma; eft unitas conjugativa, duplici capite folet colligi unitas : aut r,f-
,, fic dicitur erunt duo in carne una ; eft cendendo , quatenus ea , qux in particu­
„ unitas nativa, qua ex anima , & carne lari funt dlverla, & dillinda tendunt g u -
,, unus homo nafcitur; eft unitas potefta- datim uique ad liipremum cj-isj aut del-
„ tiv a , tjuain pluribus eft eadem potef- cender.do , quateniis ea , qua: fiipcrius
„ tas, ut in Sacerdotibus conficiendi idem funt univri'falia multitudinem ma[;n;un
j, Corpus C h rifti; eft unitas confentanea, compiehcfjduiVt, vel iia dividuutin- iji
jjV eifim ul confentienrium , ut credcn- multa inferiora, quod non ceflat divifio
tiumerat cor unum, & anima una; eft ufquedum perveniat ad unum fingularr,
,, unitas v o tiv a , ut multi iimul Bscligioii; & individum: fed quocumque modo pro-.
CCt
D c D eo in li iveA atcributalL 119
cedendo ^ invcftigando unitatem D ivi­ effentiam, & ci4 iliuci bohiiiil j de quo
nam , Temper invetiitac potifsima. l\a- dicitur inS. Scriptura: £go ojiendarr. ‘t;hi
tio : luin fi afccndas ufque ad Uipreiimiii omne bonum : & ctijlni eft dc quo dicit
cns invenies unitatem tenentem apicem Magnus A ug. 8. de Trihitat-.-^i Si pote/l
luper omnes >fi vccodcfceridas nfque ad Jine illis , qua participative bona fu n t per­
llngulaiia individua , nullum invenies cipere ipfurn bonum , cujus prHicipaticne
magis unum , & individum , quam indivi- fu n t bom , perfpexeris Deurn. HoC eft bo-
dum fingultirifsimum Deitatis. Ideo aje- nuitj fummnni, unicurti, fumme ad:iviim,
bac Divus Bernardus , quod Deui eft unus^ fummediftufivum fui, & fummc commu-
d/c’ pofsit umfihnus t lib. 44 de Conji- hicativlini fui. Hoc eft etiam fummc* i &
dsrai. lib unitas Dei eft dilVm£ta a fin- fimplicitcr perfcdtum , fummc fruibile*
giiUritate Divina , quam propugnatum non ordinabile ad aliud, & de quo dici­
crt a nobis, efle prsedicatum quidditati- tur : fummum bonum nihil aliud a D ed
vum D e i , & ab ifta fmgularitate unitas eft in natura j & a SS. Patribus, Deus cu->
numericaed foniialiter diftinfta; Ratio: ju s natura bonitas: Si. zb omnibus Theo­
id , quod fupponit ejfe Divinum quiddi- logis , boniim infinitum , immobiliter
tativc conftitutum ^formaliter , & ex fe quietativum cun£ti defidctii voluntati?
fiiigulare , & a quo emanat unitas fingu- creatae: igitur Deus eft bonus pi',r Eflcn-
l.iritatis , vcl numedca , eft quid diftine- tiam , vel habens effcntialem bonitaiemt
rum formaliter ab ejfe Divino ex fe lingu­ Alia eft in ipfo bonitas attributalis: &
lati , & cft perfectio attributalis illius^lcd h xc aliud non eft, nili ipfa fantiitas in-
fic fe habet unitas niimerica Dei; erg.&c* creata fubftantialis , qua conftitntive ftat
yideantur dicta a num. 541 , in amore neceflario, quo fumme fe ipfum
279. CircA wr/wffwiconftat ex joani diligit, & de le ipfo infinitam fruitionem
ty . dicente de Deo ; Sermo tuus veritas habet. Videatur Subtilis Mr.giftcr in i ,
^ & ex Pfali 88, Potens es Domine j difti r. qu^ft. 2. & qua:ft. 7, & jn i. dift,
veritas tua in circuitu tuo : etiam ex Symbi 7i quxft. 3. & in 2. dift- 37. qnaiit. unici
Deum Veram de Deo Vero. Ideo ajebat Atia multa funt attributa , quic de Deo
Auguftin. in Sermi Decalogi Deus totus rjl dicuntur, & ex Scriptura S. conflant: fuf-
veritas. Deus etenim eft prima veritas in ficianr di£ta, quia plura alia in fequenti-
cffendo, quia eft exemplar non factumj bus difputationibus paulatim appare­
& elaboratum, fed perpetuum, & immu­ b un t
tabile , continens omnium rerum ideales ^ Objicies ultiriio: de ratione infi-
tationes, reclificans mentem commuta­ hiti in omni genere eft forlnahtcr iden-
bilem , & obliquabilem , & pafsivam er­ tificare perfediones fimpliciter cujuf-
roris. Atque adeo in hoc lenfu veritas cumque gen eris; fed EiTentia Divina eft'
eft eirenrialis perfedio D e i, quam confi- infinita in omni genere: erg. de ejus ra­
derando M:;gnus Auguftinus , dicebar: tione eft formaliter identificate perfectio­
Arff tranfcendit ani>na meai Ut verum fem^ nes fimpliciter cujufeumque geheris.Prq,-
piternum vide.is t jam tibi deipfa inieriori batur major : D e ratione mfiniti in detcr-
fede fulgebit ( verum ) & d e ipfo Secretario miriato genere eft forfhaliter ideiitificarg
veritatisi Eft & alia veritas attributalis, omnes perfectiones fiinpliciter iUius ge-
Ortum duccns a pra;di£ta. Nani in Deo Jieris. Ratio : de rjitione infiniti in linea
darur perfectio , qua Deus eft intelligibi- intellectionis eft formaliter identifieare
lis ut in fe , & conceptibilis; fed vetitas omnes perfectiones fimpliciter illius U-
aliud non eft , nifi ifta intelligibilitas;ergi necB, & patet quia fapientia, fcientia^ars,
Hoc explicatur non poteft revera intelligi &C( qux lunt perfeftiones fimpliciter in
D eu s, nifi ihteUigatur Verus, & habens linea intelledionis a£tualis,iion diftingun-
Divinitatis infignia : fed li concipiatur tur formaliter ab inrelledtione aduaii:
Verus D eus, formaliter ur Deus j & ha­ ergi de ratione infiniti in linea intellec­
bens Divinitatis caradcres , & infignia, tionis eft formaliter identifieare omnes
•Verum eft^ illos habere: erg. fic iitum perfectiones illius linesci Hoc atgumen-
concipiendo verum Deum , concipitur tum vocatur difficile valde a noftro Qui-
fub attributo veritatis. roga dcDCo Uno , tradi, i . dilp. 5*Mi->
280. Circa Bonitatem- mihi videtu^ hi tamen videtur jam efle implicite folu^
dicendum , quod In Deo alia eft bonitas tum ex his, qua; difta funt a htim. 257*
cftentialis , & liare eft ipfamet Effentia & 45 <Unde ncg. majorem j & majoreiii
D ivin a, quatenus Pelagus omnium' per­ probationis , & ad probationem hu;us
fectionum llmpUciter linrplicium, & qua­ eonceftb anteccdentijncgatur confequen-
tenus iple Deus eft fummum ijonum pef tia< Ratio folutionis fiitit in e i), quod
ra-
i zo Difputatio Tertia
Wtio infiniti in omni genere eft rat’O foc- giintur formalitcr at> e.\,c|U^ funt de linea
mallis , qua Divina Ellcntia conllitiiituc adus lecuncii. Ceteiuin qiix runtd.e aftu
P e k g u s , a quo cmiUiant cundx pcrfec- fecundi inter fc funt formaliter idem: uti
tionesD ei. Veriim non conftituiuir Pe- patet in linea voU tiva, ubi voliiio , &
Jagus percontlncntiam - & formalem in- nolitio fune cadcm forma.litas in Deo; 11-
durionemimplicaioriam,&talisGftinclu- militer eademformalitas e(t actus Jiber,
fio identitas formalis omnis perfec- & ncceflarius, ftientia fimpUcis intclii-
tionis. Igitur pcrfcftifsiiUus modus con*-, gcntia:, & vifionis. Unde contradictoria,
tinendi el\ ille , qui manet-diftus in num* q u x de iftis enuntiantur funt penes
257. Deinde in linea intelletVn a diftin- connotata extrinfeca , & penes divec-
guenda elH inea aftus primi j & fccundij fos cfFe£tus, diverfa m unera, aiit con-t
& q u x funt de linea adtus fecundi diftiii- notata.

DISPUTATIO Q U A R T A
DE DEO IH LINEA INTELLECTUALI.

N I H I L E N I M F I T , Q U O D NO N DE I N T E R I O R I /
atcjtie intclHgibili A ula Summi Impeiatoris egrediatur fecundum
ineffabilem jurtitiam,aic Magnus Auguftinus. Ut igicur n osfcru-
tatione ftudicfa , cjuje in Aula intclHgibili Dei fune , & ab illa
egrediuntu r, confidet en; us juftum e f t , ut de intelledtu
ejus agam us. Ideo Qt

Q U ^ IO PRIMA. mandatA vita, £ t in n o v o , ubi diciturj


De Sion exivit lex , verhum Domini de
QUID S IT D IVIN U S INTELLECTUS^ Jeruf.tiem : & tandem ex commnni T h e o ­
& quts ratio a priori probativa logorum , dicentium , Deum efle agen­
ilhui'i tem per fe , & pcopter fe , quod eviden­
ter c o n v in c it, agere per intellectum , &
iS i. N prsfenti quacf» voluntatem : maneat erg. in eludabilitec
tione non q u x- firmum , Deum esTe intellectivum , & ha­
litur , an Deus bere intellectum.
habeat intellec-- 282. De Divinointelledu plura fub^
tum ? Hoc enim tilia, qiiamvis fparfa , rcperiuntur in Sub­
eft , vcl per f« tili Doftore , q u* per ordinem tradira,
notum cuicum- talia fu nt: „ Quod eft comprebenjivus ob-^
que intellectui naturalibus Philolbphicis ,yjeiii infiniti', i.d ift.2 . qujcft. 7. quhd, ni~,
documentis inftructo ,v c lfa ltiu i natura­ „ b!l inteliigit nift intuitive ^ibi : con-
li lumine demoiirtrabile. lir-6 magis fir­ ,, tinet veritates infallibiles qti. Ji lU'er ; iri
ma apparet ifta veritas , fcilig h , quod „ t .d i f t . 3. quxft,4* gaoii cognofcit aliud
Deus eft in telle d iv u s, vel intcUectum har ,,a fejeJJ e n€ceJfai'!U}n adjim m uitimimK
b e n s , ex pluribus locis T lie o lo g icis, in „ I . dift.8. quxft. <),qtidd cogmfcit quod^.
S. Scriptura notis. Primo ; quia Dens eft ,, cumque inteiliglbiie perfeci;fsime ; in r*
,fupremus Judex , & fupremam judicatu­ ,, dift. 2. qua:ft. 3. fudd ejt principium
ram habens ,.necefl<iri6 efTentialiter prae- „ produftivum fufficiens producendi r,oti^.
fupponit intellectum , & voluntatem. Se­ t i am genitam in fe fuhjijienteni'. l.d ift.
cundo : quia Detis numquam relinquit ,, qua:ft. 'j.quod infinite cogmfcit fiviium
Populum fuum line remedio neceflario f, ut finitum : 2. dift. 9. qua:ft. 2. qiti'd eft
ad falutem >nec fine legibus latis fcriptis, f^formalitsr infinitus ; quia nihil niji fot-^^
vcl traditis de tali remedio , quod eft ar­ malfter infinitum comprehendit Divinam
gumentum irrefragabile intellectus , & ,, Efisfttiam objeiiiim formalitc-r infinitum:
voluntatis. H xc omnia cooftant in V ete­ „ in I . dift. 93. quSEft. unie ,quod in quan~
ri Teftam entq , in quo in Monte, Stnai „(a m efi aSin per ejfentiam , & per adua-
D eus dedit le g e m , d,icendo; /indi Ifra d » lem intelleitionem infinitam , cfi poten*
tia
De D eo in iinca intelle<^ua!i, 1 2 1'
„ tta aBiva rtf^eBu quorufncumque objec- propofitio per fc nota >yel cx terminis
„ torum , qu.e producit ineffe inteileBo, i > nora , quia conftat terminis, natis parere
„ dift: 3p. quaiftionib. i . i . & 3. quod non evidentiam connexionis praedicati cum
„ eji fortnaliter patenti* aBiva , qua Deus fubjeao,& hoc in quocumque intcUedil
„ dicitur fortnaliter omnipotens : qudd eft percipienti terminos. Unde qucerere ra-
„p riM a radix pofsibiMtatis in lapide: i . tionem , quare Deus eft intelledivus, cft
„ dift.4^. quod non habet objeftum adx- vdnum laborare, qusercndo rationem
>, quarum commune ab omnibus obiedis, a priori cajus non eft ratio> yidean-
j, fed commune communitate virtutis ad tur a nobis di^a in hoc tom. a num,
3, omnia per fe objcctajaliasvilefceret in- *04*
teUcdiis,quiaporsitlm m ucari ab ob- 284. Probatur 2* Per immatcrialita-
j, jec\o finito. Unde qiiod eft ibi primum tem Uimmam aliud non intelligunt Sa-
>, virtualirer,eft fibi primum adjEquatum, picntifsimi Thomifta; , nifi elevationem
& hoc eft infinitum. Qiiodlibet. 5. Ha:c i'upra omnem materiam , & exceffum fu-
& alia piuiima de Divino intelicciuaffir- pra omnem conditionem matcnre in agen-
mat Magiftcr Subtilis, & omnia ifta erunt ' do , & recipiendo: fed immaterialitas fic
nobis quafi promptuarium ad illa , quc& elevata fupra omnem materiam non eft
dicturi llimmus de Divino intelledu , de ^ prior/ demonftrativb probans,
objedo e ju s , & de Divina fcientia erga Deum elTe intelle^ivum , & cognofciti-
ipfum Deum »& circa omne creatum in vum : erg. ex immaterialitate tamquam
quocumque ft.uu confiderctuc. radice non demonftratur , Deum elle in-»
283. His fuppoutis qua:ritur: qujc telledlivum» M.ijor eft explicatio, quam
fit rario a priori probans, Deum efte in- dant Thomifta; de immatcrialitate Dei.
teil..*divum ? Duplex circa pra:fentera Probatur minor. Immatetialitas fic elc-
quacftionem verfatur fentcntia : prima vata , & fic excedens omnem conditio-
affitmativa ten et, immatcvialitatcm effe Jiem materia: in agendo , 8c rccipicndo
rationem aptiori prob.uivam intellciSlua- aliud for mali fsime non e ft, nifi cxcluilo
litaris in Deo. Ita Angelicus Do^or cum materia:, potcntialitatis habendi illaiu,
fu is, qui citant Siiar»;z , Molina >Grana- & non immerfionis in illa : fed immatc-
dos, Herice. Secunda cenet, non inferri a rialitas excludens materiam , potentiam
priori ex negatione materia: intellccluali- habendi illam , 8^ non immcrfioncm in
tatem atlivam. Ita noftcr Subtilis M agif- illa , non eft in Deo ratio priori de­
ter cum fuis,quibus accedunt Ocham» monftcans c)us intellectualitatem : erg.
Gabriiil in I. dift. 35. quxft. i.H x c eft Prob. minorSi in Deo talis immaterialitas
noftraconclufio,& probatur, i.Id ,quod edet ratio i priori evidenter oft^ndcns,
eft per fc notum , non habet aliquam ra- . Deum elfe cognofcitivum , & intellecli-
tionem radicalem i pr/nn proUancem vum , ubicumque reperiretur immate-
ilhid ; fed Deum cftb intcllec'tivum eft per rialitas, inveniretur ratio cognofcitiva,
feriorum: erg. non poteft cfte immate- & intellectiva.-Videtur clara ilta propoli-
rialitas ratio a priori probans intelledtua- tio : nam ratio formalis alicujus talis con-
litatem de iplo. Ma)oreft natura, & ef- ditionis , & indolis eft, quod ubicuni-
fenrta propofitionis per fe nota:, de cujus que reperitur, femper probat, & ubique
ratiune formali e ft , excludere rationem ten et: uti conftat in ratione formali fa-
radicalem , & primariam probandi pr»- pientia;, v. gr. q u x , qnia eflentialiter eft
dicatum conveiiite fubje^fto , dc contra certifsima cognitio pet altifsima princi-
rationem di£tac propofitionis per fe notx pia habita, ubique te n e t, & inquocum-
eft,habete tnedium objeilivura probandi que fit,eandem rationem tbrmalem reti-
veritatem talis convenientia:. Probat, mi- net. Jam fic : fed non ubicumque , 8c ia
n or; In Deo intellectualitas eft ptima ra- quocumque reperitur immaterialitatis ra­
tio conftituensipfum in entis intelU- tio , invenitur evidenter probata
gibilis , ita ut nihil in tali ente exigat prius ratio intellcdiva , & cognolciriva. Patet
effentiaUter ea i fed prima ratio , qua nui- ifta in omnibus formis f upernaturalibus
la prior eflentialiter, eft i^ habente ip- quoad fubftanttam : conftat etiarii in vo«
fam , vel in fubjecto habente illam, pr«- luntate Divina ; pariterque in Divinis
dicatum faciens cum fubj,e£to propufitio- perfonalitatibusi In omnibus iftis rcpcri-
nem per fe notam , quia eft ipfa definitio, tur immaterialitas, qtfm ex hoc a priori
vel quali definitio fubjecti fccundum dif- probetur,elVe omnia di^a intellectiva , &
ferentiamfpecificam , & ex hoc nulla pO' cognolcitiva.
leftclferatiodcmonftrandi Ipfamde tali 285. D ices: quod non quscumque
1’u bjecto: eig.D^«wi inteUecUvum cll iinmatetialitas eft arguuiatituia eviden-
21 z Dirpiuario Q u j f t a
ter a p-yiori probans, in habente illam, rails intclleftualitaicin cognofcitivam
potentiam cognofdtivam : quia alioquim formaliter , & per locum intrinfecum:
natura fenfiriva, & materialis non efl'et ergo & c. Itaque immaterialitas (ic ele­
cognofcitiva , quod aperie falfifsimum vata folum eft argnmcntnm probans in
e ft, fed folum immaterialitls fumpta pro habente illam, fpiritualitatern adualilsi-
exceffu , & elevatione fupra omneai con­ mam , & infinitam , at que ideo s£tua-
ditionem niatetix in agendo , & reci­ li(simam : minime tamen probat proba­
piendo. Itaque ajunt,qu6d immateriale tione /m r/dcm onftrativa inrcilcdua-
tripliciter fummitur: primo pro exclu- litatem. Alioquim fi immarerialiras tniis
dente informationem materiae: fecundo fic elevata, illam probaret , qua:cnmque
pro independent! a materia: tcrtio pro immaterialitas illam evidenter convince­
excedente conditionem materiae in agen- ret. Totum hoc amplificari potcft argu­
do , & recipiendo. Primo modo natura mento illo: fi Sapientia infinita include­
Angelica eft immaterialis i fecundo ani­ ret formaliter bonitatem infinitam , fa-i
ma rationalis , quia efto informet mate­ pientia ut fic illam includerct formali­
riam , eft independens ab illa 5 tertio mo­ ter : ficque ubicumque reperiretur Sa­
do anima fenfitiva, qu$ licet a maceria pientia^ ibi bonitas inveniretur etiam.
pendeat in effendo , & iinmatenalis enti- Ratio fundamentalis iftorum eft jam in-
tative non f i t , recipit tamen fpecies in- finuata , loquendo de modis intrinfecis,
tentionales modo reprefenrativo , ob de quorum effentia eft,nor. variare ratio­
quod non eft materialis immetfivc, hoc nem , cujus funt modi. Ad rem ; in prje-
eft totaliter inimcifa in materia, fed ex­ fentiarum immaterialitas fumme elevata
cedens illius conditiones in recipiendo, folum eft argumentum aftus puriisimi,
& agendo , & ideo docuit Philofophus, actualifsimi , & infiniti : ceterum cum
plancas non elTe cognofcitivas pruptcc tam fumma puritas , tam fumma aduali-
fuann materialitatem > fenfus vero cog- tas, tantaque infinitas, non fint modi va­
nofcitivus e ft, quia rcceptivus fpecierum riantes rationem formalem fpiritus, fed
fine materia. tantum fint.modi intrinleci (bhim diver-
2S6. Contra ; Per te >non quxcum- fificantes fubftrata , Sapientiam increa-
que immaterialitas eft argumentum evi­ tam , fcilicet, a creata, Bonitatem increa-
denter d priori probans cognolciti vi ra­ ,tam a creata, Spiritum incteatum a crea­
tem , nec quarcumque immaterialitas eft to } minime vero rati< nes formales Sa­
argumentum fimiliter probans negatio-, pientia: , Bonitatis , Spiritus, & c. hijic
nem cognitionis : ergo neque immate­ unum eduobus necefse infertur; aut fum-
rialitas fumma , omnem prorsus excedens mam immaterialitaiem, & Ipiritualitatem
conditionem materia: in agendo , 6c re­ ftanteinm fumma actualitate,non ciXc ra­
cipiendo, eft argumentum evidenter d tionem d priori demonftrative probantem
prior:^ probans in Kabente iplam, lie con- intelletStualitatem in D e o , vel illam pro­
ditionaram , vitturcm cognofcitivain , ^ bare in quocumque fpirituali ente.
incelieclivam. Probatur con kqucntia; 287. Objicies l, Hcec eft ratio a
Immaterialitas pra:ditla fic lu m m a,lic- priori , & demonftrativa : omne imma­
que elevata, aliud formalifsirae non eft, teriale eft intellectivum i fed Deus eft
nifi quid fpirituale non corporeum, nulio fumme immaterialis : .ergo eft ii^finite
modo exrcnfum , non organicuin,non ref- intellcftivus. Vel fic : Omnis iubftantia
picere potens, fi comparetur adobjetum, immaterialis eft intellecliva 5 Deus eft
nifi cum rationibus immaterialibus ex­ Iubftantia fumme immaterialis : ergo
cludentibus illas, quxdicrmtur conditio­ idem quod prius. Vel tandem (ic : q[i6
nes materiales ; fed fpirituale, prxdicla immaterialior eft fubltantia , eft magis
habens, non eft argumentum a priori cognofcitiva; Deus eft fubftantia imma­
evidenter probans intellectualitatem : er­ terialis , qua nulla major : ergo. Ratio
go immaterialitas fumma , quacumquc majoris eft : Qtiia ratio , cur aliquid eft
elevatione conlideretur , non eti: argu­ cognofcitivum , eft immaterialitas: nam­
mentum & c. Major videtur continere que eo pla»4{a: non cognofcunt , quia
omnes explicationes immaterialuatis. fiint materiales, & eo fenfus eft cognoi-
Probatur m inor; Omnis prxdida expli­ citivus , quia teceptivus fpecierum fine
catio immaterialitatis, vel immateriali- materia , & aliqualiter immaterialis, ex­
tas (ic explicata , reperitur in Divina vo- cedens conditionem materiae , atque adeo
iuiifaic , in amore D c i, in Omnipotentia intellectus humanus magis cognolciti-
Divina , in omnibus Divinis relatioiiibus: vus , quia magis immaterialis , ieu a ma­
icd iaau U o e.H,liii probat iaimateriaiitas teria alienus, & Angelus magis , quia
fu-
D e Deo in linea incclle^tiiAli. 12 5
fiipcrat animam rationalem , eo qiiad nec & ratio formalis a priori, fed tant' m ra­
a niaieria depenclct, nec illam informare tio per locum a comitantibus. Unde efto
valet : ergo immaterialitas eft ratio a ifta p/opofitio , Deus eft intelkBlvus , Hc
priori probans ,qu6d aliquid cognofciti- per fe nota, prout Deus a nobis concipi­
viim fit: quia eft ratio amplitudinis , & tur ilib ratione fub qua a nobis eft con-
iilimiratio quxdam , & ideo capaciratem ceptibilis 5 nihilominus tamen prxdicta
habcnSjalioriim formas habendi in quo­ veritas eft fyllogizabilis , & evident-*r
cumque inveniatur pra;did:a immatena- poteft oftendi vera per locum a comi-;
litas , & ubi fuerit fumma , & fummb tantibus. Hoc probo quo immaterialior
elevata , erit ratio virtutis cognolcitiv^ eft fubftantia , majoris intelledtualiratis
ad omnia. I(la funt poti (sima fundamenta e ft, & qiia: fumme immacerialitatis eft,
partiuni adverfanrIum. eft fumme cognofcitiva; fed Deus & c.
288. Quibus refpbndcrur, negando ergo. Et ratio eft ; Quia omnia, qua: funt
praididas eilc demonltrationes per locum D^i pofTunt a nobis,unum per alium of­
a prior: procedentes : non enim conrtant tendi, ut per infinitatem,a:tcrnitatem, &
terminis primis , immediatis caulis ad invicem ; per a:termtarem imnienfita-.
concUirionis. IlVi namque term ini, rem , & ad invicem. Fundamentum eft
Ur'tdl;: , (cilicet j &, inlcll-SUvum , non realis identitas iftorum ad inviccm , 5c.
funt talis naiurs,quibus apprehenfis, in- cum immaterialitas fumme elevata iden-
tellcdus ftatim ferat judicium de veri­ tificetur in Deo cum actualifsima fpiri-
tate connexionis unius cum alio. Clarius; tualitare fubftantiali, 8c ha-c cum intel-
Ifta piopodtio , ens irmnMeriaie efi intei- ledualitate infinita: ideo & c. Tandem
hciii ::m , iion eft talis conditionis , ut in*- pro aliis nota: quod immaterialitas eft
telledlus ftatim illi allcntiar. Ratio ma- conditio fine qu^ non , vel ratio immate­
^iftraiis; Qnia in propofitione dc fub- rialis , ut aliquid fit cognofcitivum, & ut
jed o non limpliciter fmiplici , per tale quod eft materiale , fiat atiu intelligibile,
fubje£lum tamquam per medium , non debet ipfum , vel fpecies fui denudari a
probatur a prior: pcxdicatum convenire conditionibus materialibus , ut fic fiat
iubjecto, quin fit evidens parces com­ unum intentionaliter cum objecto : ve-
plexi , vel fubje£ti fecum ferentis compo* riuTi hoc ipfum probat , quod non eft
iitioneoi terniinorum,inter fenonrepug* ratio formalis a priori probans cognof-
nare j quod cum non habeat hoc comple­ citivitatem,
xum ens i>rm2,iUri.ile : proprereajnon po-
teft efle evidens a priori, praedicatumj Q U A S T IO SECUNDA.
fcilicec ejfe inielle^ivir,n convenire tali
lubjcdo , fciiicet , cnt: imni.:tcrid\ H xc X JTR U M I N DEO t> ]^ T U R
eft d idcina. Nunc in forma : Omne im­ intellecius per modum aBus primiy
materiale fiibftantiale , vel omnis imma­ potentia formalis ?
terialis lubftantia eft , per locum ab in-
trinfcco intellectivum , vei intellectiva, iSpi. ' R e g a n t Thomiftae , fe-
nego ; eft ,per locum a comitantibus, &: quentes Angelicum Ma-
idcntic^ , & materialiter inteileclivum, giftrum , in locis ciratis ab ipfis 4. Cotitra
vel inc'illediva, conced. Similiter ad pro­ Qcntes ycap. 45, & in hac parte qua;ft.25.
bationem : Rario c u r , materialiterj iden- art. I . Ad tertium : & 41. art. 3. .
tice >& per locum a comitantibus ali­ Fundatur in eo , quod intelledlio
quid eft cognofcicivum , eft immateriali­ eftentialis in Deo non diftijiguitnr virtua-
tas , concedo : ratio c u r , a prior i , & per liter , & cum fundamento in re ab ejus
locum ab intrinfeco aliquid eft coe,nofci- intelledu , & quia exprefsio ulcimx ac-
tivum, eft immaterialitas , nego. Igituc tuaiitatis propri^E fux linejc debetur cui­
omnino certum eft , quod in quacumque libet perfeiSioni D ivin i. Oppofitum te­
fubftautia,ut cognofcitiva f i t , expofci- net Subtilis Magifter , quodlib. I . & in
tur aliqua immaterialitas, aliquo ex fen» Scriptis Oxonitnfibhs pafsim , quem om­
■fibus prcedidis accepta : nec minus cer­ nes Difcipuli ejus fequuntur. hroijatur i .
tum e ft, quod quo m.ijoris eft immateria- Mullus intellediis habet ejfe proprium,
litatis fubftantia , eo majorem amplitudi­ & eflentiale intelleftus per aliquem ac­
nem h a b cr, &ilUmitationem incognof- tum fibiconvcnientem : ergo neque Di­
cendo ; & ideo , quia Deus eft Subitantia vinus : fed hoc iplo datur in Deo intel-*
Divina fumme elevata fupra omnem ma­ lectus per modum attus prim i, & poten­
terialem conditionem , eft infinite cog- tis : ergo. Probatur anteccdens; Oinnis
nofcitiyus; cctcrimi h xc non eft caula, ackus incelligcndi, vel naturaliter prazexi-
124 Difpiu atio Q u a r t a
git intdlcdiini cujus e ft, habentem pro­ ir.telledivai j fed ccncepnts 4dus primi
prium aciualc (jf’i intcllciTtus , vcl faltCm intclleftivac potentix in Deo eft in fum­
co ex ig it: crgfi ncque Divinus IntelIcdiis ma aftualitatc Virtutis: nam eft concep­
habet ejfe pi-opriura, & primnm, & cflen- tus perfeftionis foecnndifsimjE, potentis
tiale intclleclLis per aliquem fii>i adiim. a Ic diffundere aliam perl'edlionem , fci-
'Probatur confequefnia: Nam ad efte in- lic e t, aftum fecundum , intelleftionem,
telligenrcm , vel habere intellectum, non aut Divinam Scientiam, fimi liter haben­
fufficit inrelledio ; fi ponatur namque in tem fummam aftualitatem in fua linca:
ligno , non proinde lignum inteiligit; cirgo lion feqiiitur primum. MiUto minus
alias po(Tet efic dottum , & lapicnsj quod feeundum : 'Non eft conccptibilis realis
impofsibilc, (ignum evidens eft, quod, ut diftinftio inter extrema quorum utrum-
habeacur hoc concretum inielligetis, de­ que habet rationem formalem idcntifi-
bet efle, & ipfit a£lualis cognitio , & fub- candi omnem perfcftioncm fimplicitcr
jeclum,quod fit intcllectum. Confirm^tur\ fimpliccm ; fed hoc habcnt omnia , qux
Auc enim intclleftio Divina eft prinio a funt de linca abfoluta in Deo , & hujul-
f e , aut cmanat ab alio? N on piimurn; tnodilinea: funt intelledus,& Scientia Di­
quia talis eft tantimi ipla Effcntia Divi­ vina; ergo ad invicem lummam identi­
na ; reliqua omnia fcquuntur ex ipfa, tatem habent; taliter , quod intelledus
jam fint attributalia, jam Tint notionalia* Divinus cum fumma fua aftualitate in
Si fecundum: am eft ab EiTentia , aiic ab linea vlrtutis, & radicis realiter perfec-
aliqua potentia ? Sed non ab Efl'cntiaj tifsime idehtificatur cum radicata , & a
quia Eflenria non eft adiva formaliter: fe dilTufa intellcftlone Divina , fummam
alias fiuftra eflent potentiae, & fic nihil pariter habente aftualitatem. Alia plura
cflet ab intelle£lu : ergo intelledio eft in m ateriadeTrinitate ad illam qua:ftio-«
tamquam aclus fecundus potentia: intel- nem j an procefsioneSDlvinx fint imme­
le£tiva: in aftu primo talis^ t ’lln ultrix diate per naturam?
Si inrelledio non eflet intellettus, nec 291» Objicies I . In D e o , propteir
intelleftum pvaerequireret tamquam po­ infinitatem fux perfeftionis in omni li-«
tentiam , EiTentia Divina non efifbt objcc- n e a , & propter fui fummam aftualita-
tum Theologiae DivinaS , feu Scienti® tem , dcbet excludi om nis, & quacum­
D e i; nam clarum eft, quod ob;eti:uin que potcntialitas j fed principium , &
theologicum ratione potcntix requiritur. 30tentia per modum aftus primi intcl-
Denique : fcqucretur j quod procelsio- eCtionis, ut quid potentiale concipere­
nes Divinac client a Natura D iviha, non tur ; ergo non daiur intelkclus per mo­
a potentiis, intellc£tu nempe, & volun­ dum aftus prim i, & fornialis potenticc.
tate , contra communem Theologorum Major certifsima eft , & conceditur ab
fcntentiam. omnibus dignc de Deo theologizantibusj
290. Probatur fecundo conclufio: cum folum digne pofsit dici dc D eo,
Nam intelleftus Divinus intelligit , & quando prxdicatur de ipfo , quod in
co gn ofcit, ut contht ex illo : Hemo novit fumma adualitate, excludente omnem,
F iliu m , n>Ji Pa'er , & ex aliis pluribus & quamcutnque potentialitatem, habet
locis Sac. Scriptura:: fed intellectio non om nia, qua: funt Divina , & ipfius Dei,
in telligit, fed eft ipfa intellqdio : ergo cujufcumque line® fint five attributalis,
cum intelligcrc , & non intclligerc non five notionalist Probatur minor: Princi­
pofsint vciiticari do cadem indivifibili pium proximum intelledionis , habens
formalitatc , crit dilVincta foinialitas in- rationem potenti® form alis, concipitur
tclletlus Dei a Divina intclledione, & ut determinabile per intcllcftionem , &
h xc erit aftus fccundus, & ille aclus pri­ per illam perfcftibile; fed determinabile
mus per modum potcm ix forcnalis. Cfi-»- per a d u m , & per illum perfedibile , vel
prmatitr : E6 non daretur in Deo intel- eft potentiale , vel ut tale intelligitur:
led u s per modum adus primi , habens ergo & c. Rtfpondetur concef. major« ne-
rationem tbrmalem potentia; quia ratio gand. minor. & majorem probationis.
formalis potentiae in D c o ,'& eft argu­ Quamvis enim vcrifsimum f i t , quod in-
mentum impe.tcdionis potentialitatis, & tellcdus in Deo v e re, & a parte rei fit
realis diftinctionis inter actum primum, ccnceptibihs conceptu perfcdo , & ada:-^
& fecundum , inter potentiam inreliccli- q uato, tamquam principium per mo-'
vam, & intellccHonem Divinam : fed neu­ dum potentia: formalis' intelledlionis Di­
trum horum fcquitur. Ratio probans pri­ vina:, quia ita eft v ere, &.a parte rei:
mum : Non eft conceptibilis potentiaUras ex hoc autem minime infertur, conccp-
cum fumma aCtualitacc in linca virtutis tibilem eflc ut determinabilem per fuam
in-
D c D e o tti linea intellei^tuli. 12f
intdlcclioneM tDiviMtn : tiam implicat unius eft ai^litalitas alterius ) & e convcr­
talis conceptio inter extrema perfedifsi- fo. Sic perfeftio infinita >qUa: conftituic
me idcntificata , quorum qiiodliber lit intelleftionem Divinam in ultima actua-
jpfurh idem , i& ita evenit in prxientii litate eft argumentum probans Deum,
Videantur a nobis difta niitri; 253. & intelle£lum fuum cfle in aftualitate
292. Replicabis: Piincipium per mo­ fumma: & pariter infinita perfedlio D ei
dum poteiitia; formalis Divina: intelleQ:io- in tatione obje£ti theologice Icibilis a
nis rioii continet adu explicire actualem Divino intellc£lu fcientia increata , pro­
operationem: erg. faltim erit explicire bat evidenter Divinum intellcdum elle
potentialis aci ilUm. Kfpondetiir •. Quod in ultima adualitatci fumma, & e Conver-'
qu.imvis explicatio fo£ta peiT iftum termi­ fo. Ratio vera , & communiter at^miffa
num , icilicet, intellectus Divinus y non eft fumiiia perfccta identitas pofsibilis ha­
fit explicatio fa ftl pec iftum, Divina in- beri >qua; reperrfur intdr omnia pra:dica-
telUctio ; non ob hoc,adhuc qiiodd expli- ta abfoluta Dei y propter qUam ad invi-
Carlonem concipitur potentialis Divinus cc:m fele inferunt, ut conftat ex dictis in
jntellccl:us5 ejusinftar modi ac tota Difputatlonc de modis intrinfecis.
tia Di-uina explicativa Dei, non eft hicc*
Paternitas D iv in a , qitin per hoc EfTentia Q p iE S T IO T E R T IA .
Divina fit in potencia ad Paternitatem,
aut e con vcrfo; quia Ellentia >& Perfo- Qu o d n a m SIT o B j E c r v M
na , habet qnculibet in fua linea fum- ntotivum t^ivini intiUe6ius\
mam attualitatem pugnantem cum po-
tentialirare. A pari ; expre/sio ulrim l 494 OMMuNttEit. admittunt
aftaalitatis intellediis Divini excludit po- V —/ T h e o lo g i,& diftiriguiit
tentialiratem in linea virtutis, & expreA Sacram Theologiam in Tlidologiam Dei^
fio intelleilionis in ultima aftualitate eft Theologiam Beatorum , & Viatorum,
cxprefsio illius in fua linea , fcilicer, per- cujus diltindionis mentionem fecimus in
feftionis aciualifsimx emanantis a foecun- bifputat. Prooemiali noftri I4 Tom i. Eft
difsimo intellectu Dei. Verum e ft, quod igitiir Theologia Dei in ipfo Deo cflen-
intellectus Divinus debet co n cipi, & fig^ tialitijr de omni cognofcibili 5iu Beatis de
Jiificari in tanta a£tualirate, quanta ma­ libere oftenfis a Divina voluntate, quid­
jor , nec asquaUs cogirari p o fsit: ceterum quid modo fit an pdfsint habere natura­
non eft minijs verum , quod Divina in­ lem cognitionem de aliqua creatura ex
tellectio j & Scientia Divina debet con­ propria motione ipfius naturaliter ccg-»
cipi , & de facto concipitur a perfeftc nofcibilis; & Theologia Viatorum fo-
.concipiente cum non minori actualitate* Ium eft de illatis , & revelatis. Eft iieriim
Verumtamen neinvettantilr rerum natu- alia differentia j quia in Theologia D ei
lu’,opus eft diftindione de linea a linea, objedum ejus eft evidens : in Beatorum
adus,icilicct, primi a fecundoi Theologia etiam objectum ejus dat evi­
293. Replicabis j De ratione perfec­ dentiam j quia ad illam praecedit vifio in^
tionis in linea intellcdtiva eft habere in tilitiva, & clara Effentix Divinx» qua:
fumma adu aliiate, & ulfima quidquid eft dpprehenfio incomplexa perfe£ta lub-
eft dc linea intellectiva : fed attualis in- /edii Videantur a nobis dida difput. de
teliedio Divina eft ultima adtualitas iri "ViCioMc qttantum ad quid ejust In noftra
linea intelligibili ; erg4 fecum in fua ta- tamen Theologia objeftum non eft evi­
tione formali , & quidditativa habet ra­ dens ^nec Ut evidens nobis,continet veri­
tionem intellcctus: alias ifte ad ilhim coh- tates noftras Theologicas. Hoc fuppo-
ceptibilis foret iri potentia* Rejpondetun fito:
C^od in Divinis linei intelligibilis habet ip ji. Quairitur m prifentl quodnarti
id quod eft inrelledus , & jd quod eft in« fit objediam motivum intellectiis Divini?
telieifiio* Clarius: eft cognitio Divina, & juremerito qujcritur de objedo motiVOi-
inCf eata , & eft objeftum tiliis fcientia:, & nam nulli dubiuni e(fe potefl, qiiod fcien­
eft intelledus Divinus habens talem cog­ tia D e i, & Theologia inCreata eft de om*
nitionem } & quodlibet ex his eft in ulti­ ni cognofcibili fcientia , & cognitio.HoC
ma adualitate , qua majot non eft cogi­ enim convincit naturalis ratio , qua pro­
tabilis : verum cum iftd diftindione Deus batur f Deum habete omnem perfectio­
in linea objecliva, intellectus Dei in linta nem fimpiicitet in fummo 5& cum fcire
potentia:, & D ivin i intcillectio in linea omnia melius fit habenti talem fcientiam,
aftus lecundii & quia omnia ifta fuilt quam non ipfam ; dubio prOciil in Deo
fumma idoneitate identificata WgegitUii Divina cogniiio de omni cog-
no i-.
1 16 DifDiitacu» Quarta
nofcihilijfive tale incrcatum fit,five crca- ordo motionum. Ad lem , jam probatur
tU;n,Hoc,quod verllsuuutn eft, altius lua- noiU-a conclufio. li\ Divinis primum mo­
detur, & etticacius probatur ex facris tef- vile cft Divinus intclledus; fed primum
timoniisprxdicanribus Deum lapientifsi- motivum hujus Divini movilis primi eft
mum,imo ipfam lapientiam,& oculis ejus Divlr.a Ellentia : erg. Divina Efl'cntia eft
omnia clTe apcrta, & nuda. Ccteiu cx hoc obietlnin nustivum Divini intellcdus, ad
folummodo infertur , quod niulta Divina, habendum Divinam Theologiam dc ipfa
8c omnia creata func objcdum Divina: Divina EHcntia , & vi illius omnium, qua:
fcientix , Divinique intellcckus terniina- funt in Deo , attributalium , S: notiona-
tivum. Unde reftat difficultas , & quxri- lium , & pKis ultra omnium fcibiiium
tur , quodnam fit ob)e£tum motivuni Di­ crcatoiiim. Major videtur cctta : nam­
na; Scientiae ? Circa prafentem qujcftio- que in Divinis primum mqvile ad fcien-
ncm triplex verfatur Tententia. Prinia tc- dum eft primus intelledus : hic igitur
r e t,e n s » f analogice communc Deo, erit primum moviie in Divinis. Deinde:
& creaturis cfTe objedlum primarium fpe- illud ell primum movile motione natura­
cificativum Divini intelleftus; Ita Duran­ li , in quo ftat prima menfura omnis ve­
do , cui non cVillentire videtur notler ritatis ncceflarijB , five circa D ivin a , five
VentiU'a Baro in ApQl.2, de Objei'i.'icimt. ciica creata, Iblus Divinus intellectus eft
ZJ/W», licet iptc dicat non agerc in prx- prima meniura omnium, qux iunt ob-
fentiatumde entein fuppoiitionefimpli*- jeda Scientia: Divina: necefiaiia:: erg. D c
c i , fed in fuppofitione pcrfonali. Secnnda hoc amplius infra , cum de Scientia Dei
d ocet, motivum objcdum Divini intel^ erga polslbiiia loquamur. Probat, minor;
ledtus raovens ad Icienriam increatam illud cft objeftum primum motivum Di­
efle omnia pr^rdicata Divina , tam ablb- vini intellectus motioni naturali ipium
luta , quam relpeitiva ; Ita Pat^r Dui^tor movens , quod virtuahter primo conti­
Ramirez cum aliis pluribus, quos citat net continentia independenri cmnes ve­
Marin tom. i . difput. 3. feft. 4. Tcrtia ritates Theologicas pure Divinas , vel
defendit, iblam Divinam Efferuiam ell'e humano-divinas , feii theandricas , &
objedum mocivum primarium Divini in- pure creatas i fed Divina Eflentia eft fic
telledus, movens ipfum naturali morione primo continens primitate virtutis, inde-
adEiFentia: Divina increatam cognitio­ pendentis in concinendo omnes veritates,
nem , & fcientiam Dei : ita Subtiiis Ma- vel pure D ivinas, vel humano-divinas,
giilcr in quodlibct. I4 -& in i. dift. 3. & theandricas ; erg. Divina Ellentia cft
qua^ft. S '& in aliis pluribus locis. Subti­ obje£lum motivum primo niovens D ivi­
lem Doftoicm fcquuntur Difcipuli e;us num intellectum.
fere omnes. HjC erit etiam noftra con- 297. Probatur minor quoad cmpes
clufio, partes : Veritates pure Divina;, quarum
2p6. Ante probationem fupponen-' objecta funt qtiid Divinum, lunt veritates
dum eft tamquam cernfsimum , quod in de D e o , dc attributis e ju s ,d e Divinis
Divinis non ell afsignabilisordo moven­ P e rfo n isj& d e qualibet in particulari,
tium , & moviliiun , nee motionis inter quarum notitia nobis co n fta t,& conira-
movibilc , & motivum eo fenlu , quo bit cuicumque luftranti Sacram Scriptu­
Philofophi agunt de mptivis moviiibus, ram , in cujus Sacro Codice nobis mani-
& motionibus. Ifta ^nim Phiioiophia fefta: fiunt,tum veritates dc unitateDei,de
femper eft argumentun^i realls dillinctio- Tiinitate Divinarum Perfonarum , dc
nis inter moventia , movibilia , & motio­ auributis, & pcrfcdiionibus D ivinis, la­
nes , & femper efl prob.itiva impcrfec- pientia , nempe, Bonitate, Omnipoten­
tionis potentialitatis ad terminum motus tia , & c. Veritates humano-divina:, vel
in m cv ili; cx pariter /cmper convincit, quod idem eft de Deo incarnato, & de
quod nee motivum , nec movile, necmo- miris , quae gefsit toto tempore vita; lua:,
t i o , (lint in adualitate , cu;us totum op- & nobis revelata funt in S. Scriptura, &
Jpofitum evenit in Divinis. Unde Pliilo- funt t o t , & tanta:,quot funt revelatio­
ilbpiiia roliini ad Theologiam fervire po- nes de illis, in ipfa Biblia Sacra funt aper­
tell: ut ancila: mmime vero ut in re pra:- te fcriptx , & quilibet poteft illas perci­
fenti ejus prscepta lerventur circa moti­ pere incipiendo ab illa prima veritate , a
vum , movile, & motionem. Ex quo ib- qua tamquam a fonte fluxerunt alia:,&:
liun extendendo noraen motionis aisi?- h;uc cft juxta Scorum in 3. VERBUM
ra r ip o te il, & de t-'ido afsignatur ordo C A R O FACTUM EST, Tandem verita­
motionum in entibus, ita ut in unum tes de objectis pure creatis lunt omnes
movens immovile ftet, & figatur totus illcE, quae de omni cre a to , vel vera ra­
tio-
D c D e o in linea intellecluaru 12/
fione pura, vel ratione veta roborata parte movilimn atque motionum , & fic
Divina revelatione concludi pofliiiu. lita completur totus ordo ad httra, Sc fcien­
materiatam ampla e(l,utfub fe coitipre^^ tia increata Dei circa 6bje£ta Divina.
hendat omne creatum , imo & creabiki . 299. Objedum igitur hujus Scienti®
Jam (ic : fed Divina Ellentia omnes veri­ Divinx increatx licet non motivum ■ , nec
tates pra:dldas Divina virtualitatc, & al- primano termiilativum funr omnia attri­
rifsima eminentia contin et, Deus eft buta , & omnia qua; ad ordinem procef-
primum continens Omnium illarum j tunl fionum Divinarum , & Pcrfonarum D i-
quia Pelagus i timi quia primum in omni tjinarum pertinent. Ratio : quia bmnc
linea; tum quia fontalis otigo omniuot Divinum >& increatum eft terminus prae-
qucE lunt .id intra in Deo j Sc pariter om­ d id x Divina: Scientiaii Ha;c eft evidens:
nium qune funt*W extra in tanta varietate fed non omiie Divinum eft «qux primo
creaturarum , & primo in C lirillo D i in tale objedum terminativum; alias tolle­
x}uo t unquam in capite omnium,qLite funt retur >vel non facile perciperetur ordo
perfectiones Ln creacuris emuientiTsime Divinaram procefsionum ■ , nec emanatio
continentur: erg* Divina Elljncia eit pti- atrribucaiium perfcdiorium a Divjna Ef-
ftium contiiieiisomnd Icibile verum >iivst fentia tam.juama Pelago; igitur cum iii
fit pure Divinum , live humano-divinum, Divinis fit conccptibilis talis ordo , limi-
five pure creatum* liter videtur pon i, faltim quoad rios , in
298. Hoc eft objeclUm motivum D i­ terminando Divinam Scientiam, increa-
vini intellectus moti aDivinaEllentia mo­ tami Iraque objectum motivum ^& pri­
tione naturali, & h xc elt in fuinuia Theo­ mo terminativufti eft Divina EOentia, ob­
logia Divina,fcientia increala,non tametl jedum autem non motivum , fed fecun-
GU!ii conditionibusab Aril.totele afsigna- darioterminativimi funt Omnia Divina,
tis jfiquideni no.ieil diicariiv'ai Propte-^ five fint illa , qusE veluti circunftarjt Ef-
tea Subtilis Magiller diCebat in Frol'jgoi fentiam, vel fuht termini Divin» ibecuii-
Theologi,-i Dei vere , &• prup/ie dici pot.fi ditatis , originantis Divinas procefsio-
fcienti.% quantum ad tres ca.iditioncs, y/oti iies, Sc emanationes Divinarum Perfona-
vero quantum ad quartarVi Ha;C enim fo- tum^
lum poftullatur ex imperfedione fticntiSj ^ooi Supponit immediate didum,
& cognofccntis Unum e-< alio >qua? Deo quod Divina attributa Perfonalitatcs
fepugnat. Ex d ittis, nifi fallor vetiemcn^ Divina: hqn funt objedum motivum , nec
tilsime , apperitur porta candidatis iri primario terminativum fcientia; increatx
Sacra T lieolo gia, ut methodico ordme D e i; & metito lioc fupponitui:, & hjec
pofsint aliquahcerlngredi in cognitionem eft fecutida conclufio in pra:fenti mate­
icientix increata: Dei , ck quouiodo mo-' ria. Divina attributa j & Divina relatio-^
Veatur Diviims intellectus ad illairJi Eft nes nec pHfrib movent Divinum inteilecium^
Igitur Otdo ifte , qui lequitur. Primo igi­ nec primo terminant Divindr/J Sciratlani.
tur movet Divina Elfentia intellectum Habet duas parfes; Probatur prima : So­
Divinum motione naturali, & necclVaril lum poteft pertinere ad objedum moti-
ad intelligendam Divinam Efleritiam , ut Viim Divinat Scientia , quod primo, &
objectum omnino primum; ipiamet Ef- independentcr in contineiido, continet
fentia Divina eft ciua: portea movet ad in- omnes Veritates Objedive Divinas j ici-
fellige.iduni terminum omnino primum^ biles fcientia iiicteata ; fed hanc Conti­
qm eft ipla Divina ElTentia communican­ nentiam nec habent >hec habere poliunt
da tribus, & objectant evidentifsimumi attributa, & rclationesi Ratio proHipta.
Divino intelleiftui^( Ha:c eft ratio,- cur Quod non habet i nec habere poteft con-
Theologia D ivina, & increata eft fcien­ cepturii radicis prirtii principii y vir-
tia quantum ad tres conditiones poftulla- tualitdr contentivi veritatum pra:dida-
tas a ratione fcientia:.) Ifta motio ad Ef- rura, neie habet ^ tide continet indepen-
fentiam Divinam communicandam^ cuni denterin continendo omnes illas verita­
jam non iit oninino prim a, eft iiimme ne- tes : fed attributa Divina , nec habent^
eedaria ; non tanifen naturalis, quia jatrl nec pofluiit habere conceptum radicis
eft motio voluntatis Divina; , & eft quali virtualiter radicantis eas. Ratio : nam
duplex ; fcilicet ad amare Jim'oiex C/" ad orririe j quod tiuit a Divina Eflentia, tam-<
amorem pKocedentem i & hxc duplex rho- qtiam a PeLigo j vel ab Effemia Divina>
tio voluntatis correfpandet d'.iplici mo­ tamquam ab origine foecundifsiritia, ncc
tioni naturali ,qua: eft in int(5iiectii ad habet j nec habere poteft, &c. fed Divi­
intelligere , & dicere* Hic eft totus or­ na attributa fluunt ab Elfentia Divina^
do Di v mus ex parte m o v e n t i u m ,c x yeluti i Pelago , tk PcrfonaUtates Divinas
t tS Difputatio Q p a t t a
originantut ab ea tamquam a principio lius objedum h ab et; fed intelleftus Di­
quo remoto faltini; erg. & c. Secunda purs vinus eft potentia , qua nulla cogitari
eft facilioris probationis j & ita luadetur: petfeftior poteft •- erg. nedum Divina
Solinn eft objettum prinio tetminativum ElVemia, verum increatum, eft objedum
DivinscScientix creatjc, quod primomo- fpecificativum Divini intellectus , fed
vct Divinum incelleclum j fed fola Divi­ etiam tale objedum erit vetum abf-
na Efientia primo ipfum movet : erg. trahens ab incrcato, & creato. Sic enim
attributa Divina , & relationes non pri­ ponirur objeduni Divini intelledus uni-
mo terminant Divinam Scientiam, fed verfalius, & abftradius , & pro tanto
ordine quodam , & cum diftinftlone per perfedius. Ref^ondetur: difting. maj. quo
fc primo , & per fe fecundo. Vult dice­ aliqua potentia eft perfedior , eo univer-
re : quod Effentia Divina eft obJeCtum falius habet objedum , in continendo,
motivum per fe totius Scientiae D e i, tura concedo majorem : in pra:dicando , nego
de creatis , 8c creabilibus, in qiiocum- major em ,& concel. minor, negatur con-
quc ftatu creatura: confidcrentur , five in feqvtcntia. Verum igitur eft , quod ens
ftatu pofsibilitatis , five in ftatu flituritio- verum univerfalius, e ft, & versus plura
nis ,abfoIuta f it j vel conditionata talis vertitur in praedicando; omnes quippe
fijturitio , fivefint creatura: in ftatu exif- ifta: prsdicationes funt verx : Deus eji ens
tentiae: omnia quippe funt nuda, & aper­ verr.m , Angeius ejt ens verum , homo eJi
ta oculis Dei atque ad omnia cogtiotcen- ensve/‘ t m , 8 c fic enuntiando, & pra-di-
da movet Divina Eflentia fqum Divinum cando de om ni, & quacumque creatura:
intcKe£lam. Tmus finaliter ordo ell iftc. attamen hjcc univetfalitas non eft argu­
Primo movet Divina Eflenua intelledu’u mentum perfedioris objccti moventis in-
Divinam motione neceffuia ad objcdum telledum. Solum namque attenditur ma­
omnino primo terminativum. ( elt ipic jor perfedio objedi fpecificantis poten­
Deus ) 3es;und6 movet motione nccella- tiam intelledivam , & menfurantis ejus
rifsim a ,f;d non undequaque naturali; cognitionem per majorem , & perfcdio-
nam ad aiiqua i Divina Scientia cognof- rem continentiam. Cum igitur in Eifen-
cenda, & qux non habent rationem ob- tia Divina reperiatur continentia talis,
jefti tetminativi omnino prim i, jam fup- qna majv.r cogitari non poteft, ipfa fola
ponitur motio Divinae Voluntatis, ad om­ eft perfedius objedum motivum , & fp e-
nia , qu£C funt in Deo maxime ad e a , qua; cificativuin
F i t n intelledus
1 i i C D iv in i,& Divinae

funtdc linea communicativa, & relati­ increatac fcicntix Ipecificatx per illud.
va , cum igitur jam completus intelligi- 303. Objicies a. Objedum adaiqua-
tur totus ordo produdionis -ad in tra , hic tum potentia: intcllediva: Divinx debet
com pletur, & fiuem habet dodrina nof- fub fe continere omnia, quarabintelledu
tta de Scientia D e i , de motivo c j\ is , 4 e Divino attinguntur j fed Eftejuia Divina,
movili ad ipfam,& tandem dc Divina mo­ & verum increatum hxc omriia non con­
tione. tinet fub fe : namque intellectus Divinus
301, A tam altifsimo igitur fine inci­ nedimi cognofcit increata fcientia Deum,
pit ordo Divina; Scientix caca creata, & fed etiam creaturas fecundum propria;
creabilia , qualitercumque, & quomo­ rationes ; & ifta: non continentur lub cn-
documque confiderentur. Semper in om­ te increato, benfe tamen fiibente abftra-
nibus eft idem motivum Divince Icientia:, hentea crearo, & increato ; erg. veriin:
& in nulla creatura e ft, ncc poieft eflb fic abftrahens erit objectum Divini intel-
ratio objccti primo terminativi. Omne ledus. Major prima videtur certa : nan
namque creatum folum potcft dici ob­ objedum ada:quatum non potcft excedi
jectum terminativum extenfivum , vel a potentia; alias non ada:quaret ipfam,
terminus ad ^««>7 Scientia Divina exten­ & fi non contineret omnia , qua: poten­
ditur , & prout fic extenditur multiplici­ tia valet attingere excederetur ab illa
ter , & plaufibiliter appellatur a Theolo­ Refpondetur: conc; maj. & neg. minoreiT
gis , jam fimplicis intelligentia:, jam vi- utramque. Eflentia namque Divina ef
lionis, jam media. De ifta igitur Icien- primum continens independenter in con
tia fub hac triplici confideratione erga tinendo omne fcibile a Dtvino intelledu
Creaturas fcitas, & cognitas a Deo , lon­ Divinum f i t , five creatum , licet ifta con­
gus in his qua: fequuntur erit nobis fer- tinentia refpedive aliquam difterentian
nio. Nunc priiis Iblvenda funt argumen­ habeat, nam relpedu Divinorum eft con­
ta contra noftram conclufionem. tinentia propria P elagi, comparativi ac
302. Objicies i . Quo aliqua potentia illa , qua: cum ipfofummam identitaten
mobilior , Si pcrfectior eft j eo univeria- habent >6c talia i^uot om nia, qua: fun
Di-
D e D e o in linea intellevtuali. 129
Divina >& increara. RefpedJu vcro illo­ confideratur alia motio Divina: volunra-
rum , quK ad lineam cccataai fpedant, ris ncceilarifsima, Verum non naturalis.
continentia illoriun in Elfentia Divina eft Refpeftive autem ad creata , quae fuac
longc , & infinite ordinis diilantis, ex objecta ad extra terminativa , & a d ' quje
parte termini , ad quern Ic extendit, tam­ fe extendit Divuia Scientia, movet fem-
quam ad, termiouiii ^xtrh fecimdarium, per DivinaEdentia fola,fedut ftat lub di­
Divina incre.;;a Scientia. Q^ialis authii ver faconfideratione pfo qualitate ftatus
fignate relpcdbvc ad crcata fit ifta conti­ creaturarum. Ecce quomodo, refpecliv^
nentia in Ellentia Divina f Diccndu.m ve­ ad creaturas pofsibiles, qua: fcientia fim-
nit confcquentec ad ea , qua: dicluri fu­ plicisintclIigentisE cognokuntur, movcc
mus ; quod ii ur pofsibiles contiderentur Divina Edentia, praecise ut eft ratio illi-
creaturx , fie eas continet Divina Effcntia rtiitataintclledui Divino intelligendi, in-
in ejfe intelligibili; fi ut futura:, ipfas telligentia increata,quodcumque creabi­
continet DivinaEfTentia,utftar fub D i- le. Relate vero ad creaturas ir ftatu fu-
vino velle fu® volunratis D iv in x ; fi ut tUritionis confideratas, non fic, prcccise
cxiilentes , iplas continet Divina Effentia movet Divma EflTentia, fed ut ilat fub
ut ftat lub fua DivinaOmnipotcntia,a qua Divino velle determinante creaturas pof-
tjfe re: habet omne creatum , habens tjfe fibiles creari/crf pr® non fore creandas.
fimplioiter exifteiitiale. Ultima r a tio ,& Tandem : comparative ad creaturas exif-
ad rem. Omnis , & quxcumque creatura tentcs movet Divina Eilentia , ut tlat fub
habdt , taniquam id quod elt de linea Divina Omnipotentia , dante, & confer-
perfecYionis, pofle fe manifcllare a primo vante eJfe fimpliciter exiftentiale cuicum­
gradu ul'que ad ultimam difFerentiam; eft que creatur® habenti illud:' Haec medu-
namque de linea petfedionis pofle parere litus fixa maneant in memoria > quia ab
notici;un I'ui, Plus ultra ; ifta vis (e ma- illis originem ducunt, & capient lucem,
nifeftandi, & parere notitiam fui fecun­ qu«e reftant dicenda de Scieatia D e i, luu-
dum quod .dicit perfedionem, eminenriA plicis intclligentia , & vifionis.
fime continetur in Eflontia Divina fecun-
diiai vim pariendi notitiam fui. His pofi- PRO PO N U N TU R ALIQ U A D U B I Ai
t is , iic legitime infertur ifta confequen- incidentia.
ria , fcilicct, EJfentia Div:na tjl ratio iUt~
mitatu inielUffui Divino intelligendi, < 5* 305. I N calce hujus quaftionisali-
fi icndi f<;ic^ntia increatd quodcumque cren~ . »■ qua dubia exagitinda, & re-
tum. Q jia ficconfiderataomne creatum folvenda veniunt. Primum e ft : an.Efteo*
intelligioiliter continet. tia Divina ad inftar fptciei iiiiprelVa mo­
304. Replicabis; D;uS cognofcitfu- veat Divinum intellectum ad ipfam in-
tura contingentia in decreto cfrkaci fux telligendam l Placet affirmativa Thomil^
voluntatis (quidqiiid modo fit de quali­ tis pluribus; rios vero tenemus negati­
tate talis decreti.) Ita docct Subtilis Ma- vam cum Scoto in 1. dift. 39. & in 2. dilt.
giit. in quodlibet. 14. & in i . dift. 39.§. 3. qusft. 8 .& qu:Eft.4. trolog’. Proba­
Vifo de contingcntij, '. erg. duo fequuntur: tur I. a paritate: Angelus poteft intelli-
primum , quod cum tale decretum fit gere fe per eflentiam fuam 5 quia eflentia
aitributum D e i, erit abjedum motlvum Angeli poteft efle ratio cognclcendi iiiie
pariter cum Divina Ellentia movens Divi- aliquo reprcfencante praecedentem adum
nujii intellediim ad Scientiam increatam naturaliter : erg. multo magis Divina
dc Divinis, & creatis; fecundum , quod Eflentia fub ratione Eflentiac , & ut ha:c,
Ellsntia Divina non cft ratio illimitata movet Divinum intellectum ad fciei.uiam
intellechii Divino intelligendi, & fciendi increatam ipfius Dei. 2. Eilentia Divina
quodcumque creatum. Kefpondetur , & non eft fpecies intelligibilis refpectu alio­
<?um foiutione clarefcit dodina iminedia- rum ab ip fa : ergo multo miniis relpectu
te data: refponderur igitur conc. antec. fui ipfius. 3. Speciesimprefla, qua talis
negan. duplic. confequenciam. Itaque eft vicaria objecti j fed refpedtu D ivini
fcmper Divina Elfentia eft ratio motiva intellectus in fe eft intimifsime pra:lens
movens Divinum Intellectum ad increa- Elfentia D ivina, qua; eftobjeftum Divini
t.mi fcientiara , cum hac tamen dilferen-. intellectus: erg. non eft opus, Deum per
tia :'qu6d. refpedu Divinorum de linea fpeciem fui intelligi a Divino intellectu.
cllentiali, & attributali nulla alia motio­ Hoc enim efler idem , ac dicere, Regerti
ne m ovet, nifi motione naturalifsim i, & elfe Vice-Regem , (eu Vicarium fuum,
hece-jVarifsima 5rclpedu vero Divinx El'- imaginem lu i, & fiibftitutum fibi. L>eni~
fcnfiac , ut ad intfd communicanda jam ; Deus cft iumme intelligibilis ; eft
T'or/j. lit enim
13 0 Difpucatio Qtiarra
enim lumen objccllvum pivinum ,fum - k d iv K , &: cohceptf.s intcirgontia’: , &
m;\quelux,do q iu didtuc inS.Scriptu­ Scientia: D e i , fint in jainfMnia , & finir
ra loquendo de D e o , qmd lux eji y & te~ plicifsima aftualiiare , fimplicirate cxclu-
nehrain eo nonJuM ulU : fed famma lux, ' dente compofjcionem , & potentialira-
fummc intelligibilis per nihil aliud a fe tem 5 non tamen adtualitate >& limplici-
ipfa potcft ab incdleftu DiVino cognofcit tate cxcludente refolubilitatcm in pkue^
erg. Edentia Divina cognofcitur a Diviiio formalitatcs diftindas , quarum qualibet
intcllcdu per le ipfam , 6c non per fpc- eft realiter identificata ciim alia , & c
ciem fui. converlo, & unaquxque dicit concep­
306. Dices contra hoc i Id >quod in tum pcrfedionis fimpliciter fnnplicis: &
fuo conceptu non involvit imperfcc- hoc minime habet foimalitas fpeciei ref-
tionein admittendum in Deo cft 5 fed for- pectu intelle£tus D iv in i, propter dida a
malltas fpeciei imperfe£tionem non di^ num- 305. Videantur etiam qux diximus
cir. Ratio ; formalitas fpecici intclU* num 2p i.
gibiiis eft , objeclum reprefentare in- 307. Dubitabis fccundo: an foliim
te lle a n l, illudque ipfi in ejfe intelligi- Divina Eflentia n.‘dum (it objcdum for­
b ilipeffedlfsime unire , & ex parte ob- male motivum Divini intellcctus rclpeitu
jcftl ad intellectionem concurrere; ha;C fcientla: increata: erga Divina , verum
nullam dicunt imperfcftioncm >Deo re­ etiam erga omnia creata f Jit/p,o>7ueti:r
pugnantem : erg. admittenda eft forraali-i aftirmative. Eft contra plures, quos ci­
tas fpeciei in Deo fumme identificata tat Marin trad, l .d s Sc/e/.tla D ii. Pioba-
cum Divina En'encia , cum Divino inteJ,- tu r ; Solum potcft movere Divinum in-
Ie£tu, & Scientia DiySila , fola diftinftio-* lelledum i d , quod eft quid D :viniini: vi-
ne rationis fundati in noftro modo con­ lefceret quippe Divinus intellectus , fi ab
cipiendi dlftinfta. Fundamentum potif- aliquo extra fc moveretur ad cogrio(i:en-
fimum ftat in fumma fimpiicitate, & pin dum ea quaJ funt ad extra , Sc qucc ab ip­
ritate cjfe Divini requirentis fummani fo funt> & habent e f e , quod habent,pof-
identitatem earum fortrialitatum , qu® fibile I it) futurum , aut fimpiiciter exif-
pertinent ad eandem lineam j fed ha;c tentiale : erg. verum objedivum creatum
omnia includit gradus intelkftivus in fua non poteft movete Divihum intelledtum
linea? fciliefet, naturam, feu radicem in- ad cognitionem fuii Confequentia pater,
telligen d i, & potentiam ptoximam; erg. & ultra probatur. Eo verum objcdivum
Refpondetur iconQcL maj-negand. min. creatum effet objectum formale moti-
Licec ertitn foliim quod dicit perfetlio- Vum, in a£tu primo detevminativum Di-
n em , & dignitatem in fiimmo gradu Deo Vin« cognitionis erga illud 5 quia fe ha­
tribueFC debeamus; attamen tbrmaliras beret ut ratio objediva cxiftendi Divi-
fpeciei imprcffe non dicit talem dignita­ narn cognitionem : fed omnino implica-
tem refpcduDei:nam quamvis vetmn fity torium e ft, aliquod crcatum objedive
quod munus ejus eft prxfentare objectum, verum eflfe rationem objedivam exiften-
in te lled u i, lioc fupponir ^quod objec- di Divinam cognitionem ; etg. Probatur
tuni non eft fomme, & intime prjefentil^ minor : Eo non implicaret > quod omne
fimum Divino intelJedui: qUod cimi fal-. crcatum objedive verum eflet ratio ob-
fum f i t , ideo fola Divina Eifentia, ut eft jediva exiftendi Divinam cogniticncm;
hn:c fub ratione (ibi propria Divinae quia creatura: non fu n t, quia cognovi; ui>
EHencia;, intclledum Divinum movet ad tur , fed cognofcuntiir quia funt; fed hoc
fcicnttam intreatani, &'ilhmi primo ter­ ftante vero , Temper cft f.iia;m , & tiiy -
minat. Nec oppufiium probat fumma, nia:ricum , objeda ciCuta vera ciTe i\uio-
fimpliciras Divini 1^ ', qiiod cum fumma ncm objdivam exiftendi Divinam cogni­
identi tate icaii , quam habet cum oiimi- tionem erga illa. Ratio: nam licet vera
bus , qucein ipfo fu n t, fccum neceflario fin t, qua; afnrmat Franciliziis Roinxus,
habet id quod eft de linea adus primi, Magifter Generalis Ordinis Pra’dicato-
quod quid aliud, formaliter loquendo, rum , lib. df Libert, operum , verit. 8. „ Si
eft abeo quod eft de linea actus fecundi. j, ad antic]uos Dodores te convcitas, re-
Infuper: id quod h a b et, ut radix intcl- ), peiies fere omnes in hanc unam con-
ligen d i, finjilitct aliud formaliter eft a ,, fentire fententiam («w ex eo, quod Deus
potentia intelligendi, & ab a£tu intelli- j, fc it aliquod futurum , idcirco futurmn
gen di, & ab aciu intelligentia: Divinx, & i fed quia futurum efi , Deus nofcit^
increatx fclentia:. Ita ut quamvis in linea „ qui efl prcsfdUi futurorum ) Cic loquun-
intellectiva concoptus radicis intelligent „ t u t Hieronymus, Auguftinus, Orige-
di j conceptus potentia; proximae intei- „ n e s , & Gbryfoftomus , ifta adducit
D c D eo in linea intellc*f^uaii, ijt
lUuftrifsinius Marin loco landaro. C e- tione movens Divinum I'ntelledum ad in-
tcriim his omnibus lirantibus vecis, mini-^ telligendam Divinam Elfcntiam , ut ob-
nicinfcftiu" , nifi quod omne verum ob- jedum omnino.primum i eft ipfamet Ef-.
jedivLim crcatum eft , ad qu >d Divina fcntia, quae deinde movet ad intelJigen-^
Scicntia extenditur, & tei'tninatur, prop­ dum terminum onininq primum , qui eft
ter fui illimitatam perl'picaciain , & infi^ ipfa Divina EflTentia tribus communican-:
nitatem , ob quam omnia nuda, & a p e t- da ; fed notitia ab objedo, neceflaria mo­
ra iLini ocnlis Oivini inteiledtiisi tione movente Divinum intelledum ,
308. Finaiitcr in ve prxlenti ha:c eft evidentifsima objedo ipfirerg. Thcolo^.
v e ra , & a nobis cito propugnanda: Icili- logia D e i, & nomen , & rem Scientia: ha­
c c t , qni.i res ftint futufu'yusjj cog'tiofcuntur bet : cum habeat evidentiam, & fummart
dDco i eft vcra inqnam in genere objedi necefsitarem in fc ito , & nec deficiat or-*'
terminativi, minime tamen in genere ob-* do cognofcendi unum poft aliud, quod
jetli motivi , & caulx efficientis. Om-r folum requiritur ad ratiooem veram , &
niutn igiiur fcibilium <i Divino intellcdu propriam Scientiae, quantiun ad id , quod'
eft unica ratio m otiva, «Sc fpecificativa, ifta de perfedione dicit. Verum eft,quod’
fciliccrjEflencia Divina , ut hxc ; & hoc, objedum talis Divincc Scientia: nec appli­
fiv^ vciiim creatum fit verum veritate catur , nec eft applicabiie Divino intellec*
ncccflaria , vel contingenti. Nec nobis tui per fy llogifticum difcurfumi quia hoc
:>lacere po[Tnnt,qux in pratienti docet eft argumcjitum imperfecl:ionis, & petit*;
auciatus M arin,ciim inajc vetba fubte- intelledum procedere dc cognitione
xit. I-.:l ctiam (D e u s) obje£tum prima-* unius ad cognitionem alterius, inferetido
riiim icientix ncccflari®:; ; eft etiam ob- minus notum ex magis noto , & probAt
jcdii'.n pnmaritun Sclentix D ivin x, quia potentialitatem in llc per difcurfum cog-
hoc eft objedum dignius, quod cognol- nofcente. Totum hoc docet Magifter
citur per Scientiam Divinam } at vero Subtilis in Frohgo , per haec verba: l hso-
Deus permittit dari aliquod objedum pri­ iogia Det vere , 0 “ proprie dici poteji Scien­
marium,tam refpedu Scientis neccflaria:* tia quantum ad tres conditiones ad perfcv-
quam refpedu Scientiae' contingentis* tm i fcientiam dejideratas, non v^rd quan~.
fumpto objefto primario pro ratione ob- tum ad quartam
jediva aflcntiendi, quia ut vidimus ex 310* N ondcfunt aliqui admittentes
SS. PP. vermrii efi rAt. o ut iognofcxtut difcurfum virtualem in Deo , & in hoc
res if^f. Non placent inquam* Tum; quia fcnfu non recufantes fateri Theologiam
ly ratio nhjectiva ajfe-/itiend‘ eft mihi im- Divinam effc fcientiam in toto rigote.
plicatorialn terminis. Quia fcientia in-» Fundamentum taUum eft : quia non re-
creata Dei eft fimplicifsima objedi ap- piignat perfedionibus Divinis emanatio
prehenfio, minime autem eft aflenlus 5 & illarum virtualis abElTentia Divina tam­
repugnante ratione alTenfus in Scientia quam a Pcilago. Deinde : nam adus vita­
Divina , repugnat rutio motiva. Tiim^ lis in Deo a luo principio vitali virtuali-
quiavilefcerct Divinus inrelledus.Tiim j ter procedit. Deindb ; quia Divina voli^^
quia ejfe verum folilm eft ratio , ut cog- tio virtualiter fupponit cognitionem: erg»
norc.itur, & terminetur cognitio ad id a pari* Confcquentia patet : quia noa
quod eft verum , maxime li verum eft rtiinus eft de ratione adus vitalis a fuo
quid cvcatum , quod folum poteft habere principio procedere , ac de ratione fcien­
rationem objedi fecundario terminantis tia: a priori cognitione caufari: led in hoC
fcicntiam, confiftit ratio dilcurfus; erg. &c. Ifta fun->
309. Dubitabis tertio , an T heolo- damenta , ni fallor , sequivocatione pto-
logia, & Scientia Dei fit in rigore fcien- cedunt j quam diftindioneopus eft tolle-*
t i a ,& ad qnam operario nem intellec­ rCi Ig,itur ly virtualts trnavailo i^ivina-
tus pertineat? Pafs affirmativa tenenda futv perfeCTion^tn^ ab l-fferMa , fi folum in^
eit a nobis cum Subtili Dodore quoad tendit , ponere diftindiohem virtualem
primam partem dubii. R~.itio : Quia )ure-* inter Divinam Elfentiam , ejufque Divi-
merito , & folido fundamento fcientia iia attributa , falfum d icit, ut conftat ex
debet dici limpidifsima, & evidentiIsima tota noftra qua;ftione de dijiintiione for-^
cognitio dc objedo neccITario , nata ab m a ii: fi vero ly virtualis admittit nof-,
objedo evidemifsimo Divino iiitellecluii tram diftindionem conceditur argumen-i
talis eft Theologia in D^o : erg. Scicntia tum , & negatur , inde delumi polfe pari­
Divina increata vere, & proprie eft Scien* tatem , ad cognitionem dilicurfivam po­
tia. Probat, minor : Morivum omnin6 nendam in Divina Scientia quia talis
pciraum n atu rali,& neteUatilsuua mo­ cognitio difcurfiva admittitur a no-.
D ifp u t a d o Q u a r t a
bis in Scientia Beatorum ad fumum; non ribus ab ipfo fciristcrg. ren repugnat
vero in Scientia Dei. poni in Deo judicium formaliter aflir-
3 1 1 . R atio, folutionem confirmaiis, mans , aut formalirer negans. Rejpi.n-
fic proponitur >& ita refolvituu , & fua- detnr ad iHa qux illata funt dc Sacra
detur fecunda pars d u b ii, qux ftat ad Scriptura , merito ita loqui dc D eo,
hanc concliifionem. Scientia Dei efl foia quamvis ita non contingat cum rigore to­
apprehenfio in iraelleSiu Divino. Eft ex- to. Tum,qnia limplici^inu apprclicuHo
prcflaScoti quxft. 3. Frologr, iProbatio; D ei xquivalenter eft judicium , ik dlicnr-
Qnia fcientia increata Dei eft Beata Vi- fus ; quod enim elt in inferioribus inu-U
fio y fed ha:c eft incomplexa, & fimplex ledluahbus creatis , cininentifsime , &
apprehenfio o b je fti: erg. implicatoria eft aquivalentilsime , depuratum ab irnper-
in Scientia Dei ratio difcurfus: quia hie fedione,reperitur *in Deo : ideo D ivi­
eft inconceptibilis abfque illatione cog- na firaplex incomplexa appreheniio p iat-
i^itionis uni us ex priore cognitione al­ tat id iplum , & altiori incomparabili mo­
terius fe habentis tamquam quid do , quod judicium, aut difcurfus in fubf.
prius , & magis notum , ex quo in- tamia intelle£tuali creata. Tum , quia
telieftus procedit ad cognofcendum mi­ Deus in locis allegatis loquitur homini­
nus notura. Deindfe : quia Divina Scien­ bus more humano , qui eft ut cognitio
tia eft limpidifsima, & felicifsima cogni’* c e rta , & adhxfio inielledualis fiat per
tio,om nem prorsus adhuc apparentem judicium. Ad rationem rctpondetui:qucd
labotem excludens, qui apparere vide­ apprehenfio abftracliva non determinat;
tur in judicio, & in con|undione extre­ apprehendo Vero intuitiva determinat,
morum per verbum tji , vel non eft \erg* & talis eft apprehenfio D e i , qux fine du­
& c. Aliud quippe eft nos fundamentis bio eft clarifsima , & intuitiva appre-
Thcologicis aliqua de Deo demonftrare henfio. . . .
difcurrendo , ut patet ex diftis a nobis in 113^ Pro aliis nota , quod Scicntia
difputat. ik & 2. in quibus ftabilitum eftj Divina eft certifsima certitudine infalli-
per Effentiam Divinam , ut eft h itc , pofle bilitatis , fiftentis in connexione aftus
attributa Divina demonftrari,& per unum cum fua V eritate ; infuper certitudine in-
ex illis aliud 5fimiliter per unum modum dubitabllitatis pellentis omne dubium,at-
intrinfecum alios. AUud autem eft, <^u6d queformidinem omnem , vel levifsimam
nos in Divina Scientia rationem. dilcur- uifpitionem de fua falfitate. Eft enim D i­
fu s, aut judicii ponamus: primum pro­ vina cognitio ita perfpicua, quod fit in­
bat >nos elTe T h eo lo go s, & Theologiarrt tim i oppofita cum omni imperfcctionc
Viatorum habere. Ifta. namque cum fo- falfitatis ) formidinis , aut dubietaiis.
lum fit notitia adhxlivadeduda ex reve­ Qiiamobrem lic^t Deus dicatui iiabere
latis ex aliis locis Theologicis efTen- fcicntiam conjcclucalem , feu mere ptu-
tialiter expofcit difcurfum : Theologia babilem o b je d iv e , fimul evidenter ccg-
vero Dei cum non fit dedudliva fed fo- nofcit,fit, necne illa r e s , & inJuper illa
liim fimplicifsima, & clarifsima appre- Scientia in fe fubjeclivfc n • eft probabilis,
heniio Qb;c£ti infiniti, & illimitati veri, fed prorsixs certa, quando habetur a Deo.
nec formaliter , ncc virtualiter judicium, N ec contra hoc obftat illud S. Scripiurai
aut difcurfumdicit» Hoc enim colorem VCaLZo. Jfraeljt in viis mas ar>.biii^:Jjtt
compofitionis, & potentialitatis in T heo­ pro nibiloforjitdm inimicos ejus huTrtiliaf-
logia D e i , & ejus Divina Scientia prarfe- f e m , & illud Ezech. 2. loqueris ver ha tnca
fcrre videtur. ad fos^Ji forte a udim t : & quam plura alia
312. Objicies plura loca S. Scriptu- in S. Scriptura reperta ; nam cian
rcE, qux pafsim leguntur in ipfa , in qui­ Auguft. tract. 27. in Joan, refpondetur,
bus conrtat, Deum afdnnare , & negare, ille qui omnia f c l t , quando dicit
ut illud Ezech. 2. & 3. H<£c dich Donimus'-> tam , non dubitat, fed increpat. Hoc pro­
fimilis locutio reperitur in aliis Prophetis, bat Magn. Do£tor , exponens iilud , ne-
I . Reg. Hoc dicit Dommus , ego unxi te^ quando irafcutur Dominus, Cum dubita­
'0 ‘c, In Pentatheu. Locutus Dominus tione pofitum e ft, non fecundum vifio-
ad Moyfem , dicens: & clarius in Pfalm. nem Prophetx , cui certum eft >fed fe­
lo g . D ixit Dominus Domino meo ede A cundum eos ipfos qui monentur, quia
dextris meis. Et ratio fuadet: nam appre- cum dubitatione folent cogitare iram
henHo non determinat iillum ex extremis Dei. Solet autemS.Scriptura uci formuJis
contradictionis; Deus aurem determinat, loquendi,quibus utuntur peccatoves,quos
&: determinate fcit, Chriftum elTe natum, alloquitur , v. gr. manda , rcnianda. , « -
Anti-Chtiituni nufcitujtum, & Cc de «pro­ pe^ia ^ reeftpeita ; uiidfe particuix dubita­
ti-
Dc Deo ili linea iiitelleduali* 135
adjungi folcnt rebus certifsimis>v.gr, CGnditionales abfoluti > determinati, Sc
SimefcintiS ffQrJitam^& Patrem meum difiuhdivi : interdiim aftiis fcientiae ncr
fciretis: Joan. 8. qiia: confequentia Cei-- ceflatisc , naturalis, fimplicis intelUgen-
tifsiiTia eft >non obftanti ly forfitam. tta t i x , & infupcr vifioniSi Rario potifsima
SS. PP. explicantes particulas dubitativas omnium eft , quia pcrfpicacia Divini in^
S. Scriptura. Singulariter Hierony. ver- telIcdusi5ertin«itomne fcibileeo itiodo,
fans illud Hiefemix 5, C?* dixi forfitam quorcibileerttdehbclatiusiriDifpuT.k'?
pauperesfmt Jiulti, Denique Divina quenti: ad quorum dicendorum intelli-
Scientia adtuaiifsima , vel a£lus D ivin i gcntiam hcec, quae hicdifta mancnt>pr«-*.
Scicntioc pulfunt efle afiirraativi»negativi> oculis habenda funt.

D I S P U T A T I O q u i n t a

D E D E O IN L I N E A S C t E N T t P t C A
Gonfidetato*

D O C T R IH A D O C T R i N A M VOC: A t ; E t O R D O
tradendi iilam irt prxcedcnci difputaliohe poftulat methodiinii doceti-
d i i l l a , quae in praifenti Dirputatione dicCnda veniunc: rntituoeDim
fe ad juban t, 6c ad invicem fe illuftranc, fi q tis tim profundi
fu n t, bene cra<Sentur* Sit ergo

QUiESTiO fR lM A i ^uantuni coghbfcitiva ebriim j qu$ prae­


mianda funt j dicitur Pr^ede^inatioi De-
Q lf 0 D N A M S I T 0 B j E C T U M hique: in quatitum tognofcitiva eoriim,
creatum Scientia D eii quje damnanda funt, dicitur P.eprabatio.
modo fit an Pradefiinatio >Pro-,
'2^4 ^inteliigehtiaitt videntia Reprobatio ^icznt yVs-i to n ,
hujus qua;ftioms# de formali afitum voluntatis Divina: pras-
imo & omnium^ fuppohenteai Scientiam Dei j de quo
quas in hac j & fe- ^oftea.
quentibiis Difpu- . Veriinieniiii vero ^quia Scien-
tationibus exagi- tia Dei lidn tantum eft cognolcitiva , fed
tanda fu n t, h x c <juodammdd6 ratio cognofcendi omhiaj
'de D ivini Scientia , & Sapientia D ei, proptetea , & ob hanc caufain ipld Divi-
tamquam certa tenenda funt. Scilicet* na Scientia in qUantiam eft ratio Cognol>
quod ipfa Divinjl Scientia limpidifsimfe cendi oninia cognita j dicitur Lux : in
cognofcitoainia bona, mala , prseteritaj quantiini ritio cognofcendi vifajS c ap-
{jrxfcntia y & futura, aftualia j potentia- probata , dicitur speculum : iri quantiini
ia , necnori & pofsibilia. Infupcr : quod' ratio cognbfcendi prxvifa j & difpbfi-;
quanivis und indivifibil's infiniti, & no- t a , dicitur hxempiar: in quantum dt ra­
bis incomprehenfibilis (it j diverfa tam^ri tic» cognofcendi prxdellinata j dicituf
nomina (ortitur. In qaantum enim eft Liher vita : ( de libro mortis hoh Curoj
Cognolcitiva omnium polsibilium j & iii aliqua dicemus in Difputatibne de Ptae-
tali ftatu dicituv’ /apieittia fmpVcis inteU deftihatione:) Eft igitur vitaita^^
In quantiini ell cognofcitivaom-- peftu rerum ut redeuhtiiiiti; Exemphri
niutn ,qUaiiri\jriiverfo fiunt j dicitur Ut exeiintiurti j Speculum ^ ut eUntiumi
fioi Iti qUintum cognofcitiva omnium# Lux refpeftu omniumi Ad txeniplar*
quae bene fiunt <dicitur Approbatioi Iil fpeftat .aea j verbum j ars ^ & ratioi id e i
quantum cognbfcitiVa eottitii, qilx dam- iccundurii aduhi praevidendi. Verbum
nabiliafunt jdicitiltWfj»*»/;/?//^. In quari- tUndiim adtum proponendi. fecuri-*
tUm cognofcitiva eoturti qua; futura funt> diiiii atlum profequendii lUtlo fecnn-
dicitur Iriqaan^ • diim afl:um perficiendi. Verumtamcli>.
tum cogno’fcitiva eorUni j qiiie ab iplo quia haec omnia unUm funt in D e o ,fie -
pSQ fienda fu n t, dicitur D ifp ojiim In fluenter aceipitut unum pro alio i & lic^C
M4 Difputatio Quii.ta
ratione diverfir:itis fckoruim , & conno- eft elTentiaiitcr immutabilis: cognitio ef-
tatorum divcrfafortiatur vocabuhi, non (’(^ntialitcc immutabilis eft infallibilisjcog-*
ta m p divcvfificatui- lecundum rationem ni:io eflentialitcr infallibilis omnia , qua;
ititcinfecam Icicnria:. Cognofcit eniin cognofc t , pracfentialiter cognofcit j cog­
contingentia infallibiliter i mutabilia im-* nitio pnxfeutialitcrcognolcitiva omnium
rautabiiitet •, futuya pijcfential-tei- j tem­ cognofcibiUum eft arternaj cognitio aeter­
poralia jcretnaliter ; dependentia inde- na eft increata j cognitio increata a fc5
pendentec j creata increate; alia a fe , in cognitio , qu2e efleniialiter eft a fe ♦eft
l e , & per ( e , & cum iiifallibiliter con­ fimpiicifsima, & perfed^ifsima, & fim-
tingentia cognofcat, fimul flat libcrras,& plicifsuna. Jam fic : fed primum princi­
vertibilitas voluntatis creatae cum prie- pium habet cognitionem perfedilsimam
deftinatione, & pr^fcicntia. &: {jmplicifsimam erga eunda creata alia,
315.. Intelligentia , & ratio probati­ & diftinda a Deo , dependentia ab ipfb,;
va omnium iftorum ett hac : quia cutn mutabilia, temporalia, libera , & con­
Deus fit fummum,&primum principium, tingentia , five qua: fubjacent natura:, fi­
habet cognitionem (implicitsimam , & ve qux pendent a voluntate humana:
perfedifsimam fcientiam i fed fcientia erg. Scientia Dei creata increate cognof-
fimpiicifsima , & pcrtediCsima , qua per^ c i t , dependentia independentei:, muta­
fsitifsimafCognoCcit omnia dilUnciiisia^o, bilia immutabiliter , temporalia ancrna-
& fub omnibus conditionibus, quas res lirer, & libera infallibiliter. Ex quo pa-
habent, vel habere polliint; & propte- teu refolutio dod\rinx ufque ad primum
rea futura fcir, efle futura, & pra:il'ntia, principium, quod eft verum ccaifsimum.
& fimul fcit bona approbanda , Sc mala Tale principium eft hoc : Vrinmm »3''
reprobanda, 8i propterea diverta Ibrii- fmmnum unicumprinciptuM petftciif-,
tuc nomina Divina cognitio , & (cientia Jinie cognofcit omnia ptr Je ipfutu. Am-
Dei. A liunde: quia eft JummejimpiiciJ'si^ pliiiS: ficut cum unitate fimplicitatis pri­
WA , alia ab ipfo , a fe co g n o lcit, in le, mi fumm i principii flat multiformitas in
& per fe. Ex quo fequitui lecundumj crcaturis , ab ipfb creatis, ita cum unita­
fc ilic t t, quod creata increate cognofcit. te (implicitatis D ivinx Scientix ftat mul­
Ex quo fequitur tertium : fcilicet, quod tiformitas rationum , & idearum illarimi:
dependentia independentcr fcit : quia nam quia perfectilsime unica eft fcientia,
Scientia increata eft omnino independens. ideo d.ftindifsime , & perfeftilsluie cog-
Ex quo fequitur qtiartimi: fcilicet >quod noicit univerfa , & fingula >& illa omnia
temporalia cognofcit aeternaliter : qut^ diftinctifsimi:, & perf^rcliisime rcprclen-
omne independens,& increatum eft xter- t a t , & ob hoc d icitu r, habere rationes,
num. Ex quo fequitur quintum ; nem­ ideas lingulorum tamquam rerum li-
p e , quod futura cognofcit pracientialiter; miiitudines perfedifsimc expre(sivas.
quia omne a:ternum elt fcmpiternuiii Deinde : quia fimpiicifsima eft Divi­
praifens. Ex quo oritur fextum: videli­ na Scientia de eunda creatura, ideo om­
cet , quod mutabilia cognofcit immuta­ nes earfi fimilitudines funt untiminipla.
biliter i quia SBternitas eft intermlnabii,jy Ex quo ficut Deui una virtute cmnia pro­
tQtd/imui 1 & c . Ex quo fequitur fepti- ducit ex tempore fecupdiim oninimcMum
m um ; fcilicet, quod contingentia cog- rerum integritatem , fic una virtute om­
tiofcit infallibiliter, & ita contingentui nia exprimit xternaliter. Et ficin iu Deo
manentia ,fim t Divime fapientix pror- altifsimo operatio adiva eft una (Iviidum
siis infallibilia, tam de conringcnribus, rem , tamen ratione pluralitatis produc­
q ux fubjacent naturx , quam libcft.iti torum mulrx dicuntur prodiidiones: a
\oIuntatis humanx , & ratio eft : quia p a ri, cum unitate fimplicitatis unius ac­
omnis cognitio immutabilis eft infalli- tus Divihx Scientix ftantplures fimilitu­
biiis. dines , id e x , & rationes, ratione plurali­
317. Veriiffl quia tota difficultas ftac tatum ideatorum , vel exiftentium , vel
in concordia libertatis voluntatis creatac futurorum , vel pofsibilium. Ita me do­
cum infiillibiiitate pradeftinationis ceter- cuit Seraphicus D odor Bonaventura,quas
na:, ut aliqualiter folvatur > & doctrina omnia quamvis fparfa funt in miris fcrip-
percipiatur: placet in praifentiarum rc~ tis Scoti 5 quia tamen in compendio D,
joiutionem mentalem facere , incipiendo Bonavcnt. & fimul conjunda funt ; &
ab hoc ultimo gradu per alios feptem, quafi promptuarium nobis erit ad ea,qux
furfum afcendendo adulque primum. Fit Theologi cum SS. Patribus docent de
hoc pado : cognitio Divina erg^ objeda Scientia Divina erg, creaturas, de Divi­
(cjceata in cjuocumquc ftatu coufidctcntur nis illarum ideis , & de Divina arce plena
om-
D c D eo in Unea icUntiHca confidcrato. *5?
omnium viventium, hiccani Uigentt gau­ 'merum, quamitatem >Scc; Nihil fapius
dio ineo apponere platuic, ad multa du­ 'occurrit in leftione SS. Patruni. C^iod
bia (blvenda. confirmari poteft ex Scbto dc )?riir.o re^
rum principio: Quod ell perfectionis fim-
S I T P R iM U M . pliciter tribuenduth eft Divino intellec­
tui 5 fed omnium creaturarum plenitsi-
A N DEUS O H N IA C R E A T A j E T mam cojjnitionem habere arguit perfec­
crC'AbiiiA cognofcdt in f e ipfo. tionem hmplicitei: fimplicelTi; erg. binhc
Crcati-im exiilens, prxteritum j tlituriiiiJ,
j i S i CuppoNiTUR tamquam ccrtuttij jaofsibile acSualifsiilia •, & fimplicifsima,
Divinam Scicntiani ello om­ immutabili , incceata , & indepehdenti
nium cognofcibiliunficognitionem. Conf- tognitione,arque fcientia fcit & cognof-
itat I. exScoro dicente in locis jam lauda­ cir. Hoc dippofi’to,
tis , quoJ Theologia Dei eft eflencialircr 320. Refolvendo jam dubium > fit
de Omni cognofcibili. Confiat z. ex dictis hoftra Gonclufio : Deus cognofcit,& Scien­
cum Sefaphico D oclore, hoc idem pro- tia Divina fcit 'cunSia creata in f e ipfo.
bante ex pcrfeftifsima y & fimplicifsima Probatur. Deus omnia creata coghofcit
cognicione Dei. Et altius pacet ex Sacca yi m otivi, moventis primuin movile , fci-
Scriptura dicente contra aliquos Philofo- iicetj Divinum ihtellcCt'um ad fciehdum,
phos , & Etiinicos , qui ui: liberius fuis & intelligendum ilia cteataj fed Deus in
Voluptcntur in viriis dixerunt.'A’art videbit fe habet motivum ta le : quia Deus ipfe ell
Dowi'n.'is y »(•£• inteliiget Dens Jatob i 0 ^ iobjeftum primum, faciens omnia alia ac­
quomodo fcit Detii y & J t eji Scientia in ex~ tu cognita intellectui Divino > ut docet
tclfb : l^fal.93. & 7 1 . & contra aliquos Subtilis Do£t. Quodlibet. 14. erg; Qiiod
dicentcs ad hiuc infiraa non delcenderej Deus taihqtiarii objedum primum > &
fed circ t c.irdincs (Jceli anibalare > noftra unicum moveat Diviniuin intellectum &
non cdnjiderare-. liti conftare vid^tur iii faciat omnia alia actu Cognita probatur.
jo b 22. Quos contra ,S. Scriptura,, Vidic Quia fi aliud ab ipfo eflet tale motivum,
„ Dcus cuncta, qux fecerat erant val- elTcnt creaturae in fe ipfisj fed hoc eft
>, de bona : Tempus polUiit tenebris ^ & fiillum: vilefceret namque inteileclus Di­
„ univcrforutn finem ipfe conliderat, la- vinus pro e o ,q u o d pateretur( iribvere-
„ pidom quoque caliginis , & umbrani tur) ab aliquo alio ab Eflchtia l u a : ; quia
„ mortis : Nonne ipfe confiderat vias linea imprimetet quafi cogitationem illa­
), m cas, & cun£tos greflus dinuincrar: T u rum veritatum ih inreiledu D ivin o, &
,, cognovifti me , felsiOnem meam , &re-. hoc videtur vilificare intelleftum t)ivi-
,, riurecVionem nicam : intellexifti cogi- h u m , quia tuhc efli:t pafsivLis aliorum
>, tationeS nieas de lo n g e: tu coghovifti iobjeftotuni Cognitoriim ; igitur fi dignd
>j omnia novifsana , & antiqua: Ociili de Divino intelledlii, ejufqUe Divina
), Domini multi lucidiores llmt fuperfo- Scientia theologizare velimus> tebcnduria
>, lem , confpicientes Omnes vias lionii- e f t , Deum omnia cognofceve pcir (e ip-
ii num : : : non ell quidquam ablcondi- fum , minime tamen per aliud dittin£tum
h taiii ab oculis e ju s; &. tit cognofcamusj ia fe ip fo , efto fit talis fcicntia circa crea­
quodde omnibus loquitur ctiamdepoCi turas. Hoc confirmatur dodrina SS. Pa­
fibilibus dicitur in Scviptura S. vocji ej, trum. Prima Divi Dionyfii de Di-t)in-,No-^
qiU nor. fttnt taTnqkam ea j <jti£ fu n t, G e f >w/».cap; 7. ubi docet j quod „ Dei Sa-
ncC-1. Job. 28. & 3i . PCilm, 138* Ecckl* ,y jpientia fe ipfam nofcens,fcit omnia ina-
25. & 29. Ex quibus omnibus apertifsi- j, teirialia finemateiria >& indivise divifi-
nie conftat, quod Dcus habet perfecbilsi-* j, b ilia , & unice multa; ;; hac igitur ra-
mam , & (implicirsimaiii fcientiarri cujul^ >) tione Deus res cogriofcens non fcientia
cuiiiqu^ creatura; j quamtumVis mintitif- » rerum, fe fui ipfius ipfa novit. Secunda
fiiTia ( it , ut funt capili capitis , quorum Auguliini 6. Cap. lOi ubi D ei
omnds niimefati fiirit, grclflis >cogitatio­ fapientiam artem Dei vocat >plmaM om­
nes , m otus, Umbra:, & tenebrst; nium reruni viventium : : : ibi m vit Deus
319. Ideni liiadetur exSS. Patribus; omnia , qu<sfecit per f e ipfum ■ , quod colli­
Hi(j(-onytniO,& Irenco. Ille airi ,,SupervaB git Magniis Dodlor ex illo Joani i . quod
j, & mlblentes cogitationes Deuiri non JaSmm ep , iri ip fiv ita erat ; fuper qilibus
i, fallunt j agnofcit on in il, & niliil fcien- ixt : in qita vita vidit 'omnia quando fecit^
,1 rix ejuS ittipenet-rabile eft^ Ifte: Omnia, & ficut vidit ita fecit non prteter fe ipfufn
» qux facia (Unt, & fiunt, ita fciri video, videns j fed in f e ipfo. Igitur femper
» ut de illis ilngiilis Ipeciem,habitum,nii-: eft Verum j quod Deua Omnia crcata
I ?6 Difputano Qtilnta
cognvofdt in fe ip fo , cx fe ipfo , & per dere Divinam cc.<j,iiitu:«ncm , de creatu-
ic ip rum. r s , a trearuris ; cum tantum fuadeat,
521. Ex quibus infertur ifta alia con- omi-)ia , qnx fu n t, & modo quo fu n t, &
clufiio refponiiva imfncdiata quxfttonis: fecundi!mi rationem formalem , quam ha­
O tnw crc.:itum fn quocur,7que fla tu conjide- bent , etle nuda , & aperra oculis Dei, &
retiirfolum objettim [ecm d a rib term!-- quod immediata intelligibilitas , quam
naiivum Divin.€ Seientla. Breviter fuade- quiclibet crcatura habet,tamquam pafsio-
nir : Quod fdtur aD eo , non motive, ncc ncm fccutam ad fuum ejft formale, mini me
primario terminative: clarius >quod fci- latere pofsit perfpicaciam, & iiccumcn
tur a D ’ o , & non movet Deufn , ut Icia- Divini intellcd u s: erg. & c. Hoc nullare-
tur , necprimo terminat -Divinam Sien- niis videtur polTe ab Scotiftis negari, te­
tiam , faliunell objcdum fecundario ter- nentibus cum Subtili D oftcre , quod pri­
niinativum ilUus, fcd lie fe habet omne mum tjft pofsibilium in fc iplis eft: e^e
creatum objective verum : igitur quam­ cognitum : erg. pofsibilia funt immedia-'
vis cuuvTia creatura fitobjettam fcitum a recognita in Ic ipfis, tamquam objefta
Divina Scicntia, foUmi rccundAti(V.illam fecundaria Divinx cognitionis. Dc hoc
terminat. Major enumerat o m n ia ,qui­ cito , loquendo de conUitutivo polsibi-
bus oppofitum probari poterat: & quoad iium. Tandem omnia dicta confiimari
primam partem eft probata auihoritatc pofllint a paritate Divinx voluntatis>amo-
SS. & rationibus Scoti. Probatur minor: re (implicis complacentias moto a Divina
nam objectum primo terminans Divinam Effentia diligentis creaturas pofsibiles
Scientiam , folimi eft iplamet Ellejuia crea ri, qux lunt termini fccundarii D ivi­
Divina naturali , & necelTarirsima mo­ nx voluntatis: erg. a pari.
tione movente Divinum inieilcttum ad 323. Objicies I . authoritatem Mag­
Scientiam increatam de l'e iplo. ita taliter, ni Hieronymi in cap. i . Habacuc. „ Ab-
quod a lia , quae Divina fu n t, non tamen „ furdum eft ad hoc deducere Dei Majef-
de conceptu quidditativo ElTentia Divi­ ,, tatem , ut fciat pet momenta lingula,
na , licet nece[fatifsinieCQgnofcamur , & „ quot nafcantuc cu lices, quot motian-
Iciantuc, talia tamen non lunt objecta „ tu r , qua: cimicum , & pulicum , &
rerminativa omnino prima, ncc cognita a „ mufcarum in terra fit multitudo \ Non
Divino in telled a, movente ad ipfa cog- „ fimus tam fatui adulatores D e i: erg.
nofcenda motione naturali, fed inotione non debemus admittere Scientiam Dei
neceflailfsima ,non naturali, talis eft mo­ ad omnes prorsus creaturas, nuUa excep­
tio , movens aii Eflentiam Divinam tribus ta , terminatam. Rcfpondetur cum ipfo
communicandam. Ex quibus ; quamvis ^Maximo Doctorc explicandoChrifti ver­
illa , qu« ad ordinem Divinum originis ba in Euangelio pufua: fcilicet, nonne
pertinent, necelVarifsime cognofcantur, plus tjtis iuis. Nunc Hieronymus Si
& Divinam terminent cognitionem ; non ,, p u va animalia abfque Deo authors
tamen llint termini omnmo p rim i, fed „ non decidunt, & in omnibus eft provi-
vel teimini fccundi, vel non omnino pri­ ,>dentia >vos,qui aeterni eftis , non debe-
mi , quamvis rermini lint de ordine Divi­ „ t i s timere , quod abfque Dei vivatis
no , & ad intra. Nunc fic: fed ufque dum » providentia. Ex quibus foliim patet,
fit completus totus ordo ad ;Kf/v;,noa qijod verba D odoris in contra Scienti?.m
eft perceptibilis dign^ ordo divini intcl- Divinam de eunda creatura, tantum pro­
le d iis, in cognofcondo creata, & quas bant , Deum dc creaturis icitis non xqua»*
ad extra cccauda , vcl pofsibilia creaii.. lem habere providentium quantum ad
fu n t: igitur cuncta crcata , vel creabilia, ordinem finis, ad quem ordinavit illas
vel polsibilia crcari, folimi funt objecta Divina providentia. Non enim omnia
terminativa fecundario Divina: Scientis. cre a ta ,q u x fu n t, & qux futura funt,
Videantur dicta in noftro i . tom. pag.66. funt ordinata ad xternam vitam , nec
a num.76. cunctam creaturam Deus vult falvam fie­
.322. Quamvis vera di^ta iin r, hoc ri , fed folum capacem Beatitudinis , fci-
tamen non obftat , quod d itatu r , Oeum lic e t, omnem liibftantiam intelledualem
cogmfctre creaturas m f e ipfts, Hccc eft alia humanam creatam.
conclu(»o. R atio; quia hoc affirmare,non 324. Objicies 2. & fimul replicabis:
p ro b a t, Divinam cognitionem pendere Si Deus cognofccrct creaturas ,ab iliis
ab ipfis creaturis,ut cognofcantur. So dependeret 5Scientia enim, & fcierts,qua
liiin enim infertur, creaturas efle termi- talis, dependet ab objcclo , & fi non etlet
niiiU, eo inodo quo funt ,D iv in x cog­ tale objectum , non ellct Scientia iliius;
nitionis : fed h^c ptftliat, erg. aut Deus non co^nofcit creaturas,
aut
Dc Deo in linea Scicnrifica con/iderato. M7
auf nb illls pendet, hoc fecunduni eft tionem >& infinitatem form alem , & fun­
ccico EiH'uin; erg. non eft veium Dcutn damentalem , identificans fecum ratio­
cognotcei'ccveanuas. -^.Per intellodio- nem motivi >movilis p rim i, motiones , &
ncm intcliigens, fit res intclkcta (altim Scientia:. Ex his patet prorsus alienum
inteUigibilirer:erg. Deus intelligens crea- cQe a Divino intellectu , nedum transtor-
taras,ritintentionaUcer illasi hoc videtor mationem phyficam , verumetiam interi-
abCiirduni'quia licet non fit phyfica tranf- tionalcm ; multoque miniis in fertur, elle
niiuacio , cLl tamen vera intenrionalls, Sc quafi te la m ,in aua p i n g a t u r creatura.
param dignum videtuc ,q u 6 d intellectus Unice tantum eft verum , quod in D iv i­
Divinus iit tamquam tcla , in qua creatu­ no intclleclu eft Divina ars plena omnium
ra cunclia vivis coloribus , & vetis de­ viventium , juxta illud ({ubA fathnn eji^
pingatur. 4. Divintis intelledus habet In ipfo vittierat. Joan» i . Verum etiam
objedum ada:quarumintdligibile pra:rec eft , quod in D eo (lint omnia , vel tbrnia-
omnes creaturas : erg. non occupatur in liter , vel virtualiter > vel eminenter , ut
creaturarum cognitione. Refpondrtur ad fic ex ipfo , & ab ipfo fint omnia qu®
I. neg. anteced. fcientia enim D e i , & exti a operanda, vel opetabilia , vel ope­
Deus fciens, eft fij'ume neceflarium rari pofsibilia funt. Ad i . rkfpondii**'''’-
quantum cogitari poteft ; quapropter a verifsimum elTe, quod independenter ab
nullo a fe p e n d e t, neque ad nullum a fe omni creatura D^us habet objedum adae­
habitudinem ,& co n n exio n em dicit. Un­ quatum motivum , & primo terminati-
de,fi non eflet ulla creatura,nihil abfoluto v u m ; verum hoc unde t o llit, quod fiA a
fcientircDei d e fice ret, & quod fiCta fup- fuppofitione, quod creatura; lin t, termi­
pofitione de futuritione , vel de exigen­ netur ad illas cognoicendas Divinus in­
tia illorum quamvis neccflario cognot- tellectus a fua Elfcntia motus ? Si comple­
cantui- a'D eo , hoc minime pcobai Scicn- to toto ordine produtlionis ad intra j fo-
tiam Dei ab illis dependere. Dependen* lum arguit fummam comrounicatlonein
tia quippe fapit naturam connexionis , & D ei ad exzra in M yfterio Incarnationis
haec p e tit, quod extrema fint. Cum igi­ refplendentem , Deum lumme bonum
tur Scientia Divina non exigat creatarasi eile communicativum fui ad extra , &
quia ab intcinfcco fui nullo a fe diltincto hoc extollit fuam Divinam perfectionem;
e g e t , f«liim infertur , quod ifta conditio- cur facta fuppofitione de creaturis poisi-
nalis fu v e ra :J i creatura c fi, vtlpcfubilis^ bilibus c re a ri, Scientia de tali pofsibili-
Veifu tu r a , vel exijiens , nectffario cognof- t a t e , v d futuritione , aut exillenticc, non
citu;' a Deo \ ciim conditio nihil ponat erit efficax prob.^tio*, ut extoll.itur D ei
in re , ideo nihil ell dependentix Scientia: Sapientia in extenfione ipfius ad fciendujn
D iv;n*,quoad ad abfolutum .ejus, a crea­ creata?
turis Icitis. Soliim infertur , quod fada 326. C o n iti pitteni affirmantem,
fuppofitione quod fint , Scientiam D ei Deum cognoscere creaturas in (e ipfis
propter fiji illimitationem ad ipfas ter­ tamquam inobjeftis terminativis.Objii.ies
minari , <Sc accipere denominationem I. Authoritatem Divi Am biofn trad* in
fclentis ilias , quod aliud, formalifsime cap. I . d i c e n t i s ; o w . w i j ca;-^
non ell , nifi ad extra, fcire Divinam leftia j & teri'e/lr!ii,ac rtnn rna qit .que ^^rof-*
Scientiam , & omnia , qua; funt ad extri^ fitia t Deus >nihil tiimen extra ir.teu geve^
elTe nuda, & aperta oculis Dei. fedfiv.gula in fe intueri d:c:tur\ Auguilini
325. Ad %. rcfporMtur \Q^<yi, intel- lib.83» q.ij.^» Sacrilegum ejl uff!Tt.ye , qutd
Jigens creatum per intellectionem rei fit Dettsexeut extra f c cd alitjnui cc-gnofesa*
ip fa , eo quod rei im agine, vel fpecie dum : erg. Deus non cognofcit crcaturas
foecundatur , ut pariat objecYi notitiam; in fe iplis immediate, adhuc fecundario
quapropter cfficienter concurrit ad intel- terminativo. 'Refvondttuvy verifsimas etle
ledionem .Totum oppofitum habcc D :ns authoritates S S.P attu m : quia folum in­
intelligens , & fciens creaturas, a quibus tendunt , Deum non cognofccre creatu­
minime movetur ; fulum namque , ut ras in fe ip fis, motum ab intelligibilitatc
|am eft dictum , movetur a fiia Divina earum : hoc enim elTet facrileguni allere-
BlTentia motione naturali neceil’irifsima. r e , quia ell at'riimare, Deum mendicarc
Nec movetur in j^enerc caulcc efikicntis; perfedionem Divina: Scientise a creatu­
ficenim movere,ibhun ert proprium mo- ris , quod ncdiim ell factilegum , verum-
vilium , & motivorum creatorum , ob ctiam formali ter haereticum : quia C rea­
fuam limitationem. Dcusautt'm ell ob- tor omnium a fe habet plenitudineto to­
jedum Divini intelleclas quali metaphy- tius p erfed io n is, & entitatisdiccntis per-
llce , & em anative, propter fui illimiiAr fe^ionem ill omni lineai Minime tamea
Torn, //, S inn
138 Dirputatio Quinta
intenJnnt San£liFP. Dcum non cogoof- medium , ur Dens fc cognofcit j fed non
c e r e , tjucxi a.i exira faftam , in (e ip- funt rale medium, llatio ; E6 forcnt me-
fo. Q u'jd i’>a:c fit intelligcntiaSS. Patrumj dium;quia in ('mni creafura repcritiir,vel
me convincunr dit^iA ab ipfis, verlanti- ratio fimilirudinis, imaginis, aut vcftigii^
bus , & CKplicamibus Sacras Scripturas, vci ninbi f ipfins Dei 5 fed hoc non pro-
maxime illas jju u t mifsit me svi-vens Pa- bar. R a tio , quia creaturas habere tales
te>', ego vivo propter Patrem , & quf rationes imaginis , fimilitudinis, aur vcf-
maniucat me , & ipfo vivet prcpter me: ; ; tig ii, unicc p rob at, creatui as per tales
inm e yO" ego in ilto. Joan. 5. Si ratioiu-s iiabcre ciTe participatum a Deo,
ergo Deus hacc ad extr- operatur in ipHs magis , vci minus perfcftum , juxta qiia-
crcaturisrationalibus, & in fuis anima- litatcii! majotis accefllis , vel vecclTus ab
bus , ut fides d o ce t, quid non dignum ipfo ; & tandhi? creaturas habere hoc,
Deo apparet, quod Divina Scientia-ter- tantnm efficacltct fuadet , omr.e , quod
minetur ad crcaturas in fe ip ilsfM c la- de j^erfoctlonc in iplis reperitur, altiori
ter. Videatur Eminentifsimus Cienfuegos modo incomparabiliter in ElTcntia Divina
in fuo opcre, digno tali viio , cujus titu- repetiri , qua; ob lui illimitationem , fola
lus De yita Cbrijii abfeondita. ipfa , & ex ipfa eft ratio cognofcendi fc
327. Replicabis: fola Divina Eflen- ipfam prmurlo terminative , 6c propter
tiam ovet Divinum inteiletium : erg. fola continentiam creaturarum illimitatam
ipfa terminat Divinam cognitiuncm. Pa- eiTe rationem cognolcendi creaturas, tcr-
tet confequencia: non minus eft infimta, minos fecundarios.
& illimitata in terminando , ac eft in mo- 321. Dices contra h o c : Cunfta crca-
vendo; fed propter primnm , ipfa fola tura eft eftcctus D e i, ab ipfo dependens,
m o vet: erg, propter lecundam ipfa fola & aliqualiter ipium reoccfentans, atquc
terminar. liefpondet Magifter Subtilis: illius locum ferens vel rationem fitnllitu-
Objedum in ciuancam m otivum , & in dinis, imaginis, aut veftigii, & hscc om­
quantum primo terminaiivum eft a;quc nia Scientia Dei comprehenfive attingitj
illiraitatum , & ideo nihil aliud eft tic ob- fed ex cognitionc comprehenfiva eft'ec-
jedtum 5 tamen aliud eft objeitum fecun- rium venitur in cognitionem effectus, uti
dario terminans , ncc oportet objeclum apparet incrcatis,t m in cognitione effec­
illiniitatum prxcise movens fit, fic folum tus ad caufain , tiim in cognitione caufa;
pra;cisc terminans : quia aliquid poteft ad elFechmi: erg. ipfe Deus ex creaturis
iequi terminum primum,quod poteft efle fuis cognolcitur. Rejponnetui" concef.
terminus fecundus } nihil autem potelt maj. diftinguirur minor: implicat cognof-
fequi motiyum omnino primum, quod lit ci efroctum , a co^nofccnte crca to , quin
fecundario movens ad aftum. Ratio:quia ex cfFi-xtu cog:Hifcatur caufa, vel e con­
omne movens,aliqualirer pra:cedit a6i;um; tra , concedo minorem : a ccgnolccnte
fecundario terminans,fequitur ad aclum. increato, & infinito incdo cognofccivie,
Cum diftinftione de ob;edo primario ter- nego minorem ;& fu b cadcm dlftmctio-
niinativo, & fecundario tetrainativo ref- ne negatur confequentia. Unde Deus per
pondetur in forma. EA dicere: quod fo- priits ac termirietur , ad cognofccndum
lum ilia , qux funt illimitata, & infinita creatuiar,, eft cognitus cognitione com-
polTunt eilc objcfta primo tetminativa .prehenfiva a iuaDivina Eflentia, qua:,ob
Scientia: D e i, quod non to llit, ut creatu­ illimitationem fuam continentem virtua-
ra; fecundari^i terminativa objedla fint: liter omnem perfedionem cu;ufcumquc
ejus inftar modi ac, quod Divina Bonitas dependentis , aurpofsibilis depeiideri «b
fit objedunj Divini amoris m otivum ,& ip(b 5hxc omnia cogi'.olcens in fua Divi­
primo cecminativum, nullo modo tollit, na Elicntia, fe cognolcit omni modo pof-
quod creatura: , & prscipue qua: funt in fibili dicente perfecVionem 5quin ex alio
gratia cjus,fintobjccl:a fecundario termi­ a fua Divina Efientia , pofsit le cognoii:e-
nati ve d i k d a , & amata ab ipfo. re. 'RepUcabis: Hxc eft bona , aeaturu
328. Ex dictis infertur, quod Deus exiJiit\trg.&Deus:it<ii Deus cognofcit
non fe cognofcit in creaturis , necex iiiis. haiK illationem : erg. Deus fc cognofcit
R a tio : quia Deus foKun habct Scientiam ex creaturis,tamquam ex medio fufficieur
fui in motive talis (cientix incrcatx ; fed ti. Refponuetur, negando confequentiain:
ibla DivinaHlTentia eft motivum Divini quia Deus , quamvis cognofcat illatio­
intellcit’.is: erg. Deus non fe cognofcit in nem , non cognofcit illam ut tajem ref-
creaturis,fed in fc ipfo, Aliunde : non ex pcd u fni Divini intelleftus , nee tale ar­
jplis creiitutis. R a tio : quia non ex iplis gumentum formatur a D e o , fed a crea­
fe cognofcit, li iplie creatura; non funt turis. Unde quamvis Deus totum cg^-
nof>
D c D c o in lm ca fc ie n tific a confiderato.
nofcat > folum infertur, Deum cognos­ turas pofsibileis, ipfe habeat ut cauft
cere , motum a lua Divina E(Tcntia, quod illarum , an ut exemplar > aa ut idei*
nwlla creatura exiftit, vel extitiira eft> & c.
quin habeat ejp: Tuum, & lioc neceifario 33ti Circa prjiefentem difficultatem
necefsirare fumma,ab ipfo Deo. Pro aliis tenet Angelicus Docti, quem lequuntur
nora, Deum propter fui infinitatem in omnes D ifcipuli, & aliqui ex nofttis ut
omni linea continere in linea iniclIecViva M ayron,& Balblio,quibus adSioirent Exi­
omne quod elt petfeclionis in cunclis mius Doctor Suarez ,& a lii, quod Deiis
creaturis; cetcrum hoc loium probat, ip- creatufas cognofcit in fua eflcmia tam­
fum cognofcctecognitiones apprchenii* quam in caula, Oppofitum defendit Sub-»
vas , difcuriivas , & judicativas crca- tWxsDoCiotde Rerum principio qua^ft.
turae. & quodlib. 1 4 .6c 1. dift. 8. quarft. 4. cum
pluribus Scotiftis.Sit noftra conclufioifi/^
DUBIUM SECUNDUiVt. fentia Divin<i non eji medium cognvfcendi
crtAturas pofsibiles tamqiiam illarum caa^
q u a l it e r deus c o g n o s c a t fa . Probatur conclufio; Oranino impli^
^ videat creaturaspofsibiles^ catoriunveftDeum cognofccre pgfsibilia
per id,quod in ipfoelt medium impiica-
530. /^oN STA T ex immediati dic-^ torium illas cognofccndi , fed repugnat^
tis , & probaris, Deum E(Ientiam Divinam elfe medium Divino
per fcipfum , & in fe ip(b omnia creata intelle(ftui cognolcendi pofsibilia tam-
cognofcere in quocumque ftatu contem- quam illar^im caufa : erg. Deus non cog-
jlentiir, five in rtatu pofsibilitatis, five nofcit per fe ipfum polsibilia tamquarti
:uturitionis, fiveexiftentialii Verum ta-* '
illotum Caufa. Probatur minor : ex. com*,
men cum=in Deo ip fo , cjufque Divino muni fententia teren te contia Du-»
intclledu, & Icientia tcperiatur , & con- randum , Elfentiam Divinam.ncn elfe inn*
fiderabilis f i t , & de fado confideretur a mediate operativam , fed (bliim agere
Th *olagis edocVis a SS. Patribus, & ra- Deum per intelletlum , & voluntatemi
tiocaufx lefpectu rerum , & ratio excni- erg. &Ci Probatur 2, minor. Repugnat,
plarls , fpeculi, artis, 8c ide* ? jureme- Divinam Effentiam elfc medium cognoi-
rito dubitatur: an per fe ipfum , & in fe cendi,tamquam cauia, illa, quorum noti
ipfo tognofcat creaturas, vel tamquani eft caufa i fed Divina Elfentia non eft tau--
illaruiu caufa, vel ut eit idea illarum , auc fa rerum pofsibiUum. Ratio : non ell
taniquam exem plar, & Divina a rs) ita caufa illorum , quae prxfupponuntur,
Ut lub aliqua ex liis rationibus Deus illas quantum ad fuum elTe-formale * & quid-
cognofcat f Clarius ; an aliqua ex prxdic- ditativum ad Omnipotentiam D e i} fed
tis, k ilic e t, c:au(a, idea, fitmedium omnis tes pofsibilis, vel pofsibilitas cu*
in D e o , cognofcendi creaturas pofsibi­ julcumque rei prajliippooitur ad Eflen-
les i Notanter contrahitur dubium ad tiam D e i, adhuc ut Omnipotentem ( eft
creaturas pofssbiles: nam agere de me­ tacita folutio , ) vel ut ftantem (ub Om ­
dio , confidciato in D e o , quod fit ipfi nipotentia : erg. quamvis Deus Omnipo­
medium cognofcendi creaturas futuras, tens , vel Eflentia Omnipotentis fit me­
Vel futuritione abfoUua , vel futuritione dium cognofcendi oitmia cieata quoad
condicionata: an nimtriim tale medium fuum exillentiale , minime taiiien
fit ipfamet Eifentia D ivin a, & ipfemet quoad fuum ejfe formale elltntiale , &
Deus, ut fiat fubdecrero fua; Divinae vo­ quidditativum» Expiuiitii--\\c.c brevifsi-
luntatis phyficfe piaedeterminantis crea­ m e : Quod quoad nofttum ntodum con­
turas liberas; an Vero tale medium de- cipiendi praifupponitur cognitum a D eo,
teruiinativum fit fiimmum accumen Di­ priufqujlm concipiatur in ipfo ratio cau-
vini intclleftus i an fit decretum comi- fdc , non habet pro medio cogiiolceiuli
tans? Hxc omnia , inquam , quK gravif- illud ipfam Eflentiam Divinam, tamquajft
fima fiuu , & pro quarum refolutione cau(am ; fed omne pofsibile creatum pra;-
hinc inde diverfa; phalanges armat;® pro- fv.pponitur Icitum a Divitto inteilectUjan-
c e d u n t f o r t i t e r dimicant, refoiventut tequamconcipiatur in ipfu tatib caulis,
pro riollra tenuitate , & quantum nof- Hxc p atet; nam prius quam concipiatur
trum ftndium tu le rit, in Difpucationibus Divina Omnipotentia , potens aliquod
de Divina voluntate. Q^uapropter , fo- creatum producere , debet concipi >Hud
Ium ad creatutas pofsibiles hic pra:ftringi- pofsibile produci j fed illa non repug-
tur noftet labor , & qua:ritur; an Deus t^antta ad polfe effe non pendet ab Elfen-
cognofcendoin fe , & per fe ipfum crea- tiaD iviiia j tamquam a cau fa; eig. Tora,
140 Difputatto Q u irtt.1
I'atio fund.imenraVis ftat in co, quod D cas piantcni illud efTe crcatiirariim; erg. quod
per fuam EUcntiam ,qua: eft objcdum Divina Omnipotentia fit objectum primo
ptimum motivum Divinl intellectus,con­ tcrminativum , licct non omnino primum
tinet omnia inrcUigibUia , non folum vir- Divini intelledus , habentis Scientiam
tualiter eminenter ,Ted etiam victualltei* De i , & om nium , quae in Deo fu n t; ex
quoad eJJ's inteUigibile, feii in cQe objedli, vifi.)ne tamen , & cognitione intuitiva
& omne polsibilc^j^> fecundum id, quod D e i , de abloluta virtute fuK Omnipo­
tale pofsibile ejfg habet perfedionis in tentis, nullatenus probatur fcicntia crea­
^ in te llig ib iU , turarum in Deo , tamquam in caiila illa­
- ^32. Probatut 1. conclufio : Q ua­ rum. Fundimentalis ratio omnium eft
cumque Divina cognitio de creaturis de­ b revis, fed etUcax. Ha;c quippe eft.Quia
bet elTe intuitiva , modo quo intueri pof- fcientia, & intuitiva cognitio Dei de lua
funt a Deo i l l i , quje (izientiafimplicism' EiTentia, & omnium , qux in Deo funt
teligentije ab iplb fciuntur; fed ad hanc ad nullum ad extra , taiiiquam cauia illo­
nonfufAcit, quod Divinus intcUcctus v i' rum dicit habitudinem. Ratio : quia om-
deat luam Divinam ElTentiaiTi tamquam n'a qaa; ad extra fu n t, vel luat de genere
caufam •. erg. medium, quo Deus cog- l;bcrorum j & contingentium , neccf-
nofcit creaturas polsibiles,non ell Divina fatiorumf Si elf:nt de primo gen®"^^ >
virtus caufativa, aut Omnipotentia Dei, lerecur contingentia in rebus pOiita ha­
aut ipfaEffentia Divina tatwquam caufa bitudine necetlaria caufc ad illa. Si vero
rerum. Major faadeiur, fi fortfe nege­ fueiincd-fecundo genere,certe pericli­
tur : quia Deo debet tribui cognitio dc taretur independenria funima Dei in le,
creaturis perfed o r , talifque eit intuiti­ & in artributis Divinx Sapientia;,& Di­
va. Ptobatur minor: nam ad vifionem in- vinx Omnipotentix.
tuitivam res debet effe in fe pra;fens , & 333. Sit fecunda conclufio : Deus non
ut fic terminare vilionem : atqui in caufa cognofcit creaturas pofsibiles in fu a Ejfen-
antequam exeat in aftum non eft prie- tia y tmnquam ide.i Hiarunt Ante proba­
fe n s , (ed pofsiblUs j imo ncc formaliter tionem conclufionis.prxoculis habendum
pofsibilis in cau'!^, efto fit efficienter i e ft, quod multa in SS. PP. de Divinis
Divino intellcttu ( de hoc cito redibit ideis icperiuntur, quamvis intet T heo­
ferm o:) erg. & c. Dkcs \ implicare,virtu­ logos diveria fenla linr circa illarum col-
tem produdivam videri,non vifis effecl;i- titutivum. Igitur in SS. Patribus maxime
bus ab illa producibUibus ; fed Divina inDivO Dionvlio Areopoglt\ Divinis
Omnipotentia eft virtus ptoductiva-.aliun- Nominibus cap. 5. a Primitiva Euclcfia
de tamquam attributum Dei eft objectum ufus loquendi d. Divinis ideis ortum du­
primo terminativurt» Scientia: Divinx , & cit : Qnid vero fint ? Audiavur 1. Areopa­
certo priiis terminat Scientiam Dei,quam gita , <k poftea referremus Icntemjas
aliquod creatum; evg. in ipfa tamquam Theologorum. Loco igitur fupra jam
in virtute omnium , qu$ ad extra pofsi- ' laudato , Magnus Dionyiius loquen­
bil’.a fiiiu , & tamquam in illprum caufa do de Divinis ideis, vocat eas fic. „Exem-
vidit Deus omnia, etiam pofsibilia. Con­ ,, piari a vero elTe d'cinius omnes ratio-
tra : Qiiamvis verum f i t , quod Divina ,, nes in Deo fubftantifii-ai rerum , & fin-
Omnipotentia fecundum refpedum ra­ „ gulariter cincea fu bGItent es , quas, pvx-
tionis ad producibilia , quem habet in ac­ „ deftinatlones Theologia vo ca t, & bo-
tu fecundo , & quoad emcaciam confide- „ n as, Divinaique voluntates eorum,qux
rata, non pofsit videri, non vifis pofj.ibi- „ funt difdnitrices, ac effectrices , fccun-
.bilibus creaturis, qu.x poliunt terminare „ dum quas ipfe lupetfnbftantialis Deus,
Divinam caufalitatem , fi Deo placuerit ,, qux funt omnia prxdcftinavit ,atquc
illa ad extra producere , & exifteiuum ,, produxit. Ita loquitur Dionyfius Dif-
habere ; cetetiam conuderata Divina Om­ cipulus Apoftolorum. Ex quibus co:iftar,
nipotentia , fecundum fui abfoluram vir- ideas Divinas efTe rationes exemplares re­
.n ucm , fic eft piorsus abfoluta ab omni rum , non utcumqub , fed ut includunt,
relpedu ad aliquod creatum : tu m , quia -aut connotant actus efiicaces, & abfolu-
a nullo pen det, imo omnia ab ipfa, & tos voluntatis D iv in x , decernentes,crea-
hoc non quoad formale effentiale , & ruras gaudere exiftencia in aliqua difte-
non repugnans creaturarum: nam ut jaiT\ rentia temporis. Ex quibus conftare vi-
didum e it, caufx tormalis, fmim d etu r, quod idea Divina dupliciter con-
ejTe formale habent creaturx pofsibiles eX fiderari v a le t; Ipeculative , & prattic^:
•fui naturaj^llcct rale if^nOs lateat , fint primo modo eft illud quod eft in mente
refpeduadOiVi.num intelledum .ptihci- "Divini A rtificis,a d inftar cujus poteft»
ii-
De D e o in linea fcientjfica confid^ratOi 141
licer non dum fit dccentt.natas,confjnn'.'-^ „ fo intelletiu Divino qiiafdani exiften-
ter ad illam operari ad extra : fecundo *j, tium ratiOnes inteilvdaSjqua; funt ^ub ^
modo cft ipfamet fimilitudo jfornia , aut i, tanti arum factiva;: : : & htijulinodi ra-
quafi forma , ad cujus initar jam Dlviria j> tiones Sanfta Scriptura vocat ptigdiffi^
voluntas Artificis Supremi ad extru ope­ ,, nitiones, five pracdeftinationes fecun-
rari efficaciter decrevit , & in hoc fenfu j, diim illud ad Romanos 8* Qiiospradtfti*
dicitur r/rtio : in prililO VCiro exavpiar-, ,, n a vit, hos 0 “ vocavit. Et Voca t cais D i­
Hxc omnia mirifice explicat Daraafceniis is vinas, & bonas Voluntates, fecundum
ben^ calens dodcinam Magni Dionydi in ,, ilkid Pfalm i, optra Drmini > ex~
Orat. I . de Im.^ginihus; ubi pulcliri de- '» qu jita in omnes ‘voluntates ejus ^ qurS
fumptii annalogia ex creato Arcificc, qui „ quidem pradefinitiones Voluntates
prarconceptis pluribus formis , quibus » flint diftindiViCentium. Ita Angelicus
Templum , v. gr. conllruibile cft , fignar, D o fto r, a cujus verbis nihil diftat Sera-
& ampleditur aliquam ex illis , ad inftar phicu sitit allegatum relinquimus num.
cujus efficaciter determinat Cibi'icam
Templi j & fic idea , qux prius fpcculati^ 33j?i SubtilisMagifter omnino con­
Vfe talis e ra t, poft, fit pradica, & confli-, formis cum illis, ait >quod „ Magnus Au-
tuta manet in ratione eicmplariis, ut con-^ ), guftinus accepit nomch idea: a Plato-
formiter ad illu d , Templum fabricctur» „ ne i ^ui poflilit ideas quidditates reruiri
Unde dicit Philolophus extra fit >, per fe quidem exiftentes in mente Di-
a domo intra. Nunc audiatuf Divtis Dd-» ,i vina , & ben^, nec aliunde defump-
mafcenus in his,quae lequuntur. >, fifTe ideas >nifi ex illo Deutheronomii,
3 3 . „ Sunt it^m in Deo imagines,& i, Infpice, fa c feeur.dkni cxem phr : Piuf.
,, exempla rerurti, qua ab ipfo futura >*in I. dift. 35. quaift. unie. & diftt 9.
„ funr, nempe confiUum ejus xternum, ,>I