Está en la página 1de 838

BIBLI A

AVGVSTINIANA
S I V E

COLLECTIO
E f

EXPLICATIO
O M N I V M L O C O R V M SACRAE SCRI PTVR^E,
quae fparfim rcperiuntur in omnibus S. Augullini operibus:
ORDINE B l B L ICO.

Labore F. D a v i d i s L e n f a n t Varifmi Doilom Theologi


Ordinis F F . Pradicatorum.

BIBLIA
AGUSTINIANA
O
COLECCIÓN Y EXPLICACIÓN
de todas las citas de la Sagrada Escritura
que se encuentran esparcidas en todas las
obras de San Agustín

LVTETIiE PARISIORVM,
Sumptibus S e b a s t i A N I C r a m o i s y RcgU ac Regina: Archi-
typographi, vii lacobaea, fub Ciconiis.
M, D C . L X I.
CVM PRIVILEGIO REGIS.
BIBLI A
AVGVSTINIANA
ILLVSTRISSIMO VlRO

D O M I N O

NICOLAO
FO VCQ VET
IN P R I N C I P I

GALLIARVM SENATV

GENERALI PROCVRATORL

LEGVM ASSERTORI
I V RI S V I N D I C I

i^QVITATIS ARBITRO:
SV P R E M O
yERARII GALLIC! PRAEFECTO.
QVEM DIGNITAS SINE SVPERCILIO,
MAGNIFICENTIA S I NE LVXV,
M V N IF IC E N T IA SI N E O S T E N T A T IO N E

F E L I C I T A S SINE INVIDIA

SPECTABILEM REDDIT:

REGNI ADMINISTRO
PERSPICACI,
VIGILANTI, SAPIENTI

D . D . D .

F . D A V I D L E N F A N T P r a d ic a to r ,

E 1 Q^V E
fO S T O M N ES V IK T m ry M . HONORFAf,
l / e f A T I S ^ F B G t A B r s

FELICEM APPKECATVK IN COBLFM ASCENSVM.

£luo enim non afcendet ?


SCOPVS ET VSVS
L I B R I .

E c t o r bcneuolc, vt confuetudini
morem gcram,qua fcribcntibus Iblcnnc
cftjVcluti prodeuntibus in medium, in-
ftituti I'ui publicam rationem reddere,
paucis verbis tecum agam, vt tu^ Ter-
uiam vtilitati.
Ex longa viginti annorum nauiga-
tione redeo, qua periculofa Africa: lic-
tora perluftraui, appuli Numidiae oris,
Tagaften veni, Tagafte Carthagmem uim profe£lus, Car­
thagine Romam , Mediolanum Roma , & in Africam Me­
diolano remeans Hipponem regium} quia grande mihi cum
vno viro commercium erat, quem has vrbes S>Cregiones per­
agrantem , quacllAs ergo fum fecutus.
Q ^ s illic congefli opes , ctfi accurate compadas , vix
quatuor indentes arcac, quatuor dico ingentia volumina, fuis
amplifTimis anguftiis concludere pofTunt, quas omnes in fa­
ciliores vius ftudidferum cedere vo lo , 8c nunc prctiofifli-
mam omnium in manus venire peroptantium. Offero tibi
( L e c t o r ) diuinos Auguftinifenfusin Scripturam fandam:
quibus,fiue confideres lublimitatem textus, qui facer efl j fi-
ue interpretis magnitudinem , cuius ipfum nomen augu-
ftum e fl} nihil reperiri pofTe pracflantius tibi facilc in ani­
mum induccs.
Auguftinus per fefe magnus eft, quantus erit diuini Ter­
monis altitudine euedus ? Auguftini effata opinionem pro­
bant, ctfi fint fola; qualem diuinam habentia audoritatem
acftimationem addent ? Auguftinum non alieno ore , fed
proprio loquentem audire auent omnes j quis non geftiat
Auguftini ore fandos antiquitatis viros. Prophetas, Ange­
los, Deum ipfum fefe explicantem audire?
Sapienter feciffe mihi videntur, qui fingulos facrai Scri-
a iiij
pturac fenfus fingulis cclcbcrrimis Ecclcfia: Dodoribus adfcri^
pferunt, cum Hieronymo literalcm, allegoricum Ambrofio,
Gregorio Magno dederc moralem j eum vcro Auguftino no-
ftro tradiderunt, quem dicunt anagogicunl} qui totus eft in
transferendis expofitione mirabili, verbis, rebus, myfte-
riis facrorum eloquiorum, in retedionem futUrac gloriac 5
Deum compleditur , cuius pracfentia replebimur 5 diuinam
Trinitatem, cuius afpe£tu fruemUrj perfediones Dei infini­
tas, quibus intuendis iucunde detinebimur 5 fandam Beato­
rum focietatem , quorum iundi gaudio mutue collactabi-
mur.
Ita hanc Auguftinianorum Bibliorum expofitionem ocu­
lis tuis digniorem efficit non (blum copiola multitudo re­
rum , quas innumeras Scriptura hxc Patrum Ecclefije Prin­
cipi fuggeflit, verum etiam fublimitas earum i qua: vt re­
conditiores erant, fic animum acutiorem, profundiorem,
dicam etiam fapientiorem optabant.
V t fit autem facilior, qusc non potcft efle non facilis,
ftruxi tibi indicem locorum extra ordinem fuum inferto­
rum i cum alia aliis connexa apud audorem repcriebantur,
qu* fine hiatu ac diminutione fenfus auelli non poterant,
nGC repeti fine importunitate, ac nifi in immenfum crefcc^
ret volumen.
Indicem illum in calce fubieci, ex quo reftitue^ quafcum-
que Scripturas fententias fuis in locis defiderari videbis.
Denique velim obferues me ordinem alphabeticum Li­
brorum fandi Auguftini fequutum fuiffe (vt in noftris Con-^
cordantiis Auguftinianis) qualem habes hic infra immedia­
te recenfitum.
H xc a me tibi Auguftinum inueftiganti, adiuuandi gra­
tia , diftinda funt: tu mihi diftinguenti forte adiuuanti
bene precare. Vale.

NVMERVS ET ORDO LIBRORVM


in Bibliis Auguftinianis citatorum.

I. NTRA A c a d c m ic o s 1 . Contra k A im z n t n m .T o M .s .
A Uy. 3. Tomo I. Co»fr<t A d u e r fa r iu m
D e A d i s atm j^elice, V id e F e lix dc L e x infra.
infra. D c A d u lt e r in is coningiis. V id e
Coniugiis adulterinis infra. 17. Contra Crefconium libri 4.
3. De Agri Dominici cultura.Tom.^. Tom.
4. De A gon e Chrijhano. Torn. 3. De Cultura a^i Dominici i Jiue
5. De Anima ^ eius origine libri 4. de feria quarta. F". A g n culcu-
Torn. 7. r.i infra.
6- D e A n im x immortalitate. Tom.t. De Cura pro mortuis. V. Mor­
7. De Anima: quantitate. Tom.i. tuus infra.
8. De Animabus duahus. Tom.6. De Darmonum diuinatione. V'.
9. De Arbitrio libero libri y Tom,\, De Diuinaiione dxmonum
10. Contra Arianorum fermonem. infra.
Torn. 6, D eD cccm Categoriis,^ Chor­
11. D t Baptifmo contra Donatiflas dis. V'. Catcgoiiam fupra.
libri 7. Torn. 7. z8. Dialedi^ a: principia. Tom. i.
II. De Baptifmo 'vnico. Torn. 7. 19. £)eDifciphna ChriJiiana.Tom.
DehoatSiKita.y.DcVixti Beata 9-
infra. 30. L'e Diuinatione damonum.
13. u4d Bonifacium contra duas epi- Tom. 5.
ftolas Pelagianorum libri 4. Tom.y. 31. De Dodtrina Chrijliana libi^i
14. De Boni natura. Tom. c. Tom. 3.
De Bono coniugali. V . Oe Con- 31. Pjalmus contra partem Donati.
iiigali bono infra. Tom. 7.
D e Bono 'viduitatis. V. De V i­ De Baptifmo contra Donatiftas.
duitatis bono infra. f^.Bnptilm um Jupra.
ij De Cantico nouo Tom.^. 33. Collatio ad Don.tiiita-. Tom. 7.
16. De Cataclyfmo. Tom. 9. 34. Liber ad Donatifla. pof collatio­
17. D e Catechifandis rudibus. Tom. nem. Tom. 7.
4* De Dono perjeucrantia^ V . Per-
18. Liber decem Categoriarum. fcueranria infra.
Tom. I. De Duabus animahus. V .A m -
19. De decem Chordis. Tom. 9. ma fupra
D e Chriftiana difciplina. V . Di- 35. De 06I0 D u lcirjj quaflionibus.
iciplina infra Tom. 4.
DeCliriftiana domina. V. Do- De Eccicfi'e moribus. V. De
<Slrina infra Mori bus E c c !c (ix infra.
xo. De Ciuitate Dei libri xi.Tom.^. 36. T>e F.cclefia: 'vnitate. 'Tom. 7.
Collatio ad Donatifias. K. A d 37. TraSlatus de eo quod di6lum eft.
Donatiftas infra. Ego liim qui Ium. Tom. 6.
II. Confcflionum libri 15 Tom. 1. 38. Sermo de geflis cum Emerito.
XX. De Coniugali bono. Tom. 6. Tom. 7.
15. De Coniugiis adulterinis libri 39. T)e geflis cum Emerito. Tom.-j.
duo. Tom. 6. 40. Enchiridion. Tom. 3.
De Confcnfu Suangtlijlarum.p^. ^1. De Epicureis cir 5 /-ozw. Tom. 6.
DcEuangeliltarum confcn­ In Epiftolam ad Galatas. J^.Ga-
fu infra. latas infra.
14. De Continentia. Tom. 4. In Epiitolam ad Romanos. V .
ij. D f Correptione Romanos infra.
7. Contra Epiftolam Fundamenti,
16. De Credendi 'inilitate. Tom.6, V. Manichxum. infra.
Contra EpiftoKmi Parmeniani. C Annotationes in lob. Tom. 4,
K. Parmenianum infra. 6j. Contra ludaros, Paganos, cir
ContradtfosEp'diolas PeUgiano- rianos. Tom. 6.
rum. V. B o n ifa c iu m Jit^ra. 6 6,Oratio aduerfus Indaro^.Tom. 6.
4 i .E p i l l o l a i um liber. Tom. t. ft-j.Contra lulianum librifex.Tom.j.
43.T>e E u a n g e lifta ru m confcnfu li- 68. Contra lulianum opus perferum
bri 4 Tom. 4. librifex. Tom. 7.
T)e Excidio l^rbis. 'U. Vtbem i*).T>e perfeSiione luflitiar, Tom. 7.
infra. •JO.Contra Legis aduerJarium.Tom.6.
j^^.Contra Fauftum libri 33 Tom.6 . D rLibero arbitrio,
45. T>e jiSlis cum F e lic c Manichdo fupra.
libri L. Tom. 6. Contra Literas Petiliani,"V .Veti-
j^C.Contra F c lic ia n u m . Tom. 6. lianum. infra.
T)e Feria (^uarta. V . A gri cul­ 71. Locutionum librifeptem. Tom.y
tura fupra. 71. Liber de Magiftro. Torn. i.
47. D f F iu e contraManichaos.Tom.d. 73. Contra Manichxi Epifiolam^
48.X>e Fide operibus. Tom. 4. quam 'vocantfundamenti. Tom. 6.
49.T> c Fide ^ Jymbolo. Tom. 5. 74 Contra Maximinum libri tres»
^ o . Contra F o r t u n a t u m . Tom. G. Tom. 6
Contra Epiflelam Fundamenti. 75. Meditationes. Tom. <j.
V '. M an ich ccu m 76. T>e Mcndacio. Tom. 4.
51. In Epifiolam ad Galatas. Tom.\. 77. Contra Mcndacium. Tom.^.
jj*. Contra G a u d e n tiu m . Tom. 7. 'De M inicha:orum V',
j3. T>e G e n c fi liber imperfeSlus. Mores infra.
Tom. 3. T)e Mcritis peccatorum. Dc
5 4 . D e G e n e f i ad literam libri u . Peccatorum mcritis infra.
Tom. 3. ji.'D eM onachoium opere. Tom. 3.
T)e G e n e f i contra Manichaeos li­ De SermoneTDomini in M onte.f'’.
bri t. Tom. 1. Sermonem infra
*Ve G eftis citm Emerito. V . E m e ­ y9.D e Moribus Ecclefia, Tom. i.
ritum fupra. io.DeMonhusAfanichaoru.Tom.t^,
D eG cd is Pelagij. F'. Pelagium 81. T)e Cura pro Mortuis. Tom. 4.
infra. ii..T>e Mufica libri C. Tom. i.
56. De Gratia Chrijli. Tom. 7. De Natura boniV.^onum fupri,
SJ.De Gratia 0 “ libero arbitrio. 8j. De Natura gratia. Tom. 7.
Tom. 7. 84. De Nuptiis ^ concupijcentid.
Liber de quinque Hacrefibus. Tom. 7,
Tom. 6 . De O d o Dulcitij quaflionibus.f^.
Liber de H x re fib us Quodvult- Dulciiium fupra.
deum. Tom. C. De Opere Monachorum. V .M o -
40. Liber qumquaginta H o m ilia - nachum fupra.
rum . Tom. 10. 83. De Ordinc libri duo. Tom. i.
De le iu n ij 'Vtilitate. Tom. 5>. D e Originalipeccato.'V. Pecca­
De I m m o rta lita te anim<t. y . tum ii^ra.
hmm^fupra. %6. A d Orofium. Tom. c.
€%.Traflatusin\o:nnr\i.Tom.% 87. De Ouibus. Tom. p.
i^.Tra^iatus 10. in Epifiolam l o a n - 88. Contra Epifiolam Parmeniani i!<-
nis. Tom. p. bri 3. Tom. 7.
8«>. ■D^'Ptftefibus. Thm. 9. Contra ScTOitncmxy^iartorttm.
5>o. 'D e Patientia. Tom. 4. y . Arianum fupra
51. De Peccato originali. Tom. 7. 108. D e Sermon c Domini in monte
p i. D f Peccatorum mentis ^ re- libri duo.. ‘Tom. 4.
miffone libri 5. To>«. 7. 109. Sermones de Teinpore. Tom. 10.
5>j. Pcla^ij. Tom. 7. 110. Sermones de Sanctis. Tom. 10.
Contra duos Epijhlas Pelagiano- 111. Sermones a Carthujianis additi.
rum. F . Bonifacium fipra. Tom. 10.
54. DeDono Perfeuerantia:. Tom.y, III. Sermones de diuerjts a D olori­
9J. Contra literas Pctiliani libri busLouanienfibus additi.Tom.io.
Tom. 7. iiy Sermones a Doloribus Parijten-
. D f P r * d c f t i n a t i< ) n e 5 4 » ^ o f» w . Jibus additi. Tom. 10.
Toot. 7. 114. Sermones >( Sirmondo Societatis
Principia D ia le^ a . V. Diale­ lefu Pre^tero additi. Tom. 10.
cticam Jitfra. II/ Scrmoncs Supplementi a Vtgnie-
Pf.ilmus contrapartem Donati. V . rio Congregat. Orator^ lefu
Donacum fupra. Prejbyt. editi. InJupplemento.
5)7. Pfalmi C L . Tom. 8. 116. Sttmonwm fragmenta Tom. 10.
De Q^aftionibus o^lo Dulcit^. 117. >^^SimpIicianum libriz.Tom.^.
V . Dulcicium Jupra. u8. Soliloquiorum hbri duo.Tom.u
5>8. LiberJiptemQ^x^xonutnfuper 119. Speculum. Tom. 3.
Genefim, Exodum ^Lemticum, n o . De Spiri[U & litera. Tom. 7.
Numeros i Deuteronomium, lo- Tradatus de eo quod dt^lum eH ,
fuej^T ludices. Tom. 4. Ego fum quifum. V'. Egoftpri.
99> Q ^ ^ io n u m Euangelicarum li­ III. D e bymbolo libri 4. Tom. 9.
bri duo, Tom. 4. \\i..T)e Tem pore Barbarico. Tom.^.
100.Q^^ionumEuangelicarum fe­ TraCkatus de eo quod diSlum ell
cundum Matthaum. Tom. 4. Egofum qui fum. V. Ego fupra.
101. ion urn. T oot. 4. 113. D f Trinitate libri 15. Tom. 3.
D f Quantitate <*«/OT<fr'. A nima iz/^.T)eWzxh'\% jdpofioli. Tom.io.
JuprX iij. De Verbis Domini. Tom. 10.
Liber Quinquaginta Hornilia- 116.De bom Viduitatis Tom. 4.
rum V . Homilias fupra. if/.DeJan^aVuginitAtc Tom. 6.
DeQmnc^uc Harejibus. F '.H x- u8 D e Vita beata. Tom. i.
rcfes fupra. 119. D e feptem V itiis. In Jupplemento
lo i. Regula B.Augufiini. Tom.u Vignerij.
lo y D e vera Religione. Tom. t. De V nico ba^tifmo. V. Bapti-
104. Retra<5tationum libri 1. Tom.u fmum fupra.
lOf. In Epifiolam ad Romanos in­ D e Vnitate Ecclejue. V . Eccle-
choatam. Tom. 4. fiam fupra.
10(5. In Epijhlam ad Romanos Pro- 130. De Vrbis excidio. Tom. 9.
pofitiones. Tom. 4. D e V tilitate credendi. V . Crede­
De Rudibus Catechifandis. V . re fupra.
Catechifandos frpra. De V tilitate ieiunij.y'.lQiunium
107 Contra Secundinuni. Tom. 6. fupra.

F I N I S .
REVEREND O ADM ODVM PATRI

D A V I D I L E N F A N T
D O C T O R I THEOLOGO
propter edita Biblia Auguftiniana

C a r m e n .

d
A ntareyftccandU operam cilm perderet v n d ii
Augufttno infans fort^ repertus e r a t:
T u m puero m agnus: Pontum non fo jfu la cogit,
Tum que puer m agno: N ec tu a mens Triadem ,
M en tem k \ q s \ \\\, v a llu m ^ tu m a gn u s I n fa n s
Cogis in anguSlas oceanum paginas,
F. N. S o v c i E T P rzdic. Bituricus.

S V M M J P R I V I L E G I I
Regis Chriflianijj^mi.

C A V T V M cft auftoricatc Regis, nc quis in regno cius, aliifvc locis cius dicioni
fubdicis, librum qui fic infcribitur: Bdlia AugnfiimanA ,Jiue ColUUtt ^ E x fli-
catto omntum lo.orum facrx Scriptura ^(jux ipAtfm rtferiuntur in cmnibus S. AuguHtni
oferibus , & c. Labote F. D a v i d i s L e n f a v t Tarijini VoSioris Thttlogi Or~
dinis F F . Vrddicatorum , quouis charaftcrc , aut forma cxcudere, aut alibi cxcu-
fum vendere, aliovc quolibet modo dillrahcre pcfllt intra viginci annos, compu­
tandos a die abrolut.T primx editionis , prarter Sebaftianum Cramoify , Regis &
Reginar Architypogra^hum, Regiae Typographi* Gubcrn.itorcm , necnon vrbis
Exconfulem. Qui fccus fecerit, mulfta eft indi£^a,prout fiifius in diplomate regio
continecur, dato Parifiis dic ii. Oilobris 1660. U. fignato , De mandato Re­
gis, M a b o v l .
Hsc prima editio dbfolut* fuit die 16. OClcbris \66o.

F A C V L T A S R. P. P R O V IN C IA L IS .

»facra F acuitAte Pariftnfi Bofior Theologus, c f


F
S t e p h a n v s B o m v a k d /.■
. ProHtnctx Parijienfis Ordtnis F F. Pr^dicatorum Vicarius , Reuerendo Patri
D AVIDI L E N F A N T tinjda/i Ordinis & Prouincix Do£iori Theologe permitto, vt librum
cui titulus eHf Biblia Auguftiniana &c. a f i arte noua, diuturno labere compojitum, typis
mandari faciat, ^^am vtile Jicfuidcm ficrx Sapientia amatoribus (jr ftudxorum & le-
CHonis compendium labor ille diuturnus peperit! , ^ o d in cmmentarios S. Scripturaj>e-
ne tmmenjos Jparfum efiy id omne vnus in f i collegit Augufiinus: at ijuod in libros Au-
gufiini prope infinitos pafim^ vt res tulit y veluti ialhm & fim inatum haSlenus latuit i
id totum hoc vno aut altero volumine conteiitum & accurate di!fin£ium habes, ^ a id v i­
tra defideresy quam Stblia Auguilinum ? Illa denique fine ifto Itgens nec intelligesi
iftum nec vnquam intellexeris, lUa non legens, Vtrumque igitur vno partu in lucem no~
uam prodeat tV t alterum alteriusf it Ius & ornamentum. Datum Panfiis die 4. Jul^i66o.
F. S t e p h a h v s B o n v a r d H um .quifupri.
BIBLIA
B 1B L I A
AVGVSTINIANA.
S I V E

C O L L E C T I O ET EXPLICATIO
O M N I VM L O C O R V M SACKM SCRIPTVRiE
qujefparfim rcpcriuntur in omnibus S. A uguftin i operibus.
O R D I N E BIBLICO.

V O K w u temonitum velimy A m i c e L e c t o r , S. Au^jl'm um


in Jcntentiis Jacra Scriptura referendis^vna duntaxat Sebiuaginta
Interpretum tranjlatione (paucis exceptis ) vjumfuijje. Deinde
modernorum citationes cum antiquioribus parum conjentire , pra^
;Jertim in libris dc Corrcptionfi & gratia, libris 6. contra
lulianum , & libris z. dc fcrmonc D om ini in monte»
^ w d ne tibi fcrupulum offendiculumve pariat, hac in parte recentiores confile.

P R O L E G O M E N O N V N I C V M .
N apocryphis ctli inucnitur aliqua veritas talnen propter niulta falfa nulla cft
I canonicaaudoritas.Z)^^//.!?.//^- ly.
,
med.Tom,^.
D c auctoritate Canonis Scripturarum. De Ciu.D.lih. x%.cap.^.^ertot. Torn, %.
D c canonicarum apud Ecclcfiam concordia Scn'^x.xxizmm. Eod. Ub.cap. ^\. per tot.
Dc libris Canonicis Scriptura:, & eorum nwmtxOkDe Doitr. chriJl.Ui.z.cap.Z.per
tot. Torn. 5.
Grxca Lingua &rHcbrjcaneccflaria eft ad cognitionem litcrarum facrarum. D6
Jioitr. Chrijt. Itb. 2,. caf. w.Tom. 5.
Merito creduntur Septuaginta Interpretes accepifle propheticum fpiritum^ vt fi
quid cius audoritatc mutarent, atque aliter quam erat quod mtcrpretabantur, di-
ccrentjncque hoc diuinitus efle didum dubitaretur. De C im .D .lib . i^.cap. 13 ./ ^
med. Tom.
Difpenfationc prouidentiac Dei Scripturac facrx veteris Teftamenti cxH ebrxo
in Grxcum eloquium tranflatxfunt,vt Vniuerfis gentibus innotefcerent.Df Cw.Z>.

De auftoritate Septuaginta Interpretum, qux faluo honoro Hebraicfit lingux,


omnibus ell interpretibus prxferenda. £«</.//i. 43.
In ipfis interpretationibus Itala exteris prxferatur. Nam eft verborum tenacior
cum perfpicuitate fententix. Et Latinis quibuflibct emendandis, Grxci adhibeantur,
in quibus Septu.iginta Interpretum, quod ad vetus Teftamentum attinet, excelUc
auftoritas: quiiamper omnes peritiores Ecclefias, tanta ptxfentia Spiritus S. inter­
pretati clVe dicuntur, vt os vnum tot hominum fueric; qui fi, vt fertur, multiquc
Bibi, yiugnjl. Tom, f. A
1 G E N E SI S I, I. In principiofecit ^ &:c.
n o n indlgni fide pracdicant;, finguli ccllis ctiam fingulis feparati cuiii interpretati
ciTcnt, ni hil in alicuius eorum codice inuencum e ft, quod non iifdein verbis, eodcm -
que verborum ordine inucniretur in cacteris. De Do6ir. Chrifi. lib, i . caf, i j .
Sim ile d eC w .D .lib . ij.rtfw .j.
Septuaginta Interpretes, ore vno in fuis interpretationibus, quod magnum mi­
raculum tu it,con fon u eru n t. l» lib . quxfi.fuper Genef. q. 169.Tom. 4.
Q ^ t u o r m odi quibufdam Scripturarum tractatoribus traduntur legis exponen-
d z : fecundum hiftoriam , fecundum allegoriam , fecundum analogiam , fecundum
aetiologiam. H ifto ria eft ciim (lue d iuinitus, fiue humanitus res gefta commemo­
ratur. A llegoria cum figurate di£ta intelliguntur. A nalogia cum veteris & noui T e -
ftamcntorum congrucntia dcmonftratur. ^ t io lo g ia , cum didorum fadorum que
caufa: redduntur. De Gtn. im^erf. cap. i . circa init. Torn. 3. Simile de vera Rcli^one cap. p .
Tom .i.
Omnis diuina Scriptura bipertita e ft, fecundum id quod Dom inus fignificat di­
f.
cens, Sen bam eruditum tn regno Dei Jimilemejje patrifamiliasyproferenti dethefauro Juo noua
f.ft. ^ vetera. Q u ^ duo ctiam teftamcnta dicuntur. In libris autem omnibus fan,^is intueri
o p o rte t, qua: ibia:terna intim entur, q u x fad a narrentur, quae futura pracnuncien-
tu r , q u x agenda praccipiantur vel moneantur. De Gen. ad Ut. lib. 1.cap. i.in it. Torn. 3.
Sunt qui vniuerfas omnino Scripturas Canonicas vnum librum vocenr, quod valde
m irabili, & diuina vnitare concordent, rfalm ijo . tn Prjifat.pofi med. Tom.$.
Jte^uire in nojhis ConcordantUs Augufiinianisy verbo S c r i p t v b - A s a n c t a , vbi
plurima de ea referuniw.

GENESIS C a p . I. A tis, Spiritus, inquit, Dei fuperfertbatur fiiper a-


^nas. Ci\mergoin confequentibus Icgitur, D»-
In principio fecit Deus ccelum terram. xit Deus fiat lux. Et finxit Deus de terra, & ^ i t
Deusihoc dcmonftratur qubd infeparabiliafunt
O c capitulum legis , aducr- opera Trinitatis. Eod. cap. peSl medium. Simile
fuin cfle Euangelio Manichxi de Ciu. D. lib. if. cap. ^i.per tot. Tom. 5.
arbitrantur j quiafcriptum eft In pnncipio.ti3xta.no plena eft,cilm quifque
deChnfto, Et mundusperipfim ptimb catechifatur ab eo quod fcriptum eft, in
ItMtt, I.
v.ic. ; faEius ej}. Tribus modis rcfcl- principio fecit Deus calum <$rterra, v^ue ad prx-
I luntur.Prinib,quiAcum dici­
{entia tempora Ecclefis. Non tamen propterca
tur, in principio. See. Trinitatem ipfam Chri- debemus totum Pentateuchum, tototquc ludi-
ftianus accipic, vbi non folum Pater, fed & f i­ cum Sc Regnormn & Efdrx libros, totfimquc
lius 6c Spiritus S. intclligitur. Non enim tres Euangelium,& AdusApoftolorum,vel fi ad ver­
decs , fed vniim Dcum credimus : Patrem Sc bum ea edidicimus,memoricer reddere,vel no>
Filium & Spiritum S; quamuis Pater Pater, &: g ftris verbis, omnia qux his continentur volu­
Fiiius FJius fit, & Spiritus S. Spiritus S. Oe- minibus narrando euoluerc & cxplicare; quod
inde,quiavbi dicitur, Di.\-itD.fiat^ fttlbim f/?, nec tcmpus capit, nec vlla neceffttas poftulat 1
ibi ncceffe eft intelligatur per Vcrbum feciffe ledcunAafummatim compIe£ki; ita vt eligan­
quod fecit: Verbum autem patris eft fiiius. Po- tur quxdammirabiliora, qux fuaui^ audiun­
ftremb , fi propterca in Genefi non intelligitur tur ; extera verb celeri percurfione inferendo
fiiius; quia non eft dift um qubd per filium Deus contexere. 'DeCatech. rudib.cap.i.inir. Tom.^.
fecctit: ncc in Euangelio per filium Dcus Sc a- I n principio. De requie beatitu^nis non taccc
Matt.6. ucs pafcit,iSc lilia vcllit.Q^modo autem hk fi­ Scriptura,qubdab initio mundi exquo fecit Dius
•V.1.6. iius nominatus non eft, intclligitur tamen, ita arlumdr terramSex diebus operatus cA/&fiptimo
& in Genefi. Contr.t /fdimant, cap. i. Tom. 6. die retjuiemt. Poterat enim omnipotens Sc vno
Inpriucipio.Q^i principio fecit momento temporis omnia facere. Non autem
Deutcoclum & terram intelligitur in filio , qui eft laborauerat vt requicfceret; fedvtfignificaret,
principium. Sic ergo Temper Dcus pater, fempcr quia poft fex xtates mimdi huius, feptima xta>
D. fiiius: tniia necille aliquando non pater, nec tetanquam feptimodie, requieturus eft in San-
ifte aliquando non fuit fiiius. Isjpn tnimvt pa­ £tis fuis: quiaipfi in illo requiefcent poft omnia
ter generaret filium, minuit feipfum: fed ita ge- C bona opera, in quibus ei feniierunt. De Catech.
nnitdefe alterum quilcm (e,vt totus maneret rudib. cap.\j. poft med. Tom. 4.
in le. Spitirus autem fandtus non prxcedit vnde In principio.Q^ik Deus mundum fecerit,nulli
procedit: fed ir^eger de integro; ncc minuit eum tutius credimus, quam ipfi D eo , qui per pro­
proced-ndo , ne: auget hxrendo. Et h*c tria phetam dixit, in principio fecit Deus cctlum & ter­
vnusDeas. DeCant. nouocap.y.in med. Tom.^. ram,non ibi fuit ifte prophet^quando fecitDeus
In principio Audi adhuc hxretice vndcconuin- caelum &terram; fed ibi fiiit fapientia Dei, pec
caris,quod Tri;iit.is vnus fit Dcus. Scriptum eft, quamfaftafuntomnia, qux prophetas conftin
in principio fecit Deas culiim terram.Eccc Dcus tuit, cifque opera fua fine ftrepitu intus enarrat.
patcr,& principium fiiius,f.cundumquod fc di- DeCiu. D.tib. u.cap. circa init.Tom.^.
xir eflb principium. Si autem & Spiritiun S.qux- In principio. Si liters facrx dicunt, inprincipio
OENESISi. In frincifio fecit, 5cc» j
D m n i h i l a n t c a f c c i ( T c A b a s aliquid , Vnde faccres ccelutn ^ cerrahn.
iotelligatur^quia hoc potii\s in principio fcciflt Lib. 11. C onf. cup. j. Tom. i.
non diceretur,fi quid fcciflct ontc cstcra cunda In principio fecifli Dens coelum ^ terrAm, in
qu® fecit: proculdubio non eft mundus fadvis verbotuo,infiliotuo,inviitute tua, infapien-
in tempore, (cd cum tempore. Quod cnim fit in tia tua, in veritate tua , miro modo d^ens, •
tempore , & poft aliquod fit,& ante aliquod & miro modofacicns. Lih. ii.Conf. cap.^jpfit.
tempus, poft id quod prxtcritum eft , ante id Tom. I.
quod futurum eft. Nullvm autcm podct efie Inprincipio. Sicut nofti in principio cslum Sc ■
pfttteritum; quia nulla crat crcatura, cuius mu­ terram fine varietate notinx tu® ; ita fecijti in
tabilibus motibus ageretur. Cum tempore au­ principio caelum& terram CinKAi&inSdona a(^o-
tem fadus eft mundus, fi in eius conditionc fa- nis tux.Qui intclligit confiteatur tibij& qui non
£his eft mutabilis motus; ficut videtur fe habe­ intelligit confiteatur tibi. Lib.u. Corifrjf cap. 31,
re etiam ordo ille primorum fcx vel fcptem die- circa pa. Tom, i.
nim , in quibus mane & vefpera nominantur, In principio. Spiritus doftor famuli, cum te c5 -
donee omnia, quae his diebus Deus fecit, fexto memoratfccijfe i» principio caelum CTttrram,ts.cet
perficiantur die,(eptimoquc in magno myftc- de temporibus, filet de diebus. Nimirum enim
rio Dei vacatio commendctur. Qui dies cuiul- ccelumcceli, quod in principio fecifti, crcatura
raodifiint, autperdiflicilc nobis, aut etiam im- g eft aliquaintclleduahs, quanquam nequaquam
polfibile eft cogitare, quanto magis dicere’ Dc tibi Trinirati coxternaj particeps tamen xter-
Cut.
” D.lib.u.cap.
~ 6.Tom.
~ tax. Lib. ti.Confcjf cap. ^.init.Tom.i.
In principio. Cmn liber Genefis ita fit exorfiis, Inprincipio.Fecifli ante omi)Cip diem inprutci'’
In principioficit Deuscalum& terram. Ame coc- pio cothim & terram. £od. lib. cap. 11. in med.
lum & terram nihil aliud fecifie videtur.Q^rit ^In principin. Hoc interim fentio Dcus meuS|
Me Aug. quando Angelos fecerit jR . ante cce- cum audio loqucntcm Scripturam tuam, Inprin­
I#i.j8.r.7. lum & terram. Quod probat per hsc verba: cipia fecit Deus cirium terram. Ncque conuD'>
OjMndo faSla fiint fidera , laudauerunt me voce morantem quoto dic feccris hxc. Sic interim
magnaomnes Angelimei.litnergoerant Angeli> fentio propter illud calum cali, ctplumintellc-
quando fa£bfunt fidera. De finit. D. lib .u . duale,vbieft intellectus no(Tc fimui^non cx par*»
cap. $.po(l init.Tom.y te, non in xnigmatc, non per ipeculum, fed ex
V In trincipiofecit Deuscalum & terram. His no- tpto in manifcftata facie ad faciem: non modb
initUDus vniuerfalis eft fignificata crcatura, vcl hoc modb illud, fed no(Tc fimul fine ylla viciill-
/piritalis& corporalis, quod eft credibilius: vel tudine temporum. 11. Confiff. capite i}. init.
du£ mundi partes, quibus omnia qux Tom. I.
creata funt, continentur. De Ciuit. D . lib. 11. In principio fecit Deus caelum& terram. Sutira
cap. j j . circa fin. Tom.%. fubiecit quam terram dixerit. Et quod fecundo
In pnncipio fecit Peuscoelum^ terramMlicic ^ rniTimr*mr\rnMir
commemoratur faftum ffirmamentum i Qr-
, &
aquamtelligendaeft: vnoenim nomine vtrum- vocatmn coelum ; infinuat de quo c«lo priu*.
que comprehepfiim eft. De Ciuit. D . lib, 11. tap. fine diebus feimo locutus fit. Eod. cap, in jin.
34. ante med. Tom. 5. In principio fecit Deus crtlum & terram. Va­
In principio. Coelum de quo diftum eft , in rix explicationes coeli Scterrx. Ub.ii.ConfeJf.
principiofecit Deus calum teram. Angelos figni- c. 17. cap. lo cap. 14. cap.iS. drcao. t^.Tom. 1.
ficat; ne immortales fi femper fiiifie dicantur, In principio. WCium eft fvcljfe te calum terram:
Oeo coxternielTe credantur. De Ciu. D. lib. 11. & verum eft principium elte (apientiam tuam in
eap. i^.pojf init. Tom.^. qua fecifti omnia. Item verum eft quod mo­
Confiderabo mirabilia de lege tua, ab vfque dus ifte vifibilis habet magnas partes fuas coe­
principio , in <]Hofecifli calum & terram, vfque ad lum Sc terram. /Jb. 11. Coaf. c. 19. init. Tom. i.
regnum tecum perpetuum (anftr ciuitatis tux. In principio. Ecce apparet mihi in xnigmatc
lab. II. Cenf.cap. i. pofl med.Tom. i. Trinitas quod ci Dcus meus: quoniam tu pater
Inprincipio.AuAiim & intelligam,quomodo 1» in principio, quod eft tuafapientia de te nata,
) principfofecifli calum (fr terram.Sciiplit hocMoy- xqualis tibi Sc coxterna, id eft,in filio tuo fecifti
fes,&abiit.I^eque enim nunc ante me eft.Nam fi calum (^terram Et Spiritus tuus fuperferebatur jk-
cflet, tenerem cum, & per te obfecrarem,vt mi- peratjuas.Eccc T rinitas Deus meus. Pater & Fi-
hi ifta panderet, & ptxberem aures fonis erum J) iius Sc Spiritus (andiis, Creator vniuerfx crea^
1-

pentibus ex ore cius. Et fi Hebrxa voce loque­ t\xxx.Lib.\y Cottfrff. cap. Tom. 1.
retur» fruftra pullaret fenfummeum,necinde In principio. Per baptifmimi & apud nos in
mentem meam quicquam tangeret. Si autem La­ Chrifto f\xo,fecit Deus calum & terram, (piritales
tine fi:itcm quid diceret. Sed vnde fcireman ve­ & carnales Ecclefix fux. Et terra noftra ante­
rum diceret ? Cum ergo illum interrogare non quam acciperet formam dodrinx, inuifibilis erat
pollim,te, quo plenus vera dixit, veriras rogo te dr incompoJita,8c ignorantix tenebris tcgebamyr.'
Deus meus, & qui illi feruo tuo dedifti hxc di­ Sed i^ai3.Spiritustuus fupeyferebatur fuper a<juamy
cere , da & mihi nxc intelligere. Eod. lib. cap. 3. non reliquit miferiam noftram mifericordio. tua.
In principiocreanitDeus calum&terram.Hon Et dixifti lux. Panitentiam agite, appropia- Matt-
fecifti calum & terram, ficut homo artifex for­ <juauitenimreg>mm calorum* Et di(plicuerunt no­ v.x.
mans corpus de corpore. Non vtique in ccbIo, bis tenebrx noftrx, & -conuerfi fumus ad te &
ncque in terra feci(u ccelum & terram , neque fa£la eft lu.v. Lib. ij. Confejf. capiteii. Tom.\.
in aere, aut in aquis; quoniam & hxc peninent In principio fecit Deus calu^ fjr terram. Multi­
ad c(tJi«n& terram: ncque in vniuerfo mundo pliciter intellidtur, noA errorum fallacia, fed
fecifti vniuerfum mundum *, quia non erat vbi verarum inteuigentiarum generibus. Ubro 15-
ficret,antequam fieret vtefletjncc manu tene- Confejf, capite 24. circa medium. Tom. i.
BU>1. uiugitft. Tom, l. A ij
G E N E S I S I. f . I, In frincifio fecit y Sec,
In pritj^ie. Ciim aliud Ht cceli Sc terrz ma- ^ In frinctpio. Quod Hriptutn eft in frineipi*
tehes, aliud coeli & terrx fpecics', materiem qui­ fecitDtHscabm & /rir4w,bretiiter complexa eft
dem de omnino nihilo \ mundi autem (pedem Scriptura qtdd fcccrit Deus. Deinde quia non-*
de informi materia : ffmul tamen vtrunque fe- dum apparebat hxc terra quam fecerat Deus,
cifti, vt materiam forma, nulla mor* interca­ antequam eam diftingueret & ornaret, qualem
pedine,(equeretur. Lih. I}.Cenf.c. ff.infiv.7'em.t. terram fecerat Deus, (ccuta Scriptura expofuitt
I n prsncipio.ln ipfo exordio inchoatx creaturx, T trrtt autem, id eft, tUa quam fecerat Deus, i»-
qux ex ccsli & terrx nomine, propter hoc quod uifibilis erat ^ineompofta. Non ergo duas ter­
de illa perBciendum'erat, Trinitas infmuatur ras diyit: led qualis illa fuerit expofuit. De a£Ht
Ctearoris.Nam dicente Scriptura,*»principiofe ­ cum FeliceUb. i. cap. 17. ptil init.Torn. 6.
Trioitas cit Deus calum & terram, intelligimus patrem in .Inprincipio.Ttinkztcm vnum Deumfecille
pcifonatu. Dei nomine, & filium in principij nomine, qui omnia qux funt,in quantum funt, catholica di-
non patris, fed per feipfum creat* primitus, ac fciphna dici iubct*, ita vt creatura omnis (iue in-
potimmum Ipiritalis creaturx, & confequenter tcOedualis, fiue corporalis^ fiue inuifibilis, fmc
etiam vniuerfx creaturx principium eft. Dicen- vifibilis, non de Dei natura, (ed i Deo Ut f a ^
Ce autem Scriptura, Spiritus D. fuperferehaturpt- de nihilo. De Gen. imperf. c. i. ante med. Tom. j.
per MejHAfn, completam commemorationcm T ri- In principio fcriptum e{k,inprincipioficit
nitatis agnofcimus. Ita & in conuerlione atque n Deus coelum(fr terram, quxri poteft vtrum tan»
_______ ___
perfc&one creaturx, vt rerum fpccies digeran­ ^ _____
tummodo _____
{ecundum______ :____
hiftoriam ___ i__ Ht^
accipiendum
tur , eadem Trinitas infinuatur, Verbmn Dei fci- an etiam aliquid figurati fignificet,& quomodo
licet, & Verbi generator, ciim dicit. Dixit Dens. congruat Euangelio, & qua causa Ut^rifte fic
£t fanda bonitas,in qua Deo placet quicquidei inchoatus fit. Secundum hiftoriam autem qux­
profuxnatiurxmodulo perfedum placet,cum ritur , quid Iit in principio, id eft, vtrum inprin>
dicitur, Vidit Deus tjuia bonum eft. De oSlo Dut- cipio temporis; an in principio ,in ipfalapien-
citif qutftionibus e/ 8. poft init. Tom. 4. ria Dei. C^ilruplicitet hic explicat a u ^ r . D*
Inprinc^io.Hon ficut in principio fecit D. cce~ Gen. imperf. cap. i.Tom. j.
loana. v.i. lumd" terramt 'tto. in principio fecit Verbum, fed In principio fecit Deus caelum dr terram. Coe­
in principio erat yerbrnn.Ep.66. ante med.Totn. 1. lum omnis creatura fublimis atque inuifibilis
In principio. Deorum multonmi falforiimque dida eft, terra veri) omne vifibile. De Gen. im­
cultores, quis non miretur nolle obtemperare ? perf. cap. J. ante fin. Tom.$.
dc quo cum ab eis quxritur, quifnam fit Deus, In principio fecit Deus calum & terram, id eft,
quodlibet opinando relpondenti Deum tamen materiam qux coeli & terrx formam capere pof-
cfle negare non audenr,quia ii negent, operibus fet. Eod, lib, cap. 4. in med.
eius & prxdidbs atque completis facillimi con- In principio fecit Deus coelum terram. Expli-
uincuntur.
_______ ^Quia ___ipfe
J.__in^........^
principio- J________
fecit ccelum d" catur, Lib. i. deCen.adUt. lib. 1. cap. i.Tom. j.
Urram, & omnia qux in eis funt. De Confenfu C Jn principio fecit Deus ccelum & terram. Non
Euangel, lib.i. cap. 1;.in med.Tom. 4. corporeum ccelum , led incorporeum , ctrlis
/n^rmci^iV.Audiuiquendameorum,quifalfos corporeis, hoc eft , fuper omne corpus, non
deos colunt, dicere, (e legifle apud nefcio quem locorum gradibus, fed narurx fublimitateprs-
philofophum,qubd ex eis qux ludxiin fuis Sa- politum. De Gen. M lit.Ub. i.cap. 17. poll init.
cramentis agerent, intellexillct, quem Deum Tom.^%
colerent. Prxpofitum, inquit, iftorum elemen- In principio. Manichxi quod fcriptum eft, in
torum, quibus ifte vifibilis & corporeus mun- principiofeat Deus calum S" terram, quxrunt in
D«i eogni-
tip. dus extruftus eft \cum in Scripturis fandkis pro- quo principio ?& dicunt, fi in principio aliquo
phetarum eius aperte oftcndatur, illum Deum temporis/^«V Deus calum <$*terram,t\md. agcoat,
colendum prxceptum eife populo Ifracl , qui antequam faceret calum&terra} &quid ei fu-
fecit calum dr terram, & i quo eft omnis vera bit6 placuit facere quod nunquam antea fecerat
faptentia. Sed quid opus eft hinc diuuus difpu- per tempora xterna? His relpondemus, Deum
tare, cum ad quod ago fufficiat, quod illi quali- in principio fecifle ccelum Sc terram j non in
bet prxfiimprione opinantur de illo Deo,quem principio temporis, (ed in Chrifto, ciim Ver-
DeumclTe negare non polTunt 2Si enim prxpo-iumejjet apud Patrem, per (fuedfa S a , & in loan.u
fitus eft elementorum, q^uibus mundus ifte con-faEla funt omnia. Sed & fi in principio tempo- 3>
fiftir, curnon potius ipte colitur qudm Neptu- D ris Deum feciUe coelum & terram credamus,de-
nus, qui folius maris prxpofitus eft JQu^n Syl- bemus vtique intelligere,qu&d ante principium
nanus, qui folorum agrorum atque (yluarum^ i temporis non erat tempus. Deus enim fedr &
Quam Sol qui folius diei? Quim Luna qux Ib- tempora. Et ideo antequam faceret tempora,
lius nodis? ^ a m luno qux folum acrem tenere non erant tempora. Ciim autem dicitur quid ei
perhibetur ? Certi enim ifti panium prxpofiti, placuit fubitb ? fic dicitur quafi aliqua tempora
quicunque funt, necelFe eft vt fub illo fint, qui tranfierint, quibus Deus nihil operatus eft. D*
omniumelementorum,&vniuerfx huijis mo­ Gen.contra Manithtos Ub. i . cap. 1. init.Tom. t.
lis prxpofituram gerit. At ifte illos omnes coli In principio fecit Deus culum & terram, Cct-
prohibet. Cur ergo ifti contra prxceptum ma­ li Sc terrx nomine vniuerla creatura fignificata
ioris illorum, non folum eos colere volunt, fed eft, quam fecit & condidit Deus. Ideoaut«m
propter iftos illum nolunt. Adhuc non inue- nominibus vifibilium recum hxc appellata fiuit,
niunt, quid de ifto Deo Ifracl conftanter liqui- propter paruulorum infirmitatem , qui miniis
doque pronuncient. Nec vnquam inuenient, idonei funt inuifibilia comprehendere. Prima
donec eum inueniant Deum folum verum , i ergo matetia fafta eft confufa& informis,vnd«
quo creata funt omnia. De Confenfu Euangelift. omnia fierent qux diftinfta atque foirmatafant.
lib. t.cap. i^.Tom.^, Eod. l i b , cap, 5. ante fin.
G E N E S I $ 1. f . U In principio ficit, & c.
/»^n;ff»p»e.Informis ilia materia quam deni- A non audcat acccdcrc & bibcre. Cui fonuit, ia
hdoDeas fccit.appcllata eft primb corlum&tcr- principii ficit Dttu calum terram,Sc non aufus
ra,& didhim eft, in principiofecit Dens {alum bibere? Certe occulta (unt myfteria; tamen ita
terrxm,non quia iam hoccrai, fed quia hoc efle fonat, v t& pueros audire dcIc^let, & imperiti
potent. Nam & cesium fcribitur poftea fa^ tn . accedant ad Dibendum. Pf, loj.vMi-ctnc. ypofi
Qumadmodum H femen arboris confideran- init. 'Torn. 8.
Ccs, dicamus ibi elletadices, & robur & ramos, In principio. In eo quod (criptum cSt^ftcit Dttu
& fhidus & folia j non quia iam fuht, fed qtiu Cftlum& terram, 8caquas debemus acciperc.Affi-
indc futura funt. Sic di^him eft, in principio ficu due quippe Scriptura his duabus panibus com­
DtHscotium ^terram, quafi Icmencccli & terrx, memoratis , vniuerfum mundiun vult intelligi;
in confufb adhuc cllct ccrli & terrx ma­ lecundum illud, Auxilium meum a Domino cfui ffmlm. iio.
v.x.
teria. Scd quia certum erat inde futurum eflc ficit calum & terram. LU>. Qu*fi.fitptrDemron.
caelum & terram»iam & ipfa materia Cdlum Sc «j. yTom. 4.
terra appellata eft. *2?« Cir». cantrsManich. lih. In principio.Si quis dixerit atque crediderit ab
I. cap. 7. Tem. i. altero Deo mundum fuiile f a ^ m , quam ab il*
In principio. Non aitEuangeliUmJn prtnci{>io lo , de quo fcriptumeft , in principio ficit Detu
fecit DeusVerbum,quomodo dixit,/»pnnctpio calum & terram, qui folus verus Deus cft, ana-
ficit Detn calum dr terram. Aut,In principio natu g xktmzCa.Serm.xi^. de tempore in med. Torn. 10.
cft Verbum, aut. In principio Dc*us genui: Ver­ In principioficit Deus calum & terram, exclu-
bum, fed ait, Erat Verbum. Erat, noli quaerere fit omnium infelicium errores , vnum impera^
tempus, quia femper erat Ille ergo qui (cmper torem Deum patrem oftendit, vnum condit<v
erat, & cum filio lemper e r a t q u i a potens eft rem vniueriitatis filium indicauit. Serm. 134. de
Deus fine tempore generare. Lib. 50. Homil. temp, ante med, Tom. 10.
Hom. 4J. cap. ypofl med. T o tn .S im ile TraSi.i. Fecit Dem in principio calum & terram. Cde-
in loan, poft mtd. ^ TraU. yi. poft med. Tom. lum fpiritum, terram carnem, hoc eft, homi- Allc^wica
In principio Nouimus legdh ex quibus tempo- nem(piritalem. In principio hoc eft in Chrifto. explieauo
tibus narret, id eft, ab exordio mundi./»prin­ TerrainuifitilijX^incompo/fta.Qma.c3LXne homi-
cipiofia t Deus ccrlum&terram^nAz vfque ad hoc nis Chriftus alTumere di(ponebat, incompolita '
Scz mundi tanpus quod nunc agimus, (exta ztas eft. Nam dicebatur icompofita necdum erat \ quia nec^
pcima ztas computatur ab Adam vfque ad N o e : dum Gabrielis Angeli annunciationc compofi-
iecunda k Noe vfque ad Abraham ; tenia ab ta, necdum alTumprtone Domini viHbilis^db,
Abraham vfque adDauid: quarta a Dauid vf­ necdum virtutum frugibus plena.Diuifio aqua­
que adtranfhiigrationem Babylonis: quinta a rum , ludaeorum popiuorum & Chriftianorum.
tranlmigratione in Babylonem vfque ad loan- Cum aquas dicit fuper calos impolitas, Chri-
nem Bapriftam: fexta inde vfque ad finem fecu- ftianum populum nunciat. Tenia diegerminat
Ii. TraH.9. in loan, ante med. Tom.^, C terraherbam pabuli fecundiim {uum genus, &
Inprincipio.Dcmnndo ut Moy(es,in principi» omne lignum faciens fru£him. Ciim igitur ter­
ficit Detet calum dfterratn, fecit quod non erat. ram germinare iubet,in Ecclefia catechumeni
Tra£l. }j.'in loan, poft med. Tom. 9. funt quafi herbx: ci^mcredunt velut in culmo
In principio. Q ^ r it impius legis aduerfarius, fe erigunt. Fideles quoque in Ipica maturi ac­
quomodo accipiendum fit quod fcriptumeft,/» crescunt , vnde & San&orum grana in horreis
principioficit De$u calum & terram. C ^ r it quo coeleftibus reconduntur. Lignum fru ^ eru m ,
principio. Eiufiie principio quo idem Deus efle diuerfa funt genera Sandkorum. Qi»s arbores
capit; an ex co quo illum vacuum elle txduit; nec turbines cupiditatum poftunt euertere, nec
Cui R. quia nec Deus efle coepit, nec eum va­ ardentis libidinis flammc exurere. F14/ lumina^
cationis fuz txduit',qui neque aliquando non re maius in inchoatione diei, & luminare minus in
fu it, nec ceflando torpuit, nec operando labo- inchoatione noSlis. Sol Chriftus cft} luna Eccle-
rauit *, nec fine c<tlo iedis indiguit, nec f a ^ fia in orbe completa, folis claritate quotidie il-
ctzlo , fedem tanquam finitis erroribus pere­ luftrata. Stellx quoque lucentes , Sanftorum
grinus inuenit. Potens eft enim manere in fe- funt millia, id eft, Apoftoli, Patriarchs, mar­
ntetipfo. Contra aduerf. Leg. lib. i. cap. 1. Tom.6, tyres , virgines, facerdotes, eundi iufti paritet
In principio. Intellige quod fcriptum eft, in \ inunim marum fiamma radiantes. Quinta die
principio ficit Deus calum terram. Vt princi- D ftttus fuos pifces, & aues fadhim cft vt produ-
pium fit ex quo efle coeperunt: non enim Deo cerent. In comparatione pifcium San£bos dici-
coxterna femper fuerum, fedfada , initium ex mus,qui in aqua bapriftnatis viuunr. Ideo pifces
quo elle inciperent, acceperunt. Aut certi quia benecfi£Uonem primo confequi meruerunt,quia
in prindpiofibi coxternoyroV Deus calum & fideles in Sacramento bapcilmarisbcnedici po­
terram, hoceftin vnigenito filio. Contra aduerf. tuerunt. Serm. if^.de tempore antefin. Tom.\o%
Ltg.lib.i.cap.x.in med. &cap.^. pertot,Tom. 6. In principio. Magna credentibus oritur confi­
In principio.Sciiftuti qux dixit, i» principio dentia, cum agnofcunt illum omnia pofle quem
ficit Deus calum & terram, non exprimit vtnim credunt.Omnipotente ergo Dominum ipfa eius
Pater, an Filius, an Spiritus fandhis , an ipfa inprimis opera teftantur,qui fecit hunc mun­
T rinitas fecerit,qux vnus cft Dcus.Co»/r« M a ­ dum totum de nihilo. Deipfo enim dicit Scri­
xim. lih. 3. cap. iC.poIt init. Tom. 6. ptura, in principiofecit Detu calum €$* terra. Quis
In principio.Sonzt ftrepitus vocis Tui lianx,fi- ergo neget omnipotentem efle, quem tam clara Deiomni-
ue Platonis,feu cuiufcunque talium:audiunt im­ cognofcit operatum }(ed multo magis eum'efle
periti, infirmi minoris cor dis, quis audet illuc omnipotentem fatebitur, ci^mhxc ipla,quAra
afpirareiftrepitus ibi aqux & forte turbatx,ceni facili operatus fit, agnoucrit. Ipfi dixit, (fr faBa
camcn um capaciter fluentis,vt aniiual timidum funt. Aofque vilo labore verbo res condidit.Im* v, j.
A ii;
G E N E S IS I. y .L In principio fecit, &:c.
psrio cius cxntcrunt omnia , qu* ante non A /« principi». InScripturis (andtis, quxdaiii
fucrant. C ’itn cx nihilo tanta proccdunt, om­ fic funt pofica, vt tantumfcirentur Sc crede­
nipotentem loquuntur auaorcm. Serm. i^i de ren tur; vt eftquod inprincipiofecit Denscvlum
tempt’'* fub in'u. Tom. lo. C rterrami5cquodinprincipio erjt Ve^um. Et f***- *•
Ih IJanichriaudcnt dolos pr^tcndcrc quxcunquc fadla diuina vel humana tantum- '*'•
incautis, v t dicant aducr(ari fibiScripturasno- modo cogno(cendanarrantur. Quxdamvero
ui & veteris Tcftamenti. Moyfcscniindicit ,iii- fic funt iuira, vtobferuarentur fic fierent , vel
quiunt,»» principiofecit Deutcalmndr terram, ncc prohibitanefierent’,vceft,^»0r4 patrem(frmd^
nominathlium per quern fafbaPant omnia: ciim trem,i:frntfimxchal>erit.InpraefationeSpeatUifiit.
loannes dicat, In principio erat ytrbum y&f^er- Tom.\.
Unn.i, In principio. In quo tu hxretice audes dicere
v .i. bumerntapttd Denm.Omnia per ipfum faH.i funt.
{^occinc contrarium eft, an potius fibimctipfi filium minorem, quem nos cofitemur xquaJemJ
contrarij funt, qui ea q u i non intcIHgunt, cx- In xtate i non ibi funt tempora. In diuinitate 3
dtate rcprehcnderc,quam pietatc quxrerc ma­ Deus eft patcr,Deus eft & filius.In opeteJorania
luerunt ’ Quid enim didluri funt , c ^ ipfum per filium fa^a funt. Dicit quidem Scriptura, in
principium filium Dei cflc rcfpondcro , in quo principio fecit Dem coelum terram: f«d nos au­
Deum
Ueum fccifle
rccille coelum
coeiumoc& terram Gcncfis
ucnciis loqui-
104U1- dientes Deum patrem cognofcimus filium &
tur An forte hoc probare non potero, cum de « Spiritum fandhim. Tu forfitan dicis, Deus pater
ipfo noao Teftamento.cui velint nolint, fra- ° fecit mundum Sed audi quid loannes dicat./»
Uan.\.v.x^
i t i fuperbix ceruice fubduntur,teftes mihi prx- principio erat rerhum. Sic. Ecce fine filio dicit
ftb e(fe cognofcam ? Ait enim Dominus incre­ nihil eHe fa£him; quoniam omnia per ipfnm fa-
losit. f , dulis ludxis: Si crederetis Aloyfijcredtretis nu- 8.1 funt. C ^ d fecit pater quod non fecit filius,
v.4$. h i; ille enim de me fcripft. Cur ergo ipfiim Do­ de quo dicit Euangelifta, quod fine filio &dhun
minum non intelligam, in quo principio fecit eft nihil} fi autem ficut vera fides catholica ha­
Deus pater ctelum & terram. Moyfes vtique bet, in filio operante conftituas patrem, & in
fcripfit, quem de Domino fcripfiffc, ipfius Do- patre operante conftituas filium ; quoniam fi-
mini voce firmatur. An fort^ non eft etiamipfc “ us in patre eft, & patd; in filio , omnipotens
principium} Neque hi nc dubitare oportebit, lo- inuenietur filius, fi in ipfo omnipotens eft pater,
quente Euangelio, vbi lu d xi, ciim a Domino ^ autem non eft omnipotens filius, vt prxdicat
quxfilTent, quis eftct, ipfe refpondit. Principium nxreticus Arianus, non eft in illo omnipotens
ani dr loetuor vobis. Ecce in quo principio fecit patcr,fal{umque erit, quod ipfe filius ait. in
Deus catum & terram. Cttlum ergo & terram p^re,&pater in me eft. Abfit autem vt falfumfit, V, iO.
fecit Deus in fiUo, per quem fafta funt omnia. quod ventas dipit: confundatur Arunus, qui
Serm. 14. de diuerfis cap. i. Tom. 10. ventari contradicit. De Symb. lib. u cap. 4. init.
In principio. Nullo modo veftram prudenriam Tom. 9.
Uan.i.v.t. mouere louere debet, quodioanncs dixerit, omnia per ^ In principio.Cotpns vniuerfum partibuscon-
ipfHmfaOa funt.Sc in Gencl] in principiofecit Deus ftat,ita yt fit ibi alia j>ars maior alia minor,& ma-
crlum & terram. Ciim enim legam in ipfo fadum g»* fit vniuerfum quam pars quxlibet, aut quan-
cfTc c«lum&terram, quisme intelligere pro- talibet. Nam fic ccelum&tcnra panes funt vni-
hibet & per ipfumt Serm. 14. dediuerf. cap. 3. V, uerfx mundanxmolis;fedfic fofaterra fic (blum
cap. j. per tet. Tom. 10. caelum innumerabilibus parribus conftats fic in
In principio erat Verbum. Sifadhim elTetVer- terria fui parte minor eft, quam in extera; fic in
V-
bu m , Scriptura diceret, in principio fecit D. dimidia minor, quam in tota. Et totum mundi
Veibum, quomodo dixit in Geneli, in princi- corpus quod duabus plemmque parribus ap-
fio fecit Dem cxlum & terram. Non ergo in pellarifolct,ideft, coetum & «n-4 ,vtique ma-
principio fecit Deus Verbum ; quia in princi- ius eft quam folum coclum, aui folatenra. Et in
pio erat Verbum. Sermon. 14. de diuerf.capite 1. vnoquoque corpore,aliud eftmagnitudo, aliud
&fer,n. 55. fub init. Tom. 10. color,aliud figura. Poteft enim fic dinunuti ma-
Omnes qui multa verba quaeritis gnicudinc manere idem color & eadem figu-
hominis, imclligitevnum verbum D e i itiprin- raj & colore mutato m^ere^ eadem figura, &
cipio erat f^trhum, in principio aurem fecit Deus eadem magnitudo ; fi^gura eadem non ma-
calum fic terram. Sed erat Verbum quando au- "«nte, tam magnum cfTe, fic eo^m modo co-
diuimus, in principio fecit Deses. Agnofcamus D ‘oratum. Ac per hocmulaplex efli conuinatiir
creatorem; crcatorcft enan qui fecit, creatura natura corporis , fimplcx autem nullo modo.
autem quod fecit. Non erat enim creatura qux DeTrinit.lib, 6.cap. S.Tom.f.
fafta eft, ficut f«mper erat Verbum Deus per Audifti Scripturam clamantem , tn .principio
quem fafta eft. Quando autem audiuiraus erat creauitDeus catum & terram. Nominatus eft tibi
yerbitm, apud quem erat ’ intelligimus patrem Deus,fic cognouifti quia creator omnium ipfe
qui non fecit, ncc crcauit idem Verbum , fed eft. InTraSt. de 7. Vittu longe ante med. Tvm.i.
genuit. Serm, ij. Sirmondi init. Tom. 10. Supplementi.
In principia."Hon dixit Ioannes,in principio fe­
G EN E S I S C a p . I. ^ .i.
cit Deus Verbum, qui poflet dicere, ita vt dixit
Moyfes; quia de creatura fada i Domino Deo Terra erat imif:bilU& incoTnpojita.
loquebamr. /n principio fecit Deus catum (ir ter­
ram Cvim ers^oule, n hoc (entirer, quod Ariani X p l i c a t v r lih.\x.Conf.cap. j . 8.11.17,
fentiunt, pouct 'dicere, in principio fecit Deus
Verbum. Non I’ oc ait, fed ait, in principio erat
E &ii.Tom,i.&deGen.*dUt.libro t.capite7.
8. cJ* 15.7*0». J.
J»»n. i. yerbum. Serm. 10. Tombrimo Supplementi longe Terra autem erat inuifibitis. Ab haereticis qui
VI.
foji init. veteri teftamento aduerlancur,moueri calumtiia
G E N E S I S I. l^ e m i erat v iH ijih ilis,^ c, j
huic loco (blct, cum dicunt: Qoomodo in prin­ A dum dcclarata,terra nondniti dillinft,i,{cd ta-
cipio fecit Dcus coclum & tcrram, fi iam terra mcii iajTi fa£ta. Senn. i . 7 *tmiprimi Suppltmtnti
erat? non intclligentcs hoc eflc fiibicftum, vt longe pojl init.
exponeretur qualis terra fucrit, de qua iam di-
dlum eft, fecit Dcus coclum & tcrram. H ic au­ G E N E S I S C a p . I . i,. i.
tem terra quam Dcus fecit, inuiJiMis erat eJ* in- Tenelr* fu^runt fuper abyjjum.
ctmpt/rta,donee abeodcm ipfo difccrneretur,
& e x confultonc, in return ccrto ordine con- Xi> L I CAT V R lib. de S. Dulcirjj (juajl. <j.
ftitucretur. DeGen. imperf. cap. 4. init. Tom. j.
Terra erat itiuif &c. Sic reprehendunt Mani>
E «8. Tom. 4, contra Fanjhtmlib. tt.capite 8.
Tom. 6.
chsi vt dicant; Qupmodo fecit D. in principio Tenebrtfuerunt fuper alyffitm , id eft , fu-
ccelum & tcrram, li iam terra erat inuifibilis & per quandam terrx& aqua; indrftindam con-
incompoHta v ita c^m volunt Scripturas diuinas fufioncm: vbi enim lux non eft , tencbrx fim
>rius vituperare quam nofle, etiam res apeniC-
! imas non intclligunt. Quid cnim manifcftius
dicipotuit,/rrr4 ipfaquam fecit Deus in prin­
necefleeft, DeCiuitate D .lib. 11. cap. 9 poJl init.
Tom. 5.
Tenebrt. Qmdam putant credi a nobis etiam
cipio inuifibilis .erat (jr incompojtta , antequam ipfum Dcum aliquando in tcncbris efleverfa-
peus omnium reruin formas iocis, & (edibus g turn, quia fcriptiun eft, tenebrt erant fuper abyf
fuis ordinata di(tin6bone difponeret •, ante­ furn, tanquam nos abyffum dicamus Deum,vbi
quam diceret Jiat lux, Sccxzcra. qux in eodem tenebrx erant; quia lux ibi non erat, antequam
libro fic exponuntur per ordinem , quemad­ Deus verbo faceret lucem. Sed quia non diftin-
modum pofllnt ea paruuli capere. Quae omnia guunt inter luccm, quod eft ipfe Deus, & lucem
<ontinenttam magnamyftcria, vt quifquis ea quod fecit D cus; ideo putant efle conlequens,
didicerit, omnium hafrcticorum vanitatem vcl vtin tcncbris ipfe fuerit, antequam faceret lu­
doleat, quia homines funt j vcl derideat, quia cem j ci\m tenebrx ellent fuper abyiTum, ante­
/iiperbifunt. De Gtn. contra Manich. lib. i. cap. quam diceret , fiat lux (jr fiiSla efl lux , quam
j. Tom.i. non feciflct,nifi lucifica lux , quod eft Deus.
Terra erat inuijibilis . See. Deus informem Contra Faufi.lib. 11. cap. 8. Tom. 8.
materiam, etiam terram inuilibilem, atque in- Et tenebra erant fuper ahfum.Yttrua fubter
compoHtam, voluit appellare,quia inter om­ abylTus erat, & fupra tenebrx, qiufi iam loca
nia elementa mundi,terra videtur minus fpe- diftindaellent ? Ica didum eft, ac fi didum el-
do(a , quam c«tera. Inuifibilcm autem dicit fet, non erat lux fuper abyflum. De Gen. imperf.
proptet obrcuritatem,& incompofitam propter cap. ^.poit init.Tom. j.
informitatem. Eandem ipfam materiam etiam Et tenebra erant ftper abyffnm. Quod Mani-
aquam appellauit, fuper quam ferebatur Spi­ chxi reprehendunt dicentes: In tenebris ergo
ritus D e i , ficut (bperfertur rebus fabricandis ^ erat Deus, antequam faceret lucem? Veri ipfi
voluntas artificis. Propterca verb non abfur- funt in tenebris ignorantix; & ideo non intel-
dh etiam aqua diftaeft ifta materia; quia om­ iigunt luccm, in qua Dcus erat, antequam fa­
nia q^ux in terra nafcuntur, fiue animalia, fi- ceret iftam luccm. Non cnim nouerunt ifti lu­
ue aroores vel h e rb i, ab humore incipiunt for­ cem , nifi quam carneis oculis vident. Et ideo
mari ataue nutriri. Veldiftacft aquaj quia fa­ iftum Solem, quem pariter non foliim cum be-
cilis & au^ lis fubiacebat operanti, vt de ilb ftiis maioribus, fed edam cum mufcis & vermi­
omm'a formarentur. DeGen. contra Manichaos culis cernimus, ilH fic colunt,vt particulam di­
lih.i.eap. 7. Tom.i. cant elle lucis illius in qua habitat Deus.Sednos
Terra autemerat inuif. &c.Ex illo tenebr® ef- intelligamus aliam luccm effe in qua Deus ha­
(e coeperunt, ex quo confufa moles caliefle coc- bitat, vnde eft illud lumen, de quo legitur:£r4f loan. i.
pitacterrx, antequamfada efTet lux qua illu­ lumen verum <juod illuminat omnem hominem ve- v.j.
minaretur, quod fine luce ftierat tenebrofum. mentem in huncmundum/NiimCohs iftius lumen
Qtnd autem inconueniens,(t mundanx matefis non illuminat omnem hominem,fed corpus ho­
fuerant tenebrofa primordia, vt accedente luce, minis , & mortales oculos, in quibus nos vin­
tnelibs quod fadum eft redderetur, & tanquam cunt aquilarum oculi, qui folem iftum multb
proficientis hominis,quodpoftea futurum erat, meliusquim nos dicuntur afpicere. Illud autem'
hocmodo fignificaretur iRcOdo'i Contra aduerf. D lumen non irrationabilium animalium oculos
Leffslib, I. cap, 8. Tom. 6. pafcit, fed pura corda eorum qui Deo credunt,
Terra autem erat inui/ibilis ,&cc.Sed terra in- & ab amore vifibiliam rerum Sc temporalium ,
uifibilis elTe non poterat. Cui ergo inuifibilis fe ad eius prxcepta feruanda conuertunt. Quod
erat? fi Angelis , vbi tanta moles abfcondi po­ omnes homines polTunt, fi velint; quia illud/m-
terat: fi hominibus, adhuc homo non erat.Deus men omnemhominem illuminat venientem in hunc
fundauit terram fuper aquas, Sc medietatem a- nftundum. DeGen. contra Manich. lib. i. capite j.
quarum (iiper calos impofuit, Sc medietatem T om. I.
any (Tis demerfit, Sc in maria congrcgauit, Sc fic Tenebra erantpiper antequam lux ifti
terra apparuitjper feparationem aquarum,arida fieret de qiia dicitur Quia vbi lux non
terra apparuit , & recedentibus aquis vifibilem eft tenebrx funtjnon quia aliquid funt tenebrx,
fignificauit.Qi^d autem inuifibilis (jyincompojtta, fed ipla lucis abfcntia tenebrx dicuntur. Hoc
necdum fuerat ordin^a, necdum diuerfis fru­ ideo dicimus;quia folent Manichxi dicere, Vn­
dibus plena. Serm. 154. de tempore ante medium. de erant ipfx tenebrx fuperabyflum, antequam
Tom. to. faceret D. lucem 1 Q ^ illas fecerat , vel ge­
Terra erat inu*pbilis &incomvofita. Terra erat, nuerat 2Ideo putant qubd tenebrx aliquid finr,
quia fada erat priib, (ed nonaum ornata, non- & non intclligunt non fenriri tenebras , nifi
g G E N E S I S I. '^.1. Spiritfu Domini ferebatur, ice,
onanc^o non vidcir.us, Hcut non feiiritur filcn- A tamcn non fic Spiritus Dei fkpetfenbAtHr ptpt't
4 ./• 1 I* r> ^ afuam,Cu:ut n_r._ _ ___ c^\
fuperfertur _ terramifed
Sol fuper
tium, nifi qQar.do non auciimus. DeCen, contra
M M ith. lib. i.ctrp. 4. Tom. i. alio modo qucm pauci intelligunt. Nonenim
pet fpatia locorum fuperferebatur aqusc ille Spi­
GEN ESIS Cap.i. f .i . ritus , ficut Sol terra: fuperfertur; fed per po-.
tentiam inuifibilis fubiimitatis fuar. Dicant au­
Spiritus Domini ferebatur/«per nqncm. tem nobis ifti, quomodo iis rebus qux fabrican­
d i funt, fupcrferatur voluntas fabri ? Q i ^ fi
I s I cjw ftnatus futritrx otfua,& Spiritu hare humana & quotidiana non com p^ en-
*s- N fktt3 oytto»potefiintroire in regnum Dei. \iic
eft Spiritus qui ab initio ferchatur fuper «juam,
dunt i timeant Deum, Sc fimplici corae quod
non intelligunt quzrant} ne cum yolunt ver­
Ncqucenim Spiritus fine aqua operari potcft, bis facrilegis concidcre veritatem, quamvidcrc
neque aqua fine Spirita. De Baptif.ctmra Do- non polfunt,redeatillisfecuris in crura. Nam
ttMtiii. lib. 6, cap. ii.pofl imt.Tom. 7. ilia concidi non potcft,qu* incommutabilis ma­
Spiritus twis bonus fuptrfcrtbatHrJuperaijuM. net j fed quxcunque plagae in illam emifl* fue-
Non ferebatur abcis, tanquam in cis requie- lint, repercutiuntur, & maiore idhi redeunt in
Icerct. In quibus enim rcquiclccrc dicitur Spi­ cos, qui cxdere audent quod credere deberent,
ritus tuus bonus , hos in i'c requicfccrc facit, g vt intclligorc mererentur. DeGen. contra M a
Sed fupcrfcrcbaturincorruptibilis, & incom- tiich.Uh.\.cap. yTom. i.
mutabilis voluntas tua, ip(a in fe fibi fuflficicns, Spiritus Domini. Manichxi quxrunt, & infuU
fuper earn quam fcccras vitam. Lit>. i). Conf. tando interrogant; Viwle erat ipla aqua, fuper
cap. 4. in med. Tom.i. quam fercbacur Spiritus D d } Nunquid enim
Spiritus Demini ferebaturfuper aefuas. Expli­ luperiiis fcriptum eft,quod Deus aquam fcccrit?
catur lAh. 15. Confe]f. cap. 6. & 7. Tom. i. Hocfi pie quxrercnt, inuenirent quemadmo­
Spiritus tuus fiipcrfertur incommutabiliter dum incelligendum effct.Non enim aqua fic ap­
fuper omne rautabilc. Lit. ij. Confejf. capite i. pellata eft hoc loco, vt hxc nobis intelligatur,
Tom.i. quam videre iam polfumus , & tangere; quo­
Et Spiritus Domini ferebaturfuper atjuam.HuC- modo ncc terra,qu* incompofitafic inuifibilis
quam dixcrat, Deus aquam fccit; ncc tamcn vl- diftacft, talis erat qualis ifta, qux iam videri
lo modo credendum eft aquam Dcum non fe- &traftari potcft. ibid.
cifTci Sc aliter credere masnus error eft. Cut au­ Spiritus Domini. Ter infinuatur nobis in hoc
tem non d i^ m eft qu^d aquam Dcus fccerir: h1>ro Spiritus fatiAus, id eft, Spiritu» Dei. Pri­
h jcexplicat Auftor. De Gen. iMpttf. cap. 4. ante me* enim di<fhim eft, Spiritlu Uei ferebaturfuper
med.Tom.j. a^uam. Secundb vbi dicit Deus, non permanebit
Spiritut Domini ^_
_______ ferebatur
_ fuper atjuam, vt Spi-
^ Spiritus meus in hominibus ijlis,propter ijuod caro Cen.(.
ritum opcrantem> aquam verb vndc operaretur C /um.EttenibquandoPbatao dicit dsIo(ephe(Ie
intelligamu$,ideft,matcriamfabricabilem.E(w/. in illo Spiritum Dei. iTunftid inuenimusbomi- ^/».41.
cap. in med. fiem talem e}ui h^tbeat Spiritum Dei in fe? Nondum }*•
Spiritus Domini ferebaturfuper atjMm. Non tamen legimus Spiritum Cinihun. in lib. tjuaji.
ita fuperferebatur ficut oleum aqux, vcl aqua 7«^*^ f •134-7 "om. 4.
terrx, id eft, quafi conrineretur. Scd fi ad hoc Spiritus Dominiferebaturfitperaijuat.Si faculam
dcvifibilibus exempla capienda funt, ficut fu- in tenebris inferas conrinub illuminantur vm‘-
perfertur lux ifta Solis aut Lunx,his corporibus uerfa ; quanto magis vbi Deus erat, tenebrx
qux iilununat in terra •, non enim conrinetur il­ e(Te non poterant 5 Hic Spiritus quidem res eft
lis : fed cum calo contincatur, iftis fiiperfertur. Deij non tamen ipfe Deus intclligetur ell'e. Nam
Item cauendum eft , ne quafi locorum Ipatiis etfi Spiritus dicitur, non omnis Spiritus Deits
Dei Spiritum fuperfcrri materix putemus; fed eft; fic enim Spiritus Dei didus eft, quomodo
vi qusdam effeikona , & fabricatoria, vt illud Sc Angelus D ei, hoc eft , res Dei, non tamea
cui fuperfeiTur,efficiatur, & fabricetur. Eod. ipfi; Deusqui Spiritus Dei. Hie ergo Spirhus
cap. poll med. qui fuperferebatur aquas , feminarius eft ani-
Spiritut Domini ferebatur ft'per aejuam. No- mandx conditionis. Vndc & aqux , Sc terrx
men Spiritus hic tria fignificare potcft, vel Spi- mox iulTuDci emerleruntsquia nec aqua, nec
ritum landhim ^vel vitalem creaturam, qua vni- £) terra viueret, aut aliquid generaret,nifi hoc Dei
ucrfus vifibilis niundus, atquc omnia corporea Spiritus animaret. Vndc Sc terra fruges,& a-
Continentur, Sc moueniur , intelligaoius; vel quaproduxit pifces. Serm.ii\.detemp.in med.
sens elementum. Eod. c^p. ante fin. Tom. 10.
Spiritus Domini faciendo mundo fuperfcre- Spiritus Domini ferebaturfupera<}Ham,&tene­
batur, vt & fafto fupcrferatur; non corpora­ bra erantfuper abyjfum ^quando infantes adhue
libus locis,fedexcellcntiaporcftaris. DeGen.ad fiia*peccata portabant. Qtundo ergo illis pec
lit.hb.6.cap. ij. ante med.Tom. j. Spiritum Dei pcccata dimiffa funt, tunc dixit D.
Spiritus De'r. Q ^ d (criptum eft , (frSpiri­ fiat, & fa£b eft lux. Serm. 81. dt diuerfispo^ med.
tus Dei fuperferebatur fuper acfuam , fic folent Tom. 10.
Manichxi reprehendere, vt dicant, aqua ergo Spiritus Domini. Q iy d fcriptum eft, Spiritus
erat habitaculum Spiritus D e i,& ipfaconrine- Domini ferebaturfuper aifuat, ibi Spiritum (an-
batSpiritum Dei? Totum ergo conantur per- £him accipere quid impediat noninuenio.Cum
uersa mente peruenere. Sc excxcantur malitia enim aquarum nomine ilia materies infinuetur
fua. Cijm enim dicimus, Sol fuperfertur fuper informis, qux de nihilo fa£fcaeft, vndc omnia
terram, nunquid intelligi volumus , quod in fierent',quid prohibet intelligere SpiritumGm-
terra habitet Sol, £c terra Solem contineat 1 S: dtum condiioris, qubd fuperferebatur huic ma­
teriar.
G E N E S I S I. Fiat lu x , ^ fa^a >5^c. 9
ten*, non locorutn gradibus intcruallifqacfpa- A cfle non dubitat, quifq^uis fatidas Uteras
tiorum ,quod nequaquam de vlla re incorpo­ pi^ legendo fit dignus qui intelligat. Cantnt
rea red^ dicitur; {od excellentia, & eminentia Fuujl.lib. 11. cap. 10. Tom. 6.
dominantis fuper omnia voluntatis, vt omnia kt dixit Deus fiat lux, & fadla eft lux. Deum
conderentur: prsfertim cum ea locutio, etiam dixillc fiat lux, non voce de pulmonibus edi­
propheticum quoddam fonet myfterium > quo ta , nec lingiia & dentibus accipcre debemus.
futuri baptiGnatis ex aqua & Spiritu Hindto Carnalium fiint ifti cogitationes , (ccundum
nafcituri populi prxiigurarentur?Lf^,z.<fi<^<m« autem carnem (apere mors eft. De qua luce fic
fUeian.<}. i.antemed. Torn. 4. {ermo,hic explicat audior. Gen.imperf. cap,
Spirims Domni. Non cogit qnod diAum eft, 5. init. Tem. j.
& SpiritHt Domini ferebatur illum in- Dixit Deus fiat lux Non dixit fiant renebrx,
telligere Spiritum, ficut nonnulli intelligunt, &c fadlx funt tcnebtx.Honim ergo vnumfecit,
^uo mundi moles vniuerfa ifta corporea velut aJterum non fcxit •,vtrumque tamen ordinauit,
animatur , ad miniflerium quorumainqne gi­ citmdiuiditDeus intcrlncem& terebra Ita&ipfo
gnentium , & in fua (pecie continendarum cor­ facientepulchra funt fingulai&iplb ordinonte Hr.^
poralium creaturarum, pulchra funt omnia. Eod. cap. in tine.
iJixit Deus. Hic verfus explicatur, De Gen.
G E N E S I S C a p . i . ir. j. adiit, lib. 1. cap. cap. 9. & 19. & lib. 4. cap.
B
Fiat lux t dr fuct* cjl lu x. »o.
Dixit Dm .Ciim dixit Deus fiat lux & fa£l>>efl
VM dixit D e u s Ih x ,& faQ.teflluxy fl lux, non illa vera Patri coxterna intelligenda
C refte in hac luce creatio inteUigitur An­
gelorum , profedlo fadi funt participes lucis
e ft, per quam fadka funt omnia , & qux illu­
minat omnem hominem; fed creatura fpiritalis,
«tcrns , qu* eft ipfa incommutabilis (apien- qux nomine cicli fignificataeft. De Gen. adiit,
tiaD ei,per quamfadta funt omnia, quem di­ lib, I. cap. 17. Tom. j.
cimus vnigenitum Dei iiliutn •, vt ca lucc illu­ Fi<//«AT.Opera Dei attenditis,ego ibi erani
minati , vocarentur dies partitipatione incom­ cum fierent , & per me fadbifunt omnia. Ope­
mutabilis lucis. Df CiH .D .lib.u. caf. 9. ame fin. ratus eft pater lucem*, fed dixit vt fieret lux. Si
Torn. 5. dixit,verbo operatus eft.Verbum eius ego eram,
fiat lux. Non mihi videtur ab operibuc Dei ego fum: per me fadhis eft mundus in illis ope­
abfurda fententia, fi cum lux illa primafacJba eft. ribus, per me regitur mundus in iftis operibus.
Angeli creati intelligantiu-: & inter lanflos An­ Pater meus & tunc operatus eft, cum fiicit mun­
gelos & immundos fuifle difcretum,vbidi(aum dum , & vlque nunc operatur, cum tegit mun­
eft. St ditufit Dens inter lucem dr tenebras. Solus dum i ergo & per me fecit c6m fecit, & per me
quippe ille ifta difcernere potuit > qui potuit regit ciun regit. 17. i» loan, ante finem,
etiam prius quam caderent prx(cire ca(uros,& Tom. 9.
luminepriuatos veritatis, intenebrola fuperbia Fiat lux.Vaxo Domine lefu ,immo non pu­
remanlt^s. De Ciu. D. lib. 11. cap. 15». circa m d. to , fed credo atque confintio te ibi fuifle quan­
& cap. II,ante med. Tom. 5. do dixit Deiw, Fiat h’X <yfatla eil lux. Si enin)
fiat lux. Q ^ d dixifti fiat lux & faBa ejflitx, verbo fecit, per te fecit. TraEl. 44. in loan, loti^
nonincongruicer hoc intelligo in creatura (pi- ante med.Tom.$.
ritalij qiiiaerat qualifcunque vita quam illumi­ Fiat lux. Hic agit audbor de luce mentis &
nares. Sed ficut non te promeruerat, vt eflet corporis. Centra aduerfar.Le^slib.i.cap.ii. i i.
talis vita, qusilluminari polTr*', iionecumiam Tom. 6.
dietpromeruit te vt illuminr .etur’ Neque enim Fiat lux & faBd efilnx, non dixit fiant tene­
eius informitas placeret tibi, fi non lux fieret. b rx , & fa ftx funt tenebrx ;& tamen ipfas or­
Lib. lyConfeff". cap. Tom.i. dinauit. Et ideo dixit, Distifit Deus inter lucem
Fiat /mx’.Explicatur, lyCoitf.capite 8. & tenebras, (fr vocanit Deus lucem diem, tene­
T m .i. bras voeauit noElem. Iam vero tenebris figrtifican-
Fiat lux ^ fa£la ejl lux. In nobis diftinguitur tur peccata. Qui ergo deferit eum ^quo fa<5kus
tempore, quo tencbrx fuimus , & lux efEci- eft, & inclinat m id vnde faftus eft, id eft in ni­
mur.Li^. 15. Conftjf.cap. 10. circa init.Tom. i. hilum, in hoc peccato tenebratur,& tamen non
Fiat lux. Cum eflent tenebrx fiiper abyfTum, 1 penitus perit, (ed in infimis ordinatur, Pfalm, ji,
ille qui erat lux dixit, fiat lu x .Q ^ lux lucem circa fiti. Tom. 8.
fecerit, manifcftum eft. Manifcftc enim pofi-
tumeft di.vit Dettt: qatim tamen lucem fecerit, G E N E S I S 1. 1^.4.
non ita manifcftum eft: vtrum enim illam, qu* V idit D tm luctm (juia hdfia sjt.
in mentibus Angelorum eft, id eft, ipfos tunc
(piritus rationales Deus feccrit, an corporalem Bi dixit Dens fiat lux^f faEla ejl Itix, con»
quandam lucem, remotam etiam ipfam ab afpe-
&bus noftris, in fublimibus huius mundi locis,
V tinub fubiunctum eft, cr vidit Deus lucem
quia bona cfi, non poftcaqu.^m (Iparauit inter
inter ftudiofos diuinarum Scripturarum con­ lucem & tenebras, Sc voeauit lucem diem, 8c
corditer difputatur Quarto enim dic fecit ifta tenebras noftcm; ne fimul cura luce, etiam ta­
confpicualuminariacceli. Q i^ rurfiis vtrum fi- libus tenebris , teftimunium placiti fui perhl-
mul cum fua luce fa<^ fint, an ex illa qux iam buiUe vMeretur.Efpparauit Deus interlucent ^
fadaerat, quodam modo accenfa fint fimiliter tenebraJ^ocauit^ue Deus lucem diem, ^ tenebrat
quxritur. Quxlibet fane lux fada fit, quando neUem. Non hoc loco additum eft,c^ t iditDettt
cura cflcnt tenebrx iuper abydum dixit Dtus,fiac tjuia bonum eft: Ne vtrumque appellaretur bo­
lux; creatam tamen luccm, a crcatrice luce fa- num , citm eflet horum alterum malum vitiO
Bihl. Torn. l. B
10 G E N E S I S T. 1^. 4. Vidit T)eus lucem, 6cc,
proprio, non natura. Et ideo fola ibi lux placuit A fiini laudaret, cdmfit lux folus om/iiiun ipfe.
conditori: renebrx autem angclicx, & Hfuerant Hanc lucem dixit in feculo, quia bona eft fe­
ordinandx>non tamen fuerant approbandx. Df cundum hominem, non fecundum Deum. Deus
Cm , O.lilf 11 cap. lo. / om 5. enim non tantam hanc lucem tribuit, quam po­
f^Uit Dem Nihil aliud intelligendum in eo terat ipfa largiri; fed quantilm mortaLs oculus
quod dicitur« kowonrj}^ nifi o- capere potuit. Serm. 134. de tempore foji initium.
peris approbatio fccundikra artem fadti , qus Torn, 10.
lapientia Dei eft. Deus autem vfque adeo, non Piuifit Detu interlucem (jr tenebras Si poteft
c^m faAum eft, tunc didicit bonum , vt nihil luci Sc tenebris conuenire,poreft nobis &lixre-
eorum Herct, li ei fui(Tet incognitum. Oc Cinit, ticis, aliquid elle commune. De Bapiifinocontrs
I}. lib. w.cap II. 'Ttitii. Tum Donanfl.lib. .cap, 7 itit. Tom 7,
Vidit Dens.Ihi Deus vidit bonum ede quod Vidir Deus. Ille difcernit qui vnde dilcemaris
fecit, vbibonum eflc vidit vt faceret, nec quia impertit, pcenam debitam rcmouendo, indebi­
fadum vidit, fcientiam duplicauir,vel ex aliqua tam gratiam largiendo.Ille difcernit qui ciim te^
parte auxit. Eed. cap, poll med. nebi\i tjferu ji-.per abyjfum, dtxit fiat lux, (jr fa~
Vidit Detu, In eo quod dicitur , vidit Pittu Uaefl lu x: ^diuifit, hoc eft, difcreuit inter lu-
^1414banum e f f fatis (Igniiicatur Deum nulla ne- rem & tenebra< Non enim ciuti folx ellent tene-
celfitate , nulla fu* cuiufquam vtilitatis indi­ g brx,quod dilcernerct inuenit: led lucem facien­
gentia , fed fola bonitate fecifle quod faftum do difcreuit, vt iuftificatis impiis ditatur. Fuiftis Efhtf.s.
eft. De duitate D. libro 11, cap, 14. pofi medinrn. ahflando teneb a , nunc autem lux in Domino. V-.8.
Tora 5. Lib. i. ad Bonif.cap, 7. pofi med. T om. 7.
D vidit Titus lucem efuia bona eli. Approbat Vidit Deus. Non dixit fiant tenebrs , & fa-
enim opera fua, quia placent ei qui fecit, fic hoc A x funt tenebrx; & tamen ip{as ordinauit. £c
eft videre quia bonafunt. Ncquc enim aliquid ideo dixit, Diuijit Detu inter lucem & tenebras:
inuitus facere cogitur , vt quod ei non placet &vocaMtt Deut lucem diem., & tenebra* vocauit
faciat; aut in aliquid faciendum imprudens la- noQem. lam vctb tenebris fignificari peccata* l.IO S tt,l,
bitur, vt faAiim efte difplicear. Contra Fau^nm inuenitur in Apoftolo dicente , £>ui odu fra­ ir. I.
lib. 11. cap. II >om 6. trem fuum in tencbru eft: & illud, Abiidamm
Et vidit ^eits lucem (jnia bona efl Ifta (enten- opera teneb<'arum ,(fr induamur arma lucis. Non f. I2n
tia non quad infoliti beneuolentiam , (ed ap­ qubd aliqua fit natura tenebrarum.Omnis enim
probationem operis fignificari, oportet intelli- natura, in quantum natura efticfle cogitur. E^e
^i. De Gen.imperf. cap ,lo»ge ante med. 7 om autem ad luccm pe; tinet, non eflc ad tenebras.
Et dittifit n.interlucem(ir tenet^rasHinc intc\- Qui, ergo defcrit eum iquofaftuseft, & incli­
ligi licet quantsl diuini operis facilitate ifta di­ nat in id vnde fadhis eft, id eft, in nihilum*, ia
cantur effeda. Non enim quifquam eft, qui fic hoc peccato tenebratur: & tamen non penitus
ecftimet lucem fadtam vt elfet confufa cum te­ C perit,fedin infimis ordinatur./’/'.7 t^,i8 rom 8.
nebris , & ob hoc poftca feparationis indigeret y VitUt I). HxreCrs eflo permittuntur; non quia
fed eo ipfo quo lux f a ^ eft, confecuta eft etiam ipfi hxretici hoc volunt: fed quia hoc de pec­
diuifio inter lucem & tenebras. Deus ergo di- catis eorum, diuina operatur prouidentia j quae
uifit inter lucem & tenebras, qui lucem fecit, lucem & faut & ordinat, tenebras autem tan-
cuiuj abfemia tenebrx vocantur. Eod, cap, ante tim ordinat,vt fit earum comparatione lux grai-
med. tio r, ficut hxreticorum comparatione iucun-
Et dittifit D, inter lucem & tenebras , ne vel dior cftinuentio veritatis: ea quippe compara­
ipf* priuationes non haberent ordinem fuum, tione probati manifefti fiunt inter nomines,qui
Deo cundba regente atque adminiftrante. iod. Deo noti funt. ^ /»1.9 'i^.i^.Tom.i.
cap. ante fin. Vidit Deus. Benedidtio in multiplicatione fo-
Vidit Deus lucem ^niabonaefi. Explicatur, De let maxime 8c proprii intelligi. Probemus hoc
6en. ad Ut. lib. i. cap. 17. poSl med, Tom. j. in Genefi, vide opera D ei, Fecit D. lucem, & di- Bcne#jidio-
oisc^Aus.
Et vidit Dchs lucem ftia bona eff. Dicunt Ma- uifit D.inter lucem & tenebras: Ittcem vocauit diem^
nichxi. Ergo non nouerat Deus lucem, aut non tenebras vocauit noElem. Non didhim eft be­
nouerat bonam. Mifcri homines quibus di(pli- nedixit lucem. Etenim eadem lux redit & al­
cet,qubdDeoplacucrint opera fua,c^m videant ternat diebus acnodibus. Vocauit calum fir-
etiam hominem artificem tandiu lignum cxde- D mamentuminter aquas & aquas*, non d i^ m
re, quoufque ad aitis regulas perducatur,quan- eft benedixit coelum. Ventum eft ad ea quxfoc-
tiimpoteft, & placeat artifici fuo. Nunquider- cunditatis habitura erant femen , & ex aquis
'oquia placct ei quod‘fecit, ideo non nouerat exiftentia. Ipla enim maximam multiplicationis
jonumJ Prorfus nouerat intus in animo, vbi vbertatem habent, & benedixit ea Dominus di­
arsipfapulchrior eft,quam illaqux arte fabri­ cens, ergo benedi£bo
cantur. Sed quod vidct artifex intus in arte, hoc proprie ad multiplicationem valet. Pf, 66. ante
foris probat in opere,& hoc eft perfcAum quod Jin. Tom. 8.
artifici fuo placct. f^idit ergo Deus lucem <]uia Vidit Deus. Vos qui baptii^i e^is,fuiftis ali­
bona e/l, quibus verbis non oftenditur eluxidc quando tenebn, nunc autemlux in Domino. Si lux ir.».
Deo infolitum bonum, fed pbcuiife perfe£kum. vocauit tnimD.lucem diem. Fuiftis
De Gen. contra Afamchdoslib.i.cap,%, Tom.i, tenebrx, fecit vos lucem, fecit diem, de vobis
Et vidit 'T^eus lucem <jnia bona efi. Nihil eft cantauimus. Hic efl dies tjuem fecit Dominus,
Pf.ny.
aliud nifi quia placuit ei. Contra aduerf. Leg. lib, exultemus& iocundemur in eo. Fugite tenebras.
I. cap. 6. in fin. & cap. 7. per tot. T om. 6. Serm, 55. de diuerfiscap. 4. T om. 10.
y.i4-
Etvidit Deus lucem cjui,t bona e/l, non quod Vidit Deus. Quod die tenio refurrexit a mor­
Deus luccm ante non noflet,quam uonnili vi- tuis Dominus Chriftus nullus ambigit Chiiiti»-
G E N E S I $ 1. 1^. y. Vidit l^etu lucem»Bcc. II
ttus.Totum cnlm diem a pr^ccdcnre noftc com­ A niruni hominis lapfum^a luce iil noAemjita dies
putari non dubium eft; non fccundum dierum refurreftionis Chrifti, proptet hominis repara­
ordinem qui commcmoratur inGenc(i, quam- b o nem, a tenebris ad lucem computantur. D t
uam&illic tenebras pratccflcrunt. Nam une- Trinit. lib. 4. cap. 6.poftinit. Tom. j.
2 '£ trant frftr dbyffkm.cvaa. dixit Deus ,fiai lux,
G E N E S I S C a p . 1. tJ-. 5.
drfiiSlaefi Ittx. Sed quia illx tenebras nondum
erant nox*, nondum enim prxcellerat dies: Di^ faUa eff vejpera, dt ficlum tH mane
uifit quippe Deus interlucem tenebras, Sc priis
dits n>ms.
lucem vocauit diem, deinde tenebras nofbcm,
& faAa luce vfque ad alterum mane comme­ X p 1 1 CAT V »., Lib. II. de Ciuh. D. cap. 7.
moratus eft dies vnus: manifcftum eft illos dies
^luce ccspilTc) & tranfadla luce vlque ad mane
E per tot. T om. 5.
F.i£laeft Habent confequentia mane & ve^
Ungulos terminatos. Sed pofteaquam creatus fperam, partim latenter, partim cuidenter.Dc
homo i luce iuftitix ad peccati tenebras decli- nihilo enim a te, non de tc fada funt, non dc
nauit, a quibus eum Chrifti gratia liberat} fa- re aliqua i non de tua, vel qux antea fuerit, fed
fhim eftvt nuncdiesa noftibus computeiflus i dc concreata, id eft, a te fimul creata materia»
quia non a luce ad tenebras, {cd d tenebris ad qui eius informitatem, fine vlla temporis inter-
lucem venire conamur , & Domino adiuuante Q pofitioneformafti. Lib. ij. Cotf.cap. jj. Tom. t.
fieri Iperamus. Serm. 79.de diuerJii.Tem, 10. FaSa eft. Et vocauit Deus lucem diem, & te­
nebras vocauit no^kem. Explicatur, Df Gen. im-
G E N E S I S C a p . i . t . 5. pttf. cap.6. deGen.adiit, lib. t.cap. lo.Tom. j.
VoMuit Detts Incfm diem , ^ ttnebras v»- & de Geneji contra Alanichtot libro i. capite j .
ciuit ncCfem. Tom.l.
Etfaila eft vespera , & fiSnm e^ mdnt dies
vnus, vt per hoc quod fada eft vefpera, pecca­
S
I ergo Deus vocauit diem lucem >(inc du­
fJ . bio illi quibus dicit Apoftolus, Fuiftis ali- tum rationalis crcatm'x} quod autem fadum eft
euando tenebrs, nunc autem lux in Domino, mane, renouatio eius fignificata vidcitur. ‘XJ*
dies erant; quoniam ille qui iullit de tenebris Cen.ad Ut, lib. i. cap, 17. ante med.Tom. j.
lumen clare(ccre, illuminauit eos. Serm. Si. de Failum eii mane dies vnus. Explicatur, D«
diuerjis init. Tom. 10. Gen.contraManich. lib. t.cap. 10. Tom. 1.
1x7, Hic eft dies <juem fecit Dominus , txultemut FaBum eft vffpere mane dies vnus. Ergo
14. dr Utemur in eo. Ipleeft diss qui fecit diem, il dies totus eft cum fiia nod e; nox enim diei ler^
dienonfadhis.fcd genitus. Si ergo dies de die uit.non dies nodb.Quicquid facis ih carne mor­
non fadtas.fed genitus eft} qiiis eft dies quem tali , iuftitix debet firruire \ quicquid facis ex
fecit Dominus ? Qi^re dies J quia lux eft, & _ ^rxcepto D ei, non propter emolumenta carnis
vocauit D luczm dum. Qjytramus quem diem hat, ne dies feruiat nodi. Ergo tota die laudem
fecit Dominus, vt exuhemus & iociind«mur in Dei dic, fcilicet in prolperis & in aduerfis; it)
eo. In prima conditione mundi legitur, quia profp«ris tanquam tempore diurno, in aduerfis
ttnehrt trant fHperabyJfum,&Sfirin4t Dei fereha- tanquam temporenodurno. J om.i.
turJuper a^aam. £ t dixit D. jiat luxj (fr faSa ejl Fu£l.t eft. In Genefi a lumine incipit dies, &
lux. Et diuijit D . inter lucem & tenebras, (-r lu­ fiiiit ad tenebras, ad fignificandum lapfum ho^
cem vocauit diem, dr tenebras Vocauit noSicm. Ec- minis. Lib.i.t^uaSl. Euangel. <j. 7, Tom. 4.
cedies qucmfccit Dominus. Sed nunquid ipfc
eft in quo exultare , & iocundari debemus > G E N E S I S Cap. i.f .6 .
Eft alius dies quem fecit Dominus, quem magis Fiat jimAmentum inter a^uam 6"
debemus agnofcere,5c in eo exultare. Qwniam
diAum eft fidelibus in Chriftum crcdentibus: O n n v l l i putauerunt aquarum nomine

Matt.K.
Vos eflis Ihx mundi, fi lux vtique dies, quia //<-
cem vocauit diem. Ferebaturctgo D. Spirithsftper
N fignificatos quodammodo popuIosAnge-
lorum , vt fupra firmamentum Angeli intelli-
f . M. aijuam, ^ tenebri, erantJuper abyjum , quando gantur}infra vero, vcl aqux iftx vifibiles, vel
infantes adhuc fua peccata ponabant. Q u^do malorum Angelorum multitudo, vel omnium
ergo illis per fpiritum Dei peccata dimiflaTunt, hominum gentes. Q ^ d fi ita eft, non illic ap-
tunc dixit Deus,/laf, eft lux. Ecce dies paretvbi fadifunt Angeli, led vbi difcreti. D t
quem fecit Dominus , exultemus & iocundc- Ciu. D. lib. n. cap. J4. init.Tom. 5.
niui in co. Serm. 8x. de diuerjis. Tom. lo. Fiat firmamentum. Coelum Deus vocauit fir­
Vocauit Dm.Omnis dies aDomino faftus eft, mamentum , fuper quod luiit aqux. De Ciu, D ,
non tamen de aliquo pricipui (criptum tSt^Hic lib. 11. cap. 1^, ante med. Tom, 5.
t.1 4 eddies ftem fecit D. Legimus cum Deus con­ Fiat firmamentum. Ita Domine oro tc; Fiant
deret calum & terram, quia dixit fiat lux,<^fa- in firmamento luminaria. Appareamus ficut lu-
Sa eli lux, & vocauit D. lucem diem; ^ tenebras, minaria in mundo cohxrentes firmamento Icri-
mtlem. Sed eft alius dies certus nobis, & prxci- pturx tux. Ibi enim nobilcum difputas, vt di-
i»m. ,5. pue commendandus ,de quo dicit Apoftolus, uidamus inter intelligibilia & /enfibilia , tan­
y.ij. Sicut in die hone/leambulemm. Dies i(te vulgaris quam inter diem & nodem, vel inter animas
quotidianus,oriente fole, & occidetc perficitur. alias intelligibilibus,aliasfenfibilibus deditas:
Eft alius dies quo fulget Verbum Dei in cordi­ vt iam non tu folus in abdito iudicationis tux j
bus fidelium, & pellit tenebras non oculorum, ficut antequam fieret firmamentum, diuidas ini­
led maloium moram.Ipfum ergo agnofcamus, ter lucem & tenebras: Icd etiam fpiritales tui»
in ipfogaudeamus.5'fm .i^.dediuerf.Tom. 10. in eodem firmamento pofiti atque diftindi,ma>
Vtcauii OfM^.Sicut creationis dies propter fu- nifeftati per orbem gratiS mijuceant ptptrter*
Sibl. Auguft. Tom.l. 3 i)
i;. G EN E S IS I. 1?’. 8 . 9 . 1 0 . II 1 1 . E t 'u o c a u i t D e u s ^ Sec,
ram, & dinidant inter ditm & noQem, Lib. 15. A ntfi vt ilia materia accipiat vifibilcmformam,
Cenf. cap, 18. Tom. i. quara nuiif habct terra ifta quam videmus &
FiatJirmamentim in medio a^f»f.yttamiqu9 tangimus 2 Superius ergo quod nominabatut
talcs finr fupra firmamentum, <juales fub fir­ ter’^a inuifibilis, & incompofica , materix con-
mamento iftx vifibilcsjquirit hic auftor. i)e fufio& obfcuritas nominabatur: & quod no^
Ctn.imperf.cap.i.rom minabatur atjuafupertjHomferebatHrfpiritus Deiy
Fiat firmamemum, Sec. Expbcatur, De Gen. eadem rurfus materia nominabatur. Nunc verb
dd lit. lib. I. cap. I. fet]nentihns Tom, j. ^ d e aqua ifta,& terra formantur ex ilia matcria,qux
Cen. contnt Manich. Ub. i. cap. 11. Tom.i. ipfis nominibus appellabatur , antequam for­
Fiat firmitmentum interaejtias dr «i^Wrii.Fa&im mas iftas, quas nunc videmus, acciperet. De
eftvt fint aqux inferiores qu* perfundunt ter­ Gen. contra Munich, lib, i cap, u . Tom. i.
ras , & fint aqui fuperiores remotx ab alpedi- CongtvgentHraefua. Dicitur in Hcbrxa locu­
bus, tamen fideiconunendatx. Pfalm. lo'yir.3. tione omni'm aquarum congregationem, liuc
Tom. 8. fallarum, fiue dulcium, marc appellari. DeGttt.
Fiat firmamentum. Quod dixi firmamentum contra Manich. lib. i. cap 11. in fin. Tom, i.
fedtum inter fpiritales aquas fuperiores, & cor­ Cong'egentura<pu^icc. Explicatur, Contra ad-
porales infer ioresj non fatisconfideratc di^um uer/ar. Leg.lib. i. cap.u. Tom. 6.
eft. Res autem in abdito eft valde.Li^. i, RetraU. g Congrejemur atfut. S itire tibi pollum, me ir­
cap. 6. circa fin. Tom. 1. rigare non poflum. Dilcreta eft aqua, apparuit
arida anima mea, irriga eam, tjuiavelut terrafine
G E N E S I S C a j . i .^.8. acjHa tibi. PJal.i^i. f.6 .T o m .i.
£ t vocauit Deus firmamentum catlum.
G E N E S I S C a p . i. f . 11. & 12.
X p 11 c AT V R , L^. de Gen, imptrf. cap.f.
E circa med. Tom. j.
Germinet terra herbam fa b u li, & c .

^ X p 1.1 CAT V R , P f Gen. imperf. cap. 11. ($*


G E N E S I S C A p . i . f . 9 . & la. JL' de Gen. ad Iit. lib. x, cap, ii.Tow». j.
Congregentur aqux qtu fub calo fin t. Producat terra herbam pabuli. Vtilitas quxr
dam frucntium, in frud^us nomine confidere
IV I s congregauit amaricantes in (bcieta- tur. Quantx autem fint vrilitates, fiue manife-
tem vnam} Quis Domine, nifi tu qui di- f t * , fiuc occultx omnium qux terra gignens
xifti, vt congirgjreriihr a f u in cong-efationem radicitus alit, homines quxdam intueantur, &
Pf»l- >4- vnam, ^ appareret anda frtiens tibi f Qjtoniam ab expertis extera inquirant. De Gen. ad Iit, lib,
tuumefi mare, tu feci/fi illud, cr aridam terram }. cap. 18. Tom. j.
tttanus tue fonnaiierunt. Neque enim amaritudo ^ Germinet terra herbam pabuli. Hic docet au-
voiuntatum,ft;d congregatio aquarum vocatur ^tor nafci herbas ipinofas, vel venenofas, & in-
mare. Tu enim coerces etiam malas cupidita­ frudluofas arbores j vt terra peccati humani cri­
tes animarum , & figis limites, quoufque pro­ men (emper hominibus ante oculos poneret,
gredi finantur aqux, vt in fe comminuantur flu- qub admonerentur aliquando aucrti 4 peccatis^
dusearuin-,atque ita facis mare ordine impcrij & ad Dei prxccpta conueni. Herbx autem ve-
tui fuper omnia. At animas fiticntes tibi, & ap­ nenofx ad poenam, vel ad exercitationem mor­
parent es tibi alio fine diftin£bisa focictate ma­ talium creatx fimt: & hoc totum propter pec­
64. ris , occulto & dulci fonte irrigas, vt & terra catum} quia mortales poft pcccatum fa£H fu­
f- 7- det fruSuta fuim. Et te iubente Domino Deo mus. Per infruduofas verb arbores infiiltatur Homoar.
fuo germinet anima noftra opera mifeiicordix, hominibus, vtintelligantquam fit erubefcen- botcft.
Lib. ij. Conf. cap. ij.Tom. 1. dum, fine fruftu bonorum opermn efle in ^ ro
Congregentur aqua <jua fub ccelofttnt in con­ D ei, hoc cft in Ecclefia: & timeant ne dei[erat
gregationem vnam- Explicatur, De Gen, imperf. cos Deus iquia £c.ipfi in agris fuis infru^uoC»
cap, 1 0 .& de Gtn. ad Ut. lib. i. cap. iz. ^ lib. i. arbores delerunt, nec aliquam culturam eis ad­
cap. II.Tom. f. hibent. Ante peccatum ergo hominis non eft
Et vocauit Deus aridam terram, congregationem fi:riptum qu ba terra aliud protulerit, nifi her­
a(fua mare vocauit. Non omnis aqua mare; aut bam pabuli i Sc ligna fru ^ o la : poft pecca-
omne aridum terra. Ergo qux aqua eftet, Sc D fum autem videmus multa horrida & infiru-
qux arida; vocabulis fegregandum fuit. De Gen. duola de terra nafci, credo propter eam cau-
imperf.cap. 10. in fin.Tom. 3 lam quam diximus. De Gen. contra Manidi. lib.
Et congregata efi atjua <fH4 erat fub cocio in i.cap, 13. Tom. i.
congregationem vnam. Manichxi dicunt, fi to­
tum aquis plenum erat,quomodo poteranta- G E N E S I S Ca p. i . ■1^.14.15.& \6.
qux congregari in vnumifed iam fuperiusdi- Fecit Deus duo luminaria magna y luminare
dtumcft , nomine aquarum materiam illam ap­ maius in principia d ie i,^ luminare mi­
pellatam , fuper quam ferebatur fpiritus D e i ,
nus in principia noBis.
vnde erat Deus omnia fornuturus. Nunc verb
ciim dicitur, congregetur aejua ejut efi fttb calo in X p i i c A T V R d e bonis & malis Ange-
congregationem vna n hoc dicitur vt illa materia
corporalis formetur in eam Ipeciem, quam ha­
Ehs, DeCiu. D. lib. ii- c, 19. circa fin.Tom.^.
Fecit Deus duo luminaria magna, c^nx tam en
bent aqux iftx vifibiles. Ipfaenim con^rcgatio n o n fu n t x q u alia , ait enim , luminare maius in in­
in vnum , ipfa eft aquarum iftarum formatio choationem diei, (fr luminare minus in inchoatio­
quas videmus & tangimus. Et quod dicitur <i/>- nemnoSis. DtGcn.adlit.lH>.x.cap,i6. ante fin.
partat arida, quid 4U.ud dici intcliigendum cft. Tom.^. .
G E N E S IS I. 10. II.11. ProducantaquA reptilia,Scc.
EtfitU infigna , ^ in ternpom > & in MeSy A Cref.&multipl. Qmsnoftrum negat ad opiis
f t in annos. Explicatur, Citt. D, cap. paricndi a Domino Deo crcatore omnium bo-
15.4nK med.Tom. y & lib . 11. Conftjf. cap. 13. ^ noruiftbono prxparatam fuiffc mulierem? De
lib.ii.cap. ii.Tom. i. NKpr.drc0nCHpife.lib. 1. cap. Tom. 7
Fecit Deus. Obferuatores temporum non funt Crefi. &c. Antequam efllnt omnia volatilia
repreheadendi \ quia de {iderious di£^um cft coeli, nouerat Deus quod fuerat crcaturus. H iC
cura conderentur, fjrfint in fignis temporil/HS, volatilia de aqua nata funt ad verbum Dei di­
& diebusy& in annis. Epiji.ii^.eap. 7. ante fin. centis , producant a^ua volatilia. lam ccrte no­
Tcm. 1. uerat quod crearat, & antequam crearcr no­
Fiant luminaria in firmamento cali ,v t luceant uerat. Pfal. 49. if. w.Tom. 8.
fitper terram , (jr diuidant inter no6lem & diem. Producant aejut reptilia animarumvitMrurnWic
H icquxritS.Aug. aatunc cocpcrint tempora, auftor baptifatis loquitur. Pfal. io .poli initium.
D e Gen. impcrf. cap. j. ante med. ^ cap. u . init. Tom. 8 .
& d e Gen. ad Ut. lib. x. cap, ij. dr 14. Tom. j. (§" Producat terra animam viuentem in genere fuo.
deGen,contra Manich.iik.i.cap. Explicatur, Oe Gen.ad Ut.llb. j. cap.ii.Tom. f.
ffal' tof. FecitDeus.yInte Luciferum genui te NonLuci- Crefeite, S>cc.'Benedicat te Dominus ex Sion, & '^7 '
V.}, fer in omni creatura prior eft conditus, vt ante videas ^ut bona funt Hientfalem. Plurcs filij bo-
Luciferum, ante omnem creaturam didum vi- n na non funt Hierufalem. Vis videre quia non
deatur.Sed per Luciferum omnia fidera, quod funt bona Hierufalem ? & auibus di(5him eft;
cft d P^rte totum, & per tidera, omnia tempora Crefiite & multiplicamini Pro magno vishiberc
intelliguntur. De {ideribus enim fcriptum eft, quod auibus donatum eft Jfed vtere bonis iftis,
Fi fmt infgnis (jr in temporibus, vt Dominus na­ fi accipis : Sc magis cogita quomodo nutrias
tus ante ofnnia tempora, non vtique natus in qui nati flint, quam vt nafcafttur. Non enim
tempore, & ob hoc patri coxtemus inilnuare- iam felicitas efl habere filios, fed bonos habere.
tur. jinnot. in lob.pofi med.Tom. 4. De nutriendis labora, fi nati fuerint: fi autem
f/ 109- Fecit Deus. In jplendore Sandorum ex vtero non nati, age gratias Deo. Forti minus fblici'*
ame Luciferum genui /f.Sequitur anteLucif«runi> tus eris. Pfalm. 117. ir.^ Tom. 8.
ne forte ex vtero inde incipere putares clle Producant, &c. Omnium rermn qux corpo-
Chrilhmi. Per Luciferum autem ftellas omnes ralitcr vifibiHterque nafcuntur , occulta qux-
figmficat,& per ftellas tempora quia fecit Deus dam femina, in iftis corporeis mundi huius ele­
ftellas infigna temporum, vt ante tempora in- mentis latent. Alia funt enim hxc iani confpi-
uenias natum effe Chriftum. Pfal. pofi med. cua oculis noftris,exfiu(aibus Sc anim.antibus,
Tom. 8. alia vero illa occulta iftorum feminum femina.
Fiant luminaria. Hic docet S. Auguft. lumi- Vndc iubente crcatore, produxit aeftia prima na­
lutiacoeli non e(Te adoranda. Pfal. 93. pofi med. talia ^volatilia, tara, autem prima fui generiy
explicationis tif. Tom.S. C germina, & prima fui generis anunalia. Neque
Fecit Deus.luiti Cane luminaria in firmamento enim tunc huiufcemodi foetus itaprodufti funt;
c o l i : ficut enim ftellas in coelo non extinguit vtineisquxprodu^a fiint, vis illa confumpta
nox, Gc mentes fidelium inhaerentes firmamen­ fit : fed plerumque defunt congrux temperai»
to fcripturx D ei, non vincit iniquitas. Pfal. 9.}. mentorum occafiones , quibus erumpant, &
fubpn. Tom.%. fpecies fuas peragant. De Trinit. lib. 5. cap. %,fub
Fecit Deus. Vfus folis & ftellatmn qui com­ init. Tom. j.
mendatur ill Genefi, vt fint in /ignis & in tem­
poribus (ir in diebus ,^ in 4 »«»/;Quem vfum in GENESIS C a p . i. 1^.24.
eis communem habet populus Dei cum omni­ Producat terra animam •viuentem*
bus gentibus, non autem cultum quem habent
alix gentes. Lib. qutjiion. fuper Deuteron. q. 6, I x i t Deus , producat terra animam vi­
Ttm. 4. D
uentem, quando animantia terreftria cun-
ika creata funt. De Ciu. D.lib. i}.c.ip. z^.poSt
G E N E S I S C a p . i. 1^.lo. i i . i i . med.Tom. 5.
Frodmant aqux reftilia, & c . Producat terra. Si c terra exort® funt beftix
poft diluuium, fecundum originem primam,
A qux natantia funt, animalia reptilia funt p quando dixit D em , producat terra animam vi-
appellata •, quia pedibus non ambulant. De uam: miilto clarius appareret,non tam reparan-
Cen.imperf.cap. 14 init. Tom, j. dorum animalium causa, quam figurandarum
Producant a^ua. Hic verfus & flu e n s expli­ variarum gentium propter tcclefix Sacramcn-
catur, De Gen. imperf, cap. 14. 15. per tot. & de tum in arcafuilfe omnia genera, fi infulis qu6
Gen. adiit.lib. j . cap. i.Tom.i.drde Gen.contra tranfirenon pollent, multa animalia terra pro­
Manich.lib.i.cap.i^.Tom.t. duxit. De duitate Dei lib, 16. capite y. in fine.
Crefeite cJ* midtiplieamim, & implete aejuas Tom.^.
maris , (J* volatilia multiplicentur fuper terram. Vt producat terram animam viuentem. Nolite
Quxrit hic au£kor, cur tantum aquarum anima­ confirmari huic feculo. continete vos ab eo. Eui-
lia de creatore meruerint, vt fola benediceren­ tando viuit anima , qux appetendo motitur.
tur ficut homines, De Gen. adiit, lib. capite ly Continete vos ab immani feritate fuperbix, tb
Tom.^. ineni voluptate luxurix , & i fallaci nomine
Crefe.f^ multiplicamini. Ad hoc opus bonum fcientix: vt fint beftix manfuetz , Sc pccora
dluerfi fexiu , diuerfa membra funt condita; edomita, & innoxij ferpentes.Motus enim ani-
qux quidem ante peccatum iam erant, fed pu­ mx funt ifti in allegoria: fed fafhis elationis,
denda non erant. De Nupt*& ctncupife. lib. i. Sc dclcilatio libidinis,& venenum airiofitatis
cap.xuTjm .j. B iij
14 G E N E S I S I. y. ij. 16 , St fecit‘Deus beftias,^c,
motus funt animae momise: quia non ita raofi- A eft imaginem ncflram. ex perfona ipCus
tu r.v t omni motu car catjfcd difcedcndo i fontc Trinitatis reikilTime accipitur. Tria itaque id
vit* moritur. Verbum autem tuum Deus fons hominis anima cogitemus > memoriam, intcl-
ti»m. It. vits xtern* eft. Ideo dicitur nobis, Nol'te con~ ligcntiam, voluntatem. Ab his tribus fit omne
"t.u foriMri huic fccute, vt fro/iitcat terra in fontc vi- quod agimust Et eunt tria ifta bene , redkfque
t® Animam viutrtttm, in verbo tuo, per Euan> (cfe habent,5c bonum & reftum eft omne quod
gelidas tuos, animam continentcm, imitando facimus. Si nec memoriam decipiat obliuioj nec
imitatores Chrifti. Lik. 13. Conf. cap. 11. in mtd. error intelligenciam, nec iniquitas voluntatem.
Tom.x. Ad Dei quippe imaginem fic reformamur. Con~
Producat terra. Di£bim eft de homine, faSlus tra jirm Arianor. cap. 16. arrte med.Tom. 6.
Gtn. X ,
iff hemo inammttrnvtHam. Dictum eft etiam de Fac. hom. ad imag. Non dixit faciam adima-
*.7.
animalibus, producat terra animam Intel- gjinem, vt folus pater intclligeretur: nec dixit'
ligitur ergo corpus animale dici limile exteris nat, vt filio vcluti iuberct facere, p^r qu«m fe-
animalibus propter mortis diftblutioncm , Sc ^bfunt omnia: nec didhim eft fecerunt j vt fia-
corruptionem, qus quotidie cibo reficitur, & guli (Ingulain co conferrent opera liia. Sed cum
poftea feparataaniiTuntis compage didbluitur. diceretur , faciamus hom. ad imag. vt Trinitas
£pift, n6.hnge ante med. Torn, z vnus Deus intclligeretur , ftatim fubiundhim
Producat terra animam viuentem, 5cc. Expli- g eft. Et :ecit Deus homiuem, ad imaginem fuam
catur» DeGen.imperf.cap. 15. Tom. j. fccit illum. Eccc per Scripturas, fanfta Trinitaa
Ft fectt D. pecora fecundim genus. Pecorum vnus Deus prxdicatur , vt Arianus conuiilus
nomine omnia puto fignificata eflc quadrupe­ aliquando confundatur. Dc Cant, nouo cap. 7,
dia, qux fub cura hominum viuunt. De Gen, amepa. Tom. 9.
imperf.cap.i6. init. l Faciamus, Scc. Poterat & illud quando fadus
Idem locus explicatur. De Gen. ad Iit. lib.y eft homo dc Angelis intclligi quod diAum eft,
cap. II. Tom. j. fuciamus hominem, quia non dixit faciam: fed
Producat rfr»-4.Solent Manichxi mouerequx- quia fequitur ad imaginem noflram, nefas eft cre-
ftioncm vt dicant: quid opus erat, vt tam mul­ derc ad imaginem Angelorum hominem fa-
ta animalia Deus faccret, qux hominibus non dkumj aut eandem cflc imaginem Angelorum &
font neceflaria ? multa etiam pcrnitiofo funt Dei. Et ideo rc€l^ ilhc intelligirur pluralitas
& timenda. Sed cum ifta dicunc, non intclli- Trinitatis. Qux tamen Trinitas quia vnus eft
gunt quemadmodum omnia pulchra funt con­ Deus, etiam ciim dixifTct factamus, cJ* fecit, in­
ditori Sc artifici fuo \qui omnibus vtitur ad gu­ quit , L'eits btminem ad imaginem D ei; non dixit
bernationem vniuerfitatis, cui fumma lege do­ fecerunt d ij, aut ad imaginem deorum. De Ciu.
minatur. T am ftulti funt homines, vt apud ar­ D. Ubro 16. cap. 6. init.Tom. 5.
tificem hominem non audeant virupcrarc qux Fadamus^Uc.tion dixifti fiat homo fecundum
ignorant i ii) hoc autem mundo, cuius condi- ^jff»*.'..fed faciamus hom. ad imag.Scc.vt nospto-
tor adminiftrator prxdicatur Deus,
~ audent
' bemus qux fit voluntas tua. Ad hoc enim ille
multa reprehendete,quorum caulas non vident. dilpenlotor tuus i generansper Euangeliumfilios,
J)€ Gen. contra Aianith. lib. i. cap. 16. Tom i, oe Temper paruulos haberet quos la^e nutriret,
Reformamini, inquit , in nonitate mentis vtftra. xom.tx.
G E N E S I S C a p . i. Ad probandam qux fit voluntas Dei, quod bo- ^.t.
Et fccit D . hrjftas terra. num & beneplacitum Sc pcrfe^m . Ideoque
non dicis fiat homo, k d faciamus hominem. Nec
R 0D
IR D V X I T terra in verbo Domini om­ om- dicis fecundum genus, fed ad imag. & fimil. no-
P nia pecora & bcftias & ftrpcntcs: qux vni-
uerfa creatura habens in fe animam viuam irra­
iiram. Mente quippe renouatus, 3c conlpiciens
intellcdhx veritatem tuam, homine demonftr;u
tionalem ,vniuerfx rationaU crea^urx, fiue bo- tore non indiget, yt fuuin genus imitetur >(ed
n x , llue malx voluntatis, lege diuini ordinis dcmonftrantc tc probat ipfe, qux fit voluntas
{uhditicA. De Gen. ad Ut.lit. 11.cap.ix,circa fin. tua, quod bonum, & beneplacitum & perfc-
Tom. j. ftum. Et facis eum iam capacem videre Trint-
tatem vnitatis,& vnitatem Trinitatis. Ideoque
G E N S S I S C A v .t .f.i6 . pluraliter didlo. Faciamus hominem;fingulariter
E4ckmusheTf,intmad m m n c m & fimi- D tamen m fe itu r,(^ * / « « ^
liter didto 4rf tmag. nojtrAm, lingularicer tamen

f^
VVnN c locum Manichxi dicunt nouo te* tionem Dei,fecundum imag.eiusyquicreauittum. it.10.^
H ftamcntocilc contrarium j quia Dominus
in Euangelio dicit ludxis: (■ ’ »{ ix patre diabolo
L^. i). Conf.cap. ii.Tom . i.
Faciamus, Scc. Videmus terrenis animalibus
eflis. Nam intclligunt illud diftum e(Tc de ho­ facicm terrx decorari; homincmque ad imagi­
mine antequam peccaret; hoc autem pcccato- nem & (imilitndinem tuam cundbs irrationabi­
ribus diciti;r. Tnbus enim modis in Scripturis libus animantibus, ipsa tua imagine, ac fimili-
Tilias tri> S. filiorum jiomcn accipitur. Vno fecundum tudine, hoc eft rationis & iatcUigenti* virtute
plicitcfdi- naturam. Alio fccundum doctrinam, vt filius prxponi. Lib. '.yConfeJf.capUe ji . pojl medium',
(icar. eius in ea re quifque appelletur, i quo aliquid Tom. t.
didicit. Tertio iccundum imitationem. Contra Faciamus, Scc. Magna quxdamres eft homo
.Adimant, cap. inir.Tor/j.S. fa£hisadimaginem5c fimilitudinem Dei;non
Faciamus. Scc. Non eft diifhim,faciamus homi- in quantum mortali corpore includitur; fed in
vem ad imagtrem tuam, tanquam pater filio lo- quantum bcftias rationalis animx honore prx-
qucretuiC; aut ad iin<'i^incm mcatu^Tcd dii^u^ c^t.D«DoSlr.ChrifiMb.i.e, xx.fub inii.Tom.j.
G E N E S I S I. Faciamus hominem^ &c.
fdcimuu hominem. Eodem die faftum horni- A ucrint in catholica dilciplina (piritalcs fideles
ncmquobeftiasjfunt enim fimul omnia terrena noncredcrc ’ “
Deum formi corporea definitum.
animantia. Condderandum tamen illud quod Et quod homo ad imaginem Dei fa^ftus dicitur,
in exteris,non dixit Deus fMiamits: vt hoc mo­ (ecundum interiorem hominem dici, vbi eft ra­
do voluerit Spiritus S. humanz naturx infinua- tio & intellcd^us. DeGen. contra Alanich. lib, i.
rc prxftantiam. DeGen.imptrf. cap. iC.fiib init. cap.i-j.Tom.x.
Faciamus hominem ad imaginent &c. Addidit
Fac. hem. Ad imaj.Omnis imago (imilis eft ei, continuo , & habeat poteftatem pifcium matis ^
eoius imago eft: nec tamen omne quod Hmile Scc. Vt intelligeremus non propter corpus dici
cft alicui, etiam imago eft eius. Imago enim tunc hominem fadum ad imaginem D ei, fed pro­
eft, cum de aliquo exprimitur. iiiJ. pter eam poteftatem qua onmia pecora fiiperat.
Fdc. hom. dd imag. & fimilitudinem. Cur ad- Omnia enim animalia extera fubicfta homini,
ditimi (It ad fimilitudinem,cum imago non pof- non propter corpus , fed propter inrciledum
litclTedi(£milis,docet hic S. Auguft. DcGen. quem nos habemus, & illa non habent. Quam-
imperf. cap, i6 poii init. Torn, j. uis etiam corpus noftrum fic fabricatum fit, vt
Fac. hom. Hic vcrfus explicatur, De Gen. ad iudicet nos meliores efle qttam beftias, & pro-
Ut. lib. j- cap. II. pojl med. Tom. j. ptereaDeo fimiles. Omnium enim animalium
Faciamus hominem. Non indifferenter acci- g corpora tnclinata funt ad terram, & non funt
piendum,quod in aliis operibus dicitur, dixit ereda ficut hominis corpus : quo fignificatuc
D.fiat. Hic autem dixit Dens faciamus, ad in- etiam animum noftrum in fuperna eredkum efle
finuandum fcilicet, vt ita dicam, pluralitatem debere.Dr Gen. contra Aianich. lib. i. cap. 17. an­
perfbnarum, propter Patrem & Fiuum & St>i- te fin. Tom.i.
1'itum S. Quam tamen deitatis vnitatem intelli- Faciamus hominem. Quomodo accepit homs
gendam,ftatim admonet dicens, E(ficit D.homi' poteftatem pilcium maris & volatilium cali, 5c
nem ad imaginem Det. Non quali pater ad ima- omnium pecorum & ferarum; cum videamus i
ginemfilij,aut filius ad imaginem patris,alio- mulcis ferb homines occidi, & i multis volati­
quin non veri diftum eft , ad imaginem no- libus nobis noccri, qux volumus vel vitare, vel
ftram, fi ad patris fi3lius,aut filij folius imagi­ capere, & plerumque non poflc? Dicendum eft
nem fadbis eft homo. Sed itadidhimeft, qu6d homo poft peccatum, in huius vitx mor­
D .ad imaginem D<i,tanquam diceretur, fecit talitatem damnatus eft, & amifit perfeftionem
D . ad imaginem fiiam. Cum autem nunc dici­ illam,qua faAus eft ad imaginem Dei. Sed fi do­
tur ad imaffnem U ti, cum fuperi^s didlum fit minatio eius tantiim valet, vt tam multis pe­
ad imaffnem noftram; fignificaturqubd non id coribus imperet i quamuis enim i multis feris
agat illa pluralitas perfonarum, vt plures deos propter fragilitatem corporis poflit occidi, i
vcl dicamus vel credamus , vel inteiligamus ; nullis tamen dominari poteft,ciim ipfe tam mul-
fed Patrem & FiUum, & Spiritum fandum,pro­ ^ tas, & prope omnec domet. Eod. lih. cap. 18.
pter quam Trinitatem d i^ m eft ad imaginem Faciamus hominem. Saluo intelle£ka, quo
ttoflram,yn\xm accipiamus Deum,propter quod manifcftum eft omnibus animalibus hominem
iiCtamtR. ad imaginem Dei. De Gen. ad Iit, lib, ratione dominari;r€de tamen intelligitur etiam
ycap.i^.Tom. j. fpiritaliter, vt omnes afFcdkiones & motus ani­
Fac. hom. C ^ dixiftet D. Faciamus htm. ad mi , quos habemus iftis animalibus fimiles, fub-
imag. nojlram j ftatim fubiunxit, habeatpote­ ditos haberemus, Sc eorum dominaremur per
ftatem pifiium maris, & volatilium cceli, (fr cate- temperantiam&modeftiam. F.od. lib. cap. 20.
rorumanimalium rationis expertium, Vt videlicct Faciamus Rationale animal tc Deus
inteiligamus in eo fadhim hominem ad imagi­ fecit, prxpofuit tcpecoribus 4^ imaginem fuam
nem D e i , in quo irrationaUbus animantibus te formauit. Siccinc vti illis debes, vt pecus tan­
antecellit, id autem cft ipia ratio, v el mens, vel tiim , vt videas quid addas ventri, non mentil
intelligcntia.D« Gen,ad Ut. lib. i.cap.io.Tom.%. Erige ergo rationalem afpe6;um , vtcre oculis
Dixit Deus faciamus hominem. Ac deinde vt homo, intende coclum & terram, ornamen­
non dititur , & fic eft fadtum *, fed iam fub- ta c a li, facunditatem terrx, ordinem tempo-
infertur,<^*/ir<^ D.hominem ad imag. Dei. Q ^ e rwn.Intendefa6ta,&quxre fa<3:oremj afpice
hoc hic docet S. Aug. De Gen, ad Iit, lib. 5. cap, qux vides, 5c quxre quem non vides. Crede in
10 .in med.Tom.y D eum quem non vides, propter ifta qux vides.
Faciamus hominem ad imaginem t nifi (ecun- Lib. 50. Homil,Hom, ji. cap. x.Tom. 10.
dum animam reiki inteUigi non poteft. De Gen. Faciamus hominem. Attendis pluralitatem per­
«d lit.Ub, 7. cap, ii.ante med.Tom. j. fonarum, fed vnitatem diuinitatis agnofce; pro­
Faciamus hominem. Manichxi attendunt fi­ pter pluraUtatem enim perfonarum didum eft,
guram corporis noftri,& infeliciter quxrunt, Faciamus hominem, &CC. Non ait, faciam homi­
vtrum habeat Deus nares & dentes & barbam, nem , & attende cum facio, vt poifis & tu aU
& extera qux in nobis funt nccefiaria. In Deo terum fiicere. Faciamus , inquit , pluralitatem
autem talia ridiculumeft, imb impium credere: ziidio,adimaffaem noflram,izcm pluralitatem
Cc ideo negant hominem faftum elTe ad imagi­ audio. Vbi ergo fingularitas diuinitatis} lege fe-
nem & fitmitudinemDei. quentia, (fr fecit Dens hominem. Dicitut, facia­
Quibus relpondemus, membra quidem ifta mus hominem, & non dicitur fecerunt dij ho­
in Scripturis plerumque nominari j cum Deus minem. Intelligitur vnitas in eo quod di^hin»
infinuatur aumentibusparuuUs.Sed omnes qui cA, Fecit D, hominem. Ead. Hom. cap. 9.
Membra in
Deo poico* (piritaliter inteUigunt Scripturas, non membra Faciamus hominem. Sexta die fecit D, homi­
tias indi* corporea per ifta nomina, fed Ipiritales poten­ nem ad imaginem fuam •, quia fexta State ma-
caot. tias accipere didiccrunt. Ergo ilb hxretici no- nife ftarur per Euangelium teformatio mentis
iS G E N ES IS I. 16. Fecit Beta hominem» Src.
noftri» fccundutn nnagincm cins qui crcauit A imago Dei,tanquam non ab illo nara, fed Ab
nos.TraS.ff.inlotn.ante med.Tom 9. eo creata, huius rei fignificandx causa, ita ima­
faeiamits hominem. Legimus quemadmodum go eft, vt ad imaginem fit, id eft, non iquatur
factus fit homo , ad imj^. & fimiluudinem i ti. parihtate, fed quadam fimilitudine accedit. De
Et quiddc illo^xit Dcus, Et haheat poteffaiem Trinit. Ub,j,cap. epoft med,Tom. j.
pifiium marts, &c. Nunquid dixit habcat pote- Faciamus hominem. Dixit Deus >faciamus ho­
ftatcm hominum} Dcdit potcftatcm naturalem. minem ad imag. noRram, Paulb pbft autem di-
Quaic hacc eft naturalis potcftas hominis:Qma £tum eft> E i fecit D. hominetn ad imaginem DeL
homo ex eo habct potcftatcm, ex quo fadhis eft Noftram certi^, quia pluralis eft numerus, non
ad imaginem Dei. Vbiautemfadus eft ad ima­ re&^ diceretur, (i homo ad vnius perfonx ima­
ginem Dei 1 in mtelleau, in mente, in interiore ginem fieret,fiue Parris, fiue Filij, fiueSpiri­
nomine,in eo quod intelligit veritatem, diiudi- tus fardi. Sed quia fiebat ad imaginem Trini­
catiuftitiam& iniuftitiam, nouit a quo fa ^ s tatis , propterea didum eft ad imaginem no­
eft j poteft intelligere creatorem fuum, laudare ftram. Rutfus autem ne in Trinitate credendos
cceatorem fuum. Habet hanc imelligentiam, arbitraremur tres deos, cum fit eadem Trinitas
qui habet prudentiam. Trail. 8. in epifl. loan, vnus Dcus. t t fecit, inquit, Deus hatntnem ad
ante med. Tom 9. imuginem Dei, pro eo ac fi diceret, ad imaginem
Faciamus hominem. Sic debet efle Chriftianus g fuam. DeTrinit.Uh. 12 cap.6. Tom 3.
vt non florietur fuper alios homines Dedit Faciamus hominem. Illa imago de qua didum
enim tibi Dcus cfle fuper beftias, id eft, me­ c&jFaciamus hominem ad imag, nofiram.quia non
liorem die quam btftias. Hoc naturale habes; didum eft ad meam,vel ad tuam, imaginemT ri-
fempcr melior eris quam beftia. Si vis melior nitati»,fadum hominem credimus.Et (ecundum
cfle q u ^ alius homo, inuidebis ei, quando ti­ hanc illud intclligendum eft, quod ait loannes,
bi efle videbis xqualem. Debes velle omnes ho­ Similes ei erimus,quoniam videbimus eumJicutt ejt. **t-
mines zqualcs tibi elTe. Et fi viteris aliquem per De Trinit.lib. t^-cap i^.init.Tem.f i-V-*.
prudentiam«optare debes vt (it & ipfe prudens. Faciamus hominem Mentem, raticnem» con-
Eod. Trad, in med. fdium non habent beftix*, in eo fadi (timusad
FrfriirwwAowiwm.Ettufumcns terrx lutum imaginem Dei. Scriptura nos pecoribus non (b-
figurafti animal, fiue ipfum Adam commemo­ likm anteponit, fed & prxponit, id eft, vt ea no­
rat j (lue quod nunc fexti xtate feculi, (Icut tunc bis fiibieda fint. Factamus, inquit, hominem ad
fextodie ,dc peccatoribus tanquamde luto ter­ imaginem noftram , (jr habeat poteftatem pifcittm
rae homo faftus eft , fecundum imaginem eius maris , & volaiilirm cali , (fr omnium pecorum.
qui creauit cum. Annot. in [oh, cap. j8. lotigiam* Vnde habeat poteftatem i propter inuginem
med. Torn. i,. Dei. Ue verbis .Apoil.Jerm. 17. cap. i.Tom. 10.
Faciamus hominem ad imag.Scc.Se(\mtur,&
fecit Deus hominem,Q^s vtique Dcus nifi Filius? C G E N E S I S Q K f.i. f .i y .
Centra Maxim, lih. i. ame pn. Torn. 6. Fectt D.homtncm ad imag.fuam.
Faciamus hominem In ima fine ambulat homo.
ir-7. In qua imagine nifi illius qui dixit,Faciamus he-
mtnem ad ima^ &c. Magnum aliquid imago
hxc. Pfalm. ii.-^.y.Tom 8.
V T quemadmodum ip(e per omnipoten­
tiam fuam prxeft vniuer(* creaturx; fic
homo per intclligentiam, qua etiam creatorem
Fuciamus hotrinem ad ima?. Scc. Non ergo fuuracognofcit&colit, prxelTet omnibus ter­
aliquid alienum eft, fi imaginem Dei tenemus in renis animalibus. DeCatechifmdib.cap. \%.poil
nobis: vtmam eam per fuperbiam non amitta­ init. Tom. 4.
mus. Sed quid eft per fupcrbiamJ Velle cfle fi- Fecit D. hominem. De(idcrat homo vt (exta
jniiis Deo.Hoc diabolus fecit,imitari Deum vo­ xtate , mens humana renouetur ad imaginem
luit , fed peruerse, non efle fub illius poteftate, Dei, ficut fcxta die homo fadus eft ad imaginem
fed habere contra illum potcftatcm. Pjltlm, 70. Dei. Eod. Itb. cap. ii . ante med.
i ’ . x^ Tom .i Fecit Deus hominem ad ima^nem fuam Talem
Faciamus hominem aditr.a^. &c. Quafi manu quippe illi animam creauit, qua per rationem
videtur fccilTe. Vtique manibus ficit; quia po­ atque intclligentiam omnibus e(Tet prxftantior
teftate fua fecit. Attende potius quid feceiit, & animalibus terreftribus, & natatilibus, & vola-
noli quxrere quon:odo fccerit. Multum eft D tilibus, qus mentem huiufinodi non haberent,
enim tecomprehendeie«quomodofccerit,cum DeCm, D.lib. 11.cap. i^.init. Torn. 5.
teipfum fic feccrit, vtpriiis fis (eruus obediens, Fecit D. hominem. Non noueram Deum efle
&poftcaforta(reamicus intelligcns./^ySt/OT. loi. Spiritum,& quid in nobis eflct,fccundiim quod
1^. • om.%. eflemus fimiles D eo, & fi rede in Scripturis di­
Factamus hominem. ViWms Dei in forma Dei ceremur ad imaginem /?« ,prorfusignorabam.
fecit hominem, in forma (crui fndus eft homo. Lib. yConfeJf.cap. ’j.ante med. Torn. i.
Nam 1» pater tantum fine filio fcci(Tet homi­ Fecit D. hominem. Vbi comperi ad imaginem
nem , non fcriptum c(ret, Factamm homine}» ad tuam hominem a te fadum , a (piritalibus filiis
imag ^ftmflit. noftram. De Trinitate lib. 1. cap. tuis, quos de matre catholica per gratiam rege-
y.amefin.Tom. j. nerafti, noa fic inteliigi , vt humani corpo­
Faciamus hominem ad imag. noftram. Faciamus ris forma te terminatum crederent, atquc co­
didum eft,non vt facerent dij,aut ad imaginem gitarent : quanquam quomodo (e haberet (pi-
deorum; fed vt faccrcnt Pater & Filius & Spi­ titalisfubftantia, ne quidem tenuiter atque in
ritus S ad imag.Patris & Filij & Spiritus iandi, xnigniatcfu(picabar; tamen gaudens erubui,
vt fubfifteret homo imago Dei: Dcus autem T ri­ non me tot annos, aduersiis catholicam fidem j
nitas. Sed quia non omnino xqualis fiebat illa fed contra carnalium cogitationum figmenta
latrair?.
G E N E S I S t . y . 17. Fecit Deus hominem ad imag,^c. ij
lacraiTe. Lib. 6. Ccnf. cap. j. ante fin. Tom.1. A Simile Pfaf. 18. f . i.^r P fa l.io i.f.ti.& F ja l,
Fecit D, herttinem. Tibi membra non funt alia 118. concione 18. initio. T m . 8.
maiora, & alia minora, fed vbiqiic torus cs, Fecit D. hominem. Sexto die fecit D. hominem
& nufqiuun loconim cs: Non cs vtiqiic forma adimajr. fuam, vbi etiam ditium eft, mafiulum
ifta corporca •, tamcn fccifti homincm ad ima- fxminam fecit eos; quorum iliud fiiperius (c-
inem txum; & ccce ipfc a capitc vfque ad pe­ cundunianimam>lioc autem fccundum carncm
S es in loco eft. Eod. cap. in fin.
Fecit D . hominem. Quemadmodum in ho­
accipijnus. De Gen. ad Iit. lib. 10. cap. i.circa
init. Torn. 5.
minis anima aliud eft quod confulcndo domi­ Fecit D. hominem. Vbi peccata emendare de­
natur, aliud quod fubditurvt obtemperet; fic bui , peccata peccatis addidi. H ic funt mala
viro faftaeft etiam corporaliter focmina,qux mea, Domine,quibuscxhonoraui te, &macu«
haberer quidem in mente ratiotulis intclligcn- laui me , quem ad imag. ^ fimiUtudinem tuam
ri* parem naturam , fexu tamen corporis ita crcaftiXi^. A/edit. cap. ^^.pofi init. Tom. 9.
ma(culino (exui fubiiceretur •, quemaomodum Homof^Biis efiad imag. ^ fimllit. [)ei. Signa- pyi/. 4.
lubticitur appetitus adtionis ad concipicndani tHmeftin nobis hmen vultintui Domine. Signa-
dc ratione mentis rcAi icendi folcrtiam. Lih, tum dixit in nobis, tanquam denarius fignatur
if.Conf.cap. 31.1« fin.Tom.i. regis imagine.//flwju enim
Fecit d!hominem. Honorabilem cx carcgu- „ ei- Jimilitudinem Dfsquam peccando corrupit
1;|__ ______ 11_ ______ : __ tr^ L__: o E __ I I _____ 1____ ■ ___ .1 ^ .1 ___ t .
la tc libenter appello , qua noui re e(Tc homi­ £t ad hoc credo pertinere ilfud quod Dominus
nem ad imaginem Dei (frjimilitndinem facium f & vifoCxfaris nunio,ait , Reddve Cafari ejuod isauLn,
in honore pofitumipfo ordine & iurcnacurx; Cafaris r/f, (fr Deo quod Dei eft Tanquam fi di- V'. n.
fi tamen intciligendo, qux intelligcnda funt, ceret , Quemadmodum Csefar d vobis exigit
(erueshonorem tawm.Ep.loycirca init.Tom.i. impreflionem imaginis f u i , fic & Deus. Vt
FeeitD. hominem. Sexto die in Genefiforma^ quemadmodum illi redditur numus, fic Deo
rur homo ad imagmcm D ei: fexta state fcculi anima lumine vultus eius illuftrata atque figna-
C0hf.i.
manifeftatur reformatio noftra,/»»tf«iM« men­ ta. Pfa!.^. ir.j.T om .i.
tisfecunditm imaginem eius ^uicreauiteos. Centra Feeit D. hominem, llomo conftat ex anima
Fanfi,lib.ti.sap.i.Jintemed.Tom.6. 5c corpore; fed ipfa anima humana habet ali­
Fecit Deus hominem.^cus hominem ad ima­ quid quod non habent animx pccorum. Sed
ginem (uam non fecit, nifi fecundim id quod quid habet amp ius homo vnde failus eft ad
interius eft, id cft, incorporeum & rationale, imaginem Dei > Quia intelligit Sc fapit, quia
quodpccoribus non ineft. Contra Faitfi. lib. 14. difcernit bonum a malo ; in hoc factus eft ad
eap. t .T v m . 6 . imaginem Dei. Pfal. x^.Tom. 8.
Et fecit D. hominem ad imaginem Dei. Non Fecit D. hominem. Homines eftis, ad imagi­
fic accipiatur tanquam Deus Pater ad imasi- nem Dei fadicftis; qui vos homines fecit, pro
twm Dei, hoc eft, Filij fui •, alioquin quomodo C vobis & homo fadus eft: vt multi filij ad hx-
verxmi eft,quod didhun eft ad imaginem noftram, redttatem fempiternam adoptaremini, (anguis
fi ad filij folius im^inemfa^us eft homo? Ac vnici pro vobis eftifus cft. Pfal. ji, V' •i. ante fin,
per hoc quia verum eft quod ait Deus, ad ima­ Tom.%,
ginem noftramM a di&iro cft,fecit D. hominem Fecit D, hominem. Hemo cum in honore ejfet ffat-
ad imaginem D ei, tanquam diceretur ad ima­ non imellexit. Quid eft in honore pofitus ? Fa- ^ ‘ ' 5*
ginem fuam, quod eft ipfa Trinitas. De Gen. Ci\x%ad imaginem Dei, homoprxlatusiumentis.
imperf.cap. 16. circafin. Tom. j. Non enim fecit Deus fic hominem, quomodo
Deus ad imaginemfuam hominem fecit. Quod fecit iumentum ; fed fecit Deus hominem cui
manibus corporaUbus Deus dc limo finxerit leruirent iumenta. Ille autem non intellexit j&
hominem, nimium puerilis cogitatio eft; ita vt qui fad):us erat ad imaghiem Dei , comparatus
fi hoc Scriptura dixillet, magis eum qui fcii- eft iumentis. Pfalm. 48. ir. ij. circa f.n, conc. i.
pfit, rranilato verbo vfum crcdere debemua, Tom.%.
quam Deum talibus membrorum lineamentis Fecit D. hominem. Confiderate vos homines
determinatum, qualia videmus in corporibus fa6bos4 i9^imaginem Dei, imago Dei innis cft,
noftris. Didium cft enim manus tua gentes dif- non cft in corporc, (l-d cft faifci tamcn vbi e(i
PfaL 4j. ferdidit. Sed pro poteftate & virtute Dei pofi- intellc<Shis,vbi ratio inueftigandi veritatis. Vbi
n|bi huius membri nomen , quis vfque adc6 cft (ides, fpcs, vbi chaiitas veftra , ibi habet
defipir, vt non intelligat i Nec itlud audien- Deus imaginem CuAm.Pfilm. 48.«« fin. Tom. 8.
dum eli, quod nonnulli putant, ideo prxci- -------ad ima­
D.^tfJw/ffww Meminifle debemus
pumn Dei opus effe hominem, quia cztera di­ ginem Dei nos c(Te fa d o s; nec alibi qudm in
xit & fafta funt, hunc autem ipfe fecit: fed ideo ipfo intellcAu. Nam in multis rebus a beftiis
potius, quia hunc ad imaginem fuam fecit. Vti- non (eparamur. Vbi autem homo ad imaginem
quc& homo per ipfum fadhis eft. Omnia c^tn Dei fa(^m (c nouit, ibi aliquid rri fc agnofcit
ItMn.u pertpfum falta funt.Q m c cslum verbo fecit, ampliiu efle, quam datum eft pecoribus. Con-
V'.}. quia dixit & fa£him eft, fcriptum eft tamen. Et fideratis vero omnibus rebus quas habet homo
f f . lot. opera mannum tuarumfunt cali. Non igitur hoc inucnit (eeo proprie diicretum apecore, quod
in honorem hominis deputetur, velut extera ipfe habeat intellcAum. Pfalm. ^^.pofl initium,
Deus dixerit, Sc fa^a fint; hunc autem ipfc fe­ Tom.i.
cerit: Aut verbo extera,hunc autem manibus Fecit D. hothinem. Omnes fafti funt ad ima­
fecerit. Sed hoc excellit in homine, quia ginem De i , nifi terrenis cupiditatibus conte­
hominem ad imag. fuam fecit propter hoc quod rant quod ille formauit. Pfalm. 57. pofl init,
ei dedit mentem intelled^alem , qua prxftat Tom. 8.
^tcox\\)va.DeGen.adlit.Ub. 6,eap. 11. Tom, f. Fecit D. hominem. Jlhtmina vultum tuum fuper Ifii-f-u
Bibi, Tom, l. G
i8 G E N E S 1 S I. i.v j.F ecitD eu s hominem ^Scc.
««.Impreflifti nobis vultum mum, fcciftinos A faAus eft, bonus non manferit, & diligendo
ad imaginem tuam: fed non dcbet imago tuain catnalia,carnaliseffetfhis fit,non abfurde vi­
tcncbris cemanere ^miite radium lapicntix tus, deri poteft, hoc ipfum ei fuifle carere imagine
cxpcllat tenebras noftras, & fulgeat in nobisi D e i , & fimilitudinem amittere.
imago tua. I'f. 66. ante med. Tom. 8. <f. 51 Tom. 4.
Fecit D. hominem. Sicut fcxto dic ferit D. ho­ Quomodo corpus dicitur fa£tum ad fimili-
minem ad imag. fuam, fic inucnimus fcxto fecu- tudincm Dei. ibid.
lo venifle Doininum lefum Cluiftum , vt re­ Fecit D . hominem. FadH fumus manibus ve­
formaretur homo ad imaginem Dei. Pfalm. 92. ritatis , fed propter peccatum proiedi in dies
fofi init.Tom. 8. vanitatis. Fadi fumus ad imaginem Dei , fed
Pfil. lot. Fecit D. hominem. Quoniam leHaftieliflfli me. detriuimus eam iranfgreffione peccati. Serm.
Tf-. II. Idco eliHfti quia leuafti. Vndchoc? Homo in 50. de temf, pofi init. Tom. 10.
honore pofltus, fadbus eft ad imaginem Del: Lc- Fedt D. hominem. Non (ecundum corpus pu­
uatus in hunc honorem, accepit animam ratio­ tate debemus nosfa£kos4«/»OT<i^. Dei.Serm:i^.
nalem jprxpofituseft rationis ipfius viuacitatc ex additis a Parifienf, cap. i j. Tom. 10.
omnibus beftiis. Quid enim horum habet intel- Fecit D. hominem. Q ^m odo formatus cft ho.»
ligentiae rationem? C ^ a nullum eorum faAum mo in fexto die ad imaginem D ei, fic & in ifto
eft ad imaginem Dei. Quomodo nullum ho­ g tempore, quafi fexto die totius (eculi, renoua-
rum habet hunc honorem, fic nullum horum mur in Baptifmo,vt recipiamus imaginem con­
habet hanc mi(eriam. Q ^ d enim pecus plan­ ditoris noftri. Sem. 19. ex additis a Sirmondo
git de peccato’ Q ^ auis timet gehennam ignis ante med.Tom.xo.
zterni ?Q ^a nulla ei participatio beatx vits, Fecit D .hotninem. Deus quifecifii hominem ad
nulli (timuii miferiarum. Homo autem quia imag. tuam,quod ciui feipfum nouit,agno(cit.
fadaseft,qui fit in beata vita, fi bene vixerit, Lib.i.SoUlo<j.caf.i. fofi med.Tom. 1.
idee erit in mifera vita, quia m^lc vixit. Pf. loi. Fecit D. hominem ad imag. fuam in mente, ibi
y . ii.T om .i. enim cft imaeo D ei, idco mens ip(a non poteft
FecitDeHS hominem. Quid retribues Domino comorehendi, nec afeipfa vbi eft imago Dei.
pro eo quod fuper omnia pecoja, & iuper om­ Ad hoc faAi fumus, vt creaturis exteris do-
nia volatilia fccit te ad im.iginem fuam ? Noli mincmur. De Symbolo lib.i. cap. i. pofi medium.
quxrerequid ei retribuas. Similitudinem ipfius Tom. 9.
retribue illi, non plus q u xrit, numum luum Fecit P. hominem. Refiirrcfturam eflc omnem
exigit. Ff. 101. longe pofi init. 7 om. 8. carnem rationalem, fcilicet creaturam, fideliter
Fecit Deus hominem. Non exigit Deus intelle- teneamus. Hxc eft fumma fidei noftrx,qux fe-
£him de equo & mulo, (ed hominibus dicit, parat ab infidelibus. Neque enim de pecudibus,
rptlm. )t< Nolite fieri ftCHte<juM(^ mulus. Qimdequo na- vel exteris animantibus,quibus non eft attribu­
ir.i. tura cft , homini crimen eft. Hoc ergo dicit C ta imago creatoris, fas eft nobis difputarc. Ifta
Deus : non exigo participationem wpientix enim omnia ad vfusnoftros creata cllc cogno-
mex ab eis qux non feci ad imaginem meam j (cimus. DeSymbolo lib. i.cap.ti.Tom.9.
{ed vbi feci inde exigo, & vfum eius rei poftulo Fecit D . hominem. Senarii perfeftioncm no^-
quam donaui. Pfalm. loj. concione^, pofi init. bis S. Scriptura commentlat, in eo maxime
Tom, 8. quod Deus {ex diebus perfecit opera fua, &
FaRus efi homo ad imaginem Dei, Sc perierat. fcxto die fa£lits efi homo a i imaginem D ei: &
Et quid facit mulier f^iens 5 accendit lucer­ fcxtaxtategeneris humani. Filius Dei venit,
nam. Lucerna de luto eft, fed habet lucem qua fic fadhis cft filius homuiis, vt nos reformaret
inueniatur drachma. Lucerna ergo fiipitntix ad imaginem Dei. D f Trinit.lib. 4. cap. 4. pofi
caro Chrifti •, de luto fafta cft, fed verbo (uo init. T om. j.
lucet, &: inuenitperditos. Pfalm. 138. in medio, Fecit Deus hominem. Ciim pronunciatur in
Tom.i. Scripturis,aut enarratur aliquid defapicnria,
Fedt D . hominem. Inipij quidam dicunt, re- .fiucdicenteipsa,fiueciimdc illa dicitur, filius
uolui animas humanas ad pecora canes, ad nobis potillimum infinuatur. Cuius imaginis
porcos, adcoruos.Hoca cordibus veftris ex­ exemplo & nos non di (cedamus d Deo j quia 8c
cludite , & a fide vcftra. Anima humana fa<3ui nos imago Dei fumus: non quidem xqualis
Aadimaginem Dei i non dibit imaginem fuam p fada quippe a patre per filium , non nata ^
c a n i p o r c o - Pfal.i^6.ante fin.Tom.%. patre ficut illa.Et nos quia illuminamur lumine,
Fecit D. hominem. Quod fcriptum cft , fecit ulaverb quia lumen illuminans j fic ideo illa fi­
D.hominem ad imaginem Dei, manifcftum eft ne exemplo, nobis exemplum eft. De Trinit, lib.
itadidum ,vtnon eiufdem fubftantix fit ima­ 7. cap. f.circa med.Tom.f.
go qux faAa eft. Si enim eiu(dem elTet, non Fecit D. hominem. Ad Trinitatis imaginem
fa fta , fed genita diceretur. Sed quod non ad­ homo fa£hjseftj vt ex inferiore im;^ine mentis
didit , & jrmilitudinem , cum fuperius diftum aciem ab illuminata creatura, ad lumen incom­
effet. Faciamus hominem ad imaginem& fimili- mutabile dirigamus. DeTrinit. lib. 9. cap, u .
tudinem nofiram -, quibufdam vifum eft fimilitu­ circa init. Tom. 5.
dinem aliquid amplius elfe quam imaginem, Fecit Deus hominem. Non mihi videntur pro­
quod homini reformando per Chrifti gratiam babilem atferre Icntentiam, qui fic arbitrantujr
poftea (criiaretur. Miror autem fi non pro- Trinitatem imaginis Dei in tribus peifonis ,
pterca poftea imaginem folam voluit comme* quod attinet ad humanam naturam, poHe re-
morare; quia vbi imago, continuo & fimiUtu- periri, vt in coniugio ma(culi fic foeminx, atque
do eft. Lib. Qiiafi.fuper Deuteron. 4. 7 “«n. 4. in eorum prole compleatur.Q^d quafi virip(e
Fecit D.hominem.Gum Adam,ficut a Deo patris perlbnam intimet; Elij verb qubd de ille
G E N E S I S I. 17- P^cit T>sns hominem j See. 19
ka procedit VCtufccretur,atque ita ad tcrriotn A quia imago Dei eft, prohibetur. Sed videndum
perlbnani velut Spiritus dicunt elle mulierem, eft quomodo non iit contrarium, quod dicic
qux ita de viro proccilit, vt non ipfa cflct filius Apoftolus, non mulierem, fed virumeifcima­
aut filia, quamuis ca concipicntc proles naice- ginem D - i , huic quod (criptum eft in Gene/i,
retur. Dt Trimt.lA. ii.cap. ^.Tem. j. Fecit D. hominem,ad imjginem Deifecit eum,ma-
fecitD , hominem. Quidam putant itadiftum. fculum CT* firminam fecit eos. Ad imaginem Dei
Fecit D. hominem ad imaginem Dei, quad di- quippe naturam ipfam humanam fixdam dicit,
ccrctur, fecit pater ad imaginem filij. Si pater qux ex vtroque fcxu completur, nec ab intelli-
fecit ad imaginem filij, ita vt non fit homo ima­ genda imagine Dei fcparat fccminam. Quomo­
go patris, fed filii, diflimilis eft patri filius; fi do ergo per Apoftolum audiuimus virwn effe
autem pia fides ciocet, ficuti docet filium efle imag. Dei,vnde caput viUre prohibetur, mu­
ad xqu^itatem eflentix (imilem patri; quod ad lierem autem non, & ideo ipfa hoc facere iube-
lunilitudinemfilijfadhimeft, neceflecft etiam tur ?nifi credo illud elfe , mulierem cum viro
ad limilitudinem patris fadtum fit.Dcindc fiho- fuo efle imag. D ei, vt vna imago fit tota illa
mincm pater non ad fuam, fed ad filij fecit ima­ fubftantia. Ciim autem ad adiutorium diftri-
ginem, cur non ait, Faciamus hominem ad ima- buitur,quod ad cam iplamfolam attinet, non
ginan tuam, fed ait noflram ? Nifi quia Trini­ eft imago D e i : Qjjod autem ad virum (blum
tatis imago ficbat in homine, vt hoc modo efler g attinet, imago Dei eft., tam plena atque inc^
homo imago vnius veri D ei; quia ipfa Trinitas gra , quun in vnum coniun^a muliere. De
vnus venis Deus eft. Eod. lib. cap. 6. Trinit.Ub.ii.cap. -j.Tom.i,.
Fecit D. hominem. Cum audimus fecit D.ho­ Fecit D. hominem, melius in animx n»-
minem ad imaginem Deit quamuis poUet vfita- tura creatum eft,quam qubd ad fiii creatoris
tius dici ad imaginem fu^m \non tamen cogi­ imaginem fadta eft. Non igitur in eo quod non
mur aliam pcrfonam intelligere in Trinitate j erit Temper, fed in eo quod lemper erit, inue-
fed ipfam vnam eandfmque Trinitatem, qui niendacft imago Dei. DeTrinit.lib. cap.j,
eft vnus Deus, Sc ad cuius imaginem fa&us eft init. Tom. j.
homo. Quae cum iiafint, fi eandem Trinitatis Fecit D. hominem, Qi^ramus in iitiagine Dei
imaginem, non in vno, fed in tribus homini­ quai>dam fui generis trinitatem, adiuuanteipfo
bus acceperimus, patre & matre, & filio j non quinos fecit ad imaginem fuam.^on enim aliter
erat ergo ad imaginem Dei faAus homo, ante­ polTumushxcfalubriterinueftieare, & fecun-
quam vxor ei fieret, Sc antequam filium pro­ diimfapientiam, qux ab illo eft, aliquid inuc-
pagarent j quia nondum ctat trinitas. An dicic nire. Eod. lib. cap. in med.
aliquis, iam trinitas erat ; quia etfi nondum FecitD.hominem.Tnnms mentis non pro-
forma propria, iam tamen originali nanira Sc pterea Dei eft imago, quia fui meminit mens,
mulier erat in latere viri, & filius in lumbis pa­ & intelhgir, ac diligit fe j fed quia poteft etiam
tris i Cur ergo cum Scriptura dixilTet, Fecit D , C mcminiirc,& intelligere, & amare a quo fada
hominem ad imanem Dei, contexuit dicens, Fe­ eft. Quod cum facit, lapiens ipfa fit. Si autem
cit Deui eum , mafcntum & fatminam fecit eos. non facit, etiam cikm fui meminit, fefeque in-
Qmdam enim timuerunt dicere, fecit eum ma- telligit ac ddigit, ftulta eft. Meminerit itaque
(cuJum & fcxminam, ne quafi monftruofiim ali­
quid intelligeretur , ficuti funt quos herma­
phroditos vocant: cum etiam fic non menda­
citer podlt intelligi vtrumque in numero fingu- fafta, & cuius particeps efle poteft; & non fua
Crn.t.
lari, propter id quod di£tum eft t duo in carne luce, fed fummx illius lucis participatione (a-
1^.14- vna. piens erit, atque vbi xterna, ibi beata regnabit.
Cur ergo in narura hominis ad imaginem DeTrinit.lib.i^.cap. it.Tom .i. ^
Dei fafta praster mafculum & fxminam, non Fecit D. hominem. Trinitas apparer in ima­
commemorat Scriptura; Ad implendum quip­ gine Dei quod eft homo (ecundijm mentem; &
pe imaginem trinitatis debuit addere & filium, fic percipit fapientiam vbi contempbtio eft x-
ternorum. DeTrinit. libro ly capite f. in fine.
2 uamuis adhuc in lumbis patris conftitutum,
cut mulier erat in latere; non itaque ita debe­ Tom. j.
mus intelligere hominem faftum ad imaginem Fecit D. hominem. Vbi vcnrnm eft ad chari-
fumm* trinitatis, hoc eft ad imaginem D ei, vt p. tatem, qu* in S. Scriptura Deus dida eft, elu-
eadem imago in tribus intelligatur hominibus. xit paululum trinitas , id eft anuns, & quod
D e ttfinii.lilf. ti.cap. 6. Tom. j. anutur, & amor. Sed quia lux illa ineffabilis
Fecit D. hominem. Non debemus imelligere noftrumreuerberabatobtutum, & ei nondum
hominem fadlum ad imaginem trinitatis, vt ea­ pofTe contemperari , noftrx mentis quodam-*
dem imago in tribus intelligatur hominibus, modo conuincebatur infirmitas, ad ipfius no»
patre, matre & filio, prxfertim cum Apoftolus ftrx mentis, fecundum quam fa{lus eH homo ad
I. virum dicat efle im a^em Dei , f^ir non dtbet imaginem Drt,velut famiUariorem confidsra-
t . 7. zeitre caput, chmJit imago ^ gloria D ei; M u ­ tionem, reficiendx laborantis intentionis cau­
lierantem gloria viri eil. Qjjidergo dicemus ad sa interceptum difpofitumque refleximus. D t
h xc, fi pro fua perfona mulier ammplet imagi­ Trinit. lib. 15. cap. 6. in med. Tom. j.
nem trinitatis \cur ea detrafta de latere viri,ad­ Fecit D. hominem, ad imag. Dei, vt oftendetec
huc ille imago dicitiuj Aut fi & vna perfona ho­ infeparabilem T rinitatem. De Verb.^^fofi. ferm,
minis ex tribus poteft dici imago Dei, ficutin l, cap. 4. Tom. 10.
ipfa fumma trinitate , dc vnaquxque perfona Fecit D. hominem. Qnpd homo i Deo crea­
Deus eft, cur & mulier non eft imago Dei? Nam tus eft, nullus dubitat homo nifi qui ingratus
&propterea caput vr/4 >-fprxcipitur,quM iUe eft. Nouimus enim quia ita legimus, Sc ita csc-
Bihl. yliigiifi, T«m. /. c 9
20 G E N E SI S I. f . 17. iS.MaJculum f(emmam, Scc,
ilimus, quod fecit D. homirtem, inter mulca qux A Compcnfct fcrniina deccpti per fe hominis pcc-
fecit, adirnaginem fuam. H*c liominis eftpri- catum , generando Chriftum. Indc & refur-
ma conditio. Dtverbis ylfoHoU fcrm. ~ 11. cap. gentem Deum, priores fo?minx Apoftolis nun-
Tom. 10. ciamnt. Nunciauit viro fuo mortem fcrmina in
paradifo; nunciauerunt & fceminx falutem vi­
G E N E S I S C a p . 1. t.1 7 . ris in Eccleiia. Serm. 6^.de diuerf.c. i.Ttm , 10.
Mafculum & fam inam f a i t tos.
G E N E S I S C a p . I. ir.i% .
A s c v t V M C ^ faminam fecifti ho­
M minem in gratia tua {piritali, vbi fecun-
diWfexum corporis, non eftma(culus & foc-
Crtjcite dr multiplicamini.

V A M feliccs erant primi homines , &


mina. lab. i ?. Confeff. cap. ij. pofl init. Torn. i.
Majcnlum dr fceininam fecit eos. Hic pro­
Q nullis agitabantur perturbationibus ani­
morum , nullis corporum Ixdebantur incom­
bat S. Aug. etiam mulierem ad imagiflemDei modis ; tam felix vniuerfa {bcietas eflct huma-
fadbun fume. De Gtn.ad Iit. Ubro 3. capite 12. na;fi nec illi malam,quod etiaminpofteros tra-
7*«w.j. iicerent; nec quilquam ex eorum ftirpe ini­
Afajiulum & faminam fecit eos, dr benedixit quitatem committerct, qux damnationem re-
dicem crefcite.Q^ ratio conditionis coniun- B cipcret. Atque illa permanente felicitate, donec
itionis mafcubfic foeminx , atque benediftio, per illam benediftionem, qua didkiun eft, Cre-
nec poll peccatum hominis poenamque defecit. fiite ^ m«ltiplicamini,f txdedinatoium SanAo-
Ipfaenim ell fecundum quam nunc terra ho­ rum numerus compleretur j alia maior daretur,
minibus plena ell dominantibus eius. Q ^m - qux beatiffimis Angelis data eft: vbi iam eflec
quam enim iam emiiH de paradilb conuenille & certa lecuritas peccaturum neminem , mori-
genuiffe commemorentur : tamen non video rurumque neminem. De Ciu. D. Ub. 14. cap, 10.
qiad prohibere potuerit, vt elTent eis etiam in ante fin. Tom. <.
KtJf.ij: paradifo henorabile^ nupti* ■>& ihortu immacu- Crefnte. Abfit vt credamus illos coniuges in
iatMS. hoc Deo prxllantc iulli viuenttbus, vt fi­ paradifo conftitutos,per hanc libidinem de qua
ne vllo ardore libidinis , fine vllo dolore pa- erubelcendo eadem membra texerunt, imple­
riendi.fcEtusex eorum femine gignerenturinon turos fiiiUe , quod in fua benedidlione Deus
vt morientibus parentibus filij fuccederent, fcd dixit, Crefciteir muliipl. (ir implete terram. Poli
vtillis qui genuillcnt in aliquo forms ftatu ma­ peccatum quippe orta ell hxc libido. Illa vero
nentibus , & ex ligno vit* corporalem vigo­ Dcnedi£bio nuptiarum, vt coniugati crcfcerent,
rem Tumentibus , & illi qui gignerentur , ad & multiplicarentur,& implerent terram,quam-
eundem perducerentur ftatum : Donec certo ui s&i n delinquentibus manferit; tamen ante*
numero impleto, fi iufte omnes viucrent; tunc quam delinquerent, data eft 5vt cognofceretur
fieret illa commutatio, vt fine vlla morte ani­ procreationem filiorum ad gloriam connubij,
malia corpora,conuerfa in aliam qualitatem, non ad poentm pertinere peccati De Ciu. D.IA.
6c folo fpiritu viuificante, fine vilis alimento- 14- cap. XI. init. Tem.
nmi corporalibus fullentaculis viuerent, Ipi- Crefcite. Qmdam, illud quod didhim, Cre/ci-
ritalia vocarentur. Potuit hoc fieri, fi non prx- te & mnltipl. non lecundum carnalem fcecun-
cepti tranlgrelllo mortis fupplicium mereretur. ditatem volunt intelIigi:Quia & fecundibn ani»
Defien. ad lit. Ub. 9. cap. j. Torn. mam legitur, Multiplicabis in anima meavirtu- ffrim,
Ma/cutum foeminam. Q ^ d fcriptum ell, /m j vtid quod fequitur, Et implete terram ^*3*
ma/atlum & faminam fecit illos , dr benedixit dominamini eius , terram intelligant carnem ,
dicens crefcite j &c. carnaliter & fpiritaliter acci­ quam prxfentia fua implet anima, eiufque ma­
pi pdieft. De Gen.contraManich. Ub. t.cap. ij. ximi dominatur ,ciim in virtute multiplicatur.
Tom.i. De Ciuit. D. libron^.cap. 11. ante fin. l om. j.
MafinUm dr foeminam fecit ««/.Chriftus ho­ Cr(/?iV;. NuUomododubitamus crelcerc Sc
mo efle voluit,& de foemina nafci; vt fcilicet in multiplicari donum elfc nuptiarum, quas Deus
nullo fexu dc fedcfperarct humana creatura : ante peccatum hominis ao initio conllituit,
fexus enim humanus marium ell & formina- creando mafculom & foeminam: qui fexus eui*
rum. Si ergo virexillcns, non nalcerctur ex foe- dens vtique in carne ell. Huic quippe operi Dei
mina , dcfperarent de fe focmin» , memores D etiam benedidlioipla fubiundb ell. Nam ciim
primi peccati fui i quia per foeminam deccptus Scriptura dixillct, mafcidum & faeminamjicit
eft primus homo , & omnino nullam fe Ipem eos continuo fubdidit, & benedixit eis ^ u s ,
Chriilat
habere in Chrillo arbitrarentur. Venit ergo vir dicens, Cre/cite&multiplicamini^ dr impleteter-
■wtnimque Icxum prxeligere virilem, & natus ex fccmina ramt&dominamini eius.C^x omniaquanquam
fcxum ho- fcxum confolari famincum, tanqua alloquens non inconuenienter polHnt etiam ad intelle-
DOiauic. & dicens: vt noueritis quod non Dei creatura dhimfpiritalemreferri;quia videlicet ineo a-
mala e ll, fed voluptas praua peruenit eam, in liud ell quod regit, aliud quod regitur: tamen
principio ciim feci hominem, fce- euidentillime apparet in diuerfi fexus corpori­
minem feci Non creaturam damno quam fed. bus, mafculum & foeminam itacreatos.vt pro­
Ecce natus fum vir,ecce natus ex f<tmina. Non lem generando crefcerent, & multiplicarentur,
ergo creaturam damno quam feci. Sed peccata & implerent terram. De Ciu. D . lib. 14. cap. ir.
qux nonfcci. Vterque fexus videat honorem init. Tom.y
rumn;& vterque confiteatur iniquitatem fuam; Crefcite. Nomen Adam commane perhibetur
&: vterque fperet falutem. Decipiendo homini efle in lingua Hebrxa mafculo & foepiinx.
propinatum ell venenum per focnunam; repa­ Nam ficdeillo fcriptum eft, AiaJcHli4m & fee-
rando homioipropinccutfalus per feminam. minamfecit eosydr benedixit illos, &cognominamt
G E N E S IS I, 1?^. i8. Crepite & multipL &c. tt
mmeti etrum jiJam.Vndc non ambigitur ilic ap~ A & cx maledico in peius totam mutatam fuifle
pellatamfuiflcEuam. DeCiu. D.lih, lycaf. 17. naturam , vnde tr;ihitur oliginale peccatum.
eirc4 med. Torn. j. Contra lulian.lib.^. cap. 16 Tom.y,
Crefiite. Ita Deus hominem condiclih Domi~ Crefiite. Benediftionem Dei qua didum eft >
netur, inquit fi/Cium mMris, (fr volatilium cceli, & Crefiite & multipl. etiam peccato natura vitiata
omttutm repentium, repunt Jhper terram. Ra­ non perdidit. Non enim erat confcqucns, vt
tionalem fa£him ad imaginem fuam, noluit ni- quia immortalitatem , fclicitatemque perdi-
(\ irrationalibus dominari; non hominem ho>- cierat, perderet etiam fcrcunditatcm , qua: ir­
mini, fed hominem pccori. Inde primi iufti,pa­ rationabilibus quoque animantibus eft tributa.
llores pecorum, magis quam reges hominum Contra lulian. lib, 5. oper. perfeSi numero 8. in
conftituti funt: vt etiam fic inlinuarct Deus, med. Tom. 7,
quid poftulct ordo creaturarum, & quid exigat Crefiite. N uptii inftitutx funt causa gene­
mcritsim-peccatorum. Conditio quippe ferui- randi, non peccandi, propter quod illa i Do­
tutis iure intelligitur impofita peccatori. Proin­ mino eft benediftio nuptiarum , Crefcite ^
de nufquam Scripturarum legimus feruum, an­ multiplicamini. Peccatum autem quod inde a
tequam hoc vocabulum Noe iuftus peccatum nafccmibus trahitur, non ad nuptias pertinet;
filij vindicarct. Nomen itaque iftud culpa me­ fed ad malum c^uod accidit homimbusiquorum
ruit non natura. DeCiu. D. lib. i^.cap. 15. init. g coniundtione iunt nuptiae. De Nuptiis dr con-
Tcm.y cupifi.lib. i.cap. i6.i» med. Torn.y.
Crefiite. Benedictionem illam quam protu­ Crefiite. Eflcnt proculdubio nupcice etiam
lerat Deus ante peccatum dicens , Crefiite & non prxcedente peccato j quia neque ob aliam
multipl. (fr repletHerram, necpoft peccatum vo- caufam viro adiutorium, nonalius vir, fed f e ­
Iiiitinhibere,manfitque inftirpe damnata do­ mina fa(^ eft: & illa D d verba, Crefiite Mul­
nata foecunditas. De Ciuitate'D. lib. xt.cap. 24. tiplicamini , non eft damnaruiorum prsdidtio
init. Tem. 5. peccatorum, fedfoecundatarum benedidio nu­
Crefi. (jr multipl. Explicatur, Ub. lyConf.cap. ptiarum. De peccato ori^. cap jj. Tom. 7.
24. Tom. i.(frde Coniug.bono cap. t. Tom. 6, & Crefiite. Multis modis multiplicatio intelligi
deGen. ad Ut.lib. j.cap. i\.Tom. j. poteft. Eft multiplicatio terrcnx generationis
Crefiite. Illud quoddiChim e&,crefiite & mul­ fecundum primam generationis naturx noftrs
tipl. &c. quanquam nifi per concubitum maris benedictionem quam audiuimus.Cr#/ic»/f c-rmul-
&: foemins fieri non pouc videatur i vnde hinc tipUeamifii impUte terra/n, dr dominamini ei.
quoque mortalium corporum exilUt indicium. Alia eft multiplicatio,fecundiim illud, M ul- .
Poteft tanien dici alium modum efle potuilTc in tiplicabisme.inanima mea virtutejn.Pfitlm.iyj. y. ..
corporibus immortalibus, vtfolopiz charita- ir.i.Tom.%. **
ris affeChi, nulla corruptionis concupifcentii Crefiite. Quod legitur benediCtionem Dei
fili) nafcerentur ■ , ncc mortuis parentibus fuc- C qua didlum eft , Crefiite & mJiliiplicamini, in
cefiuri, nec ipfi morituri \ donec terra immor­ carnalem foecunditatem poft peccatum con-
talibus homim^us impleretur: Ac Hc inftituto ueriam efle credendum, fi non poteft aho mo­
iufto&fanOopopido, nafcendi etiam modus do didtum videri, nifi vt putentur illi homines
fieret: poteft quidem did,& quomodo dicatur, non habituri fuifle filios nomines nifi peccaf-
aliacoiwdcratio eft. De Gen. ad lit. lih. ycap, fent, omnino non approbo. Lib. 1. RetraEl. tap,
11. 7 *0»», j. 10. ante med.Tom. i.
Crefiite & multiplicamini. Explicatur , De Crefiite. Fceminx conceptus apud voS carcer
Gen. contra Manico.lib. i. cap. 19. Tem. i. eft , & vinculum Dei. Hmc difplicet crefiite &
Crefiite dr multipl. 8cc. Explicat S. Auguft. de multiplicamini, ne Dei veftri multiplicentur er-
gente ludzonun, ex quo difpcrfa eft per gen­ gaftula. Secund. cap. 11. Tom. 6.
tes valde multiplicata eft. Huius diei quafi ve- Crefiite. Petdiueifa animaerrauitacreatorc
Ipera eft multiplicatio peccatorum in populo fuo, vt omne quod ei dederat Deus ad fcrui-
ludscorum; quia fic excxcati funt.vt etiam Do­ tium, hoc illa coleret vt Deum. Nonne omnia
minum lefum Chriftum non polTent agnofce- propter hominem crcata funt? Legat quis Scri­
l e ; mane autem fit pracdicationeEuangelij,per pturas fanftas, & inueniet Deum dixifl'e ho­
Dominum noftrum lefum Chriftum. Ve Gen. mini, Crefiite drmtdtiplicamini,& replete terram^
contra Manich.lib.i. cap. 13. poB med. Tom. i. £) & dominamini eius,& habeto potejlattm pifiium
Crefiite. Quod argumentaris ad bonum foe- marisy drauiumazli(fr pecorum terra. Et paulb
cunditatis paruulos pertinere,qus D fi bene- pbft, Ecce, inquit, dedi voHs omnia in vfim &
didlione, ante morbum libidinis inftituta eft -y adefiam.^o%zxxKm qui Scripturas fandas le-
non ad ipfum libidinis morbum , qui poftea fcre nolunt, ipfe mundus operibus famulatus
peccantibus accidit , atque ideo fanAitatem tii, incredulos fua quadam vocc conuindt, &
adfcribendam efle n;^ntibus, & generantibus animam peruerfam increpans d i d t : Quid eft
culpam: non attendis peccato illo magno, vni- miferaqubd erras in me, & degener fa6ta,obli-
uerfam in deterius mutatam fuifle naturam, vn­ ta es a quo quanta crcata fis, cui caelum &c ter­
de fuerat propago ducenda. Sic enim polTes di­ ra , tam pulchra dotnus, nullis praecedentibus
cere Euamfolam,non exteras foeminasdolo­ meritis conftrufta eft; Clamat ciElum, non fum
res parturitionis foitiredebuide :Q^niam be- Deus*, nam fi Deus eflem, nulla me nubilatio
nem ^oqua di£bim Crefiite & multiplica­ obumbrare potuiflct, nec tenebrae fuccederent
mini ffr replete terram>ex qua filij procreantur, lud m ex: fed lux integra, incorrupta, inuiola-
ante fa£fcaeft,qu^ (u>lTetmuliebrisfexusilla taque manfiffct, ilcut manet lux illa vera, qu*
maledi^one punitus. Sed fi hoc dixerimus, iftam lucem temporalem acauit in me propfcr
vtiquc relponacbitur, ficut ex peccato ilio, ita tc. Clamat & fol : Quid me homo colis vt
C ii)
11 G E N E S I S 1 . 1^. i8. pijcib. dec. f . 31.ViditD. cm£ta.
Deiim >quera vidcs ortu occafuque concludi ? A A&is, tranfttunis cft. Fod.lib. cap. 55.
Deus nec ortum habet, ncc occadim, led tu Erant w/s»#^0'/4.Nonfiint audiendi qui vi-
ilium deferendo,magnum incucrifti cafum. Sed. fionem nolunt tribuere nifi corporibus. Neque
confidetas magnum atquc mirabilem oflc m e; cnim dici fas cft, quod filium pater non videati
Ego autem agnofco habere fuper me, qui & aut vt & ipfc videat, corpore indutus eft. Scri­
me creauit & te. Cum autem opera (plendoris ptura fand® non fic loqui folent, qux non
& caloris mei tibi delcruiant , quomodo me tantiun corpori, v e r ^ etiam Ipiritui, magif^
pro Deo colendum ducis,nifi quia vcrumDeum que (piritui quam corpori tribuant vifioncm.
colere nelcist Clamat terra j ergo ne homo dei­ f-^idit Deus omnia <juafecit, ecce bona valde.
tatis mihi nomen adfcribis; ideo non agnofcis Epin.\ii.c.ip. tt.infin.Tom. i.
quid fim, quia oblitus es quid fis J non agno- ErantvMebona.Qutnaxth^ofio\\xsyOmma
jcis materiam tuam "i non agnofcis quia litnum munda mundis, naturas ipfas intelligi voluit,
meum es, ex me quidem formatum, fed quod quas Deus creauit, fecunmun illud quod Moy-
non fum ego animatum) Non agnolcis quia fes fcripfit: & fecit D. omnia, &ecce bona vaU
inter omnia animalia,qu« ex me procrcata funt, de. Non fignificationes fecundum quas per
tu (blus Tub Deo pen^ mundi Dominus confti- eundem Moyfen ab immundis munda difcre- Ltu.n.ir.y
tutus es} Dt Symb.lib. j. e.tp. i. T m . 9. uit. Contra Faufl.lib. )t.cap. ^.Tom. 6.
Idem locus explicatur fupra Gen. i. 22. g Erant valde bona. Ctc3xui2m vniuerfam, ne^
queconfubftantialem D eo, ncque coxternam
G E N E S I S Cap.i.t^ .iS. fas eft dicere atque credere. Eile autem emnia
Domioamini fifcibus marts, fecit bona valde, mala verb non elle natu­
ralia j(cd omne quod dicitur malum , aut pec­
y o D iudicat omnia, hoc eft, quod ha- catum eflc, aut pcenam peccati. De Ce», imperf.
Q bet poteftatem pifciummaris, & volati­
lium coeU , & omnium pecorum, & omnis ter-
cap. I. circa med. T om. 3.
Et vidit D, omnia qua ftcit, (fr eoce bona val­
r x : hoc cnim agit per mentis intcUcftum, per de. Vbi intelligitur poteftas & facultas ipfa da­
quem percipit qux funt fpiritus Dei. LW. ij. ta naturx humanx fumendi ad cfcampabuluni
Cot^. cap. j. init. Tom. i. agri,&fru6his ligni. DeGen. adlit.lib.y cap.
i}. Tom. J.
GENESIS C ap. Hic verfus explicatur, 1?« Gen. ad Iit. tib. 3.
cap. x^.Tom. 3.
V i i i t Dtuscm^i^ fccerat, (jr tu n t
Fecit D. omnia bona valde. Nos aliquod bo­
valdc bona.
num a Deo fumus qui fecit omnia bonavaUU,
E v s omnipotens , Dominus vniuerf* in quibus fecit & nos. Porro alia res bona prz-
D creaturx, qui fecit omnia bona valde, lie
eaordinauit, Vt & d e bonis, & de malis bene­
_
^
ter
ad
ipfum nulla cft quam ipfe non fecit. De Gen,
Ut. lih. 4. cap. 16. Tom. 3.
faciat. De Agon. Chrift. capite 7. fofi ittitim. Erant valde bona, lufte creator laudatur in
Tom. j. omnibus , qux fecit omnia bona valde. Nequc
ErantvalJe bona. Completis omnibus Scri­ cnim ex iis tantum laudandus eft quibus prx-
ptura fubiungit. E--vletit Dens omnia f t t fecit, & fcientiam dedit j c ^ r e d c laudetur etiam quia
^ ecce bona valdf. Nullam aliam caufam facien­ pccora creauit, quibus eft natura humana prx-
di mundi intelligi voluit, nifi vt bona fierent ftantior etiam in ipfis peccantibus. De Gen. «d
i bono Deo ; vbi fi nemo peccaflet, tantum­ Ut. lib. 7. cap. 16. Tom. 3.
modo naturis bonis cfTct mundus ornatus, & Erant valde bona. Mihi confideranti dici non
plenus. Et quia peccatum cft, non ideo cundba poteft, quantum placeat illa fententia non ftiif-
lunt impleta peccatisi cum bonorum longe ma­ fe in paradifo arborem cibo noxiam j neque
ior numerus in cslellibus, fu* naturx ordinem enim qui fecerat omnia bona valde, in paramlb
fcmct.DeCiu.D.lih. 11.cap.ty ante mtd.Tom.^. inftituerat aliquid mali: (ed malum fuiJlc ho­
Erant valde bona. Pulchras formas & vatias, mini tranlgrcffionemprxcepti. De Gea. ad Ut.
nitidos & amosnos colorcs amant oculi. Non lib. 8. cap. 6. T em. 3.
teneant hxc animam meam:Tencat eam Deus, Srant valde bona. Ligna omnia in paradifo
qui h ic fecit bona quidem valde tkA iple cft bona plantauerat Deus , qui fecit omnia bona
bonum meum, non hxc. Lib. 10. Conf. cap. J4. valde i nccvMa. ibi natura maU erat, quia nuC-
fub init. Torn. i. quam cft mali vlla natura. Eed. lib. cap. 13. circa
VidiUi Deus omnia f.tt fecilti, & ecce bona irtit.
valde. Septies numeraui fcriptum clTe te vidilTc, Erant valde bona. Cauendum eft ne fruftra
quia bonum cft quod fecifti. Et hoc odkauum tam diligenter Scriptura conunendet fex die­
cft,quia vidijli omnia f U fecifli, & ecce non fo- bus confummafle Deum omnia opera fua, qu*
liim bona,fed etiam valde bona , tanquam fi- fecit fi aliquas adhuc naturas fuerat
mol omnia. Nam fingula tantiim bona erant, creaturus, quas nec ipfas,nec earum ibi ratio­
fimul autem omnia, & bona valde. Libro i j. nes cxaisikaitcctit.peGen.adlit.Ub. 10. cap,
Confejf. cap. 18. init. Torn. 1. J.circa med.Torn. 3.
Erant valde bona. Omnia qux videmus bo­ Srant valde bona. Deus non finxit diabolum
na funt valde i Q^niam tu ea vides in nobis malum, inuidum, feduftorem, Fecit enim om­
qui fpiritiun,quo ea videremus,& in eis te ama­ nia bona valde, fed propria voluntate deprjr
remus dedifti nohis.Lib.iy.Conf.cap. J4.iff fine. uatus eft. DeGen.ad Ut. lib. u . capiteit. initio.
Tom.i. Torn.}.
Erant valde b/ona. Omnis ifte ordo pulcher- Erant valde ^<»»4. Non cft negligenter prx-
rimtts r«rum valde bonarum, modis luis pcr- itrcundum quod di^^um cft, ^ vidit D. ennia
GE N ESIS I. Erant valde h o rta , SC c.
qu4 fecit hena valde. Cum chira tic fingulis a- A non de feipfo, non vtique de aliquo quod ipfe
gcrcc, diccbat tnntum, f'’idit Dew quia bottum non fccit, alioquin dc alieno fecit, & eratiam
efii autcm dc omnibus diccrerur , parum bonum quod ipfe non fecerat. Contra Secund.
fuitdicerc bona,n\(\ adderetur & valde. Si enim cap, 4. Tom. €.
Hngula opera D ei, cum confiderantiir a pru­ Erant valde bova.k fummo bono funt om­
dentibus, inueniuntur habere laudabifcs men- nia bona,fiue magna, fiue p.arua; fiue coele-
furas & numeros & ordines,quaiu6 magis om­ ftia, fiue tcrreftria j fiu6 fpiriralia, fiue corpo-
nia (imul, id eft, ipfa vniucrntas, qux iiilis (in- ralinj fiue temporalia, fiue fcmpitcrna.Nec ide6
gulis in vnum collatis impletur? Dr Gen. contra ifta reprehencienda, quia illaprzforenda. Con­
Afanich.lih. i.cap. u.Tom. i. tra Secund.caf. II. in fine.Tom.6.
Erant valde bona.Co\mhi3.m diecbant Dcum Erant valde bona. dicuntur bona , ab
non facere mala , contra illud quod fcriptum aliquo borto habent,vt fintboiu: fi autem quz-
eft, Demcreans mala. Florianie contraiio rimus omnia bona, a quo habent vt fint bona >
dicebant Deum creafle mala, contra id quod rccolamusquoddi(fh)meftj£( fecit D.omniayi^
(criptum eft. Fecit Dtus omnia, c^*eccebona val­ ecce bona Nullum igitur elTct bonum, ni­
de Ac per hoc quaniuis contraria inter fe di- fi fa ^ m ciTet d bono. Etaqualibonuoiquod
ccnres,tamcnambo diuinis eloquiis rcHftebant. nullus fecit. Nullum ergo bonum ciret,nifi ^
Creat etiim Deus mala, posnas iuftiffimas ir­ bono fadlum e(fet, quod faftum non eft. Bo­
rogando i non autcm malas creando naturas B num coelum, fed fadlum bonum: boni Angeli,
iitquc fubftantias, in quantum funt naturz at- fi:d fa<ib boni, & inrer h ic omnia creaturalau-
que fubftantiz. DeHtreJib.Htrefi 6y Tom.6. datrix homo. Omnia boni, fed fa6b bona i
Fecit D. omnia bona valde^ffr re^nieuit die /e- D eo, non i fe. Qui fccit h z c , fupcr omnia eft
ftimo, vt tu homo cum attendis ipfum Deum bonus^ quia nullus euro fccit bonus, fed a fc-
poft bona opera rcquieuifle, non tibi fperes re- ipfo bonus eft. Nec tamen fibi foli, fed & nobis
quiem,nin ciun bona fucris operatus. Et quem­ bonus eft. Senn, j. de diueif. circa init. Tom. 10.
admodum Deus pofteaquam fccit homincmad Erantvaldeb vta. Quomodo malus eft mun­
imaginem fuam Icxto die , Sc in illo perfecit dus , & bonus eft i quo fa(^s eft mundus >
omnia opera fua bona valde ,tcc[\iic\ut Icptimo Nonne fecit D. omnia, dr ecce bona valde. Qjio-
die: fic & tibi requiem non fperes, nifi cum re­ modo ?Quoniam mundus per eum faQus efi, ^ ^
dieris ad (imilitudinem Dei in qua fa£tuses, mundus emn non cognouit. Mundus per eum fa- •jf, i©.
quam peccando perdidifti. TraSi. lo. in loan, Sus eft y caelum 5c terra, & omnia quz in eis
foft itMt. Tam. 9. funt. Mundus eum noncognonit.zmixorcs mun­
Erantvaldebona. Bonus Dominus, fed bo­ di , & contemptores Dei, ifte mundus eum non
nus non vt funt bona quz fccit. Nam fecit cognouit. Sic ergo malus eft mundus; quia ma­
D . omnia bonavalde: non tanti^ bona, (ed & li funt qui Deo przferunt mundum. Ipfos quod
valde. Et tamen cum bona fccerit, multb eft Q ad naturam pertinet ipfe fecit, quod ad culpam
melior qui fecit, quam ifta quz ftxit. Pfal. 154. peninet, non ipfe fecit. Serm.\ j,d t diuerfiscap.
foft init. Tom. 8. 5, Tom. 10.
Erant valde bona. Creatura Dei omnis munda Fecit D . omnia bona valde, 8c rcquieiiit ab
eft. Artifici Deo tam mundus eft porcus quam omnibus operibus fuis quz fccit. Requiefcere
agnus *>creauit enim omnia bona valde^ Pfalm. vis & tu ? Fac primo opera bona valde. Serm.
ij^i.fub init, Tom. 8. II. ex additis per Sirmond. poft med. Tom, 10.
Erant valde bona. Bona funt omnia •, quia bo­ Erant valde bona. Corium, terra, mare
nus Deus qui fccit omnia. Pfal. 118. ante med. omnia quz in eis funt. Quis hzc fccit? Deus
Tem. 8. omnia. Ecce banavMde quz fecit, quantb me­
Erant valde bona. Bonum quiddam eft ani­ lior ille qui fecit J De Verbis Domini ferm. 17.
ma noftra, & bonum quiddam eft caronoftraj cap. i.Tom.\o.
quia vtrumque illc creauit, qui fecit omnia bo­ Fecit Deus omnia, & ecce bona valde, non
navalde. Pfal. 145.^9)? init. Tom. 8. tantum bona, fed etiam valde, non ob aliud
Srant valde bona. Totam terram, & totum nifi quia omnia. Nam & per fingiila opera di­
coelum cogita. Omnia ifta fimul bona valde i cebatur, Dettt ijuia bonum eft. Vbi autem
quia fecit Deus omnia bona valde. Vndique pul­ omnia nominata funt, additum eft valde,Sc di-
chritudo operis, quz tibi commendat artifi> p. £him yVidit D. omnia ^ua fecityCfr ecce bona val­
cem. Miraris fabricam, ama fabricatorem .Non de. Mc\iotz enim quzd;im fingula, qUam alia
occuperis in eo quod fadhimcft,5 c recedas ab fingula: fed meliora fimul omnia, quam quz-
illo qoi fecit. H zc enim quibus occuperis fub libet fingula. V i d u i t a t i s cap. 6. Tom. 4.
te fecit, quia fub (eipfote fecit. Sihsrebis (ii-
periori,calcabis inferiora: fi autem recedas i
lliperiori,ifta tibi in fupplicium conueitentur. G E N E S I S C a p . II. f . i .
Eod. Pfal, longe ante mtd. Et conJhmmauitDetu dit (ixtt omnia opera
Erant valde bona. Qi^modo non fit incon* fua qttt fecit, dt in fe^timo nejuieutt ab
gruum, quod dicitur etiam corpus fa ^ m ad omnibus operibus efdtm qtu fecerat.
fimilitudinem D ei, facili intelligit qui diligen­
ter attendit quod didum eft. Et fecit D. omnia A NI c H >E1 diciint hunc locum nouo
bonavalde. Lib.%^, Quafiion,^,^i.Tom,^.
Erant valde bona. Dicitur qubd Deus de ni>
M Teftamcnto aduerfari^ quOniam Domi­
nus in Euangelio dicit, Pater meus vftjue nunc 5.
hilo fecit omnia bona valde. Si enim de aliquo operatur. Quod nullo modo contrarium eft i **•
fecit, vcique aut de feipfo , aut non de feipib: Dominus enim ludzorum refellit errorem ,
fed fi de feipfo, non ergo fecit, fed gftuuit :fi qtii putabint Deum fic requieuille die feptimO>
14 G E N E SIS 1 1. f . i . E t conpmmauit Detu, 5cc.
vt cx illo prorfus nihil operaretur. Rcquicuit A ^pifi- i8* /tmc medium, T om, 1.
auremab omnibus operibus fuis qu£ fcctt, vc Re^nieuit. Requies Sabbati ludxorum Sc
iam vhra non facerec mundutn«cum omnibus Chriftianorum explicatui > fpifi. ie.pofi init.
qu* in CO fim t: non tamen vc etiam a mundi Tom. t.
adminiftrationc requicfccrct. Contra AMnuttn. Seplim» die requieuit Deus ab omnibus operi­
c^ . 1. tail. Tom. 6. bus fuis. Futuram requiem fignificans , quam
Xe^uieHit. Deus fex dicbus operatus eft, clr oft bona opera daturus erat nobis homini-
fijftimo die reejuicuit. Poterat omnipotens , &
vno momento temporis omnia facere; non au­
E us. Sicut enim c ^ bene operamur, ipfe di­
citur operari in nobis, cuius munere operamur,
tem laborauerat vt requiefccrct *,fed vt (tgnifi- ita cum requiefcimus, ipfe requiefcere dicitur
caret, quia poft fcx xtates mundi huius , le- quo donante requiefcimus.i^ii?. 119. cap. 10. i»
ptima*tate tanquam feptimo die requieturus pne. T om. 1.
eft in lan^s fuis: Quia ipll in illo requiefcent Sex diebus ctn/itmmauitDeus omnia'operaJita,
poft omnia bona opera in quibus ciferuierunt, & feptimo reqttieHit. Explicatiu', Contra Fanfinm
qux ip(e in Ulis operatur. Sicut autem ciim illi lib. n. cap, 8. Tem. 6. & de Gen. ad Iit. lib. 4.
ex dono eius bene operantur, refte dicitur ipfe cap. 1. &fetjuemib,Tom. j.
operari *,fic cum illi requielcunt, dicitur Retfuieitir. Si aliquam creaturam Deum nunc
ipfe rcquieicere. Nam quod adipfum attinet, g inftituefeputauerimus, vt genus eius primi il­
pauTationem non quxrit , quia laborem non li fux conditioni non inferuerit, apene con­
lentit. De Catech.rudib.cap. 17. Torn. 4. tradicimus dicenti Scripturi, quod confnmma-
Re<jHieHit. Non fatigatus erat Deus vt dicere­ uerit omnia opera fua in die fi.xto. Secundiim il­
tur, Rcffuiem D. tih oiunibus operibus fuis Sed in la enim genera rerum, qux pfimilm condidit,
illoverbotibi laboranti requiem promifit > vr noua eum multa facere, qux tunc non fecit,
intelligas etiam te poft bona opera requietu­ manifeftumeft. Nouum autem genus inftitue-
rum , Sc fine fine requieturum. Nam ifies fu- re, credi redi non poteft, quoniam tunc om­
periores habent vefperam , leptimus iftc non nia confummauit. De Gen, ad Iit, lib, 5. cap. to ,
nabet vetperamivbi Deus fanftificauiti^uiem. Tom.y ^
Nondidum eft, FmS hm tfi vtfpera, vt finire­ Requieuit D. ab operibus fuis. Explicatur, De
tur dies: ftd didbum eJlmMe^ vt lieret Ccn. ad Ut. lib. 6. cap. ii.Tom.y de Gen. contra
dies Hne iinc. Sic incipit ergo requies noftra, Manich. lib. 1. cap. 21. ij. (fr cap. aj. Torn. 1.
quad mane, fed non (inicur, quia in xtenium TraSl. 17. in loan. Unge foft med. & Trail. 10.
viuemus. De 10. Chordis cap. j. Torn, 9.Simile pojt init. Tom.^,
deCiu. D. lih, h. c.ip.S.Tom. j. Recfuieuit. Tunc requiefcimus in D eo,fi fa­
Retfuieuit. Sex diebus perfeda opera natran- cimus opeta omnia bona. Ad hoc exemplum
tat; non quia Dtfoncccuaria fuerit mora tem- — d i^ m e ft de Deo. Requieuit t). die feptimo,
iporum, quafi qui non potuerit creare omnia ^ c ^ fecilTet omnia opera bona valde. Pfalm.
fimul, quae deinceps congruis motibus pera­ 91. circa init, Tom, S .
gerent tempora: fed quia per fjnarium nume­ Requieuit. Solet efle numerus (eptimus vni-
rum eft operum fignificata pcrfc6kio. De Ciu. uerfitatis indicium ; propter quod (ex diebus
D .lik n.cap. ^o. ittit. Tem. 5. diuinx operationis, feptimus adieduseft quie­
Retfftieuit. Mane in fex diebus faftum eft Sc tis. Et per feptem dies currentes, & recurren­
velpera.Dies autem (eptimus fine vclpcracft, tes , tempora vniuerfa voluuntur. Pfalm. u8.
nec habet o c ca fu m quia fanAificafti «um, ad ccnc. i I. anit med. T om. 8.
pernun/Ionem fempitcrnam: vt id quod tu poft Re<jnieuit. In omnibus diebus didum eft,yW?j
opera tua bona valde, quamuis ea quietus fe­ eiivefpera, in feptimo die non dicitur} feptimo
ceris, requieuifti feptimo d ie; hoc prxloqua- enim die qui vefperam non habet fignificatur
tur nobis vox libri tui, quod & nos poft opera nobis requies fcmpiterna, vbi nullus eft occa-
noftra, ideo bona valde, quia tu nobis ea do- fus. Serm. 44. de diuerjis cap. 7. Tom. 10.
nafti, iabbato vitx xternx requiefcamus in tc
etiam. Lit. i}. Conf. eap.^6.Tom i. G E N E S I S C a p . II. y . j.
Retfuieuit.Tunc fic requie(ces in nobis,quem-
SanStifiamt Dtus diemJcftimutH,
admodum nunc operaris in nobis. Et ita erit il­
la requies tua per nos, quemadmodum funt D A B B A T V M quod ludxi carnaliter cele­
ifta opera tua per nos. Tu autem fcmper ope­
raris , Sc feniper requicfcis; nec vides ad tem­
S brant , nos fpiritaliter agnofcamus. Nam
quia Spiritus fan£his liptiformis dicitur, pro-
pus , nec operaris ad tempus •, nec moueris ad pterealeptimu diem fandificauit Deus, quan­
tempus, nec quiefcis ad tempus: Sc tamen fa­ do fecit omnia opera fua; vt intelligas etiam te
cis & vifiones temporalis, & ipfa tempora, Sc poft bona opera fine fine requieturum. Ad hanc
quietem ex tempore. Bf J. hh. cap. 37. fpem quicquid facimus, fi facimus, Sabbatum
Retjmeuit. Qiudam videntur vrgcre quomo­ obfcruamus.Or 10. Chordis cap, ypoje medium.
do con/kmmauent Dens omnitt opent put flxto Tom. 9.
die,(jr /eptimo , fi nouas adhuc animas SaailiJlcaHit. Dies feptimus etiam nos ipfi eri­
creat ? R^quieuit vtique a creandis nouis crea­ mus , quindo Dei fuerimus benediftione Sc
turis intclligendum eft , non a gubernandis; ^ndlificatione pleni atque refeiki. Ibi vacantes
quia tunc eaquxnon erant fecit, a quibus fa- videbimus quoniam ipfe eft Deus, quod nobis
cicndis requieuit; quia confummauerat omnia, ipfiefTe voluimus, quando ab illo cecidimus.
q u i antequam eflent vidit elTe facienda; vtde- A quo poftea refedi, & gratia maiore perfedi,
inccpsnun ea qux non erant, fed ex his qux vacabimus in xtemum videntes quia ipfe eft
jAin erunt,crcaret fic faccrct quicquid faceret. Deus, quo plciii erimus, quando ipfe erit om-
ni4
G E N E S I S 1 1 . 5. SanBipault T>eusy^c. 1^.4.5. <3.7. 25
nia in omnibus. DeCiuitate D eiH h.it.cap. A caci funt prius inrerioicm hominem fadurri »'
Itfige pofi mtd. Tom. 5. corpus autcm homitiis poftca, cum ait Scriptu-
SanElifictiuit diei fiptimo. Sunt quxcinm bo- ■ ra, & finxit D. hominem de Umt terrjt, vt quod
na opera noftra ex muhcrc qiifdcm nro, fed non di(flum eft yfscit, ad fpi ritum pcftineat; ^uod
(empitenu. Poft ilia nos requieturos in tu4 autcm finxit ad corpus. Nccattenuunt mafcu-
grandi fanAificationc fpcramus.Tu autcm bo­ lum & fcxminam, non niil fecundum corpus
num nullo indigens bono,Temper quietuses> fieri potuiflc. DeGen.ad Iit. iib. j cap. ii.init.
quoniam tua quies, tu ipfe es. Lib. ij. Ctnfeff. Tom. j.
cap. j8. Tom. i. Et finxit Deus hominem. Explicatur, DeGen.
SMElificAHit. Nu(quam legimus in Geneft ad Ut, iib. 6. cap. i. fe<jHemih. & lib. 7. cap. i,
fandkificationem per omnes priores dies, fed & fesjuentil, Tom.^.
dc folo Sabbato dictum eft. Ex fanQificaui: Deut Finxit Dius hominem Si a me quoCratlir vn-
diem fiptimum. Amant enim requiem due pix de acceperit animam Icfus Ghriftus , mallem
animx > (tuc iniqux : (ed qua perucniant ad quidem liinc audire meliores atque doftiores:
illud quod amant, plurimxnefciunt. Epift.n^. fed tamen pro meo captn libentius relpon-
ettp. 10. Tom. z. Stmile Trail, iii. in loan.poj} dcrim, non de Adam, quam de Adam. Si enim
med.Tom.jt, puluis afllunptus ex terra, in qua nullUs lio-
SanOificauit. Sabbatum fepiimus dieseft,quo g minum fuerat operatus, iTieriiit diuinitus ani-
requieuit Deus ab omnibus operibus fuisi ma­ mari, quanto m.igis corpus afluniptum ex car­
gnum intimans myfterium quietis nofttx fu- ne, in qua itrdem nullus hominum fuerat ope-
turx ab omnibus operibus noftris. PfAlm. So. rams,{ortitum€ft animam bonam; cum illic
foft init. Tom. 8. erigeretur cafurus, hlcdelcenderct Icuaturus.
Sanitificaiiit. Per requiem fuamDeus fanfti.^ De Gen. ad iit. libro jo. capite iS. ante finem.
iicauit requiem noftram. Ibi ergo erit fondbfi- Tom. j.
catio noftra plena, vbi cum illo fine fine re- Finxit *D, hominem pnluerem de terra. 'Qusric
quiefcemus. Nam quare Deus requicfceret} hic audor cur homo ex limo fadus', & docet
Non enim operando fatigatus eft. Tu fi verbo quod multis fignificationibus, vel teifa, v d
facias, non fatigaris; fi iubeas & continuo fiat, aqua in Scripturis ponatur. De Gen. contra Ma~
ftasjinteger manes. Pauca verba dixit D.vnde nich.lib. t. cap, j.Tom. i.
totum fecit, & fubitb laiTatus eft ? Serm.^.de Finxit Deus hominem. Hominem dc limo vel
diaerfis eap. 7. Simile firm, iyex additis per Sir- de puluere terrx Deus fccit, & proculdubio
mond. ante med. Tom, to. voluntate foci t : nec tamen voluntas Dei pul­
SanlHficanit. Vfque ad iilaqux fexta die fa- uis aut limus eft. Lib. ad Utofium cap. j. Tom. 6.
fta funt, nihil fandkificatum dicitur.Ventum Finxit Deus hominem. Vt homo (ecundum
eft ad feptimum diem,vbi nullum opus fadtum corpus fieret, terra formata eft. Legimus enim
eftjfed vacatio Dei infinuatur, EtJanSlificauit C finxit Deus hominem de limo terra, PJalm. 89.
Deut diem fiptimum In fcptenario dierum nu- poit init. Tom. 8.
mero, prima fonuit fandihcatio; Scripturarum Finxit Deus hominem. Chtiftus oftendit fc
locis omnibus quxfita, & hic primitus inuen- figulum: nam quia d& limo hominem feccrat,
ta. Vbi quies commemoratur, quies etiam no­ delimo inunxit, cui miniis in vtero oculos fe­
ftra infinuatur. Serm. 11. e.v additis per Sirmond, cerat. Pfalm. 9i-pofi med. Tom, 8.
fejl med. Tom. 10. Simiie de Spiritu & Ut. cap. FinxU Deut hominem.tion defuerunt qui duo
15. Tem.y. ifta fecerunt me & finxerunt me, fic diC- 11?.
G E N E S I S C a p .1 1 .1 ^ . tinguerent, vt animam Deum fecifle, corpus
autem finxilTc dicerent; quia dc anima dixit
H ic ejl Uber generationis cali dr terrd. Deus, Omnem flatum ego fici. De corpore au- ^7'
X p 1 1 CAT V R , Gen, ad Ut. lib, 5. cap. tem legitui f Ei finxit hominem D. de puluere ter- ^
E I. ^ fiquent. Tom,^, & de Gen, contra M a-
nich. lib. i. cap, j. Tom. i.
ra,
tur ;
Tanquam
non tamen
fiat quidem omne quod fingi­
fingatur omne quod fit. Pfid.
Fons afiendebat de terra, & irrigabat omnem 118. conc. 18. poSt init.Tom.8.
faciem tena. Explicatur, DeGen. ad iit, lib. 5. Fin.xit Deus hominem. Attendaipus glatiam
cap, 6, & fi^ueru, T om- j. & de Gen, contra M a- Dei , non foliim qua fecit nos,verum etiam
nich, lib, t.cap. 5.7*om, t. qua refecit. Cui ergo debemus quia fumus, illi
Fons afiendebat de terra, & irrigabat omnem debemus quia Sc iufhficati fumus. Nemo qua
Matia Vir- Facies terrx, id eft, dignitas terrx, tribuat Deo quia eft , & fibi tribuat quiaiu-
go Kitacft. mater Domini Virgo Mana rcdbiflimi accipi­ ftus eft. Melius eft enim quod tibi vis tribuere j
tur, quam irrigauit Spiritus S. De Gen. contra quam quod illi. Melius eft enim aliquideHe ^
Aianich. lib. x ,cap, circa fin.Tom.i. quia iuftus es , quim quia homo es. Inferius
aliquid das D eo, & fuperius tibi. Totum illi
G E N E S I S C ap. da, in toto ipfum lauda, non cadas demana
T in xit Detts hominem pubteremde terra* artificis.
Vteflcs quis fecit} nonn? fcriptum eft, quia
T s i de terrx puluere Deus finxit homi­ ftmpjit Deus limum de terra, & formauit ho­
E nem , eadem terra, omniTque terrena ma­
teries omnino dc nihilo eft; animamquedc ni­
minem
antequam
J Antequam homo eflcs , limus erasi
limus elTes, nihil eras. Sed non de
hilo fa ^ m dedit corpoii, cum faihis eft ho­ folo illo figmento gratias agas artifici tuo. Au­
mo. De duitate D.tib. i^.cap. 11. pofi initium. di aliud cius figmentum vbi ttf fecit. Non ex TiV.}. y. f.
5. operibus ,ait, ne forte /juis extollatur. Sed Gratia Tfhffi.
Finxit Deut hominem. Nonnulli hoc fufpi- falui ftiSli efiisperfidem.^t hoc vt £ilui elTetis 1r.t.
Bibl. Augufi. T m . /.
z 6 G E N E S I S II. 7. S t , %.Flantauerat.
pet fidcm, non ex vobis.Vhi audis gratiam , A corpus hominis folum.Li^.r. R e tru ^ .a tf.io l
gratis intclligc. Si crffo gratis,nihil fuattnlifti, foji med, Tom. i.
-
nihil mcruifti.Namii metitis aliquid redditum
eft, mcrces eft, non gratia.?/^/. 144. ante med. G E N E S I S CAP.ii.t.8.
T em. S. Plantauerat Dominus faradifum voluftatis.
G E N E S I S C a p . ix. 1^.7. C c i. Xs IA paradifo comparata , indicat
Et injufflauit in eum Jpiritum v i u . E nobis pofle quidem eius bapti{^m homi­
nes etiam foris accipere; (ed udutem beatitu-
X f i i c a t v r , De minima dr eius orig.
E lih. I. cap. 14. ante med. Tom .j. &deGen,
tontra Manich.lih. I. cap.Z. ante fin.Tom.i.
dinis extra eam neminem vel percipere, vel te­
nere. Nam & flumina de fonte paradifi ficuc
Scriptura teftatur etiam foras largiter mana-
Xmw. io. Jnfufflauit. Chriftus infufflauit in faciem A- uerunt. Nominatim quippe commcmorantur,
♦.tt. poftolorum, quo flatu primum hominem vi- & per quas terras fluant. Nec tamen in Mefo-
uificauit, & de limo erexit •, quo flatu animam potamia,vel in .<£gypto, quo illa flumina per-
membris dedit i fignificans eum fe cflc, qui in- uenerunt, eft felicitas v i t x , q u i in paradifo
iufflauit in facicm eorum, vt a luto exuberent, commemoratur. Ita fit, vt cum paradifi aqua
& luteis operibus renuntiarent. Trau, ji . in g fit extra paradifum, beatitudo tamen non fit
loan, in med. Tom. 9. nifi intra paradifum Sic ergo Baptifinus Eccle-
Anima ven­ InfuffUnit. Ventos intelligimus in figura non fi* poteft ede extra Ecclefiam*, munus autem
to compa* abfurde animas \ non quia ventus eft anima, beatx vitx, non nifi intra Ecclefiam repetitur.
t 4ca. fed quia inuiHbilis eft ventus, quamuisres cor­ D e’BaptifinocontraDonatift.lib. i^.cap. i. initio.
porea. Eft autem anima inuillbilis : propterea & lib. 7. cap. 8. Tom.-j.
bene intelligimus animas ventos.Inde eft qu&d Plantauerat. Deus conftituit primos homines
& Deus inlufflafle dicitur (piritum vitx for­ in quodam loco perpetux beatitudinis, quem
mato homini, & fadus eft nomo in animam appellat Scripturaparadifum, prxceptumque
viuentem. Pfat. ioj.«»c. i. fojl med. Tom. 8. illis dedit, quod n non tranl^rederemur , in
illa femper immortahtatis beatitudine perma­
G E N E S I S C ap. n . t.y . nerent; fi autem tranfgrederentur , fupplicia
FaSius tjl hemo in ammam viuam. mortalitatis expenderent. Prxfciebat autem
Deus eos tranfgrelTuros: fed tamen, quia con­
1 BI & fpiritusintelligitur. De Anima &eitu ditor eft , & effc£tor omnis boni, magis eos
orig.lih. 1. cap. 17. pojl med. dr Ub. 1. caf, i. fecit quando fecit & beftias, vt impleret terram
f o ii itiit. Tom. 7. bonis terrenis. Et vtique mcUor eft homo etiam
FaSus efl Humans anims originem non peccator,quam beftia. Et prxceptum quod non
penitus nefcio: Scio enim Deum fianijfe in fa ­ C erant feruaturi , magis d edit, vt eflent inex-
ciem primi hominis, foElum^ue ejfe hominem in cuCibiles, cimi in eos vindicare capiflet. D»
animam viuam. Quod tamen nifj legiUem, per Catechif, rudib. cap. 18. Tom. 4.
meipfum fcire non poflem. De Anima & eiut PlantauitD. paradifum. Explicatur, D fCw .
97ig. Ub. 4. cap. 1. in med. Tom. 7. D. lib. 1 3 .^ . ti.Tom. y & de DoSir. Chriji. lib.
eft homo in animam viuam. Explica­ 3. cap. y^.Tom.\.
tur , Lib, 13. deCiu. D, cap. ij.aate med. &cap. PlamauerAt. Viuebat homo fecundum Deum
x^.per tot. Tom. j. in paradifo ic corporali & fpiritali. Neque
Falius eft homo in animam viuam, H k dubi­ enim erat paradifus corporalis propter corpo­
tare videtur author , ah anima (it ex traduce. ris bona, & propter mentis non erat fpiritalis.
Epitt. y.poH med. Tom. 1, Aut vctb erat fpiritalis , quo per interiores, &
FaElus eft homo in animam viuam Hic narra­ non erat corporalis, quo per exteriores fenfus
tur quomodo Deus hominem fecerit; 8c cor­ hoino frueretur i Erat plane vtrumque propter
pus quod de terra formaucrat , animauetit. vtrumque. De Cin. D, lib. 14. cap. 11. circa med.
Contra Fauft.lif>. i^.cap. i.in med. Tom. 6. Tom. 5.
FaElus eft. Non mihi videtur diftum, faSlut Plantauerat. Non ignoro de paradifo multos
eft homo inanimam viuam ■ niH quia (entire cce- multa dixifle; tres tamen de hacrequafi gene-
pitin corpore, quod eft animat* viuentifque j ) rales funt fententix. Vna eorum qui tantum-
carnis certiffimum mdidum. De Gen. adiit, lib, modo corporaliter paradifum intelligi volunt.
’].cap.\6.Tom. j. Alia eorum qui fpiritaliter tantum. Tertia eo­
FaElus eil. Mouentur arbufta extrinfecus ve- rum , qui vtroque modo paradifum accipiunt,
luti cum ventis agitantur, & intrinlecus; duci­ alias corporaliter, alias autem fpiritaliter. Bre-
tur enim fuccus in radicem, vcrtiturque in ea uitcr ergo vt dicam,tertiam mihi fateor placerc
quibus conftat herbx naturavelligni. Sedifte fententiam. De Gen. adiit, lib. 8. cap. i.Tom, 3.
motus non eft fpontaneus, qualis ille qui fcnfui Plantauerat. Paradifus eft figura Ecclefi* mi­
copulatur ad corporis adminiftrationem jficut litantis & triumphantis. De Gen. ad Ut, lib,n.
in omnium animalium genere , quam vocat cap. 28. in med. T om. 3.
Scripturaitninidnii viuam. Nam & nobis nifi Plantauerat. Paradifus allegoric^ beatitudi-
ineflct etiam ille motus; nec crefcerent noflra nem hominis fignificat.Dr Gen. contra Manid).
corpora, & non diceretur homo fadus in ani­ lib. t.cap.^.Tom.i.
mam viuam.
FaSbisell. Ciim exponerem, FaElus eft homo
in animam viuam, putaui hoc efle monftran-
dum,animalem priiis fad^um hominem> non
G E N E S I S II. y. 9. Troduxit Dew ^^c.ir, lo. ly. \6. 17
G E N E SIS C ap. ii. A GENESIS C ap . u . t^ . i o .

Produxit Deus de hume omne lignum» Tinmen atitcm proccditex Eden,

X p L i c A T V R , D f Gen. ad lit. lib. 8. cap]


O M n e lignum quod in paradifo Deus
plantauic, vtiquc bonum cft. Non ergo
malam naturam homo appcciit, ciun arborem
E 7 Tom.
Flumen. Flumina quatuor indicant quatuor
vetitam tetigit; fed id quod melius erat deie- virtutes cardinales. De Gen. contra Manich,
rcndo , fa£tum malum ipfe commifii. Melior lib. X. cap. lo.Tom. i.
quippe creator, quam vlla creatura quam con­
didit j cuius imperium non erat deferendum, GENESIS C ap. ii. 1^,15.
vt tangeretur prohibitum, quamuis boniun: Pojftii Deus hominem in paradi/i v t
Qimniam deferto meliore , bonum creaturx operaretur,
appetebatur, quod contra imperium creatoris
V i D operaretur: Nunquid forti agri­
tangebatur.Non itaque Deus arborem malam
in paradifo plantauerat: fed ipfe erat melior, Q culturam Dominus voluit operari pri­
mum hominem? An non eft credibile quod cum
qui eam tangi prohibebat. De mtura Bonicap,
6. _ ante peccatum damnauerit ad laborem i Ita (a-
Produxit lignum. Ad hoc Deus prohibuerat ^ n i arbitraremur, nili videremus cum tanta vo­
arborem vetitam tangi; vt oftenderet naturahi luptate animi agricolare quofdam, vt eis ma­
animar rationalis,non in fua poteftate, fed Deo gna p<rna fit inde ad aliud auocari. Qdcquid
fubditam efle debere; & ordinem fu i falutis ergo deliciarum habet agricultura, tunc vtique
per obedicntiam cuftodire, per inobedientiam longe amplius erat; quando nihil accidebat ad-
corrumpere. Qui cum eam contra vetitum te- uerfi, vel terra, vel cocio. Non enim erat la­
tigiflet, experiretur poenan^eccati; & eo mo­ boris a(ili<^io , {ed exhilaratio voluntatis. Z)e
do dignofceret quid intcreflet inter obcdien- Gen. ad Ut.Ub. 8. cap. 8. Tom. j.
t i i bonum , & inter inobedientije malum. De Sumpft Dominus Deus hominem. Nufquam
natura Boni cap. jj. Torn. 6. pofituni eft Dominus Deus, fed tantummodo
Produxit ligijum. Quare diiShim eft lignum Deus} nunc vero vbi ad id ventum eft, vt ho­
ad ftiendum cognofcibile boni & mali. Dt Ciu. minem in paradifo conftitueret, cumque per
D . lib. 14, cap, 17. w med. Torn. 5. prxceptiun operaretur &• cuftodiret, ita Scri­
Lignum ak (ciendum cognofcibile boni ^ mali., ptura locuta eft : Non qubd fupradidarum
lignum erat vifibile ac corporale, ficut arbores creaturarum dominus non elfet Deus; fed quia
csterx. Quod ergo lignum eflet, non cft dubi­ hoc , nec propter Angelos, nec propter alia
tandum :fed cur hoc nomen acceperit requi­ qux creata funt, fed propter hominem fcribe-
rendum. Mihi placet illa fententia, non fuifle C batur ad eum admonendum q u a n t i ei ex­
illam arborem cibo noxiam : neque enim qui pediat habere dominum Deum, hoc eft, fub
fecerat omnia bona valde , in paradifo infti- eius dominatione obedienter viuere, quam li­
tuerat aliquid mali: Sed malum fuifle homini centiose abuti propria poteftatc.£«</./i^.r«p-ii.’
tranfgreflionem prxcepti. Arbor itaque illa Pofrit D . hominem in paradi/o vt operaretur &
non erat mala: fed appellata cft fcientia digno- CHilodiret. Operatio illa laboriofa non erat. A-
Jcendi bonum malum •, quia nifi poft prohibi­ lia eft namque in paradifo operatio , Sc alia
tionem ex illa homo ederet, nulla erat pn ce- in terra, qua poft peccatum damnatus eft. Ex
pti futura tran(grelTio; in qua homo per expe­ eo autem quod additum eft, cnffodiret :Ci-
rimentum pocnx difceret, quid intcreflet inter gnificatum eft qualis illa operatio erat. Nam­
obedientix bonum , Sc inobedientix malum. que in tranquillitate beat* vi tx, vbi mors non
DeGen.adHt.lib.%. cap. 6. & Ub. 11. cap. 41. eft, omnis operatio cft cuftodire quod tenes.
7 *ow». j. De Gen.contra M a n ic h . tib. i. cap. 11. Tom. 1.
Lignum adfciendum. Explicatur, De Gen. ad Pofitit D . hominem. Repellit ferpentem dia­
Ut. UB. 8. cap. 4. & lyTom. j. bolum homo , fi paradifiUT» cuftodiat, id cft»
Lignum Pofteaquam primi ho­ Ecclefiam. De Gen.contra Alanieh, lib. t, cap.
mines , accepto Dei prxcepto feruareobedien- 14.1» med.Tom.f.
tiamnoluerunt,iuftacospccna ac debita con- D P of iit Deus hominem. Fecifti hominem, dedi-
fecuta cft. Sic enim comminatus fuerat D o­ ftiei liberum arWtrium, in paradifo collocafti,
minus, quod ea die, qua vetitum cibum ede­ prxceptum impofuifti, mortem fi prxceptum
rent , morte morerentur. Proinde quia vtendi violaret iuftifllmam denunciafti. Nihil non fe-
ad elcam, omni ligno quod in paradifo erat, cifti,nemo eft qui i teamphiis exigat. Peccauit,
acccperant poteftatem ,in <fUO etiam lignum v i­ fathim cft genus humanum , tanquam mafla
ta plantauerat'DfHs.Ab illo autem folo cos pro­ peccatorum, profluens dc peccatoribus. Hfal.
hibuerat , quod appellauit fcienti® boni Sc ma­ •jo.poji med.enarrationis prima partis.Tom. 8.
li; quo nomine (j^nificarctur experientis con-
G E N E S I S C a p . II. 16.
fcquentia, & quid boni cuftodita, Sc quid ma­
li eflcnt tranlgrefsa proliibitione fenfuri. Rc£i:i Vtjecepit Dominus dicens ex omni iign$i
)rofeftb intelliguntur ante malignam dijlbo-
f i perfuafioncm abftinuiflc cibo vetito, atquc
vu fuifl; conceflis, ac per hoc Sc exteris, Sc
X p L I c.4^TV R.,
E Ciu. D. Uh. 14. cap. 12.'
per tot. Torn. 5. & de Gen. ad Ut. Ub. 8. cap.
prxcipui ligno vitx. De Peccatorum meritis Uh. lyTom.
i. cap. 11. Toot. 7. 'Prjicepit Dominus. Qnxrit hic S. Auguft. an
Bibi. Align(t. Torn,!. ytrique datum fit prxceptum. Item quomodo
D ij
x S G E N E S I S l l . yaj.Qj^adie ederitis,tcc. y. i8. Nonefi^^c,
nunc Deus locutus fit ad hominem} Vtrum in­ A incrcpando,&damnando dixille , T tr r ttt^
tus in mente lecundum inrellefhim ? Credi­ in teramihisfUcc^viecmm fccundum animam,
mus fic efle Deum locutum homini in paradi- fed fccundumcorpus terra erat, &morre ciuC-
fo , ficut etiam poftca locutus fuit patribus, fi- dcm corporis crat irurus in terram. Quamuis
cutAbrah* ,id eft,in aliqua fpcciecorporali. cnim (ccundum corpus terra cflct, & corpus
Eod. lib. cap. 17.18. 17. in quo creams eft animale geftaret: Tamen fi
Pntcepit Dominus dicens ex omni ligno. Ex- non peccaUct, in corpus fuerat {piritale mu­
plicjitur. Contra luUan. lib. 6, oper. peifeS. nam. tandus , & in Ulam incorruptionem qu* San­
jo. Tom. 1. Supplementi. Contra aduerfar.Leg. ctis promittitur, fine mortis pehculo tranfi-
tap. \^,pertot,Tom.6. & de peccatorum meritis turus. De veccatorummtritislib. i.cap. i.Tom.j.
lib .i.cap. ix.Tom.y. die ederitis. Q ^ n do peccauit Adam
non obediens D eo, tunc eius corpus quamuis
G E N E S I S CAP.n.f.17. ctlet animale atque mortale, gratiam perdidit,
die ederitis ex eo morte moriemini. ■quacius animx omni ex parte obediebat. Tunc
fa<Sbumeft in hominibus, vt ilia in qua creati
V N c in vfus iuftitix peccati p<ena con- funt ftabilitate ztatisamifsa,per mutabilitate»
N uerfa. Tunc enim diAum eft homini,
morieris fi peccaueris. Nunc dicitur martyri,
xtatum irent in mortem. Qiumuis ergo annos
multos poftea vixerint,illo taracn die mori ccc-
B perunr, quo mortis legem, qua in lenium vc-
morere nepeCces. De Ciu. D-lib. lycap.^. in
med.Tom.y terafcercnt,acceperunt. Sic itaque.implctum
A/orte moriemini intelligitur de pnma Sc fe­ «ft quod dixcrat Deus, die ederitis mone
cunda morte j de mone animx & corporis. monemini. DepeecMtoritm tneritis lib, i. cnf, i6.
Eod.lib,eap.ix.i^.C^rii. pofi init. Torn. 7.
Slua die ederitis, &c. Tanqaam diceret^ qua dit ederitis. Nonfruftra dixerat Deus ,
die me defcrucritis per inobedientiam,deferam mitrte morieris. Non cnim aliquid patimur in
vos per iuftitiam. Bod. lib. cap.iy ante med. iftavita,nifi ex illa mone quam meruihius pri­
i^Ma die ederitis. Multa appellantur tefta- mo pcccaro. P/alm. yj.pofi init. Tom. 8.
menta D ei, exceptis illis duobus magnis vetere die ederitis. Homo pofitus fub przce-
& nouo. Tcftamcntum autem primum, quod pto audiuit a Domino noli tangere. Quid? Hanc
fai^m eftad hominem primum, profefto il­ arborem. Si bonaeft, quare non tango? fi ma­
lud eft. Ojia die ederitis t morte moriemini. De la eft, quid facit in paradifo >Prorfus ideo eft
CiH.lib. i6.cap.t,f.drta init.Tom. y in paradilb , quia bona eft : (ed nolo tangas.
Slua die ederitis. Homo habet poenam pro­ Quare non tango ? Quia obedientem tc volo,
priam, qua etiam corporis morte punitus eft. non contradicentem leruum. Qwa Dominus
Mortis quippe fupplicium Dominus ei com­ fum, & feruus es. Q ^ m odo eris fub Domino,
minatus fuerat, fi peccaret fic eum munerans nifi fueris fub praecepto? t'fd. -jo.conc, x.foii
libero arbitrio, vt tamen regeret imperio, ter­ med. Tom .i.
reret exitio; «tque in paradifi felicitate,tan- die ederitis. Si quxris quid merueris,at-
quam in vmbra v itx , vnde iuftitia ciiftodita tende peccata, audi (ententiam Dei in tranf-
in meliora conlcend«rct,collocauit. Hinc poft greflbrem hominem latam. Terra es, dr in ter­
peccatum exui effedbis, ftirpem quoque fuam, ramibis ; quoniam comminatio przcclSt,ciun
quam peccando in fc, tanquam in radice vi- przceptum daretur , ^ua die tetigeritis , mrte
ciauerat, poena mortis & damnatione obftrin- meriemini.Si peccatorum meritum quxris,quid
xit j vt quicquid prolis ex illo, & fimul damna­ occurrit nifi fuppliciumlObliuifcere igitur me­
ta , per quam peccauerat, coniuge, nafcere- rita tua , aut noli obliuifci podus j ne per fu-
tur, traheret originale pcccatum, Enchirid. cap, perbiam repellas mifericoriam. Serm. i^.ex
xy& iG .Tom .if. additis per Sirmond. ante med. Tom. 10.
die ederitis, &c.Explicatur,Ctfwrr/» Faufl^. Qm die ederitis. Audiuit homo , morte mo~
iib. i^.cap. 4^. contra Felician. cap. 13./« mWj.Vtatur bene poena fuajnon inde eat ad
med.Tom.6. fup^rbiam, vnde accepit pcenam: Agnofirat Ce
Q^a die ederitis. Omnes qui nafcuntur nx>r- mortalem, Sc frangat elationem. Audiat fibi
tales, habent fi;cum iram Dei. Q^am iram Dei* dici, Quid fuperhit terra cinis f Etiamfi fu- Ecel. 10.
Qiam accepit primus homo Adam. S« enim D perbit diabolus, non eft terra & cinis. Ideo di- V-.si.
peccouit primus homo, & audiuit, mwte w«- «Skumeft os autem vt homines moriemini. Non pr*i.ti.
, failus eft mortalis ille, & coepimur na- attenditis quia mortales eftis,& ficut diabolus 'i.i-
fci mortales; cum ira Dei nati fumus. Venit fuperbi eftis. Vtatur ergo homo poena fui, &
inde filius non habens pcccatum , & indutus bene vtatur malo fuo, vt proficiat bono fuo.
eft carne, indutus eft mortalitate. Si ille nobif- De f^erb. Domini ferm. ii.cap. i.Tom. lo.
cumcommunicauitiram Dei, nos pigri fumus
G E N E S I S C a ?. i i . i 18.
cum illo communicare gratiam Dei ? rra£l. 14.
i» loan.circa ftn. Tom. 9. Noft ejl bonum ejje hominemfilum ,/4-
die ederitis. Qui dicunt Adam fic crea­ damus ei adiutorutm^^c.
tum , vt etiam fine peccati merito moreretur,
D Eo relimjuet homo patrem matrem efrad-
non poena culpx, fed necelCtate naturx j illud
quod in lege diftam cft,f«<< die ederitis, mor­
te moriemini •, non ad mortem corporis, fed ad
I htrebit vxori fat. Huic loco Manichxi ca­
lumniantur , dicentes contra nouum Tcfta-
mortem anim xquiin peccato fit,referre co­ mentum elTe iftam fententiam quia in Euan­
nantur. Qmd ergo refpondebunt cijm legitur gelio dicit Dominus , Omnis ^ni relujnerit do­
hoc Deum primo hommi, etiam poft peccatum mumuHt vxorempropterRegnum cotUntm, centitt
G E N E S I S n. iJ’. i^ .S tJin xitD eu sM c. f.iu E tim m ifit. 19
tdtiiumdccipiet in hoc t * m p o r e ,& infuturo f t c M ^ i n d c fangais & aqua profluxit i qux Sacra-
ftffidtbitvitam turnam. In qua calumnia miror tncntacfk nouimus, quibus xditicacur Eccle-
eos ftctffe cxcatos. Nam & Dominus incerro> fia.Nam hoc etiam verbo Scriptura vfa eft. ty£- Ccn.z.
gatus a ludcis , vtrum ei piacercc, dato libello difcauiteam inmuUrrem Creatura eft ergo Dei ir,
Ecpudij dimittere vxorctn : Rcfpondtt cis di­ foemina, ficut vir; fed vt dc viro fieret, vnitas
cens , Non lepfiit tjHonUm ^ui fecit ab initio , commcndata eft. Vt autem illo modo fieret,
Mfhtfs- focmittamfteit tot. £tdixit, Profttr Ciiriftiis & EcclcHa figurata eft. De Ciu. D.lib.
t.iu hoc retin<fHet homo patrom, dr matrem, 5cc. Di­ it . cap. 17. Torn. 5.
cant iili, quid ergo^’Moyfes mandauit dare li- Et immifit. Fit viro dormienti coniunx de la-
bdlum rcpudij, & dimittere 2Dicit illislcfus. <ercjfit Chrifto moiicnti Ecclefia dc Sacramca-
nd duritiam cordis veft/i prfnijit vohis to fanguinis.qui dc l.xterc mortui profluxit. Vo­
Mtyfis dimittere vxorts veifras: wA initio atttem catur Eua vita & mater viuorum, qux de vui
non fuit fie. Ecce habent confirmatam fcnten- fui latere fa^aeft. Contra Fauft. lib. iz. cap. 8. in
tkm veterisTeftamentiab ipfo Domino,ad- med.Tom. 6.
uersiu imperitiam ludzocum. Contra Adint, Et immifit. Cur dc krcie fa^b eft mulier. Di
cap. j. Tom. 6. Gen. ad Ut. lib. 9 cap. 13. Tom. j.
Non eil bonum ejfe hominem folum. Explica­ Et iynmifit Deus ecjiafim in Atiam, & obdor-
tur, Gen. ad lit. lib. 9. cap. 1. fi^itentib. miuit. Explicatur, De Cen. ad Ut. lib. 9. cap. 14.
Tom. j. B Tom.^.Crde Gen. contra Munich,lib. x.cap.ii,
Nonefibonum."Non inuenio ad quod adiu- Tom.t.
torium (a.€U (it mulier viro, (i pariendi cau(a Et immifu CtcSm m fa£kam faminam ex vi- Fdmioaft-
iubtrahatur. Eod.lib.cap.^. in fine. ro nullo interuenicntc concubitu,ficut fideli- fta ei co*
2 ^ » eft bonum. Concubitus non propter pcc- ter credimus etiam virum faAum ex foemina,
catiim,vndc potuit eflc in paradido. tod.lib. formatiooi*
nullo interueniente concubitu. Vtrumque in­
cap. i.per tot. cap. ii. pojt init. fidelibus incredibile eft >non fidelibus. Et vir- clui°U,fint
ginalis vterus, vnde vir fieret, ficut vitile la- viio,
G E N E S I S C a p .II. tus vnde focmitia fieret habuit, poterat Sc Do­
B t Jinxit Hem adhuc de terra m n es minus carnem fuam dc cofta , vcl de aliquo
htJHas agri, membto Virginis creare: (ed qui poflet often-
derein corporc fuo hoc ie iterum fcdlle quod.
I & hominem de terra, & beftias dc terra
S ipfe formauit ,quidhabet homo excellen-
tinsin hac re, nili quod iplc ad imaginem Dei
&^um eft; vtiUus in matris corpore oftendic,
nihil pudendum efle quod caftum eft. De Gen.
ad Ut. lib. 9. cap. 16. Torn. j. ^
creatuse(^?nectamen hoc fecundiim corpus^ Ei immifit. De carnc mulieris queniadmo-
led (ecundi^m intcllefhim mentis. De Gen. ad d u m fa ^ fit, Scriptura narrauit, tacuit autem ro, non ani.
lit, lib. 6. cap. iz. pofi med.Tom. J. C de anima, nec dixit ex anima viri fadbam elfc ma.
animam mulieris, eo ipfo nos admonere vo­
G E N E S I S C A p. ti. lens, nihil hk aliud putare, quam dc viri ani­
\^ddu£tx fu n t ad Adamomnesbefiu ma noueramus, id eft, fimiliter datam efle mu­
v t eis nomiaa imponeret. lieri. Vndcdixit,//«c ^
caro de carne WM,ncc addidit, & anima dc a- ^
X P t i c A T V R > DeGen. ad lit. lib. 9. cap. nimamea. De Gen. adiit. Ub. 10.cap. 1. Tom. j.
E II. inb. Tom.
Adduda funt. Quomodo animalia addudU
&#«7OTfy&.Chriftus foporatus eft dormitione
panionis,vt ei coniunx Ecclcfia formaretur.
ad Adam. Eod. lib. cap. 14. Form.ita eft ergo coniunx Ecclcfia dc latere
uIdJutU funt. Dcmonftrauit Deus homini, eius, id eft, defidc pafllonis & baptifmi. T)e
qaantb melior clfct pecoribus, 8c hoc (igni- Gen. contra Manichtos lib. 1. c.tp. 14. antefin.
ficat quod di&um eu , AdduSa ejfe ad ilium Tom. i. Simile TraH. i^,inloan.Ungt poft init,
«mnia animantia^vtvideret quid ea vocaret, Sc Tom. 9.
eis nomina imponeret. Ex hoc enim apparet Et immifit. Qui potuit fine dolore auferre cd-
ipsa ratione hominem meliorem elle quam pe­ ftam dormienti, potuit & vigilanti. Sed quare
cora, quod diftingucre, & nominatim ca d e ­ voluit dormienti facere? Quia dormienti Chri­
cernere non ni(t rado poteft, qux de ipHs iu- p. fto in crucc, fadaeft coniunx dc latere. Percuf-
dicat. Sedhsc facilis ratio eft, citb enimho- ^ fum eft enim latus pendentis dc lancca, & pro­
mo intelligit fe meliorem e(Ic pecoribus. Illa eft fluxerunt Ecclefijc Sacramenta. Pfiilm. 56. poft
difficilis ratio, qua intelUgit in feiplb, aliud med.Simile. Pfix^i. conc. ^.&Pf.ii6.circa med.
ede rationale quod regit, uiud animale quod Et immifit. Quomodo dc latere dormientis
regitur. De Gen. contra Manich.lib.t. cap. 11. Eua fafta eft j fic ex latere Domini dormientis,
in fine.Tom.i. id eft, in pafllone morientis, & in cruce per-
culli de lancea, manauerunt Sacramenta qui­
G E N E S I S C a p .II.Tt'.ii. bus formaretur Ecclefia. Pfal. 138 pofi initium.
■ E t immifit tcfiajim in A darn. Tom,%.
Et immifit. Prifigurata eft in Adam Chrifti
T in exordio generis humani, de latere refurtedlio ? quia iicut ille poft foporem fur-
V viri dormientis cofta detradla , foemina
fieret, Chriftum & Ecclcfiam tali fafto , iam
gens,Euamde btere fno fabricatam agnouit:
iraChriftus a morte refurgcns,cx vulnere la-
tunc prophetali oportebat. Sopor quippe ille terisfui idificauit Ecclcfiam.Serm. 150. detem-
viri, mors erat Chrifti, cuius exanimis incrnce pore pofl med. Simile Serm. 15}. de temp. circ4
pendentis latus lancca perforatum eft, atquc init.Tom. 10.
D iij
30 G E N E S I S II. y . 1 1 . a d ific a u tt D e u s , 8 c c . y . 13 . M
^ ^Honiam de viro fito f)?,iftaorigo nomi­
GENESIS C a p .II. nis , & interpretltio in lingua Latina non ap­
paret. Quid enim fimile habeat mulieris no­
Et ^difcauit Veus cojltim. men ad viri nomen, non inuenitur i fed in He-
V o t> ftrinina primo homini cx cius la­ b r x a locatione dicitur ftcfonare, quaTi diOura
Q tere fada eft , fignificatum eft , quam
chara marici & vxoris ocbcat cflc coniundbo.
Iit. H xc vocabitur virago , quoniam dc viro
fuofumptaeft. Nam virago vel virgo, potilis
habet aliquam (imilitudinemcum viri nomi­
Dc CtH.D. lib. 11. C4f. 16. *nt«fin-&l‘b.
ne , mulier autem non haixt: (ed hoc iingus
Et tdlfic.mf.Exvno Deas voluit omncs ho­ diuerfitas facit. De Gen. contra Manich. M. x.
mines condcrci vt in fua focietatc, non (bla cap.ii.Tom.1.
fimilitudinc gtncns.fcd cnam cognationis vin­ Hoc tmnc os. Carnem pro foemina pofuit
culo tenerentur. Pi ima itaque naturalis huma­ Scriptura, quiade cofta cum fa6U edet Adam
na: focietatis copula vir Sc vxor cft;Qups nec dixit, Hoc nunc ot de o/Jthns meis j & caro de car­
ipfos fingulos condidit Deus, & tanquam alie­ ne mea. T rail. 1. in loan, ante fin.Tom. 9.
nigenas iunxitj (ed alteram ex altero creauit, G E N E S I S C a p . 11.^ .14.
iignans etiam vim coniundtionis in latere, vnde
Relinqutt hoMOpatrem.
Uladctrafta, formata eft. DeConiug.bono caf, _
I . Torn. 6. “ Deo nuptix funt inftitutx , quando di­
Et tdificauU. In diuerfis Scripturarum locis
hoc inuenitur, non eas tanriim qux virum pal-
A urni eft. Propterea rtUnt^uet horne patrem Ephif. f.
JUum , & matremfiiam, & adhtrebit v.xoriySt<, f.]U
fx fuerant, fed omnino foeminas etiam inta- (fremntduoin carne vna. Lib. i. adTonif.cap.
ftas atquc integras, mulieres appellarij ficut yfub init. Tom. y.
dc Eua fcriplum eft, Formanit eam in mulierem. Relinquet homo patrem & matrem, icc.Qm i
DtConfenfu EMMngtlijl.lib. i. caf. i8. circA fin. non agnofcat Chriftum eo modo reliquifle pa­
Torn. Simile contra Faujbim iib. iucap.}.anle trem , qui cum in forma Dei edet, non rapinam
med.&de fide contra Manichtos cap. i i . Tom. arbitratus eft e/le xqualis D eo ,& c. Rtliquille
6,^ Tratl. lo. inloan.pofl init.Tom.^. (jrSerm. etiam matrem fynagogam ludxorum , veteri
j. dediuerfs cap. w.Tom. lo. ^ lib. 4. deSymb, Teftamento carnaliter adhxrentem; 5c adhx-
cap. j. in fin. Tom. *>. ^ Serm 6^. de Verbis Do­ fifle vxori fux fandx Ecclefiz, vt in pace no-
mini ante medium.Tom. lo & Serm. ^.Tomi fe­ ui Teftamcnti effent duo in carne vna ; Qui»
cundi Supplem. pofi med. cum fit Deus apud patrem j per quem fafti fu­
Et adifIc4uU. Formare vel xdificare coftam, mus , fafhis eft per carnem particeps noftri, vt
vt mulier eflet, v(que adeo non potuit nifi illius capitis corpus c(Te poflcmus.Cow/m Eaufi.
Deus, a quo vniueria natura fubfiitit; vt ne lib. 11.cap. i . Torn. 6.
illud quidem carnis fupplcmentum in corpore C Relincjuet homo. Eft fandia Ecclefia Domino
viri, quod in illius coftx fuccetTit locum , ab lefu Chrifto in occulto vxor. Occulte quippb
Angelis fadum efle cr ediderim. De Gen, ad lit, atque intus in abfcondito fecreto (piritali, ani­
lib. 9.cJp. 15. poSl init. Tom. j. ma humana inhxret verbo D ei, vt fint duo in
came vna. Contra Fanfi.lib. 21. cap. }8. in med.
G E N E S I S CAp.ii.f.13. Tom. 6.
Relinquet homo patrem. Scc. Quomodo refe­
Hoc nunc os ex ephus meis , & caro
ratur ad hiftoriam non video, nifi quod ple­
de carae mea. rumque in genere humano ifta contingunt :
IX p L LII cCAT
AT V R R , Lib, \.de
i. de Anima ^ eitu
& eittt tota prophetia eft , cuius Apoftolus me-
E Iorig.cap.
orif-cap. \S.per tot.Tom. 7.
Os de offibItsmeis, (y" caro de carne mea. Illic
j-ninit dicens , Propter hoc relinquit homo, &c.
Quod Manichxi fi non cxci legerent, qui per M-
intelligitur & anima, quemadmodum Verbum Epiftolas Apoftolicas multos decipiunt, intel-
carncm faduni , non fine anima accipimus. ligerent quomodo accipicndx fint veteris Te-
Eod. cap.ptb fi.i:ern.& lib. i. cap. 14. ante med. ft^ en ri Scripturx , nec tam facrilega vocc
Hoc nunc oi, Intelligi poteft a paite totum, auderent accuiare quod nefciunt. De Gen, con­
quod dixit Adam, cum illi mulier cius often- tra Aianich. lib. t-cap.i^.Tom.i.
derettur. Hoc nunc os ex ojjtbus meis, caro de Propter hoc reUmjnit homo patrem. Quod ner
came mea. Non enim dixit , & anima dc ani- ^ hiftoriam impletum eft in Adam per propne-
ma mea: fed/• t ita fieri: poteft
n. vt carne nominatai tiam fignificat Chriftum, qui reliquit patrem
vtrumque intelligatur. Epift. 137. poft medium. cum dicir.
cum dicit, Etra aa patre exiuit e^r
^veni in
in httnc
hunc ntun»
mun­ leam. t<,
•7 *jm. X, dum. Sed non loco reliquir, quia Deus loco non tJ'.xS.
Hoc nunc es tx cjfihts d" care de came mta , continetur ; nequeauerfione peccati, ficut a-
Non addidit anima dc anima; quia ex ani­ poftatx rchnquunt Deum, fed apparendo ho­
ma viri non eft fada anima mulieris. De Gen. minibus in homine, ciim f^erbum caro fa£lum l»an\ t'
ad Ut. lib. 10. cap. i. circa fin. Tem. j. eft, ($*habitauit i» nobis. Q ^ d ipfum hon com­ VM4
Hoc nunc os. Vocauit mulierem fuam vir , mutationem naturx Dei fignificat, fed fufce-
tanquam potior inferiorem, & dixit. Hoc nunc ptionem naturx inferioris perfonx,ideft,hu-
os de ojfibus meis, & caro de carne mea. Os de manx. Qiiid eft ergo quod diximus, Reli­
offibus fortafle propter fortitudinem; & caro quit patrem, nifi reliquit apparere hominibus,
• dc carne propter temperantiam H x namque ficut eft apud patrem ? Item reliquit & ma­
dux virtutes m inferiorem animi partcm,quam trem , id eujfynagogx veterem atquc carnalem
pruilcntia rationalis regit, docentur pertinere. obferuantiam , qux illi mater erat ex fenune
Qiv^>d r.utem didum eft, Hac vocabitur mulier. Daiiid fecundum camm. Et adhefit vxori fu * ,
G E N E S I S 1 1 . V . 15 . E r u n t d u o in c a t n e , & c .
id eft, Ecclefix, vtfint duo in earns vna,ille A hoc dicat de quocunque coniugio, audi Apo*
caput, ilia verb corpus. De Gen. contra A la- ftolum, trunt duo, inquit, in came vna, Sa»
nich.tib. t. cap.t^. Tom. i. Simile TraB. in cramtntum hoc magnum efl , Ego auttm dico in
toAn.foii mtd.Tom. 9. Chrifto (fr in Eccltjia. Fit ergo tanquam ex duo-
Relintf. homo , &c. Hoc ante peccatum di- bus vnaquzdampcrfona cx capite & corpore,
dum eft: & fi nemo peccaflet, fine pudenda li­ ex iponfo & fponfa. Si duo in carne vna,cur
bidine poflet fieri. £t nunc quamuis line ilia non duo in voce vna? Loquatur ergo Chriftus,
non fiat in corpore mortis huius ->ipfum eft ta­ quia in Chrifto loquitur Eccicfia, 5c in Eccle-
men quod non ceflat fieri, vtadhxrcat homo ha loquitur Chriftuj , & corpus in capitc, iSc
vxorifiiXt&fintduo in carne vna. DeNttpt. caputin corpore.-/*/S/.jo. i}”.!. Torn. 8.
ffrconcHpifc. lib. z. cap. ix.Tom.-j. Erunt duo Chriftum ciiin audis noU fpon-
Rtlincf. homo. Per ^ a m Icphte virginitas fum a fponfa fcparare , & inteliige illud ma­
Ecclefix figurata eft. Lih. Qjttfi. fupra Indicts gnum Sacramentum, Erunt duo in carne vna.
q. 49. *ntt fin. Tom. 4. Si duo in cariic vna, quare non in voce vna ?
Non enim tcntationes caput hk pertulit, &
G E N E S I S C a p . I I . 1^.15. corpus non perfert. Aut vero fuit caufa patien*
Eruntduo in carne vna. di capiti, nifi vt corpori prxberet exemplum?
PJalm. 34. concione i. circa init. Torn. S.
T non folum de capitc, vet um etiam de 6 Erunt duo in came vna. Si vna caro , vna
V corpore certa diuina oracula teneremus.
De vnitattExcitf,cap. 10.pofl init.Tom. 7.
lingua,eadem verba,tanquam vnius carnis, ca­
pitis & corporis. Sic audiamus tanquam vnum:
Erunt duo. Chrifti fponfi thalamus fuit vte- Sed tamen caput tanquam caput , & corpus
rus Virainisj-quia in illo vtero virginali con- tanquam corpus.Non diuiduntur pcr(bnx,fed
iundi ^ n t duo , fponfus & (ponfa ; fponfus diftinguituroignitas >quia caput faluat, falua'-
Verbum, & fponlacaroj quia he fcnptum eft, tur corpus.Caput exhibeat mi(ericordiam,cor-
Ettmntduoincamt vna.TraB. i.intpiJL loan, pus defleat miferiam. Caput eft ad purganda
pofi init.Tom. 9. pcccata; corpus ad confitcnda peccata. PJalm.
Erunt duo. Scriptum eft erunt duo in came J7. ■ )}■
. 4. & P f.40 . circa init. Tom. 8.
M»tth 19- v»4,ynde Dominus ait. Igitur iam non funtduo, Erunt duo. Chriftus caput , corpus autem
t.6. fid vna Maximc quando vir adhsret vxo- eius (andbEcclefia, qux etiam coniunx cius.
ri, &initur concubitusj de concubitu autem Totus itaque Chriibis caput & corpus, tan­
proles gignitur, trahens originale peccatum, quam integer viri quia & fccmina de vito fa£hi
vitio propagante vitiumiDeo creante naturam: eft, & ad virum pertinet. Etdiftumeft de pri­
Quam naturam coniuges etiam bene vtentcs mo coniugio. Erunt duo in came vna. Vna ca­
vitio, non poflunt tamen ita generare, vt poC- ^ ro quia de noftra mortalitate carncm fufcepit.
fitcfle fine vitio \ quod ille qui fine ipfo natus ^ Non autem vna diuinitas; quiaille creator.nos
eft vitio euacuat in paruulis, etiam nolente lu- creatura. PfiU. i^i.pofi inii. Simile Pfal, 42. pofi
liano.Cowfr4 lulian.tib. x, optr.ptrftSlinum. 57. init. Tom, 8.
in med.Tom.’j . Erunt duo. Vaminx conceptus apud vos car-
Erunt duo. SivtelTent duo in carne vna, fa­ cer eft : hinc illud diiplicet erunt duo in came
cere nifi libido non polTer,nullo modo in Chri- vna. Contra Seeund. cap. ii. Tom. 6.
fto & in Ecclefia poflet intelligi, tmnt duo in Erunt duo. Di£him eft de Chrifti gemina Dei
camevna. Porro fi pofTunt fine ifta ellcduoin hominifque fiibftantia. Et erunt duo in carne
in ca(ne vna, Chriftus & Ecclefia*, potuerunt v»4,id eft, Deus fic homo vnus Chriftus.Quod
friam vir & vxor, fi nemo peccaflet, non pu- Apoft.de Chrifto & Ecclefia, id de Chrifti cor-
dendaUbidine, de qua erubefcit, fed laudan- pore praecepit intelligi. Et erunt duo in came Efh.sf-ir.
da charitate com\xn^.Contra luiian, iib. z. oper. vna. Ego autem dico in Chrifio & in Ecclefia.
perfeEl. num. 59. T om. 7. Serm. 6. de tempore circa init.Tom. 10.
Erunt duo. Propheta vt exprimeret fidem Erunt duo in came Addidit Apoftolus,^<*-
operum , prope periculum pudoris accefllt, cramentum hocmagnum efl. Et ne adhuc putaret
quia dixit j Erunt duo in came vna^ vbi com­ quifquam, in viro efll* Sc vxore fccundum na^
mixtionem maris Sc fceminx intelligi vo- turalem vtriufque fexus copulationem, corpo-
luit. De Nuptiis & concupifi. libro t. capite9. J) ralcmque mixturam : Sgo autem inquit.
T om .j. in Chrifto & Ecdefia. Serm. 40. de temp. cap. 10,
Erunt duo. Omnes verbo Dei animas irri­ Tom. 10.
gantes , nubes dici poflunt. Qui ciim mali in- Erunt duo in came Di(5him eft hoc, led
telliguntur,F/«if Deus fuper peccatores latfueos. devi ro& vxore, vbi concefliun eft , vbi ho-
Cum autem bene intelliguntur, fozcundat pe- ncftumcftjnon vbi tiirpc, non vbi illicitum.
£bora piorum atque fidelium. Sicut exempli Sicut autem fit vna caro in permixtione licita
gratia quodfcriptumeft,£r erunt duo in came viri & vxoris •, fic vna fit caro in permixtione il­
W .f . vna.Si ad Ubidinem quifque interpretetur , la­ licita meretricis & amatoris. Serm.^i, de temp^
t.jt. queum pluit fuper peccatores: fin autem intel- cap.y Tom. 10.
ligas, ficut ille qui ait, E^o autem dico in Chrifto Erunt duo Sicut vna caro eft duorum in ma-
dr irt Ecclefia, imbrem pluit fuper fertilem ter­ fculo, & fdtmina •, fic intellcdtum noftrum, Sc
ram. Ppd. 10. ante fin. Tom, 8. aftionem vel confilium, executionem vel ra­
Entnt duo. Vt noueritis quia vnus dicitur tionem, & appetitum rationalem , vel fi quo
Chriftus caput & corpus fuum, ipfe dicit cum aho modo fignificantius dici poflunt, vna men­
de coniugio loqueretur, in came vna. tis natura compledtitut j vt quemadmodum de
Igituriiam non d u o ,fed yna caro. Sed fone illis dl6lumeft,£r«Mr</M0 in carne vna , fic dc
3z G E N E SI S n. V. i 6 . N udi erant, 6c 111, if.i. Serpens, & c,
his did polfic, duo in mcmc vna» De Trinit. A Contra Faufi.lih.uinfin, Tom. 6.
ii.cap. yinfin,Tom. j. Serpens autemerat prHdentiJ/imMS.Expliczmtt
De-Gen. ad lit. lib. ii. capite i. ($• ii. ^ 19.
GENESIS Tom.y
Nudi erant, non confundebantur. Serpens autem erat prHdemijftmus. Diabolus
-non eft pcrmiffiis tentarc farminam niii pet
f O nN quod cis
eis fua nuditas ■ -efletincogni­
cflet incogni- ierpentcm •, fed in ferpentc ipfe locurus eft,
N ta: (ed turpis nuditas nondum erat;
nondum libido itiembr<i, qu* pudenda dicun­
eratqui a
quia vtens co velut organo.Non itaque Icrpcns ver­
borum Ibnos intelligebat, qui ex illo fiebaift
tur , prxter arbitrium commouebat •, nondum ad mulierem. DeGen.ad Iit. Iit.11. cap. ty.
ad hominis ihobedientiam redarguendam , fua i%.Tom. }.
inobedientia caro quodammodo teftimonium Serpens antemeratprudent. Serpens fignilicat
perhibebat. De Ciu, D. lib. 14. cap. 17. circa init. dtaboliun, qui fane non erat fimplex. Quod
T«m.$. enim dicitur ftpiemior omnibus bejiiis,fi^\xr3X.h
Nudi erant. Omnino nuda erant cosyora iofinuatur cius veifutia. Non autem didtum eft
duorum hominum in ]>aradi(b conucrfancium. quod ill paradiib erit lefpcns, fed erat ferpens
Nec pudebat eos. Qind _ enim puderet,
_ quando inter beniasejuas fecit Deus. VMiAi(visnimc\at
nullam legemfenferamin membris fuisrepugnan- « beatam vitam Hgniiicat, in qua iam non erat
tem legi mentis fu.t. Q n* illos p<^na peccati, Serpens; quia iam diabolus erat, & de fua bca-
poft perpetrationem prseuaricatjonis fecuta eft, titudinc ceciderat. Nec mirandum eft quomo­
vfurpante inobcdientia prohibitura, & iuftitia do mulieri loqui potuetit, cum illa eiret in pa-
puniente comifliim.Qijod antequam fierer,»«</* radifo,ac ille non'«flet: nec enim aut illa fe­
«rant ^ non confundebamur. Nullus erat motus cundum locum erat in paradilb *, led potius (e-
in corpori , cui verecundia deberetur > nihil cundum beatitudinis alFeftum; aut etiam fi lo­
putabant velandum , quia mhil fenfcrant re- cus efttalis, qui paradifus vocetur, in quo cor­
frenandum.Dr Gen, ad Iit. lib. 11. cap. 1. Torn. j. poraliter Adam & mulier habitabant j etiam
Nudi erant. Quod nudi erant Adam & mu­ diaboli acceffum coijorahier mtclligere debe­
lier cius, 5c non confundebantur, fimplicita- mus? Non vtique,fcdlpiritaliter. Miris enim
tem anim x, caftitatemque fignificat. De Gen. modis per cogitationes fuggerit quicquid po^
contra Afanich, lib. i. cap. i). in fine. Tom. i. teft. DeGen.contra Manichaos lib. a. capiten.
Nnd* erant. Si cilm nudi edent non confun- Tom. I.
debantur,reftat vt confuHone fe rexcrint.Con- Serpens autem erat prudent. ^\SYK in vnoquo-
fufionem inhoncftatis efte non dubium. Ideo- que noftrum niliil aliud agitur, cum ad pecca­
quediAumeft,y\/^w<^( erant (frnon confundtban- tum quifque delabinir, quam tunc adbum eft
Wrjvt appareat confufione fidum,quod poftea in illis tribus ferpente, muliere, & viro. Nam
pudenda texerunt. Cowr4/«/mw./1/». 4. cap. 16. C primi) fit fuggeftio,fiue per cogitationem, fiuc
fofi med. Tom. 7. per (enfus corporis ; qu^ fuggeftio cum fadka
Nudi erant &ntn confundebantur. Cur ergo fuerit, fi cupiditas noftra non moueatur ad
ex illis membris confufio poft peccatum >nili peccandum, excludctur ferpentis aftutia:fi au­
quia extitit illic indecens motiis } Q ^ m nili tem mota fuerit ,quafi lAuUcri iam perfuafum
nomines peccallcnt, proculdubio nuptix non erit. Sed aliquando ratio viriliter etiam com^
haberent. De Nupt. & concupifc, lib. i. cap. 5. motam cupiditatem refrenat atque compefcit;
eirca init. Tom. 7. quod cum fit, non labimur in peccatum: fed
Nudi erant & non confundchantur. Non enim cum aliquanta ludatione cToronamur. Siaurem
erat vnde erubefcerent, quando pcccatum non ratio confentiat, & quod libido commouerit,
prxcelTcrat: nec poterant de Iui creatoris ope­ faciendumelfe decernat, ab omni vita beata,
ribus enibefccre,qui opcribusfui creatoris bo­ canquom de paradifo expellitur homo. Ibidem.
nis, nullum adhuc malu opus fuum mifcuerant. Simile deSerm. Domini in mdnte lih. i. capite n .
Nondimi enim manducaucrant de ligno (lien- T ctr. 4.
lix boni & m.ili, vnde manducarc prohibiti Serpens autem erat prudent. Q w m odo fer­
erant. De Verbis Domini ferm.^i. cap. 1. &Serm. pens peccatum pcrfuaferit diligenter confide-
^o.cap. i.Tom.io. randumeft; peninet enim maxime adnoftram
jQ lalutem: Nam ideo hxc (cripta (iint, vt iam
taUacaaeamus. De Gen. contra Manich.lib.i.
G E N E S I S C a p . III. if-.i. cap. i^.init. Tom.u
Serpens erat prudent. Serpens quomodo in»
Serpens autem erat prudentipmus.
ftitit initio , vt non (eniaret homo, quod illi
E s c RI p T 1 o mali Angeli fub figura didtum eft,ne peccaret, fic nunc inftat, vt non
D ferpentis. De Ciu. D .lib. 14. cap. 11. poft
med. T om. 5.
feruet homo quod ei di£lum eft, confitere pec^-
catum. Qiipmodo enim tunc fecit, vt caderet
Serpens autem erat prudentijpmus. Quia per quiftabat; fic nunc agit, ne furgat qui cecidit,
fuperbiamhomo lapfus eft, humilitarem adhi­ JJb.^o.Homil. Hom. ix.poft init. Tcm.to.
buit Chriftus ad fanandum. Serpentis fapien- Serpens autem e^at prudent. Diabolus inui-
ria decepti fumus, Dei ftultitia liberamur. De dic homini, Sc occidit hominem. Diabolus
Do£h. ChriH.lib. i. cap.14. circa med.Tom. j. enim ciim inuideret homini, ferpente indutus
Serpens autem erat prtidentifftmus. Puto iu- locutus eft mulieri, & de muliere, venenauit
ftum elTc vt ferpentem diabolum i vobis lauda­ Sc virum. Momii funt diabolum audiendo»
tum , tu potius agnofcas parentem tuum. Nam quem non audilTcnt, fi Dominum audire vo-
ille cc filium etiam raod^ vituperatus agnofcit. luiiTcnt : pofitus enim hemo iucci cura qui
crcauit.
GENESIS StdixitjbCc.f.^.Non mort^e^^c, 33
crcauit, & cura qiii lapfus cft, obtemperare de- A <^nquam & obliuio prxcepti, maxime vnius
buit creatori, non deceptori. Homicida dici­ tam ncccifarij, ad maxinj.im culpam damna­
tur diabolus , non gladio armatus >ad homi> bilis negligcntisc pertineret: vcruntamcn cui-
nem venit >verbum malum fcminauit & occi­ dcntior cius rranlgrclUocft, ciim memoria re­
dit. T rail. 41. in loan, pofi med. Tum. 9. tinetur, fic tanquam in iIloDciisalMcns pr*-
Serptns autem erat prndent. Antiquus ferpens fenfquc contannitur. De Gtn. ad Ui.lw. 11, cap.
per fcBmiaam venenum primo homini propi- ^o.Tom. 3.
nauit. TroH. 6. in tpijl. loan, ante med. Torn. 9.
Serpens autem erat pmdent. Senfus hominis G E N E S I S C a p. 111.
donuin Dei eft. £t tamen ibi locauit inimicus N on morte moriemitti j f d aptrientur oculi
ille feminator radicem mali, quando peccatum
veflri , dr eritis Jicut dtj f.itrAes bomm
honuni ferpentina fraude pctfuafit. Nifi enim
& malum,
radicem mali humanus tunc reciperet fenfus,
nullo modo male fuadenti accommodaretur V.^RiTVR. an ftukitiaprimus homo re-
«Henfus. Contra Itdian. lih. t. cap. p. circa init. V ^ c e flit 1 D eo, an rccedcndo ftulcus faduj
Tom.-j, eft. Si refpondeas eum ftuhitia recclMc afa-
Serpens autem ena prudent. Prudentia eft vir­ pientia, videtur ftultus fui(fc, antequam rece-
tus , qux tamen in nmo accipitur, quando di- g dcretdfapientia. Item fi refpondeas eum rece­
citOr,qu^dinparadifoerat lerpens prudentif- dendo ftultum cfTc fadtum ; qu.eritur vtrunv.
iimusomnium beftiatum.Contra lulian.lih. ftult^, an (apientcr fecerit quod rcceffcrit. Si
cap.yante med.Tom.y. enim lapienter fecit, redle fccit, nihilque pec-
Serpens autem erat prudent. Serpens tanquam cauit: fi ftulte, iam erat in eo ftulciiia, qua fa-
fapiens erat, quando Adam per Euam decepit. dlum cft vt recederet .Ex quo apparet efte quid­
Verum dicere putatus eft, oonum confilimn dam medium,quo ad ftulcitiam a&pientia tran-
dare exiftimatus eft, contra Demn creditus eft. fitur i quod nequeftultJ, neque lapienter fa-
Erat ferpens pipientior^ omnibus teffiis , aftutus 6him dici potcft. De lib.Arh. lib. 3. cap. i^.poft
& acutus ad oecipienduin agnolcitur. Poftea med. Tom.i.
non ei creditur, & dicitur ci, renunciamus tibij Eritis fcHt dij. Hoc promifit diabolus primo
fuflScit quod incautos prim6 dccepifli. Lii.de homini. Non morte j inquit, morieris ^eritisJi­
Paflorib. cap. 11. in mea. Tom. 9. ent dif. Deum contcmpfit, fcrpcnti credidit,&
Serpens autem erat prudent.Qa\A (erpens per- quod acceperat perdidit. Si tunc ille homo non
fuafit homini j Mortem. Ergo mors a fcipentc. fuit cautus, nunc homo caueat vel expenus. De
Si mors a fcrpente, virga in ferpentc , Chri- Cant. noMo cap. i.ante med.Tom. 9.
ftos in morte. Pftl. 75. longe ante med. Tom, 8. SritisjicHt dij. Manifefto apcrt6que peccato,
Serpens autem erat prudent. Qac>dgeftum cft vbi fadtumeft, quod Deus fieri prohibuerat,
in paradifo, hoc geritur in Ecclelia. Nemo vos (o diabolus hominem non cepillet, nifi iam ille fi»
feducat ab ifto paradifo : fufficiat qubd illinc bi ipfi placere cocpiflet' Hinc enim & dclefta-
lapfi fumus , vel experti corrigamur j (erpens uit, quod did^p cft, eritis ficut dij, qui>dme­
fempet fuggerit iniquitatem. Ipfe aliquando lius elle poftent, fummo veroque principio
promittit impunitatem, quemadmodum in pa­ cohzrendo per obedientiam , non fuum fibi
radifo promifit diccns, Nuntfuid morte morie­ exiftendo principium per fuperbiam. Plus au­
mini ? Ipfe talia fuggerit, vt modo male viuant tem homo appetendo, minus eft i qui dum fibi
Chriftiani. 40. de temp.cap. yTom.io. fufficcre delegit, ab illo qui vere ei fuffictt, de-
Serpens autem erat prudent. Primus nofter fccit. De Ciu. D. lib. 14. c.tp. i j. ante fin.T'om. j.
cafus fuit, quando foemina per quam mortui Eritis /icut dt}.Dei\s nobis ipfi elfc voluimus,
fumus, in corde concepit venena ferpentis.Per- quando ab illo cecidimus, audientes a fcdudlo-
fiiafit enim ferpens peccatum, 6c a^dmifTus eft re, Eritis ficut dt^.iSc recedentes a vero Dco,quo
male fuadens. Si primus nofter cafus fiiit, cum facicnte dtj eftcmus aus participationc , non
foemina concepit corde venena, ferpentis i non defcrtione. De Ciu. D. lib. it.cap. io.pojf med^
mirandum quod falusnoftrafa£kacft,cumfoe- Torn. 5.
mina concepit in vtcro carnem omnipotentis. Erilis ficut dtj. Non redire polFumus nifi hi»-
Serm. j. ex ineditis. T om. i. Supplem. mtlicate, qui fuperbia lapfi fumus, ficut diAum
SxaltauitMoyfisferpentemindefirto. Perfer- eft, | e r i t i s tanifuam dij Huius hiuni-
Vum.ii.
t.,. pentem intclligitur mors, qux fadaeft afer- Ucatis c.xemplum, id cft, vix qua redeundum,
pente in paradi(b,modo locutionis per efficien­ fuit,ipfe reparator nofter in fciplb demonftrare
tem,id quod efficitur dcmonftrante. De Trinit. dignatuseft. De Eide <^Sy>ub. cap. j^.pofi init,
lib. J. cap. 10. circa med. Tom. j. Tom. J.
Serpens autem erat prudent. Serpens legitur Eritis ficut dij. Videmus his verbis per fil-
(apientior omnibus pecoribus terr®; quia viua- perbiam peccatum efic pcriuafum-, vt in fua po-
citate quadam fenfus excellit. DeTrinit.lib. it. teftace legcm D;i nonoofcruarcnt. Hoc cft er­
cap.iy ante med. Tom, j. go quod pcrfiiafiim eft, vt fiiam potcftatcm ni­
mis amarent, & cum Deo effe pares vcllent.
G E N E S I S C ap. DeGen. contraManich.lib. i.cap.tyTom. 1.
E t dixit mttlier firpenti. E»tis ficut dij. Manichaii vt ferpens dicunt
hominibus. Eritis ficut dif; qui per fuam fiiper-
D 10 prius interrogauit ferpens, & refpon-
I dit h*c mulierjvt prxuaricatio effet inexcu-
fabilis neque vllo modo dici polfet, id quod
b;un vanitatem, eandem fuperbiam perfuade-
re conantes, affirmant animam naturaliter hoc
clTe quod Deus eft. Et quia omnino carnalia
prxceperat Deus , oblitam fuific mulierem. pcrfuadent j quait ad carnalium oculorun)
Bibi. Augufi. Tom. /.
34 G E N E S I S III. 5»Er'ttis ficut dij» 8 cc.
apertionem conantur adduccre»vt interior o- A Unitis ficut dij. Sunt qui dicunt, ciim venerit
cuius cxc*cetur. De Gen. contra Munich, lik. x. Dominus, Sc vidcbit tantam multitudinem ad
CMp. 15. ante fin. Tom. i. llniftram, mifcrebicur, & dabit indulgentiam.
Eritis ficut dij Manichaei crcdunt quod fer- Hoc plani eriam ferpens ille promiht primo
pens qui dixit, Non morte moriemini, Chriftus homini; nam minatus erat Deus mortem >fi
fuerit j & D e u m nelcio quem geniis tenebra- guftaret> ille autem, A bdt,inquit, non mone
tum, ficuti affirmant, illud prxceptumdcdiC- rnonenuni. Crediderunt lerpenti, inuenerunt
(e confingunt, tanquam inuideret hominibus verum ede quod minatus eft Deusjfalfum quod
fcientiamboni& mali. Ex ifta opinione etiam promiferat diabolus. Ita & nunc fratres, poni­
ne(cio quos fcrpcntinos natos c(Te arbitror, qui te vobis Eccleiiam ante oculos ad inftar fimi-
(erpentemproChrifto colere dicuntur. Sedu­ litudinimque paradifi: Non cellat ferpens fug-
citur autem verbis huius (erpentis, carnalis no- gerere quod tunc fuggellit. Sed cafus primi ho­
ftra concupifccntia-, & per illam decipitur A- minis ad experimentum cauendi debet nobis
dam, non Chriftus, fed Chriilianus. Eod. itk. valere, non ad imitationem peccandi. Ideo ille
x6. cecidit vt nos furgamus. Pf. 47. pofi med. Simiie
Eritis ficHt di). In paradifo ab animo quidem Pf»l. ji. 4nte med. Torn. 8.
C<rpit elatio , & ad prxceptum tranfgrcdien- Eritis ficHtdij. Sufficiat prima deceptio,fi
dum , inde confcnfio, propter quod didfcum g non potuimus primo permanere in prxcepto
cft a{erpente,£W(/^ ficut du i fed peccatum il­ falte corrigamur exemplo.Nondum erat exem­
lud homo totus impleiiit.Tunc elt caro fa£U plum cafus humani, quando didhim eft ad A-
peccati, cuius vitia fanantur fola fimilicudine dam, rnortemorieris,f i letigeris'Sc venit de tranf-
carnis pcccati. Contra luUan-lilt. j. caf. 4. poji uerfb ferpens, & dixit non mor;6 morieris. Cre­
med.Tom.-j. ditus cft ferpens, contemptus eft Deusj ta£him
Eritis ficHt dij. Illequideccpit,& ille quem cft vetitum, mortuus cft homo. Impletum cft
decepit, ambo decepti funt, recedendo abeo porii^s quod minatus eft Dcus , quam quod
qui nonpoteft decipi: & ambo funt vi£ti, re­ promiferat inimicus. Non ccfTat & modb fer­
cedendo ab eo qui non potcft nnd.ContrMad- pens infufurrare & diccrc; Nunquid veri dam­
ttrif. Ltgis lib. i.cap. 15. pofl init. T om S, naturus cft Dcus tantas turbas,liberaturus eft
Eritis ficut dij. labantis ianuam qua intra­ paucos;Quid cft aliud,quam facite contra pr«-
ret ferpens quzfiuit,quando ait. Eritis ficut dtj. ceptum, non morte moriemini ? fed quomodo
'DeNatura & g'atia cap. 19, in fine. Tom. 7. tunc, fic & nunc. Si feceris quod fuggcrit dia­
Ephtf.j. Eritis ficut dij. Fxnrge Domint in frtctpto bolus , Sc contempferis quod praccepit Deus;
f.t.
^Htd mandaHi. id cft, quia humilitatem prx- vcniet iudicij dies , Sc inuenies verum quod
cepifti, hmnilis appare , & tu prior imple minatus eft Deus, & falfum quod pollicitus cft
quod prxcepiftij vt exemplo tuo vinccntcs fu- diabolus. Pfialm. 7}. fitb fin, Tom. 8.
perbiam , non pofEdeantur 4 diabolo , qui C Eritis f cut dij. Ille habitat in adiutorio
adit altiC-
aduersiis tua praecepta fupetbiam perfuafit di­ fimi qui non eft fupcrbus, quomodo illi qui
cens , Manducate, & aperienturyvobis octdiy & manducaucrunt, vt efTent quafi d ij, & perdi­
tritis tati^uam dij. Et congrtg.ttio populorum cir- derunt quod erant fadti homines immortales.
eundabit te. Duplex intelleftus eft: Congr^a-» In adiutorio enim fuo habitare voluerunt,non
tic cnim populorum , fiue credentium , fiue in adiutorio altiillmi: ideo fuggeftionem fer-
pcrfequentium potcft accipi i quorum virum- pcntis audierunt , praeceptunT Dei contem-
quc eadem Domini noftri humilitate fadiim pfem m ,& inuenerunt hoc eueniffe in fe,quod
cft, quam contemnens perfcquentium multi- minatus cft Deus , non quod promifit diabo­
tudo, circundcdit cum. Credentium autcmper lus. Pfklm. 90. circa initium expofit.prima partis.
cius humilitatem multitudo ita eum circun- Tom. 8.
Ktm. II. dedit, vtvctilTimc diceretur, Caecitas ex pane
ir.x,. Eritis ficut dij. Si Angelus de proprio fluens
ifirael fatlaefi^vt plenitudo gentium intraret. Et in paradifo, non effet auditus, non prxcipita-
propter hanc in altum regredere. Id eft, propter remurin mortem. Media aquapofita erat ho­
hanc coneregationem regredere in altum,quod minibus priceptumDei, aqua quodammodo
refurgendo , Sc in ccelum afcendcndo fccillc publica fine cceno fluebat. Si ipfaaqua femper
intelligitur./T2t/.7.t.
__^ j . i.T om .t. biberetur, femper viuerctur. Venit Angelus
Eritisficut d^. Abundantia erat quando con- D lapfus de coelo, ta^hisfcrpcns,emifit venenum.
ftitutus eft homo in paradifo, quando nihil de­ de proprio locutus eft, de fuo;& miferi audien­
erat illi, quando Deo fruebatur. Sed dixit non do , dimiferunt <^uod commune crat,vnde bea­
mouebor in aternum, quando libenter audiuit, ti erant, Sc ad fuum proprium reda£li, ciim
guftate & eritis tantjitarn cij. Credens diabolo volunt peruerse effe fimiles Deo. Hoc cnim
talia fuadenti, auertit faciem fuam Dcus ab cis dixerat , Cuiiate, ^ eritis ficut dij ; appe­
illo, quem enufit foras de paradifo. Pfulm, 19. tentes quod non erant, quod acccperant ami-
tnarr. 1. in med. T om. 8 . ferunt. P/alm. lof. conc, i. circa fin. Tom.S.
Eritis ficut dij.Ves fuperbix, non inerat A- Eritis ficut dij. Superbi declinant d manda­
d x primo homini, fed venit illi, Sc mouit illum tis Dei. Aliud eft quippe mandata D ei, per in­
manus peccatoris, idcft, manus diaboli fuper- firmitatem, vel per ignorantiam non impleres
ba, quando perfuafit, ficut dij. aliud ab eis per fnpei biam declinare; ficut fe-
Superbia ergo lapfi fumus, vt ad iftam morta­ ccrunt qui nos mortaliter in hxc mala ge­
litatem pcruenircmus. Et quia nos fuperbia nuerunt. Deleftauit enim cos , eritis ficut dij\
vulnerauerat, humilitas fanos fecit. Venit hu­ ac fic i mandato D ei, quod fibi eum mandaflc
milis Deus, vt a tanto fuperbix vulnere curaret fciebant, & quod fiicillim^ nulla infirmitate
hominem. Pfal. J5. ir. 11. Tom, 8. reuocante, impedientc, tardantc, implere po-
G EN E SIS III. f . 'vidh mulier, & c .
terant, per hanc fupcrbiam declinarunt. Pfat. A non qnibus occidat tc , fed quibas J teocdda-
lig. ccnc. 9, circa imr. Tom. 8. ‘™inicus. L t Ferbts ^Jp^.ferm. 4.c^f. 9.
Eri/is fciit ilii. Primi hoitiinespcr (erpcntcm Tom. to,
dcccpti, deicAi non fuillcnt , nifi plufqitam G E N E S I S C A t .iii.'k .e .
acceperant habere, & plufquam fafti fuerant
£ t vidit multer quia bomm efi lignum
elTc voluiflcnt. Hoc quippe ille promifcrat di-
ccns Eritis ficHtdi). Plus cnira volentes habe- «d cjum ,
re quim acceperant, & quod acccperant anu- E R foeminam ferpens hominem primum
(erunt. Ifal. 118. conc. 11. antefin.Tom. 8.
Eritisfcut dij Non redire potuimus ad Deum
P etiimi in paradili felicitate decepit. Dt
vaico Bapt. cap. circa med. Tom 7.
nifi humilitate, qui fuperbfa lapfi fumus, (icut f^idit mulier Nec diabolus aliquid Deo no­
didbumeftnofttx ^rimx creaturx, Gnftate & cuit , quia vel ip(e lapfus eft: vel hominem fe-
eritis fcut dij. Sertu. 16. de tempore ante finem. duxit ad mortem: nec ipfe homo in aliquo mi­
Tom. 10. nuit veritatem, aut poteftatem, aut beatitudi-
Eritis Jicut dij. Scio agere diabolum partes nem conditoris fui j quia coniugi fus ledu&x
luas, nec quiefcere loqui in cordibus eorum > i diabolo, ad id quod Deus prohibuerat, pro-
quos obligatos fuis vinculis tenet.Scio fornica- )ria voluntate conlenfit. luftillimis enim Dei
toribus,adulteris, qui contenti non fuftt coniu-
ge fua , dicere diabolum in cordibus eorum}
B { egibus omnes damnati funt, Deo eloriofo pef
«quitatem vindidk* , ignominiofi per turpi­
non funt magna carnis peccata. Contra hanc tudinem pcenz •, vt Sc homo i fuo creatore a-
d.aboli fufurrationem debemus habere Chrifti uerfus, vidtus dubolo fubderenir; & diabo­
incarnationem. Hoc cft vnde ChnftianoS deci­ lus homini ad crcatorem fuum conuerfo vin­
pit inimicus per carnis illecebras, cum cis fa­ cendus proponeretur: vt quicunque diabolo
cit leue, quod g-raue cft >lene, qao4 afwrum vfque in finem confentirent, cum illo irent in
cft; dulcc, quod amarum eft. Sed quid pro- xtcrna fupplicia:quicunque autem humiliarent
dcft quia fatanas facir leuc , quod Chtiftus fe Deo , & per eius gratiam diabolum vin­
oftcndit graue ?■Anificium fuum facit qu6d cerent , iccrna prxniia mererentur. 'De Catech.
in paradifo dixit, Manducm, & eritis fient dij. rudtb.cup. i3 . To/«. 4.
Deus dixerat, die mandiicautritis morte mo^ n d it mulier. Non cxci creati erant pri­
riemini. Monet inimicus, & ait, ttonmorcmini. mi parentes, vt imperitum vulgus opinatur :
fed aperientur ocidi veftn, (fr eritis ficnz dij Di- quandoquidem Adam vidit animalia, quibus
milTa cft iulTio Dei, & audita eft pctfuafio dia­ nominaimpofuit j &d e £u a legitur, tm~
boli : Tunc inuenca cft vera iuffio D ei, Sc falla lier <jnia bomm ejl hgvum in ejiam. juia pla­
dcccptio diaboli. Nunquid profuit, obfccro cet Patebant ergo oculi eo­
vos,quia dixit mulier, ferpent feduxittne?'iiun- rum: fed ad hoc non erant apeni, hoc eft, non
quid valuit exculatio} fi valuit excufatio, qua- C attenti, vt cognolcerent quid cis indumcntd
rc fecuta eft damnatio ? Ideo vobis dico, qui eratix przftareturjquando membra eorum vo-
habetis vxores,vt nihil aliud noueritis;& qui limtati repugnare nefciebant.Qi^ gratia remo-
non habetis, & ducere vultis, integri vos ad ta,vt p'cna reciprocainobedientia plefteretur,
eas feruate, ficut integras vultis inuenire.Vos cxtitit in motu corporis quxdam impudens no-
qui contincntiam Deo vouiftis, nolite retro- uitas, vnde eflet indecens nuditas: & fecit at­
^icerc. 'erm. 164 de tempore. Tom. 10. tentos , reddiditque confufos. Hinc eft quo4
Entisfcut «///.Repellite abauribus veflris ini­ fcriptum cft de illis,^ aperti funt oculi amhommt
mici venena (erpcntis. Lingba illa cft qux dixit, cognouernnt quia nudi erant, ^ fecerunt fibi
eritis iicttt dii. Praccipitauit hominem, arbitrium campestria. Aperti funt non ad videndura,nam
libenmi, ingratum. Serm. i. ex additis perCar- & antea videbant: fed ad dilcernendum inter
thnpanos awe nud. Torn. 10. bonum quod amiferant, Sc malum in quod ce­
E'irh (icutd!) Inuafbr cft diabolus. Qui^din- ciderant. DeCiu.D.lib. 14. cap, i-j.Tom, ^.Si^
uafit’ Hominem quem non fecit, infuper & mile deGen. ad lit.lib. 11. cap. ^\.Tom.^.
decepit. Piomilit ei immortalitatem , & pco- Fidit mulier. In peccato primi hominis cll
pinauit iniquitatem. De Symbolo Ub. 4. t;ap, i. fornicatio fpiritalisi quia integritas mentis hu-
in med. Tom. 5. manx fcrpentina fuaiione corrupta cft. Enchir.
Cr'tii ficut dij. Sicut diabolus fuperbus ho- cap. ^%.Tom. j
lin/Mvi fuperbicntem
minem riir»/»rKki<»nrfm perduxit
n#»rr1iivir nn
ad m nrrriTi: ita
mortem; ira. t/'iAlp mulier. Adam non cibus, led prohibf»'
yidit
Chriftus humilis hominem obedientem redu­ tus cibus perdidit. Episl. 86. longe ante med,
xit ad vitam. Qiiia ficut lUe elatus cecidit, & Tom. t.
deiccit confentientcm \ fic ifte humiliatus fur- Vidit mrilier. Voluntas propria grandi ruinae
rcxit, & erexit credentcm. De Trinit.l.b. ^.cap. pondere fuper hominem cadit, fi eam volun­
10. circa init.Tom. j. tati fupcrioris extollendo prxponat. Hoc ex­
Eritis ficut dij. Serpens fujperbiam perfuafit, pertus eft homo contemnens prxceptum Dei;
Guflate . & eritis ficut dij , fuperbix perfuafio & hoc experimento didicit, quid intereft in-
eft. Vnde cecidit, ivide deiccit. De Verbis jipojl, ter bonum & malum, bonum fciltcet obedien-
/erm.y cap. 8. circa mei. Tom. 10. t i x , malum autem inobedientix, id cft, fuper­
fritis jicut dij. DefruElu liffti fiod eJl in me­ bix & contumacix petuerfx imitationis D ei,
dio paradifi \non edetis ex eo, ne moriamini. Hoc Sc noxix libertatis, De Gen. ad Ut. Ub. 8. cap.
cft Dei mandatum. Contra ferpens, w», inquit, 14. init. Tom. f.
morte moriemini. Gladio quem portabas, te ini­ Vidit mulier. Qualis fnillct corporum mu­
micus occidit, armis tuis te vicit, armis tuis te tatio , fi Adam non peccaflct. De Gen. adlk. lib.
intercinit. Recipe mandatum, fcito eflc arma, ^.cap.6-Tom,f.
£iil. yliigiifi. T m , l. £ ij
3*5 G E N E S I S I I I . #.«5. Vidit mulier,ilc.
Et vidit mulier. Explicatur, De Gen. eontr* A dam,quandiaieiiinauic fcruans mandatum» in
_ _M^ M^ ^ __ ^ ^ •* 9 ^ AM A ^ aI L a « a te »/ ^ s A M jL. a ----.A ^ ^ ^^ XL- ^ ^ J ^
MMtch. lik. 1 . c<jp. 15. i» 7/ted. Tom. i. paradi(b fuit. Vbi verb comedit, eie^his eftdc
Vidit mulier. Contcmpfit Adam in paradiTo paradilb. £t qui in paradifo Dei virgo fuerat,
jofitus pnccptum D ci,& erexitccruiccm, vc- eicdusdc paradifo cognouitvxorem. Semper
f udin potcftate fua efle cupicns, & nolens fub- cnmi iunda eft laturitati lafciuia. Viciiu hbi
di voluntati D ei, & lapfus cft ab illa immorta­ funt, venter & genitalia •, £c pro membrorum
litate & bcaiitudinc. 7 'mfl. 4. in epifl. loan, lon- ordine,ordo vitioniminteliigitur. Eiecitergo
gi ante med. T om. 9. nos de paradifo cibus, reducatefuries,reducat
yidit mulier. Adam vi£his in paradifo , lob idm\i\\m,Se<7n.6yde temp.poil init. Tom.io
vicit in ftcrcorc. Ibid. Simile Tra£l.6.in epift. Vidit mulier. Quando locuta cft Euaquod
Joan.ante med. Torn. 9. (i" lib, de patientia cap. dixerat Icrpens, audita eft, cito mulieri credi­
10.Tom. 4. tum eft: fccminis verba dicentibus, quod vi-
rr-i. Vidit mulier. Beatus vir tfui non abiit in con- uerct Chriftus, minus creditum eft. Serm. 144.
ir.i. filio impiorum .Cicm homo terrenus, qui vxori de temp. cap. i. Tom. 10.
'ConfenHt dcccpta: a ferpcntc, vt Dei pr^cepta Vidit mulier. Vt pcccando in mortem cadcret
ptsteriiet./yr i. circa init.Tom. 8. homo i vt €X immortali mortalis fieret, vt fub-
Vidit mulier. Diabolus fuo delifto cecidit, deretur diabolo fedudori, fuit in dus libero
Adam alieno dciecit. Pfal. 18. ir. 14. Tom. 8. arbitrio^ quo ad inferiora declinando fuperiora
Vidit midier. Adam in paradifo confcnfitmu- B deferuit , & aurem prxbuit ferpenti, aurem
HerijVtde paradifo emittereturj lob in fter- claudt ad Deum’,atque conftitutus inter prxce-
corc refpuit mulierem, vt adparadifum admit­ ptorem & {edu&orcm, magis (edudlon quam
teretur. PJal. 19-f.i- & Pfal. ^y.pofl med.& Pf. praceptori obtemperare elegit. Vnde enim au-
$ypoft med. & longe ante fin. & Pfal. circa diuit Deum, inde audiuit diabolum. Qiiue er­
med. & Pfal. lo^. conc, 4. ante med. & PJal. 135. go non potius meliori credidit ?Ide6que inue-
cireafn.Tom. 8. nit verum eflc quod prxdixetat Deus, falfum
Vidit mulier. Vitaeft Chriflas, mors autciA quod promilerat diabolus. H ic prima origo
diabolus edi non quia ipfe mors eft, fedquia malorum noftrorum, hxc radix omnium mi-
per illum' mors. Siueenim illa in qua lapfus cft feriarum, hoc femen monis ex propria & libera
Adam ipfms pcrfuafionc homini propinata cft j voluntate primi hominis, qui fic eft faAus, fi
/ius ifta in qua ieparatur anima a corporcjipfum obedirct D eo, femper beatus & immortalis eC-
habent auderem, qui primo per fuperbiam ca­ fe t ; fi negUgeret & contcmneret prxceptum
dens inuicht danti, & morte inuiubili dciecit eius,in morbum mortalitatis irrueret. Tunc er­
ftantem, vt etiam morte inuifibili perderet. Pf, go medicus alano contemptus eft, nunc curat
^i.conc. i.pojl init. Tom. 8 . xgrotum. Serm. 34. de diuerjis cap. 2. Tem. 10.
Vidit mulier. Aliud iubet in paradifo condi- Vidit mulier. Q^niam vtrumque fexum, id
tornoftcrjaliuddetranfucrfofcdudlorfcrpens. ^ cft,m afculi& fttmin* Deus vtique creauit;
Veniat in mentem prior cafus tuus. Propterea ideo vtrumque fexum etiam nafoendo voluit
mortalis , propterea laborans : experimento honorare, quem venerat liberare. Lapfum cer-
difce quod noluifti prxcepto. P f 57. pojt init. primi hominis noftis , quia non eft auHis
Tom 8. ferpens loqui viro •, fed ad eum deiiciendum
Vidit mulier. Deus fecit hominem, fubftan- foemineo vfus eft minifterio. Per infirmiorem, Chridosiii
tiam fecit: fed per iniquitatem homo lapfus cft obtinuit foniorem ;&qui per alterum pene- Incarnado-
i fubftantia in qua fadus eft. Pfalm. 68. ii'.). trauit, de vtroque triumphauit. Ideo vt non
Tom.%. polTemus mortem noftram in foemina velut honorauit.
Vidit mulier. Per inobedientiam captiui fa- motu iufti doloris horrere , eamque credere
£tifumusiquia ipfeAdam non obediendo pec- fine reparatione damnatam: Dominus veniens
cauit. Pfal. 70. poft init. Simile Pf. 60. conc. x. quxrere quod perierat, vtrumque voluit ho­
pofi init. T om. 8. norando commendare , quia vtrumque per­
Vidit mulier. in vnoloco fuit & ceci­ ierat. In nullo igitur foxu debemus iniuriam
dit , & quodammodo comminutus implcuit facere creatori j vtrumque ad iperandam falo-
o rbem terrarum. Sed mifericordia Domini vn- tcm commendauit. Natiuitas Domini honor
diquc collegit fraduras, & conflauit igne cha- mafculini fexus eft in carne Chrifti : Honor
ilitatis ,& fecit vnum quodfradkum erat. P/al. t ) fccminini cft in matre Chrifti. Vicit ferpentis
....... c .. nr __ o ______.•__________________ j . J: _______ o
^yante fin. Tom. i. aftutiamgratialefu Chrifti. Serm, 6i.dediiterf.
Vidit wiw//>r.DederatDeus pancmprxcepti, cap. x.Tom, 10.
Nam panis animx, quid nifi verbum Dei? Uig- Vidit mulier. Non polTum ego promittere
gerente ferpcntc, prxuaricante muliere, teti­ quod non promittit Deus. Ero enim fic dilpen-
git vetitum, oblitus cft prxceptum, oblitus eft fator ferpentis j ferpens enim promifit bonum
manducare panem fuum , & bibit venenum. pcccanti,Deus autem mortem minatus eft.Quid
Pfal. lo i .f yTom.S. illieuenit, nifi quod minatus eft Deus ?Et lon-
Vidit mulier. In duobus hominibus totum g^ ab ee fa&om eft quod ille pollicitus eft.
genus hmnanum, inde propago mortis, inde Serm. 6^. de <tiueifis cap. 11. Tom. 10
8cin paruulis debita dcU6^a. Pfil. 105. conc. 4. Vidit mulier, manducauit (erpens de
antemed.Tom. 8 . arbore vetita,(cd tantummodo manducandum
Vidit mulier. Diabolus propinauit homini perfuafit. Mulier autem non manducauit fola;
fuperbiam, dciecit fecum inuidentia eum qui fed viro fuo dedit, & fimul manducauerunt}
ftabat Ifti voluerunt fibi principari, fibi clo- quamuis cum ferpentc fola locuta, & ab eo fo-
minari voluerunt. Pf. iii.ante med. Tom.%. la ledudU fit. De Trink. lib. it. cap.ii. circa init.
Vidit mulier. Princeps humani generis A- Tom.}.
G E N E S I S III. y .^ p e n ifltnt octtlt^ See. yf
Vidit tmtlitr. Adam primus acccpit morfum A y}perti funt oculi. QjHcquici cft pudendum
fcrpcncis cum veneno. De Verbis jipofi. Serm. in membrorum illa inobcdicntia, aequa eru­
14. C0f, II. circafin.Tom. 10. buerunt , qui poft peccatum foliis ficulncis ea­
dem membra texerunt, non nuptiis imputatur,
G E N E S I S CA r.iii.:^ . 7 propter quas concubitus coniugalis non {bliim
K ^ erti ti fu
fu n
n tt oculi
oculi amborum,
amborum cumme cog- hcitus, verum etiam «ilis & honeftus j fed
fl /:l ; imputatur pcccato m obcdicntii, cuius h ie
noutj
^ pocnacftconfccura,vthomoinobcdicnsDco>
XA>mata. quoque fibi inobedientia membra fcntircti
X f l i c A t v » . , Lib. I. ad Btn^. cap, 16. de quibus erubc(cens, quod non ad arbitrium
E ij.T em .y .
Aperti /«»ffleif/i.Poftcaquampr®ccptifafta
voluntatis cius , fed ad libidinis incentiuum
velut arbitrio proprio moucrentur, qux pu-
tianigreflio eft, confeftim gratia defercnte di- denda iudicauit, operienda curauit. Non enim
uina j dc corporum fuorum nuditate confud confundi debuit homo de opere Dei, aut vllo
funt jVnde etiam foliis ficulncis, qu® fo n id modo fuerant erubefcenda , q u i inftituenda
perturbatis prima comperta funt, pudenda te- vifa funt crcatoti. Itaque ncc D eo, ncc homini
xerunt :Qux prius eadem membra erant, fed illa fimplex nuditas difplicebat, quando nihil
pudenda non erant. Scnferunt ergo nouum n erat pudendum; quia nihil przcelk-ratpunicn-
----- ---------A IteAJ a« .MA ^^ ^ / Am^ 7.
m otum inobedientis carnis /fux,tanquam ••A»^
reci­ dum. De Peccato orig. a AA *
cap. 34 T"o/a.
procam poenam inobedienciz fus. lam quip­ Aperti fnntoculi. Video aliam legeminmem- Km.';.
pe anima libertate in peruerfum propria de­ bris meis repugnantem lefi mentis meif.Tunc na-
legata , Sc Deo dedignata feruire, priftino cor­ taeftifta lex, quando Sc tranfgrelTa eft prima
poris feruitio dcitituebatur.Et quiafuperiorem lex. Quoc eft prima lex? Qi>am in paradilb acce­
Pominumfuo arbitrio deleruerat,inferiorem pit primus homo. ^onnc fiudi erant dr non con­
famulum ad fuum arbitrium non tenebat; nec fundebantur? Quare nudt erant & non confun­
omnimodo habebat fubditam carnem , Hcut debantur >Nifi quia nondum erat lex in mem­
femper habete potuiffet , (1 Deo fubdita ipfa bris repugnans legi mentis. Fecit homo fa6tum
raanfinet. De Cii*. D.lib. t^.cap.if.Tom.^. puniendum , fc inuenit motum pudendum.
Aperti y«»rtfr«/».Inobedicns motus in carne, Manducauerunt contra interdi£him ,& aper­
«Xmotu animx inobedientis exortus eft, pro­ ti funt oculi amborum. Qmd enim’ Prius in
pter quem pudenda texerunt. £9«/./i^, cap. 15. paradifb clauHs vel ca:cis oculis oberrabant?
ante med. Abfit. Nain Adamvnde nominaimpofuit vo­
Aperti fint oculi. Pudenda (imt tedla, quic latilibus & beftiis, quando ad eum cun<fta ani­
pudenda non eflent, nifi legi mentis lex pecca­ malia addu£la (Imt ?Quibus nomina impone­
ti inuidi repugnaret. Adam & muUer cius, qui bat , fi non videbat ? Deinde di6him eft, vidit
nudi erant ante ^ non confundeban­ ' mulier lignum quia placeret oculis ad viden­
tur ^mox vt ^ccauerunt, quas partes corporis dum. Ergo oculos apenos habebant. Et nudi
amicicTunt, perizomatum nomine , (atis eui- erantfCfr non confundebantur.Avcxti funt autem
dcQter exptelTum eft. Contra Julian, libro j. oculi conim ad aliquid quod nunquam fen-
cap. i.ante fin. Tmu-f. lerant, quod in motu fui corporis nunquam
Aperti funt oculi amborum. Explicatur , De expauerant. Aperti funt ad intuendum, non ad
Nupt.&concupijc.lib. t.cap.ypoft init.Tom.j. videndum. Et quia fenferunt pudendum, cu-
Aperti funt oculi. Commixtio honefta pof- tauerunt regendum. Serm. 45. de tempore cap.
(et elTe, mdla prxcedente perpetratione pec­ ^.Tom. 10.
cati, de qua non erubcfcerentconiugati: pu­ Aperti funt octdi Primi parentes ab illuftra-
denda libido autem exorta eft poft peccatum, tione veritatis ambo nudan, atque apertis ocu­
quam coafki funt velare conhifi. DeNupt.^ lis confcientix ad videndum quam inhonefti
concupifc.lib. z.cap.it.pofi init.Tom.j. atque indecori rcmanferint,tauquam folia dul­
Apertifunt oculi. Illud nos pudet quod pu­ cium fru£tuum,(ed fine ipfis frudibus, ita fine
duit primos illos homines, quando pudenda fru6hi boni operis bona verba contexunt, vt
texerunt. Illa eft poena peccati, illa plaga ve- male viuentes, quafi bene loquendo contegant
(tigiumque peccati,illa illecebra fomefque pec­ turpitudinem fuam. De Trinit. lib. 11. cap.9.
cati, illa lex in membris repugnans legi men- j ) Torn, j
tis, illaexnobifipHsaduersus nos ipfos inobe­
dientia , iuftilllmo reciprocatu inobedieniibus G E N E S I S C a p . III . ir.y .
reddita. De Nupt. & concupifc. lib. i . cap. 9. Fccerufjt Jihi fiiccin^foria.
circa fin. Torn. 7.
Et aperti funt oculi amborum. Poftcaquam eft X P L I C A T V R , De Ciu. D. lib. 14. cap.
HOa. illa tranfgreflio, & anima inobediens, a
lege fui Domini auerlaeft, habere cccpit con­
E 17. Tom. j.
Confueruntfolia fici, tegentes pudendafua, i(T
tra eam feruus eius,hoc eft , corpus eius, le­ eft, occultantes fimplicitatem, de quaiameru-
gem inobedientix:& puduit illos homines nu­ belcebat aftuta fuperbia. Folia verb fici pruri­
ditatis fux , animaduerfo in fe motu , quem tum quendam fignificanc. De Gen. contra M a ­
ante non fenferant: Quae animaduerfio aper­ ni^. lib. 1. cap. 15. circa fin. Tom. 1.
tio didla eft oculorumi neque enim oculis clau- Fecerunt [ibi. Inuenimus arborem ficimale-
fis inter illas arbores oberrabant. Tunc illi ho­ didVam, quia fola folia habuit, & frudum nort
mines pudenda texerunt; qux Deus illis mem­ habuit. In origine humani generis, Adam 5t
bra, ipfi verb pudenda fecerunt. De Peccato- Euacum peccalTent, dc foliis ficulneis fuccin-
lummeritislib. i- cap, 11. in fin. Torn. 7. doriafibifecemnt. Foliaergo ficulneaimelli-.
E iij
j8 G E N E S I S in,i\%,fi 4 tidierunt 'vocem,^c.f , 9 .A d 4m ,^c,
rumuc pcccata. Erat autcm Nathanael fub ar- A abfcondcrc, qu* erat in racdioparadifi, id eft.
bore fici. TraSl. 7. in loan. lor>gi poft medium, ad fcipfos, qui in medio rerum infra Dcum,&
T*m. 9. fiipra corpora erant. Ergo ad fcipfos abfcon-
Feeentnt fAi fkccinSoria. Quod tcxcrunt ibi derunt fe, vt conturbarcntur miferis erroribus,
(epfcrunt. Ecce vnde traliitui originale pccca- rellato lumine veiitaus, quod ipfi non erant.
tum. Ecce vnde nemo nafcitur fine peccato, DeGen. Centra Alfiinch.lio. i. i.tp.xG. Torn. i.
ecce propter quod Dominus non fic concipi Et audiernm vocem /^o»/»i;«.Abfconditio Adx
voluit, quem virgo concepit. Soluit illud qui a facic Domini, Sc te€Uo foliorum dc quibus
venit fine illo j foluit illud qui nonvenitexillo. vmbrafit,fignificat vmbramquam relido D :o
Scrm.4^. de temp. cap. 6.Tom.10. confecutusefthomo. Annot.in Job. cap.y, cir­
Fecerunty5it»'.C^ndo peccauerunt primi pec­ ca init. Tom-n.
catores Adam & Eua, dc foliis fici luccin^bo- jlHdierunt voctm Domini. Vefpere demorati- Pf*l. jj.
tia fibi fecerunt, & pudenda texerimt ; quia tHT Vclpera fit quando fol occidit. Oc-
quod eos puderet peccando fccerunt. De Ve-b. cidit (bl ab homine,id c(l,lux illa iuftitix, prs-
j 4fofl.ferm. 8. cap. 4. ^ Serm. 40. dt Ve:h. Do­ fcntia Dei. Ideo quando expulfus eft Adam,
mini cap. I. Tom. 10. quid diduin eft inGenefi J Ckm deamhuU tt
Fecerunt yT^/.Rccordare originale peccatum JJeus in paradifi ad vtfperam. lam ille pecca-
A d s , in quo omnes morimur. Qwndo primo g texerat feintra lignum, nolebat videre fa-
peccamt , de \ foliis
r t - nficulncis
. A...1. fuccindloria
r /:l:
fibi ciemDci, adquam gaudcre confucuctat. O c-
fecit i fignificans in illis foUis pruritum libidi­ ciderat illi fbl iuftitiz, non gaudebat ad prx-
nis ; quo peccando peruenit. De Ferb. Domini fentiamDci. Inde inchoata eft omnis vita ifta
firm. 10. cap. i.Tom, 10. mortalis, yeff ere demor/tiitur fietus. Diu eri« in
Fecerunt fibi. Arbor ficulnea genus humanum fletu 6 genus humanum) nafceris enim dc A»
eft. Primus enim homo quando peccauit, fo­ dam, & fic eft faAum. Et nox ex Adam fumus:
liis ficulneis pudenda vclauit. Hxc velauit,vn- & quotquot crearunt filios, & creaturi funt, ex
de nati fumus, membra. Q ^ enim ante pccca- Adamfunt, ex quo & ipfi creati funt, Ffiil.19.
tum fuerant glorianda, poft peccatum puden­ Enarrat, i.poji init. Torn. S.
da funt fa£ta. Poftoaquam enim peccauerunt, j 4udieruni vocem Fugit Adam a fa­
natum eft de illis genus humanum, id eft, ho­ cie Domini fui, & confccutus eft vrabram; ad
mo de homine, obnoxius dc debitore, mor­ vmbram enim fugit inter ligna paradifi; V x fi
talis de mortali, peccator dc peccatore. De permanfcrit in vmbra,?/i*'. 1^1. longe ame fin.
Verb. Domini ferm.^t. eap. i. Tom. 10. .
Tom. 8
./1«dierum vocem Domini. Quod fcriptum eft
G E N E S I S Ca p . i i i . V- . S . vocem Dei attdittiffe jidam deambulantis in pa-
A u feru n t voctm Domini D ti dcambuUu- rudifi, abjcondijfefe: Dcoque dicenti, jldam
tis in paradtfi ad veneram. C -Refpondilfc, audiui vocem tuam, ^ abf-
condi me a facie tua. Quomodo pofCt ad lite-
N On cxiftimo primo homini locutum ramintelligi talis Dei ambulatio &collocutio,
Deum intus in mente fecundum intei- nifiin fpccie humana non video. Neque enim
le£him,id eft, vt lapienter intelligeret volun- dicipoteft vocem folam fadbm ,vbi deambu-
tatem,acprxceptum Dci fine vlhs corporaU- iafle diAus eft Deus; aut cum qui deambula-
bus fonis, vel corporalium fimilitudinibus re- bat in loco non fuifle vifibilem; ciiim & Adam
rum i vt potilis credamus fic e(Tc Deum locu- dicat quod abfconderit fe d facic Dci. D tTri-
tum homini in paradiib, ficut etiam poftea lo­ nit. Iib, 1. cap. 10. circa init. Tom.f.
cutus fuit patribus; ficut Abrahx, ficut M oyli,
id eft, in aliqua fpccie corporah. Hinc eft enim G E N E S I S CAP.III.^^.9.
quod audierunt eius vocem ambulantis in para­ Adam l i i es ?
difi ad ve/peram, cy abfconderuntfe. DeCen. ad
lil.tib. S.cap.ii. Tom.j.
.Audierunt vocem Domini.Cuv ambigimus per
aliquam creaturam homini efle locutuniDeum,
N '0 N vtique ignorando quxrens, fed in­
crepando admonens , vt attenderet vbi
cfletjinquononefletDeus. DeCiu. D.Ub. 15.
talibus vocum fignis qux intelligere poflet ? cap, ij. in mtd.Tom. 5.
Illud enim quod poftea fcriptum eft, c ^ pec- j ) Adam ib i «.'Cum Deus dixit, Adam vbi
callent, cos aHdtjf.i vocem Domini Dei ajrrhtt- es ? mortem fignificauit animx, qux facka eft
tantis in paradifo; quia non per ipfam Dci fub- illo defcrente: Sc dicendo terra es cr in terram
ftantiam, icd per fubditam ei creaturam fadtum ibis, mortem fignificauit corporis, qux illi fit ’
eft , nullo modo dubitat, qui fidem catholi­ anima deccdentc. Proptereade mottc fecun­
cam (apit. Eod. iib. c.tp. ly.pojt med. da nihil dixilTe credendus eft*, quia occultam
Et audierunt voce.m Dornini Dei ambuLtniis in elle voluit, propter difpenfationem tcftamen-
paradifi ad ve/peram. Explicatur, De Gen. ad ti noui, vbi fecunda mors apertiffim^ decla­
Iit. /<A. II. cap. jj. 7*om. j. ratur; vt prius ifta mors prima, qux commu­
Et audierunt vocem Domini deamb. in parad, nis eft omnibus proderetur ex illo vcniile pec­
id eft, quafi mouebatur in eis prxfentia Dei , cato , quod in vno communc fadum eft omni­
quando iam ipfi ftabilcs in eius prxcepto non bus. Mors vero fecunda,non vtique commu­
erant. Et bene ad vefperam, id eft, ciim iam ab nis eft omnibus propter prxdeftinatos, quos a
cis fol occideret,id eft, auferretur ab eis lux illa fecunda morte per mediatorem, Dci gratia li-
interior veritatis. Audierunt vocem eius (frabfi berauit. De Ciu. D. Iib. ij. cap. zj. ante medium.
condemntfi.lam enim habebant cooperimen­ Tom. i.
ta mendacij. £t ideo ad acboicm fc dicuntur Aaam v^i ct? Increpantis vox eft, non igno-
G E N E S I S III. .\o .\\.V o c e m tU A m y ^ Q ,f> \x ,M u lie r^ ^ c,
rands.Ec hoc fane ad aliquam pertinet fienifi- A eo quod non habcbat aliquid proprium. T)t
cationem : Quod ficut prxccptum viro ^tum Gtn. contr» M a n ic h Jih .t. cap. i6 . in fin e.T o m .i.
eft,per quern lem veniret
vcnirct ad t(tminam,ita
f(tminam,i vir prior f''octm tttum aHdiHi,& nudusfum.
interrogatur. Prxceptum enim a Domino pet lllud minifcfta confuHo , iftud occulta con-
virum vfquead faminami peccatum autero a icientia, qua dcHnquente intrinfecus , accidit
diabolo per f<rminam vfquc ad virum i hzc manifeftaconfufio. Illud ergo fecit pudor, hoc
myfticis fi^ificationibus plena funt j non id timot; illud crubefcendaconcupilcentia,hoc
agentibus in quibus fafta (tint, fed de his ilhid punienda confcientia: dementi fcilicct HmiUs j
ageme potcntiffiraa fapientia Dei. DeGen. ad quando cum qui cordis cernebat interna, cor-
lit.lHf. II. C4f. ^t,-Tom . j . poris occultatione fugiebat. Qmd eft autenl
‘ jidam vU es ? lam interrogatur Adam, non quod ait Dominus, Qttis nunciaiiit tibi,<juia nu­
Deo nefciente vbi eflet, fed cogente ad con- dus esy niji de ligno de <juop r t ceperam tibi ne maif
fcfltonem peccati. De Gen. contra Manich.lib, ducaresy manducoHi? Quid eft guftato cibo pro­
j . cap. i6.pofl med.Tem. i. hibito nuditasindicata,nifipcccato nudatum,
jIdam vbi es ? Fhi pofuiJHs eum.'TaUs eft vox quod gratia contegcbat i Gratia quippe Dei
1^-J4- Dei in paradifo , pofteaquam homo peccauit, magna ibi erat, vbi terrenum Sc animwe cor­
^dam vbi ei? Tra£f. 49. in Ioan. longipofi med. pus , beftialem libidinem non habebat. Quicr-
Tom. $. & Serm. 104. de temp. Tom. 10. g go veftituseratia non habebat in nudo corpo­
j 4d*m vbi es ? Primus homo laudcm fuam re quod puderet, fpoliatus gratia fenfit quod
quxfiuit in guftando vetito cibo, vt apertis operire deberet. Contra Idian. libro ^.cap.vS,
corporeis oculis fuis, abfcondcre le conaretur pofl med. Tom. 7.
a con(pcAutuo. Pfal. 11. f . 4, Torn. 8. f'"ocem tuam andiui. Non tibf nunciara eilec
Adam vbi es? Q ^ n do dixit Deus, j 4dtm nuditas tua, nifi eflct a te praeuaricata lex me*.
vbi es? Non vbi cflet.Deus ignorabat j fc J fu- Contra Julian, lib. 5. oper. perfeOi num. 16. poji
perbum increpabat; & vbi tunc eflct, id eft, med. T •;». 1. Supplementi.
ad quam miferiam perueni/Tct, non fcire cu­ Focem tuamaudiui. Quando peccauit Adam
piebat, fed interrogando increpans admone­ non obcdiensDeO; tunc eius corpus,quam-
bat. Ppd.iit.conc,9.fub initium, f^ide infra F f uiscflet animaleatque mortale, gratiam per­
i . t . 4* didit , qua eius anime omni ex parte obedie-
Adam vbi es ? Adam Dominus ait, T^’bi et bat.Tunc illeextitit beftialis motus pudendus
jidam .'N on quia nefciret vbi eflct A dam: fed hominibus, quem in fua erubuit nuditate. De
idcirco intetrogauit, vt pcccatum fuum Adam Peccatorum meritislib. i.cap. 16.&lib.t.cap. i i .
ore proprio confiterctur, vt poflet peccati ve­ Tom. 7.
niam promercri.5#r7», 104. de temporepojl med. yocem tuam audini. Latuerat Adam fumea
Ttm. 10. oculorum ipfius.Nam lumen oculorum ipHus,
Adam vbi es ? Vbi (criptum eft, & dixit Do- ^ ipfe Deus erat; quem cum otfendiflet fiigit ad
minus Deus ad Adam, cur non ip/a Trinitas in- vmbram, &abfcondit fe inter ligna paradid,
telligatur, nihil dici potcft. De Trivit, lib. 1. P fil.ij.p o fl med.Tom.8.
ttp. 10.poft med.Tom. j. Vosem tuam audiui. Defertus eft a Deo Adain
ille peccans, qui ciim foleret gaudere ad faciem
G E N E S I S C a p . I I I . it-.io.&it. Dei, confcientia peccati deterritus fugit a gau­
dio fuo , & vere dereliquit eum Deus, quia
Voctm tnam audiui.
ipfe deferuit Deum. Pfal. 58. poFi init. Tom. 8.
A T 1 s probabile eft folere Deum per crea­
S turam taU a^oni congruam in forma hu­
mana pnmis illis hominibus apparere : quos
G E N E S I S C a p . 111. f . n .

^Mulier quam dedijli,


tamen nunquam permifit aduertere nuditatem
fuam, eorum intentionem in fuperna fuftol- ■p T s I credendo non funt ambo decepti ’
lens y nid cum poft peccatum pudendum in l peccando tamen ambo capti funt, & dia~
membris motum pcenali membrorum lege fen- boli laqueis im p lic a t i.Ciu. D. lib. 14. cap.ir
(iflent. Sic ergo aftedti funt vt folent affici ho­ infin.Tom.^.
mines fub oculis hominum talis a ffe ro dc Muliertjuam dedi(fi. Eft peior dlmnabili6r-
peccati pena erat, ciim latere vellent quem la- aue fuperbia, qu<l etiam in peccatis manife-
tere nihilpoteft,& ab eo carnem occultare, qui ftis, fuiTugium excufationis inquiritur , ficut
cordis inlpeftor eft. De Gen. ad Ut. lib. 11. cap. E u a d i x i t w i f ; & Adam dixit,
34, row. J. mulier quam dedijn mihi. Nam licit ifti non fi­
r"ocem tuam audiui. i^ is nunciauit tibi quia cut Cain, quod commiferunt, neg^t j adhuc
ifudns et, nifi a ligno quod praceperamlibi tantum, tamen fuperbia quxrit in aliud refqrre, quod
ne ex eo manducares, ab eo edi/li?Hmc mors con­ perperam fecit. Superbia mulieris in (erpen-
cepta propter Dei fententiam, qui fic fuerat tem; fuperbia viri in mulierem. Sed accufatio
comminatus,fecit aduerti concupidentialiter porius quim excufatio vera eft, vbi mandati
membra. DeGen. adiit, lib. n.capite 35. initio. diuini eft aperta tranfgrcffio. De Ciu. D .lib.i^ .
Tom.f. cap. 14. Tom.y
f'"ocem tuam aitdiui, (-r timui quia nudttt fum. Mulier cjuamdedifH. Aduenamusquo mor­
lam milerrimo errore rc(pondit quafi Deo bo fuperbix laborent homines , non nifi in
pofl« difplicere nudus, ficut euro ipfe fecerat. Creatorem cohantes referre fi quid egerint ma­
Nudus erat ^ fimulatione, fed vcftiebatur luce li , ciim fibi velint tribui, fi quidegerint boni 1
diuina. Vndeauerfus , & ad leipfum conuer- mulier, inquit, quam dedidi mecum^xA eft,quan)
fus, nuditatem fuam vidit, &difplicuit fibi ex dedifti vt edet mecum, hxc mihi dedit a ligaO|
40 G E N E S I S i\\.yA^A^.Dixit DJ^Q.y»iylnmicitias,^c,
A e d i j auafi ad hoc data fit, vtnon ipfa po- ^ llortc^ventrtrepts. DeGtn,ettttr4Afanieh.M,
riis obcdirct virO , & ambo Deo. De Gen. ad x. cap. 17.Tom. i.
lit. lib. It. caf. J5, Tom. Dixit Dominus /eifenti. Terram manJiieaiis.
Mulier quam dedifti Interrogatus Adam non Duobus modis intclli"i potcft. Vcl adte pcr-
ait, mulicr quam dedifti mccum fcduxit me,& tinebuut, qoDS tcrrena cupiditate deceperis, id
manducaui: Tcd^y^ mihi, inquit, dedit a ligno eft peccatores, quiterix nomine fignigcantur}
^ iti'indHcaui. Eua vct6,y?>;pr»ij inquit, (eduxit vcl cetii tcntatio cutioHtatis, his verbis figni-
me. Hic probat Author Adam non flii^ fedu> ficatur. Terram enim qui manducat, promn-
ftum , fed deceptum. Dt Gen. ad lit. Ub. 11. cap. da 3 : tencbrofa penetrat, Sc tantiun tempora»
x^l.circa mtd. Tom. j. iiaatquc terrcna. £0«/. Itb.caf, iS.init.
Mulier ejnam deJifli. More fuperbiz in C: MalediSus tu ah omnibus pecoribus. Expli>
non accufat, quod confenfit mulieri, fed in catur« Contra Julian lib. 6. op*r. perf. num. 18.
mulierem refundit culpam fuam: &ficfubtili- med.T»m. i. Supplementi.
r»r quafidcaftutia quam mifer conceperat, vo- Terram manducabis. Diabolus non tantum
luit ad ipfum Deum pertinere quodpeccauit. Ico, fed etiam fcrpen$ appellatus eft, cui di-
Non enim ait, mulier dedit mihi> fed addi- ^^meft, terram Manducabis.£t peccatori ho-
dit dicens, mulier quam deJifli mihi. Nihil eft mini diftum cft, Terra ts ^ in terram ibis. PfaU
tutem tam &miliare peccantibus quam tribue- « y.pojl init. Tom .i.
fe Dsp vcUe vndecunque accufanturt & h o c Terram manducabis. Draconi diAum eft *
dc illa^vent fupcrbi* j vt quoniam fic homo Ttrram manducabis >& prstfuaricatori, terra es,
pctcauit,cum vult efle par Deo,id eft, liber ef- & in terram ibis. Cihns ferpentic ellc non vis,^
ieab eias dominio,ficut ille abomni dominio noli efle terra. Si non fapis terrena, non es ter­
liber c ft, quoniam ipfe eft dominus omnium. ra; (i non cs terra, non manducaris a (erpentci
Quoniam >n maieftate par illi efle non po­ cui cibus data eft tena. T/al. loj. concion. 4.
tuit ,iam lapfus fic iacens in peccato fuo , pa- pojl med. Tom. 8.
rem fibieum facere conatur;vel potius illum Terram manducabis. ludica ccrram > nc lls
vult oftendete peccalle, (1*autem innocentem: terra. Si enim terram iudicaueris, c<rlumeris:
quaii aut ille fic acceperit vxorcm, vt ei obtem­ fi autem terta fueris, ad eum pertinebis cui
peraret, & non p ctiisvt ipfam fibi obtempe­ didlamcft, Terram manducabis. Serm.^j^, cap.
rare faccrec. Ue Uen. contra Manich, Ub. %. e.ip, I. Tojn, jo.
17. i o m . i .
G E N E S I S Ca». III.^>'.15.
G E N E S I S C ap.
Inim icitias ponam inter fed- muUtrem.
jyixit Dommus multerif ^ i d hoc fecifii ?
dr dixit mulier t Serpens feduxit me. O N inimicitiar oonunnu: inter ferpen-,
C tem 8c virum, fea inter ipfum & mulie­
e c ifta confitetur peccaturo , (ed in al­
N terum refert, impari fcxu, pari faftu. Ser-
fem y’xxi'^x. iff duxit rney & manducaui ^quafi
rem. Nunquid quia viros non decipit dc ten-
tatJ Sed manifeftum eft qubd dccipit. An quia
ipfum Adam nondccepit,fed mulierem eius»'
cuiufquamluafio,priecapto Dei debuerit an­ Sed nunquid propterea non eft inimicus eius,
teponi. DtGen.adlit. lib. 11. eapitejy in fine. «d qucmperuenit per mulierem fuamilla dc»
Tom ). ccptio: maximi quia de futmo iam dicitur, in i-
Q^id hoc fecijli ? Mulier interrogata refert micitias ponam inter te & mulierem? Si autem
culpam in (erpentem i quafi aut illa non po­ qubd non deinceps decuit Adam i nec ipiiun
tuerit Dei przceptum potilis cuftodire, qudm Euam deinceps decepit.Q ^e ergo ita dicitur,
verba ferpentis admittere. De Gen. contra Ma- nifi quia hinc manifefti i n d i t u r , non pol^
nich.Ub. t.cap.iy.ante med. Tom. i. SOS a diabolo tcntari, nifi per illam animalem
partem, qux quafi mulieris imaginem , vel
C E N E S I S C a p . i n . t . 14. exemplum in vno ipfo homine oftendit? Qu^d
Dixit Dominus f.rpenti, & c . autem etiam inter femen dtaboli, & femen mu­
lieris ponuntur inimicitia, fignificatur femine
O TA iftafentcntia figurata cft,ncc ali­ diaboli peracrfa fuggeftio; femine autem mu-
T quid debet ei fcriptoris fides , narratio- £) lieris, frudus boni operis, quo peruerf* fug»
nifque veritas, nili ne illam didUm fuiflc du- geftioni refiflit. Ei ideo objeruat ipfe plantam
bitemus. 'De Geneft ad Ut. libro 11. capite j<>, mulieris ,v t fi quando in iUicita labitur dele-
Tom.i. blatio, tunc illam capiat: & illa obferuat ca-
Dixit Dominus ferpenti. Serpens non inter- put cius, vt cum in ipfo initio malx fuofioni*
rogatur, fed prior excepit poenam quia ncc cxcludat. De Gen, contra Mameh. lib. i. cap, 18.
confiteri peccatum poteft,nec habet omnino 7 «;». 1.
vnde fc excufct. Dicitur ergo huic , peSore &
ventre repes. Quod quidem & in colubro ani- G E N E S I S C a p . i i i , f.i^ .
maduenitur , & ex illo animante vifibili, ad tuum ohferuabit caput^ & tu tius
inuifibilem inimicum noftrum locutio fi^ra- obferuabis calcaneum»
tur.Nomine enim pedkoris, fignificatur fuper-
bia i quia ibi dominatur impetus animi. No- IA B o t v S calcaneum tuum obferuat,
mme autem ventris , fignincatur catnale dc- quando labaris vt deiiciat te. Ille obfrr-
lidcrium ; quia hxc pars mollior fentitur in uat calcaneum tuum, tu obferua caput illius,
corpore. Et quia his rebus ille fcrpitad eos Qmd cft caput illius? initium malx fuggefUonis
quos vult decipcre, propterea didkum cft, pe- 41ius. Quando incipit maU fpggctcre, tunc re­
pelle
GENESIS III. '^.\6 .Multiflicah 0i^ c.fA j,M a led i^ a ,^ c, 41
pelle antequam furgatdcleftatio,& fequatur ^ GENESIS C a p . III. f . i 6 .
conlcnfioi & tunc vitabis caput cius,& non ap­
prehendet ille calcaneum tuum - Q ^ rc autem A d i)irnm Umm ccnuerjto tua, ^ tf/i tui
Eux hoc dixitT Qma per carnem labitu r homo. dominabitur.
£ua interior nobis, caro noftra eft. Quia ergo
O H ante peccatnm aliter fadtam fuille
quomodo illum hominem Adam per Euam
(upplantauit •, fic diabolus per carnem vult nos
(iipplantare. Pfai. 48. cgnc. t. in mtd. SimUt Pf.
N decet credere mulierem» nifi vi vir ei do­
minaretur , & ad cum ipfa feruiendo conuer-
lof.ctHC. ^.Itnge fofi init.Tom. 8. teretur. Sed K(ki accipi potcft hanc leruitu-
Ipfi/irHdkit atput. Caput dxaconiseft initium tem,ngnificatam,qux cuiufdam conditionis
|>eccati. Caput illud eft quod accepit maledi- eftjpotius, qulm dilc&ionis: vt ipfa etiam ta­
ftum , vt femen Eux obferuaret caput fcrpen- lis leruitus, qua homines hominibus pofteaefle
tis. AdmonitaeftenimEcclefiainitium peccati ferui coeperint , de p<xna pcccati rcperiatur
deuitare, tanquam caput fcrpentis, quod eft exorta. Et maritum habere dominum meruit
Tuperbia.^/. 7}. 8. mulieris non natura, fed culpa. Q ^ d tamen
/pfi ftrtubitciipHt tuum. Qui vult •bfenure nifi fcruetur , deprauabitur amplius natura >
caput ierpentis, & fecurus tranfire hoc mare > & augebitur culpa. De Gcn. *d lu. lii>. 11. cafitt
quianecelTceft habitet hic ferpens iftc, obfer- g }7» Tem.f.
uet caput eius 1 timore (eculi, & a cupiditate
leculi. Hinc enim fuggerit aliquid, aut vnde G E N E S I S C ap. tii. f.1 7 .
dmes, aut vnde cupis: aut amorem tuum ten­ MaltdiSla. ttrr* in cferihus tuis.
eat, aut timorem. Tu fi timueris gehennas, fi
amauccis regnum D ei, obfcruabis caput cius.
Euitato capite fecurus eris. Pfdl. loy cq/k . 4. SIte(cuntmaledico
Manichxi in veteri teftamento Othor»
Dei,terram ftcrilcmfa-
f if i nud. Torn. 8. Aam efle peccatori; Cur non in nouo tefta­
mento exhorre(cunt m aledi^ Domini noftri
G E N E S I S C a p . I U . % iS. lefu Chrifti arborem fici aridam fa^kam nullo
MHUiflic4bo w fiitio j tuas ^ in trifiitiit peccato domini fui? Contra Adimant, cap. 4.
faries Jilios> ante fin. Tom. 6.
MalediEla terra. Explicatur, De Gen. ad Iit,
emaledi^hone mulierisallegoticaexpo- lih. II. cap. 38. T«». J. de Gen. contra Manich,
D fitio. Dt Oh. D. libro 15. cap. 7.ante finem.
T«m. &deGen. * d Iit. lib. ii.cap. J7. Tom.^.
lib.x.cap.xo.Tom .i.

Multiplicah triftitiat. Poena mulieris expli­ G E N E S I S Cap, i i i . f . t Z .


catur in (enfulpiritali. DeOen. contra Manieb. Spinas & tribuhs ^rm inabit tibi,
lib. X. eap. 19. Tom. 1. ^
MiUiipUcab» trifiitias tuas. Eua inobediens
tneruit poenam, Maria obediendo confccuta
«ftgratiam. Illa guftaodo prohibitum, male-
H ic probat S. Auguft.peccatoreme(Ie ttt*
tam ftcrilem & fpinof^. D t cult, agri
Dom. cap. x.poflmed. Tom, j.
ii€ti t hxc c(edcns Angelo, eft benedi^- Spinas dr tribulos. Falfitas etat quam d« te
ftobis mortem contulit; hxc Virgo nobis vi- cogitabam, non veritas figmenta miferix
iam pepcrit. De j. Harepb. capite j. ante finem. m ex, non firmamenta beatitudinis tux. luf-
T m . 6. feras enim & ita fiebat in me, vt terra jpinas
Muliiplicabo trifiitias. Cum fola mulier Adx (fr tribulos pareret mihi^Sc cum labore penie.>
«udierit, in trijfitia paries filios^ nullam patien­ Airemad panem meum. lib.^.ConfeJf. cap.16»
tium ab hoc fuppliciofcimusimmunem. Con­ circa med. Tom. 5.
tra Inlian.lib. 6. oper. perfeQi rmm. xi. pofl med. Spinas ^ tributos. Spinx cur vel quando crea-
Ttm.t.Supplem. tx funt. De Gen. a i Iit. lib. j. c.«piie 18. initict
Multiplicabo trifiitias tuas. Explicatur,0 »fr4 Tom. J.
tdian.lil.6. numero x6. in nud.& ante finem. Spinas dr tribulos Spinas & tribulos pariet ti­
Tom.x.SuppUm. bi. Qi^niam fimilitudinem il fe culti patadifi,
Jl^uitiplicab» trillit. Chriftum V irgo peperir, in {ei^o cuftodire homo fubditus noluit, fimi-
mutatur iutBra,deIetur & culpa. PrxciliOT eft p (Jbi damnatus accepit. De Gets, ad
illudEux infelicitatis elogium, tn triflitia pa^ Ut.lib. 8. cap. 10. antepud. T om. j.
ries plioSi<fiii ifta in Ixtitia Dominum
~ panUf mWw. Per peccatum hominiis ter­
riuit. Illa enim luxit, ifta reluxit.Illa lachi^mas, ra maledidaeft, vtfpinas pareret5non vt ipla
ifta gaudium in ventre portauit; quia illapcc- poenas femiret, qux fine (cnfu eft: fed vt pec-»
cacorem,ifta edidit innocentem. Serm. u . de cati humani crimen femper hominibus ante o-
temp, ante med. Simile firm, ^i.de San£lis circa culos poneret, qiio admonerentur aliquando
init. Tom. lo. auerti a peccatis, & ad Dei prxcepta Conuerti.
Multiplicabo trifiitias. Ecclcfia foluit quod Heibx autem venenofx ad p<£nam , vel ad
Eua Iigauerat,qux intriftitia Sc gemitu parit exercitationem monalium creatx funt, & hoc
£lios nec ipfos gaudentes, fed potius flentes. totum propter peccatum; quia mortales poft
H xc enim ibluit quod illaligauerar, vt prolem peccatum fadb fumus. Per infruAiiofas vero
quam pa* inobedientiam f ui , morti donauif, arbores infultatur hominibus , vt intclligant
hxc per obedientiam rcftituat Vitx. Dt Symb. q u ^ fit crubefccndum, fine fhiAu bonorum
lib. ^.cap. i.fitb init. Tom. <f. operum efi*ein agro Dei, hoc eft, in Ecclefia;
& timeantne dnerateos Deus; quia & ipfi in
Bibi. Augufi. T m . l. agris fuis infru^ucfas aibores delerunt, nc
F
42. GENESIS III. )lr, iS.S/^w4 St /uJore, & c.
adiquamcultiiramcisaclliibent. Amcpcccatum A Jnfudore Si Deus /icutos fuum apcruic in
ergo hon.inis, iioncrcrci'ipriim,quuci terraa- parabolis, ita aperiret «tiam ipfasparabolas,
liud protulerit nifi hcrbani pabuli & ligna fr'i- nonhkxftuaremus. Nuncveroita obtedajc
dluoia. Poll pcccarura autem videmus multa claufafuntomniajvt etiamfi ad aliquid ipfoad-
horrida ?c iufruduola dc terra nafci. De Gtn. iuuante,vnde falubriter paTcomur, penienire
contrA Afa7iich.lit>.i. c^p. i. poHimus , in fudore tamtn vultus noftri edamus
Spinas dr tribulos. Spins ac tribuli funt pun­ panem , &: pernam definitionis antiqux, non
ctiones tortuofarum qux(lionum;aut cogita­ corporis tantum, fed & cordis labore penda­
tiones de prouifione huius vitx. De Gen. etn- mus. rptl. 77- lov^ poft init. Tem. 8.
tr* Munich, lib. i.cap. to. ci''c4 tned. Torn. i. I» fitdore. De ira Dei mortales fumus,& la­
Spinas & tribulos. Cum folus audierit, qui in bore vultus noftri manducamus panem. Hoc
paiadifi forlititatc pccxauit, Spinas & mbulos enim audiuit Adam quando pcccauit. & Adam
terra pariet tibi; nullum hominum videmus, a ille omnes nos eramus; Quod ille audiuit, fc-\
poena laboris,alienum, qui vtiquc labor bea­ cutumeft Senos. Noncnun eramus iam nos,
tos habitatores paradili non erat grauaturus. fed eramus in Adom: ideo quicqaideucnit ipfi
Contra lulian. lib. 6. oper. perficli numera ii. pojt Adam ,fccutumeft&nos. Pfal.%j^. longe ant9
mtd. Tom. 1. Sttpplem. med.Tom.%.
Spinas & tribulos. Adam mifer, in Adam g In fudtr:. Deus tibi mandauit quid tangeref,
omnis homo : cum volo elfc peruerse fimilis & quid non tangeres ad retinendam fiilutem.
tibi, ecce quid fadkus Ium, vt ue captiuitate ad Noluifti audire ad retinendam , audi adreci-
te clamem. P ftl.jo conc.i. circa med. Torn. i. piendam Languore tuo expertus es, quam vera
Spinas (i* tribules. Ex ira Dei eft , quod hic ille iu(E(Tet.lam tandem aliquando homo quod
homo peregrinatur, quod laborat, lerra fpinas non tenuit monitus, audiat vel «penus .Pfrlm.
tribules panet tibi. ab audlore noftro d i^ m loi.longe poft init. Tom.S.
eft. Aut fi eft aliud vita noftra ? Si poteris con- In fwdort. Humiliatio fa£b eft in Adamjin
uenerc ad aliquam voluptatem,vbi (pinas non quo omnis creatura humana tanquam in radice
(entias "i Elige quod volueris: cfto auarus, lu> vitiata eft: Quod vafis mifericordix profuit ex­
xuriofiis, ambiriofiis. In lionorum cupiditate periri ; vt deicda fuperbia, dihgatur obedien-
quantx Ij'ir.x ? In liixuria I.bidinum quantx tia, & pereat non reditura miferia. Pf^mL 118.
(pinx; In ardore auaritix quai.tx {pinx-Omit- cone. 17. pof{ med. 7 om 8.
to gehennam. Vide ne iam ipfe tibi gehenna In fitdore. Hanc vitam nobis peccantibus de­
C\s.Pfilm. 101.lorgepi>(l t.ied. Tcm. 8. dit Deus , vbi etiam neceire eft vt conteratur
Spinas cr irib 'los. Spinas peccatori terra pro­ Adam in fiidorcflc labore vultus fui, ciim terra
duxit. N.im primitus j cccanti homini di(flum ei tribulos & (pinas parit. Nunquid aiiquis ini­
eft, teirajpinas tribulos pariet tibi. Senn. 6. ex micus plus potuit procurare i Pfal. lyj. longi
additi:perCarthiiJiiinospajl init. Tom.io. ' amefin. Tom.S.
tn fitdore. Credatis Deum nos noninfrufbo-
G E N E S I S C a p . n i . t , 19. si laborare voluifle. Nequeenim fniftrain pri­
In Jitdore vulius tm edes parj<m Uum. mo peccato noftro poenam acccpimus, vt 1«
fitdvrt vultus noftri panem manducemus. P/al.
i c locus cxpIicatur in frl Pf»l. 7. f . i j . 138. imf. Tom.S.
H QiHcoiuciit agrum fuum interius, &
ad panem luum, quamuis cum kbore perue-
In fitdore. Primi par«;ptes, quando vultum
fuumamauerunt, in fudore vultus fui panem
nerit; poteft vfque ad finem vitx Imius, hunc manducauerunt. Redeant, & deterfb fudore»
laborem patij poft hanc autem vitam non eft finitis laboribus veniet illis facies tua abun­
necefle vt patiatur. Nemo euadit iftam fenten- dans fufficientia. Pfitl. ante fin. Tom.S.
tiam; led agendum eft, vt faltcm in hac tantum .Mulier fortis projpiciensagntm mtr- Prtm ft.
vita fentiatur. Dt Gen. nutra Manith. lib. 1. cataeli. Ager iftcfegnem amatorem non amat. f . it.
cap. 10. in fn.Tom .i. Ibi ccrte cum ad cum veneris, forfitan reqoie-
In fudore vtdtHs. Nullum hominum videmus fces, nt>c opus erit vt labores. Non enim eft ta­
i poena laboris alienum; qui vtiquc labor bea­ lis ager ilk, qualis ifte, vbi Adam in fitdorevnU
tos habitatores paradifi non erat grauaturus. tus fiuieomeOn panemfitum. Serm, ^ydedinerfis
Contra luU/tn.oper.perf, lib.6. num.ti. poft med. cap.y.Tom. to.
T om. 1. Supplent. In fudore. Surg^ ara terram, vtpodls habe­
!n fudore vultus. Labor quo cuncti homines re vnde viuasjquiafequitur te (ententia dam­
labonint in terra, quemadmodum in foemiiias nati Adam, in labore vultus tui edes panem tuum.
partuiitio cum doloribus, Dei fententia primi Cum autem tranfierit omnis labor Sc gemitus,
p a r e n t e s meruerunt-, qux non in cis (blisj fed erimus in terra viuentium. Nihil ibi nalcitui
etiam in fucccllbribus eorum, in aliis magis, &crcfcit;quicquid ibi eft, eodem modo eft,
in aliis minus, tamen in omnibus videmus im­ fic eft femper. Non ibi alternat hyems & xftas,
pleri. De pecc.{tortnnrneriiis lib .i.ca p .x y & nox Sc dks. Serm. 11. ex additis perSirmond.
Tom .j. atut med.Tom. 10.
In fitdortv:d:«' Abipfi> noftri generis exor­
dio , audiuit i\omo, i.oii .’b homine fillacc,nec GENESIS C a p . iii.t.19.
a diabolo feduAoic, fc<l abipfa veritate ex ofc Donec reucrtaris in terram.
Dei. Ia fudn>f r '/•><,/>edes panem tuum Pro­
inde fi paiH'- iH.iler veromn Dei, fudemus I c T V M eft homini, donec reuertdns, Sccf
inaudiendo lu I'luiiamuriniciunando. PJUi,
ji. cane. i. init. Totti. 8.
D vt fecundum corpus ai£him intelligatur.
Lib. Q^tft. fiiptr lofUt q. 14. poft init, T em. 4.
G E N £ SI S III. f . Ip. T^tra es. Sec. 45
GENESIS C ap . I I I . A Terra es. feritas de terra orta efl, confeflio
ab homine, homo enim pcccator cras quando
Terra ej, in tcrram ibis. audifti, Terra es, & in terram ibis. £pU. 84. /0»*
V a n DO didhjin eft diabolo , Terram ge ante fin.Tom.i.
f , 14. manducabis. Dictum eft peccatori, Terra Terra es. Womo eft deici^s & proiedbus iii
es, tjr in terram ibis. Datus eft ergo in dbuth mortem, ex peccato illo quod valJ:: infclicitcr
diabolo pcccator. Non fimus terra , fi nolu­ in paradifi fclicitatc commilTumclt. Pfalm.ui,
mus manducari a fcrpcntc. De jigon. ChriSt. conc. ly ante med. Tom. 8.
tap. t. foft init. Tom. j. T erra es. Propter a^rnalcs dico, non oportet
Terra es , dr in terram itis. Nequc corpus opinari quod di<%um eft, C«hm thronus Dei
quod dc terra eft , rediret in rerram, nili fua eSf, terra fcabellumpedum eius j Qiiod lic ha­
morte, qusilli accidit, cum dc(eritur fua vita, beat Deus collocata membra in cocio & 4 n ter­
id eft) anima. Vnde conftat, eriani ipiam nobis ra , vt nos cum fedemus : fed illa fedes Dei iu-
corporis mortem, non lege naturs, qua nul­ dicium fignificat. Et quoniam in hoc vniuerfb
lam mortemhominiDeus fecit,fed merito in- mundi corpore maximam fpccicm calum ha­
fli^bm cfle peccati: quoniam peccatum vin­ beat , & terra nunimom, tanquam prxfcntior
dicans Deus f dixit homini, in quo tunc oihaes fit cxccllenti pulchritudini vis diuina , mini­
e r a m u s drin terram ibis. De O h. D. « mam vero ordinet in extremis atquc infimis i
lib.\i.eap. 15.1« fine.Tm . 5. (edere in cocio dicitur, terramquc calcarc. Spi­
T erra es., dr in terram ibis. In terram ibis, & ritaliter autem fan<ftas animas cali nomine fi­
in hoc ibis amifsa vita , quod cras antequam gnificat , Si. terrx, pcccatriccs. Et quonitm fj5/- I. C o r t.
fumeres vitam, id eft, hoc eris exanimis, quod ritalis omnia indicat, ipfe aitiem a r.erxine indi­ It-.U.
eras antequam eflcs animatiis. Terrae quippe catur, conuenienter dicitur fedes Dei. Pccca­
infuiilauit Deus in faciem flatiun v it* , cum fa- tor veri» cui didlum eft, Terra es, & in terram
ftus eflet homo in animam viuam; tanquam di­ ibis, quia per iuftitiam in infimis ordinatur, 8c
ceretur , Terra es animata, quod non eras; ter­ qui in lege manere noluit, fub lege p^nitur,
ta eris exanimis, ficut cras. DeCiu.D. lib. 10. congrucnter accipiair fcabellum pedum Dei.
eap. 10. ante Jin. Tom. j. De Serm.Domini in monte lib. i.cap. ly.in Jine,
Terra es. De puluere fecifti hominem, & Tom.^.
p^eraty& inuentus eft. Ub. 10. Confejf.cap.ji. Terra es. Quemadmodum terra appellatus
in med, Tom. t. eft pcccator,ciimddiilumeft, terra es, in
Terra es. Fiat voluntas tua pcut in calo dr in terram il/is , fic coelum iuftus c contrario dici
terra. Ctrlum ponamus Eccletiam , quia por- potcft. De Sert». Dvmini in monte lib. t. cap, j.
Uatth 6, tat Deum 5terram autem inHdclcs, quibus di- pofl init. Tom, 4.
t t t9 , £bim eft, Terra es, dr in terram ibis. Quando Terraes. Nonceflat fraudareauaritia,vt thc-
ergo oramus pro inimicis noftris,iniimicisEc- C fiurifetur, & ponatur a terra in terram. Homi­
clefi?e, hoc oramus vt fiat voluntas eius, ficut ni enim di^um eft peccanti, Terra es, & in ter­
in cobIo , ita in terra, id eft, ficut in tuis fideli­ ram ibis. Meriti) thefaurus in terra}quia cor in
bus, fic & in tuis blalphematoribus, vt om­ terra. Serm, ^o. de temp. cap. 6, Tom. 10.
nes calxun fiant. Ub. 50. Homil.Hom. 41. cap. Terra es. Q^jandiU terra es , in terram ibitl
j.i» fine.Tom. 10. Serm. i^x.detemp.ccp. 4. Tom. to.
Terra es. Explicatur, Contra Julian. lili. 6. oper. T erra es. Patet nofter qui habitas in coelis,
perf. num. 17. ame & poft med. T om. 1. Supplem, id eft, in his quorum comierlatio eft in coelis.
Terra es. Non fecundum animam, led fe­ Et accommodatilfima eft ifta fimilitudo , vc
cundum corpus terra erat •, Sc morte ciufdcm tantiim fpiritaliter diftare credatur inter iuftum
corporis propter peccatum, erat iturus in ter­ & peccatorem, quantum dift.it corporaliter in­
ram. De Peccatorum meritis lib. i. cap. i.Tom. 7. ter coclum & terram. Peccatori enun diftum
Terra es. Coelum accipe iuftum, ficut terram efkyTerraes idrin terram ibis. Cuius rei figni-
accipis peccatorem, cui di£lum eft, terra es, & ficandx gratia , cilm ad orandum ftamus, ad
in terram ibis. Ffd. 10. f . j. Tom. 8. orientem vertimur, vnde ccelmu furgitj non
Terra es. Illi qui erant dij fortes terrsc, pr«- ideoqubd ibi fit Deus, tanquam exteris mun­
fumentes dc terra. Dc qua terra ? de feipfis; di partibus reliefs: fed vt admoneatur animus
quia omnis homo terra. Homini enim didhun ad excellentiorem naturam confurgere, id eft,
eft, Terra es, & in terramibis. Debet autem ho- ad Dcum.5 «rwj. 181. de temp, ante meH.Tom. 10.
mode Deo prxfumere, &c inde fperare auxi­ Terra es. Q ^ d Apoftoli in transfiguratione
lium , non de fe. Non enim terra plyit fibi, aut ad terram cecidcrunr,hoc fignificauerunt quod
lucetfibi. Quomodo autem terra de ccclo ex­ morimur; quia did^um eft carni, T erra es, ($*
petar pluuiam tc lucem; fic homo de Deo de­ in terram ibis. Quando veri> cos Dominus ere­
bet cxpc(^re mifcricordiam & veritatem. Pfal. xit , refurredionem fignificauit. Serta. 6y. di
j\6.drcaf>n.Tom. 8. diaerfis poft med. Tom. 10.
Terra .Imperator Deus, delertor autem dia­ Terra es. Si reftc di dium eft peccatori, «,
bolus. Prxcepmm dedit incerator, fraudem in terram ibis dicitur iufto, coelum es,
fuggcflit defcrtor. Crcdidilti quod promifit & in Cffilum ibis. 91. dedineijis po.^l init,
diabolus, &inucniftiquod minatus eft Deus. dr Serm.yj. ex additis per Sirmond.poii initium,
Pfal. 70. conc. 1. lon^ ptjl init, Tom. 8. Tom. 10.
ff*l. 107. Terraes. Exitltare fuper ccclos Deus, dr fuptr Terra es. Ille homo de cocio diccndus eft >in
t.<. «mnem terramgloria tua.li eft, homines: Ho­ quo nullum vnquam peccatum fuit. Propter
mo quippe audire meruit ,T#m* es , & in terram peccatum enim didum eft homini,?"erraes,&
ibis. P/al.yi.'P. ff.Tom.8. in terram iWj. De c«lo ergo copleftis homo ille
£ibl. An£ufl. TomJ. F i^
44 G E N E S I S I I I . ii^ E ffe c ittS c c ,
dicttur, cuius conucrGitio de c<b Io A 1 ^ tcgunt, quod ij > qui audiunt, fcrre non
nunquam rccelHc. Serm, ixi.de d'mrjis cap> 14. poflunt.fed nulla mentiuntur. Tandiu autem
poji mcd.Tom. 10. inparadifofuerunt ifti,quamuis iam Tub fen-
Terr* es. Si quacris quid merueris, attcndc tentia damnantis D ei; donee ventum cflet a«t
>elliceastunicas,id eft,ad huius vits morta-
peccaca^ audi (cntcntiam Dei intranfgrcfTorem
homincm latam, Ttrra es, & in terrAm iW/;quo-
niam comminatio prxceffit, cum pr*ccptum
{itarem. Quo enim maiore indicio potuit ligni-
ficari mors quam fentimus in corpore, quam
daretiu: >^ua die tetigeritis, morte moriemini. Si pellibus q u i mortuis pecoribus detrahi folent»
peccatorum meritum quaads, quid occurrit ni- Itaque cum contra przceptum non imitatione
f.> 7. Q Hipplicium ? Obliuifcere igitur mcrita tua, ne legitima, fed illicita fupetbii Deus efle appetit
tibi (aciant in cordc terrorem: aut noli obli- homo j vfque ad belluarum mortalitatem deie-
uifci potius; ne pet fuperbiam repcUos miferi- Aus eft. Ideo fic illi lex diuina infultat ore Dei,
cordiam. Sexm. ip. exaddiiis fer iinaond. circA qua infultatione nos admonemur quanti^m
med. Tom.10. poiUimus cauere (uperbiam. De Cenefi contrd
Terra es. Q^dam iuftiiia D e i , In potefta- Afanich. lib. 1. cap, ir. T m , i.
tem diaboli traditum eft genus humanum, pec­ Fedt eis tunic*s. Pellis mortalitatem (ignifi-
cato primihominit, in omncs vtriufquc (exus cat. Proptetea & illi duo homines primi pareii»
commixtione nafccntes originaliter tranfeun- ^ res noftri , audores pcccati genens humani»
te , & parentum primorum debito vniuerfos Adam&£ua',cumin paradiio contempto Dei
pofteros obiigante. H ic traditio priiis in Ge- prxcepto ad fugeeftionem fuafionemque fer-
ne£ fignificata eft, vbi ciim ferpenti d i^ m ef­ pentis tranfgrelli eflent quod iufferat Deus,
fer,! T*rr*m manducabis , homini ditium eft , fadli mortales dimiflifuntde paradifo. Vt au­
Terra es, ($• in terram ibis. Eo quod, d i^ m eft, tem (ignificaretur ipfa mortalitas eorum , in­
in terram ibis,'moTs corporis pratnunciata eft; duti £iint tuniccis pelliceis : de pellibus enim
quianecipfafuerat experturus,G permanfiffct tunicas fadas acceperunt j pelles autem detra­
vt faftus eft reftus. Quod verb viuenti ait,7"er­ hi non (blent, nifi de animubus mortuis.Ergo
ra r f,oftendit totum hominem in deterius com- peilium nomine , mortalitas illa figurata eft.
mutanun. DeTrinit.lib. ij.cap. n. Torn. j. Pfalm.\oi.1r.t,Tom.%. SimileSerm. ii\, d$ di^
7 *erra es. Propter abundantiam malorum di- Herfiscap. 11. ptft med, Tom.xo.
ftutti eft, putame veniens filius 4iominis inuc- Fecit eis tunicas. Immortalitatis indumentum
int. i8. Adam perdidit, vt pelles acciperet. Serm, 111.
niet fidem in terra > Hocque nomine li^ ifi-
cantur quicunquelcgis pr*uaricationc imitan­ de diturjiscap. 17. poft med. Tom. 10.
tur eum cui di£him tdt,Terra et . & in terram Fecit eis tunicas. Primus homo incipicns 1
Uris. f)f Ferb. Domini firm, 18. cap. 19 Tom. 10. peruerfo appetitu limilitudinis Dei , penienit
Idem locus explicatur itifri. Ffal 7. ir. 6. ad fimilitudinem pecorum. Inde eft qubd nu­
dati ftola prima, pelliceas tunicas mortalitate
GENESIS C ap . III. ir.io. meruerunt. Honor enim hominis verus eft ima­
Et vecauit Adam wmtn ntttUtris fuA v iu . go & fimilitudo D ei, quz non cuftodinir, ni£
adipfumaquo imprimitur. D* Trinit. lib. it.
X P 11 CAT V R, De Gen. ad lit. lib. 11, cap,
E ^i.Tom.^,^de Gen.contraManich,lib,t.
cap.xi.Tom,\.
cap. II,circa init.Tom.).

G E N E S I S C A P .i i i.t .i a .
Et vocauit .Adam. Non Eux nomen, vt ap­ E u ( Adam fM u s eff vm t
pellaretur vita,Deus impofuit, fed maritus. De
ex nobis.
Nupt, dr concupifc. lib, *. cap. 4, tutte medim.
X p t i c A T V R , D « Gen.eontntManich»
Tom. 7.

G E N E S I S C A P . i i i . t . II.
E Itb. t.cap. il.T o m .i.
Ecce jidam Non Dei confitentis verba funr,
E t fecit eis Dominus tuniciu ptUkeas. fed potilis exprobrantis, Ecce Adam falius eft
tanqnam vm i ex nobis. Contra aduerfar, Le^s HA,
*V N t c I $induti fimt primi homines, in I.cap. 15. amte mtd.Tom. 6.
_ poenam damnationis l u i , dimiffi ex pa­ Ecce jidam. Fones eflc voluerunt, qui fe
radifo. Coma FaitJ}. lib. it.cap. 84. ante med. t-v Deos futuros, de cibo yetito crediderunt' Fa-
6. «ft Adam fortis ciira audiret, Ecce faSut
Fecit Dominus Ada f^mnlitri eius tunicas pel ■ ri? Adam yquajivnus ex ntbis, PfMm, j y f , 15.
liceas, & dixit, ecce Adam fMus e l l , tanftam Tem .i.
vmtsex Explicatur, DeGtn.ad lit.lib. 11.
tap. ^j.Tom. j. G E N E S I S C A p . n i .t . i ^
Feciteit tunicas. Mors in tunicis pclliccis fi­ N e aliquando extendat manum fia m *
gurata eft.Ipfi fibi fecerunt pricinftoriade fo-
iis fici, 5c Deusillis fccit tunicas pclliceasi id V o D didhim eft nt porrigeret Adam ma­
eft, ipfi appetiucrunt mentiendi libidinem re-
lida facie veritatis:& Deus corpora eorum,
Q num piam ad arborem vitdy ambigua lo­
cutio eft. Loquimur enim fic cilmdicimus,ideo
in iftam mortalitatem carnis mucauic, vbi la­ remoneo, ne itemm facias quod fecifti, vo­
tent corda mendacia. Itaque illi merebuntur lentes vtiquevc non faciat.Et iterum fic:Ideo
corautarionem in angelicam’formam, qui etiam te moneo, ne forte fis bonus, volentes vtique
in hac vita, cum poflint fub tunicis pelliceis vt fit, id eft, moneo te non defperans qubd bo­
occulcare mendacia, oderunt tamen ea, & ca- nus poflis efle. Poteft ergo videri pr^terea ho­
uent flagtantiiltmo amore veritatis. Et hoc fo­ mo in Uborcs huius vits elfe dimillus, vt ali*
G E N E S I S I I I . i),D'tmiJit,Scc .I v. i . i . Concepit,^c. 45
quando manum porrigat ad arborem vitae, Sc A T>imi(it ilhm Domhmf. DimilFuscft Adam de
viuat in xtemum. Manus autem porre6tio "'■ be­
* paradifo fiuuitatis , vt operaretur terram de
ne fignificat crucem, per quam vita xterna re­ quafumptuscrat.idcft.vtin corpore ifto la­
cuperatur. Q^muis etiam fi illo modo intelli- boraret ; & ibi, nli pcpcllct, colIocArct Itbi mcn-
gamus, ne manum porrigat, & viuat in «ter­ tum redeundi. £od. cap. circa fin.
num non iniufta poena eft, poft peccatum inter-
clufum ede aditum ad fapientiam, donec Dei G E N E S I S C at. tu.
mifericordia reuiuifcat qui mortuus cft. De Cellocauit eum contra paradij^m 'uvluptutis.
Gen. contra Manidi.lib. i. cap, i i . Tom.i.
Et viuat in tternum. Explicatur, Contra Int. O r a t v s eft A Jam contra paradifum
lib. 6. oper.pnftSi num. i^.poft tned.&nnm.^o.
gme med, / om, i. Snpptem.
M in miieria , qux vtiquc bcati vitx con­
traria eft. Nam beatam vitam paiadifi nomine
Et viuat in atemuTn. Recole annos ab Adam fignificatam exiftimo. De Gen. contra M.tnich.
vfque in hodiernum diem: heri pene Adam dc lib.i. cap. l i in fine.Tom.i.
paradifo lapfus eft.Si toto illo tempore viueres, CoUacatiit. Flamm.tframea veptiilis, tempo­
cx quo Adamde paradifo dimi(Tus eft, vfque in rales pocniintclliguntur, qux temporum vo-
homernum diem^certi videres vitam tuam non lutabiiirate vcrCintur.Proptcrca & flammea di­
fui^e diuturnam ,q u x fic auolaflet. Tuus cer- g citur,quia vnt quodammodo omnis tribulatio.
ti dies vldmos longe abeftc non potcft : Ad Sed aliud eftvri ad confumptioncni>& aliud
huncte przpara. PfiU, concione prima longe eft vri ad purgationem. Et crcdcndum eft arbo­
f t f i med. Tom .i. rem v i t x , plenitudinem efle fcicntix, & flam­
Et viuat in atemum. Miferia hominum com­ mea framea cuftodiri. Nemo ergo potcft per-
munis eft. Ex quo enim lapfus cft Adam, & de ucnire ad arborem vitx, nifi per has du.\s, id
paradifo expulfuS) nunquam fuerunt dies nifi eft, per tolerantiam moleftiarum, & fcientiat
mali. Nafcirar puer & ftatim plorat; Lachrimx plenitudinem. Sed tolerantia moleftiarum om-:
teftes (iint miferix. Nondum loquitur, &c iam nibus feri in hac vitafubeunda cft, tendentibus
prophetat. Quid prophetat ?in labore fe futu­ ad arborem vitx. Plenitudo autem ftienti* vi­
rum vel timore;&fi bene vixerit 5 c iuftus fuerit, detur paucioribus prouenire •,vtquafi non om­
cert^ in mediis pbfitus tentationibus fempcr nes qui perueniunt ad arborem vi tx, per fcicn­
t im e b it.D e l^ rb . jlp o fi.firm .i^ . cap. i.T o m .io . tix plenitudiiiem veniant; quamuis omnes to­
lerantiam molcfti.irum, i i cft, flainincam fra­
G E N E S I S C a p . i i i . f . zj. meam vcrfitileni fciuianr. Ot Gen. cumraMa-
Xfimijit ilktn dominus Deus de faradifo nich.lib. %. CAp. zj. Torn. i.
voluptAtis.
e V s ab humani generis initio iudicauit, C G E N E S I S C a p . IIII. Vr.i.
D
dimittens de paradifo, Sc a ligno vitx £c- Concepit ^ p tp erit Cain.
parans primos homines peccati magni perpc-
uatores. D* Ciu. D. lib. to. cap. i. circa mtd. a T V s cft prior Caifn , ex illis duobui
Tom.%.
Dimtfit illum Dominus. Qiu facras literas at­
Ngeneris humani parentibus , pertinens
ad homimim ciuitatcm i poftcrior Abcl ad ciui-
tigit , non ignorat vbi Deus plantauent lignum tatem Dei. Ve Ciu. D. lib, ij. cap. i. in medict
vitx , a cuius cibo feparatis illis hominibus , Tom.$.
quando eos fua de paradifo eiecit iniquitas , Peperit Cain. Prior omnibus Cairt er coi>-
eidem ligno circumpofita eft ignea terribilifque iundione maris & focminx natus eft. Neque
cuftodia. De Ciuitaie D. lib. lo. cap. z6. in med. enim illo nato dixiflct Adam, quod dixifle legi-
7 ’cm. 5. tur, acquifiui t-ominem per Detn.n; nifi illis duo-
Dimifit iUum Dominut de paradifi voluptatis. bus iplc fuiflet homo nadendo additus pri-
Explicatur, De Gen. ad Ut. libro it. capitt 40. mus. Hunc (ecutus A b c l , quem maior frater
Tom.^. occidit i prxfigurationem quand.om percgri-
Dimifit iUitm. Bene didluraeft dimifit, non nantis ciuittitis Dei , quod edet ab impiis, per-
cxclufit >vt iplb peccatorum fuorum pondere, (ccuciones iniquas paflura^ primus oftendit. De
tanquam in locumfibi congruum videretur vr- £) Ciu. D. lib. ij cap. 15.7^om. 5.
geri. Quod paritur plerumque malus homo , PeperitCain. Cai‘n interpretatur pofli/Eo s
cum inter bonos viuere cceperit; fi fe in melius Vnde diflum eft, quando natus eft, fiue i px-
commutare noluerit, ex illa bonorum congre- tre , fiue a matre ciusy yicfu/iiti homitiem per
gationc, pondere malz fux confuetudinis pel­ Deum.Eod. lib.cap. 17. poft init.
litur j & illi eum non excludunt reludantem, PepentC,un.VxiotnM\ii eft Cain,6c poftea
fed dimittunt cupientem. De Gen. contra Ma­ Abcl : (ed in his maior fcruict minori i quia
nui). lib. 1. caprtx. ante med. Tom. i. non prius quod fpiritalc cft, fed quod anima­
Ne porrigeret jidam manum /itamad arborem le. P/at.6i. -f. 5. ante med.Tom. 8.
vitti&viueretin ttemum, dimifit iSimt Dem de PepeitCdin. Hierufalem acccpit exordium
paradifi.Bcnc di^bim eft, dimifit, non exclufitj per Abel, Babylon per Caln i xolficia quippe
vt iplb peccatorum fuorum pondere tanquam vrbium pofteafadlafunt. P/al. 6^. it. i . Torn. 8.
in locumfibi congruum videretur vrgeri.Qi^d Peperit Cam. Chriftus cft caput •, corpus hu­
autem didum eft, ne porrigeret jidammanum ius capitis Ecclefia cft, non qux hoc loco eft}
fuam ad arboremvita. Manus porrefHo bene fi- fed qux hoc lo co ,& per totum orbem terra­
gnificat crucem, per quam vita xterna recu- rum ; nec illa qux hoc tempore j fed ab ipfd
fct»t\ir.Eod, cap. pofi med. Abel, vlque ad cos, qui nafdturi funt vfque in
F ii)
46 GENESIS
finem, & credituri in Chrillum. Pptl. 90. circA A Sc docet quomodo colendus fit \non (bl&m fui
mtd.conc. i.T e m .i. nulla indigentia facit, fed noftra maxima vtili-
Pepefit CMtn. Ecclefia terris non defuit ab tatc, ^ ifi. 49. f . j. circa init. Tom. 1.
initio genetis humani, cuius primitix Abel
G E N E S I S C a p . i v . '^ .4 .
fandus cft, immolatus & ipfe in tcftin^oniuil»
futuri (anguinis mediatoris ab impio fratre fun­ K^bel fbtulit de primogenitis.
dendi. HjUlm. ii8. conc. »9. circa fin. Torn. 8.
n T1 res eft pr#nunciatiua immo­
Peptrit Cai». Aliquando in folo Abel Eccle­
fia erat, & expugnatus cft 4 fratre malo, &
perdito Cain. Fftl. iii.poff mlt.Tom. 8.
A latio fanguinis, futuram paffionem me­
diatoris ab initio generis humani tcftiiicans.
Peptrn C^in. Ciuitas Dei initium habec ab Hanc enim primus Abel obtuliffe in facrij lite­
ip(b Abel, ficut mala ciuitas a Cain. Pfal, 141. ris inuinitur. Ctntra Faufi. lib. 11. cap, 17. i»
.
fejl init. Totn. 8 vud.Tom.6.

G E N E S I S C ap. IV. ir.i. G E N E S I S C A P . i v . t . 7.


f Etadiecit parere fratr<m eius Abel. K ennefi reife offeras, non autem rcifi
diutdas yfeccafii?
V i« peperic Abel, 8c Enoc, & N o c, &
Q Abraham , ipGi peperit & Moyfen & B
Propiietastemporepofterxorcs ante aduentum
c V T CaXn facrificium cx terr* fru£Hbus
»3 reprobatur, Abel autem facrificium ex oui-
Domini : & qu* iltos , ipfa Sc Apoftolos & bus, Sc earum adipe fufcipitur; ita noui Tcfta-
Martyres noftros,& omne$bonos Chriftianos. menti fides cx innocentia gratix Deum lau­
Icem qua peperit Cain,& Cbam & Ilmaclem, dans, veteris Teftamenri terrenis operibus an­
6c EHiti, eadem ipla peperit Sc Dathan, & a- teponitur : Quia ctfi ludzi ant^ redle illa fe­
lios in eodem populo fimiles : Sc qu® iftos, cerunt-, in co tamen infidelitatis rei funt, quia
eadem ipfa & luaam, Sc Simonem magum, Chrifto veniente,iam tempus noui Teftamen*
& exteros vfque ad hxc tempora, in affedlio- li, a tempore veteris Tellamcnii non diftin-
«e animali pertinaciter obduratos. Sed cum tz- xcrunt. Dixit enim Deus ad Cain,/7j-»flf oferaf,
lesalpiritalibuseuangclifantur, & Sacrameo- reSii anrtm non dikidas,peccath.Qjn& obtempe-
lis imbuuntur,tanquam per fcipfam Rcbccca raflet Deo dicenu, Qjtiefle, ad te enim conuetfit
Cen. tf, eosparit, HcutEfaii.Cum autem per illos qui einsy (fr tu dominaberis illius , ad fe conucrtiflet
t . H. non caft^ annunciancEuangelium, tales in Dei peccatum fuum, fibi hoc tribuens, Sc confi-
populo generantur, Sara quidtm, fed per A- tens Deo: ac fic adiutus indulgentis grana, ipfe
o»».u. gar. hem boni fpintalcs, quando euangcUfan- peccato fuo dommaretur; non illo fibi domi­
If-. 4. tibus, vcl bnptilantibus carnahbus generantur» nante feruus peccati,fratrem occideret inno-
Lia quidem, vcl Rachcl, iure coniugali eos, C centem. Sic & lu d x i, in quorum hzc figura
Ce». ) 0 , ied per ancillarum vterum parit. Cum verb per gerebantur, fi quiefcerenti fua perturbatione,
t.,. (piritales in Euangelio generantur boni £deles, Sc tempus falutis per gratiam in peccatorum
qui vel euadunt in fpiritalis statis aifcdum,vcl remillionem agnou.flent, ad fe conuertiffent
c6 tendere non defiftunt, vel ideo non faciunt, peccatum fuum in confeffionc. Contra Fault.
quia non pofTunt, ficut ex vtero Sar* Ifaac, hb.ii.cap.^.Tom.6.
vcl Rebeccs lacob, in noiiam vitam nafcun-
tat.De contra Donatifl, Ub. x.cttfttt 16. G E N E S I S C ap. i r . f .9 .
Torn. 7. Tranjiamus in 'campum.
G E N E SI S C A P .iv .t .iii. O MP A U A MT V i k Cain & Abel Remd
ohtuist Cdin rx fruUiba» tcrr/t facri- C Sc Romulo. De duitate D. libro ij. capite j.
Tom. 5.
fiiK tn Demi»i.
Tranfeamns in campum. In hoc fcculo, in his
V A M antiquus fit in facrificando Dei diebus malis, non folum a tempore corporalis
Q cultus,duoilli fratres Cain & Abel fatis
indicant} quorum maioris Deus rcpiobauitia-
przfentix Chrifti& Apoftolorum eius i fed ab
ipfb Abel, quem primum iuftum impiusfrater
crificium, minoris alpexit. De Cinit.D. l\b. 10. D occidit, Sc deinceps vfque ad huius feculi fi­
cap. 4. in fin. To/n. ^ nem , inter perfecutiones mundi,& conlbl.>
De facrificio Cain Sc Abel, S: eorum diffe­ tioncs Dei peregrinando procurrit Ecclefia, Dt
rentia. De Ciitiiate Dti lib. 15. cap. 7. per totum. Citt. D. lib.ii. cap, ji. in fine. Tom. j.
Tom.^. Tranfeamus in campum. Occiditur Abel mi­
Ob- ulit Cain. Sacrificafle Deo etiam antiqui{^ nor natu, d fratre maiore natu. Occiditur Chri-
fimos homines Scriptura non tacet, quod Sc flus caput populi minoris natu, i populo lu-
in duobus primis fratribus claruit. Ead. iH;ro dxorum maiore natu. Ille in campo,ifte in Cal--
cap. i6. ci)V* fin. uaris loco. Contra FauSlum libro 11. capite 9,
Obtulit Cai». Exemplo Cain & Abel intelli- Tom. 6.
gcndum eft , quam fit res antiqua (acrificium, Tranfcamus in campum Vbi eft inuidia, amor
quod non nifi vni Deo vero offerri oportere fraternus efle non poteft. Non fiiit charitas in
veraces, Sc facrx literi monent: non quod il­ C a in , Sc nifi cflet charitas in Abel, non acci-
lo egeat Deus j fed quod etiam in his, vel acce­ ^ peretDeus facrificium eius. Cum enim ambo
ptandis , vel reprobandis, velperdpiendis,non obtulilfent, ille de fruftibus terrx, ille de fce-
nifi hominibus confulat. Nobis enim prodeft tibusouium: Quid putatis, quia Deus frudus
colerc Dcvim,non ipfi Deo. Ciim ergo infpirat. rerrs neglexit ,& f«tus ouium dilexit) N90
GENESIS 47
intendit Deus ad manus, fed in cordc vidic. A fratcrcius. Rcfpontliril!c ncfcirc fc , ncc cius
~
Etquernvidit * cum chatitate ofFcrre,ipfius
- . - la-- fccfTccuftodcm. Vftpc adhix quid nobis rc-
crificiumrcfpexit:Qucmviditcum inuidia o f­ (pondcnt lu d xi, cum cos Dei vocc , lioc eft,
ferre ,ab ipfius facriticio oculcs aucrtit. Ope­ (anftarum ScripturaiQm vocc interrogamus dc
ra ergo bona Abel, non dicit nificharitatemj Chrilto , nill nelcire Cc Chnftiim qiicm dici­
opera verb mala Ca'in, non dicit niii edium mus rFallaxenim rain ignoratio, ludxorum
fraternum. Parum eft quia edit fratrem fuum, eft falfa ncgatio. EiTcnt autem quodammodo
& inuidit operibus bonis: quia imitari ooluit, Clirifticuftodes, fi Chriftianam fidcm accipc-
necare voluit. Et bine apparuit quia erat filius re, fiecuftodire vohiiflcnt. Nam qui cuftodic
diaboli, 0c ille hinc apparuit iuftusDei. Hinc in corde fuo Chriftum, non dicit quod Cain,
ergo difcernuntur homines.Nerao attendat lin­ Nunefttid ego cnfios fum fr^tris w / f Dicit Ocus
guas , fed fafta & cor. Si non bene faciat pro ad Cain ifuiJfecijlif!'^ox (hnf^^inisfrtttris itficia-
fratribus fuis, oftendit quid in(e habeat. T rnatadmtdeiertM Sic arguit in Scripturis fan­
in tpifl. /«an. pelt med. Tw». 9. dis vox diuina ludxos. Habet enim magnain
Tranfianuts in eampum. Pecora campi acci­ voccm Chrifti fanguis in terra, cum eo acce­
piuntur homines in carnis voluptate gauden­ pto ab omnibus gentibus relpondctur, Amcn.
tes , vbi nihil arduum >nihil laborioitim afcen- Ha:c cftclara vox fanguinis, quam (anguis ipfe
dunt. Campus eft enim etiam lata via , qu® g exprimit cx ore fidelium, eodem fanguinc re­
ducit ad intetitumtflc in campo Abel occiditur. ’ ----------- Contra
dcmptorum. -----------------------
Fauflum libra 11 capite 10.-
Q ^ e metuendum eft, ne quifque defcendens T em. 6.
i montibus iuftitix D ei, /uflittA enim, inquit» f^bi efl Abelf Interrogat Deus Cain, Vbi eJt
tua vtlut montes Dei, latitudines & facilitates fra>ertUHS Abel? Et Ille dixit, nefio. Non quia
t-7- voluptatb canulis eligens i diabolo trucide­ ncfciret vbi e(Tct Abel , idcirco interrogaict
tur. Ff. 8. poji med. Tom. 8, Cai n: fed cum ille negaret, parricidium emsar*
Tranfeamus in campum. Cain maior frater gueret,quod in fratrem commiferat. Denique
occidit minorem fratrem , accepit figniun ne Adam, quia interroganti Domino confelTus eft
quis eum occideret. Proinde & ipfa gensludxa peccatiun quod commifit, vcnix redditus eft;
manet per omnes "entes fubditamri Romano, Cain quia ncgauit parricidium quod commifit,
manfitcumfigno luo, cum figno circuncifio- zterna p(rn.\ damnatus eft. Serm. 104. dttemp.
nis.Pfaltn. jj- f 8. Simile circaJinem. p»jt mtci. Tom. 10.
Tom. 8 .
Tranfeamus in campum. Duos genuit Adam, G E N E S I S C ai«. r v. V. i o.
Sc in vno iniquitas, in vno iuftitia: iniquitas in Vox fanguinis fratris tui clamat ad
Cuin .iuftitia in Abel. Prxualuiflc videturmi-
me de terra.
uitas fuper iuftitiam; quia occidit Cain iniu-
S xis, Abel iuftum,innoccntem. Veniet mane, C / ^ L a m a t ad me, fed furdus eft, qui (an-
& videbitur vbi fit Abel, & vbi Cain. Sic om­ guinemfudit; quia non viuit. Pfiu. 39. ii.
nes qui (ecundiim Cain,& fic omnes qui fecun- %.Tom.i.
diimAbel, vfquein finem feculi. P/M.^i.pib
fin. 7 "om. 8. G E N E S I S Cap. tv. f . n .
Tranfeamus in campum. Abel iuftus maiori ^JMalediStus tu a terra.
ptxlatus eft fratri: fic populo ludxorum prx-
latus eft populus Chriftianus , pro quo redi- N O N malcdi(5fci terra , fed maledicis tn a
tnendo, quemadmodum Abel a Cain, fic i lu- terra , acctpit fingninem fratris tui de
dxisoccifuseft Chriftus./ySi/. 77. ^.ante fin. manu tua Agnofce iam terra , quoniam fan-
Tom. 8. guine rig.ita es innocentis, conuincc voccm
negantis, fufcipe (angmnem confitentis. D*
G E N E S I S C a p . i v . V. 9. cultura Agn Dom.cap. 5. pi>(} med. Tom. 9.
V6i efl Abel ^frater tuus. AialedlSlns tu a terra. Non dixit miiledidta
terra, fed MaledlBus t» a terra ejut apenit os
JE c vox non eft ignorantis, fed pecca­ fut;m acciperefatigtiuem fra'ris tui de manit tua.
H tum ante oculos fcclerati ponentis , vt Malediftos eft enim populus ludaicus infide-
inexcufabilis fit omnis homo, qui & admoni- £) Iis a terra, id eft, ab Ecclcfia qux aperuit os
tus, poenitere non vult in malo. Vbi eft Abel fuum in confcfllione peccatorum accIpcre (an-
fratet tuus? Hoc fuit dicere ei,agnofce Cain guinem Chtifti , qui fufus eft in remiflionem
non potuide latere id quod me putafti pofTe la- pcccatorumjdc manu pctfcctttoris nolentis cfte
tere.Agnofce quid feceris, dc proximo age pcs- fub gratia,fed fub lege; vt c(Tet ab Ecclcfia ma-
nitentiam, vt poftis accipere indulgentiam.Ve- ledidtuSjid eft.vt cum intclligeret & oftcnderet
tum ille fenfudurior, in fcelerc pertinacior, Ecclefia maledi6i;um; dicentc Apoftolo,
moribus peruerfis in anima percuilus. Refpon- cnn<jueex operibus legis funtyptb malediilo funt GW.j.
if'.io.
dens,iV«w^«i^ egocuftosptm fratris wW.^Sieffes legis. Sequitur enim operaberis terram, <$* non
fratris tui cuftos, eius non efles interfector. Si aiiiciet virtutem fuam dtre tibi, id eft, ideo po­
agnofceres fraternitatem, taiitam non commit­ pulum ludxorum malcdi^hun agnofcit, Sc o f­
teres immanitatem Si timeres meum iudicium, tendit Ecclcfia, quoniam occifo Chrifto adhuc
in fratrem non commitrercs parricidium. De operatur terrenam circuncifionem , terrenum
Cultura Agri Dominici cap. }.in med.Tom.^. Sabbatum, terrenum Pafcha^ qux omnis ter­
Vbi eft yibel frater tuus ? Interrogat Deus rena operatio habet occultam virtutem intelli-
Ca'in, non tanquam ignarus eum .Aquo dilcat, gcndxgratix Chrifti;qux non datur ludxisin
fed tanquam Index reum, quem puniat, vbi fit impietate & infidelitate perfeuerantib«ks ^quia
48 GENESIS l V. y , i i . §luando , 5cc. 1 4 .1 5 .1 7 .1 5 .
nouo tcftanicnto rcitclata cft. Et non tranfcun- A Et omnis Imperator vcl Rex, qui eos in regno
libus ad Domintim, non cis auferetur velamen ilio inu«nit, cum ip(b (tgno cos inuenit, nec
quod in Icdione vctci is teftamenti manecj quia occidit,id cft, non efficit, vt non fint ludxi.
in foloChrifto cuacuatur non ipfa ledtio veteris Contra Fttufi.lib. ii. cap. i) Torn 6.
teftamenti, qu* habet abfconditam virtutem, Pofkit Dominus /ignum. Iftos inimicos meos,
fed velamen quo abfconditur. qui mc occiderunt noli tu occidere : maneac
MAtth.ty. Ymj,. chrifto in cruce paflb. Prelum templi gens Tudxorum, cert^ vitbieftaRomanis,cer>
eenfiiffkm efl;vt per Clirifti pallionem reuelen- t^ deleta ciuitas eorum, non admittuntur ad ci-
nir fecreta Sacramentorum tidclibus ad biben­ uitatem fuam lu d x i; & tamen Iud*i funt. Nam
dum cius fangumem ore aperto in confcllione omnes iftx prouincix a Romanis fubiugatx
tranfeuntibus.Propterea populus ille ficutCain funt. Illi tamen manent cum figno, nec fic vidi
adhuc operatur terram, adhuc exercet opera­ funt vt avi£toribus ablbrberentur. NonHne
tionem legis carnalitcr, qu* non ei dat virtu­ cauld CaTn ille cft, qui cum fratrem occuMct>
tem fuam } quia in ea non intelligit gratiam pofuit in eo Deus fignum, ne quis cura occi­
Chrifti.Propterea&in ipfa terra quam' Chri- deret. Hoc cft fignum quod habent lu d x i, te­
ftusportauit.ideft jineius carne.ipfi operati nent omnino reliquias legis fux, circuncidun-
font (alutem noftram crucifigendo Chriftum, tur, fabbataobferuantjPafcha immolant, azy-
qui mortuus eft propter d e li^ noftra. Nec eis g ma comedunt. Sunt ergo ludxi, non funt oc-
dedit eadem terra virtutem fuam i quia non iu- cifi, neceflarij funt crcdentibus gentibus.Qi»re
ftificati funt virtute refurredionis eius, qui rc- hoc? vtdemonftret nobis Deus ininimias no-
furrexit propter iuftificationem noftram. Hxc fttis mifericordiam fuam. Per omncs gentes
eft ergo virtus terrx illius quam non oftendit diipcrfi funt lu d xi, teftes iniquitatis fu x , 6c
impiis.& incredulis. Contra Fault, lib. u . cap. ii. veritatis noftrx: ipll habtnt codices dc quibus
Tom. 6, rophetatus eft Chriftus, & nos tenemus Chri-
MalediHus tu a terra.Y tram peccatum Cain
fuerit maius peccato Adanii, explicat S. Aug.
S um. Etfl quando forte aliquis Paganus dubi-
taucrit,cumei dixerimus prophetias deChri-
Contra Inl. lii.6. opcr. perftSi tium.iy Tom.x. fto, quarum euidentiam ooftup^cit} Sc admi-
Supplem. rans putauerit a nobis eflc eonlcriptas, de co­
dicibus ludxorum probamus, quia hoc totum
t I E N E S I S C a p . iv .if-.ii. ante prxdidum cft. Videte quemadmodum dc
^ a n d o o^emkeris terram. inimicis noftris alios confundimus inimicos.
P/alm. 58. condone I. in fin. Tom. i. Simile itrm,
I X I T Dominus ad Cai'n ; TV operari nt-
D cejfeefl terram, ejuafterites titi fruBns da-
hit. Manichxi dixerunt huic capitulo illud in
jt. de temp. cap. j. Tom. 10.

G E N E S I S C a p . i v . ^^.I7.
Euangelio elfe contrarium , quod Dominus a it^ E tcom ouitC ainvxm m concipitns
Matth. 6. Dilcipulis fuis: Nolite cogitare de craflino^nam
rktf lie liiic • T S ln lk lp /I B c v .A lt if 7 n . n a m i ^ *
f t f e r u Enoch , & trat adificans
H- crafiinus dies ip/e cogitabit /ibi, Qiiafi ver6 Cai'n
parricida difcipulis comparandus fit,qui Do­ «iuitatm.
minum lefum Chriftum fecuti, prxmcando X p 1 1 CATVR, DeCiu. D.lilt. ij. cap. 8.
Euangelio parabantur. Ini6 nihil congruentius
quam vt illum, cuius ctM/celere frater occifus,
E per tot.Tom.^.
Et cognouit Cain. De generationibus CaZn.
etiam in terra laborantem fterilitas fequeretur j Eod. lib, cap, 17. per tot.
illis autem, por quorum minifterium in prxdi- Etcognouit Cain. .£dificauit ciuitatem Cam >
cando Dei verbo fratres liberabantur , etuim antequam eflct vllaciuitas in primordio rerum
de crafti no minime cogitantibus fruihiofa ter­ humanarum. Proculdubib intelligas iam natos
ra (cruiret. Contra Adimant- cap, 4. init. Tom. 6. fuiffc multos homines ex Ca’in & Abel, vtpof-
fitelle aptus, & congruus numerus cui nomen
G E N E S I S C a p . I V . 1^.14. cim'tatis imponeretui'.Ideo ergo Cai'n ciuitatem
Si eiicis me a fic te terr* , & a facie xdificauit,vbi non erat ciuitas; a monalitatc I'
tua ahfcondar. enim& a malitia quifque incipit ^vt fiat bonus
poftca. 'P/alm. 61. 5- antemed. Tom. 8. Si­
X p 11 CAT V R de populoludaico. Contra mile lib. IJ. de Ciuitate D. cap. i.Tom. y(jrlib,
E Fm JI. Itb. 11. c.ip. ii.Tojn.6. D iiuifi, fuper Gen. <]. i. T om. 4.
Et cognouit Ca'in. E^och interpretatur dedi­
G E N E S I S C a p . iv. i i . i y catio. Ut Ciuitate Dei libro ly capite 17. 19.
Tofuit Dominus Deus ft^ u tn fuj>erCdin. Tom.y

V R pofuit in Cain Dominus fignum, nc GENESIS C a p . iv. 1^.15.


C quis occideret eum. ^pifi. 59. infiliit.ij. i-
ante pn. T om. t.
Ccgfjouit Adam vxorem Juam , d* ptperit
filium^ ^ (ffignfiminam nm en eitts Seth.
Et pofuit Dominus in Cain pgnum. Multum
E T H refurredio interpretatur , & Enos
mirabile eft quemailmodum omncs gentes,
q u i a Romanis fubiug.it3C funt, in ritum Ro­
manorum facroriun tranficrintvcaque factilc-
S filius eius interpretatur homo ; non licuc
Adam ( & ipfum e;iim nomen interpretatuc
giaobferuanda,& celebranda fufcepctint: Gens homo ) fed commune perhibetur elle in ilia
autem lu d ia , fiuc fub Paganis regibus , fiue lingua , id cft Hebrxa, mafculo &foeminx.
fub Chriftianis, non amiferit fignumlcgis fux, DeCiu. D. lib. lycap. ly.ante med.Tom. 5.
quo a exteris gentibus populllqucdiftinguitur. Cognouit Adamvxorm fitam. Ex duobus ho-
roiiubus
G E N E S IS I Y , f . i 6 . E n o c h , & c . C a p .v .t^ .i. f. 6 . i5 . 49
qui interpretatur lu a u s.& ciu s A ncs pritercosquiinarcaingrcffifunt, pcruflc
m in ib u s A b e l ,
fratrc Seth, qui interpretatur rcfurrcftio,mors dicantur. Sed hanc quxftionem plurium codi­
C h rifti,& vita eius ex mortuis prsfiguramr. cum mendoliras peperit. Non foliim quippe in
De Cmitate'Dei libro ij. C4pite 18. fitb initium, Hebriis aliter inuenitur, verum etiam in Se­
Tom.y ptuaginta interpretatione, Mathufalem in co­
dicibus paucioribus, fed veracioribus, fex an­
G E N E S I S C ap. XV. f . i6. nos ante diluuium reperitur fuifle defunftus.
Ub. 7. i. p*per Gtn. Tom. 4.
Enfif Jperauit inuocare nomcnDomini Dei>

I c (atis oftenditur, quod non in fdpfo


H fpem ponerc debcat nomo. DtCiuit^ D.
lib. 15. cafite li. circa fin. & cap. i). in medio.
GENESISCap. VI.

Videntesfily Dei flia s hominum.


f.i.

Turn. 5. X p l i c a t v r , Z > ; Ciuit, D.lib. 15. eapl

G E N E S I S CAP. Y. t . i .
E ti.& t^ .T o m .y

G E N E S I S C a p . VI.V.3.
Hie eft liber gmerationis hminum* g Non permanebit Jpiritus meus in hominibt^
Xp I. icAT V K., DeCift.D. lib. 15. cap. 11, h is , ijuia carnes funi.
E Tom. y Xp 11 cATvR , Contra Adimant, cap', iil
Dc confonantia & diflbnantia aliquarum
generationum. Sod.lib, cap. 10.11^ ij* Tom.y
E
ante med.Tom. 6. De Ciu. D. lib. 15. cap. ij.

G E N E S I S C ap . v.
{
loft med.^lib. 10. cap. ii. in med,Torn.5.Idem
ocus.explicatur fupra Gen.i. ir. 2.

V ixit Adam trigitita & ducentos annos> G E N E S I S Cap. v i . j.


Erunt dies ceram centum viginti anni.
Dam antequam gigncrct filiura qui ap­
A pellatus eft Seth , ducentos triginta an­ X p L 1 c a t v r , De CiH.D.lib.ij. cap. 24?
nos vixi(Tc repentur in codicibus noftrisjin He-
hriis autem centum triginta perhibetur. Sed
E Tom.y
poftcaquam eum genuit, feptingentos vixiflc GENESIS C a p.vi. 4-
legitur in noftris, oftingcntos verb in illis. At-
Gigantes erantftper terram.
3 ueitain vtnfquc vniuerfitatis fuminaconcot-
at. De Ciit. D. lib. 15. cap. 10.poft init.TOm. 5. /^ V em ad m o d vm potuerint Angeli cum
^ filiabus hominum concumbere , vndc
G E N E S I S C a p . v . t <J.
^ieantes nati efle perhibentur. Quidam ad
V ix it Sethtjutnquedr ducentos annos, ibluendam iftam quxftionem, iuftos homines
& genuit Enos. fuilTccredideruntiqui potuerunt etiam nomi­
ne Angelorum nuncupari. De Ciu. D. lib.i^.
X p 1.1 cATVR, De Ciit. D.tib. 15. cap. 15.
E poft med.Tm. 5.
cap. ij. Tom. 5. & lib.
T em. 4.
(uper Gen. tj. j.

G E N E S I S Cap. v . 24- G E N E S I i S CKv.wi.ir.6.


Flucuit Enoch Beo. Ecenituiteum quid hominem fecijfet
in terra.
A t V seft Enoch non mortuus, fed quod
N rDeo placuerit
• '
tranllatus " narratur.
elle
O h.D . lib.i^.cap.10.in med.Tom.y&dePec-
De ^^^ Ro Pi CA locutionc pocuituiflc legitur
X Deum. B e C in ita te D .'lib .cap.lucirca
catorum meritis lib. i.cap. j. Tom .j. init.Tom. 5.
Enoch (eptimusab Adam, P «nituit eum. Vbi legitur quod panitcat
Deo placuit, 8c tranflatus eft, & feptima re- Deiun, mutatio rerum fignificatur , immuta-
quiesprxdicarur,ad quam transfertur omnis, j ) bili pr®(cientia manentc diuina. Vbi ergo non
qui tanquam fexto die, fcxta artate feculi Chri- poenitere dicitur, non mutari intelligitiu. De
lii aduentu formatiu. Contra Fauft. lib. il. cap. Ciu.D.lib.iy.cap.j.poft med.Tom. j.
i^.Tom. 6. Paenituit eum. Poenitere Deum explicatur
Placuit f 'noch Deo. Aliquando in folo Enoch Serm. 40. de temp. cap. j.^Serm, 109. capite 10.
Eccleda erat, & tranflatus eft ab iniquis. Pf. Tom. 10.
Ili.poft init.Tom. 8.
G E N E S I S C a p . VI. 1^. 10.’
G E N E S I S C a p . v . ir.iG.
Genuit N oe tres filios.
V ix it Mathufalem feptem annos, 8cc.
R p. s erantfilijNoc, per quos reparatum

D e annis Mathufalem,cuius xtas quatuor>


dccim annis videtur diluuium excedere.
T eft genus humanum.7V4^. p.i» loan, cir»^
ca fin. Tom. 9.
DeCiu. D.lib, lycap.ii.Tom .y Genuit Noe tres filios. De tribus filiis Noe ^
Vixit Mathufalem. Quxri folet quomodo tanquam de tribus menfiiris farinx impletus
Mathufalem fecundiim annorum commutatio­ eft orbis. Pyi/w». loi.i/.i^.Tom. 9.
nem viuere poft diluuium potuerit j cum om-
Bibl.AHguft. Tom. f.
JO G E N E S I S V I. 16. FaCi fu m esy ^ c,
G E N E S I S C a p .v i . itf. A pa^a eft , qux in diluuio mergi non potuit-
1’falm. i^o.fub init.Tom.S.
Fac ttbi arcam, Fac tibi arcam. De ftruAura arcx. Uk.
0 N G ITVDO & latitudo arc* myfticicx- fuperCenef.cj. 4.5. 6. Tom. 4.
1 ^plicatur. Contra Fauft. tib. ii.c.ip.i^.Tom.6.
Fdc tibi arcam. Bitumine glutinantur arcx
F.tc tihi arcam. Prxdixit Noe Deus, qubd
iniquitate hominum crefcente diluuio perderet
ligna intrinficHj extrinfecus, vt in compagc mundum. Statim ille admonitus confugit ad
vnitatis Hgnificetut tolerantia charitatis j ne lignum,& poft camporum amoenorum faciem,
fcandalis Ecclcflam tcntantibus, fine ab cis qui angnftiis (e reclufitarcxj tolerat cceli fremitum»
intus, Hue ab cis qui foris funt, cedat fraterna fonitum aquarum , fragorem nimborum.' Et
iun£hira, & foluatur vinculum pacis. Eftenim }oft ifta omnia , qui folet gaudere confonio
bitumen feruentiflimum & vio entiffimu glu­ lominum , focius quodammodo efficitur fer-
ten, Hgnificans dilectionis ardorem, vi magna pentium ac ferarum. Nec expauefcit vir ifte ,
fortitudinis ad tenendum focietatenv^piritalem qubd cum eo fint ferx in arca j imb ibi agnofcit
omnia tolerantem. ContraFanfi. itb. li. caf , 14. ordinem fuum feritas, quiafe cognouit huma­
in fin.Tom.6. nitas j Sc iubenti homini obedi unt , quia ho­
Fac tibi arcam. Arcacolleda ad vnuiii cubi- minem fuperioriDomino obedifle cognofcunt.
tumdefupcrconfummatur,ficut Ecclefia cor- g Oftenfuip eft in Noe qiiid Adam prxceptum
fas C hriftiin vnitatem collegia fublimacur, & contemnendo perdiderit; & demonftratum eft
perficitur. Aditus ei Ht a latere , nemo quip­ pofTe homines Dcftiis etiam dominari, fi fub-
pe intrat in Ecclefiam, nifi per facramentum dant fe obedientia creatori. Expediat Sc tolerat
remifllonis peccatorum: hoc autem de Chri- Sandhis ifh: finem diluuij, nec antequam finia­
fti latere aperto manauit. Quod inferiora arcx tur, causa ferarum arca relinquitut. Serm. 46.
bicamerata, & tricamerata conftruuntur, Hcut de temp. cap. yTom. 10.
cx omnibus gentibus,vel bipartitam multitudi­ Fac tibi arcam. Triplex arca eft Ecclefia,qux
nem congregatEcclefia propter circuncifionem Trinitatis continet Sacramentum. Nam cum
& prxputium:vel tripartitam propter tres filios dicit Scriptura,bicameratam & tricameratam
N o e , quorum progenie repletus eft orbis. Et eam fuifle, vtique demonftrat tripliciter Diui-
ideo arcx inferiora ifta dida lunt •, quia in hac nitatis illam gratiam elTe diftinAam. Serm, 6^.
terrena vita eft diuerficas gentium j in fiunmo de temp, ante fin.Tom. 10.
autem omnes in vnum confumni.Tmur. Conira Fdctibi Per centum annos area xdifi­
FauH.Ub, 11.caj>.\6.Torn.6. cata e ft,& non euigilauerunt homines vt di­
Fac tibi arcam. Imputribilibus lignis arca cerent: Non fine caufahomo Dei arcam xdifi-
fuerat fabricata.Imputribilialigna Sandti funt, cat,nj(i quia imminet exitium generi humano i
fideles pertinentes ad Chriftum. Q ^m odo Sc placarent iram Dei conuerfi ad mores qui
enim in templo lapides viui de quibus xdific.a- C placcnt Dco.Serm, iio.d ediiterflcap. io.T m .io,
tur templum, homines fideks diiti fiuit: llc
ligna imputribilia homines perfcuerantes in fi­ G E N E S I S C a p . v i . ir ,ii,
de. Arca Ecclefia eft, ibi baptildt columba. Af- fumts tihi ab omnihus efcis ijuas come-
ca enim illa in aqua ferebatur: ligna imputri­ detis, & erunt tibi ^ & aitis ad man-
bilia intus baptifata funt. Inuenimus quxdam
ligna foris baptifata, omnes arbores qux erant
dttcandum.
Evidhi animalium in arca. Ldbiv ^uajt.
in mundo : funt autem hsretici. TraS. 6. in
loan.longi poft med. Torn. 9.
Fac tibi arcam. Noe in latere arcs oftium fa­
D frper Genef,<j. -j.Tom, 4.

cere iufliis eft, qua intrarent animalia, qux non


erant diluuio peritura, quibus prxfigurabatur G E N E S I S C A p. VII, if'.i.
Ecclefia. TraR.iio.in loan.pofl init.Totn.^. Intra in arcam.
Fac tibi arcam. Non fruftra de lignis qua­ E R arcam Noe Ecclefia figuratur. De Ba-
dratis xdificata eft arca Noe, qux figuram gc-
ftabat Ecclefix. Quid eft enim quadr.-irij Atten­
P ptifmo contra Donatifi. tib. 5. capite 18. init.
Tom. 7. Similedevnit.^clef. cap.^.Tom. 7.
dite fimilitudinem quadrati lapidis; fimilis de­ Intra in arcam. Deus fuper impios homines
bet efle C hriftianus. In omni tentarione fua D patiens eft,& prxbet eis panitentix atque cor­
Chriftianus non cadit & fi impellitur, & fi regionis locum. Nam & qubd omnes diluuio

3 ua vertitur, non cadit. Nam quadratum lapi-


em quacunque verteris, ftat. PJalm. %6. f . ?..
deleuit, excepto vno iufto cum fuis , quos in
arcaferuari voluit, noueratquidem qubd non
Ante med. Tom. 8. Simile contra Faiifi. tib, 11. fecorredhjri eflent. Veruntamen cum per cen­
cap.i^.Tom. 6. tum annos arca fabricata eft,prxdicabatur vti­
Fac tibi arcam. Ad arcam conftruendam con- que eis ira Dei ventura fuper eos: vt fi conuer-
cifa funt ligna de fyluis, inde ligna,inde be- terenrur ad Dominum, parceret eis. Prxnun-
ftix , indeveniftis. Pftlm.io^.ir. w.Tom.i. ciabatiu: etiam diluuij facramento, qubd per li­
fac tibi Aliquando in foladomo Noe gnum iufti liberati funt, futura Ecclefia, quam
Ecclefia erat, & pertulit omnes , qui diluuio rex eius, Sc Deus Chriftus, myfterio fux crucis,
perierunt, & fola arca natauit in fluxibus,& ab huius feculi fubmcrfione fufpendit. Nequc
cuafit ad ficcum. r/alm. u 8 .poft init.Tom. 8. enim Deus ignorabat, qubd etiam ex illis, qui
Fac tibi arcam. Omnes qui credunt in Deum fuerantin arca feruati, nafcituri erant mali, qui
diligentes eum ,tanquam lapides funt viui, de faciem rerrx iniquitatibus iterum implerent :
quibus templum Dei xdificatum eft , & tan- fed tamen Sc exemplum futuri iudicij dedit, Sc
quam ligna imputribilia, quibus arca illa com- Sanatorum liberationem ligni myfterio prx-
G EN ESIS V II. omnibus,^ c,ir.iz.Fa^ a,tcc, 51
nunciaaic. DtCaiechif.ritdib.capke 19.Tom .4.
Intr* in arcam, Fa6hun eft aliquando dilu- Intra in arcam. Notandum eft tunc iuberC
uiam per totaiti terrain , vt peccatores dele­ Dominum feparationem fieri corporalem, cum
rentur : & tamen illi qui cuaferunt in arca, Sa­ iam vindicta imminet malis. Sic Noe cura do­
cramentum futurx Ecclefix demonftrabant > mo fua feparatur a exteris diluuio perituris.Sic
Gin
qu* nunc in fluctibus fcculi natat, & per li­ Loth cum fuis (eparatur d Sodomis igne coeli-
ir^ M-
gnum crucis Chrilti i rubmerrione liberatur. riis coiifumendis. Sic populus ab y£gypciis
hx. 14.
EcdJib.cnf. vj. circa init. marinis fludibiis obruendis: fic a Synagoga,
Intra in «ream. Chriftus figuratus eftin Noe, Chore, Abiron, & Dathan , qui fe primitus
& in illa arca orbis terranim. Quare enim in ar­ perfeditionemabrumpere voluerunt, & locu­
ca inclufa funt omnia animalia, nifi vt (ignifi- tus efl Dominus ad M oyjen & Aaron,dicens j abf- f . l 9.
carentur omnes gentes? Non enim deerat Deo cedite vos de medio Synagogt illius. In lib,
rurfiis creare omne genus animalium. Q ^ndo fuper Numeros cj, xy. Tom. 4.
enim omnia non erant, nonne dixit, producat Intra in arcam. Exagitas arcam Noe , quai
terra, & produxit terra»Vnde ergo tunc fecit, per omne genus animalium , futuram ex om­
inde reficeret, verbo fecit, verbo reficeret; ni­ nibus gentiDus figurabat Ecclefiam j & non at­
fi quia my ftcrium commendabat, vt per lignum tendis Noe cum fuis inter illas feras, quo illx-
liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno _ fus ingrefTus eft,vnde illxfus egre(fus e u . Quam
figenda erat vita orbis terrarum. Trati. in ® felicior fuerit Deo veftro, qui ferina rabie gen­
loan, fo il medTom. tis tenebrarum dUaniatus,& dcuoratus eft. Con-'
Im a in aream. SandtusNoe folusin toto ge­ tra Seeund. cap. typofi med. Tom. 6.
nere humano, cum tota domo fua meruit de di-
luuio liberari, in quo Sc in filiis cius figurata cft G E N E S I S C a p . v u . t}-.!.
£cclefia;ligno portanteeuadit diluuium. Trail. E x omnUius animantibus mundts tolles f i *
II. in loan, ante mtd. Tom ftena: de animantibus vtro immundts
Intra in arcam Siue in peiore, fiue in eodem, duo Cr duo.
fiue in meliore a£hi poft diluuium genus ver-
fetur humanum ; puto Dei dimittendum elTc I D 1 01 M V s Deum efle Trinitatem.
iudicio. Centra yldnerfar.Lcg. Itb. t. capite ti.
Torn. 6.
D Quot autem animalium generacrearit,
terreftrium, qux in arcam Noe intrard
Intra in arcam. Dominus primum inhabitat pomerunt,adhucvfquc ncftimus. De A n m *
diluu-um huius fcculi, in (anebis fuis, tanquam ((feius orig. lib, 4. cap. 5. circa init, T om. 7.
in arca, ita io Ecclcfia cuftoditis. Pfalm.ii.circa £v omnibus animantibus. Dc animalibus mun­
fn . / <m. 8. dis & immundis, eorum numsro explicatio
Tft’m lot arcam. Potabunt omnes beftia fylut. myftica. Contra Faujl. iib. ii.cap. i^.Tom. 6.
♦.II. ' ' Beftiasfylu* gentes intelligimus. Nam in arca C Ev omnibus animantibus. Nec quia fcriptilm
Noe, qua nemo noftnim dubitat Ecclcfiam efle eft incroifte ad Noe in arcam etiam immunda
pr«figuratam , non includerentur omnia ge­ animalia; ideo prxpofiti vetare non debent, fi
nera animalium, nifi in ilb ynitate compaginis qui immundillimi ad baptilmum velint intrare;
omnes gentes fienificarentur , nifi forte puta­ fed per hanc figuram rei geftx prxnunciatum
mus, fi omnia t:uia penitus diluuio delerentur, eft immundos in Ecclcfia futuros, propter to-
defututam fuiflc Deo poteftatem iubendi vt lerantix rationem, non propter do Arinx cor-
terra ea produceret,ficut primo verbo cius pro­ ruptioiicm , vcl di^ciplinx dillblutionem. De
duxerat. Non ergo fruftia, non temere, non Fidec-roperib. cap. 17 , 7 «»». 4.
aliqua indigentia Dei , vel inopia potcftatis Idem Iccus explicatiu,L(^. Q^tfl./tiper Gen,
iufla funt animalia illa in arca includi. Cum ^.8. Tom. 4.
autem venit tempus vt illud quod in arca erat
prxfiguratum , iam in Ecclelia'compleretur ; G E N E S I S C a p . VII. tJ-.i i .
Petrus Apoftolus dubitans dare Sacramentum F dila ejlpluuia ft^ er terram quadra-
Euangelicum gentibus incircuncifis, imb non ^f!ta dies.
dubitans, fed omnino dandum elTe non putans,
quodam die efuriens , ciim prandere vellet , N iudicio figuta huius mundi mundanorum
t e n d it vt oraret.Tunc vidit vas quoddam ve-
luti linteum quatuor lineis fubmitti dc coelo ,
I ignium conflagratione prxteribit,ficut fa-
dum eft mundanarum aquarum inundatione
vbi erant animalia , omnis generis beftis, & diluuium. De Ciu.D. Ub.io.cao. iC.Tom.y
'AB. 10. f . fonuit ei vox, maEla & mandnca. Ille autem qui F^Qa efl pluuia. Noe cum uiis per equam
»j- in lege erat eruditus, refpondit: abfit a me Sc lignum liberatur , ficut familia Chrifti per
Domine, nunquam commune aliquid intrauit Baptifinura crucis paflionc fignatum. Contra
in os meum. Et vox ad illum: q u i Deus mun- Fau/l. lib. II. cap. 14.18. & 19. Tom, 6.
dauit, tu immunda ne dixeris. Difcus qui qua­ FaEla efl pluuia tjuadragintadies.^Awtzth &
tuor lineis continebatur, orbis terrarum erat in myfticus eft quadragenarius numerus. Nam
quatuor partibus. Ter fubmifliim eft hoc vas de primijm cum munch faciem iniquitas homi­
ccelo ,fignificans, quia didhun eft Apoftolb, num poflideret, tot dierum curriculo Deus ef-
liMth.it. baptifate omnes gentes in nomine Patris^ f«- fufis de coelo imbribus, vniuerlam terram di>
V. l>jy&SpiriiHSfrnElt Quid eft madare fic mandu­ luuio fuperfudit. Vidose^o iam illo tempore
care ? Occidere in cis quod erant, & in fua vi- ray ftcrium in figura difpolttum. Nam ficut tunc
fceraaflumere./yii/ 105 ir.u .T o m .i. quadraginta diebus pluit ad purgandum mun­
Intra in 4n:Mm.Noefignificat remores Ec- dum, ita & nunc quadr;^ntadiebus miferetur
clcfije, quia ipfe arcam in diluuio gubernauit. ad hominem purificaadum. Q^^nquam & il«
Bibi. Atghfi. Tem. I. G i;
51 G E N E S I S ^ \l.f,zo.Q m ndecim i^ c,ir, zi.C aP . VIII. 1^.7,
lius temporis diluuium mi{cricor(lia diccnda A noneft ccuerliis: milia eftcolumba, ^reocr(a
cft, quo iniquitas opprelTaell, & iuftitiacon- eft.lUa$ duas aucs milit Noc:&habebat ibi cor-
{eruata. Pro milcricordia enim faftum eft, vt uum, habebat & columbam j vtrumqae hoc
Sc iufti euadereni >& iniqui amplius non pec> genus arca illa continebat. EtH arca figurabat
cuent.Serm .6^.Je temp.Tom. to. Ecclefiam >videtis vtique quia necelle cft , vt
FaSaefl flm m . Diluuium cft figura Baptif* in ifto diluuio feculi vtrumque genus contineat
m i. ibid» EccleAa , & coruum & columbam. Qi« funt
corui’ quifua qusctunt. Q2j^columbx2quiea
G E N E SIS C A P .v ii.t.io . tjiuChritli funt qiurHnt, 1 ntH. 6. in Io4n.ftS i phUif.x.
^ in d e c t m cubitos defuptr txaliata efi aqua. ink.Tom .^. ir.u .'
Emfit corMHtn. Miflaeft columba, &primiun
Tfstm. loy
B Y s s V s (rcHt ve^imentHm umidus ip/ins. non inuenit requiem pedibus fuis. Rediit in ar>
t.6.
A AbyiTus dicitur immenfa aquarum co­
pia: omnis aqua 6c omnis humida natura at-
cam: plena enim erant aquis omnia, & maluit
redire, quam rebaptifari. Coruus autem emiG-
que fubftantia circunquaquc ditfiila per maria fus cft, antequam uccaretur aqua; rcbaptilatus
& flumina & antra occulca, Hmul vno nomine redire noluit, mortuus cft in ms aquis. At vero
abyflus vocatur. Ergo terram intelligimus, dc columba non inueniens tcquiem pedibus Hiis,
qua di)di fupraj Firmauit terram fnptr firma- ^ curo ei vndique clamaret aqua, veni, veni, hic
met/tum tiut. Terrat enim quafi veftimentum eft tingere, quomodo clamant ifti hzretici, veni,
aqua drcundans eam, & contegens eam. Sed veni,hic habes, non inueniens illa requiem pe­
aliquando in diluuio ita creuit hxc veftis ter- dibus fiu$,reucr(a eft ad arcam.Emifit illamNoe
r z , vt omnia omnino cooperierit, & tranfcen- iterum:& quid fecit poftea columba; Quia eram
deret altiflimos montes cuUtis fem e <]uindeem. ligna foris baptilata,reponauit ad arcam ramum
FortalTe ipfum tempus (ignificauit iftePfalmus de oliua.Ramusille &folia & fru ^ m habebat:
cum diccrct, j^byfus fient vtiiimentum amiSus non lint in te fola verba, non fint in te fola fo>
ipfius. Super mentes flabunt a<]U4 , id cft, vefti­ Ita; fit fruAus , & redis ad arcam,non per te-
mentum terrz,quod cft abyfllis, ita crcuitvt ipfum, columba te reuocat. Gemite foris, vt il­
etiam fuper montes aqu2 ftarent. Inde loque­ los intrb reuocetis > etenim frudus ifte oUu«
batur nobis Propheta , narrabat nobis prxte- charitatem fignificat. Vnde hoc probamus ?
rita,an pranunciabat futura? Sed fi narraret Q ^m odo enim oleum a nullo humore premi­
Errirfi* prxtei ita, non nobis diccrct yftiper montes fla­ tur, fed diruptis omnibus exilit & fupereminet i
peiCccutio' bunt aejua \ fed fupcr montes ftetcrunt aqux. fic&charitas non poteft premi ininu , necellc
nes.
Prxtcritum enim tempuspro futuro (ble re po­ cft vt ad fuperna emineat. Eed.TraSl. longi poSi
ni in Scripturis, ita prxuidente Ipiritu qux ven­ med.Simile T ra il.j. in loan.poSi init. Tom. 9,
tura funt, quafi iam fafta fintjlolemus legere. & Pfal. iij.p o fl med. Tom. 8.
Animaducrtimus fxpe & Prophetas prxterito C Emifh coruum. Erat tuniea defuper texta. Quae
tempore verborum dicere qux ventura funt} eft ifta tunica nifi charitas i quam nemo po-
in firara autem fiuuri dicere prxterita , non teft diuidere. Q j^ eft ifta tunica nifi vnitas i in
facile occurrit legenti .S;;permontes Jiabunt aqua: ipfam fors mittitur, nemo illam diuidit. Sacra­
Propheta curans futuraprxdicerc, non narrare menta fibi hxretici diuidere potuerunt,chari-
prxterita, proptcrea dixit,quia Ecclefiam futu­ tarem non diuiferunt. Et quia diuidere non po­
ram in diluuio pcrfccutionum volebat intelligi. tuerunt, rcccfTcrunt, illa autem manet integra.
Fuit enim tempus aliquado,quo terram Dei Ec- Sorte obuenit quibufdam: Qm habet hanc, fe-
clefiamDei cooperuerunt aquxperfcquentium, curus cft: nemo illam mouet de Ecclcfia Ca^.
& Ita cooperuerunt , vt non apparerent nec tholica.Etfi foris illam incipiat habere, intro»
ipfi magni qui funt montes. Quando enim vbi- mittitur , quomodo ramus olius a columba.
que fugiebant, quomodo non miniis appare­ Pfal. ti.ante mei.Tom. 8.
bant 5 /yTicj. i/. 6 .Tom .i. Emifit coruum. Miferator & mifiricors Domi- fyi/. i®*,
ntu,longanimis(fr multa mifirieordia. Qmdtfun i'.*.
G E N E S I S C a p . v i i . tJ'. ii. longanimumJ Quid tam multum inmilecicor-
liortuaeji vniucrf» caro, haUbat dia >Pcccatur & viuitur, accedunt peccata, au­
in Je Jpmtum nuu. getur vita. Vocat vndique ad corre^onem 6c
pccnitentiam. Vocat beneficiis creaturx, vocat
O c nomen ffirltus diuerfa fignificat, in ^ impertiendo tempus viuendi, vocat per ledo-
H "
i Scripturis fandis. ~ ‘
DeTrinitatelik i^.cap. rem, vocat per tradatorem, vocat per intimam
cogitationem, vocat per flagellum correptionis,
16. Tom. 3.
Mortua efi. Spiritus cum dicitur, & hominis vocat per mifcricordiam confblationis. Longa~
eft aliquando, & pecoris fpiritusdicitur; ficut nimis ^ multa miJericardit. Sedobferua ne lon­
fcriptum cft , Ptr diluuium effe mmuam omnem gitudine mifericordix Dei male vtendo, tu tibi
carnem yifu^ habehat in Je ffiritum vitJt. Ac per thefaurifcs iram in die irx. Quod tibi parcit^
hoc pecuris fpiritus dicitur, & hominis Ipi- putas quia places ei ? Hac fedfH , ioquit , & ta- 4».
rirus dicitur. Def^t<4^.Dom.ferm. ^yc.-jTom-io, cui\ fufpicatiis es iniquitatem qu6d ero cui fi- si­
milis. Non mihi placeor peccaea, fed longani­
G E N E S I S C a p . v i i i . 1^.7. mitate quxro refti faAa. Si punirem pecca­
tores , non inuenirem confeUbrcs. Ergo tc
Em ijit cdruuT». Deus longanimitate fua parcendo ad poeniteo-
E como & columba. Contra Faufl. libro tiani adducit: Tu autem quotidie dicis, finitor
D M. cap. 10. Tom, 6.
Emifit(orMim.Dca.icA mifluseft c o r u u s , &
hodiernusdies,&fic ero & craftino die}non
enim cras erit vltimus, & tertio d ie , iubit^
venit ira eius.
G E N E S I S . 1 0 . y £ i / ^ . 8 c c . ^ . 3 . i 3 . i 8 . i 5 ’. 5}
Fratres non tardetis conuctti ad Domi- p^Tvrn. 5 .^ contr* Fault, lib. u . cap.
num*, (iint cnim aui prxparant conucrflonem 7 *tm. 6. f^.fitfra Gen. 6. i/, 10.
& differunt, & bt in illis vox coruina, eras,
eras. Contus de area tnifjut non eft reuerfus: non G E N E S I S C a p . i x. -p. i i .
qusrit Deus dilationem in voce coruina, k d Noe hthitde vine, inebriatus efi.
confefltonem in eetnitu columbino. Mi^la co­
lumba reuerCi ck! Qijjndiu eras ,cras> Obfer- O £ fuit aliquando ebrius, quamuis ab-
oa vltimum eras,quia ignoras qu6d fit vltimum
eras. Sufficiat quod v i s ^ vlquc ad hodiernum
N fit, vt fiicrit ebriofus. Dt Pexatorum me-
ritislib.t.cap. 10.pofi init.Torn.
pcccator.Non uc tibi vtdeaturDcus mifcricors, Bibit de vino. Noe vir agricola, cum plim«
vt non videatur & iuftus. f f . i o i f . i.T om .S. taffet vincam, & inebriatus vinoobdorinulfet»
EjniJit conmm. Qijxftio folet oboriri vtrum &di(coopei'tusiaceret in tabernaculo fuo,ex*
coruus mortuus fitjquia ft fait terra vbi tequie- pergefidtus a fomno , filio fuo verecundiam
(ceret, etiam eolumba requiem potuit inucni- luam non celanti, maledicum perpetux (erui-
te pedibus rui$.Vndc coniieitur i multis qu6d tutis imponens Chriftum fignificauit, qui vi*
ca^ueri potuerit coruus infidere , quod co­ neam fecit Ecclefiam, cuius amore poculo paf-
lumba naturaliter refugit. In lib.ilM jl. Jkptr fionisinebriatus,& alTumptqc carnis tegmine
Genef.^.xyTom.^. 3 nudatus ,a mortuis rcfurrexit^ficut ipfe in Can-
Emifit eonum. Corrigant Qt peccatores dum ricis.ait, E.xpoliaui me (unica mea,tjuomodo in* Cant-i-
viounti ne poftea veliqt & non poffint jquia duar illa. Serm. ijo. de temp. Tom. 10.
fubitb vctiit roors, & non eft qui corrigatis, Bibit de vino. Noe qui in opere arcx, & ipfo
fed qui in ignem mittatur. Q ^ ndo mutaris, fuo nomine requiem Dei in Sandlis fignificat,
cras inqois, eeec quotiens dicis cras. Fadluses in eo vel maximi redemptoris noftri figuram
coruus, ecce dico tibi ciim facis vocem corui- rcprsfencat, quod cum edet agricola, vineam
nam, occurrit tibi ruitu. Nam ille coruus cu­ plantauit, & vini poculo ebriatus, in fuo ta­
ius vocera ixxataiist Exiitd* arca,(fr non rtdut. bernaculo eftdenu^tus.Qua; res ad illum pro^
Tuautcm firater redi inEceleiiam, quam tunc pri^ fpe(^t, qui calice paflionis adcb faftus eft
ilia area fign^cabat. Serm. 164. dt t m f. eaf. 4. ebrius; vt ipfo tegmine corporis nudaretur ad
Tom. 10. tempus, & ftatim in refurre^bone euigilans,
GENESIS C ap. illis daret benediAionem, qui in myfterio ve­
nerantur eius palConem; irriipribus autem fuii
E x t de area W . dignam maleoi^onem. Serm. 155. de temport,
Tom. 10.
E arcs circunftantiis fub (inem diluui)
D myftica explicatio, CotOra FanSlAibro it . ^
taf. xi.Tom, 6. 1
G EN ESIS C ap.
Malediifus Chanaan fuer ,famubts trit
G E N E S I S C ap . v r i i . f . i o , fratribus fuis^
*A.dificauit Noe altare. H a n a a n porro nams fuerat ex Cham*
C qui patris dormientis nec texerat, fedpo«
SAfacrificium
N c t * Noepoft finem diluuij obtulit

Deoifed de animalibus mundis,
rius ptoiderat nuditatem. DeCiu. D . lib. itf.
cap. t.Tom,^.
non deimmundis.Simul enim & munda & im­ MalediQfts Chanaan. Multa funt diuinarum
munda animalia in arca natare potuerunt: fed teftimonia literarum , qux parentum peccarii
jnalaadlacriiiciumDei nonpcrucnerunt.5 « 7»» obligant filios. Pcccauit Cham, & in cius fi­
ti6,de ttmp.cap. j. Torn. 10. lium Chanaan vindifta prolata cft. Pro pecca­
to Salomonis, filius cius diminutione regni pu­
nitus cft. Legitur, Reddens peccata patrum in /2-
GENESIS C a p . i x . i}'.}. nu fMorian eorum pofi eos, cr reddens peccata ^
Om//e reptile quod efi viunm, vobis erit patrum filiis v/^ue in tertiam & «juartam genera­
ad efiam tionem. Qm numerus etiam pro vniuerfitate ac-
/ ’ _ _ dpi poteft. Sed carnahs generatio etiam popa
O n immunditiam obfonij umeo , fed U li Dei pertinens ad tcftamcntum vetus, quod in
N immunditiam cupiditatis.^cio Noe om-
nis carnis genus, quod cibo eflet v fu i, man­
fcruitutem generat, parentum peccatis obligat
filios: fpiritalisautem regcnerario ficut h*re-
ducare permifTum. Lib. 10. Conf. cap. ji. ante ditarem, ita poenarum atquc prsmtotum conv gjjosin an«
fin.Tom. I. minationes promiflionefque mutauit. Quod tiqualege,
Hieremias in fptritu prxuidcns, dixit i In die- non in no-
G E N E S I S C a p . IX. bus iUis, inquit , non dicent; patres manduca-
Arcum meum ponam in nubibus. uerunt vuam acerbam, c?* dentes filiorum obitu-
puerum;fed vnufijuipfue in fuo peccato morietur,
X p L I cAtVKtLib.i.contra adutrftr. Leg.
E cap. xo. poji n u i. Tom. 6.
vt eiustjui manducauerit vuam acerbam, obiiw-
pefcant dentes ipjius.
Denique ne nos mouercnt ea qua comme-
G E N E S I S C a p . IX. ^.18. moraui, de reddendis in filios peccaris paren-
Erant autemf l y Noe ,Sem t Cham^ lafhet. ttmi, qux vtique vcraciter (cripta funt *,ne huic
prophetix contraria putarentur, conrinuo fol-
V 1 D in filiis Noe prophetice fuerit prs- uit iftam moleftiffimamquxftionem, coniun-
Q figucatum. D.tCiuitatt D . lib. 16. cap. i. gendo atque dicendo ^ Ecce dies veniunt ,didt
G iij
54 GEN E SIS X. I. f/i«fu n t, &c. if. 32..!D/«//5,Scc.
Dominus, conptmmaho dmui IJrail, & domui A rent poenitentiam; aut c6ni fi conuetti nollent^
IiuU teftAmerttum nouum j »ow ficundum tefta- crimina criminibus cumulantes , Sc peceah'^
nurttHmtjuoddifpofui fratribus torum. In hoc igi­ menfuram implentes, iuftifltmam D a fenten-
tur tcftamcnto nouo, per fanguincm icftatoris, tiam fuftinerent. Quu ergo eos dupliciter in-
delcto patcrno chirographo, incipit homo pa­ uenit reos diuina cenfura , pro eo qubd &
ternis debitis non cll'c obnoxius renafcendo y terras alienas muafcrant, & poftea fcelera 3c
quibus nafccndo fucrat obHgatus; ipfo media­ crimina inaudita commiferant , iufto iudicio
M»tth. t]. tore dicente: N t vobis fatrtm dicatis in terra : )uniuntur, & Ifraelitico populo antiquorum
ir.f. fccundiun hoc vtique, quod alios natales qui­ >atrum pofleflio reformatur. Et hxc quidem
bus non patri fucccderemus , fed cum patre ccundum literam iufto Dei iudicio geftii refe­
Temper viueremus , inuenimus. Contra lulian. runtur.
lib. 6, cap. t^. Tom. j . Sed quid etiam fpiritaliter ifta fignificent,at-
AfalediShts Chanxan. Qi^riturquare peccans tcndite. Tcri am rcpromiftionis, quam totiens
Cham in patris orfcnCi,non in fcipfo, fed in Deus dicit la6te& melic manantem,nos fuimus
filio fuo Chanaan maledicetur: nih quia pro­ antequam peccaret Adam , quando in nobis
phetatum eft, terram Chanaan cie£UsChana- nilul almd erat quatn quod milericordia con­
nxis inde & debellatis, accepturos fuilfc filios tulerat conditoris. Poltquam autem in Adam
Ifratl qui venirent de femine Sem? In omnes moriuntur , & iterum omnes eunt in
S
fuptr Gcn. cf. 17. Tvm. 4. condemnationem per tranfgreflionem primi
hominis, terram repronuflionis Chananxi coe­
perant polfidere. Voluntas enim Domini pof*
GE NE S I S C a p . x.i>.». lefGonem cordis noftri, non vitiis, fed virtuti­
tixJh n t generationesfiliorum NoH» bus naturaliter deputauerat : quxpoft prxua-
ricationem A d i , inlblefcentious vitiis , un­
£ generationibus trium filiorum Noe. quam populis Chananxis, a propria regione,
D DtCiu, D .lib. 16. cap. f.Tom. 5. id eft, ab in te lle ^ , vel mente rationali, vir­
tutes (an6:£ depulfx funt, & vitia remanferunt.
G E N E S I S C a p . x . f . 31. Cum virtutibus rurfum, fi per Dei gratiam pof-
D iu iji Junt gentes in terra fofi diluuium. felllo animx noftrx recepta fuerit, non tam
alienas occupalle terras, quam proprias vide­
bimur recepifle. Cum enim, auxiliante Domi­
I N leftionibus qux nobis recitat* (unt.au-
diuimus qubd mortuo Moyfe, lefus fufce-
perit principatum, ictranfitoIordane,expul-
no, a populo vinutibui contra fe dimicanti­
bus, vitia fuerint fupetata, locum quem fibiin
(is vel interfeftis gentibus Chanansis, tetras cordc noftro concupifcentix, vel fornicationis
eorum filiis Ifracl tradiderit poHIdendas. Quo­ fpiritus retentabat, deinceps caftitas occupa­
tiens Icikiones ifti de teftamcnto veteri rcci- C bit : quem furor cepit, (apientia pollldebit:
tantur, folent Pagani, & vel maxime immun- quem triftitia mortem operans inuaferat, (alu-
diilimi Manichxi ore iacrilcgo blalphemare & taris, Sc plena gaudij lititia obtinebit: quem
dicere, quia iniuftitiaDei fuit, vt filios Ifrael defidix tepor, vel negligentix vaftabat, humi­
per violentiam de terray£ ;ypti toIleret,& poft- litas honeltabit: quem cupiditas obfcurum fe­
caexpulfis Ch.tnansoriungentibus, terras eo­ cerat ,mifericordia ad claritatem priftinam re-
rum eis tradiderit poflidcndas. V ndc ne fonc uocabit: quem inuidia veneno fiio pcrcuflcrat,
fimpliccsquofqucvcl imperitos, ifta murmu­ benigna fimplicitas adornabit. Ita fingulis vi­
ratio profana decipiat*, vobis oftendere cupio, tiis expiilfis, eorum loca,id eft, affcdus, vir­
quia Deus noftcr non foliun mifencors, fed & tutes i contrario poflidebunt.Ipfx tamen vir­
iuftus efti & iudicia eius plerumque funt occul- tutes, filijIfrael,id eft, animx videntisDeimi
• ta , nunquam tamen iniufta. non immerito nuncupantur : Sc cum vniuer-
T radunt igitur maiores noftri,qubd quando fas, Deo auxiliante, cordis fui expulerint paf-
filijNoe omnem terrain inter feinuicemdiui- fiones, non tam jienas poflefliones perua-
(erunt; terra ifta qu* dicitur Chananaeorum, fifle, quam proprias,terras recuperafte creden-
in diuifione orbis , feniori filio N o e, id eft. /dx funt.
Sem in polTcllloncm obucnerit, & eam tem­ Et illud aduertite, quod foecioliter ad do-
pore non paruo polTederit. Poftea vero incre- _ numgratix pertinere cognolcitur. Non enim
Icentes populi Chananxi de illovtique fiho, legenaturx,nec per legem literx; quia non per
qui a patre fucrat malediftus, venerimt ad lo­ Moyfen, id eft, per legem veteris teftamenti,
ca illa, & per violentiam expulfis fratribus fuis, fed per lefum fucceflbrem Moyfi, terra repro-
ideft,filiisSem,terram eorum more barbari- millionis Ifiraehtico populo reformatur. Sic
co pollederunt. Et quia beatus Abraham de ge­ enim & Apoftolus ait, iV ihilad perfeShm addu- Htbr. 7.
nere Sem legitur fuilfe, filij eius, id eft, populi xit /fJf. Nonper legisliteram, ledperEuange-
llraelitx,non alienam terram tradente Domino licam gratiam, gentes crudeles Sc peflimx, id
)eruafenmt, fed fuam propriam quam per vio- eft, originalia peccata, vel adbualia crimina, de
I entiam patres eorum periderant,receperunt.
Et quia Chananxi, excepto illo peccato,qubd
terra repromiflionis, id eft , Chnftianorum
cordibus, Icfu duce, potuerunt effugari. Sicut
poffclTionem alienam inualerant, multa ne­ ergo vetus Adam corifl-ndendo diabolo, nos
fanda, Sc inaudita crimina committebant, in de terra repromillionis exclufit; ita ^ contrario
tantum vt quando Dominus Sodomam 6: Go- nouus Adam refiftcndo diabolo, ad antiquam
Gtn. If. morrham fubuertebat, dixifle legatur, Necdum patriam reuoc-iuit. Et hoc attendite quia terra
f.l6. completit funt iniquitates AmorAiaorum: Et expe- repromiflionis non recipitur,nifi prius regnan-
^ b a t Dominus vt aut conuerterentur, & age- te lefu, Iordanisfluuius tranfeatur. Ita eu,quia
G E N E S I S x i . f . u Eterat, 6 cc.f,j^.FaclamuSiS)Cc.f.y. 1 1 » 55
ad (piricalem tcrraro tepromifllonis, id eft,con- A If iraucrunt. T urrim illatti recordare fuperbo-
(cienciam purara , non nifi per Sacramentum rumfadkam poft diluuium. Qu^d dixerunt fu-
Bapdfmi peruenitur. Denique per ipliim flu- perbi ? Ne pereamus diluuio, faciamus altam
uiumlefus iGra'diticum populumtranfire fecit. turrim. Superbia fe mnnitos cflc arbitrabantur.
Serm.ioyJetemp, Tom. lo . Extruxerunt altam turrim, & Dominus diuillc
____________________________ _ lijiguas corum. Tunc fe caperunt non intelli-
gerc, hinc faiftx eft origo linguarum multarum.
G E N E S IS C a p. XI. V'v*- Antea enim vna lingua crat ; fed vna lingua
I f erat omnis terra labium v n u m , & concordibus proderat; vna lingua hiimilibus
proderat. At vbi ilia coilcdbo in confpiratio-
nem fuperbis prxcipitata eft j pepercic iliis
E X P 1 1 cAT V R , De DoBr. ChrHf. libro 3. Dcus , vt diuidcret linguas corum;ne fe intel-
CMf. jtf. Tom, j. Ugcndo, perniciofam facerent vnitatem. Per
fuperbos nomines diuifx funtlingux, per hu-
G E N E S I S C a p . x i . ir. 4. milesApoftoloscongregatxfuntlingua;.Spiri-
fa d a m u j nobis mrrim, cuius culnun per- difperfit linguas; Spiritus lanftus
/■*/««. congregauit linguas. Qnando enim Spiritus
m g a t adccelum. ^ difcipulos. omnium ftnguis

c VM Deus mitteret Spiritum (andhmt,duo- locuti funt, ab omnibus intcllc(5li (unt; lingus
_ busmodiseumoftenditvif»biliter,pcrco-difperf* in vnum congregat* funt. Ei^o (5 ad-
lumbam, & per ignem. Per columbam fuper hue gentiles fu n t, expedit eis diuifas habere
^.4.

Dominum baptifatum, per ignem fuper dilci- linguas. Volunt vnamlinmam,veniantadEc-


pulos congregatos, qui ad gentes miffi funt. Si cleliam *, quia & in diuerfitate linguarum car-
ftd gentes, ad otnnes linguas. Hoc fignificauit nis >vna eft lingua in fide cordis.
Spiritus (an£his diuifus in linguis , vnitus in SubmergeDtmintffirSuUetingu*seonm,^Ho-
cclumba. In columba vnitas, in linguis gen- «*<*»»vidi iniquitatem. & antradiiHonem in ciui-
rium focietas. Aliquando enim & lingu* per f**/«.Eftqu*daciuitas turbulenta; ipfaerat quaf
fuperbiam dilcordauerunt •, Sc tunc funt fadb; turrim sdificauerattipla confufa eft. Sc appella-
linguxexvnamult*. Poft diluuium enim qui-- ta Babylonia ; ipfa per innumerabiles gentes
dam fuperbi homines, velut aduersiis Deum fc difperfa, inde congregatur EcclcHa in dckrtum
munire conantes, quad aliquid clTct excellius bonsconfcienti®. Viditenimcontradidlioncm
Deo , aut aliquid tutius , fuperbia erexerunt inciuitate. Chriftusvenit.QiiisChriftus’ Con-
turrim, quali ne diluuio, fi poftea fieret, dele- tradicis. Et Filius Dei. Habct Filium Deus?
tentur. Audierant enim quia omnis iniquitas Contradicis.Natus eft de Virgine, paflus, re-
erat deleta diluuio. Ab iniquitate temperare furrexit. Et vnde hoc ficti poteft» Contradicis,
nolebant, altitudinem turris contra diluuium C Attende (altem gloriam crucis ipfius , i.tm in
requirebant, xdiBcauerunt turrim excellam. fronte regum crux illa fixa eft,cui inimici in-
V iw D eu s fuperbiam iplbrum, & hunc erro- fultauerunt. Effedlus probauit virtlitem ; do-
icm illis immitti iuflit, vt non fc cognolcerent muit orbem, non ferro, (cd ligno. Pfal. 54.
loquentes; & (zOti funt diuerf* lingus per fu- lo.Tom. 8.
perbiam. Si fuperbia fecit diuerlitates lingua- Confundamus Ungmtm.Fanm tfi fubito finus
nun, humilitas Chrifti congregauit diuerfita- de coelo, <}uaji ferretur JImus vehemens , vi/i
tes linguarum. lam quod ula turris dillbcia- fitm iliis lingua diuifc ficut ignis. Flatus ille a
uerat, Ecclefia colligit. De vna lingua fa d * carnali palea corda mundabat, ignis ille focmim
fiint multx \ noli mirari , fuperbia hoc fecit. veteris coucuptlcentix confumebat, lingux il-
De multis linguis fit vna', noli mirari, charitas 1« quibus loquebantur,a Spiritu ianfto imple--
hoc fecit. Quiaetfifoni diuerfi linguarumfunt> ti per omnium gentium linguas futuram Ec-
in corde vnus Deus inuocatur, vna pax cufto- defiam defignabant. Sicut enim poft diluuium
ditur. TraS. 6. in loan, longe ante med. Tom. j . . impietas fuperba hominum turrim contra Do-
G E N E SI S C a p . x i. 1^.7. minum xdificauit cxceUam, quando per lin-
- , * guasdiuerlas diuidi meruit genus humanum.
Confundamus linguam eorum. yj ynaquxque g ^ s lingua propria loqueretur,
E diuerfitate linguarum,principi6qucBa- ne ab aliis ihtcTligcretur ; fic humilis fidelium
D bylonis. DeCiu. D, tib. i6. eap,^. Torn. j. pietas , earum linguarum diuerfitate Ecclefix
Confundamus linguam. Dc delcenfione Do- contulit vnitatem: vt quod dilcordia dilHpa>
mini ad confundendam linguam xdificantiuin uerat, colligeret charitas, & humani generis,
turrim. Eod. lib. cap. 5. tanquam vnius corporis membra difpcrfa, ad
Corfundamus linguam.Vto^tct fuperbiam ho- vnum caput Chriftum compaginata redigeret,
mines impij, non folum animos, fed aiam vo- & in corporis vnitatem, dile<^ionis igne
CCS diftbnas habere meruerunt. conflaret. Ab hoc itaque dono Spiritus un-
lib. i, cap. 4. Tom. j. dti prorfus alieni funt , qui oderunt gratiam
C onfundamus linguam. Submerge Domine pacis, qui focietatcm non retinent vnitatis.
y la^' diuide linguas eorum. Qui fe male extulerunt, Serm -lij. de temp.Tom. 10.
expedit cis , vt fubmergantur: Qui mali ^ n - G E N E S IS C a p . x 1 ii
fpirauenuit, expedit eis vt ungo* eorum diui- „ ^ / 1 , ‘
oantur: Ad bonum conlentiant, 8c concordent Arphaxadannorum 1 jy . cumgtHUtt
lingu* eorum. Submerge D om ine,diuidelin^ Catnam.
guaseorum. Submerge , quare ? Q ^a fe extu- TJ X p l 1 c a t v r , i» lib. ftper Genef,
Ierunt. Diuide , quare? Quia in malum con- - C f - »3- Tom.4.
56 G E N E S I S x i . Y . z 6 .F ix th ^ c c ,f.y ^ ,S c C A P .x i} .f,i.i.^ .
G E N E S I S C a p . x i . f . i6. A apparuit probatus , & filiuscft liberatus.
in quo eft Chriftusprxnunciatus.
y ixU TharraJtptuaffnta annos y^ ge­
S i quaes anima quxcupis fequi veftigia fi-
nuit Abraham. dci Abraham, exi de terratua, id eft, fideliter
N regionc Chaldxorum natus eft Abraham;
I quae terra ad rcgnum pertinebat Aflyrio-
rum. Apud Chaldaeos autcm iam ctiam tunc
renunciadiabolo, pompis, &fequere viam re-
dam,qux te perducat ad terram m qua ditefcas
& emineas. Scd cum ifta omnia feceris, fi vir­
fuperftitiones impix prxualcbant , quetnad- tus charitatis qux omnia crcdit, eft in te , ad­
modumper coeteras gcntes. Vna igitur Tharrae huc tentabit te, & probatum coronabit te, &
doraus erat, de quo natus eft Abraham, in qua expetit a te facrificium diledi tui. Tibi dicit Sa­
vnius vcri Dei cultus,& quantiim credibile eft, pientia , ba mihijili cor tHtm^ ipfe eft dilcftus Tnu.it:
in qua iam fola ctiam Hebra:a hngua reman- vmcus. Nihil metuas tali facrificio oblato, & ir. ti.
ierat. Proinde ficut per aquarum diluuium vna Deo acccptumcrit, & quod obtuleris, inte­
domus Noe rcman/erat ad reparandum genus grum permanebit. Serm. ^6. de ttmporc capiit 4.
humanum ; He in diluuio multarum (iiperfti- Totn,\o
tionum per vniucrfum mundum vna reman- Exideierta tua. Quod Tcriptumcft, & dixit
ferat domus Tharrx ,inquacuftoditacftplan- Dominus ad Abrahaju , Exi de terra tua , & de
ratio ciuitatis Dei. D e Cm . lib. 16. cap. a . in g cfgnaiione tua, & de domo patris tuiinon eft aper-
mtd.Ttm.^. turn, vtrum fola vox fada fit ad autt» Abrah®,
an & aliquid oculis eius apparuerit Paulo pbft
G E N E S I S CAP.xi.^.31. autem aliquanto apertius diftum eft , & vifiis
£/ f i i h fu n t dies Tharrx in terra Chanaan eft Dominus Ablahx, & dixit illi, Stmini tuo
ducenti quinque a m i, & mortuus ejl, dabo terram hanc StAncc ibiexprelTum eft,in
qua Ipecie vifiis fit ciDomtnus, aut vtrum Pa­
' X p 1 1 e A T V R , De Ciu. D. lib. 16. cap. 14. ter, an Filiys, an Spiritus fandbs ei vifus fit.Ni-
om. 5. fi forti putant ideo Fihum vifiim efle Abrahx,
quia non fcriptum eft, vifiis eft Dcus, fed vi­
fiis eft ei Dominus. Tanquam enim proprie vi­
G E N E S I S C a p .XII, ^ .i. detur filius Dominus vocari, dicente Apoftolo,
I x i de terra tua, & d e cognattor. e tua. nam etfi lunt qui dicantur dij,fiuc in ccelo.fiue
in terra, ficutifunt dij multi, & domim multi;
X p i I C A T V R , De Ciu. D.lib. 16. cap. 15.
E & lib. 17. cap. i. Tom. 5.
S xi de terra fM/t. Abip(a gente Hdbrxoruin,
nobis tamen vnus Deus Pater, ex quo omnia,
& nos in ipfi>, Et vnus Dominus Itfus Chnflus > i. Cor. *.
per <jutm omnia, nos perippm. Sed __& cum if. J-
qu* a citeris gentibus vt diftinguerctur, Deus Deus Pater multis locis* inueniatur didus Do^
de terra fiia , & d e cognatione fiia firparauit C minus,ficutieftillud. Dominusdtxitad me.Fi^ r ^
Abraham. De ConfeMptEHangeLlib. i. capite 4. lius meus es tu , ego hodie genui te. C ^ eriain
Torn. 4. Spiritus fandus Dominus didus inueniatur,vbi
£ r j de terra tua. Abraham non eft ciindatus Apoftolus ai t , Dominus autem Spiritus eft : Et f. Cor, |.
ad vnam vocationem relinquere patriam, do- ne quilquam arbitraretur Filium fignificatum, 17.
mum, familiam. Omnia relinquuntur, vt Do- Sc ideo didum Spiritum propter incorpoream
mino prxcipicnti parcatur , Exi de cognatione fubftantiam,fecutus attexuit, r b i autem Spiri~
tua, ^ de domo tua, & veni in terram quamcun- tus Domini, ibi libertas. Spiritum autcm Domini
<jue tibi «yy^Wm.Nccapudfircogitauit aut di- nemo efle dubitauerit Spiritum landum. Ne-
xit.Qupeam, cui mc committam, in quam ter- que hic ergo euidenter apparet vtrum aliqua
ram vadam? fed ftatim atque audit, furgit , ex Trinitate pcrfona, an Deus ipfii Trinitas, de
currit, fcftirat, accelcrat; Terram promillam quo vno Deo didum eft, Dominum Deum tmm ntut. 6.
non videt, fed credcndo eam firmiter rennet; adorabis, & illi feli feruits, vifusfuerit Abrahx. '>•
ambulat redo itinere; quia qui cum ad igno- De Trinit. Ub. 1. cap. jo. Tom. j.
tam terram mittebat, non dimittebat . Ncccum
iple fefellit: Redditur merces credenti, ad ter- G E N E S I S C a p . xii. i.
tam p«uenit . dilatatur, mdtipUcatur, cxpau- • ma'raam.
pere efficitur diues, cx ignobili potens, ditatur
omnibus bonis. ' p \ E ordine & quaUtate promilBonum Dei,
Cumulatur adhuc iiuius fidei merces, &c fcni J L ' qux ad Abraham fad x funt. De Ciu. D.
promittitur filius. Audit, cxultat, fulcipit filium Iib.i6.cap. 16. Tom. 5.
ex coniuge fterili, atque in illo bcnedidionem
Gen, i8. omnium genrium promilTam firmilllm^ tenet. G E N E S I S C a p . x i i .1^.3.
Sed adhuc cum charitas probat, probatumque benedicentur in te omnes tribus terr4.
commendat;& quemadmodum nihil Dcoprx-
ferat, pofteris monftrat. Vocat eum Dominus H a r i t a s bcnedidionis Abrah* pro­
Ccn.li»
ir.i.
de coelo diccns, Accipe filium tuum Ulum <juem
diligis Iftac, ^ vade in terram exceljam,& of­
C pter exemplum fidei permanet ad gentes.
Inexp9fit.epifi.ad Galat.capitey ante metrum.
feres eum holocauflum. Ncc hac quidem iuffio- Tom.^.
neturbatur aut frangitur fcruus fidelis, adeft 'Benedicemur in te. Ite baptifaie gentes. In cu- ^atth. i8,
I. Ccr. i j. ci virtus charitatis, qux omttia credit. Surgit, ius nomine. In nomine Patris ^ Filij(i"Spiritus
r.4. domum percit, afinam fternit, ligna confcidit, Ifte vnus Dcus, quia non in nominibus
' gladium &igncmfumit, puerum fimul addu­ Patris & Filij& Spiritus fan d i,fed in nomine
cit , Sc pergit ad locum. Tandem Abraham fiin- P a t r is F ilij & Spiritus Jknili, Vbi vnum no­
men
G E H E S I S XW. i r . j , Semim,dCc.f.i^.Dic^&cc.i^A^. 57
G*l.i.f.t(. " ’ «"^“ ^“ •vnuscftDcus.SicucdcrcmincAbra- A quanri Philofophi huiusmundi ab illis pifca-
' hxdiftum eft, & cxponit Paulus Apoftolus. In toribus irretiti funtivt ad falutem d= profundo
fimine tno benedictmur omnes gemes ; N tn di- '
attraherentur. “
Serm. - .
6ydedi;:er. cap .yTom.io.
xit in feminibus, tan^nam in maltis, fed tanijtiam
inVHo,(^femine tuo^uod eJl Chriflus. Sicuter­ GENESIS C a p . 7.
go quia ibi non dicit in feminibus, doccre te Setnitti tuo dabo terram hanc,
voltiit Apoftolus, quia vnus eft Chriftus; fic &
hicciim di(5bum eft in nomine, non in nomini- Br a h a m femini cius terra Chanaan
btls,quoniodo ibi in (eminc, non in (eminibusj
probatur vnus Deus Pater & Filius & Spiritus
A promittitur. Dff CiuitaieD. Ub. 16.cap. 18.
Tom. 5.
fan£his.7V4ff. in loan, lonjreantcmed. Tom.$. G E N E S I S C a p . XI1 . 'J'.ij.
Simile Pfal. loo. i. Tom. 8.
Benedicentur in te. Interrogati ludxi quo­ Dic quia foror eius fttm ,
modo eflet Dominus nofter Ie(us Chriftus filius e Sarx pudidtia in i£g\’pto perDomi^
Dauid,quemDominufuum dixerit ipfc Dauidt
rc(pondere non potiierunt. Hoc enini in D o­
D num cuftodira, quam Abraham non vxo-
rerofuameiredLxerat,fed fororem. DeCiu. D-
mino nouerant quod videbant: Apparebat e- lib. 16. cap. 19. Tofn. y(^ de8. Dulcit.
nim eis filius hominjs, occultus autem erat fi- Torn. 4.
B
liusDei.Hinceftqubd eum, & fuperari pofle Dic ejuia firor eius fum. Abraham tacuit vxo-
U»tth. 17. " « ‘^‘‘icrunt,& ligno fufpenfumirriferunr, di- rem,dixit fororem; ne fe occifo ,abalienige­
centes : Si filius Dei eft, defendat de cruce, ^ nis atque impiis captiua poflidererur: Certus
credimus in eum. Aliud vidcbant,aliud non cog- de Deo fuo, quod nihil eam turpe ac flagitio-
no(cebant ; Si enim cognouijfent nuncjuam Do- fum perpeti fineret. Necenim fides ac fpesfe-
minum glori* crucifixt(fent.Sciihzm tamen Chri- fallit, namque Pharao territus monftris, mul-
ftum filium Dauid. Nam etiam nunc ipfum fpe- tifque propter eam maJis afflidus, vbi cius ellc
rant elTe venturum; Latet eos qu6d venerit,fed vxoremdiuinitus didicit, illaefam cum honore
volentes latet. Nequeenim fi pendentem non reftituit. Abimelech autem {bmnio communi- c»n,xo,
«gnouerunt, & regnantem agnofcere non de­ tus, atque edoftus, fimiliter kck.Contra Faufi.
buerunt. In cuius enim nemine vocantur , & lib. XI. cap. iyTom . 6.
benedicantur omnes gentes , Nifi in eius quem Dic quia foror eius /um. Dicer aLq^s , cur
putant Chriftum non fui^fe ? Ipfc enim filius non potius ita dc Deo fuo prxfumpfit Abra­
»#«.1 Dauid vtiquc ex femine Dauid fecundum car­ ham , vt fateri non timeret vxorem ?Nunquid
nem , filius eft Abraham. Si autem ditfbum eft ad enim Deus ab illo mortem non poterat repel­
Abraham, infemine tuo benedicentur omnes gen­ lere quam timebat J poterat fanc hoc efficerc
tes^ & vident iam in Chrifto noftro bcnedici
, ------------------- -------------- ----------- ----------------------------------- ------- - 3
Deus. Sed fi interrogatus Abraham, illam ifoc-
------------------------------------------ Q --------------------------

omnes gentes , quid expeftant quod iam non minam fuam eftc indicaret vxorem, duas res
venit, 8c non riment quod venturum e ft'L a ­ tuend.as committeret Deo , & fuam vitam Sc
pidem enim fe dixit iple Dominus nofter lefus coniugis pudicitiam.-Pertinet autem ad fanam
Chriftus, Prophetico ad fe afterendum vtens doftrinam, quando habet quod faciat homo,
Lue. 1«. eloquio. Lapidem autem talem , vt /i quis in non tentare Dominum Deum fuum. Contra
#^.18.
eum offenderit, contjuajfetur \ fuper quem autem Fauft.lib.tx. cap, ^6. Torn. 6.
ifMtth. II. lapis iilt veneritconterat eum.Oi^nAo enim in Dic quia foror eius fum. Non eft confequens
eum offenditur, humilis iacet j iacendo humilis vt ciim aliquot dies apud Regem i£gvpti Sara
quadat offendentem: veniendo excclfus con- fuerit, etiam cius concubitu credatur ede pol-
terit
— fuperbientem.
'■ Iam
’ ergo ludxi
T.. illa ofFen- luta; quoniam mos erat regnis vicibus ad fe ad­
fione quaftari funt, reftat vt priclaro eius ad- mittere mulieres fuas, Sc nifi fomentis & vn-
uentu etiam conterantur: nifi forte cimi viuunt gaenris diu prius accurato corpore, nulla in­
agnouerint, ne moriantur. Patiens enim eft trabat ad regem. Q115 dum iicrcnt, afilidus eft
Deus, & illos quotidie inuitat ad fidem. Serm. Pharao manu D ei, vt viro retUii iuberet inta-
if^ .d e ternp. Tom. 10. dlam, quamipfi Deo maritus commiferatjra-
Benedicentur in te. Vnus erat Abraham per censquod vxor elfct, fed non mentions quod
cotum mundum illo tempore, cui didhim eft, Ibror efict: vt caueret quod cauere quantum
In femine tuo benedicemur omnes gentes. Quod homo poterat, & Deo commendaret quod ca-
credidit vnus de fua fingularitate, exhibitura uere non poterat; ne fi & illa quod cauere po-
cft multis dc (eminis multitudine. Tunc non terat Deo tantum dimitteret, non in Deum cre-
videbatur 5ccredebatur;nunc videtur & im­ dcre, fed Deum tentare potius inueniretur. In
pugnatur. Et quod vni tunc dicebatur, & ab lib-, Qualf.fiper Genefq. 16. Tom. 4.
vno credebatur , nunc oppugnatur a paucis, Dic quia foror eius fum. Abrah^n non eft
<luoniam exhibetur in multis. Ille qui mfcipu- mentitus fororem, (ed cautela humana tacuic
los fiios fedr pifcatores hominum, intra retia vxorem, Deo fuo committens cius pudicitiam
fua omne genus auftoritatisinclufit. Si multi­ conferuantlam;qui nifi faceret quod facere pol^
tudini crcdendum,quid copiofius Ecclefiatoto fet, non in Deum fidere, fed Deum tentare iu-
orbe difTuik ? Si diuitibus credendum eft; at­ d i c a r e t u r . Secund. cap. lyantefn.Tom .6.‘
tendant quod diuites cccpit. Si pauperibus cre­ G E N E S I S C a p . X I I . t^ .i 5.
dendum eft; attendant pauperum millia. Si no­
f^hraham propter vxorem fuerint botus
bilibus ; intus eft iam pene tota nobilitas. Si Re­
gibus ; videant omnes omnes fubditos Chrifto. & oues,
Si<Ioquentioribus, dodoribus, pntdentiori- N gloria Chrifti rc£ke viuit Ecclefia, vt pul­
bus >intueantur quanti oratores, quanti periti, I chritudo cius honori fit vito cius:ficut Abra-
H
Bibi, jiuguff, Tom. I.
58 G E N E S I S ' X . u i . i f . % . N o n A o S o d o m a . ^ c . i f ^ i ] .
propter Sar*pulchritudinem inter alicni- A ucrunt. Hinc tc Hicreroias, & /^«mojnquit, ejl)
genashonorabatur, eique ip(i,cuili dicitur,O homo eft, quia prodi-
Cmnt.l. fulcbra inter muli€,ts, ipfius pulchritudinis me­ tur quod frater eft, & quis ugnofcit eumqui a
if.%. occultatiir qubd fponfiis eft ? Centra Fauh. lib.
rito reges offerunt munera: ficut Sar* obtulit
rex Abimelech, plus in ea admirans formx de­ l i . cap. 38. j j . d* 40. 7 «ot. 6,
cus , quod amare potuit, & violare non potuit.
Eftcnim& fanfta EcclcHa Domino lefu Chri- G E N E S I S C a p . x i n . f.% .
fto in occulto vxor: Occultc quippe atque in­ Non Jit rixa inter m t& te.
tus in abfcondito fecreto fpiritali, anima hu-
manainhxretVerbo D ei, vtfint duo in carne e V E R s o Abraham ex iE gyp to j^ n c
Ctn.xo,
t . i 4.
vna. Proinde regnum terrenum feculi huius,
cuius figuram gerebant reges, qui Saram pol­
R Loth fratris filius ab illo in terram Sodo­
morum , falui charitate,di(ceint. Diuites quip-
luere permifli non funt, non expertum eft, nec 3C fadH erant,paftorefque multos pecorum ha-
inuenit coniugcm Ecclefiam Chrifti, id eft, >ere coeperant, quibus inter fe rixantibus, eo
qu^m fideliter illi tanquam praecipuo viro (uo modo familiarum fuarum pugnacem difcor-
fubditacohxreret, nifi cum violare tentauit, 5c diam vitauerunt: Non fit rixM inter mt aic
diuino tcftimonio per fidem martyrum ceffit. Abraham ad Loth, Dijcede it me. Situ in fini-
correptumquc in pofterioribus regibus hono- ^ flram,egoin dextram', vel f i tu in dextram, tg»
rauit munere, quam corruptioni {li* fubdere in finiftram. Hinc fortaftls erfeila eft inter ho­
in prioribus non eualuit. Nam quod tunc in mines pacifica confuetudo , tt quando terre­
eoaem rege prius & pofterius figuratum eft, hoc norum aliquid paniendum eft, maior diuidat,
in ifto regno prioribus & pofterioribus regibus minor eligat. DeCiu. D . libr«\6. caf.xo.Tom.^.
adimpletur.
Cum autem dicitur de patre efle foro- G E N E S I S C a p . xiii.
tem Chrifti Ecclefiam , non de matre i non Homines fratres fumus nos.
terrens generauonis, qux euacuabitur , (ed
O a NA T 1 Mari* fratres Domini,de quo­
grati* cccleftis, qux in xternum manebit, co­
gnatio commendatur. Secundum quam gra­
tiam genus mortale non erimus, accepta pote-
C libet gradu cognati. Vnde probamus)ex
ipfa Scriptura. Frater Abrahxdiftus eft Loth,
ftate, vt filij Drivfcemtir(^fiTnus.l^cc[Ucenim qui filius erat fratris ijpfius.Qua regula cogniti,
i r . I.
hanc gratiam de Synagoga matre Chrifti fe­ inuenies omnes conlanguineos Maric fratres
cundum carnem,fed de Deo patre percepimus. efle Chrifti. 10. in loan.foft init.Ttm, 9.
Hanc vero cognationem terrenam , qux ad Homines fratres fumus. Abraham dixit ad
mortem temporaliter generat vocans in aliam Lo t h; vndeintelligitur morem efle Scripturx
vitam, vbi nullus moritur, negare nos Chriftus ^ vt fratres appeUentur vnius cogna-
docuit,non fateri, cCun difcipulis ait, ATr va- C tionis^i etiamfi^gradu Ikngmnis^^^ , vt
Matth.!}, alter fic in fuperiore,alter in inferiore, ficut hoc
bisdieatis patrem in terra, vnHsefietiim pater ve-
1r.9- locomam patruus erat Abraham. Ub. Ltcmit».
fier^ui in coelis efl\c\.wis rei prxbuit exemplum,
deGen.longepoft init.Tom. j.
if«ttb. 11. quando & ipfe dixit, mihi mater, aut ijni
V’. 48. patres? ^ extendens mams fitper difipulos ait. G E N E S I S C a p . x i i i . t . 10.
H i funt fratre; mei. Et ne quifquam in hoc vo­
cabulo terrenam cognationem cogitaret , ad- Sodomaficut paradifus D ei.
iunxit. Et <jM!Cnn^itefeceritv)liintatefn patris mei, e B. RA Sodomorutn non fuit vtique vt
ipfe mihi frater (jr mater & foror eft , tanquam
ic e re t, de Deo patre hanc cognationem ap­
T nunc eft: fed iacebatfimih exteris facie,
eadcmque vel etiam vberiore foecunditate pol­
pello , non de Synagoga matre : ad xternam lebat. Nam D d paradifb comparata eft. H xc
quippe vitam nunc voco , vbi immortaliter >ofteaquam tadka de ccbIo eft,prodigiosafu-
natus fum , non ad temporalem, vnde vt v j - igi ne horrori eft, & pomaeius interiorem fa-
carem, mortalis effedlus fum. uillam mentfaci fuperficie includunt. Et quod
Quod ergo Ecclefia, cuius vxor fit occulta­ poft tam longum accidit tempus , tam longo
tur abenigenis ; cuius autem foror non tacctur, tempore perfeuerat. Sicut ergo non fuit impof-
hxc interim caufa facili occurrit, quia occul- fibile Deo quas voluit inftituere, fic ei non eft
tum, & difficile ad intelligendum eft,quomo- D impofllbile in quicquid voluerit, quas inftituit
do anima humana Verbo Dei copuletur, fiue mutare naturas. DeCiu. D .lib .u .ca p . t.ante
milceatur; fiue quid melius & aptius dici po- jin. Tom, j.
teft, cum fit illucl Deus, ifta creatura. Secun­
dum hoc enim fponfus & fponfa, vel vir & G E N E S I S C a p . X I11.')}'. 15.
vxor, Cluiftus & Ecclefia dicuntiH*. Qua vero
Omnem terram quam confficis tibi dalo,
cognatione fint fratres Chriftus & omnes San­
ati,gratia diuina, non confanguinicate terrena, & fem ini tuo.
hoc eft, de patre ,non de matre, & effabilius V o teftamenta dicuntur in lege , vnum
dicitur, & capacius auditur. Nam & inter fe
omnes Sanili per eandem gratiam fratres funt;
D vetus, & alterum nouum. Vetus promif-
fienes habebat temporales, ied fignificationes
fponfus autem exterorum focietate, nullus il­ fpirituales. Intendat charitas veftra. Si promifla
lorum eft. Proinde Chriftum quanquam excel- eftiudxis terra repromiflIonij,fignificat aliquid
lentifllmx iuftiti* atque fapientix, tamen ho­ Ipiritaliter terra repromifllonis. Si promifla eft
minem multi) facilius &procliuius aliemgerue ludzis ciuitas pacis Hierusalem, fignificat ali­
crediderunt, non quidem filso , quod homo quid nomen ciuitatis Hierufalem. Si dataeft lu­
cifet; fed quomodo etiam Deus cflet ignora­ dzis circuncifio carois, fignificat aliquam ipi-
G E N E S I S x i l i . i ^ . i 5 . F 4 f / W w ? ,S c c .C A P ,X l V .T ^ .i 4 - ^ ^ ^ - S c c . 5 9
ritalcmcircnncifion£. Siiulli funtludzivnum A miflam fuilFclegemChrifti,quodEuangelium
dicro (abbatum obferoarc de rcpccm diebus, fi> nos vocamus,& eam virgam virtutis cius agno-
enificatlpiritalcm quietem, qux non halset ve> fdmas. Dominari verb in medio inimicorum
^eram. Si data funi (achficia ludxis carnalia, fuorum, iidemip(i nihil aducrsus eum valen*
per vidtimas carnalium, omnia fignificannir Ci- do tcftantur. Deinde quod paulo pbft dicit ,
crificia Ipiritalia. Ergo qui fic intellexerunt, lurMuit Dominus, non paenitehit eum , qui­
<]uafl prsfens illis aliquid daretur pro magno > bus verbis immutabile Aiturum eflc fignifi-
& futurum nihil quslicrunt; ncc fpiritaliter cat quod adiungit. Tu es Sacerdos in ttemum
e a , qux carnalitcr gerebantur, intelligere va­ ficundkm ordinem Melchifedech, Ex eo quod iam
luerunt t ad vetus teftamentum pertinent.«fm». nulquam eft Tacerdotium & facrificium {ecun^
44.4/« dtHcrfts cap. y.Tom. 10. dum ordinem Aaron, & vbique cfenur Tub
(accrdote Clirifto,quod protulit Mclchiledech,
G E N E S I S C ap. xxh. f.i6 . quando benedixit Abraham,quis ambigere per­
Faciam fem tn tuutn ficu t artnam teru* mittitur; de quo & ifta dicantur. D« Citt. D . lA .
ly.cap.iy. Tom.y
X p 1 1 cATVR., Dt Cimtate D. Hi. it . cap. Afetchif. protulit pitnes. Melchifedech pro­
£ u .T tm . 5. lato Sacramento menl* Dominicae , nouit x~
„ ternum Chrilti Sacerdotium Hgurate. ^ ifi.
9ypoIi med.Tom,x.
G E N E S I S C a p . x i i i i . 1^.14. AftUhifidech protitlit pAnes. Nouerunt qui
Nomerauerit vernaculos Jitos trecentos legunt quid protulerit Melchifedech, quando
benedixit Abraham.Et iam funt panicipes eius,
decern oSto.
videat tale facrificium nunc ofieni Deo toto
•V M Loth captus e(Tet liberauit eum A- orbe terrarum.Dei autem iuratio incredulorum
rbraham, addu£kis (ecuminprzlium tre­ eft increpatio. Et quod Deum non poenitebic»
centis dcccm & o£ko vernaculis fuis j & vifto- (Igniiicatio eft, quia hoc facerdotium non mu­
riam fccit de regibus Sodomorum , nihilque tabit. Mutauit quippe facerdotium fccundiun
(poliorum auferre voluit, ciim rex quem vi­ ordinem Aaron. Contra sdutrfrr. Legis lib^ i.
cerat obtulilTct: fed plane tunc benedi^s eft eap. 10. pofl init.Torn. 6.
a Mclchifcdcch, qui erat Sacerdos Dei exceUi. Melchifedech protulit pitnes. De quo dicitur« pf,i,
Euchariftix Ibi quippeprimikmapparuit (acrificium,quod Tu es Sacerdos in eternnm fecundum ordinem ir.^.
{aciificiam. nuQj. ^ Chriftianis ofiertur Deo toto orbe ter­ Melchifedech ? De Domino noftro lefli Chri-
rarum, impleturque illud quod longe poft hoc fto. Qms erat Mclchifedcch ? Rex Salem. Sa­
fa6him,per Prophetam dicitur ad Chriftum, lem ciuiras fuit antea, illa qu« poftea , ficut
qui fuerat adhuc venturus in carne. Tues Sa­ do<%prodiderunt, Hierufalem didka eft. Ergo
cerdos in aternum fecundum ordinem Melchife- C antequam ibi regnarent ludxi, ibi erat ille ^ -
ded) i non fciQcet fecundiim ordinem Aaron; cerdos Melchi(cdech,qui fcribitur Sacerdos Dei
qui ordo fuerat auferendus, illucefcentibus re- excelfi. Ipfe occurrit Abrahx, quando libera­
bus,qux illis vmbris prxnotabantur. Dr Ciu. D. uit Loth dc manuperfequentium, Sc proftrauic
lib. \6.cap. II. Tom. j. eos i quibus ille tenebatur, 8c liberauit fratrem.
Numeratterit vernaculos. Numerus in verna­ Poft liberationem fratris occurrit ei Melchife-
culis Abrahae animaduertcncfeis eft; per quos dech: & tantus erat Melcliifedech, i quo be­
fratrem ab hoflibus libcrauit •, quando cura nediceretur Abraliam. Protulit panem (jr vinum^
Mclchifedcch in magno myfterio benedixit. (tr benedixit Abraham dedit ei decimas Abra­
Quod enim exuberant illic decem & ofto, nam ham. Videte quid protulit ei quem benedixit.
trecenti decem & o€bo fuille referuntur , vi­ Et didum eftei poftea, 7 "« es Swerdos in ater*
detur mihi (ignificatum quo etiam tempore numfecundum ordinem Melchifedech. Dautd hoc
gentes in crucifixum credercnt» id eft, tertio in fpiritu dixit longi poft Abraham. T empo-
quod fututum erat fub gratia. Nam primum eft ribus autem Abrahx fwt Melchifedech.De quo
ante legem, fecundum fub lege , tenium fub alio dicit y Tu es Sacerdos in ttemum fecundum
gratia. Singula vero tempora fenario mmiero ordinemMelchifedech,t\iC\ de illo cuius noftis fa-
ngnificata uint propter perfedlionem. Nam ter crificium?Sublatum eft enim facrificium Aarot),
feni, decem
aVil* >VAVW funt. Vnde
Ill Sc oQto in*»!.. » & illa mulier Sc ccrpit ~ efle
—^ facrificium fecundum V ordinem
TAWiJ
i.u . decem & ofto annos habetin infirmitate, quam Mclchifedcch. Pfalm. jj. longi pofl init. Tom.
curuam faluacor cum inueniflct, erexit, & a Melchifedech protulit panes.Dominas nofter
diaboli alligamento foluit. Lib.^ ^ ff.fip erlu - lefiis Chriftus Sacerdos nofler in etemum fecun-
dices q. J7. Tom.^. dum ordinem Melchifidech (eipfum obtu­
109. Numerantrit vernaculos. Dixit Dominus Do­ lit holocauftum pro peccatis noftris, & eius fa-
f.i. mino meoyfide a dextris meis: Donec ponam ini­ crificij multitudinem celebrandam in (iix paf-
micos tuos fiabellttmpedumtuorum.ScdcKChti- (ionis memoriam commendauit j vt illud quod
ftus ad dexteram Dei patris creditur, non vi­ Melchifedech obtulit Deo, iam per totum or­
detur. Eius etiam inimicos poni fub pedibus bem terrarum in Chrifti Ecclefia videamus ot>
eius nondum apparet. Id igitur apparebit in fi­ feni. Lib. 8j. Qjtafl.q. 6t.longi ante medium,
ne : Nunc hoc vere creditur, poft videbitur, Tom.^.
Veriim hoc quod fequitur, Virgam virtutis tui G E N E S I S C a p . x i t i i . f . to.
emittet Dominus ex Sion, dominare in medio ini-
m-carum tuorum, itaclarum eft, vt non foliim in­ Dedit Abram decimam de omnihtts'.
fideliter 6c infeliciter , fed eciam impudenter V o M o D o Chriftus fuit in lumbis Leui,'
negetur. Et ipfi quippe fatentur inimici,ex Sion
Bibi. Augufl. Tom. I.
Q DeGen. adiit, lib. 10. c, xo.pertot. Tom.y
H i;
6o G E N E S I S X V. f . 6 . Credidit, Scc.f.p» Accife, Sec,
A Abrahi filij diaboli, & progenies viperarum
funt appellati ;ita i contrario omnes gentes quit
G E N E S I S C a p . x v . ir^ 6. in Chriftum fideliter credunt, Abrahs filij ef*
Credidit Abraham D eo, deputatum tfi ei fici meruetHnt. Vacca ergo triennis, & aries
annorum trium, & capra triennis, & turtur vel
ad iujlitiam .
columba , figuram omnium gentium prxtu-
B RARiC pronulTus eft hxrcs, rursufque lenmt. DidU funt autem trium annorum, quia
A (emen innumerabile» non ficut arena ter-
r*, (ed ficut ftellx coeli i vbi raihi magis videtut
omnes gentes in Trinitatis erant myftehum
crediturx.Et quia totaEcclefia Catholica, non
proinifla poftcritas coelcdi felicitate fublitnis. f o l ^ habet fpiriwles, led habet etiam & car­
Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid nales i quamuis nonnulli in Trinitatem fc cre­
funt ftella: cocli ad arena terrxinifi quis & iftam dere dicant , carnales tamen funt jquiacrimina
comparationem intantum elle nnuein dicat, & peccata vitare diffimulant. Qma ergo cum
inquantum etiam ftella; dinumerari non va­ carnalibus funt etiam fpiritales, ideo turtur Cc
StellzinnU'
nierabilcs. lent» Quia necomneseas videri pofle creden­ columba funt additx.
dum cft.Nam quantb quifque acutiils intuetur, In turture & columba fpiritales poliunt fi-
tantb plurcs videt. Vnde & acerrime cernen­ gnificati, vt in illis tribus animalibus carnales
tibus aliquas occultas e(Te metito exiftimatur: ~ intelligi. Ergo diligenter attendite , quia illa
Exceptis cis fideribus,qu« in alia pane orbis ® tria animalia diuilifle in duas partes dicitur A-
^ nobi s remoti/lima oriri Sc occidere perhiben­ braham,&contrafeinuicem pdfuilTe , Aues,
tur. Poftremb quicunque vniaerfumftellarum Scriptura inquit, non diuifi. Qtme hoc ) quia
numerum comprehendilTe 5c confcripfifle ia- in Ecclefia Catholica carnales diuiduntur, (j>i-
fbmrurjcos libri huius contemnit auftoritas. ritales omnino non diuiduntur: & ficut dicit
Hic (an^ illa (ementia ponitur, cuius Apo- Scriptura, contra le inuicem prxparantur.Qju-
ftolusmeminit,propter Deigratiartcommen­ re carnales & diuili, & contra fe pofiti funtJ
Rtm. 4. dandam : Credidit Ahraham Deo , & dt^ntatum Quia omnes luxuriofi Sc amatores mundi,con-
f. 4-
eiJilliadiufiitiam •, ne circuncifio gloriaretur i tra fe inuicem diuifiones & fcandala habere
gcntifque incircuncifas ad fidem Chrifti nol­ non definunt. Ifti ergo diuiduntur , quia fibi
let admitti. Hoc enim quando faftumeft,vt inuicem aduerfantur; Aues autem, id eft, (pi-
credenti Abrahx deputaretur fides ad iuftitiam, ritales non diuiduntur j quia eft illis cor vnuni»
nondum fuerat circuiicifus. 'OeCiu. D .itb. 16. 5c anima vna in Deum. Eft in illis vnum velle
eap.i^.Ttm .y ac nolle: fimiles funt turturi fcilicet vcl colum-
Credidit jihrahami Lazanis pauper fuit, A- bx. In turture caltitas, in columba fimplicitas
braham in cuius finum leuarus eft, diues fuit. defignatur. Omnes enim in Ecclefia Catholica
Luc.\6. Contigittnori inopem illuTO ,d r auferri ab j 4nge- Deum timentes, & cafti fimplicefque
^ ^ efle defi-
Uu iis. 'i in fmum Ahraha , id eft, in (ecretum, C gnantur. Et quando carnales qui diuidi pof-
vbi erat Abraham. Noliteenim carnaliterintel- funt, grauibus vitiorum compedibus premun-
ligere, quod velut in finum tunicxAbrahx le- tiu: in mundo i fpiritales diuerlarura virtutum
uatus fit p.nuper. Sinus erat quia fccretum erat. pennis eleuantur in altum, & duabus velut alis,
Tfml.lt. Vnde dicitur, vicinis noflris itiJimnt eo- duobus fcilicct prxceptis diligendo Deum Sc
ir. I t .
mmt id eft, in fecreta eorum. Qiud eft redde Sc uroximum,' eriguntur in caelum, Sc cum A-
Diuites injinum eorum? Torque confcientiam eorum. poftolo dicerepoflunt,n«/7r4 conue>fitioin cm- Pl>itip,j2
fnnipAU> Vide igitur Abraham opulentilfitvum fuilTe in iis efi. Et quotient Sacerdos d i x e r i t , « r -
pcrcs per terra,auro, argento, familia,pecore, polfef- dAyCccan Sc fideliter dicunt fe habere ad Deum-,
numilita* quod valde pauci & rari in Ecclefia fiduciali-
fione: & tainen diues ifte pauper fuit, qnia hu­
icm.
milis fuit. Credidit yibraham Deo ,c r deputatum tc r, Sc cum veritate dicere polTunt. Ideo ergo
efi illi ttd iuflitiam. luftificatus eft gratia Dei,non aues Abraham non diuifit >quia ^iritales diui­
propria prxfumptione.Fidelis erat,bene opeia- d i, & aD ei vel aprokimi amore feparari non
batur. Filiumiuffus eft immolare; nequecun- polTunt, fed cum Apoftolo clamant, fuis nts
^buuseftci offerre quod acceperat a quo acce­ feparabit a charitate Chnjh? Spiritales nector-
perat. Probatus eft Deo , conftitutus eft exem­ mentis fcparantur a Chrifto, carnalcs verb in­
plum fidei.Iam Deo notus erat •>fed nobis mon- terdum etiam otiofis fabulis fcparantur. Illos
ftranduscrat. Non eft inflatus, quafi in operi- D non (eparat nec crudelis gladius, iftos vero le-
’bus 'bonis■fuis, quia-------------
pauper erat diues 'Ac.Sertn,
“ p.arat carnalis affe£bus. Spiritales nec dura fran­
lio, detemp. Torn, 8. gunt, carnales etiam blanda corrumpunt. Di-
uifitcrgo Abrahtm illa animalia in duas partes,
G E N E S I S C a p . x v . ir.^. aues autem non diuijh.
i^cctpe mihi iutteneam trimam^ dt capram Cum autem occubuiffet f o l , fopor irruit fuper
tnmam,cr arietem trimum turtu­ Abraham, (jr horror magnus & tenebrofus nimis;
Cr apparuit clibanus ardens fumans, & lampas
rem & columbam.
ignis tranfiens inter diuijtones illas. Ignis ifte in­
X p L 1 CATVB., De Ciu. D. Iib.l6.cap. 14.
E Ttim. 5.
ter diuifiones illas tranfiens dicitur, turturem
quoque & columbam tetigilTc non legitur. Ve-
jiccipe mihi iuuencam. Bcarus Abraham pa­ Ipera illa finem mumli fignificaui t.Clibanus ille
ter multarum gentium a Domino di£tus eft. ardens & fumans,& lampas ignis; diem iudici)
Omnes enim gentes, qux in Chriftum credunt figurauit.Et ideo fuper bearum Abraham timor
Sc crediturx funt, filij funt Abrahx»imitando Sc horror tenebrofus incubuit. Vnde intelligi-
fidem, non nafcendo per carnem. Nam ficut mus qu6d fi in die iudicij iuftus vix laluabitur,
Judxi per in fidelitatem degeneres fa ^ cx filiis peccator & impius vbi parebunt ? Strm. 54. d*
temp.Tom^xo.
G E NE SIS Xv. f . lo. Aues, &c. 1^.15. In fim itutem ,^c, €i
G E N E S I S Cap. x v . grcmio contincntur , viucntes fccundum
qiicndam niodum fnum , quibus timemus nc
Jiues non dintfit. fcducantur ab hsrcticis. Quandiu cnim carnst-
lesfluit, diuifibiles funt. ahcs quippe non di-
E R aucs intelUge ipiritalcs , qui in folida wiySif icarnalcs diuidontur. Non potut lotfui vohis i. CHr, ).
P vnitatis petra, rottiffimo charitatis roborc
tadicantur* De Baptifmo eontrs Donatifi. lib.i,
tjuaji fpmtahbus ejuafi carrtAlibus. Etquo-
modo probatur , quia carnalcs diuiduntur ?
17. infin. Tom. 7. Adiungitjfiw» tnim dicit vejtmm, eg»
./lues non dinijit. Qj^niam carnales inter k PaHliyego Autem jlpoUo , ego vero Cepha
diuiduntur, fpiritales autem nullom odo, fiuc nonne eamales eftis, & fecundum hominem afn-
inegotioHs conuerfationibus hominum fc re- Intlarh ? PJklm. 103. «»c. 3. lenge Ante mediuni»
ftioueant, licut tu n u r ; fiue inter iJIas degant, Tom .t.
ficut columba. Vtraquetamen auis eft fimjplex G E N E S I S Cap. x v. 13.
& innoxia , fignificans, & in illo Ifraelitico . vr/i-
populo, futuros indiuiduos filios promillloni, f /• i d " ^ffi^gtnt
achxtedes regni in xterna fclicitatc manfu- (J^^dwigentts annts.
ros. Aues autem defcendentes fuper corpora, ^ V 0 n i a m ifte numerus in cadem aflfli-
quz diuilaerant} non bom aliquid, fedfoin- g yj^ O d on c complctus eft, non quia ibi vni-
tus indicMt aim huius, paftum quendam fuum u„fus peraftus eft.Quadiingcnti fani dicuntur
d« carnalium diuifione quxrcntes.Qu^ autem anni propter numeri plenitudinem . quamuis
aiis confedit Abraham , fignificat etiam inter aliquanto amplius fint •, fiue cx hoc ?empore
aias carnaliumdiuifiones, veros vfque in finem computentur, quo ifta promittebantur Abra-
fecuU pcrfcncratnros fidcles. Er circa fobs oc- },x; fiue ex quo natus eft Ifaac. propter femen
cafum quod pauor irrmt m Abraham, & ti- Abrah*, de quo ifta prxdicuntu r.Computan-
tnor tencbrofus magnus, fignificat circa hmus „,1. cnim ab anno fcptuagcfimo & quinto A-
feculi finem magnam permrbationem, ac tn- brahx, quando ad cum fada eft prima promif-
bulationem futuram efle fidcUum. D* Ciu. D . fio,vfquc ad cxitumlfrael ex i£gypto, quadrin-
lib.\6 cA p.i\.Tom .y genti & triginta anni. C»«, / i. 16. M».
</r»<y7r. Abraham in illo (acrificio t^.Tom.^.
latismyftico, accepittriaanimalia,arietemtri- ’ ^ffllgenteos am-lringentis annis. Hic numc-
y
mum, vaccam trimam, capram trimam, & tur- ^us cxplicatur , Lib. QutU. fuper Exod. <j. 47.
turcra & columbam. Diuifus cft aiics, & ad- Tom.4^.
uersiis fcinuicem partes coftitutx;diuifacapra, In generationibus quas enu-
nihilommus aduersus fe panes conftituts •, ,„cratMatthxus, quadragenarius numerus cmi-
mfa vacca, ficctiamdeipfius carncfa£himeft, Habent cnim ifhim morem diuinx Seri-
& fubiccir Scriptura, Anes autem non dinijtt. ^ pturx, vtquod cxccflrrit certos artiailos nu-
Deind< dicitur, Trimus aries, tiima vacca, tri- metorum,aliquando non computent. Sic etiam
ma capra yac aauiiti xtatc tacetur. Vnde rogo quadringenti anni dicuntur poft quos cgreflus
vo s, mfi qma figmficantur in auibus quidam «ft popuTtfs Ifrael ex ^ g y p to ; cum fint qua-
Ipintales , quarum itas temporalis propterea dtingenti triginta. Sic Sc vna generatio qus
tacetur, qiua. xterna meditantur, Sctranfgre- quadragenarium numerum excedit , non au­
diuntur defiderio Sc intellcftu omnia tempo- numero principatum. Hic autem nu-
t. C#f.t* ralia?5^mM/»viri qui de omnibus tHdic>tni y& merus vitam fignificat, qua in hac terra labora-
nf. 0 nemine indicantur Itaque ipfi foli non diui- turquamdiu peregrinamur a Domino, in qua
duntur in hxrcles & {chifinata. necellaria eft difpenfatio temporaliter prxdi-
In ariete intelliguntur prxpofiti, ducunt candx veritatis. Denarius cnim numerus, quo
cnim greges. In vacca plebs intelligitur ludxo- fignificatur perfeftio beatitudinis, quater mul­
tum 5habuit enim iugum legis fub quo labora- tiplicatus, propter tempus quadriprtitum, &
bat. In c^ ra intelligitur Ecclefia de gentibus j mundum quadriparti:um,quadragcnarium nu-
in qtubufdam enim liberis Cdribus infiiltabat, merum facit.
& amaro pafcebatur oleaftro. Trimafiint didUPropterea quadraginta diebus iciunatum cft, QaaHrage.
hxc aaimalia, quia terrio tempore grati* reue-& i Moyfe & ab Elia, & ab ipfo Domino no- natius no-
lata cft. Nam primum fiiit ante legem, fecun- D ftro lefu Chrifto;quia in hoc tempore necef-
dum ex quo lex data eft, tertium quod nunc eft, fuia, eft corporalibus illccebris condnentia.
cx quo regnum coelorum prxdicatur. Qmd er- Quadraginta quoque annos in cremo populus
gomcimusquod aries non diuidatur,? Nonne peregrinatus cft; quadraginta diebus diluuium
Epilcopi fuerunt au^ores fchiCnatum & hxre- faftum eft j quadiaginta dies poft rcfiirreilio-
tum} Pon^ autem fi plebs ipfa non diuideretur, nem. Dominus cum Difcipulis conuerlatus eft,
id elt, fi vacca non diuideretur; fi capra non perfiiadens eis refufcitati corporis veritatem j
muiderct^ , erubuillcnt fonaiTe dii in diui- ybi fignificauit in hac vita, qua peregrinamur
Mstth if ^ ^ compagem remeallcnt. Di- a Domino, quod numerus quadragenarius my-
^ uiduntur duces, diuiduntur & plebes, vt c^cus fticc infinuat , necefliriam nobis memoriam
etcum fe<]itatur fimul infoneam cadant. Po- dominici corporis, quam in Ecclefia facimus,
nuntur aduersus Ic inuicem. jlues autem non di- donec veniat. Serm. 63. de diuerf. c. i i . Tom.io,
Hifit. Spiritales non habent diuifiones .necco- GENE<iISrAt.yv^,^
gitant (chifinata. Pax eft in eis, cuftodiunt eam • V* .
in exteris quantum poflunt: vbi in aliis defi- N tcdunt compleU p m t iniquitates Am or-
ciunt, in fc tenent. rluortm .
Sunt ergo quidam carnales, & tamen Eccle- E x p 1 1 c a t v r fupri Gen. cap', to*, 'i. 31.
H iij
6 iG E N E S I S x v .i^ .i7 .C « w ,& c .C A P .x v i.T ^ .i.3 ./ » / y ^ / i< / ,& c .

G E N E S I S C a p . X V . f.1 7 . A ranter, ancilla obtemperanter»nuil& intempe­


ranter. DeCitt. D.lib.\6.cap. ij. Tom.^.
Cum hm filem adoccafitm , jUmma falt^ Intra ad ancillam. Adoptionis vinculum apud Gea, ja.
eHy&eece fornax fumibumU, drUmpa^ antiquos alienum ab eorum moribus non niit,
des ignis qux tranjkrunt per media d i' cilm etiam f«minas inaeniamus adoptafle fibi
uija ilia. filios, non ex vtero fao natos •, ficut Sara ex f . f .
A gar, & Lia ex ancilia i'ua: 5c filia Pharaonis
I c H 1 y I CAT iara in fine fcculi per ignem Moyfen adoptauit : ipfe autem lacob nepotes '***
S iudicandos cflc camalcs. Sicut cnim affli­ fuos, filios lofeph adoptauit. Ipfum vero ado­
g o duitatis D ei, qualis antea nunquam fuit > ptionis nomen plurimum valere in noftrz fidei
qox fub antichrifto fatura fperacur, ligaiiica* Sacramento ApoftolicadoArmateftatur.Vndc Adoptionis
turtenebrofo timore Abrahx circa folis occa- Apoftolus Paulus, ciun de ludxorum meritis *“**
fiun, id eft, propinquanto iam fine fcculi; fic loqueretur, '<jiorumc(l, inquit,
«d foLs occafura, id eft, ad ipfum iam finem fc­ rw , er icnamentitm, (jr legiflutit, <jaorum pMnt
culi , fignificatur ifto igne dies iudicij dirimens ex ^uiktts ChriSIns Jicundkm Cdmtm, Coatra
carnalesperignem(aluandos,& in igne dam> tih. j. cap. j. Tom. 6.
naado}. D t Citt. D. libro i6. rtm .y Intra ad amiUam. Prolem qaam de Ce habe>
re Sara non poterat, de ancilla habere votuit ^
B ex eo tamen fjmine, ex quo & de fe, fi poflet,
G E N E S I S C a ». XVI. f . 1. habere debebatj Nunquam hoc faceret i^ulicr
Intra ad ancillam meam. 6 in corpore viri, carnali concupifcentia tene­
retur i zelaret enim potius pellicem, non faceret
A R A fteriiis erat, tc defperationc prolis , matrem. Nunc vero propterea fic propagandi
S faltem de ancilla fua concupilcens habere, voluntas pia fuit, quia concumbendi voluptas
libtdinofanon fuit. Cejjtra Fauft. Ub. t t . capita
quod de feipfa non (c poife cernebat, dedit cara
fcEtandam viro,de quo parere voluerat , ncc ji. Tem 6,
potuerat. Exegit itaque etiam fic debitum de Intra ad ancillam. Amiqaa res eft >& in elo-
marito, vtens iurefuoin vtero alieno. Natus quiis Ecclcfiafticis vfitata; vt non fola origo fe­
eft ergo Ifmael, ficut nafcuntur homines per­ minis generet filium , fed ic gratia voluntatis.
mixtione fexus vtriufque vfitata Icgc nature. Nam & mulieres de femine virorum fuorum ex
Ideo d i^ m eft fecundum carncm; noa quod ancillis natos,fi ipf* non pepererant,filios ado­
ifta beneficia Dei non fint,aut non illa opere­ ptabant; qum etiam vt eis gignerentur maritis
tur Deus : fed vbi (ignificandum fuerat Dei imperabant: ficur Sara,ficut R^hel,ficut Lia. In
donum,quod indebitum hominibus gratis gra^ quo officio viri adulterium aoncommittebanr,
tia largiretur i fic oportuit dari filium, quem- quia
. ,vxoribus , in ea re,quas
^ ad cSiugale debitum----
admomim naturx non debebatur excurfibus. obediebant-, fecundum id quod dicit
Negat cnim natura iam filios tali commixtioni Apoftolus, MnUer non habtt poielf»tre>» corpo^ ^ ^
maris & fceminx, qualis efle poterat Abrahx & ”^ non habet po- f . 4.
Sarx, in illa iam xute etiam mulieris acceden- tcftatem corporis fui, fed mulier. Moyfes etiam ^
te ftcrilitate‘, q u s ncc tunc parere potuit,quan- natus ex Hebrsa matre , a filia Pharaonis eft
do non xtas foecunditati, (ed xtati fcecunditas adoptatus. Non erant quidem ipf* iuris formu-
defuit. Qiibd ergo naturx fic affcdx frudlus *1“ * ®od6 i fed arbitrium voluntatis
poftcritans non debebatur, fignificat quod na- P^® norma legis habebatur j ficut dicit Apo-
tura ecneris humani peccato vitiata, ac per hoc «olQs * Quia gentes legem ntn habentes, natura^
R-”».».
iure damnata, nihil verx fclicitatis in pofterum fat-tunt. IK.14.
merebatur. Redii igitur fignificat iC u c, per re- autem focminis licebat, cos filios facere,
promiilionem natus, filios gratix, ciues ciui- <Juosnon ipfxpepererantjlicebat & viris,quos
tatis liberx, focios pacis xtetnxj vbi fit non n ^ ip fi genuerant ex femine carnali, fed ex di-
amorproprix ac priuatx quodammodo volun- leccone adoptandi. Nam & ipfum lacob Pa­
taris , fed communi cod^mque immutabili bo- tria rc h y twtorum filiorum patrem j legimus
no gaudens, atquc ex multis vnum cor faciens, tamen fibi fecilTe nepotes fiios , filios lofeph,
id eft, perfcili concors obcdicntia cliaritatis. ita dicentem j /JJi duo mihi erunt, ^ accipient
DeCii4. D .lib.i^ .cap. ^. T tm. y ttrr*m cum fratribusfuis. Quos alios genueris ti- Gen. 4S.
Imra ad ancillarr .Nullo mod^o eft inurendum bi fint.S e r m , d e diuerjucap.
•Jtscap. 18. Tom .lo.
de hac concubina crimen Abrahx: Vfus eft ea
quippe ad generandam prolem , non ad ex­ G E N E S I S C a p . x v i . t-)-
plendam libidinem, ncc infiiltans, fed potius Sara dedit Abram viroJho Agar •vxorem.
obcdiens coniugi, qux fux ftetilitati credidit
cfIefolatium,fi foecundumanciilx vterum,quo­ C c 1 1 s IA omnes per Bapri(mum paiit,'
niam natura non poterat , voluntate faceret
fuum, 6c eo iurc quo dicit Apoftolus, Similuer
F fiuc apud (e, id eft, ex vtero fuo; flue ex­
tra le , de f .-mine viri fui; fiuc de (c, Cue de an­
& vir non habet poteflatem corporis f u i , fed mu~ cilla. Sed & Efaiide vxore narus, propter fr».
lier, vteretur mulier ad pari;ndum ex altera, ternam di/cordiam, feparatus eft i populo Dei.
quod non poterat ex (eipfa. Nulla eft hic cupi­ Et Afer per vxoris quidem poteftatem, fed ex
do lafciuix, nulla nequitix turpitudo. Ab vxo- ancilla natus, propter fraternam concordiam,
re causa prolis ancilla marito traditur, a mari­ terram repromiflionis accepit. Vnde & IfraaeJi,
to causa prolis accipitur, ab vtroque non cul- vt feparatetur a populo D ei, non obfuit mater
px luxus, fed naturx frudtus exquiritur. O vi­ ancilla, fed obfuit fraterna difcordia. Sicqui-
rum vtiliter vtentem focminis >comuge tcmpe- cun<juc B.iptifiuo nafcunturjfl concordant cum
G E N E S I S xyi*f.^.*D e/pe£^aj^c.f, 6 .Etaffixifear? 3 y^c, 63
fratribus, per vnitatem pacis ad terram veniunt A ftfit m?, adiuuHme.Uco (edignnmexiftimauirj
reptomiffionis. Si autem in difcordia perfe- qui adiuuaretur iuft^; quia illi perlequebantur
ucrent, ad Ifmaelis funiculum pertinebunt. iniuft^: nam fi iufti illi perfeqiierentur, non
Prior au(em fuit Ifinael, & poftea Ifaac: & prior fuerat adiuuandus, &d corrigendus. Epift. jo.
E(aii, pofterior autem lacob: non quia prior lon^ pofi init.Tom .t.
peperit hzrefisquim Ecclena*, aut Ecclefiaipfa Et affiixlt eam Sara. Hxretici dixerunt ilhm
)tiA$ carnalcs vel animales, & poftea fpirita- efle veram Ecclefiam, Qttx perfecutionem pa­

I.OMf-
( e s: fed quia in ipfa forte mortalitatis noftrx,
ex quo de Adam nafcimur. Non efi frius tfuod
titur , non qux facit Sed fi Ecclefia vera ip(a eft,
qux perfecutionem patitur , non qux facit}
t . 4 <‘ jhiritMU, fed tjuod MnittutU, foflea fpiritale. Ex qusrant ab Apoftolo quam Eccleliam fignifica-
ipfo autem animali fen(ii omnes difTenfiones > bat Sara,quando perfecutionem faciebat an-
8c fchifhiata generantur. Dt Baptif. contra Do- c illx ; Liberam quippe matrem nofJram caeleftem G»l. 4.
tuuift.lib.i.CAp. x^.Tom. 7. Hitrufdtm ^ id eft, veram Dei Ecclefiam in illa
S mt* dedit AbrAm. Agar & Ccthura vxo- muliere dicit efle figuratam, (jux affligebat an­
fcs Abrah*, fccoritubin^s funt appellata: Sara cillam: Si autem melitis difcutiamus, magis illa
verb nunquaqti d i ^ eft Abrahx concubina \ perfequebatur Saramfuperbiendo,quim illam
(edvxortantiim. D e Cm. D. lih. 16. capite 54. Sara coercendo: illa enim dominx faciebat in-
r«w - 5. B iuriam , ifta imponebat fuperbix di{ciplinam.
Sar* dedit Abram. Nouimus per legitimas Deinde auxro fi boni nemini faciunt perfe-
cOliiugcs Fadbim e(!c, vt etiam qui non de le­ cutionem,(ed tantummodo patiuntur,cuius pu­
git imis coniugibusnafcerentur, in eadem hx- tant efl*e in Pfalmo vocem vbi legitur, Ptrfetjttar rftlm. 17.
teditate fociarentur: hoc voluntas coniugis fe­ inimicos meos., (Sr comprehendam iltos, & cum con- h .}«.
cit. Nam IGnael exhxredatus eft. Ipfum Sara nertar donecdejiciam? Si a g o verum dicere vel
pepercrat,ct(ide vtero alieno. Sara pepererat agnofcere volumus,eft perfccutio iniufta,quam
vtero alieno, voto fuo. Ipla enim dixit, volo faciunt impij Ecclefix Chrifti: & eft iuftaper-
de ifta mihi filios facias •. & ideo fecit Abraham, (ecutio,quam faciunt impiis Ecciefige Chrifti.
nlius efTct fi non fuperbiflet. Superbus eft ex­ Ifta itaque beata eft, qux patitur
hxredatus iGnael. Vis nofle quid valeat con­ propter iullitiam :\\\i'vcto milerL,qui perfecu- i©.
cordia & humilitas: Filios ancillarum de lacob donem patiuntur propter iniuftitiam. Proinde
nouimus in vnam hxreditatem aduocatos, quia ifta profequitur diligendo, illi fxuiendo: ifta
omnes charitas fociauit.S^m. degefiis citmEme- vt corrigat, illi vt euertant : ifta vt reuocet
rito pofi tned. Torn. 7. ab errore, illi vt prxcipitcnt in errorem. De­
nique ifta perfcquitur inimicos & comprehen­
G E N E S I S C a p . xvi. 4- dit , doncc deficiant in vanitate, vt in veritate
VefpeSfa e li domina coram if f i. ^ proficiant: Illi autem retribuentes mala pro bo-
^ nis, quia eis confulimus adxternam falutem,
R a v 1 V s perfcquitur filius patrem ma­
G le viuendo, quam pater filium caftigan-
do. Et grauiiis ancilla Satam perfecuta eft per
etiam temporalem nobis conantur auferre, fic
amantes homicidia, vt in feipfis ea perficiant,
quando in aliis perpetrare non poliunt. Sicut
iniquam fuperbiam, quam eam Sara per deW enim charitas laborat Ecclefix, fic eos ab lUa
tam difciplinam. Et grauius Dominum pcrfe- >erdttione Uberare, vt eorum nemo moriatur:
qucbantur, propter quos didtum eft, zjeht d«- ic eorum laborat furor, aut nos occidere ,v t
f f M l m .i l tnm ttu comedit me , quam eos ipfe >cum eo­ ux crudelitatis pafcant libidinem , aut etiam
ir.w. rum menfas euertit, & cos de templo flagello feipfos; ne perdidilTe videantur occidendorum
f .t j. expulit. De vnit. Ecclef. c,rp. 10. in fin. Tom. 7. hommum potcftatcm.£/»»yf. 50. longe ante med.
T om. 1.
GENESIS CAP.xvi.t
Etafflixk eam Sara. Contumacem ancillam
Et afflixit eam Sara,^ fu ^ td fid e eius, Sara affligebat. Etvtique non eam, quam bc-
neficiofuo matrem fecerat, crudeliter oderat?
A 1 1 homines quam non poftunt i Do­ fed in ea fuperbiam Gdubriter edomabat. Non
M; mino accipere, ab hominibus quxrunt
martyrum gloriam. Veri autem martyres illi
autem ignoras, qubd iftx dux mulieres Sara &
& Agar, & duo filij carum Ifaac & Umael, pro
Matrytcs funt, de quibus Dominus ait. Beati^niperfe- ] ) (piritualibus & carnalibus figiurentur. Et ciim
teri. CHtionem patiuntur propter iujlitiam. Non ergo legamus ancillam, & filium eius a Sara paflbs
IdMttb. j-
1^,10. qui propter iniquitatem,& propter Chriftianx grauesmoleftias. Paulus tamen dicit, qubdab
vnitatis impiam diuifionem , led qui propter Ifmaele perfecutionem fit palfus Ifaac: Sed p -
iuftitiam perfecutionem patiuntur, hi martyres cut «mf .inquit, ille tjui erat fecundum carnem ,
veri funt.Nam & Agarpallaeft perlecutionem peifi^tieiatureum ^ui erat fecr.nditm fpiritum; ita
a Sara, & illa erat fandla qux faciebat, illaini- (frnunc. Vt quipolTunt intelligant, magis Ec-
qua qux patiebatur. Et ipfe Dominus cum la­ clefiam Catholicam perfecutionem pati fuper-
tronibus crucifixus eft: led quos palEo iunge- bia, & inwietate carnalium , quos temporali­
bat, caufa feparabat. Ideo in Plidmo vox illa bus moleftiis atque terroribus emendare cona­
intelligenda eft verorum manyrum , volen­ tur. Qmcquid ergo facit vera & legitima mater,
Tflilm.xi. tium (e diGrerni a martyribus falfis, Indica me etiamfi afperumamarumque fentiatur, non ma­
f-i. Deus , & difceme caufam meam de gente n»n lum pro malo reddit j fed bonum difciplinx,
fanEU\Hon dixit di/cerne panam meam,fed expellendo malum iniquitatis , apponit; non
difierne caufam meam. P otw enim efle impio- oaio nocendi, led dile^one fanandi. Epiji'.^^.
fftlm Ili P«na> fed difllmilis eft martyrum longe pofi init. Tom.t.
t.l«. cauCu Quorum & illa vox eft; Iniujle perfecuti
64 G E N E S I S X V I. f . 9 .Ee(ferlere,8c c . f . i ^ . & c x v i L f , ^ . ^ ,
GENESIS C a p A Sanatorum, & Deus venturus ex femine iplJuj
. XVI. f . 9.
Abraham, fecundum catncm quam aflompfiQ
Rencrteread dominam tuam. vt omnes etiam fiiij eflent Abtahx, qui fidem
eius imitarentur, & fic eftfadlum. £»</. M .cttf.
VI» K RB
'VI» RBAA fuit ancilla Sar*
Sarx Agar, & afflii^
afHi<^ ^7 •
S eft i domina fua propter fupcrbiam. Difci-
^eft Di(ci-
plinaerat illa, non pcena. Ideo cum recefliflet
^^ f ater multitudinis. Ponit aliquando Scri-
Jtura pro omnibus multos. Propterea & Abra-
a domina fua, quid ci dixit Angelus ? Reuenert IXdiftumcft, patrem multarum gentium po-
addtminam tuam. Sic ergo carnalis anima, tan- fui te. De duitate Dei lib. io .ca p .ty circa Jin.
quam ancilla fupetba, fi forcc aliquas moleflias Tom. j.
paiTaes propter difciplinam, quid infanis ?Re­ Eris pater multitudinis. Nos Chriftiani fumus
di addominpn tuam. TraH. 10. in epifi. Joan, lu d x i, non carnaliter, fed (pintaliter, quem­
circa fin. Tom. 9. admodum fumus femen Abrahs , non fccun-
dumcarncm,ficut illi qui deipfo nomine, car­
G E N E S I S C a p . x v i.f.ij. nali fupcrbia gloriantur ; fed fecundum ^iri-
Feperit Agar Abramflia m . tum fidei, quod non illi. Scimus enim nos fui^
fe promifTos , quando ei dixit Deus, Patrem
Vos filios habuit Abraham.vnumdean- B gentium pofuite. Et quam multa dc
D cilia, & alterum de libera. Ex ancilla Ifl
mael erat j dc libera Sara , quem fiifcepit cx inquit,
Apoftolus, nouimus. ^brahamt
‘D eo t& deputatum efi illi ad iu-
defpcratione perfidem,Ifaac erat. Vterquecx fimam.Intelligiteergo,quoniamijuiexfide,hi funt
femine Abrahx, fed non vtcrque hxres Abra- /^9 Abraham. Prouidens autem Scriptura, <juia e.v'
iix. De Abraham natus vnus, fed tamen non fide iufUficat gentes Deus, pranunciauit ^braha}
Jixreditat: alter etiam hxres: non fbliim filius, ^uia benedicentur in te omnesgentes, itavt cjui ex
fed& hxrcs. In Ifmael funt omnes qui carnali­ fide funt, benedicantur cum fideli Abraham. Item
ter colunt Deum. Ad ipfos enim & vetus tcfla- paulo pbfl. Omnes vos, inquit, vnum eftis in ’
"mentum pertinet j quia fic dicit Apoflolus , Chriftolefu : f i autem vos 'eftis Chriftiy ergo
C jiL 4: uibrahamduos f.lioshabuit, vnurn de ancilla, flr braha femen eftis yfecunditm promijfionem htredts. iid ,f. tl.'
t . XI. vnum de libera, pirtt in alie foria. H ec enim Secundum iflum ergo intelleitura apoftolicum,
funt duo tefiamenta Q ax funt duo tcftamenra» inueniunturludxi qui Chrifliani non funt,ci^m
Vnum vetas, & alterum nouum. Vetus tefla- ex carne Abrahx originem ducant, non eflc
mentum a Deo, & nouum tcftamcntum a Deo: filij Abrahx. Cilm enim dicit, InteUigite ergo,
Q ^m odo dc Abraham, & Ifmael & I(aac. Sed ejKoniam ejui ex fide , hi funt fili) Abrahx ,' pro-
Ifhiaelad terrenum, Ifaac ad ccclcftc regnum. fedlo fignificatcos,q^ex fide non funt, non
Ideo vetus teflamentum promiflloncs habet r ' Abralix. Ac per hoc nifi ludxiseo
........ ........ ... .... .........................................
terrenas, rei;nuTO terrenum, rfalutcm . t _______________ ^
terrenam 4 U . . , U , _ V _______ J - - n . _ . L -
modo fit pacer Abraham, quomodo eft nobis,
hollium, fuDtugationem, abundantiam filio- q uid eis prodefl quod dc carnc eius exoni funt,
riMn, fccctmditatcm frugum. Quacunque hk & nomen fine vinute tenuerunt ? Cum autem
etiam in Etclefia , terrenam felicitatcm qux- ad Chriftum tranfeunt, & incipiunt efTe ex fide
runt a D eo, adhuc ad Ifinael pertinent. Pfalm. filij Abrahx,tunc eruntludxi, non in mani-
ii^.poft med.Tom.%. feflo , fed in abfcondito , fpiritu non litera,
quorum laus non fit ex hominibus,fed ex Deo.
EpiiT. loo. circa med. T om. i.
G E N E S I S C a p . X V I I . i& .4 . Eris pater multitudinis. Abrahamdiftumeft.
Eris pater multitudinis genttum. Mui'arum autem non quarundam,fed omnium,
. quod aperte dicitur, cum ei dicitur. Et benedi-
B r a h a m pius &: fidelis Deifcnius ele­ centnrinte omnes gentes l^nWas itiqueChn& iz- 1>. i8.
A ctus eft , cui demonfbrarerur Sacramen­ norum fe a nomine Ifrael arbitretur extraneum.
tum Filij D e i ; vt proprer imitationem fidei , enim qui crediderunt ex Iudxis,in quorum
Illis
omnes fideles omnium gentium , filij eius fu­ numero principaliter Apoftolos inuenimus,
turi dicerentur. Exilio natus efl populus, a quo in angulari lapide copulamur. Populus ergo
vnus verus Deus coleretur qui fecit ccclum Sc Chriftianus magis Ifrael, & iple potiiu domus
terram. DeCaieihifind.rudib. cap. i^. in medio. J) lacob. Idem quippe Ifirael qui lacob. lllaverb
Tom. 4. turba Iudxorum,qux merito perfidix repro­
Eris pAtermultitiidinis. Abraham pater didus bata eft, voluptate carnali vendidit primogenita
eft omnium quidem ger.tium,qui hdemiplius vt non ad lacob, fed ad Efaii potius per-
imitai enturrfed tamen cx propagine carnis fux, tineret. Pftlm. iij. cone. i. poft init.Tom. 8.
futuri popuhiudxorum, qui ante fidem chri- G E N E S I S C a p . XV j.
ftianam gentium, vnus inter omnes omnium
terrarum populus, vnum verum Deum coluit, N on vocabitur vUra nomen tuum Abram >
cx quo populo faluator Chriftus fccundum car­ fe d erit nomtn tuum Abraham.
nem veniret. Eod. lib. cap. it . circa init. O M I NVM Abrahx & Sarx commuta­
Eris pater miiltintdinis. Prxdiftum eft Abra-‘
hxfideU feruo Dei vni homini, quod dc illo ef^
N Tom. j.
tio, Explicatur, De Ciu. D. lib. 16. cap.ii.

fetpopulusnafciturus, quicolerct vnum Deum G E N E S I S C a p . X V I I . 5.


inter exteras gentes qux idola colebant.Et om­
nia qux illi populo ventura prxdidta funt,ftc Non 'vocaberis Ahram, fe d Ahraham,
eucncrtint vt p rid id a funt. Prophetatus eft VID fibi vult quod commutatum eft no­
in iilo populo etiam Chriftus , rex omnium Q men Abrahx & lacob \ nam Sc ipfc
A t --------
G E N E S I S xyu,'^,^.Patm m t^c,f.\i.Circm cidetiir,^c, 6^
Abram vocabatur prius, Sc Dcus mutaiiit illi A credendoquippcinuenimus>quodillinoncrc-
nomcn, & dixit >Non vocaberis Abram, fed A • dendo amiferunt. Qijia credidit Abraham Deo,
haham. Ex illo non eft vocatus Abratn. Tacob & J ^ e n Abrahsf Chriftus; & m Chrifto nos
autem quando accepit aliud nomen,eadem ver­ fumus >& ex Ifrael populus; de quo populo
ba audiait, mnvucaheris I.icob , (id vocdheris !f- Maria ;dc qua Maria Chnftus, inquoChrifto
f.U. rael. Sed vtrumque vocatus eft fcmper,& lacob nos i ergo hlij Ifrael.
&I(iaeI. Nomen Abrahs in hoc feculo expli- Et quomodo addidit vt difccrneret nos l Filij
candum fu it: Hic cft enim faftus pater mul- If'tti'l po/tnlo appropin^uAPti fihi. Attendite lu­ t-M-
tarum gentium, vnde nomen accepit. Nomen d*os; fi propinquant, ipd funt. Dicit mihiali-
AUtem Ifrael ad alterum (eculum pertinet, vbi quis , quotidie canrant & ipfi Pfilmum , &
videbimus Deum. Populus ergo Dei, populus cantant hymnos Dei. Non audiftis ? Populns hic Mutth. If.
Chriftianus in hoc tempore, & lacob cft & If- labiis me honorat, coraurem rorum lnt>ge efi a me. 1.
rael. lacob in re, Ifrael in fpe. Supplantator Si illorum cor longe eft, noftrum autem pro-
eoim fratris dicitur pcoulus minor populi ma- xinium cft; quia crcdimus, quia Ijieramus, quia
toris. Nunquid non uipplantauimus ludxos; diiigimus,quia Chnfto adiundi fumus,quia
fed (lipplantatores dicimur illorum, quianoftri membra ipuus faili fumus. Nunquid membra
causi wm fupplantati. Nifi excatcati cftent. longi funt a capite ? Si eflent longi 6c diuila
Chriftus non crucifigeretur : fi Chriftus non g cffent,non dicctct, Ecce ego vobi/eum fumomni- Matth. il.
crucifigeretur, (anguis ille pretiofus non fun- but diebus vjque conp*'>>mmi‘)nem feciiU. Si #•.10.
dererur. Si fangiiis ille non funderetur, orbis fcpatatacfTcntjnon dc cocio diccrct. Sanie S auIc aff. y 1^.4.
tcrrartun non redimeretur. Qma ergo nobis <fuid me ferptfutris f Si non in nobis effct, non
profuit cxcitas illorum,ideo a minore fratre diceret, Efkriui, drdediflis mihi man incare. Ec- Xj.
maior fupplantatus eft , appellatus eft minor ce populus, ecce appropinquans Ifrael, vt cum f-iS-
fupplantator. Sed quandiu hoc i illo modb ^ e , poftea re. Pfalm. 148. m pnt.
Veniet tempus, veniet finis feculi, & credo Tem.S.
totus Ifirael, non iUi qui modo funt, fed filij
ioforum qui tunc erunt. Nam modbtfti per vias G E N E S I S C ap. xvii. y . u.
&as ambulantes ibunt ad loca fua, rranfibunt Circuncidetur omne •vtfimm majculinum'»
ad damnationem perpetuam. Quando autem
fadhis fuerit totus populus vnus>fict illud quod I c apeniora promilTa funt dc vocatione
rfilm. i<. canimus , Satiabor , dnm manifeflabitur gloria
t.ij. tua. Dum venerit promiffio, qux nobis promit­
H gentium in ifaac,id e ft, in filio promif-
fionis, quo fignificatur gratia, non naturajquia
titur ,v t videamus facie ad faciem. Modo vi­ de fene aut fterili promilritur fihus. Q ^ m -
demus per (peculum in xnigmare, quando au- uis enim & tuntralcm procreationis excurfum
tero vterquepopulus iampurgatus, iam refuf- ^ Deus operetur : vbi tamen euidens opus Dei
citatus, iam coronatus,iam inimmonalem for- ^ eft, vitiata & cclTanre natura,ibi euidentiiis in-
mam, & in incorruptionem perpetuam com- telligitur gratia. Et quia hoc non per genera­
muutus, videbimus D«um facie ad faciem. Et tionem , fed per regenerationem futurum erae,
iamnon erit Iacob,fcd folus erit Ilracl. Dtf^er^ ideo nuncii^erata eft circuncifio, quando dc
Ifii Domimfirm, ^o.eap. 4. Torn. 10. Sara promiflus eft filius*, & qu6d omnes non
folilm filios,verum etiam feruos vernaculos,
G E N E S I S C a p . XVII. iJ'.j. & emptinoscircuncidi iubet,ad omnes iftara
Patrem m ulurum gentiumpofut te. gratiam peninere teftatiir. Q ^d enim aliud cir- Circuacifio
cuncifio fignificat,quamvetuftate exuta natu­ quid*
E r i & germani filij Abrahae funt imitan- ram renouatam l Et quid aliud quim Chriftum
V tesfidem Abrah*. Pptlm. 104. prope fn .
Torn. 8.
o£buusdies, qui hebdomada completa, hoc
eft, poft fabbatum refurrcxit > parentum mu­
Vide qux diAa funt fuprl Gen. 17. {'• 4- tantur Sc nomina, omnia refonant nouitatem,
Patremmnlfarum gentium popti to. Filij Ip-ael ic in teftamento veteri obumbratur nouum.Oi
P/i/. 14«.
populi appropinquantes fibiHemo dicat non fum Ciu. D.Ub- 16. cap. 16.Tom. 5.
filiusKrael: nc putetis ludxos filios Ifrael eftc, CirciiHcideittr omne m ’(ciilimm. Antiqui iu-
ic non nos elfe Mos I(rael.Audeo vobis dicere. fti fi non circuncidcrcntur , non «rat eis pec-
illi non funt, & nos fumus. Audite quare: quia D catum: poftea vero quam iuflii Dcus vt circun-
maior cft natus fecundiimfpiritum, quam na­ cideretur Abraham eiiifquc poftcritas , iam fi
tus fecundi\m carnem. Vnde Ifrael? Ex Abra­ non fieret, graue peccatum fuit.Sic etiam poft-
ham, quiallaac ex Abraham, Iliael ex Ifaac. quam Dominus Chriftus in Ecclcfia fiia Sacra­
tm, 4. Q^raodo placuit Deo Abraham? A- mentum noui teftamenti pro circuncifione car­
t. j. nis fan«Sk;um BaptiCnum dedit, & apcrti(fin:ii
braham Deo, dr reputatum efl illi ad iuslitiam.
Qwfquis imitatus fuerit Abraham, fili us eft A- dixit: Si '^uis no» renatus fuerit ex aqua, dr 'pi-
br^x:quifquis degenerauerit Afide Abraham, ritu Jan^loyrton intrabit in regnum ctrlo'um Iam
perdidit progeniem Abrahx. ludxi degenera- non debemus quxrere quando quifque fuerit
uerunt «perdiderunt. Imitati fumus nos, tnue- baptifatus: fed quofcunque legimus in corpore
nimus.Audi quia illi perdiderunt. Quid illis di­ Chrifti, quod eft Ecclefia,pcrtinere ad regnum
cit Dominus dicentibus , filij fumus Abrahx? calorum , non nifi baptifatos intelligere de­
Aufi funt oftentare fe, & erigere ceruicem de bemus ; nili forti quos anguftia paflionis inue-
nobilitate generis iufti. Et quid illis Dominus? nit, & nolentes negare Chriftum, antequam
Si fHj Abraht effetis jfaila v'ique Abrahs ficip baptifarentur occifi funt, quibus ipfapailio pro
fitis. Siergoperiderunt ipfi quod filij funt A- baptifmo deputata cft. Eptfi. loS. ante medium.
brahx,inuenimus nos, vt filij fimus Abrahx i Ttm. %.
JSibl. Aufftfi. Tom .l. I
66 G E N E S I S . K V lU f,ii.C t r c u n d d e S i^ c .f.iy .D a h ,$ c c ,
Circuncide:tiromne Ante datam A rcprch*ndunt, qux vtique illi tempori con-
circuncidooem faniulos Dei (quandoquidem gruebant, quo iflaquz nunc manifeftata funt >
eis inerat mediatoris fides ia carne venturi ) venturi fignificarentur. Sed quid diAuri funt
aliquo Sacramento cius, opitulatos fiiiflcpar- aduers^s Apoftolum qui ait, H^tc omnia in fi~ uC»r.im
uulis-fuis credendum cfl;. Qt^amuis quid illud giirdcontingebant illis,/cripta/lintatuem propter
, Scriptura latere voluent. Apertius etiam nos. Ecce ipfe aperuit cur illx liters accipiantur
legis iam tempore nafccntibus paruulis, offere­ i nobis , & ciu illa rerum ligna iam necefle
bantur facrificia pro peccatis. Refponde pro non fit vt obfeiucntur a nobis.Cum enim dicit.
quibus peccatis ? Refpicc etiam illis generan­ Scripta pint propter nos ^ proculdubio demon-
tibus patribus perituram fuifle animam paruuli fttat, quanta nobis cura legenda & inteliigen-
de populo fuo, Si die non circttncideretur oQwo. da, & in quanta auftoritate habenda fint; quia
£t refponde quo merito periret, quem negas propter nos vtique fcripta fiint. Cum verb di­
originali obnoxium fuifTe peccato. Contr» tui. cit , figure noflri fuerunt, in fifftra contirge-
lib. 5. c*p. 11 in jiue. Sm ile hb. 6. cap, 7. 7 *om.j, bantillis, oflcndit iam non opus cfTe , vtcum
CiKHncidetur omne mafculinnm. Pro omnis res ipfasmanifcftatas agimus, figurarum prae-
mafculus, quafi pofTetcircuncidi nifi mafculus. nunciantium celebrationi feruiamus. Vnde di­
h ib Locut. de Gen. longe poft init. Torn. j. cit alio loco. Nemo ergo vos iudieei in cibot aut in
Circuncidetnromnemajciilinum. Qmfquishu- g potu, aut in parte dieifefii, aut neomeni^tOHt/ab- Cot.ti
manam contendit in q u a li^ aetate naturam
f . 1«.
batontm, qu* Jitnt vmbra fiitHrorum. Hinc etiam
non indigere medico fecundo Adam, quia non cum d icit, Nemo vos in eis iudicet, declarat
eft vitiata in primo Adam , non eflin aliqua quam non fit necefle , vt iam hstc obferuentur.
qucfhone, in qua dubitari, vel errari falua nde Ciim autem d icit, Jum vmbra fiuHrontmt
poteft , fed in ip(a regula fidei qua Chrift!ani oftenditquam oportuerit vt illo tempore ob-
fumus,gratix Dei conuincitur inimicus.Ex quo feruarentur, que ifla quz nobis iam manifc*
Bdm. f. tempore igitur , Fer vnum hominem peccatum flata eluxerunt, per tales vmbras figurarum fu­
f.iu intrauit in mundum, (-r ita in omnes hamines per tura prcdicebantur. Contra Faunumlib.6. cap.
tranjiit, in quo omnes peccauenmt- Profecto vni- 1. Tom. 9.
uerlamaffaperditionis, faftaeft polTcflloper­ Infans oSlo «/Mmm.Nonvtiquefruftrl o ^ -
ditoris. Nemo itaque nemo proriusinde libe­ u-ndieiulHisell infans drcuncidi, nifi quia pe­
ratus eft , aut liberatur, aut liberabitur nifi gra­ tra qua circuncidimur, Chriflus erat. Cutcllis
tia redemptoris. Et ante Abraham quidem v- enimpetriniscirconcifus eft p o p u l u s , au-
trumahquo corporaU, & vifibili Sacramento temeratChrifiits. Quare ergooftauo dic?quia 1^.4/
iufU , vcl eorum paruuli fignarentur. Scriptura iff hebdomadis idem primus qui Sc odauus *,
non exprimit. Iple tamen Abraham fignum ac­ completis enim feptem diebus, reditur ad pri­
cepit circuncifionis ,fig»acklnm
----------------------- iuslititJ fidei.
— ------------------ Et
------ ---- mum. Finitur feptimus y, Dominus fepultus.
fic accepit, vt deinceps etiam omnes paruulos reditur ad primum, Dominus refufiutatus. Do-
domus fuz circuncidere iuberetur, recentiili-
J ^ -- — * A A mm
.^ ^ A __ ^ _ •.— J1A * * * t M • * •^ I •
mini enim refufcitatio promifit nobis xternum
mosavifceribus m atrum ,o^uo die natiuica- diem, & confecrauit nobis dominicum diem.
tiseorum;vtctiamhi,qui corde ad iuftitiam Qui vocatur Dominicus, ipfe videbitur proprii
credere nondum pofTent, iuflitis tamen fidei ad Dominum pertinere i quia co die Dominus
fignaculum fumerent. Qi^d fub terrore tanto refurrexit. Serm. ij. de Verbis/ipofloli capite 1.
efl imperatum, vt diceret Deus animam illam Tom.iQ.
de fuo populo perituram , cuius odlauo die
prxputij circuncifio fafta non fiiifTet. Huius G E N E S I S CA^. xvI l . f . 17.
tam horribilis p<rnx iuflitiafi quxratur, non­ D a h tibi ex Sarafilium. Et procidit A tra­
ne iflorum omnis de libero arbitrio, & lauda­
ham Juper faciem fkam,(^ rijit.
bili fanitate , & puritate naturx, quantumUbct
arguta fit argmncntatio, repcrculTa 5c confra­ R I svs Abrahx exultatio efl gratulantis ,
g a difliliet; Qmd enim mali quxfo paruulus non irrifio diffidentis. Verba quoque eius
propria voluntate commifit, vt uio negligente, illa in animo fuo, Si mihi centum annos habenti
&eum non circumcidcnte,ipfe damnetur,dam- nafietur filius, & fi Sara annorum nonaginta ^4-
natione tam fcucra , vt pereut anima illa de po- Non funt dubitantis,fed admirantis. De
pnlo fuo. Neque enim temporalis monis terror Ciu. D.lib.i6.cap. i6 .1 om. j. Simile libro Lo‘
incuffus cft. De PeecMo origin, cap. 19. Tom. 7. cutionttm de Gen, longe pofi init. Tern,

G E N E S I S Cap. xvii. f.it. GENESIS C ap. x v i i . i>^. 17.

Circumides omne mafculinum oSlauo die. Si Sara nonaginta annonm pariet.

A NI c H ;£ I nefciunt quid interfit inter ipjk Sara virtutem accepit ad emif-


M
'l D E
prscepta vitx agendx, Sc przcepta vi-
tx fignificandx. Exempli gratia, non concupifies
F fionem /?//;/»« Abraham & Sara fenes erant:
Sed ilia etiam fterilis, & cruoremenftruo iam
‘ ’•

prxccptum cft agendx vitx. Ci<vunc'ides omne dcftituta •, propter quod iam parere non pofTet,
mafiulinum oHauo die , prxccptum cft fignifi­ etiamfi fterilis non fuillet. Porrb fi foemina ita
candx vitx.Ex hac quippe imperitia Manichxi, fit proue^oris statis,vt ei folita mulierum ad­
& omnes quibus diIplicent liter* veteris tefta- huc fluant, deiuucnepar*re poteft, de feniorc
menti, quicquid Dcus mandauit priori popu­ non poteft, quamuis adliuc poflit ille fenior,
lo ad celcbrandum , vmbtam futurorum non fed cle adolefcentula gignere. Sicut Abraham
intelligentes, & ea modb non obferuari ani- poft mortem Sarx de Cethura potuit, quia vi-
maducrccntcs,exm9rc przfentis temporis ilia uidamciusinucnitxtatem. Hoc ergo eft quod
GENESIS XVIII. J p f f a r u k f . i . S t e c c e 6y
mirumcommendat Apoftolus-,& a<i hoc dicit A Abraham ta n q u ^ ad vnum loqucns, dicir j
S«w. Abrahz iam fuillc corpus emortnnm quoniam Demine, Qnare trcs ? qiiare Dominus} Quu
non ex omni focmina, cui cflct adhuc aliquod TrinitasvnusDominus. BeSenn.6.a Carthit-
patiendi tempus extremum , generate iplc in additis. T om. lo. Simile lib. z. deTrinitatw
ilia xtate adhuc podet. Ad aliquid enim emor­ capt lo. & i u dr.ii.Tom .}.
tuum corpus eius intclligere debemus, non ad
omnia. Nam (I ad omnia , non iam (enedlus G E N E S I S C a p . x v i i i ; j}-. i .
viui, fedcadauer eft mortui. £/ tccetres viri fiabitntfuftr eum.
Quamuis etiam He folui foleat ifta qusftio,
quod de Cethurapoftea genuit Abraham i quia E v s apparuit Abrah* ad quercum Mam>
gi^nettdi donum quod i Domino accepit ,
caampoft obitum manfit vxoris.Sedptopterea
D bre in tnbus viris, quos dubitandum noil
eft Angelos fuilTe: quamuis quidam exiftiment
mihividerur ill.x huius quaeftionisfolutio prae­ vnum in eis fuillc Dominum Chriftam,afleren-
ferenda i quia centenarius quidem fenex, fed tes cum etiam ante indumentum carnis, fu i^
temporis noftri de nulla poteft foemina gignercj viHbilcm. Eftquidcm diuins poteftatis & in-
non tunc quando adhuc tam diu viuebant,vt uiiibilis, incorporalis.»- incommutabilifqu&na-
centum anni nondum facercnt hominem de- tune, fine vlla ui mutatione, etiam monalibus
crepitx le n e ^ tis . De Cut. D , lih. i6. cap. 18. « alpedtibus apparere j non per id quod eft, fed
Mmm j.
T»m, ^ ^ ___J —___________ 1 /TL: J : _____/!. « ____ I _ _
per aliquid quod fibi fubditum eft. Angelos au­
tem fuiile Scriptura tcftatur, Sluidum nejiientes ^3*
hoffitioreceperHnt Angelos. De Ciu. D .lib . 16. '
GENESIS C a p . xvin. iJ'.i. cap. i^.Tom.y
Apfaruit ei Dims. Etecceires.fitzcnditc Sc videte qualiter Deus
apparuit Abrah«, & qualiterappahiit Loth.Ad
I in homine credente in fe, totus Deus cre­
S dendus eft habirare j quomodo filium to­
tum in Te pater, aut filius patrem non creda­
Abraham tres veniunt, & ftant fuper eilm t Ad
Loth duo veniunt, & fedentin platea. Vidfctc
fi non difpenlatione fandti Spiritus pro meritii
tur excipere JAc per hoc ipfe in patre, & pater res geruntur. Etenim Loth longi inferior erat
in eo manet; fle ex patre Sc filio fandhxs cre­ Abraham; nifi enim inferiorfumct,abeatoA-
dendus eft Spiritus non folum proceffilTc j fed braham feparari non meruiflet, nec ei Sodo­
fonper ad peragenda opera Trinitatis omnino morum habitatio placuifln. Veniunt ergo ad
procede're: ficut eadem Trinitas Abraham ami­ Abraham tres viri in meridie, venerunt ad Loth
cum fuum in vnuate nominis dignata cft vifi- d u o , & vcfpcre veniunt. Non enim fuftinebat
tarc. EpiSf. ijS. pofl med.Tom.x. meridians lucis magnitudinem Loth: Abraham
j^pparuit ei Dens. Vnus hofpcs erat in tri­ veio potcrtit plenum fulgorem lucis excipere.
bus, qui venit ad pacrem Abraluani. Hofpcs dc Nunc videamus quaHtct Abraham, Sc qualiter
amicus, pranlbr & manfor: & omniailli in Tri- Loth fufccperunt venientes. Pracfuftipfit Abra­
«itate funt cxlubita humanitatis obfequia; quia ham,& occurrit obuiam cis: & cum occurriflet,
Trinitatis gloria refulget .Trimum attulit vitu­ feftinat ad tabernaculum , & dixit ad vxorcm
lum pater, tres menfuras fimilaginis confperfit fuain yFeJfitta, (frconjperge tres menfuras fimila-
futura mater paritura filium, pro quo pater ma- tinis, dr fac fukinericios paner. Ipfc autem A-
Aaret agnum; Sc ipfa corpus Chrifti in Trinita- braham ad armentum cucn/rit, accepit vittu
teiom fcccrat Sacramentum.Sem'. iy i.d etemp, tim. Qualem vitulunl ? Fon^ qui pomit primus
eirea tned.Trni.io, occurrere ; non ita cft, fed vitulum homm&
.Apparuit ei Deus. Non defunt hxretici qiii tenenm. Tulit ergo vitulum, Sc dedit puero.
dicunt patris Sc fliij diftarc, Sc diflonare natu­ Puer,inquit,fcftina faccire eum.Attendite quam
ras , & non eos elle vnluS , eiufdemque fub- ferucnti animo holpites debeatis excipere. Ec-
llantiz.Catholica autem fides credit Patrem & ce ipfc Abraham currit, vxor feftinat, puer ac­
Filium Sc Spiritum fanftum vnum Deum vniiis celerat. Nullus cft piger in domo lapientis.
fubftancix Trinitatem,infcparabiliter, squa- Ecce xqualia funt Abrah* & Sar« holpita-
liter, non permixtione confusa,nondillin&o- litatis officia. Loth verb cxcepit quidem, led
ne feparata. Illi ergo qui pcrfuaderemoliun- duos tantum, Sc non integram Trinitat«m ,
tur filium non efle eiuldem fubftantia:, cuius D nec in meridie, fed ad vefperuni. Et quid eis
«ft pater; argumentantur ex hoc quod filius vi- appofuit ? Coxit azima ^ comedtnm. Et quia
fus cft patribus, non pater: inuifibilis autem Sc nieri:is multb inferior erat Abraham, nec vi­
vifibilis dlucrfa natura eft.Soluitur ifta quiftio tulum faginatum lu b u it, ncc in tribus men-
fic. Deus Patet & Filius & Spiritus lanftus n.v furis fimilaginis myftcrium Trinitatis agnouit.
tura propria inuifibilis eft : Apparuit autem Attamen quia v«l hoc quod potuit benigno
quanao voluit, cui voluit, non vt cft •, led vt animo obtulit, de perditione Sodomormn li­
voluit, cui leruiunt omnia. Si enim inlma tua berari promeruit .Attendite quia etiam Sc Loth,
cum fit inuifibilis in corpore tuo, vt appareat dum holpites non repellit , Angelos excipere
profert vocem j & vox in qua apparet anima meruit. Eccc hofpitalem domum Angeli ingre­
tua, quod loqueris non eft fubftantia animx diuntur , claufx holpitibus domus , flammis
tux i aliud cft illa, aliud eft v o x : Sc tamen ap­ fulphureis concrcmantur. Venerunt ergo trcs
paret in c a r e , qux ipfa non e f t : fic & Deus fi viri ad Abraham, & ftcterunt fuper eum. Hop
in igne apparuit, non cft ignis*, fi in fumo ap­ ipfuin videte , quare fit quod fuper eum ve­
paruit , non cft fumus; non funt hxc Deus, fed niunt , non contra eum. Subieccrat fc voluntati
indicant Deum. D ei, Sc ideo fuper eum ftare dicitur Deus.Afti-
Q^.ndo ergo Abrah® tres apparuerunt, & terunt, inquit, fuper eum, non contra cum ad
Bibi. Auffifi. T m . l. I V
68 G E N ESIS x y i n j . ' ) , D o m i n e ^ Sumatur,Scc. i . S.
repellendum', fed fuper cum ad protegendum. A tits eft. Abraham autem tres viros videos fub
T r e s viros fufcepit, tribus menuiris panes ap- q u e r c u Mambre,non tres appellauit Dominos,
ponit. Q ^ re hoc, nifi quia mvfterium Trini- fed vnuro appellauit Dominum, ta n q o ^ tres
tttisintcUigit» Apponit & vitulum, quia vitu- ^vt%ynxim.Contr*IudtoSyPag*n.&.AiUn.caf.
lus non eft dunis, fed tenet. Et quid tam tene- y T u n . 6. ~
rum , quid tam bonum , quam eft ille qui (e
pro nobis humiliauit vfque ad mortem ?Ipfe eft G E N E S I S C a p . XVIII. t . 4 .
lile vitulus i^inatus,quem pro recepto pceni- Sumatur aqua , Uutnt ftd e s vefiros,
tenti filio iugulat pater. Sic enim dUtxu Dens
rmndHm, vt filium fuum vnigenitHm eUret.Tti- N c l i i quando voluerant (e confpicno^
f- ik
bus occurrit Abraham & vnum adorat. In eo
autem qubd tres vidit, Trinitatis my fterium in-
A tangendofquc prsbuerunt. Lauit Ange*
Jij pedes Abraham. Non ( b l ^ lauit ilia cor-
tellexit. Qp^d autem quafi vnum adorauit, in pora, venim etiam contreftauit. Strtn. lox. i*
tribus perfonis vnum Dcum eifc cognouit. ad diutrjitcsf. 9. Tern. 10.
vnum loquitur dicens. Declind ad puerum tmm.
Addit etiam quali ad homines loquens, Mci* G E N E S I S C a f. x v i i i . f . t .
viam aquam, & lauentur pedes vcftii. Difcite i Cum^ue comcdijfent.
Dcato Abraham lauare Sandkorum peregrinan- g
tium pedes, ne fo n i in illis remaneat puluis. n Gi t i vilibiliterfic traftabiliterappa­
quem ad iudicium vcfttum poflint de pedibus
iuis excutere.
A rentes, non quia indigebant, fed quia vo­
lebant & poterant, vt hominibus congruerent
De ifta vidone Dominus locutus eft ad lu- fui minifterij quadam humanitate fecerunt ,Ne-
dxos dicens, jihr/ihtim exhltauit, vt videret
ue enim in phantafmate Angelos edifle cre-
diem meum: & vidit, & gauifus eft. Diem, in­
quit , meum vidit; quia myfterium Trinitatis
3 endumeft,quando eos homines hofpitio
ceperunt} quamuis vtrum Angeli eflent, igno­
agnouit. Vidit Patrem diem, Filium diem. Spi­ rantibus confimili nobis indigentia velci vide­
ritum fanftum diem ; & in his tribus vnum
rentur. Vndeeftquodait Angelus videbMismt
diem \itcut Sc Pater Deus, Sc Filius Deus, Sc
mandueare, fidvipt veHro videltMrij,id eft, ne- Tth.\u
Spiritus fandbis Deus j & hi tres vnus Deus. 1.1>.
celCtate reficiendi corporis, ficut vos facitis,
Nam eft (ingulatim (Ingulx quxque perlbnx
me cibum fumere putabatis.
plcnus Deus , & totx tres fimul vnus Deus.
Sed fi fort^ de AneeUs aliud credibilius dif-
Nam Sc illis tribus menHiris fimilaginis, pro­
putari poteft; certd fides Chriftiana de ip(b Sal-
pter vnitatemfubftantix, non incongrue Pater
uatore non dubitat, qu&d etiam poftrefurre-
& Filius & Spiritus laneus incelligitur. Q ^ d
ftionem, iam quidem in Ipiritali carne, lied ta-
tamen & aUo modo potcft accipi, vt Saram m-
men vera, cibum ac potum cum difcipulis funv-
tclligamus £cclcnam,ttcs menuiras Hmilaginis,
pfk. Non enim poteftas, (ed egeftas edendi ac
fidem, fpem. Sc charitatem. In his enim tiibus
bibendi talibus corporibus auferetur. Vnde Sc
virtutibus vniuetfx fr u ^ s concinentur Eccle-
i(piritaliaerunt,non quia corpora elle defiftenr,
fix.Q iiihxc tria infc meruit habere , fecunis
(cdquialpintuviuificante fubfiftent. D t Cm.
potcft ad conuiuium cordis fui totam Trinita­
D . lih. 1}. cap. It. Tom.
tem excipere. Ser/n.70. dc ttrr.p.Tom ,10.
CkmejHt comediffint. Non eft conlequens vt
GENESIS C a p . xyiii . #. omnis qui manducat, efuriat: nam & Ange­
lum legimus manducalle, led efurille non legi­
Domine f i wucni patiam ante te, mus i neque vt omnis qui efiirit manducet, fi
B R A H iC tres apparuerunt, & Abra­ aut officio aliquo fe cohibeat, aut defit ei cibus
A ham tanquam ad vnum loquens dixit,
Domittf.Qmvc tres,an ipfa T rinitas cratjQuarc
facultafque manducandi. Lih. 8j.
ante fin.Tom. 4.
f . 80.

ergo Dommus} Quia T rinitas vnus Dominus, Ckmtfue comedijfent. Dicitur nobis, fi corru­
non funt tres Domini. Et T rinitas vnus Deus, ptio corporis nonrcfurget, quare poft refurre-
non tres; vna fubftantia, tres perfonx. Neque dioncmmanducauit Dominus Chriftus?Qj^>d
enim Parer Filius c ft, aut Fiiuis Pater eft, aut nianducauit poieftatis fuit, non egeftatis. STle-
Spiritus fandius , vcl Parer, vcl Filius cft: fed fideraret manducare egeret. Rurfus fi mandu-
Pater non cft nifi Filij, Filius non cft nili Patris, care non pollet, minus valeret. Nunquid Sc
Spiritus & Patris Sc Filij. Trail, de eo <}Hoddi- Angeli, quando fulcepti funt hofpitio a patri- r.ii.
£lfim efl, Fgo ftm tjui Jltm.poJlmed. T om. 6. bus noftris,non manducauerunr, Sc tamen cor^
Vide qux di^b funt (Jen. 18. f . i. ruptibiles non fuerunt i Serm. 147. de temp. cap.
Domine fiimierti gr.itiam.Vzx.ct & Filius duo i.Tom . 10.
fbnant,fcdcumiplc Filius dicit, Egoin Patre^ CkmtjHe comedijfent. Angelos olEcia huma­
^ Pater in meefi. Verbum enim Patris eft Fi­ na in terra legimus executos. Venerunt ad A-
lius. Pater autem nunquam fuit fine Verbo; braham Sc manducauerunt: & cum Tobia An­
ZcMn. I . quoniam /» principio erut Kerhum^ ^ V gelus fuit, Sc manducauit. Qtud dicimus quia
f.t . erat apud Deuw,S" Deus erat Fcrbnm\hoc erat phantafma erat illa manducatio , Sc non erat
in principio apud Deum Hoc ergo Verbum Fi­ vera > Nonne manifeftum eft , qubd vitulum
lius ciim cft in Patre, &Patcr in Fiho fuo Ver­ occidit Abraham, panes fecit, Sc ad menfam
bo fuo. Non ergo duo dij, fed vnusDeus. Dies pofuit, miniftrauit At^elis, Sc manducaueruoc.
ex die, duos videntur fignificare dies: fed ciim Omnia ifta manifeftiium^ f a ^ , Sc manifefti^
JtMH. *. ipfe Filius dicit Iud.xis , jibraham pater vefter fimiexprefla funt, Qmd ergo dicit Angelus.rif- ^
exultauit vt videret dim meum t& vid it t &Uta- diJHs me martdimre , fid viju vejlre videhatit. % 9.
G E N E S I S X V 1 1 1. II. D sp cera n t S a ra , 5cc. 6 ^

Nunqaid qnia non raanducabat, fed mandu- A


care videbatur J imb verb manducabat. Quid G E N E S I S C a p . X V I I I. y. n.
eft ergo, vi/k vefhr» videbatis ? Intendat fandli- D(fecerant Sard fieri muliebrU.
n s veftra quod dico. Corpus noftrum quandiu
corruptibile eft & moriturum, indigentiam pa­ V A caufaf dicuntur propter quas parere
titur refc^fcionis, inde & fames exiftit: Pro-
ptereaefurimusflc fitimus,&:fi efuricm fitim-
D Sara non poterat, & crat & vulua eius
emortua : Vnaeft fterilitaris quxab ipfaiocrat
que noftram diftulerimus diutius qulm poteft iuucntuce; Altera ztacis, non quia nonaginta
corpus fuftinere, perducitur ad tabificam ma­ annos a g e b a t led quia iam dcftiterant ei fieri
ciem > 6c ad quandam morbidam exilitatem, muliebria. Conftat enim fi mulierum menftrua
difcedentibus viribus, & non fuccedentibusj Tccrcca ccllauerint per xiatem,non cas iam pof-
& fi ampUus fiat,mors etiam confcquctur. Nam fcconcipercetfi facimdx fuerunt, antequam
femper de corpore noftro difcedit liquid quafi illa ceHadcnt. Et ideo Scripnua noluit hoc ta­
quodam fluuiodifcellionis •, fed inde non fen- cere , vt augeretur miraculi gloria quod crat
timus vires difcedentes, quia per refedionem Deus in eorum prole fadburus.
aflumimusfuccedentes.Q^denim copiose ac­ Qiandoautem fuo viro ancillam dedit; de
cedit, paularim difcedit: propterea paruo tem­ qua voluit, quia dc fe non poterat fufcipere fi­
pore reficimus , produwore autem tempore g lios ; non xtate fuerat, fed uii ftcrilitate permo­
deferunmos vires»qux acceptx funt ciim refi­ ta*,fic-enimait Scriptura, Sarj autem vx<>r Abra- G*n. i<;
ceremus. harn mn pariebat illi. Et verba ems ad \nrum
Sicut oleum in lucerna quod paruo tempore ifta funt, Ecce eonchtjit me Duts vt non pariam,
tnittirat, diutius paulatimque confumitur .Cum Tunc autem fi xtatcm confideremus amborum,
autem iprop^ confummatum fuerit, iam lan­ decrepiti eflent, fi noftri temporis homines ef-
guor flaramulx illius quafi fames lucernx ad­ fent. Erat enim Abraham annorum circiter o-
monet nos, Sc continuS fubuenimus, vt inftau- ^toginta quinque:Sara autem annorum feptua-
retur iBa Ipecies, & maneat lux in lucerna cibo ginta quinque.Scriptum cil enim, Abraham erat Ctn. 16.
{tto.tcfedb, ci^madiidmus oleum. Idipfum agi* cEloginta fe x , cum peperit yigjrlfmailAhraht. '<•
tur in nobis , non ceftat ire quod acceptum Proinde ante annum fermc mixfus inuem'tur
eft i & fi fuerit omnino ccmfiimptum, ita nomo ancillx, quando conceptus eft Ifinael.
Ic moritur, quomodo lucerna extinguitur. Per Qm tandem coniuges in hac xtate generant
indigentiam ergo hanc & corruptionem, mo­ temporibus noftris, nifi diutnitus fiat tale mi­
rituri fumus omnes, quia tale eft hoc corpus, raculum } & tamen illi poterant, fi Sara fteri-
vt ei mors debita referuetur. Ciimergo porta­ lis non fiiiflet i quia & ille potuit dc Agar, Sc il­
mus iftam defe<Sbbilem infirmitatem, cui etfi la nondum crat fic xtate progrerta, vt ei ceC-
cibus nunquam defit, fed (libinde reparet vires, farent fieri muliebria. Ad hoc ergo crat Abra-
nontamenefficit,vt mors non fit futura. To- ^ hx corpus emortuum, vt de Sara iam generare
tus enim ille ftatus corporis per fuccedentes *- nonpoilctjetiamii edet illa itafacuncu, vt ta­
tates, etiamfi diutius hic viuatur, veniet ali­ men iam propinquaret xtati , qua eruor ille
quando ad terminum (ene^fcutis; & vitra quo menftruis intcruallis venire dcfiftcret. Quibus
)orrigantur non inueniet nifi monem. Nam Sc enim iam omnino non fluit, cas ab auftoribus
ucerna ipfa etiamfi fubinde femper mittas o- medicinx definitum eft non polle concipere.
eum, non valet femper ardere •, quia vt aliis ca- Quod fi falfumcflct, nullo mado diccre Scri­
fibus non extinguatur,ipfa ftuppadeficit, 8c ptura curaret, Defecerim' amem Sarx fieri mu- ^
quadam quafi (eneAute confumitur. Ut bria, cumfuperius iam dixilFet, Abraham au­
_ Quan<iiu ergo talia corpora gerimus, ex de- tem ,& Sara feniores progrejft in diebus Jnit. Pro
feftu indigemus , ex indigentia efurimus , ex modo ergo nurtc temporis, cuius longe proli­
efurie manducamus. Angelus vero non ex indi­ xiore fpatio tunc viuebant, generare um ilia
gentia manducat: Aliua eft enim ex poreftate xtate non poterant, cum effet Abraham cente­
aliquid facere, aliud ex neceifitate. Manducat narius , Sara nonagenaria; etiamfi fterilis non
homo ne moriatur, manducat Angelus vt mor­ fuilTcr, Sc ante annum concumbercnt, quando
talibus congruat. Si enimmortenontimet An- adhuc ei fluebant fortafle muliebria. Et ideo
;elus, non ex defeftu reficitur: fi non ex de- adhuc concipere poflet fi iuueniseflet maritus;
%;du reficitur , non ex indigentia manducat. D T unc autem non poflet, propter corpus Abra-
Qm autem videbant Angelum manducare,tan- hx fic emortuum fencaute;vt ex illius xtatis
quam efurientem putabant. Hoc eft quod ait, foemina gignere non valeret. Qui tamen 5>cipfi;
y ifu veflro videbatis. Non enim dixit, videbatis de adoleicentula valeret; ficur p.'.ftca de Cethu-
me manducare, fed non manducaui; videbatis, ra valuit. Quamuis Sc illic dici poifit foecundi-
inquit, me manducare, led wyj< vtflro videbatis, tatis munus in eodem pcrfeuerafle, quod ac­
id eft, ego manducabam vt vobis congruerem, ceperat vt nalcerecur Ifaac.
non quia famem vUam aut indigentiam patie­ Pro modo autem nunc temporis, quo lon­ .^tis con-
bar, qua cogente vos manducare confueuiftis; ge breuiore fpatio viuunt homines, intra cen- iugutn.qua
& ideo quos manducare videritis, ex indigen­ tum annos amborum coniugum , generare pof- generare
tia id fieri fu^icamini; qui ex veftra confuetu- fe dicuntur. Si verb in fummam dufti ambo-
dine metimini quod videtis, hoc eft, vifii ve- rum anni, centenarium numerum excelTerint,
ftro videbatis. Strm. iti. dt dinerfis cupite 10. fic afleuetantur non pofle filios procrcare,e-
Torn. le. tiamfi fcecunda fit mulier, Sc fluentibus adhuc
muliebribus poffitex iuuene. Vtiure fuerit c-
tiain conflitutum, ne quifquam ius liberorum
haberet, nifi cCunamborum anni computati ^
I «j
70 G E N E S I S X v i l l . y . i o . CU m or,^c.f,i^.Si fuerint,bcc,
fimul<lu6ki, cenrtiin non tranfiflc doccrcntur. A bix morbo tumentes, vt dicere audeant, inue-
Miraailum ctgo Dei fa^him cft vtconCipc- nirihomines ablque peccato. Dicunt ergo iu­
retui iGiac, non patentibus eius libidine red­ ftos prorfus in hac vita nullum habere pecca­
dita , fed foecunditate donara. Nara illaeflc po­ tum. Hiretici aurem funt Pelagiani, iidemque
terat etiam in illis annis, lisc verb eflc non po­ Coelcftiani , qui hoc dicunt. Et cum refpon-
terat,tot impedientibus caufis. Contr* I hIu ». fum illis fuerit, quideft quod dicitis; ergovi-
tiif. j. eup .ii.T om .j. ixit hic homo fine peccato, &C non habet om­
nino vllum pcccatum, nec fa&o , nec verbo,
G E N E S I S C Ap. XVIII. 1 . 10. ncc cogitatione ? Refpondent de illo fuperbix
vento, quo pleni funt: Quem ventum vtinam
'Ctamor Sodomorum d* Comotrhxorum
finirent, cenarentur & tacerent, id cft, humi­
imfletus tfi,
les fierent,non elati:Refoondent,inquam,pror-
V lA non folum iam apud cos non pu­ fiis ifti homines fanfti ndcles D ei, nec fafto,
Q niebantur illa flagitia, verum etiam pu­
blici velut l^ e frequentabantur. Sic noftris
ncc verbo, ncc cogit^one potTunt vllum ha­
bere peccatum. Et cum eis dicitur, qui funt ifti
temporibus ita multa mala, etfi non talia, in iufti, qui fine peccato funt; Refpondent & di-
apenamconfuetudinem iam venerunt; vt pro cunt, tota Ecclefia. Mirari potuiflcm, fi inueni-
his non folum excommunicare aliquem laicum o rem vnum, duos, tres, decem, quod qusre-
non aiideamus , fed ntc clericum degradare- bat Abraham. Abraham enim a quinquaginta
Enchirid. cof. 8o . 7 *owi. j. vfque ad decem delcendit: T u hsredcc refpon-
Clamor Sodomorum & Gomorrh r. Chm otcm des, & dicis mihi totam Ecclefiam. Proba rogo
‘Scriptura folet ponere pro tanta impudentia,& te: magnum enim mihi gaudium afFcrs,fi docere
libertate iniquitatis, vt nec verectindia, ncc ti­ potueris, totam prorfus Ecclefiam in fingulis fi­
more abfcondatur. Lit. Locutionum dt Gen.lon^ delibus fuis,nullum habere peccatum. De ytrb.
gepo/l init.Tom.f. ■jipofl.firm. t f . cap. a. Tom. 10.
Clamor Sodomorum ff; Gomorrhx. De/cendi,in- S i fuerint tjuin^uagtnta. Mirantur homines, Sc
uix fVr viderem. Qiiando ad Abraham lefpon- vdnam tant^ mirarentur, & non etiamblaf>
2 i redduntur , non dicitur defcendere Deus, phemarent, quando corripit Deus genus hu­
iled fupra ipfum adftare: Nunc autem quia pec­ manum , & flagellis piz c^gationis exagitat,
catorum cau(a agitur, dcfccndcredicitiu: Deus. cxercens anteiudiciumdifcipunam, Sc plerum­
Vide ne afcenfionem, & dcfccnfioncm localem que non eligens quem flagellet, nolens inue-
ientias. Indignum cft hoc de incorporca , Sc nire quem damnet. Flagellat enim finml iuftos
vbique tota ftntire fubftantia. Sed acfcendere & iniuftos , quanquam quis iuftus , fi Daniel
dicitur Deus, quando curam human* fragili- Propheta peccata propria confitetur} Quzfiuit
Chrifti ae- Jjabcrc dign.'itur. Qiwd Ipecialius de Do­ Abraham a Domino, an propter decem iuftos
ceo us. jyjiuQ jj; Saluatore noftro Icntire debemus, qui C parcat ciuitati propter cos. Refundit Deus e-
fcmetipfum cxinaniuit,ferui formam accipicns. tiam propter decem iuftos non perdere ciui-
Sed videamus quid cft quod dicit, Defiendi vt tatcm.C^dergo dicimos? Occurrit emm qux-
viderem,vtrumfirmo qni ad mepenienit operecom­ ftio nobis vali^x & vehemeos‘,przfcrtim ab ho­
pletus Jit , art nonefiita vtpiam. Solent enim nos minibus, qui Scripturio noftris impietate infi-
hinc impugnare Pagant, Sc maximi immundif- diantut, non qui eas ptctiue perquirunt, & di­
fimiManicnxidiccntcSjCccenefcicbat Deus le­ cunt maximi de recenti excidio tantx vtbis.
gis, quid ageretur in Sodomis. Nos enim (^ o Non erant Romx decem iufU? in tanto nume-
• intellc£hi rclpondcmus & dicimus, quod aliier mero fidelium , tanto numero fandimonia-
dicitur Deus node iuftos , aliter nouerit pec- lium. Si autem incredibile eft, quare non Dciis
catoics. Denique de iuftis quid dicitur J propter decem iuftos pepercit illi ciuitati ? Scri­
Dominus qi'.i funteitu. De peccatoribus quid dt- ptura non fallit, fi fe nomo non fallat.
». Tim. 1. citur} Difceditei mt omnes, <\ai operamini ini- Cum de iuftitla quxritur, & Deus de iuftitia
'5^. if. quitatem, quia non noui vos. Et iterum: Si ^uis refpondct, iuftos quxrit ad regulam diuinam,
MMtib. 7. eji Domini. intelligcttjua dico-, <jui auttm ignorat y non ad regulam humanam. Citb ergo refpon-
if. ”13. iffttrahiiur. Qjjid cft ergo, nejfcio f Non noui vos, deo, aut inuenit ibi tot iuftos, & pepercit ciui-
I. C#r, 14 non vos agnolco in regula mea, non in vobis tati;aut fi non pepercit ciuitati, nec iuftos inue-
recognofco imaginem meam. Cognouitin vo­ nit.Scd refpondetutmihi manifeftum eflc quod
bis iuftitia mea quod puniat, & nOn cognofcit Deus non pepercit ciuitati.Rcfpondco & ego,
mifericordia quod coronct :Ac fic quorum a- imo milu non cft minifeftu: Perditio enim aui-
Aus indigni Deo funt,indigni etiam notitia Dei tatis ibi fada non eft,ficut in Sodomis fafta eft:
dicuntur. Defccndiergo vt videam, non vt e^o De Sodomis enim quxftio erat, quando Deum
quid agunt (ciam .*(ed vt iplbs (cientia mea di­ Abraham interrogauit. Deus autem dixit, w»
gnos emciam, fi quos ipforum inueniam iuftos, perdam duitatem. Dixit, non flagello ctuitatem.
u quos inueniam pcenitentcs. Ii quos tales quos Sodomis non pepcrcit,Sodomam perdidit,So-
debeam fcirc. Denique quia nullus qui pocnite- domam penitus igne confumpfit, quam ad iu>
r e t , nullus qui conuerterctur inuentus eftprx- dicium non diftulit: fed in ca exercuit, quod
ter Loth, ipfe folus cognofcitur, ipfe folus de ahis malis ad iudicium rcfiruauit. Prorfus nul­
incendio liberatur. Serm.-o. de temp.Tom.10. lus de Sodomis cuafit, nihil hominis rclidlium
G E N E S I S C a p . x v i i i . 1^.14. cft, nihil pecoris, nihil domorum, cunela om­
nino ignis abfbrbuit.Eccc quomodo Deus per­
Si fuerint quinquaginta iujfi.
didit ciuitatem. Ab vrbe autem Roma, quin)
V N T quidam inflati vtrcs, Ipiritu elationis multi exierunt, & redituri funt, qudm multi
S plcni,non magnitudine ingentes, fed fuper- nun^ferunt Sc euaferunt, quim multi in loci$
G E N E S I S x y m * f . ] i . S i m u e n t h S c c , C A ? . x i x . f , u S . 9 . 71
6ndlis,nec tangi potucrum'.fed capti,inquiunt, A refugium haberet, & viueret. Rcfpondcrur ci.
muld dudti funt. Hoc & Daniel, non ad fii^ Videamus quot funt qui rc(pondent. Verbali-
plicium luum, fed ad folatium citerorum. Sed |)ri fubfcquuntut, Dixi:<jne ad eum. Quafi re-
multi, inquiunt , occifi funt. Hoc & tot iufti fponfio hngularis eft. Adhuc fequere , videa­
prophets i hocetiam tot Apoftoli', hoc etiam mus.
Dominus Prophetarum & Apoftolorum. D t Ecce etiam in hoc fufiepi f <tces tuas , vt non
Vrifis exciMe CMp. x. Tom. 9. fubuertam vrhem, pro qia locutus es. Feftina ergo
& ptluarc ibi j ^uia non p ^tero facere tfuic^juam »
G E N E S I S C a t . x v i i i . f . }2. donec ingredian! iiluc Vides lu d se, & dici An­
S i im entt fuerint thi dectm iu jli , non gelum , & elTc Deum ? Audis Atiane duos, Pa­
delckt frofter decern, trem & Filium dicentem i ncc tamen eundem
Patrem , quem Filium , propter Sabclli-inos i
X P1 1 c ATV R . , Lik. fufer Ctn. f . fed Patrem & Filium ?Audis quid di(^um eft ?
E 4 o . 7 «m. 4 . Sufiepi preces tuas Audis quid dicit ? Non fitb~
uertamvfbem Audis,»0>; putero ftcert ejuieejuam?
Er^o ludxus IcgatAngdum.intelligat Deunv
G E N E SIS C a p .x ix . f.i. Sabelbanus legat duos venilfc , Arianns legat
Ventrant duo Angeli Sodomam vcj^re. p vnum refponmfre, & non contcmnar, fed erro­
rem fugiant,ne ad ignem sternum perueniant.
tx tlty I XI T Dominus ad Moy fen, Ecce tgo tnit~ Sed vt plenius oftendamus diftum Angelum
f.f. >AngtlumnuHm ejui fr^cedat debere intelligi Deum, huius ledbonis fcquen-
diM invt4,(^imrodueat in Iccum quernparaiii.Ob- tiarecitemus. inquit, Dominus pluit fu~
firu*eum audivoctm eiut, nee eomtmnendum per Sodomam Gomorrham fulphur, et" ignem 4
futts. Audifti Angclum agnofce Dominum» nee Domino de calo. Qiiid eft Dominus d Domino,
contemnendum tjfe Audi adhuc quod me­ nifi Filius ^Patre ? Hcut & alio loco •, Dixit Do-
tuas, nc, inquit, contemnendum putcs. Quare? minus Domino meo ,i&z&.,VztQX Filio fuoj Se^ Pfafm.ici»
Qjti* ntn remittet cum ttccaueris y & eil nomen de a dextris meis, donec ponam inimicos, fiabel- *•
meum in ilh. Qnis eft ille tam magnus, cui Deus Ium pedum tuorum. Et ideo ludxus fic audiat
Tfst.ii. & poteftatem fuam dedit 8c nomen ? 'Peminut Angelum, vt intelligat Dominum , & timeat
it.10. virtutum ipfe «ft rex glorite. Et vnde probamus, Deum. Sabellianus ^c confiteatur Patrem, vt
qubd cum dicitiu Angehis , debeat intelligi non neget Filium i Ananusfic confiteatur Pa­
Deus. Habeis in libro G enefis} /■ 'enerunt, inquit, trem & Filium, vt non minuat Fihum. Lib. dt
elno Angtli Sodomam v'ef ^ r t , fedente Loth pro 5. Harefib. cap. 4. Tom. S.
foribus ciuitAtis; tjuod chn vi dipt furrexit, (fr iuit
«yuiumeis. Quid pluta? fu(cepit,& obfecutus — G E N E S I S C a p . xix. ir. 8 .
efteistanquam peregrinis. Confuetudme h o - ^ Sunt mihi dud J li4, producam iUas.
(pitalitatis liberatus eft a pertculo ciuitatis, &
temporale euafit incendium, & xternum con- I Loth ciim ita iuftus eflet, vt Angelos etiam
fecutus eft pnmium. Difcite Chriftiani fine
difcretioneholpit6sfufcipcre,nc fo n i cuido-
S hofpites futciperc mereretur, ftuprandas fi­
lias Sodomitis obtulit j vt foeminarum potiiis
mum clauferitis, cui humanitatem negaueritis, abeis corpora, quam virorum corrumperen­
ipfe fit Chriftus. tur i quantb diligcntiiis atque conftantius ani­
Non ampliiks euagemur i piopofita a£tione. mi caftitas in veritate feruanda cftjcu m vcrii\s
Angeli venerunt ad Loth & dixerunt. Videte ipfe corpori fuo, quam corpus virile fccminco
& aduertite quia Angeli loqui dicuntur. Q^jd corpori prxferatur. De Mendacio cap. 7. in fine.
dixerunt Angeli JSalua animam tuam , noh re- 7*gm. 4.
fpicere pofl tergum, netjtte jies in emnidrca regio­ Sitnt mihi du^ filix. An peccauit Loth his
ne y terrenis noninhzreaS voluptatibus, Sed in Verbis ? Contra Mendacium cap. ^. fub initium^
monte /aluum te fac ■ fpes tua Deus fit, nc & tu Tom. 4.
limul percas cum Sodomitis. Dixitque Loth Vide Lih. ftafl.fuper Gen. ej. 41. Tom. 4.
ad eos. Videte hominem videntem, noti cx- Sunt mihidut//w,&c.Loth pro fuis hofpitibus
cum, ficut ludxi & Sabclliani*, non lippientem mentiri noluit, quos efle Angelos ncfcieoat, &
ficut Ariani: fed oculos fanos habentem , fi- D vim morte peiorem , ne paterentur timebat,
cut Catholici Chriftiani. Et Angelos vidit, & Homo iuftus noluit pro corporibus hofpiram
Dominum intellexit, dixitque ad eos, Domine animam fuam fuo mcndacio maculari, pro qui-
mi, 4juia inuenit feruus tuus gratiam antete,Scc. bus voluit corpora filiarum alienx libidinis ini -
Qtjid agis Loth fanfte J Angelos vides, non K^uitztcvitnpeiped.ContraMendaciumcap. 17.
vnum fed duos, & dicis Domine mi, ad vnum 70m. 4.
verbum facis, vnum precaris, & non metuis
ne alteri iniuriam facere videaris ?Abfit,inquit. G E N E S I S C a p . x i x . iJ-.j.
Recedite lu d x i, recedite Sabelliani, quia non Nunc te affigemus magis quam iUos.
videtis: Rccedite Ariani, quia parum videtis.
Ego video quod video:& quia video, nec con­ finibut terrjt ad te clamaui cum anieretur pfuim.to,
temno, nec erro. Duos video xquales video:
Vnum rogo,nulli iniuriam facio;quiaPatrem&
A cor meum. Ipfe perfecutionem veri pro
iufHtia patitur, non foliim fi tormentis corpo­
j.

Filium non diuido. Nam vt intelligatis me non ralibus patiatur i hoc enim non femper : fed
falli,ciim duos tanquam vnum deprecor, vi­ quod femper quandiu tranfeat iniquitas, pa­
dete vtrum duo, an vnus meis refpondeat pre­ titur cruciatus videlicet cordis , ciim eum tx-
cibus. Periit vt in modica ciuitate, & proxima dium detinet a peccatoribus relinquentibus Ur
yi G E N E S IS x i x . i . n . Q m foris>hCc.i,iyEgredere,tCc
gem Dei. Nequc cnim nullam perfecudoncm A
g e n e s i s C a p . XIX. 1^.15.
Loth in Sodomis patiebatur, vbi taracn ei ha­
bitanti , nullus per corporalcs poenas raolc- E xedere, ne tu etiam ferdaris fim u l cum
ftus fuit: fed afpcdu & auditu iuftus inhabi­ iniquitatibus duitatis.
tans, animam iuftam, iniquis aliorum faftio-
O T H frater Abraham iuftus & hofpitalis
nibus cruciabat. De vnit. EccUf. cap. 15. fofi
mtd, To>n. 7.
Nunc te icc.Omnes (jui volunt inChri-
L in Sodomis , & ab omni Sodomitarum
contaminatione purus atque integer, ex illo
1. T im ,y
fio pit viuerey perfecH!Un*m patientur,vt aut vifti incendio, quod erat fimilitudo futun iudicij,
comprehendantur adiabolo, aut probati dia­ meruit laluus euaderc, typum geftans corpo­
bolum vincant. autem comprchenfos ca- ris Chrifti, quod in omnibus Sund^, & nunc
ptiuofquc iam p ^ d e t , non vt obtineat pcr- inter iniquos atque impios gemit; quorum fa-
fequitur, fed quia obtinet vtitur. Porro II per- ^ sn o n confendt, & a quorum commixtione
fcqui tantummodo ille dicendus eft, qui dolo­ infeculi fine liberabitur, illis damnatis fuppli-
re aliquo excruciat, qui fc vult tenere vt excru­ cio ignis sterni. C«fffr4 Fhm/7. lib. t t . capite 41.
ciet ; non tibi videatur cxcruciator cordis le- Torn.6.
uior cfTe quam corporis. Et confidera qualem
G E N E S I S C a f . XIX.
perfeaitioncm patiebatur qui dicebat, vi<i' »«-
Jinfat‘ts,&rAheJceha»!.ViincpcYCecationemLothi B N o n f c t m facere rem donec tu venias iOuc.
iuftus patiebatur in Sodomis, etiam priiis quam
O ciim per Angelos luos iuftum
indomoeiusAngelihofpites eius ,cum homi­
nes putarentur, a Sodomitis appeterentur ad D M 1 Nvs
Loth de Sodomis exeuntem vrgcret» vt
properaret in Segor, inquit,
Non enim. po­
ftuprum. Iuftus enim eos tam publici turpes,
& ante fax domus iniuriam, fine magno cor­ tero facere rem, donec tu illo introtas. Non pofle
dis cruciatu videre non poterat.Co»t><i Gandent. fe d u it, quod fine dubio poterat per poten­
lib. I. CAp. XI. Tenn. 7. tiam , fcd non poterat per iuftitiam.C«»/r4 Catt'
"JSlunc te afflifemus. Sine pcrfccutionc viuerc dent. lih. i . «ap. j o . Tom. 7 .
hk iufti non poflunt. Q«i inter malos viuunt,
G E N E S I S C a p . xi x, 14.
perfecutionera patiuntur. Omnes mali perfe-
quuntur bonos, fi non ferro & lapidibus; fed f l u i t Dominus Julfhur d^ iffjtm aD th
vita & moribus.Nunquid aliquis fanibumLoth miao de ctelo.
perfcqucbatur in Sodomis: Nemo illi i^oleftus
V m T 1 o illa fpecimen futuri iudicij di-
er.it, Sc tamen inter impios viuebat,& inter
immundos pcrfccutionem patiebatur, non va­ P uini fuit: Nam qub pertinet qu6d prohi­
biti funt, qui liberabantur ab Angelis retro re-
pulando , fed malos videndo. Qiufquis me au­
fpicere, nifi quia non eft animo redeundum ad
dis , fed nondum viuij in Chrifto p ii, incipe in veterem vitam , qua per gratiam regenerati
Chriftopic viucre,& probas quod dico. D* exuimur , fi yltimum iudicium euadere cogi­
Verb. Apeft.ftrm. t/^-cap. i.T tw .io .
tamus i Denique vxor Loth vbi tefpexit,re-
Nunc te .'i^igemns. faciendo quod ma­
manfit, & in ialem conuer(a hominibus fide­
lum eft, etiam mallconfuetudine fc implicant, libus quoddam prsftitit condimentum quo fe-
vt ipla confuetudo nuli non cos linat videre, piant aliquid, vnde illud caueatur exemplum.
quia malum eft i fiunt defenfores malorum fa- De Ciu. D. lib. 16.cap. jo. Torn. 5.
Aorumfuorum. Irafcuntur cum reprehendun­ Pluit Dominus fulphur. Flagitia quae funt con­
tur,in taniumvt Sodomiti q u o n d ^ dicerent tra naturam, vbique ac femper deteftanda atque
viro iufto reprehendenti ncquilllmam volun­ punienda funt, qualia Sodomitarum fuerunt.
tatem-, habitare venifti, non leges dare. Tanta Quae fi omnes gentes facerent, eodem criminis
ibi nefandx turpitudinis confuetudo erat ,v t
reatu diuinalwe tenerentur, qu* non fic fecit
ia m nequitia cflctiufticia i & prohibitor potius
hoinines, vt fc illo vterentur modo. Violatur
reprehenderetur quam fa<Ilor. Tales confuctu-
auippeipfafocietas, que cum Deo nobis eflc
dine maligna prelli, tanquam fepulti funt. Ipfa debet, cum eadem natura cuius ille a u ^ r eft,
enim visdirx confuetudmis, qua premitur ani­ libidinis peruerfitate polluitur. L ib .y Confejf.
ma , nec furgerc, ncc refpirare permittitur. De cap. 8. circa init. Ttm, 1.
f^erb. Domini f<rtn. ^i^.cap.yTom. 10.
D Pluit Dominus fitlphur. Non facili inuenitur
Dominus Chriftus Patrem Dominum dicere
G E N E S I S Cap. xix. >-. 11.
tanquam fuum Dominum, illo prxfcrtim tem­
fo ris erant fercujfirm t c^citate. pore antequam fumeret carnem. Nam fecun-
diim id quod formam ferui accepit, non in-
V M aliquii ncn videtur, quamuis afllt, congruenter hoc dici videtur. Nam fecundum
C i quibus aliaqux pariter aUunt, viden­
t u r , G r x c c dicitur.quodnoftri Interpre­
huius rei futur* prophetiam illud eft in P{^-
mo , Djminus dixit ad me, filius meus es tu,
tes Latini dicere non valentes cxcitatem inter­ Quodautemfcripturaeft, D ixa Dominus Do-
pretati funt. Hanc enim padi funt Sodomitx, mino mto. ad iplum qui loquebatur, refertur, io>;
quando quxrebant oftiuni iufti viri, ncc po­ id eft, Dixit Dominus meus Domino meo, Pa- *•
terant inuenire. Q uxfi cxcitas fuilTet,qua fit ter folicet Filio i Et pluit Dominus a Domino ^
vt nihil polfit videri, non oftium quo ingre­ qui icribebat dixit vt Dominus eius i Domino
derentur , fed duces itineris, i quibus inde ab­ eius, id eft, Dominus nofter a Domino noftro
ducerentur , inquirerent. DeCinit. D Jib. 11. plui(reintelJigatur,FiliusaPatrc. In lib. qutjl,
cttp. 19. i» fine.Torn-y fuperGcn. ^h. 5?. Torn. 4.
GENESIS
G E N E S I S X \ X .f.z 6 .R eJfexity^ c.i/,^ ,Q A V .xx.f.^ . 6 , 73
A
GE N E S I S C ap . n ix .f.iC . G E N E S I S C a p . xix.'fr. jj.
RtJ^exitvxoreius rttrorfumydr Jtnicr dormiuit cum patre Jho,
tjl Hama fa lis.
O t h quando cum eo fili« concubiicrunt,

O maluni tetro tcfoiccrcfvxor enim Loth,


qu* liberata cft a Sodomitis, contra prx-
L futurx Icgis vidctur gcftaflc pcrfanam ,
quam quideni cx ilia procreati, & lub lege po­
ceptum retro afpexit, quod euaferat, perdidit. liti male intclligendo quodammodo inebriant,
Nec immetitb in ftatuam falis repenti con- eaque non legitimi vtendo, infidelitatis opera
ucrfa cft, nifi vt fatuos fuos etiam exemplo con­ panunt. Bona eft tr.im lex, ait Apoftolus,(i<jnis *•
diret. De Cant, nono cap. 4. ante frt. Tom. 9. ealfgiiime WiffW)*. Nec idcotamen hoc failiim,
R iff exit retrorfnm. Vxor Loth in via retro velipfius Loth ,vcl ciusfiliarum,iuftificamus,
i'e(piciens in lalcm repentc conucrla, magno
admonuit facramento, ncmincm in via libe­ 3 uia fignificauit aliquid, quo futuram quorun-
am peruerfitatcm prarnunciaret. Aliud cnim
rationis fu® priterita dcfiderare debere. De i l l x, vt hoc facerent, intenderunt; aliud Deus,
C iu.D .lib. 10. cap. 8. poft init. Tcm. 5. qui hoc fieri permilit: vt etiaminde aliquid de-
Refpexit retnrfum In vxore Loth genus ho­ monftrarct, manente redlo iudicio fuo fuper
minum figuratum cft , eorum (cilicet qui per ^ pcccatum hominum tunc prifentium, &*vi-
gratiam Dei vocati retro refpiciunt. Quod gilantc prouidentia fua, pro fignificationefu-
exemplum Dominus non tacuit, quo nos tan- turorum. Proinde illud faftum, ciim in fand^
quam fale condiret, vt non fatui negligeremus, Scriptura narratur, prophetia eft i cimi vero in
k d prudentes caueremus hoc rnalum, vnde & illorum vita, qui hoc commifcrunt, confide-
ilia vt hoc admoneret, in ftatuam falis conuer- ratur, flagitium cft. Coptru Fauft. libro 11. cap;
fa eft: nam cum prxciperet, vt fe quifque per- j\i.Tom ,6.
feuerantiflimaanteriorii intentione ab iis qux Ingreffa finior. Cum fili* Loth ad confenu-
retro funt, eriperet, Mementote, inquit, vxo- tioncm generis prolem quirerent, quia vtique
ris Loth. Contra Faujt. lib. 11. cap. 4 1 . om, 6. in eis humanus erat, & naturalis afteihis, nec
Refpexit retror/um. Deficientes velnt fumus de- fe crederent inuenire pofle aUos viros , veluc
f.x o . fcient. Erigitur in altumfumus, & in globum exufto , illa conliagratione , orbe terrarum y
tumidum pergit;quantb magis attollitur, tanto neque enim diicernere poterant, quouique
amplius intumefcit.Sed ciim tranfieris, attende ignis ille ficuicrit, mifcere lepatri voluerunt.
potttc. poft te enim fumus, fi eftantc te Deus. Potilis quidem nunquam ellc matres, qu.im
Noli pofteiiora ex defiderio attendere , ficut fic vti patre debuerunt: veruntamen multum
attenditr.var Loth, & remanfit in via:(ed refpi- intercft, quod ea causa vfs funt, quam fi con-
ceexdefcdhi,& videbis impium nufquam efle. _ cupifcentia tam funeftac voluptatis vterentm*.
D/*
Pf. concione j. pofl med, Tom. S. ^ Abillo
AKilln anr^m
autem opere ita patrem abhorrere fen-
Retexit retrorfum. Vxor Loth liberata eft i tiebant, vtid fe impleturas efle non crederent,
Sodomis, & in via pofita retrorfum refpexit. nifi eius ignorantiam procurarent. Namque
Vbi refpexit,ibi remanfit. Faftaeft autem fta- inebriauerunt cum, le nefcienti mifcuerunt:
tua (alis, vt illius contemplatione condiantur quapropter culpandus eft quidem, non tamen
homines, cor habeant, non fint fatui, non re­ quantum ille inccftus, fed quantum illa mere­
tro refpiciant; ne malum exemplum dantes, tur ebrietas. Centra Faufium iib. t i . capite 43.
ipfi remaneant, & alios condiant. Pfalm.-jy Tom. 6.
longi ante fin. Torn. 8.
Iirf.17. Refpexit retrorfum. Mementote vxoris Loth.
t . Jl. Vt quid enuTJ ftatua falis efF e^ , fi non homi­ GENESISCap.xx.^.4.
nes condit vt fapiant ’ Ergo exemplum illius i^bim cUchnon tetigerat eam.
malum, tibi fit bonum, fi caucris. Refpexit illa
retro, vndc liberata erat a Sodomis, & ibi re­ H a r a o non dormiuit cum Sara vxore
manfit vnde refpexit; ipfa in loco manfura, &
tran(euntes alios conditura.Liberati ergo a So­
P Abrahs. Lib, de o£lo Dulciilj quajl. <j. 7, per
tot. Tom. 4.
domis prsteritae vits non re(piciamus retro.
Ppdm. 8;. longe ptfl init. T om. 8. D G E N E S I S C a p . XX. ir.6.
Refpexit retroifum. Spes ad hoc nos hortatur, Scio quia mundo cordefecijli hoc,
vt prxfentia contemnamus , futura expede-
mus , ea qua retro funt obliuifcentts, cum Apo- Ic I T Dominus, St non venijfem, & eis u»n,ij.
fhilip.y
ftolo in anteriora extendamur. Nihil enim tam
inimicum fpei, quim retro refpicete, id eft, in
D locutus non fttiffem, peccatum non haberent. V- »1-
Non vtique omne, fed hoc peccatum quo non
eis rebus qu* prsterlabuntur 5c tranfeunt, crediderunt in eum. Dicit etiam Deus ad Abi-
ftem ponere : led in his qu* nondum dat* melech de Sai a vxore Abrahx, Scio quia mundo
uint, (ed dand* quandoque qu* nunquam corde fecifti hoc: non vtique mundum illius cor
tranfibunt.Q^ndo autem fcatet tentationibus ita voluit intelligijVt fimilis cis eflet,dc qui­
mundus, velut pluuiaSodomzfiilfurea,me­ bus diitum eft, Beati mundo corde, quoniam ipfi MmhI. j.'
tuendum eft exemplum vxoris Loth } retro Deum videbunt: fed ab illo peccato de quo age-
enim refpexit , 6c vbi refpexit, ibi remanfit. batur, mundum cor habebat j quoniam quan­
In (alem conuerfa cft, vt prudentes condiret tum ad ipfum pertinebat , non concupiuerat
exemplo. DeF'erb. Domini firm. 19. capite 5. coniugem alienam. Libro ^^^flionum fuper
Tom. 10. Deuteron. f .51. Tom. 4^.

Biil. .Augufl. Tom. /. K


<74 G E N E S IS x x .y .ii.j^ w y 5r ( ? r , & c . C A P . XXI.tJ'.S.io*
A Bajftip/7t eontrx Donatifi. lib. i.cap. lO. in fine',
G E N E S I S C a p . xx. f . ii . Ttm .y, p'U .tih.y AdBonif. cap. ^.pojf medium.
F eri foror mea eft. & D eC w iK D .lib . lyc.p. z.T*m .^
4ffn///»fw.Quantumlibctvigilct dilci-
V *.svs Abuliam fccit in Gcraiis apud plinadom usm c*,hom ofum ,& inter homi-
rcgcm duitatis illius Abimclcch , quod nes viuo •, nec mihi arrogare audeo, vt domus
in JE|^ypto dc coniugc fcccrat, eiquc intada mea melior Iit quam arca Noc,vbi tamen inter
jfuniliter reddita eft. Vbi fane Abraham obiur- odto homines, reprobus vnus inuentus eft:aut
ganti regi cur tacuiflet vxorem , foror^mque melior iit quim domus Abiahc,vbi d i^ m eft,
dixiflet, aperiens quid timuerit, etiam lioc ad- Eiice aucilUm & filiim tius /aut melior fit quam
d id it, Etenim veri foror meit tfl de pan e , fid domus Ifaac, cui de duobus geminis d i^ m
m n de matre quia de patre fuo foror erat A- cft , I.tcob dilexi , Efin amem odio habui: aut MaUth. i.
brahx , de quo propinqua eius erat. Tantx melior fit quam domus ipfius lacob , vbi lu-
autem pulchritudinis fu it, vt etiam in illa *ta- dlirm patris filius inceftauittaut melior fit quam G*»* 4>*
tc poflet adamari. De Cut. D. libro i6. cap. 50. domus ipfius Dauid, cuius filius cum fororc
T m .y concubuit i cuius alter filius contra patris tam i.jug.n.
Soror mea el^. Qm aflerunt aliquando elle fan^ m manfuctudincm rebellauit: aut melior ii'. 14.
mentiendum , non conuenientet commemo- « quam cohabitario Pauli Apoftoli, qui tamen 1.
r.mt Abraham hoc fecilfe de Sara, quam foro- fi mter omnes bonos habitaret, non diceret, ir. ij.
rem fuam dixit. Non enim dixit, non eftvxor foris pugna fim is timores; Am m clioKiuim co- i.Ccr.j.,
mea, fed dixit fo'or . quoderatreuera, habitatio Ipfius Domini Chrifti, in qua vndc- t . j.
tam propinqua genere , vt foror non menda- cim boni , perfidum & furem ludam toIera>
citer diceretur. Q ^ d & poftea iam fibi ab illo jicruntaut melior fit poftremi» quim caelum,
qui abduxerat, ea reddita confirmauit, relpon- vndc Angeli ceciderunt Epili. lyj. antefinem,
dens illi & dicens i i f l vere foror me* de patre. T om. %.
non de matre y)xoc eft, de paterno genere, non Eiice ancillam. In Abraham, Ifaac, & lacob
dc materno. Aliquid ergo veri tacuit, non fal- inuenimus parere hberas,parere & ancillas.An-
fi aliquid dixit, quando tacuit vxorcm , dixit cilia nihil boni fignificat.£fV« anciffam & filium
fo rorem . Noncft ergomcndacii;m,ciimfilen- eius: non enim hares erit filius anciBa cum filioli^
do abfcondirur vcriun,fed cum loquendo prO' bera. In illis duobus filiis Abrahz , dicit Apo-
miturfalfum. Contra M end.ejpite lo.Tem. 4. ftolus fuilTe figuram duorum teftamcntorum.
Simile contra Faiifl. lib. 21 cap. 35. Torn. 6 .& veteris tc noui. Ad vetus teftaraentum per-
lib. ejiufl.piper Gen. ij. /^Z.Tojn. 4. Vivlc ca tinentdiledlorcstcmporalium,dileftorcs(ecu- if’. je.
quae dida funt fupra Gen. 11. V'. V y& 16. l i ; ad nouum tcftamentum diledlores vitx * -
____ _________________________ terna:. Inuenimus in iftis foetibus, in iftis gene-
' C rationibus liberarum, & ancillatum quatuor
G E N E S I S C a p . x x i . ’jJ'.S. genera hominum , in quibus completur figura
CrtuU puer & a M a t u s t j f , f-.d u m A - toripopaliChtitoniJnom nibuscniiiiChri-
irL m ccmiumn m dic f P “ “ “'“f. “ 5 P“
bonos nalcunturraali; aur per bonos bom,auc
.b U a M o n u x M . p « malos mali.
E RIT o' quxritur cur Abraham nec dic Ancillas accipimus in malis, liberas accipi-
m :
quo narus cft ei filius, nec dic quo cir-
cuncifuseft, fed dic quo abladatus eft, epu-
mus in bonis. Pariunt liber® bonos, Sara pc- „empU
perit Ifaac. Pariunt ancilla: malos, Agar pc- apudaudo*
lumfecerit. Q ^ d n ifi ad aliquam fpiritalemfi- perit Ifinael. Ludebant fimul Ifmael Scllaac; ton.
gnificationem referatur, nulla folutio qtwcftio- vidit illos Sara ludentes, fit ait Abrah® , Eiice
nis eft. T unc fcilicet eJTc debere magnum gau- ancillam & filium eius. Et cum contriftatus eC-
dium fpiritalis itatis, quando fuerit fadlus ho- fetAbraliam, confirmauit ei Dominus diftum
morouus fpiritalis. In lib. (jHxJl.fiper Gen.q. vxoriseius. Ludentes vidit & dicit, Eiice an~
50. Toot. 4. cillam , Scc. Qmd mali fecerat Ifmael puero
Ifaac , quia ludebat cum illo >fed illa Iimoil-
G E N E S I S G a p . x xt. li'. io . lufioerat: illa lufiodeceptionem fignificabat.
li i c e amilUm hanc. & fiUum eius. D
^ Tom .p. .
V I fiipcibiunt , Sc legitimx matri non ancillam. Sara dixit ence ancdlam. Et
Q adiun^ntur,fimilcs funt IfinaeU.de quo Ecclcfia dicit, eiice hxteticos & filios eorum:
diaum eft, Eiice ancUUrn , & filium eius. Non cnim hircdes erunt hxrctici cum Catho-
enim bares erit fliiis ancilla ciim filio Ifaac. Qui hxredcs >nonne dc
autem pacifice diligunt Icgiriinam pacris fui Icminc Abrahx nati: hxredeni faccrct (emcn
coniuecm, cuius legitimo iure generati fant*, Abrahx , nifi ab hxrcditatc fuperbia exelu-
finiil-s llint filiis lacob , quamuis dc ancillis ^l«et. Eodem verbo nafccris, eodem Sacra-
natis, fed tamen eandem hxreditatem fumen- m«Ho, fed ad eandem hxreditatem non pcr-
tibus. Qui autem dc vtero ipfius matris inms ^d Ecclefiam Catholicam rcuerfut
invnitate n.ari, ncgligunt gratiam quam ac- E* femine Abrahx nafceris, fed filius
ceperunt. fimiles fuiit Efau filio iCwc, qui re- a»cill* foris es propter fuperbiam. In Fra^
Mat/fffA. probatus eft, Deo .ittcftantc & dicente, lacob fnento w. fermonum. Tom.\Q.
ir. 1. ddtxi, Efait autem odio habui, cum ambo ex vno
concubitu concepli, ex vno vtero nati funt. De
G E N E S I S I f a a c .^ x .'X X W . f , \ . E t t e n t . t i c . 7;
A fine ftrepitu vocis intus ad cor loquentem &
G E N E SIS C a p . X X I. f . n . dicentem mihi j Tu quidem licet refurre£ku,-
Jn l/kac vocabitur tibi fim tn. rum credens, pleno & pcrfc£ko voto puerum
ducas immolandam-, filius tuus inifto facrifi-
E M E N lacob ipfiun eft femen Abralix :
S omnibus autemin Chriftiim credcntibus,
non (olis qui ex Krael fuerant fideles, Apofto-
cio non crematur , quia refurrcdlio filio Dei
feruatur.
Sed qux (equuntur vitlcamiis Poftquam rc-
601.}. lus dicit, Ergo Abrahx femen eftis/icundumpro- liftis pueris, ad locum facrificij pater cum fi­
t.*R. mijfuntm hdredes. Ibi namque coinmemorauit lio venit, Aram conftruit, ligna componit,ma-
>rxfigurationtm nouitcftamenti,in eo quod

Om14'.
!criptumeft» /» //kacvocakiturtihi femen. Non
vtiquein Ifmael ancillx filio:in quibusduo<
nus filio ligat, importit eum in aram fupra li­
gna , deponit humana patcrnx pietatis indi­
cia, induit Sacerdotis diram conftantiam, cdu-
f . tx. bu5 filiis Abrahs feruo & libero, & duabus cit gladium vt perimat filiam. Nihil hic fenti*
fliulictibus ancilla & libera , duo teftamenta mus humanum, quia totum cognolcimus di-
dicit in allegoria prefigurata.£/>iy7. 110. cdf. 19. uinum. Sed &ille filius, qui paulo ante ouem
T m . 1. requirebat, fub ingenti filefttio talia fieri in fc
G E N E S I S CAf . xxi . T^. i j . lentiebat. Ofan£le Ifaac, indica nobis filentij
Proiecit fuerum Jub vttam a b iettm ,U c, o huius tam grande fccretum. Vultis nofTc,ait,
quare modo taceo. Qiua figuram illius gefto,
Jt» 1 1 cATVR> Lib.ijMfl. fu ftrG en.f^ ^ . qui voluntate ponit animam fuam, non ncce(^
E T«m .^ ui9X.t.Serm./^6.dttemp. Torn. 10.

GENESIS C A p. XXI. ip. G E N E S I S Cap. x x i i . ir.t.

i^ pcruit D em oculos eiuf, Tolle ^lium tuum di lenium, quem d i ~


lextjli ijhac. ^
C B. 1 P TVM cft de Agar ancilla Sars,qubd
S aperuit oculos fn os , & vidit puteum , quos
clanfos vtique non habebat. Sed aperti,hoc cft, S A c R 1 FI c 1 VM Abrahxile fiUo explica­
tur . Lib, i6.de Ciuitate D.cap. per totum.
intenti adintucndum fa6ki funt.Li^.i. ad Bonif. Torn. 5.
cap. 16. circa med. Ttm . 7. Tolle ji/ium.Vitet ille qui fine vxore non fuit,
elTe fine vnico filio, & a fe occifo paratus fuic.
Quantb ergo citius, vt etiam fine vxore eflet, fi
GENESIS C a p . xxii. hoc iuberetur, auditet. De Conii:g. bono cap. i},
poft med.Tom.
£ t tcntauit D chs A bnham . Tolle filium. Abraham cum diucs viucret
V wBRI folet quomodo hoc verum fit, C diuitiasfichabebat, & eas ptx Dei priceptis
Q cum dicat lacobuj, quod Deus neminem
7w U (i. tentet. Nifi quia locutione fcripturarum folet
tam parui pendebat, vt etiam cum ipfius fili)
* '
immolatione " offendere "Deum iuben-
nollet
t.13.
dici tentat, pro eo quod eft probat. Tenratio rem,quemfuarum diuitiarura,&iperabat,& Diuiiiardm
verb illa dc qua lacobus dicit, non intelligitur optabat hxredem. Epifl. 89. pofl med. T tm. t.
nifi qua quiique pcccato implicatur. In libro Tollt filium. ^^incHriijueiugHlaHerit vitulum, *7*.
^udfi. fttper Gen.^. 57.Tom- 4. Mutouem, aut capram in caUris ad ofiium tt‘
Tentduit Dettt Jibrdhum. Vocat Abraham fiimonii non attulerit, vt ojferat munus Deo , &c.
Dominus de caelo iixccnSyAbraham Abraham. Et in hoc conftituit peccatum, & commina­
Etille tanquam feruus obediens, tcce ad/um. tur facienti: non de iis dicit qux occidun­
Ait & Dominus, Accipe filium tuum quem dili­ tur ad vfumvelceadi, vel fi quid aliud j fed de
gis 7/2r<*f,&c.Nechac quidem iuffione turba­ (acrificiis. Proliibuitenimpriuatalacrificia, ne
tur aut frangitur feruus fidelis, adeft ei virtus fibi quifque quodam modo Sacerdos effe au­
charitatis, qux omnia credit. Sm*git, domum deat : fed illuc afferat vbi per facerdotem o f­
pergit, afinam ft;rnit , ligna confcidit, glu- ferantur Deo. Cum ergo non liceret offerri fa-
<lium& ignem fumit, puerum fimul adducit, crificia nifi in tabernaciilo, cui templum pofted
& pergit ad locum.Tunc intentus faftus Ifaac, iucccflit. Vnde & rex Ifrael Hieroboam vac-
patrem interrogat dicens, vbi ejl ouis quam im- cas facere aufus cft , quibus populus factifi-
molaturuscs a d h o l o c a u f t u m ^ caret; & j ^inaquo t efafto
r r ae Dominb
f p o ncondemnatus
- ,
dit, Deus prouidebit. Magnum hic Sc grande eft: meritb quxritur quomodo liciti facrifica- ».
video Sacramentum.Aliud Abraham corde ge- uerit Elias extra teinplu D ei, quando & ignem
ftabat, aliud filio promittebat. Sedneque qux de calo impetiauit, S: Prophetas dimonio-
promittebat, filium fallebant j neque aliqua rum conuicit. Qiiod mihi non videtur ajia ra­
infirmitas cor eius k propofito immutauerat. tione defendi, quam illa qua defenditur, &
Quid pluribus} Pergit viam, videt locum de Abrahx fadlum. quod filium Deo iufUis vo­
longe, & (btuens pueros fuosibi, cis talia ver­ luit immolare. Cum enim iubet ille qui legem
ba profert dicens, Sedete htc cumafina, ego au- conftituit , aliquid fierj, quod in lege prohi-
tem & puer ibimus y/^HeiUuCt & ciua adorauni- buit; iuffioilla pro lege habetur, quoniam au-
mus , reuertemur ad vos, O fanAe Abraham 6lor eft legis. Non enim deefle poflent miracu­
quid eft quod dicis, ciim aliud tibi dc Puero la alia prxter facrificium , quibus fuperaren-
agendum fit i Nunquidautte,auttuos fallis > tur, Sc conuincerentur prophetxIucorum:fed
N o n , inquit: fed quod prophcticc, vel dico, fpiritus Dei qui fuerat in Elia , quicquid da
vel gero, virtus charitatis in me manens qux hac re fecit, contra legem efTc non poteft, qui;^
omnia credit, £c facit, & dicit.Audio enim cam dator cft legis. ^6 fuper Leuit. Tom,^.
Bibi. Augufi. Tem. L K y
^6 G E N E S I S X'X\l.f. 6.Sum ffttibCc.if,iz.M tinc,^c.
Tolle /J/i«w.ComparatU) Sc differentia (acri- A cum hominibus magna pietate ccrtantcm: A-
ficij Abrahx & lepthc. libr. In­ braham mortalem filium non moriturum ob­
ditum. Torn. 4. tulit Deo, & Deus immortalem fiUum pro ho-
TolU filium. Lcdio illa in qiu beatus Abra­ minibus tradidit morti.
ham Ifaac filium fuum in holocauftum legitur Potefl tamen & de B. Ifiac, Sc de ill«ari«te
obtuiiile, in diebus quadtagefimx non recita­ etiam fic intelligi, vt in B. Ifaac fignificata fit
tur i quia in vigiliis Pafchx propter Sacramen­ diuinitasjin atiete humanitas C h rifli: & quia
tum DominicxPafllonis referuatur. Abraham in paflione non diuinitas crucifixa creditur >
quando Ifaac Bliuni fuum obtulit, typum ha­ ideo non Ifaac, fed aries immolatur.
buit Dei patris; Ifaac vero typum geflit Domi­ Audite aliud Sacramentum : Antiquorum
ni Saluatoris. relatione referrur,quodibi immolatus ut iCaic,
Quod autem ad locum immolationis dic ter­ vbi poflea Chriftus crucifixus eft. Et quod A-
tia pcriicnitur, my fterium Trinitatis intelligi- dam primus homo in ipfo loco vbi crux fixa
tur. Nam quod dies tertius in Sacramento erat, fuerit aliquando fepultus. Et ideo Cal-
vel my fterio accipi debeat Trinitatis, frequen­ uarix locum didhim efle , quia caput humani
ter in Scriptura lanAa inuenitur , (icut viam generis ibi dicitur efle fepultum. Et vere non
trium dierum ibimus in depriuw.Et iterum quan­ incongrue creditur, quia ibi erefhis fit medi­
do ad montem Sina ventum eft, di£hmi eft po- g cus , vbi iacebatxgrotus. Et dienum erat vt ibi
palo fSanBificamini^eftote indiem ter- occiderat humana fuperbia , ibi fe inclinaret
tium. Et lofuc tranfiturus Iordanem j vt in die diuina mifericordia : & (anguis ille pretiofus
Trinitatis /fffM populus paratus fit admonuit. Et Domi­ etiam corporaliter puluerem antiqui peccato-
fjrmbgla. nus A e tertio refurrexit. ris.dumdignatur ftillandocontingcre, rede-
Hoc ideo diximus, quia B. Abraham die ter­ mifle credatur. Serm. 71. de temp. Simile firm.
tio venit ad locum quem ei oflenderat Domi­ 71. Tom.io.
nus. Duo pueri quos cum afina Abraham re­ j^ccipe filium tuum. Deus iubet, Angelus
manere lufUt , typum habuerunt populi lu­ prohibet.Sed idem Deus Abrahx qui Angelus»
diorum, qui ptp eo quod in Chrifto non erant vnde continui» Scriptura fubiungit > nune e«-
credituri; ideo ad locum vbi immolandus erat, gnoui quia times Deum ru, ffrnon pepereiJHfili»
afcendere vel peruenire non poterant. Afina il­ tuo dileElo propter me. Qmd eft propter mc, nifi
la fignificauit Synagogam: Aries vero ille qui propter cum qui occidi iufTerat? De TrinitAib.
inter fpinas cornibus tenebatur, & ipfe typum 3. cap. ii.Tom. 3.
Domini habuifTe videtur. Nam Sc Chriftus Idem locus explicatur fupri Gen. t t . f . i .
quafi cornibus inter fpinas hxrebat, quando
ad crucis cornua clauorum confixione pen­ G E N E S I S G a p . XXII.
debat. Sum^fn ligna holocauHi, & im fofuit
Q i^d vcib Ifxic ipfc fibi ad immolandum C
ifa acfilio ftto.
ligna detulit, & in hoc Chiiflum Dominum
V I s alius in Ifaac lignum (ibi portabat
figurauit, quiad locum pallionis crucem fuam
ipfe ponauit. De quo myfterio anti di£him
j erit pritictpants eins fuper humeriim
Q ad vidbmam « nifi qui crucem (ibi ad
>a(Conem ipfe portabatlQ^ alius aries imme­
eius. Tunc enim Chriftus principatum fuper andus in vepre cornibus adhxrebat, nifi qui
humerum eius habuit, quando crucem fuam crucis patibulo pro nobis offerendus affigeba­
admirabili humihtatc portauit.Non incongrue tur fpinis primitus coronatus? Contra Faufi. lib.
crux ClirifU figiiificat principatum: Nam w r 12. cap.i^.Tom.6.
ipfam & diabolus vincitur, & totus mundus G E N E S I S C a p . XXII.
ad Chrilli notitiam, vel gratiam reuocatur.
Et ideo lc£tio ipfa in Pafcha legitur, quando NunccognouiqutA timeas m Deum.
V M Deus dicit nunc cognoui, non dicit
Ifaac verus, pro genere humano patibulo cru­
cis affigitur. Legitur etiam in ipfa ledione ,
q u o d vemens B. Abraham cum filio fuo, vide­
C quafi ante nefciret. Quicquid enim efl
aliud, nifi feci vt cognofcas? Contra fir m .A -
rit lo c u m a longe, & dixerit ad pueros. Sedete rianor. cap. *5. ante med. Tom. 6.
htccumafitta,Scc. Quia ludxorum populus qui Nunc cognoui. Qmfquis primi hominis dam-
in Chriflum crediturus non erat, ftare non po- j ) nationem vel nimiam, vel iniofbm putat >mc^
terat, fed vt debilis, & velut peccator langui- tiri profe^tb nefcit, quanta fuerat iniauitas m i
dus, qui baailum crucis dcfpcxcrat , in ter- peccando,vbi tanta erat non peccandi racilita itaSk
ram cafiirus erat. Dixit ergo Abraham, Ego cr Sicut enim Abrahx non immeritb magna obe-
puer proficifcemur cum adorauenmus, reuer^ dientia prxdicatur, quia vt occideret & u m res
temurad vir. Quid eft quod dicis beate Abra­ difficillima eft imperata: ita&inparadifotan-
ham? Ad inini^ndum filium vadis,& dicis c6 maior inobedientia fiiit, quantb id quod
cum filio rcuertetis. Verum,ait, dico; tanta prxcepnimeft, nullius difficultatis fiiit. Et fi>
enim eft fides mea, vt credam qubdille qui mi< cutobedientia fecundi hominis eb prxdicabi-
hi eum de matris ficrilisvtero dignatus eft da­ lio r, qub fadhis eft obediens vfque ad mor­
re , pofllt etuim eum mortuum fufcitarc; & ideo tem; ira inobedientia primi hominis e^ dete-
verum dico, quia cum adorauerimus rcuerta^ ftabilior, quo fadlus eft inobediens vfque ad Inabedicn*
murad vos. moitem.Vbi enim magna eft inobedientixpofr' P*'?“
Quod autem aries occifuscft, 9c Ifaac non na’propofita,& res a creatore facilis imperata,
eftoccifus;ideo fa(5bim eft, qui;i Ifaac figura quiiham (atis explicet quantum malum fit non
& veritas non erat.Inip(b defignatumeft,quod obedire in re facili, & tantx poteftatis impCT
pofteain Chrifto completuincft.Videte Deum xio, Sc tanto terrenti fupplicio ?
G E N E S I S XXI 1 . 15. EccearleSi &c. 77
Dcftique vt breuitcr dicatur, in illius pec- A fcit: ficut Petrus quas vires habcrct fidcs eius,
luobedien-
,|ijC pQCQl. catipoena quid inobedjentiac, nili inobcdicn- vtiquencfcicbatquando dixit Domino, Ttin~

tia rethbuta eft ?Nam qu*- Ihominis eft alia mi-
: efHitm fdratus fum vfijue ad moriem. 'Domimis
fcria, nifi aducrsus cum ipfum inobcdientia autem qui nouerat cum, pradixit vbi dcficerct.
eius ipdus *, vt quoniam noluit quod potuit, pr.tnuncians illi infirmitatem eius , tanquam
quod non poteft velit > In paradi(b enim c- tadka vena cordis eius. Proinde Petrus, qui an­
tiamfi non omnia potetat ante peccatum, quic- te tentationem prxfumpfit dc fe, in tentatiouc
quidtamen non poterat, non volebat j & idco didicit fe. Sic ergo non abfurdi fcncimus,& pa­
poterat omnia qux volebat. Nunc verb ficut trem noftrum Abraham cognouifTe vires fidei
in eius (Brpc cognofcimus, homo vanitati C\~ fu x , vbi iuflus immolate vnicum (ilium fuum*
milis faftus eft. Quis enim enumeret, quam non dubitauit, nec trepidauit ci ofFerre qui de­
multa qu2 non poteft, velit 1 Dum (ibiipfe, id derat : quia quemadmodum nefciuit vnde da­
eft, voluntati eius, ipfe animus eius, eoque in­ turus erat nondum natum , He credidit poftc
ferior caro eius non obtemperat >Ipfo namque reparare immolatum. Dixit ergo Deus nnncco-
inuito, & animus plerumque turbatur, & ca­ gnoHiy quodintelligimus, nunc cognofccre tc
ro dolet, & veterafcit, & moritur j 6c quicquid kci.Pfrlm.^6.cenc. i. cireainit. Tom.^.
aliud patimur, quod non pateremur inuiti, fi Nnncco«j7oui.T)c\ii cogno(ccre dicitur,quan-
voluntati noftrznoftra natura omnimodo, at- g do cognodentes facit. Deus dicit ad Abra-
que ex omnibus partibus obcdiret. D fC iu .D . ham, Nunc cogntui fiia tu timet Deum. Anti
lib. i^.cMp.iyTem. 5. non cognoucrat} Sed ipfe Abraham (e nonco-
N hhc eo^toui. Filium immolare iuftus Abra­ gnouit, quia in ip(a tentatione ipfe fibi inno­
ham , intrepidus ac deuotus, quem de tanta tuit. plerumque enim homo putat fe polfe
delperationc fufceperat, vnico non pepercit, quod non poteft ; aut putat fe non pofli
nifi eo prohibcnte manum deponeret, quoiu- quod poteft. Accedit ad illum interrogatio ex
bentelcuauerat. De Coniug. bono cap, 18. in fine. diuma difpenfktione & per interrogationem
Torn. 4. notus iit fibi j & dicitur Deus cognouifle, quod
Nnne ctgnoui. Dicitur Deum cognofccre, illum fccitnode. Pfd. poft medium. Simile
cum efficit vt cognofcamus.Nequc enim Deus Pfal. 58. longe poH initium enarrationis prim*
temporaliter cogno(cit quod antea non no­ partis, T em. 8. lihv <}iiaft. fupe/ Gen. «j. 58.
uerat*, & tamen dicit ad Abraham: nunc co- Tom. 4.
gnoui quoniam times Deum: vbi quid aliud Nunccognouiy id eft , nunc feci vt cogno-
accipimus , nifi nunc feci vt cognofccretui ? (ceres , quia & ipfe fibi in illa tentatione pro-
D e Gtn.adUt.tih. ^.ca^ ^.Tom. Simile lib. bkitus innotuit. D eTrinit.lib. 1. cap. ii,circ 4
contra Maximin. longe ante mcd- lib, 1. cap. init, Tom.],
^.Tom. 6.
Nunceognoui. Abraham pater nofter fuit, ' GENESIS C ap. XXI I . i j .
non propter propaginem carnis , fed propter Ecce aries tfui tenebatur in virgulto.
imitationem hdci. luftus Sc placcns D eo, per
fidem fufccpit filium fibi promiflum *, iuiTus S a a c filius Abrahx, quid erat in figura ni>
eft immolare Deo eundem filium, nec dubi­
tauit , nec difccptauit, nec dc iulTu Dei dif-
I fi Chriftus, quando ficut ouis ad immolan­
dum duftus cft; & quando ficut Dominus cru­
putauit -,nec malumputauit quodiubcre opti­ cem fu»m, ita & iple fibi quibus fuerat impo­
mus potuit. Duxit hlium fuum ad immolan­ nendus, ligna porr.ibat .Et quis alius erat ille a-
dum , impofuit ei ligna facrificij, peruenit ries, qui cornibus tenebatur in vcpre,nifi Chri-
ad locum , erexit dexteram vt percuteret: eo ftus crucifixus, vel fpinis coronatus? Hunc au-
prohibente depofuit, quo iubente Icuauerat. rem arietem pro filio, cui parcere iu(Rw eft,in>-
Q^obtemperaucrat vt feriret, obtcmperauit i-nolauit Abraham. Ita enim homini parci Deus
vt parceret, vbique obediens, nufquam timi- iulTit, vt tamen cx pecudc pi opter pallio nem
dus. Vt tamen implcrctor facrificium, & fine Chrifti, quae illo modo prinunciabatur, my-
ianguine non difccdcretui j inuenrus cft aries fteriumfacri ranguinisimplcrctur.Co»fn<i1/ 4-
h«rens in vepre cornibus, ipfe immolatus eft> ximinum lih, f. c^ . i6. pojf med. Ttm. 6,
pcra^lum eft facrificium. Ecce aries. Non eft occifus Ifoac cttra & ip(e
Quxrequid fit, figura cft Chrifti inuoluta D paflionem Domini figuraret; nec tamen une
Sacramentis. Denique vt videatur difcutitur, (anguine figura tranfaftaeft, illius arietis. Ne-
vt videatur pertraftatur \vt quod inuolutum quc enim occidi oportuit eum, quem tunc rc-
cft cuoluatur. Ifaac tanquam filius vnicusdi- (tirgcrc non oportebat, fed illius vitam i mor­
leftus, figuram habens filij D ei, ponans ligna tis periculo liberari. Vcrumtamen elfufi {an­
fibi > quomodo Chriftus crucem poctauit. Ille guinis liberatio, re(urre£kioncm potius figni-
poibcmbipfe aries Chrtftumfi^nificauit.Q^d hcabat j qu* hoc modo in illo figurabatur. Pf.
cft enim hxrerc cornibus, nifiquodammo3 o jt.ante med. enarrat.Tom, 8,
crucifigi ’ Cone. i. in P/Tjo. Tom. 8. Eae aries. Aries inucntus eft in veptibus
Nunc cognoui. Hoc Deus noucrat, & ante quando pater Abraham filio iulTus cft parcere,
illam probationem. Nam illa probatio ideo fa- nec tamen fine oblato facrificio inde difccdere.
eft, vt nos noffemus quod Deus iam no­ Et Ifaac Chriftus erat, Sc aries Chriftus erat.
uerat, Sc propter nos docendos confcribcrc- Ifaac fibi ligna portabat, Chriftus crucem pro­
tur, quod ante documcntum ille nouerat. Et priam baimabat. Pro Ifaac aries, non tamen
fortailc, Sc ipfe Abraham nondum nouerat, pro Chrifto Chriftus; fed in Ifaac & aries &
quas vires haberet fides eius. Vnufquifquc Chriftus. Serm. 4. ex additis a Sirmon. T m . i»,
enim fc tentatione tanquam interrogatus agno-
K iij
7$ G E N E S I S In je m in e ,^ c ,

A batur, iam vos videtis, & adhuc inuidcris.PaP-


G E N E S I S C ap.xxii. fio Domini pretiumeft orbis terrarum. Illeto-
E n t fem en tuumJicut HeU* cceli, tum orbem redem it,^ vos cum toto orbe ad
lucrum veftrum non concordatis ; fed potius
G-t/.j. BRAHiE difit fnnt premiJftones ad damnum veftrum in parte litigatis, yc to->
t .\ 6 .
A nieius. Non dicit & (cminibus tanquain
in multis, (edcanquamin vno, & (emini tuo
tum perdatis. lyupofi init.Tom .i.
In /emine tuo. Abrah* didhimeft. In femi­
quod eft Chriftus. Huius feminis fscunditas ne tuo benedicentur omnes gtmestzx cuius (emi­
E- 1 C i' copiofa promifla cft, vt diccretur «ijfic ne populu» Iira<;I, vnde Virgo Maria, qucpe-
Iauii*r *' fe»ncn tuum, ficut ftellac coeli,& ficut arena perit Chriftum, in quo benedici omnes gentes,
maris, qus non potcft dinumerari. H xc mul­ audeant iam negare Pagani li poliunt. H xc
tiplicatio Ecclefiz , qu2 toto orbe dilatatur, promilCo fa^aeft etiam ad Ifaac iiliumAbra-
qux prophetata Gc creditur, (ic omnium etiam hz. Hxc ad lacob nepotem Abrahx, qui etiam
infidelium oculis exhibetur, vt claudat etiam Ifirael appellatus eft: ex quovniuerfus ille po­
ora Paganorum, qui aduersus eam pauciUlmi pulus & propagatus ,& nominatus eftjvt huius
remaiiKrunt. Contra Cnfcon. libro j. cnfke 6^. poouli Deus smpcUaretur Deus Ifrael : non
Torn. 7. quM ipfe non ht Deus omnium gentium, fiue
Erit femtn tuum. EcclcHa cft de cuius mul­ jg ne(uentium,fiue iam (cientium : fed quia ia
titudine dicitur, Sictrit femtn im m ,fient ffelU ifto populo voluic manifeftiiis apparere vir­
cceli, ^ ficut arcM maris i Fideles enim fan^ tutem promilTorum fuorum. Ille enim populus
& boni,& in comparatione plurimorum ma^ pritnb ini£gypto multiplicatus, & illa de fer-
lorum pauci funt, & per fc ipi(i multi {unt. Ep, uitute per Moylen in multis (ignis ponentif-
mtd. T am. 1. queliberatus,dcbellatis plurimis gentibus ter­
Erit femen tuum. Non fruftradiAam eftde ram edam promiffionis accepit}in qua regna-
lemine Khizhx,SicutflelUcasli,(^ ficut Mremt uit per reges (lios de tribu luaa exonos.Qui Iu- j"^5 ' j. iH"
tju* tiia d ar4m maris-, vt in ftcllis cocIi paucio­ das vnus fuit ex duodecim filiis Ifrael nepotis
res , Hrmiores , clariorcfque intciligantur; in Abrahx, atque indeludxicognominati; mul.<
arena autem maritimi littoris magna multitu­ ta ipfo Deo adiuuante fecerunr, multa pro pec­
do infirmorum atquc carnalium, qu* aliquan­ catis fuis, ip(b Deo flag«llante perpedl funt,
do tranquillitate temporis, quieta & libera ap­ donec veniret femen cui promi(Tumeft,in quo
paret , aliquando autem tribulationum, 5c ten- benedicercntur omnes gentes, Sc patrum (uo-
tationum Au^bus operitur atque turbatur. rum fimubchra (ponti confringerent. DtConf.
ibid. Emngel. lib. i.cap.xyTom.^.
In /imine t/io. Qms dicat Chriftum atque
G E N E S I S C a p . XXII. i.i8 . ^ Chriftianos non pertinere ad Ifracl,ciim Ifirael
Jn Jcmine tuo Lenedkentur m n c s gentes. nepos fiicrir Abrahx , cui primb , Sc deinde
I(^uc filio eius, Sc deinde ip(i Ifrael nepoti eius
c eft liberandorum crcdentium vni- diftum, in /emine tuo benedicmiur omnesgentes?
ucrfahsvia, dc qua fidelis Abraham di- Q ^ d fieri iam videmus in Chrifto, cum inde
uinnm accepit oraculum, In Jemine ttto benedi­ exorta fit illa Virgo, de qua propheta populi
centur omnesj^eme>.QM fuit quidem genteChal- Ul'ael,& Dei Ifrael cecinit dicens , Ecce virgo Mfai.j,
dxusj fed vt talia promifla Perciperet, & ex illo concipitt($'pariet filium, Sc vocabunt nomen ♦.»4.
propagaretur Icmen difpoutum per Angelos in cius Emanuel. Interpretatur autem Emanuel
manu mediatoris, in quo eflet ifta liberand* nobifcum Deus. Deus ergo IfraiU, qui prohi­
animx vniuerfalis via, hoc e ll, omnibus gen­ buit alios deos c o li, qui prohibuit idola fa­
tibus data, iuifus eft difcedere de terra fua, 5c bricari , qui prxcepit euertiiipfe per Chrifti
de cognationc fua, & dc domo patris fui. T une nomen, & Ctoftianorum fidem iftarum om­
ipfe primitus a Chaldiorum fujpcrftitionibus nium (IiperfHtionum euerfionem iufllt, promi-
liberatus, vnumverum Deum lequendo co­ fit, exhibuit. D t Conf. Euangel. lib, i. capite ztf»
luit , cui hoc etiam promittenti fideliter credi­ Tom. 4.
dit. £!e duitate D . libro 10. cap. ante med. In femine tuo. Nunc cim hoc impleri vi­
Tom. j. deamus quod tant6 anti prxnundatum Ic-
In femine tuo. Ontmcs,inquit, gentes-, non J) gimus,ciimomnes gentes iam benedicantur
dixit omnium gentium omnes homines. Vndc infemine Abrahx, cui diAum eft ante anno­
ncceflc eft, non folum foecunditate ctelcentis rum millia, /» femine tuo benedtcentur omnes
Ecclefix, verum eti.im permixta multitudine gentes: Quis tam pertinaciter infaniat, vt vel
inimicorum eius; per quos pictas eius exerceri, alium Chriftum, qui non fit ex femine Abrahx,
& probari poffit, vfquc in dnem iudiciarix fe- conetur inducere:vel deifto vero Chrifto pro­
parationem torus orbis impleatur. Contra Cre/^ phetias H ebrias, eoius gentis pater eft Abra-
conium lib. 4. cap. 6t. Tom. 7. ham,nihil cxiftimetprxnuftciaflc} ContraFaufi.
In /emine tuo. Dixit Deus ad Abraham, In lib. 11. cap. 6. Tom. 6.
/emine tuo benedicentur omnes gemes; quod cre­ In femine tHo.. Hoc maximi in Abraham vi-
ditum eft, cum audiretur pr*di£kum, & nega­ itoriofiim cft , qubd antequam circuncidere-
tur cum viicturimplctum.£^»/?. tur, deputata eft fides eius ad iuftitiam: & ad
Tom. i.. hoc redtifllrai rcfertur,quod ei d i^ m eft,qui«
In femine tuo. Erigite oculos cordis,{c confi- benedicentur in te omnes imitatione vti-
dcrate totum orbcra terrarum » quomodo in quc fidei eius qua iuftificatus eft etiam anteSa-
f;minc Abrahx bencdicuntur omnes gentes. cramcntum circuncifionis , quod ad fidei fi-
Tunc ab vno credcbatur, quod nondum vide- gnaculum accepit, & ante omnem fctuiqjtcnj
G E N E S I S x x wi ^ f .j . ^ h r a h a t n i ^ c . f . i . V o n e ^ ^ c , 79
iegis,quxmulcbpb(ldau cd. Irt expo/Ie. epifl. A adfcmur AbrahsMam intclligitis Sacramcn-
adGalat. cap. 3. longepoFl ir.it. Tcm. 4. tum: per fcmur, gcnlis. Ergo quid fuit illa iu-
/i»yJ»M'»f/«fl.Nospromi(Ijonis filij fumus. ratio, nifi quia figuificabatUr dc genere Abra-
Quando eniin diftum eft Abrahx,»'» femine tuo hx vcp.turam in carnc Deum CccliStulti re­
benedicentur omnes gentes , nos promiflj fumus. prehendunt Abraham, quia dixit , mitte ma­
Ergo iple nos fecit filios fidei Abiahx, qui po­ num fub femore meo. Qui, reprehendunt cari'
tens eu facere quod promifit. Lib. 50. Homil. nem ChriHi , repreliendunt fadVum Abrahx;
Hom. 17. CAp. I. Tom. 10. Nos aatem fi agnofcimus carnem Clirifti ve­
In /emine tuo. Nonne impletur quod ante nerandam , illud fcmur non contemnamus,
cot annos promiflum eft Abrdix, in femine eius fed in prophetia diftum accipiamus. Etenim
benedici omnes gentes? Vni fideli promiflum Propheta erat Abraham. Cuius Prophera? Se­
eft, in millibus fidelium mundus impletus eft. minis fui & domini fui. Semen fuumfignilica-
Trafl. I. in epilt. loan, ante fin. Tom. 9. uit dkcndo t mitte T /i a m m fub femore meo. Do­
In ftmine tuo. In Chrifto impletur quod pro- minum fuum fignificauit addendo, & iura mi­
mifium eft Abrahx. Non enim dicitin femini­ hi fer Deum cati. T rail. 43. in loan. Ante fin.
bus tanquam in multis, fed tanquain in vno, Tom,^.
& femini tuo quod eft Chriftus.Abrah* autem Pone tnamin tnam. Fcmur fi;!nificat carnem.
dicitur, in fimine tuo benedicentur omnes tribus g Vnde illud eft, non def cie: princeps deluda., cr
terre. Ncquc filij carnis, (ed filij promiilionii -Dux de femoribus eius. Nonhe & ip/cAbraham,
deputantur in femine. Pfalm. 71. circu fnem. cui promilTum erat femen , in quo benedice­
Tom, 8. rentur omnes gentes , quando mifit feruum.
In femine tuo. fibi vult quod Abraham fuum ad quxrendain, & ducendam vxorem fi-
mittens feruum fuum fidelem ad defponian- ho fuo, vnde veniret illud femen (iinAum, fid«
dam vxorem vnico filio fuo, facit cum iurare tenensjin illa veluti humilitate feminis efle ma­
fibi, Sc in iuramento dicit e i, Pone manum fub gnitudinem numinis, id eft , filium Dei ventu­
f .x . femore meo (*r iura ? Qmd erat in femore Abra- rum ex filiis hominum per femen Abrahx:fecit
h * , vbi ille manum iurans pofuit ? Quid ibi ipfum feruum fuum quem mittebat ita fibi iu-
erat, nifi quod & tunc ei promifTum eft,/« f i- rare. Pone, inquit, manum tuam fubfemore met,
mine tuo benedicentur omnes gentes? Femoris no­ d'‘ Jic ittra. Q ^ fi diceret, pone manum tuam
mine caro fignificatur. De carnc Abrahx, per ad altare, aut ad Euangelmm., aut ad Prophe­
Ifaac Sc Iacob,& ne multa commemoremus, tam, aut ad aUquid fanchim. Sub femore meo,
per Mariam Dominus nofter lefus Chriftus. inquit, pone manum , habens fiduciam , nec
'Pfdm. y i fub init. Tom. 8. reuerens turpimdincra , fed intcliigens veri­
tatem. Vfdm. 4 4 . i . 4 . Tom^i.
Pone m.'tnum tuam. Quod Abraham iubet
G E N E S I S C ap. x x i i i . iJf. 7. puero fuo, vt manumfuam ponat fub eius femo­
Ahraham adorautt f opulum tertJt, re,6c fic cum adiurat per Dominimi Deum c a -
, r ^ l i , & Dominumterrx, folet imperitos mouc-

Diut, (.
Q kV>fiRitVR
V a r i tV R quomodo fcriptum fit, Dfl-
' minum Deum tuum adorabis , & illi foli
Do~ ^non attendentes magnam de Chrifto cxti-
prophetiam, qubd ipfe Dominus c«li, fle
f .t h feruies; cum Abraham fic honorauerit popu­ Dominus terrx, in ea carnc venturus efl*et,que
lum quendam gentium, vt etiam adorarct.Sed de iUo femore propagata efc. In lib. (jutft. Jltper
animaduei tenaum eft in eodem prxcepto,non Gen.ef. Ci.Tem ,^.
diftum Dominum Deum tuum folum adora­ Pene manum tuam. Abraham feiuo fuo di­
bis , ficut diftum, Sc illi foli feruies, quod eft xit, poftulans iufiurandi fidem, /’o/xf, inquit,
Grxce Talis enim feruitusnon nifi manumfub femore meo, Cy* •«>'■ =»pt’" Dettm cceli,
Adotatio
Deo debetur. Vnde damnantur idololatrx, id Seruus quidem ille obediendo iurabat, fed flc
quomodo eft, eiu(modi'(«ruitutem exhibentes idolis qure Abraham iubendo prophetabat •, Deum fcilicet
foli Dee debetur Deo. Nec moucat quod prohibet An- coeh in eam carnem e(Te venturum , qux fuif-
debetar. grlus hominem adorare fe, & admonet vt Do­ fet ex illo femore propagata. Confra Secundinur»
4 t»c. ifi minus potiiis adoretur. TaUs enim apparuerat Citp. lyinit.Tem , 6,
f.io . Angelus, vt pro Deo poffet adorari, & ideo ............ .............................................
Mitte manum tuam. Tanquam diccrct, mit-
fuerat corrigendus a d o r a t o r . n i : ^ ' u m warn Id'altarc” V
G e n .f i i. T»m.^. coeli tem . Non errabat, quando hoc fieri im­
perabat; (cd quia prophetis fpiritu repletus,
G E N E S I S C a p . x x i v . ir. i . noucrat de femine fuo Chriftum cali & terr*
Dominum nafciturum *, ideo quando feruus
Tone manumfub femore meo y& iura mihi
fuus femut illius contingebat, non per carnalc
fe r Deum cceli. membrum, fed per Deum viuum, & verum
BkA ham in fuo femore manum fub- iuramenta prsftabat.
A dere famulum iuffit, vt de vxore qux
a filio edet ducenda iuraret. Ponens enim ma­
y t non accipias vxorem filio meo de fliabut
regionishHius.ulcfCT^cns ftctit iuxta fontem,
num fub femore hominis, & iurans per Deum Sc dixit in corde fuo, Puella ^ua venerit haurirt
c a li , quid aliud fignificabat, nifi in ea carne, a<fuam, ft ei tUxero, da ntihi bibere. refpouderit
qux ex illo femore originem duceret, Deum bibe,ipfa efl<juam prapara^iDomino meo Ifaac,
cobU c(Te venturuuii De Coniug. bono capite i<>. Et ecce apparuit Rebecca, See. B. Abiahanj,qubcl
Ttm. 4^.Simile depeccato origin»li cap. i-j. in fine. puerum dirigebat vt acciperet vxorem filio fiio,
Tom. 7. typum habebat Dei patrisificut Sc quando eum
Pont manum tuam. Quid vult D^us Cttli inholocauftaobtuUt,Dci pacris imaginem %
8o G E N E S I S Bihe if dominus, tec,
gurabAt;puerautcmcius verbum prophcticuin A gog*. Per infidelitatemcnim Synagoga lI>co
dcfiOTabat. fcparata,& mortua eft; 5c per fidem Ecclefia
Mifit ergo Abraham piicrum fuum in regio- Chrifto coniunfta & viuificata eft. Aecepit erg»
nem longinquain, vt inde acciperet vxorem J fa ttcR eb tcc« im ,& in tA H tH m d iU xit,v itn flitia m
filio fuo; quia mifciat Dcus pater propheticum qn.t tx merte m^iris acciderat temperaret. Mors
verbum per vniucrfam tcrram, vt quaereret Ec- enim Sarx infidelitatem (ignificat Synagog*;
clefiam Catholicam, fponfam vnigenito fuo. moritur ergo Sara, & inloco eius Rebecca du-
Et quomodo perpuermn Abrahx beato Ifaac citur; Synagoga repudiatur, vt introducatur
fponfa adducitur,Ita per verbum propheticum Ecclefia. Ita accepit Chriftus Ecclefiam, & in
Ecclefia gentium,ad vcnim fponfum Chriftum tantumdilexit.vtdolorem qui de perditione
dc longinquis regionibus inuitatur. matris Synagogx acciderat , amore Ecclefix
Vbi tamen inuenitur fponfa illa, qux Chri­ mitigaret. Nam ficut infidelitas Synagogx
fto focianda erat? vbi nifi ad aquam } Verum Chrifto triftitiam fecit, ita illa fides Ecclefix
cft, nifi Ecclefia ad aquam baptifmi venijfct, Ixtitiam generauit. Et quomodo per malitiam
Chrifto fociata nonefiet. Rebecca ergo Abra- Synagogx,vnam gentem Iudxorum,neciplam
hx puerum inucnit ad puteum , & Ecclefia ta m e n totam perdidit; ita, totum mundum per
inuenit Chriftum ad baptifini Sacramentmn. fidem Ecclefix Chriftus Dominus acquifiuit.
Q«id tamen poft hxc fadum cft? Protulit puer g Serm.yydetemf.Ttm.xo.
inaures aureas, dextralia aurea, 8c dedit ea Re- Idem locus explicatur Ca^vlGen.capile it,
beccx. In illis inauribus aureis fignificabantur f.ii.
ve rb a diuina; in illis armillis aureis opera fan­
d a ; quia in manibus opera defignantur. G E N E SIS C a p . xxiiii. i8.
Videamus quomodo hxc dederit Chriftus Btbe Domine.
Ecclefix.Puer ergo obtulit inaures aureas, ad
ornandam faciem Rcbeccx: & Chriftus verba e B E c c A figura Ecclefix, qux non ali­
diuina margaritis omnibus pretiofiora dedit
Ecclefix; & armillas pofuit in manibus Rebec-
R ter iungi potuifTet tanto Patriarchx Ifaac,
id eft, Chrifto; nifi hauriendo aquas. Strm. ix.
c x , & Chriftus dedit opera fan£ka in manus ex 'inedit. Tem. %. Supplem. ante med.
Ecclefix.Et quomodo Rebecca nec inaures ha­ 'Bihe Domine. Rcoecca qux interpretatur
bere potuit , ncc armillas in manibus, nifi I(aac fapientia, vt vidit puerum, fic infpexit prophe­
per (ei uiun fuum tranfmitteret: ita & Ecclefia ticum verbum, ponit dc humero hydriam, 5c
ncc verba duiina in auribus, ncc opera fandka ad humilem &: fimplicem propheticum fermo-
habere potuillct in manibus; nifi hxc illi Chri­ nem, fe inclinans dixit; bibe tu, ^ camcles ada­
ftus per fuam gratiam, & per fuosApoftolos quabo.Sed dices fortalTe, fi puer prophetici fer-
comulilTct. monis tenet figuram, quomodo potatur a Rc-
Q^dautem interrogata puella a parenti- C becca quamipfe magis potare cfebueritlVide
bus vtrum vellet ire cum puero, rc(pondit t/.r- ergone fort^ fit ficut & Dominus Iefus,cilm
do, aperte hoc in Ecckfia videmus impleri. Ibi iple fit panis vi t x , & ipfe pafcat animas efu-
interrogatur voluntas Rebeccx, hic requiritur rientes; ipfc rurfum efurire fe fatetur, cum di­
voluntas Ecclefix. Rcbeccx dicitur, vis ire cum cit, £/7«r»»i> Et iterum Mattb.tjl
hfimii:e i(l^.' Sc rcfpondet,f<i^/'’.Ecclcfix dici­ cum fit iple aqua viua,& potum det omnibus i'.jf-
tur , credis in Chi iftam J& refpondet, credo. fiticntibus, rurfum ipfc dicat ad Samaritanam»
Rebecca non duccretiir ad Ifaac, nifi diceret, da mihi bibere. Sic 6c propheticus fermo,cum usn.4.
volo; uec Ecclefia Chrifto iungeretur, nifi di­ ipfe potum det omnibus fitientibus , nihilo- f - 7-
ceret , credo. minus ipfc ab hac potati dicitur, cum ftudio-
Accepit ergo puer Rcbeccam, Sc exhibuit rum exercitia Sc vigilaiitiam fufi;ipit. Eid.firtn,
llaac. Videamus tamen vbi cum inuenerit, in­ pojl med.
ucnit eum ad puteum iuramenti. Videte, puer
IfiacRebeccamad puteum inuenit, & iterum G E N E S I S C a p , x x n i i . if. 55.
ipfumKaac Rebcccaad puteum inucnit.Verum
Dem inus benedixit Deminum meum
eft, ncc Chriftus Ecclelia^Ti,nec Ecclefia Chri-
valde.
ftam inucnit, nifi ad baptifmi Sacramentum.
Exierat IfaacadveFfenun in a^rum adrneditan- A G NIF I c AVIT Dcus nomcn fuum
dum. Ager ille mundi figuram habebat. Exierat
Ifaac in agrum, quia Chriftus venturus erat in
M fandum fuper Abraham. Credidit enim
Abraham Deo. Cxterx omnes gentes idolis
mundmn. llaac ad vcfperum diei, Chriftus in immolabant >& dxmonibus feruiebant. Na­
fine mundi. Ifaac ergo ad meditandum ina- tus eft ex Abraham Ifaac, magnificatus eft fu-
grumproc jflit, quia Chriftus in mundum pu­ per illam domum Deus. Indelacob, magnifi­
gnaturus contra diabolum venit, vt eum vin­ catus eft Deus qui dicit. Ego fitm Detu Abra-
ceret iufte, dum ab eo occideretur iniufte; vt ham^ & Deus Ifaac^ & Deus faeob. Inde duo- f . t,
moriendo morrem deftrueret, & refurgendo decimfilij Ifiracl.inde populus Ifiracl liberatos
vitam credentibus condonaret. Et quomodo ab/£gypto ,dudus per mare rubrum, tn ter­
Ifaac corporaliter Rebecca, fic Chrifto fpiri- ram promilEonis collocatus eft. Magnificarum
taliter iungeretur Ecclefia» accipiens in prx- eft nomen Domini fuper Ifiiael. Sed inde 6c
fcnti pretiofam arrhamfanguincm fponfi fui, Virgo Maria; iodc Dominus lefus Chriftus.
acccptura dotem poftmodum regni fui. Pfiim. \yj.lovge ante med. Torn. 8.
Accepit ergo Ifaac Rcbeccam, & intromifit
eam in tabernaculum matris fux: accepit Chri­
ftus Ecclcfiam, ic cam in loco cooftituit Syiu-
GENESIS
G E N E S I S X X V . f . i » ^ h a f j 4 m j& C c.i.^ ,ii.i± . 8i
A retur, fi quifquam forri diccret, ideo talis na­
tus eft filius, quia parer ita erat alFc£tiis illo
G E N E S I S C a p . xxv.it^.i. tempore quo cum (cuit in vtero matris , aut
x^hraham JttmpJit vxorem cni ncmen ita mater erat atfc^cum cum concepit. Si­
mul enim ambos vno tempore ille feuit, eo­
chettura.
dem tempore illa concepit i vt nec aftrolo^
Vi d libi vult quod Abraham poft mor­
Q tem Sar* Ccthuram duxit vxorem? Vbi
abfit vt incontinentiam fufpiccmur, praefcrtim
gis daret locum, qui de natalibus nafcentium
mores, & euenta conicft.anr. Qw^d enim dis­
cant cur vna conceptione, fub vno vtiqnc tem­
in illa iam ztate, & in illa fidei fanditatc. An poris pun6^o, eadem difpofitione c sli & fy.-
adhuc procrcandi filij quxrcbantur, cum iam derum , vt diuerfa fingulis annotari omnino
P co promittente tanta multiplicatio filiorum non poHent \ tanta in illis geminis diuerfitas
exifaacper ftcUas coeli, & arenam terrx fide fuerit prorfus nonmueniunij & facile animad-r
ptobatiifima teneretur? Sed profc£l6 fi Agar, uertunt fi volunt , relponfa illa qux iftileris
& irmacl , Doi^ore Apoftolo fignificauerunt venditant, a nullius artis expofitione, fcd for-
carnales veteris tcftamenti, cur non ctiaip Ce- tuitafufpiciouc proferri. L>b. i.ad Stmpiuian.
thura,& filij cius fignificent carnales,qui fc q.i.T om . 4.
ad teftamentum nouum exi(Hmant pertinere 2
Amb* quippe & vxores Abrahi , & concu- B G E N E S I S C a p . XXV. f .i . 1.
binx 1'unt appellatx; Sara vero nunquam di-
Ceilidebantarin vtero paruuli.
£b eft concubina, fed vxor tantum. De Cin.D.
lib. i6.cap. J4. Torn. j. V B1E c I T plehef nobis, ^ gtntes fub pedi* pf,i.
u4brahAm fumpftr vxorem. Non repetitur
Abraham aliquo (e contaminalTe adulterio,
S bus ntilris. Quas fubiecit, & quibus ? qui f. ^
funtqui loquuntur? Forte ludxi. P laniliA -
quoniam non lubrico libidinis amauit ancil­ poftoli, plani fi (ani^. His enim Deus fubiecit
lam, fed ab vxore accepit, quando P o rciu s plebes & gentes vt hodie honorentur in gen­
fecit de iure fuo quod voluit, volens habere fi­ tibus,quii fuis ciuibus occidi meruerunt.Qic»-
lios de marito fuo, qnamuis ex vtero alieno. modo Dominus eorum occifus eft a duibus,&
Vbi nulla omnino lakiuiendi, (ed fola cogita­ honoratur a gentibus, crucifixus i. fuis, ado­
ta eft caula generandi. Etiapi quando in dccre- ratur ab alienis, (ed pretio fanguinis fui. Ideo
pita fencftutc aliam vxorem auxit. Contra ad- enim emit nos j vt alieni ab eo non cftcmus .Pu­
Herf. Leg. lib. z cap. ^.pofi init. Tom. 6. tate ergo voces efle Apoftolorum,
ideralocus explicat ur.L*^. tjudli./kper Gen. <f. bes nobify ^ gentes fub pedibus mflHs. Neleio
jo.T om . 4. fi Apoftoli tam fupcrbi loquerentur, vt gau­
derent gentes efle pofitas fub pedibus fuis,id
G E N E S I S C ap. XX v.i^. 5. q
eft , ChriftiaSos fub pedibus Apoftolorum.
D cdtt Abraham cunlfa^u^pojjederat Ifaac ^ Etenim gaudent nos (ecum cfTc fub pedibus
fliis a tttd n concubinarum largitus ijl Chrifti. Nam fub pedibus Pauli cu rrcbant, qui
munera, volebant efle Pauli, & diccbat cis: Nun^uid i.Car.t.
Paulus pro vobis crueUixHs f/?.^ Quid ergo h k l
V N E R A aux accei^runt filij concubi­
M narum, videntur mihi fignificarc qux-
dam dona D e i , vel in Sacramentis , vcl in
Quid accepturi fumus ? 'fubiecit plebts nobis y
&c. Omnes pertinentes ad ha’reditatem Chri­
fti, in omnibus gentibus funt-, & omnes non
quibufquefignis,ctiam carnali pupulo ludxo- pertinentes ad hxreditatemChnfti, in omni­
rum ,& hxrccicis datavelut filiis concubina­ bus gentibus funt. Et videtis lie exaltari in not*
rum; cum hxreditatis muniis, quod eft chari- mine Chrifti Ecclefiam Chrifti, vt omnes non­
tas, 6c vitaxterna, non nifi ad Ifaac fjertineat, dum credentes in Chrifto, fub pedibus iaceant
hoc eft, ad filios promillionis. In Itb. fu~
Chriftianorum. Q ^nti enim ntotlb currunt ad
fer Gen. e/. yo.Tom. 4.
Ecclefiam nondum Chriftiani, rogant auxi­
lium Ecclefix;fubueniri fibi temporaliter vo­
G E N E S I S C a p . x x v . i^ . m .
lunt , etiamfi in xtcrnum nobifcum regnare
Concepit in vtero Rebecca. adhuc nolunt,
V o fihj erant in vno vtero; nati funt am- J) Cum omnes quxrunt auxilium Eccleli*, i t
D bo, vnus ad hxreditatem, alter ad exhi- qui nondum funt in Eccicfia, nonne fubiecit
gentes fub pedibus noftris? Elegit nobis haredi»
redationem. Fuit autem lacob hoftis fratris fui
Elaii, quia prxucnit benedi(Slioncin eius; 5c tatem fuarn , fpeeiem lacob tfUiim dilexit. Duo
impletura eft, maior leruiet minori. Et quis eft fratres erant Elati & laccb , in vtero matris
maior qui fcruiet minori? modb intelligimus. arabo confligebant,& dc confliftu vifccra ma­
Maior videbatur populus ludxorum , minor terna quatiebantur. Et ibi cum duo client, ele­
ex tempore populus Chriftianorum. Et videte ctus eft minor, & prspofitus eft maiori, & di-
quo maior leruit minori; illi portant codices, ^hun eft ; Duo populi funt in vuro tno , &
nos viuimus dc codicibus iplbrum. Tnaiir feruiet minori. Per omnes gentes maior,
Sed vt generaliter de omnibus intelligatis per omnes gentes minor. Sed jninorinuonis
fratres maiorem & minorem , maigr dicitur Chriftianis, electis, piis, fidelibus; maior in
homo carnalis, & minor dicitur homo Ipirita- fuperbis, indignis , peccatoribus contumaci­
lis; quiapdus eft carnalis & poftea ^iritalis. bus , fua peccata ^dewndcntibus magis quam
Pfalm. \i6.if. 7 . Tom.i. confitendous. Sed quia di Aum eft« tnaior (er-"
Concepit Rebecca. Ex vno concubitu gemini Hiet minori: manifeftum eft quia piis fubdcn^
concepti erant, ne vcl paternis meritis tribuc- tur impij 3& humilibus fubdentur fu^erbji^
Bib. jiuffsft. T m .I .
8l g e n e s i s XKV •y'» 2.1.Rebecca, Sec.
Prior naras eft Efaii ,& poftcrior narus eft A
lacob: fed qui poftcriiis natus cft,prxbtui eft GENESIS C ap. XXV. 1^.1}.
primo nato, qui per gulam perdidit primoge­ Duo fopuU fu n t in vtero tuo.
Cen. tf nita fua : lie habes fcriptum. ■
^efiiieramt lenticH-
t.}i. Um , & ait illi frater tins: Jt vis vtdem tihi, da E n V I T Rebecca lacob & E faii, vnus
mihi primogenita tna. lUe plus amauit quod cor-
poraliicr concupicrat, quam auod fpiritaliter
G inde eligitur , alius reprobatur. No^i
fadr populum fuum Deus do E(aii, (ed facit d*
priCls nafccndo meruerat *,& depofuit primo- lacob. Lu£bbantur in vtero matris fux , Sc
;enita fua, vt manducaret lenticulam. Lenticu-
Sam autem inuenimus cibum eflcifigyptiorum:
nam ibi abundat in itgypto. Ergo dcfidcran-
diftumeft Rcbecce,cumibilu£brentur, Duo
populi funt in vtero tuo. Bonus populus, ma­
lus populusjfed tamen in vno ventre lu e b a n ­
do cibum i£gyptium, perdidit primatum. Sic tur. Quanti mali (lint in‘£cclc(ia,& vnus vte-
O/ie ». & populus ludsorum, de quo ai£tum eft con- rus portat, donec in fine difcetnantur. TraS.
uerfiptnt corie in t/£gyptim, lenticulam quo­ I I . in loan, poft med.Tom.^.
dammodo defidcrauerunt, & primatum per­
diderunt. P/dt. 46. ir. 4. 7'otn. 8. G E N E S I S C a p . x x v . f . 23.
Collidebantur in vtero. Rebecca figura Ecclc- U^fatorJcruiet minori.
fix , in cuius ventre, duo illi gemini tanquam „
duo popuU luftabantur. P f 116.1^.5. Tom. 8. “ V o Ifaac filij, Efaii & lacob fi^ram prx-
ColUdtbantuT in viero.Ihzc Chrifturo Domi­
num , Rebecca Ecclefiam figurauit •, qux cum
D buerunt duorum populorum in ludxis,
ic Chriftianis: Qtumuis quod ad camis pro­
multo tempore ad exemplum ipfius Ecclelix paginem pertinet, nee ludxi venerunt ex (emi-
fterilis permaneret, beato I&ac orante, & Do­ ne Efaii,{ed Idum xi: nec Chriftianx gentes
mino donantc concepit.Sed collidcbantar par- de lacob, fed potiiis lu d x i: Ad hoc enimtan-
IfaaeChri- uuli in Vtero cius, quorum moleftiam non fuC- t ^ fi^ ra valuit, quod diAum eft, maior fer-
ftifiguta,& tinensidiydi: Sijic rnihi futurnm trat,^uid m- uiet minori Ita faftum eft etiam in duobus (iliis
Rebecea concifere ? Et ait illi Dominus , dtu Io(eph , nam maior typum geftit ludxorum,
Ecclcluci gentes in vtero ttio p in t. &c. Concepit ergo Chriftianorum autcm minor. De Ciu. U.libro
corporaliter de beato Ifaac Rebccca, quia con­ 16. cap. ^i.Tom. 5.
ceptura crai fpiritaliter de Chrifto Ecclei'ia. Maior ferniet minori. Id eft, prior natus po­
Scd ficut duo paruuli in vtero Rebeccx colli- pulus ludxorumpofteriori nato populo Cnri- *
dcbantur, fic in vtero Eccleiix duo fibi populi ftianorum. Ecce quemadmodum fiimus IGrael
iugiter aduerfantur. Sienimaut foli niaJi, aut adoptione diuina , non humana cognatione
foli boni eflcnt •, vnus populus effct: quia vcro gloriantcs. Epifi. too. poll med, Tom.x.
in Ecclcfia, & boni inueniuntur, 5c niali tan- Maiorfiruiet minori. Maior filius, ip(e eft
quam in ventre fpiritalis Rcbcc«t duo populi C maior populus reprobatus; minor populus di-
colliduntur, Innniles fcilicet Sc fuperbi, cafti le£kus. Ahaior firuiet minori. Modo impletum
& adulten, Sec. Bonienim lucrari volunt ma­ eft, mod6nobis feruiunt ludxijtanquam ca-
los , mall vcro extincucre cupiunt bonos: Bo­ pfaiij noftri funt, ftudentibus nobis codices
norum defidcrium eft, vt qui mali funt corri­ portant. Audite in quo nobis ludxi feruiunt,
gantur j malorum ftudium eft, vt qui boni funt & non fine caufa. Cain ille frater maior qui
confumantur. occidit minorem fratrem, accepit fignum nc
Omnes qui in Ecclcfia terrena fapiunt, ad occideretur i id eft , vt maneat ipfe populas.
Efaii pertinent. In Efaii enim carnales intelli- Apudiudxos funt Prophets & lex, in qua le­
guntur, in lacob verb Ibiritales. iW<nVyei'«/« ge, & in quibus Prophetis Chriftus prxdica-
minori. Maior enim & ( ^ o r populus ludxo- tus eft. Quando scimus cum Paganis,& oftcn-
rum iuniori, id eft, populo Cnriftiano feruire dimushoc euenire modi» in Ecclefia Chriftij
probatur, dum per totum mundum libros di- quod ante prxdiihimeft de nomine Chrifti,
uinx legis ad ir.ftruftionem omnium gcnnum de capite & corpore Chrifti j ne putent nos fin-
ponare cognofcitur.ldeo enim per omnem ter­ xifte illas prxdidiones ex his rebus qux acci-
ram ludxi difperfi funt, vt cum aliquem Pa­ dcrunt, quas exiftimant nos confcripfillc, qua-
ganum ad fidem Chnfti volumus inuitare Sc fi futurx eflent, proferimus codices ludso-
ab omnibus Prophetis ipfum Chriftum efle an^ D rum.Nempe ludxi inimici noftri funt,de char-
nunciatum teftamur; & ille refiftens d.xerit, i tisinimicisconuiocituraduerfarius. Pfalm.j^o.
nobis potius quam a Spiritu S. libros diuinx circa pn.Tom. 8.
legis elle confcnptos 5nos habeamus vnde cum Maior firuiet mintri. Di6him «ft de Efaii Sc
redarguere cena ratione poffimus, dicentes ei; lacob, maiorfiruiet minori. Cum in illis duo­
fi de meis libris tibi dubitatio nafcitur, ecce lu- bus videris non impletum, expe£les duos po­
dxorum libros vtique inimicorum noftrorumi pulos , in quibus impleatur quod non men­
ipfos relege, & cum ‘n^fis hoc quod in meis dax Deus polliceri dignatur. Pfalm. S8. ir. ^6.
librisinuencris,noli ellkincredulus,fed fide­ Tom. 8.
lis. Serm.yi. de temp.Tom.io. Maior firuiet minori. Spiritali tntelligeti-
tia carnales in populo Dei iignificantur per
G E N E S I S C a p . x x v . ir.ii.. maiorem filium , Sc fpiritalcs per minorem j
RtheccA venit interrogare Dominum. quianon priiis quod ipiritale , fed quod ani- C«r.i(.
n ^ e , poftea /piritale. Inlihro^utfi.fuper Gtn.
X p L 1 CATVR , Ls^. fixfi. fuperGtrt. <}. 71.
E Torn. 4.
?• 7i-Tom. 4,
G E N E S l S x ) t v , i 6,M anm ,^ c. i .i y .34.CAP.xjtvi.^. Sj
A £'4f^*//9OTo,&c.DeEfiii5clacobgeminis*
G E N E S I S C a p . XXV. T^. i6. multum inter fc morum & adiionum qualitate
M am seius tenens cdc^ir.etm. difpanbus. De Cin. D. lib. 5. cap, 4. fer totum.
Tem.y (jr Lilf. 7. Cotifejf. capite 6. ante finem.
I c V T Iicob tnanum prius dum nafccrc- Torn A.
S tur, ctnifit cx vtero, qua cciam pedem prx-
nafcentts fratris tenebat, deinde vtique lecu- G E N E S I S C a p . xxv. ir.x j.
turacft & caput, tum demum necelTarib mem­ Jacob erat howo Jimplex habitans domum.
bra c*tera;(ed tamen caput, non tantum mem­
bra qu2 fecuta funt, fed etiam ipfam manum, X P LI CATVR,, tnlib. qitiSl.ptper Gen.f .
qux nafcendo praccelfit, dignitate ac potcfta-
tc pratcedit: & quamuis non tempore appa­
E 74. Torn. 4.

rendi, tamen naturx ordine prius eft.Ita & Do­ G E N E S I S Cap. x x v . i^.j ^.
minus lefus Chhftus , etn antequam appa­ Jaioh deditEfiiipanem , &cc^iontm
reret in carne, & quodammodo ex vtero fecre-
ti fui, ad hominum oculos mediator D e i, & lentis,
hominum homo procedcrct, primifit in (an- SAv non cfca,(ed vfquc ad contemptum
ftis Patriarchis & Prophetis quandam partem g
corporis fui, qua vclut manu fe nafciturum elfc
E Sacramenti, quod in primatu fuo haouic,
concupita cfcadamnauit. Epifi. 86. ante med.
prcnuncians,etiam populum prscedentem fu- Tam. t.
perb^, vinculisIcgis tanquam digitis quinque Jacob dedit EpiM panem. Non propter pot-
(upplantauit:Q^d&per quinque temporum cum, fed propter pomum, mortem primus ho- 3•
articulos pratnunciari venturus,prophctarique mo innenit: & Efaii primatus fiios non pro-
nondeftituit: & huic rei confonans per quem pter gallinam, fed propter lenticulam perdidit.
lex data cft, quinque libros confcripiit. Etfu- TraS. yyin loan, ante med, Tom,$.
perbi carnaliter fcntientes, & fuam iuftitiara Jacoh dedit Efaii panem. Co^beratlenticiv
volentes conftituere, non aperta manu Chri- la dcfricata, concupiuit Efaii a fratre fuo'-Ia-
fti repleti fum benedidtione. Q ^ iu is ergo cob, Sc cellit illi primatum fuum, vidus con-
pramiferit Dominus Chriftus quandam par­ cupifcentia manducands illius lenticulx. Ule
tem corporis fui in fandtis, qui eum nafcendi autem ceflUc cibum voluptads, Sc fumpHt ho­
tempore prsierunt: tamen iple cft iraput Cor­ norem dignitatis. Pfahn. tj6. 7. Torn. 8.
poris Ecclefix, ilHquc omnes eidem corpori, Jacob dedit EptM panem. ParHmonia iciunio
cuius ille caput eft cohxicrunt, crcdcndo in coniungatur: ficut ventris caftiganda (aturitas;
cum quem prxnunciabant. Non enim prxcur- itagulx irritamenta cauenda funt. Nonhuma-
rendo diuuifi funt, fed adiundli potiis obfc- q norum alimentorum genera dettfftanda , fed
qucndo.Nam eifimamij a capite prxmitti po- . eft delectatio refrenanda.
carnalis - . . Efaii non
tcft, connexio tamen ei us fub capite eft. Q m - - ui vitulo vel volatilibus faginatis, fed ini-
propter omnia qux ante fcripta funt,vt nos do­
ceremur fcripta funt, & figurx noftrx fuerunt,
D crati concupiti lenticula reprobatus eft.
Sem . 71. de diuerjis. Tom. 10.
in figura contingebant cis. Oe Cateebifmdib, Jacob dedit E/ait p.tnem. Ci^m corpus caftiga-
cap. j. Simile cap, 19. ante fin. Tcm. 4. tur,reftringendx luntdelicix, non mutandx.
Manus (iiis /fwe»;,&c. Inteteftaliquid inter Q ijd enimintereft in quali cibo concupifcen-
Iacob&Ifrael,non quia erant duo homines,fed tiaimmoderataculpetur?Non vtique dcfolis
eadem duo nomina diuerfts cauiis vni homini carnibus , fed etiam de quibufdam pomis 8c
funt impolita; lacob propter fupplantationem, agricolis alimentis Ifraelitarum concupifcentia
quoniam nalcentis tenuit plantam fratris, If- diuina voce damnata cft, & Efaii non propter
CeJ9.it.
t . il. rael autem propter vifionem Dei. Pfabn. 77. ir. offam fuillam , led propter lenticulam defri­
yTom . 8. catam, fua primogenita perdidit. Senn. 71. dc
Manus eijtstenenSjScc.ln vtero Rebeccx duo dinerfis. Ttm. 10.
certant infantes, procedente maiore, minoris
manu cmiisa ex vtero, planta maioris appre-
henla eft. In quorum certamine magni {aera­ GENESISCAP.xxvi.t.7-
menti figura monftrata cft,vt minor^pplan- D Soror mea tjl.
caret maiorem , eique poftmodum primatum
ataue benedictionem auferret. In quibus par- A v s t v s Ifaac filium Abrahx criminatus
ugJis quafi ludentibus, & facramentum ma­
gnum exiftentibus i reprobi in Elaii demon-
F cft.qubdRebeccam qux vxor erat, foro-
temfinxcrit.Genus enim Rebeccx non tacitum
ftrantur lu d x i, & prxdeftinati in lacob ap­ cft,& camper nociffimam propinquitatem fo-
parent Chriftiani. lAbro x. de Symbolo capite t. rorem eius fuifTe manifeftum eft. Vt autem ta­
Torn, 9. ceret vxorem, qui^miruio, aut quid prauum»
fi imitatus eft patrem i tum eadem iuftitia de­
G E N E S I S C a p , x x v . 17. fendatur, qua pater de fimili obieClo inculpa­
Erat Efaii homo fciens venari. tus inuentus eft } Q u x igitur pro Abraham, ^ ..j
quod ad hanc rem attinet, aduersus criminan­
V I de vtero matris intus in vnitate na­ tem Faufhim diximus, eadem etiam pro Ifaac
Q ti, negligunt gratiam quam acceperunt,
fimiles Itint Efaii filio Ifaac, qui reprobatus eft.
filio eius valent. C ontra Fanjhtm lib. zi. eap, 46,
Torn. C.
D e 'Baptifmo contra Donatift. libro i. capito 10.
in fine.Tom .j.
Bibi, jhtgafl, Tom. I. iij
84 G E N E S I S x x v i i . 1^ .19 .17 .3 3 . C a p . x x v iii. i.ii.
lacob ergo ad accipiendam vxorem exhibuit
baculum j Sc ChriAusad redimendam Eccle-
G E N E SIS C A P . x x v i i . t . (iam,detulit crucis lignum. lacob dormiens po-
PelliculM hjtdommcircundedit manibus. fuit lapidem fub capite fuo,& vidit fcalam per­
tingentem ad calum, & Dominum incumbcn-
H RI s TVS portauit pcccata noftra ,non
C illishxtcns,fed ea fuftincnsj ficutlacob
portauit pcllcs hxdorum, vt pilofus patri be­
remfcalac. Videte quanta fint in hoc loco my-
fteria. lacob typum gerebat Domini faluatorisy
& lapis quem uippoluit capiti fuo,nihilominus
nedicenti videretur. Efaii malus pilos proprios Chriftum Dominum Bgurabat. Q ^ re lapis ad
habebat, lacob autem bonus alienos portabat. caput Chriftumfignificct*,quiac<»/>«fwwCAri- t. c*r-lu
Serm. iio. de diuerfis C4f.i6.in fine. Tom.itt. Hhs. Denique vnxit beatus lacob lapidem )5'.}.
Similefirm.u exadditisaSirm.Tem.i.Supplem. ipfum. Attendite vnftum, & intelligetis Chri-
Itum. Chriftus ab vndtione, id eft, i chrifma-
GENESIS C ap. XXVII.
tc vnftus interpretatur. Sed fi lacob Domi­
’ V ix it Ucoh , ego fitm frimogenitus num in terra dormiens 6gurabat,quid eft qu6d.
tuus Efaii. in coelo Dominus fcalx innixus incumbeW i
Quomodo Chriftus Dominus, Sc in cacumen
A c o B quod matre fecit audore, vt patrem
I fallere videretur, fi diligenter & fideuter at-
tendatur, non eft mendacium, fed myfterium.
fcalx in coelo, & in beato lacob efle videbatux
B in terra; Q ^ d autem & in ccrlo (it Chriftus,
Sc in terra> audi ipfum Chriftum diccntcmiAT;-
Qux fi mendacia dixerimus, omnes etiam pa- mo ^
afiendit in ccelHm.niJi^ui de cceto defitndit. f . »3-
rabolx ac figurx figmficandarum quaramcun- Aduertite qiua Sc
aue
nue terum, qu«
qu* non ad proprietatem
proprietatem accipien- ;_r. «,
. ^ Dominus & in c a lo , & in ___ terrar.fe_<r.
elTcj;di-
d x funt, fedm eis aliud ex alio eft mtclligen- Chriftum Domi
Dominum, caput efle Ecclefix
dum, dicentur efle mendacia. Qt^d abfit om­ confitemur. Si caput eft Ecclefii, fccundiim
nino. C«wr4 Mendacium cap.io. Fom. 4. caput in coelo eft , fecundiim corpus in ter­
ra. Denique ci^m beatus Paulus per(eque>
G E N E S I S C ap. x x v i i . f . 17.
tetur Ecclefiam , Chriftus de calo clamauit,
Et benedixit eum. Stiule, Saule ejuid me perfe<jMtris f Non dixit jS.9-% 4.
quid perfequeris feruos meos i nec hoc dixit,
E n e d i c t i o n e s lacob & EGiii fusi
B explicantur. Serm. 44. de diiterjis per Mum.
Torn. 10.
quid perfequeris membra mea: fed hoc dixit,
^uid me fetfiijHeris ? lam quafi pede calcato lin­
gua claiiut, calcafti me j ciiin vtique lingua
calcari non poflet:fedper concordiam chari-
G E N E S IS C ap . xxvii.
tatis, caput pro membris omnibus clamat. la-
Expauit ifiac fauore magno vtlde. C cob ergo dormiebat, & Dominum in cacumen
- fcalx videbat incumbere. Qmd eft in fcala in­
X piicatvr.> U k . Gen. f .
E 8 o . 7 ' 0ffi.4 .
cumbere, nifi in ligno pendere ? Confidcrate
quis in ligno crucis pendens pro ludxis ora-
uerit, & agnofcctis quis ad lacob fcalx incum­
bens de calo clamauerit.
G E N E S I S C a p . X X V I I i . ^^.I. Sed quare hoc in itinere faAumeft, ante­
Aduocans 1/aac lacob benedixit eum. quam lacob vxorem acciperet? Quia & verus
lacob Dominus nofter priiis in fcala,id eft,
V K diuina ledtio legeretur , audiuimus in cruce occubuit, Sc poftea fibi Ecclefiam fo-
C qubd fuppUcante fanfta Rebecca, iCwc
vocauerit filium fuum lacob, & dixerit ei vt
ciauit; dans ei in przfenti arrham (anguinis
fui,daturus dotem poftmodi^ fui regni.Qupd
pergeret in Mefbpotamiam Syrix, Sc inde fibi autem & lacob dormiens , & Dominus fcalx
vxorem acciperet; & qubd ille humihter obe- incumbens , Chriftum figurauit attendite 6c
diens patri abierit, & in ipfo itinere venerit ad videte rei huius altitudinem. Cum enimSalua-
quendam locum, & fiippofuerit lapidem capi­ tor nofter de Nathanael loquens, beatum la­
ti fuo, atque dormient, Sc viderit in (omnis cob nominaflet dicens , Ecce IJraetit», in ^ho ^
fcalam vfque ad calos pertingentem, & An- deliti non in confequentibus dixit, Amtdo
gelosDcia(ccndentes&defcendentcs peream, D videbitis e e e h s a p e r to sj 4ngelos Deiafiinden-
Dominum autem incumbentem fcalx , & di- teSy& defeendentes ad /ilium hominis. C ^ d la-
centem fibi; lacob noli timere, ego fum tecum, cob per figuram in fomnis viderat, hoc de fe
Sc ego ero focius itineris tui.Beatus Ifaac quan- Dominus prxdicabat. Si ad filium AngeU de­
do mium (uum dirigebat in Me(bpotamiam, fcendebant, quia in terris erat j quomodo hi
Dei patris typum prxfigurabat; lacob verb ipfi Angeli a(cendebant adfiUum hominis, ni-
Chriftum Dominum dcfignabac. Beatus ergo (iquia & in caliserat? A cfic& in lacob ip(«
Ifaac neglcdbs mulieribus regionis in qua ha­ dormiebat, & de calo ad lacob ipic clamabat.
bitabat, mittebat (ilium fuum , vt in regione Serm. 79. de temp. Tom. 10.
longinqua fibi vxorem acciperet: Quia Deus
patet miflurus erat vnigenitum fuum, qui re­ GENESIS Cap. x x v m .f.n .
pudiata Synagoga, de gentibus fibi Ecclcfiam E t ecce fiaU HabiUta, ft^er terram.
(bdaret. De beato Iac<» noe legimus, qubd
cum equis aut afinis, aut camehs abierit: fed N (cala lacob, fignificati funt Euangeliftx,
C t» !&.'
ir. 10.
hoctantibn legimus,qubd baculum in manu
ponauerit; Cum baculo meo tranjiui Iordanem.
I Prxdicatores Cluifti, afcendentes vrique^
cum ad intelligeodan) eius fupereminentifli-
G E N E S I S x x v u i . f . i j , Ht C y ^ c , f , i S , [ a c o ^ , S z c . 2$
ItMn. t.
toamdtainirattin, cxccdantTniuerGimcrcatu- A Khit.f^idehitisccelum apertum,dr yfrtgelot Dei
ir.i- i'2ra,vt euminucnunt in principio Deura apud afcendentesy ^ dejcendentes adfil/um hominis Ec-'
Deum, per quern fafta (iint omnia: Defcen- cequod vidit lacob.
■C4/.4. deotcs autem,vt cum inueniant faftum ex mu­ Sed quomodo fi dcfcendunt ad ilium, htc
tj. eft yfi afccndunt ad ilium furfum eft) Refpon-
liere, fadhim Tub lege, vt eos qui fub lege erant
redimeret, inillo enim fcalx i terra vfque ad deat nobis Paulus, qui primo Saulus. Prim6
caelum, i came vfque ad fpir itum; quia in illo ipiaDomini vox de coelo hoc oftendit,
carnales proficiendo velut afcendendo fpirita- Saule<faid me perfe^ueris? Nunquid Paiilus in
les fiunt, adquos ladte nutriendos, etiam ipli coelum afcendctat; Nunquid PauKis lapidem
(piritales defccndunt quodammodo, cum eis faltem in coelum miicrat ? Chriftianos perfe-
non poiTunt loqui quail fpiritalibus, fed quafi qucbarar. De ctrlo clamat, ergo furfum eft.
carnalibus. Quid me perfequeris ? ergo deorfum eft. JJg
Sic Sc afcenditur & defcenditur fuper fi- Verb. Domini fern, ^o. cap. 5. Tom. 10.
liumhominis'.'Filius enim hominis furuun in
capite noftro , quod eft ipfc Saluator : Sc fi­ G E N E S I S C a p . xxviii. f . 17.
lius hominis deorfum in corpore fuo , quod fftc non ejl niji domus D ei, d* h xctil
eft Ecclefia. Ad ipfum ergo afcenditur, vt in forta cotIt.
excelfis inteiligatur: & ad ipfum dcfcenditur, g
vt in membris fuis paruulis nutriatur. £t per /L c verba ad prophetiam peninenr,
ilium afcenditur Sc deicenditur , exemplum
quippe eius fcquentes prsdicatores eius, non
H quia ibi futurum erat tabernaculi! quod
conftituit Dominus in hominibus , in primo
{olum ie erigunt vt eum fublimiter IpeAent; populo fuo. Portam autcm coeli fic intelligero
redetiamhumilunt, vt eum temperanter an- dcbemus, tanquam inde fiat aditus credenti­
nuncient.CMfw Faujhmlih. n.cap. i6. Ttm.C. bus ad capeftendum regnum coelorum. In lib.
^mtlt Tratl. 7. in loan, ante fin. Tern. 9. quajt.piper Gen.tj. 8j. Tom. 4.
Etecee fcaU Vidit fcalas lacob, & in ipfis
fcalis demonftrati funt ei a(cendentes Sc de- G E N E S I S C a p . x x v i i i . 1^. 18J
fcendentes. Vtruroque vidit. PolTumus outarc Uceb fum ffit lap 'tdtm , & fuperfudtt oleum
afccndentes, viros proficientes i dcfcendentes, in cacumeneiMs.
deficientes: Q^a ^ rcuera inuenimus hoc in
populo Dei, alij proficiunt, alij deficiunt. Po­ VI s alius lapis pofitus ad caput lacob t
terant iftosfigmncareili^fcalx: fed fon^ me­
lius intelliguntur omnes boni in illis fcalis , a-
Q yt nominatim quodammodo exprime­
retur, etiam vndus, nifi caput viri Chriftus?
&endentes&derccndcntcs. Non enim fruftia Qui,s enimChnftunincfcitaDvnAione appel­
non didhim eft cadentes , fed defccndcntes. lari ? Contra lib, 11. cap. i6. Tom. 6
Multum autemintercft inter dcfcendcre & ca- C lacob fumpfit lapider//. Chriftus eft & lapis
dere. Namquu cecidit Adam, ideo defcendit vtidhis i lacob. Sc lapis reprobatus ab xdifi-
Chriftus. llle cecidit, ille delcendit. llle ce­ caiitibus,qui fa£tus eft in caput anguli. Oe Gen.
cidit fuperbia,ille defcendit mifcricordil Non ad lit. lib. i. cap. ^.ante fin.Tom .y SimileTra^.
autem ipfc folus defcendit. Et quidcni de coe­ 7. in loan, ante fin. Tom. 9.
lo ipfe folus defcendit, fed multi imitantes lacob fumpjit litpiJe»n.yn€t\ii eft Dcus aDeo.
<um fandb , dcfcendunt ad nos, & dcfcen- Vn£tum audis,Chriftum intcllige,ctenimChri-
derunt ad nos. ftus ichrifmate. Hoc nomen quod appellatur
In illis fcalis ergo & afccndcntes funt, & Chriftus vn£bonis eft: nec in aliquo «ibi vn-
defcendcntes. Afccndentes, qui funt} quipro- eebanrur Reees & Sacerdotes, nifi in illo re-
___...c . __-u- eum&Sa-
iiciunt ad intelleftum fpiritalium. Defcenden- gno vbi Chriftus prophetabatur Sc vngebatur, f
tes, qui funt} qui quarauisquannini homines “ vndeventurum
Sc ' * eratChrifti nomen. V n/v ^s
polTunt fniantur intelligentia fpiritalium, ta- eft ergo Dcus i Deo. Q^ip oleo nifi fpiritalij
tncn dcfcendunt ad paruulos,vt talia eis dicant, Oleum enim vifibile in (igno eft, oleum inui-
qualia pofTuntcapcre , & lade nutriti pofllnt fibileinSacramcnto eft. Oleum ^iritale intus
idonei fieri,& validi ad capiendum cibum fpiri- eft, oleum vifibile exterius eft. Vndus eft no­
talem. /y«/. w^.poH inn. Tom. 8- bis Deus, & miiTus eft nobis, Sc ipfc Dcus vt
l* M . I. ecce fiala. Eccevere Ip-ailita^in ejHOdolus j ) vngeretur homo erat: fed ita homo erat, vt
#•.47. non eft Q^ndo audis ecce veri Ip-aelita, veniat Deus effct: ita Dcus erat, vt homo efTe non de­
tibi in mentem Ifrael. C ^ vencrit in mentem dignaretur. Vcrushomo, verusDeus,innuI-
tibilfrael, veniat tibi in mentem fomnium il­ lo fallax, in nullo falfus ■ , quia vbique verax,
lius, in quo fcalam vidit i terra vfque ad ccp- vbique veritas. Deus ergo homo, & ideo vn-
lum, Deum fuperincumbentem, Angelos Dei £tus Deus ; quia homo Deus , Sc fad^us eft
afccndentes Sc defcendentes. Hoc fomnium vi­ Chriftus.
dit lacob. Poft hoc autem appellatus eft Ifrael, Hoc figurabatur in eo quod lacob lapiden)
id eft,poft paululum veniens de Mefopotamia. fibi ad caput pofucrat Sc dormierat. Dormiens
Si ergo lacob vidit fcalam, qui eft Sc Ifirael ap­ autem illo lapide ad caput pofito, vidit apcr~
pellatus: eft autem Nathanaelifte, ver^Ifrae- tis ccclis fcalam i ctrlo in terrain. Sc Angelos
Iita,in quo dolus non eft. Ideo dim miratus afccndentes & dcfcendentes. Hoc vifb euigi-r
cffct quia dixit ci Dominus, ["^ arbort fid vi­ lauit, vnxit lapidem Sc difcefSt. In illo bpide
di te dixit ei, maius his videbis. Et item di­ intellexit Chriftum, ideo vnxit. Videte ex quo
rxdicaturChtifhis.Qu^d fibi vult illavn^ o
xit ci fomnium lacob. Cui dixit?ei quem ap-
pcUauit Ifraelitam, quafi qui dicctet, cuius no­
mine te appellaui, ipfius fomnium in tcappa-
E ipidis, prxfcnim apud Patriarchas, qui vnum
Deum colebant? Fadtum eft autcm in figure,
I, Hi
86 G E N E S I S xl^\:iL.ir.\.Fnfe£lHSy^c.if.ii.O/culatuS)ttc,
ikdifccfllimcft.Noncnim vnxitUpidcm^Srvc- A Scrutatus omnem fubftamiam cius, nihil dcrc-
nit illuc fcmper adorare, & facrihcia ibi facere. busfius inucnit: 5cquiadc fuomhil inucnic,
Exprcflum eft myfterium, non inchoatum fa- tenerelciim omnino non potuit. Laban hic ty-
ffa lrrlu y ,
crilegium. Et videte Iapidem, lapidem f4em rr- 3um diaboli habuit, qui & idolis fcruicbat, 8c
ti. frobautrunt udificamcs , hic faBus ejl in caput jeato lacob qui typum Domini prafcrebat,ad-
anguli, h i quia caput viriChriftus, propterea ucrfarius erat. Pcrfecutus cft ergo lacob, nihil
Iapis ad caput: & vnftus lapis , quia a chrif- apud cum de rebus fuis inuenit.
niatcdi£tus cft Chriftus. PJkl. 44. 8. Tom, 8. LiacrgoHgniHcat illam plebem qur dc lu-
Simile l i b . f H p e r C t n . 84. Tom. 4. Serm. dsis iundlaeft Chrifto; Rachcl vero Ecclefijc,
9. ex addit, it Carthuf. peftmed. Tom. 10. de id eft, oranium gentium typum geflit. Et ideo
T n n .lib.y c,tp. lo.Tom. j.^ S e m , ^o.def'erb. Lia non eft furata idola patris fui, fed Rachel s
Domini cap. 1. Tom. 10. quia poft aduennim Chrifti non vfqucquaquc
Synagoga idolis feruilTc cognolcitur, ficut dc
Ecclcfia gentium comprobatur. Et propterea
G E N E S I S C a p . x x i x . ir.i. non apud Liam, id cft, Synagogam, Ccd apud
Rachel, q u i typum gentium prxferebat, ido-
P refcilus lacoh venit in terram orientalem^ Laban legimus latuifle. Quod autem venic
d ” 'V id it puteum in agro. B ^ Iordanem, & lunabatur cum viro vf. Ctn. jt.
lacobin iJla colludU-
VoMODoChriftus venturus eratin mun­ rione ludxorum populum figurauit ■ , Angelus
Q dum vt iungeretur Ecclefix, ita in bea­
to Jacob hoc prxfiguracum eft, quando in re­
qui cum illo ludabatur, typum Saluatoris Do­
mini prxferebat. Luiftatut lacob cum Angelo,
gionem longinquam peregrinatus eft, vtcon- quia jpopulus ludxorum lud^urus erae cum
iugiumfortiretur. Abiit ergo beatus lacob in Chrifto. Vinccbat lacob Angelum, quia lu­
Mefopotamiam ad accipiendam vxorem ; & dxorum populus Chriftuin vfquc ad mortem
cum vcnilTet ad quendam puteum, vidit Ra­ perfecuturus erat.
chel venientem cum ouibus patris fui: & ciim Et quia non tocus populus Ijudxonun infi­
agnouifict conibbrinam fuam elTe, adaquato delis extitit Chrifto, ideo Angelus famur
grege ofculatus cft cam. lacob claudicare coepit. Pes enim ille in quo
Non (ine cauTa fandi Patriarchs matrima* claudicabat, ludxos qui in Chriftum non cre­
nia ad puteos aut fontes inucniunt. Si hoc fe- diderunt, figurabat. Ille verb qui fanus reman-
mcltantunuTiodb cuenifTet, poterat aliquis di­ fir, illorum typum geffir» qui Chriftum Domi­
cere, non pro aliqua llgnilicaiione fadum c(Ie, num receperunt.
fed cafu potius accidiflc. Cum vero & beara Deniaue diligenter attendite , quia lacob
Rebccca, qux iungendaerat iCiac, ad puteum in illacolludlatione & vincebar, & bencdidHo-
inuenitur, & Rachel quam accepturus era: < ncm petebat. Cum enim dixiflet Angelus di­
lacob, ad pr.teum agnofcitur; nihilominus Sc mitte me , refpondit lacob , Non dimittam te
TsepJ, L. Sephora ijitt iunSa eft, ad puteum repen­ nifi benedixeris mihi. In eo quod vinccbat la­
i;. tur i fine dubio aliqua in his (^ramenta de­ cob , ludxos perfecuturos Chriftum fignifica-
bemus agnolcere. bat i in eo quod benedictionem petebat, illum
Et quia toti tres ifti Patriarchx typum Do­ populum hgurabat, qui in Chriftum Domi­
mini Saluatoris prxfcrebant, ideo ad fontes, num crediturus erat.
vel ad puteos inueniunt matrimonia*,quiaChri- Denique quid ci dixit Angelus ,ficdntra D$-
ftus ad aquam baptifini inuenturus erat Ec- minim fortis fuiRi^ e/uanto magis contra homines
clefiam. praualebis^Hoc tunc impletum eft, quando po­
Gen. 19« Denique veniens lacob ad puteum , prius pulus ludxorum Chriftum Dominum cruci­
t . U- gregem ada:fuanit, (fr pojlea ojiulatus e^ eam. fixit : Dimitte inquit Angelus, afcendit
Verum cft, nifi prius per aquambaptifiiii Chri- aurora: Hociam refurreitionem Domini figu­
ftianus populus a ma is omnibus abluatur, pa­ rauit } quia Dominus ante lucem refurrexit a
cem Chrifti habere non meretur.Nunquid la­ ^nonuis.
cob videns confobrinam fuam, non eam po^ Qupd autem lacob typum Domini figurauit>
ruit ofculari prius quam aquam gregibus dareti etiam hinc cognolamus, quod orans Deum,
Potuit fine dubio , fed myfterium gerebatur; J) vt eum de manu Efaiifi:atris fui eriperet, i» ^4-
Oportebat enim vt per gratiam baptilmi, ■ ab
' culo meo, incfaitttranjtui fordanem, (Ireccecum
omni iniquitate, vel difcordia liberaretur Ec- duabus turmis regredior. Verum eft, baculo ern­
clcGa, & fic pacem cum Deo habere merere­ eis Chriftus apprehendit mundum j & cuiu
tur. duabus turmis, id eft, cum duobus populis ad
Q ^ d au:cm in illa peregrinatione duas patrem rediit cum triumpho. Serm. io .d e temp.
vxoves accepit lacob, duos populos figurabat, Tom.\o.
ludxorum & Gentium: Lia ludxorum, Ra­
chel Gentium.Poft hxc diues fa<^us fuit lacob, GENESIS C a p . xxix.M i.
& cum infinita fubftantia ad patriam reuer- ofculatus efi lacob Rachel, & exclamans
fus eft. Ita 5c verus lacob Dominus nofter Icfus
vocefua fleuit^ (jr indicauitf quia frater
Chriftus veniens in huric mundum , & iftas
duas fibi plebes, id eft, Gentium & ludxorum cjl cius, dr filius Rebtcc* 5^.
confocians, innumerabiles ex eis filios fpirita- X p l i c a t v r , fu p ri Qenefi capite i j ,'
jiter & creauit, ac ditatus cft nimis.
Heuertente autem lacob ad patriam fuam,
E f - 1.
Ofculatus fi 7,&c.Confuetudinis quidem fuit,'
|>eifecutu$^ eum Laban cum fociis fuis, & maximi in illa fimplicitatc antiquorum , vc
^GENESIS X X I X . if.ij.io .iy o o .C A p .x x x .i^ .j 16.50.37. 87
ropinqui propinquos ofcularcntur , 6c hoc A
tlOtuc 6t in multis locis. In lib. tju/fft.fuper Gen.
f.8 7 Tom. 4. GENESIS Cap. xxx . f.j.
Ecce ancit u mea Balla, tntra ad earn-
G E N E S I S Cap. x x ix . ir. 15.
A c o B filio Ifaac pro ingenti crimine qua-
frater meus es^nonfemies mihi gratis»

R a t r e s apudludzosdici folcrc cogna­


I
tuor obiiciuntur vxorcs. Sed quando mos
erat-,crimcn non erat mmc propterca cri­
P tos vfqucadco probatur, vt non foliim ex
propinquo generationis gradu, Hcutfunt fUij
men cft, quia mos non cft. Alia enim funt pec­
cata contra naturam, alia contra jTiorcs , ali*
fratrum & fororum, qui etiam apud nos vfita- contra prxcepta Si naturam confulas, non la-
tiffimi fratres dicuntur: Sed etiam auunculus, Iciuicndi fed gignendi causa , illis mulieribus
& fororis filius-,ficut fibi erant lacob & Laban, vtebatur. Si morem , illo tempore , atque in
fratres appellati inucniantur. Non ergo mirum illis terris hoc fadbtabatur.Si pnceptum,nul­
eft, di(flos efle fratres Domini, ex materno ge­ la lege prohibebatur. Nunc verb cur crimen
nere quofcunque cognatosjaim etiam ex cog­ eft, u quis hoc faciat, nifi quia & moribus, &
natione lofephdici potuerint fratres cius,ab legibus non lic « ’ Qua: duo quifquis contem^
cis qui illum patrem Domini eflc arbitrabam- g pferit, etiamfi tantummodo causa generandi
tur. 17. fitpcr Matthaum.
' Torn.
"* vti poflit fffrainis pluribus; peccat tamen,&
ipfam violat humanam focietatcm, cui neceC-
G E N E S I S C a p . XXIX.f.ao. wria cft propagatio fiUorum. Contra Faufl.lib.
Seruiuit lacob fre Rachcl annis fepttm , d* 21. cap. 47. Tom. 6.
erant in conj^e^ueiusveiut pami dies,
GENESIS C A P . XXX. 1^. xtf.
eoquhd dtligtbat illam.
Jtedde vxoref meas,
quomodo didhun fit, cum
Q
V iE X. E N DVM
magis etiam breue tempus longum elTe I L IAM filij eius, (^fi/iam fIU eius nonae- Leuh.ii.

borem feruitutis, quem facilem & leuem amor


F
ibleat amantibus. Di6him eft ergo propter la­ cipies. &c. Hic non prohibuit fuperducere,
quod licebat antiquis propter abundantiam
faciebat. In lib. qutfl. /itper Gen. f . 88.7 *om. 4. propagationis : fed Ibrorem fotori noluit fii-
perduci, quod videtur feciflc lacob jfiue quia
G E N E S I S C a p . XXIX.tJ'. 17. nondum fuerat lege prohibitum,fiue quia fup-
Conjitnmafcptimanam ijliusyf^ dabo tibi & pofita alterius fraude deccptuseft, & ilJa nu­
hancfr e opere quod operaberis apud me gis de placito veniebat quam poftcrius accepit,
adhuc Jeptem annos alios. Q Sed iniuftum erat priorem dimitti, ne faceret
eam moechari. 63. in Lenit. Torn. 4.
E X P L I C A T V R , In lib.
t^ .T on . 4.
fuper Gen. <f.
G E N E SIS C a p .x x x . }o.
G E N E S I S C ap. XXIX. ir.'io. Benedixit te Dominus in pede meo.
m iexit Rachel ma^s quam Liam. .VoD^acob
V A virtutes propofitx funtanimx hu- Q benedixit te Dominus in
pede meo, in ingrelfu meo voluit intelli-

D manx, vna a£kiua, altera contemplatiua:


peruenitur: illa qua labo-
g i, hic gratias agens Deo. In lih. ejtusl. fuper
Gen tj.^i. Tom.^.
fctiptio. ratur,vtoor mundetur ad videndum Deum, G E N E S I S Cap. XXX. 37.
ifta qua vocatur & videturDeus.Illa eft in prx-
ceptis exercendx vitx huius temporalis, ifta in lacob decorticauif virgas.
dodrinavitxilhus fcmpiternx. At per hoc illa
e virgis variatis fecit lacob, vt pccota
operatur, ifta requiefcit; quia illa eft in purga­
tione peccatorum, ifta in lumine purgatorum. D colore varia ^gnerentUr , naturam ta­
men illam qux gignitur, ipfe non fecit. De Ciu.
Ac perhocinhac vitamonali,illaeftinopere
bonxconucrfationis;ifta
j ‘ verb magiso ,m fide,^ u D ^ lacobA decorticam virr.v. .
vi.rg.%s. lacob de vi
virgis va-
& apud perpaucos per fpeculum in xnigmate,
r^tis, vt oues & caprex varix nafcercntur, ef­
& ex parte in aliqua vifione incommutabilis
fecit. Quod autem hoinines coloribus & cor­
veritatis. Hx dux virtutes, in duabus vxoribus
poribus veris, hoc dxmones figuris fiifHs facil­
lacob figuratx intelUguntur. Lia quippe inter­
lime polTunt animaUbus concipientibus exhi­
pretator laborans *,Rachel autem vilus princi­
bere. De Ciu. D.lib. i8. cap. 5. in fine. Tom.^.
pium. DeConfinJk Suangelift. lib. 1. capite j.
Simile lib. 5. contra lulian. cap. 14. Tom. y . &
T om. 4. Simile contra Faufium lib. z i. capite ji.
T om. lib. «futjl. fuper Gen. q. ^^.Tom, 4.
D ilexit Rachel. Explicatio allegorica de Lia GENESIS C ap.X X X . 41.
& Rachcl cum ancillis fuis. Contra Faufi. libro
i t . cap. 54. feejuent. T om, 6. Pojiiit lacob virgas coram ouibus.
Dilexit Rachel. D ux vxorcs habentes vnum A c o B creator colorum in pecoribus non
virum lacob. Lia & Rachei, fignificabant vnam
Ecclefiam, (ed de duabus plebibus fa<ftam. Ser.
I fuit, quia bibentibus in conceptu matribus
variatas virgas quas intuerentur appofuit. D t
eri. Dominicap. 6. Torn, 10. Trinit.lib. j . cap. i.poft med. Tom.^.
8$ g e n E S I S x x x i . # . 7 - 4 t' 4<- 47 - C A P . X X X i 1 . 1 0 . 1 4 . 1 j .
A tion infirmitate. Ludatus ergo lacob prxua-
luit, tenuit, & quem videbatur vicifle, rogat
G E N E S I S C a p . XXXI. 1^.7.
vtbencdicatur ab co. Pfatm. 147. t . i^.Tom.%.
Pater vefier mutauit merctdcm meam Eccevir luRabatur. Ludbam lacob cum An­
decern agnorum, gelo irrides, vbi futura cum carne Chrifti lu-
&A populi Ifrael prophetice figurata eft. Sed
X p t I'c A T V R > Lib, ijMfl.fuper Gen. <j. quomodolibet intelligas, quantb melius Deus
E 95. Tom. 4. vcftcr cum homine lu ^ ra u r, qu4m vidlus at*
que captiuus d dzmonum gente diriperetur.
G E N E S I S C a p . x x x i . i^. 4K Contra Secundin. cap. x^-foii med. Tom. 6.
Mt decepif it mtrcedem meam decern agaabus. Eccc vir luSabatHr. In lacob figuratur jpopu-
lus Chriftianus , audiftis quemadmodum lu­
Bi agitur dc virgis variatis, quas pone­ natus fit cum Domino, przualuit & tenuit i
V

bat lacob in aqua *,vt in conceptu poHtx,
cues eas viderent ciim biberent, & varios foe­
ciun teneret non dimifit nifibenedi^s. Lu-
«Sbrc vt reneas Chriftum, tenes Chriftum hic,
tus parerent > non bene i nobis cxpoHca eft Uinimicumdilexeris. Serm. i.tx additis a Sirm.
cauf^ cur iterum concipientibus non ponebat, Torn. 10.
id eft, cum alios foetus conciperent, (cd in Idem locus explicatur fupra Gen. capite 19.
priore conceptu. Nam quxftionis alterius ex- B 1,
pofitio, vbi quxritiu: cur dixerit focero fuo la- Ecce vir luSabatur. lacob ciim rediret dc
Cob,& decepifti mercedem meam decem agno- Mefopotamia,ludtatus eft cum eo Ai^elusin
busi (atis veraciter enodata demonftratiftam, via.Qu* virtus comparari poteft Angeu Sc ho­
^cut A)lui debuit, nonlblutam. IM?. 1. RetraH. minis? Ereo myfterium eft. Videte etiam lu4^ -
(ap.jy Tom, 1. minis modum: dum luAatur , przualuit An­
gelo lacob; & cum prxualuiiletnomo Angelo,
G E N E S I S C a p . xxxi. 4^. tenuit illum; tamen ipfe homo cum, quem vi-
Sutrtfjit lacob lapidem , dr confiituit ceiut tenuit. Et ait illi, Non dimittam, nifi be-
Mtdixtris mihi. Q ^ndo viator aviAo benedi-
tum titulum.
cebanu', Chriftus figurabatur. Deinde tetigit

E X p L 1 CATVR., Lih,
96. Torn. 4.
fuper Gen. <j. neruum femoris cius , & fadlus eft claumts
lacob. Nonirafcitur vidus, qui non irafcitur
crucifixus. rerb. Domini Serm. 40. Torn. 10.
G E N E S I S C a p . x x x i . 1^.47.
Aceruus hic tejlatur inter me & te hodie. G E N E S I S C a p . X X X I I . 1 ^ .1 5 .
Tetigit Utitftdinem fem oris eius,
e s T AM E NTVM in Scriptutis non illud
T foliim dicitur, quod non valet nifi tefta-
q
A c o B Ifrael vocabatur, quod nomen ma­
toribus mortuis; fed omne padum & placitum
teftamcntum vocabant. Nam Laban & lacob
I gis populus ex illo procrcatus obtinuit. Hoc
autem nomen illi ab Angelo impolitum eft, qui
teftamentum fccerunt, quod vcique etiam in­ cum illo fuerat in itinere lutfbatus, typum Chri­
ter viuos valeret. P f t l,ii. ir. 6.Ttm.%. fti euidentiffim^ gerens. Nam qubJ ci prxua-
luit lacob, vtique volenti; vt myfterium figu­
raret : fignificat paflionem Chrifti, vbi vifi funt p*n;6nis
G E N E S I S C a p . XXXII. 10.
ci prxualere ludxi. Et tamen benedictionem Chtifti
Cum baculo meo tranfiui Iordanem. ab eodem Angelo quem fuperauerat, impc-
trauit: Ac fic huius nominis impofitio, bene­
X p l i C A T V R . fupr4 Gen. capite iS,
E ir.i.
dictio fuit. Interpretatur autem Ifrael videns
Deum , quod erit in fine prxmium omnium
Sanftorum. Tetigit porto illi idem Angelus
GENESIS C a p . XXXII. 1^.14.
veluti prxualcnti luitudincm femoris,cijmquc
Ecce vir Inflabatur cum eo vfque mane. ifto modo claudum reddidit. Erat itaque vnus
atqUe idem lacob, & bcnediClus & claudus,
Nluftatione lacob, Angelus di<5lus eft ille benedidhisineis, qui in Chriftum cx eodem
I qui apparuit. Comra Adimant, cap. 9. ante
med.Tom. 6.
populo crediderunt; atque in infidelibus clau-
dus. Nam femoris latitudo, generis cftmulti-
Ecce vir hiClabaiur. Qiiis alius tn Angelo cum tudo. Plures quippe funt in eaitirpe, dc quibus
lacob ludatus, eum fibi prxualentcm, quafi prxdidhim eft: t t claudicauerunt a fimitis ptis. ffulm. 17.
fortiorem infirmior , vidufque viftorem par- 'De Ciu. D. Iib.i6.cap. 59. Tom. y 4^>
tim bencdicit, partim latitudinem femoris eius Tetigit latitudinem femoris eius. Noftis quia
claudam reddit, nifi qui prxualere aduersus lacob ipfe eft Ifrael. Illi enim cum Angelo lu-
fe pafllis populum Ifirael, quofdam qui credi­ ftanti & prxualcnti , & benedidto ab co cui
derunt , benedixit in cis} Latitudo autem fe­ prxualuit, nomen mutatum eft, vt appellare­
moris in lacob, in multitudine carnalis populi tur Ifrael; ficut populus Ifrael prxualuit Chri-
claudicauit. Comra faufium libro iz. capite 16, fto, vt crucifigeret cum. Et tamen in his qui
Tem. 6. Chrifto crediderunt, ab ipfo cui prxualuit,bc-
Ecce vir luRahatur. lacob ludlatur cum An­ ncdidhiseft. Sed multi non crediderunt, inde
gelo , in cuius Angeh perfona ipfc Dominus claudicatio lacob. Bencdidkio Sc claudicatio}
erat ludatus. T enuit, vim fecit vt teneret, in- benediCbio in his qui crediderunt, claudicatio
ualuit vt teneret, fecit fc teneri mifcricordia, autem in his qui non crediderunt, £t qui»
G EN ESIS X X X I I . X X X i l l . 10. XX!XV. JO. 89
plurcsnoncredidcfuhtj&pauci crcdiclcrunt; A G E N E S I S Ca p . XXXI I . f. z8.
idco VCficrct claud'.catio.retigit latitudinem fc-
niorfs eius. Q|udeft latitudo femoris cius?mul> Nequaquam lacob jfpcllahitur nomtn
titado generis./’/'?44.1^.8.7 "<»w». 8. tuum ,/id ifr^el.
7‘etigit UiiruMtiem finuris eius. Cum dixiflct p L I c A T v R fupri, Gen. cafite 25.
inmaritJfvlatHM,naod intelligimus in genti­
- 1.
b u s;^ fim itt tut ina<fn'u mtiliisy quod intclli-
ginias in populis multis, adiunxit, & veffigia
tmtnon A':^nj/centur. Et qusrebamus A quibus
G E N E S I S C a p . XXXIII. f- 10.
non agnofcercnrur, & lubiecit continub: de-
</«j^/y?tncutoucsplebemtuamin nunu Moyll Si inutm gratiam in ccui’s tuis accipe mU"-
& Aaron , id eft, ab iftaplebe tua, qnx dcdu- nujcuhnn de m.’ttibus meis.
StA eft in monu Moyfi & Aaron, veftigia tua
O N s ID E RAN dvm cftquanta in beato
non cognofccniur. Expulerunt Chriftum, no­
luerunt efie fuum faluatorcm i g r i ; ille autem C lacob fuerit cluiritas, vt odientem fc fra­
trem fuum maluerit in longinquis regionibus
coepit cfTc in gentibus, in multis populis >faluz
fugere , quam vicem odij rcpenfare; quemfi-
fadtc funt reuquix populi illius. Remanfic fo­
cut vitare (ciuit, ita odillc ncfciuit : & rcuer-
ris ingrata multituclo , & elaudic*m Idcob fc- «
fus multis muneribus, vt cum fibi placatum fa­
moris latitudo. Latitudo enim femoris intelli-
ceret, honorauit. Serm.\G%.detetnf. Tcm .io.
giturviain multitudine generis,&fa£lae(lin
maiore parte Kraelitanim turba quaedam vana, GENESIS Cap.xxxiii.iJ'. 10.
5c infipiens qux non apnofcercc veftigia Chri-
Ai in aquis.'Deduxiftihcutoues plebem tuam, V idi faciem tuum ejucpiadmodum cn:n v i-
9c non te cognoucrunt. Tanta cum illis bona dtt aliijuis faciem Dei.
fccifti, mare diuififti,inter aquas per aridam
X p L I C A T V R , Idb.ijHiJl. fttfes Gen. <j. 105.
traiecifti, perfequentes inimicos fluftibus ope-
tuifti, in deferto egentibus manna pluifti, de-
E 7”om, 4.
duccns cos in manu Moyfi & Aaron: fic expu­
lerunt te a le , vt in mari elfet via tua, & vefti­
G E N E S I S C a p . x x x v . i f . 6.
gia tua non agnofcerent. P f 76. in fine.Tom. 8,
g E N E S I S C a p . XXXIIJr. Venit lacob ia LuT^n , ^ujt efi ir: terra
Chanaan , tU Bethel.
t ie n te dim ittam , n iji mt lenedixtrts.
X p L I CATVR, Lib. tjHijl.fuper Gen. <j. iij.
rW- /?•
».?• E X c i T A potentiam infirmus eras
quatxlo oicebatur, Si jUius Dei efl defcen-
E Torn. 4.

dat de cruce. Nihil valere videbaris. Prarualuit C G E N E S I S C a p . XXXV. 10.


t.4e. fuper tepcrfecutor, & demonftrafti hoc antea,
quia & lacob ipfe prxualuit Angelo in ludan-
N ok vocaberis lacob ,f .d vocaberis Jjrael,
do. Q^ndo,nifi vellet Angelus? & prxualuit
X p l i c a t v r Capti, Genef capite 17.
homojisc vidius eft Angelus,& viftor homo re­
net Angelum,& dicit,^o» dimiitam te^rtifi bene­ E 1^.5.
dixeris mihi. Magnum facramenrum, 5c ftat G E N E S I S C a p . XXX v. iJr. 14.
vi£kus& benedicit viftorem: Vi£kus quia vo­
luit , carne infirmus, maieftate fortis >& bene­ StatHit Jacob titulum itpideum , ^ libauit
dixit. inquit, IJraiet. Tetigit tamen Jitfe r eum libamen, c?* infudit f u '
ic femoris latitudinem & aruit , eundemque ftr ittm oleum.
hominem vnum, fecit &bcnedidkum & clau­
Vp E R Iapidem libauit lacob, non lapidi
dum. Vides claudicafle populum ludxorum,
vide ibi 8^ benediftum genus Apoftolorum.
Excita ergo potentiam tuam: quandiu videris
S libauit. Non ergo ficut idololatrx folenr
aras anteUpides conftituere, tanquamdiis
infirmus ? Crucifixus ex infirmitate, refurge in libare lapidibus. In lib. rjtujl. fuper Gen. q.
virtute. Pfalm. 79. f . j. Torn. 8. u^.Tmn. 4.
Non te dimittam. Quod ab Angelo dcfiderat p.
GENESIS C A p. XXXV. ■
)}’. 13.'
lacob benedici, cui luftando prxualuit, ma-
gna eft de Chrifto prophetia. Nam eo ipfo ad­ Erantfilij Jacob duodecim.
monet myfticum uiquid (apere j quia omnis
homo a maiore vult benedici. Quomodo ergo
ab eo benedici ifte voluit, quem ludUndo fu-
perauit} Prxualuit enim lacob Chrifto, vel po­
E X p t i c A T V R , Lib.
uy.Tom .4.
fuper Gen. q.

tius prxualere vifus eft, per eos Ifraelitas, a


quibus crucifixus eft Chrmus; & ab eo tamen G E N E S I S C a p . XXXVII. T^. j.
benedicitur, in eis iCraelicis qui credidenint in Jacob diligebat Iq/cphprje omnibusflits fuis.
Chtiftum. Vnus ergo atque idem lacob &
claudus & benedidus; claudus in latitudine E ATVS lacob genuit filium, & vocauit no­

P M 17.
femoris, tanquam in multitudine generis, dc
quibus diftum eft , Et claudicaMerunt k femitis
B men cius Io(epn,& eum plufquam reliquos
filios fuosdilexit. Hoc loco beatus lacob figu­
t . 4<. fr it: benedidtos aucem in cis, dc quibus di- ram habuit Dei patris: (andhis quoque Io(eph
d^umeft, Reli^Hti per eletlionem gratit Jkluafit^ typumgeflit Domini Saluatoris. Diligebat er-,
t.y. fli ptnt.Inlib, ^Hift.fufer Gen. q. 104. TtfOT.4. go lacob filium fuum, quia Deus p.iter diligit
Bib. Ttm. l. M
90 G E N E S I S X X X V I I . V . 7 . H . C A P . XXXVIII.
vnicanifmmi. lacobmific filium fuum ,vtdc A & vndccim ftell*cumadoraucrunt,quando
fratribus fuis folicitudmcm gcrcrct : & Dtus poft rcfurrcdhonem (anfta Marta q a a f i lu n a ,
patet mifit vni^cniium fuum, vr genus huma- & beatus lofeph vclut fol, cum vnaecim ftcl-
num peccatis languidum vifitaret. Iis, id eft, beatis Apoftolis, incuruari & pro-
lofcpli dum fratres fuosquxrerct,errabat in ftratifunt ante eum.
eremo; Sc Chriftus genus humanum require- lofcph interpretatur augmentatio fiue am­
bae , quod errabat in mtfndo , quodammodo pliatio. Sed in illo Io(eph ampliationem n o n
quafi & ipfc errabat, quia errantes requirebat. habuit, nifi fola i£gyptus: in noftro lofeph
l o f e p h enim fratres fuosquxrebat in Sichimis. augmentum habere vniuerfus meruit mun-
Sichima interpretatur humerus: fempcr enim dus. ^’rr. 81. tfmp. T m . 10.
peccatores dorfum magis quim faciem ponunt
infacicmiuftijHumeri enim retro funt. Sicut g e n e s i s C a p . x x x v i i . i^ .j.
enim fratres lofeph inuidia percuffi, fraternx Vidit lojefb fim nium ,
dilcAioni dorfum magis quam facies ofFere-
bant; ita & infelices Iud*i, veniente ad eos fi­
latis auitore , inuidere potius quam diligere
maluerunt.
E X P 1 1 c A T V R immediatiy S y r i Gen.CAf.
VI- 'f- f-

Ii.ucnit lofcph fratres fuosin Dothaim. Do- g G E N E S I S C a p . Xx x v i i . 1^. 1».


thaim interpretatur defc£Uo. Vere in grandi Non percutiamus eius animam,
defcftionc erant, qui de parricidio cogitabant.
Videntes ergo lofcph fratres fui,de morte illius I c TVM eft a fratribus Io(eph,
tra£buerunt j ficut videntes ludai verum lo­
feph Dommum Chriftum , vt eum crucifige­
D CHtiamus eius animam, id eft, non eum oc­
cidamus : nam fi anima poCfet ab interfe^re
fer^

rent , vno omnes confdio ftatuenmt. lofcph percuti,non diceret Dominus}Nolite timere u s t t k f .
expohauctunt fratres fui tunicapolymita& ta­ eos qui corpus occidunt, animam autem ocd- f . »*.
lari : & lu d ii Chriftum per mortem crucis cx- dere non po(Tunt. Lik, 7, LoeMtitnum de lo/ke
pohauerunt tunica corporali. atae finem.Tom. j.
lofcph exutus tunica mittitur in cifternam,
id eft, in lacum-, & Chriftus expoliatus carnc
humana, defcendit in infernum. lofeph poftea- G E N E S I S C ap.xxxviii.
quam de cifterna leuatur , Ifmaelitis, id eft, I.ffitndehatfife r terram, ne daretfemen
gentibus vendimr: & Chriftus poftcaquamde
fratri fuo.
inferno regreditur, ab omnibus gentibus fidei
commercio comparatur. lofcph per confilium L L I c I T b' & turpiter etiam cam legitima
ludx triginta argenteis diftrahitur: & Chriftus ] ^ ^
per confilium Ipdx Ifcariotis eodem numero ^ dcuitatur. Quod faciebat Onan filius Iudx>&
vxore concum

venundatur. occidit illum propter hoc Deus.Propagatio ita­


Q ^ d autem in diucrfis tranflationibus non que filiorum, ipla prima ic naturalis Sc legiti­
squali pretio lofcph fcribitur venundatus, led ma caula nuptianim:ac per hoc qui propter in­
alij dixerunt vi^inri argenteis , alij triginta; continentiam coniunguntur , non fic debent
hoc Ipintaliter ugnificauit qu&d Chriftus non temperare malum fuum , vt bonum cxtemu-
squaliterab omnibus credendus, vcl diligen­ nent nuptiarum, id eft, propaginem filiorum.
das ellcr. Denique etiam nunc in Ecclefia alij D e Coning. adhlterM. 1. cap, 11. T»m. 6.
eum plus diligunt, alij minus: ipfi enim plus
valet Chriftus , qui cum maiori charitate di- G E N E S I S C a p . xxxvm .f . 15.
lexerit. ludas putauit eam meretricem ef(e.
lofeph defcendit in/Egyptum, & Chriftus
in mundum. lofcph a penuria frumenti faluat V d a s filius lacob >quando ad imnim qui­
i£gyptum,& Chriftus a fame verbi Dei Hberat I dem fiiam nclacns intrauitj quanttim in iplb
mundum. Nifi enim lofeph fratres fui vendi- fiicrat fornicatus eft, quia meretricem putauit.
dilfent, defecerat y£gyptus: nifi Chriftum lu- Quafi. 49. fufer ludic. Tom. 4.
dxi crucifixillent, petierat mundus.
Ctn. )7. Vidit beatus lofcph fomnium,quafi ftan- G E N E S I S C a p . x x x v m . f . i^.
^■7- tem le in agro cum franibus fuis, & manipu­ Sinita me intrare ad te.
los alligantem ,& fratrum manipulos adorare
manipulum fuum. Hoc in illo lofcph tunc im­ E R V A T vbique diuina prouidentia virtu­
pletum e ft, quando cum in iCgypto adora-
uerunt fratres fui.Et non incongrue coadtifunt
S tem bonitatis Cax , vt quemadmodum ex
adulterorum concubitu formatur, Sc nafdtur
fterilcs manipuli fni^hiofum manipulum ado­ homo, de hominum opere malo bonum opus
rare ; per quem dc famis periculo liberandi D ei, de foecunditate leminum, non de turpi­
erant. tudine vitiorum. Ita in Scripturis prophencis»
Vidit etiam aliud fomnium, qubd fol & lu­ non tanti\mbona hominum, verum etiam &
na ,& vndccim ftellx adorarent eum. Cui ait mali fa£b narrantibus } quoniam prophetica
pater futis, Nunquid e(^o Sc mater tua, Sc fra­ eft ipla narratio, fignificetur aliquid de malis
tres tui adorabimus te fiiper terramJ Hoc in illo operibus hominum , etiam futurorum bono­
lofcph impleri non potuit, quiaiam mater ip- rum , non peccantis opere, fed fcribcntis. Ne-
fiusdehaclucemigrauerat. In noftro vero lo­ quc enim ludas, cum ad Thamar concupifcen-
fcph, id eft. Domino lefu Chrifto, fomni illius tia vi^is intraret, hanc fux libidinis intentio­
facramenta complctafunt. Sol cnim& luna. nem gerebat r vt inde aliquid fignificarctur»
G E N E S I S X X X V III. if.\6 . Sinito m e 91
quod ad falutem hominum pertineret : ficut A lictrt illo tempore fuerint,ad nouum tamen per­
XlMtth. i6 .
necludas ille qui Dominum tradidit, hoc in­ tinent Tcftamcntum,cul prophetando fcientcr
tendit , vt aliquid inde gereretur, quod ad ean­ vtiles fuerunt, qualis Dauid fuit. Eo fane tem­
dem lalutem hominum pertineret. Porro fi dc pore quo iam Iudxac<cperat reges cx tribulu-
rammalo opercludx illius tam bonum opus da non habere, non eft computandus Herodes
Dominus fecit, vt ciu(Hcm fux pafllomsran- maior in regibus cius , tanquam maritus Tha-
guine nos redimeret i quid mirum fi Propheta niar j erat enim alienigena, ncc ci ficramento
cius, ex malo fiido luclx iftius, boni aliquid ll- illo myfticx vndtionis tanquam coniugalis foe­
gnificauit, vt fiio minifterio nos doceret? Ea dere cohsrcbat: fed t.mquam extraneus domi-
quippe hominum fa6ta, fan^j Spiritu difpo- nabacur,quam potcftatem .i Romanis & a C x -
nente atque infpirante, collegit Prophera nar­ fare acceperat. Sic &: cius fiiij tctrarch.i:, quo­
rator, quorum interpofitio non vacarct a p ri- rum erat vnus Herodes, patris nemine appel­
fignatione rerum quas intenderat prophetare. latus, qui cum Pilato in palllone Domini con-
Ad fignificandum autem aliqua bona, nihil in- cordauir. Ifti ergo alien;gcnx vfque adeo non
tereft, fadailla quibus ea fignificantur, feu bo­ deputantur in rct;no iJIo rayftico ludxorum,
na , feu mala fint-Qu* autem ad fignificandum vt ipfi ludxi publici clamarent, frendentes ad-
fcribuntur, fiue dicuntur, nihil refert in mo­ uersum Chriuum. Nomon habewns rtgnn n i(i
ribus faci entium, quam laudem reprehenfio- g C/#y4rrw.Ncquehocv:r.'m, nifi illa vniucrfali
nemve mercantur , fi modo habent aliquam dominatione Romanoi i;m; quippe etiam C x -
rei, de qua agitur >ncceirariam prxfiguraniU far rex erat, non proprie ludirorum ; fed vt
congruentiam. Sicut enim Caiphx , quan­ Cliriftum negarent, & huic adularentur >ideo
tum ad eius noxium pcrniciofumque animum fc tali vocc damnarunt.
pcrtmebat quantilm denique ad ipfa verba, fi Illo ergo tempore , quo iam dc tribu ludx
in cis voluntatem dicentis attendas, quibus a- regnum dcfcccrat, veniendum erat Chrifhj ve­
gebat vt iuftus iniuftc necaretur, vtique mala ro Saluatori Domino noftro, qui non obeflet,
erant; tamen magnum bonum illo nelciente mulnimque prode(Tct. Sic enim fuerat prophe­
fignificabant, quando ait, Expedit vt vkus mi- tatum, N ohdejiciet princeps ex ludaynecjHe dnx
U m . II.
t .jo . rUtur homo, dr non tota ^cns pereat. Diftumquc de femoribus eius t donec veniat cui repofitumejly
dc ilio eft. Hoc autem a f i mn dixit ,f i d ckm & ipfe erit expeSlatio gemium. Iam ifto tempore
ejfet Pontifex prophetauit *, ^uia oportehat lefum omne quoque m.-igifterium ludxorum,& my-
mori pro fente. Ita fa^him lu d x , (ccundum il­ ftica, viide Chrifti vocabantur, vnctio ipla de- ^
lius libidinem malum fuit: {ed illo nelciente, fecerat. Tunc venit cui repofitum er.at expeda-
magnum bonum fignificauit. A feipfo quippe tio gentium. Natus eft enim Herodis maioris
malum fecit, fed non a (eip(b bonum figiu- tempore i palfus eft autem minoris Herodis te-
ficauir. ^ trarchx. Huius itaque venientis ad oues qux
In Thamar ergo nuru luds intelligitur plebs perierant domus ICracl, figuram gelGt ipfe lu­
regni ludxotum, cui dc tribu luda reges tan- das,cum iret ad tondendas oues & in Thamna,
quam mariti adhibeantur: merito nomsn eius quod interpretatur deficiens. Iam enim defe-
amaritudo interpretatur; ipfa enim Domino ccrat princeps ex luda. Venit autem Dominus
fellis poculum dedit. Duo autem genera prin- ad oues tondend.is, hoc eft, exonerandas Cir­
cipum, qui non rc«fl^ operabantur in plebe: cinis laboriofis. Iam Thamar habitum mutet,
vnum eorum qui oberant •, alterum eorum qui nam & commutans interpretatur Thamar 5fed
nihil proderant, fignifica.it ut iu duobus filtis in ea prorfus nomen amaritudinis maneat:non
ludx, quorum vnus erat malignus, & fitm an­ illius amaritudinis, in qua Domino fel mini-
te Dominum, alter in terram fundebat, ne fimen ftrauit; fed illius in qua Petrus amare fleuit.
daret ad fxcundandam Thamar. Et quoniam in Nam & luda Latine confcililo eft. Confeflioni
malo prior ell qui nocet, quam ille qui non ergo amaritudo mifceatur,vt vera poenitentia n.jy **
prodeftideo maior dicitur Nomen prxfigncrur. Hac poenitentia foecundatur Eo-
quoque maioris, qui vocabatur ^(?«sintcrpre- clefia,in omnibus gcnribus conftituta. Nam &
tatur pelliceus,quaiibus tunicis induti funt pri­ ipie habitus meretricius confeflio peccatorum
mi homines iiipcenam damnationis fux dimilfi eft.Typum quippe iam Ecclefix gerit Thamar,
cx paradifo: fequentis autem nomen, qui vo­ cx gentibus cuocatx, fedens cum hoc habini
cabatur Onan , interpretatur msror eorum } D ad portam Euaim, quod interpretatur fontes,
quorum nifi quibus nihil prodeft, cum habeat Cucurrit enim vclut ceruus ad fontes aqua­
vndc prodelTe pollit, atque id perdat in terra. rum , perucnirc ad femen Abrahx: illic d noti
Maius porro malum eft ablatx vitx, quod fi- agnofcentc foetatunquia dc illa prxdidura cl^
enificat pellis, quam non adiutx, quod figni- Populus ijuem non cognoui firuiuit mihi. Acccpit
hcat moeror eorum. Deus tamen ambos occi- in occulto annulum, monile , & virgam: Vo-
dille didkus efl:, vbi figuratur regnum talibus cationc fignatur, iuftificarione decoratur, glo-
hominibus abftuli(Ie. rificatione exaltatur.Scd hxc adiiuc in occulto,
Tertius vero filius ludx , qui>d illi mulieri vbi fit & conceptio fanftr vbertatis. Mitutur
noniungitur,fignificat tempus,ex quo reges autem promilUis hoedus tanquam meretrici,
plebi ludxorum cccperunt de tribu luda non haedus exprobratio peccati: fed eam non in-
fieri : & ideo erat quidem filius ludx, fed cum uenit peccati exprobratio, quam mutauit con-
maritum Thamar non accipiebat, quia erat ea­ fcfiionis amaritudo.
dem tribus luda: fed iam populo inde nemo Poft vero iam publicis fignis , annuli, mo-
regnabat. Vnde Sc nomen eius, id eft, Sela, in­ niUs, Sc virgx, vicit temere iudicantes ludxosj
terpretatur dimilfio eius. Non pertinent (ani quorum iam per(bnam ludas ipfe gcftabat; qbi
ad hancfignificationem viti fan^t & iufti, qui hodi^quc dicunt,non hunc efic populuroChri-
Bihl.AttgH^. Torn. I. M ij
G EN ESIS X X X I X . 1^.7. C a p . X L . y . 1 4 . 1 8 . 15.
fti, nec habere nos fsmcti Abrah*: fed prola- A autem in omnibus Dei gratiam mcruiflct, fur-
tis cerciflimis documcntis ncftrx vocationis,
A ^ M aMm ■A J ^ .m M MLbmu ^ 11 * 1
^ ___ * *
rcptimieft illi, vtab homine auxilimnpeteret.
iuIUficationis,glorificationis, fine dubio con­ Pro qua re additi funt duo anni, qutbus adhuc
fundentur, & nos magis quam Iciuftiticaios teneretur in carccre; tanquamei diceret Deus:
elFcfatebuntur. Lib. 11, cohtra F-htjlum cjip. 83. Ego tibi oftendo vt magis i me quam ab homi­
Torn. 6. ne debeas auxilimn poftulare. Sme vlla dubi-
t.atione credendum eft, qubd pro caftigatione
{an£li loleph non permifit Deus magiftrum
G E N E S I S C a p . x x x i x . ir .j. pincernarum vt in mente haberet, quodeifan-
Im m ijit oculos v:cDr Dcntihi tins in lojcph. 6bus lofeph, quando de carcere dimtlTus eft >
fupplicauerat. Serm. 81. de temj/.Tom, 10.
RI M £ N dominx fu* fuit quae mali vi­
C dit , non beati lofcph , qui male videri
non voluit. Nec in co qui vifuseft culpacft, G E N E S I S C a p . XL i.
quia-non erat in potcftate fcruili, vt non vide­ de flumine sjcendebantftptemboucs.
retur a domina. Et bene exculauit eum Scri­
ptura dicens , im/nifu oculos v x o r , &c. hoc cft, P HARAo fpicas fe dixit vidifle in foninis &
non ifte (e oftentauit, nec illa cepit incautum: JL boues, non fpicarum aut boum imagines.
fed illa retia fua unmifit, & indagine fui ca­ 6 Igitur liquido conftat nominibus carum re­
pta eft. Catenasruaslpariit,& inuiis vinculis rum quarum imagines funt, eafdcm imagines
colligata cft. appellari. De 8. Oulcitij <j. 6. in medio,
Dixit aurem illi, dtmti mtc:m. Prima adul­ 'i om. 4.
teri oculorum tcla funt, fecunda verborum.
Sed qui non capitur oculis, poteft verbis refi- G E N E S I S C a p . x l i . f . tj.
ftere. Reliquit vcftimenta , Sc aliena iudicauit Somnium Pharaonisvnum eif.
q u i tadu impudica? potuerant comprehendi.
Pulchrior erat intus lofcph quam foris ; pul­ V m elTet lofcph inclufus in carcerem, vi­
chrior in luce cordis, quam in facie corporis;
vbi illius foeminx oculus non penetrabat, ibi
C
dit fomnium Pharao notum omnibus, i
feptem macris confmnptas e(Te feptem boues
ipfc fua pulchritudine frucbatur. Senn. 83. Ue pingues, & rurfus a feptem fpicis exilibus con-
ttmf.Totn. 10.

G E N E S I S Cap. x x xix . f. 7. mqmt,


Dormi mccum, ille auum noluit. interpretatio eorum: fed quod bis vidifti, ait,
ad confirmationem valet, it'. 1. Tem. 8.
adokfcentes lofcph fandtum,
M ite n tv p .

I pulchrum corpore , pukhriorem mente :


quem caftita,s fic pollcderat, vt irruentes minx
G E N E S I S C a p . x l i . i}'.i 6.
S tftm boutspulchrx Jcptem am i funt.
dominx mulicns impiidicx, nonpolfent eum
V I B v s figna per aliquas rerum corpo­
violare, nec mente, nec corpore , cuius iam
Deus poflederat mentem. De CMacljJfuocap. 6.
finte fin, T cm, 9
Q
ralium limilitudines demonftrabantur in
Ipiritu, nifi accelliftet mentis officium,vt etiam
Domi mecuin. lofeph tentatus eft illecebra intelligerentur ; nondum erat Propheta :ma-
ftupri, fed non eft illatus in tentationem. De gifque Propheta erat qui interpretabatur quod
Serm. Dm itii in monte 'il>. i. cap. 9. faSt init, aUus vidiflet, quam ipfc qui vidiflet. Vnde ap-
T em. 4. paret magis ad mentem pertinere prophetiam, ' “ 'P'*®-
Dormi meum. Non dedit lofcph quod pe­ quam ad iftum fpiritum, qui modo quodam
tebat mulier impudica, & dedit tamen quod proprio vocatur fpiritus, vis animx quxdam
audire deberet nc impudica eflet exemplo fuo: mente inferior, vbi corporalium rerum fimili-
& ipfc non incidit infoueam libidinis, Sc de­ tudines exprimuntur.Itaque magis lofephPro-
dit coniilium caftitatis. Hoc enim refpondit, pheta qui intellexit quid fignincarent feptem
jibfittime ne hocfuiam domino meo, ne polluum Ipicz, & feptem boues, quam Pharao, qui eas
thontmeiiis ,tjni crediHit mihi omm.t in domo pta. vidit in fomnis. Illius enim fpiritus informatus
Si(eruusheri emptus hanc fidem (eruauit do- ^ cft vt videret j huius mens illuminata vt intel-
mino, qualem debet coniunx (eruare marito’ ligeret. Ac per hoc in illo erat lingua, inifto
Hoc erat admonere. Ego feruus hoc non fa- prophetia j quia in illo rerum imaginatio, in
dara domino meo; tu coniux debes hoc fa­ ifto imaginationum interpretatio.
cere marito ruo? Serm. ^i.ue diuerfis capite 5. Minus ergo Propheta qui rerum qux figni-
Torn. 10. ficantur, fola ipfa figna in fpiritu, per rerum
Dormi mecurn. lofoph contra peccatum v f corporalium imagines videt: magis Prophe­
que ad fanguincm certauit. Semt. ly e x addit.a ta qui folo earum intelledhi prxditus eft : feJ
Sirmondo. 'I om. 10. & maxime Propheta, qui vtroque prxcellit,
vt & videat in (piritu corporalium rerum figni-
ficatiuaslimilitudines, Sc eaisviuacitatementis
GENESIS C a p . xL.f.14. intelligat: ficut Danielis excellentia tentata eft Ti»n. 1. t .
iMemento mei cum tibi bene fu erit. & probata, qui Regi & fomnium, quod vi- 4-
detat dixit,&quidfignificiret z^ixm.DeGen.
17. O H DVM fcriptum erat, Bonumejl fpera- adHt.Ub. II. cap.^.Tom. 5.

N re inDamino quam Jperareinhomint. Ciim Solet res q u i fignificatclns rei


GENESIS X L T .jg .4 1 .X L III. 1 6 . 34.X L IV . 15.17.19.
nomine quamfignificat nuncupari,ficut feri- A terit,raultis in locis iniicnict. Vnde cft illud;
pcum cft, Stfttm fpie^t, feptem anni fttnt ■
. Non f^i/italiiter-ajn cJ* inebriaHi eat», miiltiplicafti y.j.
enim dixit feptem annos fignificant. Et fifteta Jiiare eam.Eo quod in laude bcnediikionis hoc
hesies, fiptem anni piM j & multa huiulniodi. pofitum eft, & donum Dei commemoratur,
57. Ltuit, Tom. 4. apparet Iianc ebrietatem faturitatem fignifica-
re. Nam ita inebriari vt mcbriantur cbriofi, nec
G E N E S I S C a f . xt t . ipfi terrx viile cftj quoniam maiore quam (a-
Nanqmdinutnimus hominem talem quihti- tietati fufiicit, humore corrumpitur, licut vi­
ta ebrioforum qui non fatietarefe replent, fed
beatJ^irttumDtt in J i?
mergunt dilumo.//t /./>. ^naft.fiperGtn. 144.

E X p l i c A t v r fupra , Gen. capite i.


ir. 1.
Tom. 4..

G E N E S I S C a p . xl I. 41. GENESIS C a p . r t i v . f . ly
Ecce conjiitue tc hodiejuj. er omnonter- rtm hanc f i t i ji i s ?
r*m *y£gyj)ti.
1 O s E p H fratres fuos ideo tantis tribulatio-
H r i s t v s mihiiniofcph innuitur,qui
C " nibus fatigauitjVtiJIosad confefllonem cri­
perfcqucntibus & vendentibus fratribus, ® minis , &: ad medicamentum pocnitentix pro-
iniCgyptopoft labores honoratur. Didicimus uocaret. Vnde cum im'^enti dolore dixerunt (e
enim labores Chrifti in orbe gentium, quem fi- meritb pati illa,quia peccafTcntin fratrem fuum
gnificabat i£gyptus, per varias pafliones nur- videntes anguftiameius. Et quia (ciebat beatus
tyrum; & nunc videmus honorem Chrifti in lofeph qu6d fratribus fuis parricidij crimen fi­
eodem orbe terrarum, erogatione frumenti fui ne grandi pctniteiuia indalgeri non poflet,
fibi omnia fubiugantis. Co«r>v« Fauft. Ub. 11, cap. illos medicabili tribulatione tanquain ^iritali
18. Torn. 6. igne decoxit ; non vt fe vindicarct, (ed vt illos
Ecce coniiime te. Peregrinos habet ciues fuos corrigeret, & de tam gnuidi crimine hberaret.
vtrumque regnum, regnum terrenum, & re­ Denique priufquam peccatum fuum confi­
gnum coelcftc , regnum eradicanduin, & re­ terentur, & crimen quod admiferant, mutua
gnum in xternum plantandum. Modo in hoc inter lecaftigatione confumerent j nec ;^no-
leculo ciues vtriufijue regni permixti funt. Re­ fcendum eis fe dedit, nec pacis olculum cis in-
gnum coelefte gemit inter ciues regni terreni, didfit.Ciim vero illos pro peccato quod in ip(b
& aliquando quodammodo regnum terrenum admiferant, humiliter videret affli6los,deofcu-
tngariat ciues regni cttlorum ,& regnum cc:- latus cft fingulos, & per fingulos Beuit; & pa-
VMff. 1. lefte angariat ciues regni terreni. Vtrumque de uentiumcolla pio oculorum rore perfundens,
t.4«- Scriptura demonftratur. Daniel Sc tres pueri in C odium fratrum charitatis lachrymis abluebat.
Babylonia prarpofiti funt negotiis regis. lofeph Qiwd ergo lofeph erga fratres cxcrcuit,
in iEgypto fecundus i rege pofitus eft admini- hoc etiam & nos in illis, qui in nobis pecca-
ftrare rempublicam, de qua republica erat po­ uerint, debemus implere: & non ipfos, fed pec­
pulus ille Dei liberandus. In ipfa republica an­ cata eorum ftudcamus odire : 3c ita velimus
gariam quodammodo faciebat lofeph, ficut illi fccundiim culpx merita,durillimacaftigatio-
tres pueri, ficut Daniel. Manifeftumeft ergo, ne corripere ;vt eos ftudeamus in veritate dili-
qubd vfuipat fibi ad opera fua, id cft, ad opera gere. Serm, i i .d e temp. Tom. 10.
regni fui , non ad fada fua mala regnum ter­
renum ciues regni coelorum. Pfal. 51. ante med. G E N E S I S C A p. x t i v . 15.
Enarrationis Tom. 8. Kefciebatis quia augurio augurabatur homo
quahs ego,
GENESIS CAP.xLiii.t.i^. Xp 1 1 cktyKiLth.qucji.fuperCen.q.i^y
Homines illi hodie mecum manducabunt
fanem.
E Tom. if.

G E N E S I S C a p . Xl 1 v. 17.
AN
Uatth. (.
f . u. P E M noBrum ijuotidianHm da nobis ho~
die. Non miremur fi nominato pane c*te-
ranecelTaria intelligantur. Quomodo ? Quan­
furatus estfcyphum,ipfiJit Jer^
uus meus.
do lofeph inuitauit fratres fuos; in­ A LVMNIA ne(cio vtrum cuiquam ad cius
quit , Uli hodie mecum manducabunt panem.
Quare panem folum manducaturi erant. Seda
C vtilitatem fieri poflit, nifi forte quod ad
maius gaudium fiebat, quo poftea fruerentur;
folo pane intellecta funt extera. Lib. jo. Homil. quod lofeph de fcypho calumniabatur fratri­
Horn. 41. cap. 4. 7"wm. io. bus fuis, quibus etiam explorationis falfum cri­
men intenderat. 6i.fuper Leuit. Tom. 4.
g e n e s i s Cap. x liii. f.}^.
Biberunt & inebriatiJiint cum eo. G E N E S I S C a p . x i r v . 1^. 19.
Deducetis JeneSlutem meam cum triUitia
O L E N T hin(i ebriofi adhibereteftimonij
S patrocinium, non propter illos filios Ilracl,
ad inferos.
V o D lacob dicit ad filios fiios, dedu­
fed propter lofeph , qui valde fapiens com­
mendatur. Sed hoc verbum, & pro fatietate
folere poni in Scripturis qui iligenter aducr-
Q cetis fineOntem meam cum trifiitia ad i«-
videtur hoc magis timuiHe, ne nimia trn
M iij
94- G E N E S I S X L V . 4 . 7 . 8 .X L V I .i 6 .34.X L V lI .if .i 9 . 5i-
ftitiafic pcrturbarcturivt non ad requiem bea- A
totum iret, fed ad inferos peccatorum. Nequc
G E N E S I S G a p . x i y i . f . i6.
enim paruum animx malum eft triftitia. D t
Gen.ad lU.hb. \i.caf. Omnes animx qut introierunt cum lacobin
t/£gyptum exierunt de fem ori­
G E N E S I S C ap. x t v . f . 4. bus eius.

£goJum loffph^ adhuc pater meus viuit f L LI qui propaginem animarum inconfide-

V a r E Deus non indicauit tacob, qubd


I rata temeritate defendunt,iftud teftimonium

Q lofeph filius eius viueret: Et quare loleph


non niifit ad patrem fuum , vt ei mmciaret
proferunf.fcd intelligendum eft i parte totum.
Item fi focminino genere pofitum eflet, Qu*
exierunt de femoribus Iacob,ideft, quxani-
quod non foli\tn viueret, fed etiam in grandi m s , hoc reiponderi poflet. Nunc verb cum
honore floreret J Serm. i i . de temp.Tom.10. mafculinum genus fit pofitum , id eft , qui
exierunt de femoribus lacob ; quis non ita in>
G E N E S I S C a p . xtv. 1^.7.
telligere malit , omnes animx eorum , qui
Prjtmtfit mt Deus , v t referuemini JUper exierunt de femoribus eius,id eft, animx
terramy& tfias ad viutndum habtre B minum ; vt etiam fic poflint intelligi fecun­
poptis, dum corpus tantummodo exifie homines de
femoribus patris, quorum erant illx animx,
E n. quadraginta annos filij Ifrael attriti
P funt ineremo,nuUus eorum intrauit in ter­
Kum. 14. ram ptomilUonis, fed filij eorum. Quid figni-
per quarum numerum intelliguntur tot ho­
mines. Eptfl. 157. fofl med. Tem, i. Simile dt
t - i 4- C o n t i n e n t i a a n t e fin. Tem, lih.^uafi.
ficatJ intrarunt noui homines, veteres non in­ fufer Gen.<j.\^t.Tom. 4.
trabunt. Inde tamen intrarunt duo , vnus & Omnes animt. Dt£him eft in iCgyptum de-
vnitas, tanquam caput & corpiu, Chriftus & fcendidecum lacob animas feptuaginta quin­
Ecclefia, cum omni illa nouitate, id eft, filio­ que, pro tot hominibus. DeTrinit.liif.y. cap.
rum. Noli ergo efle fterilis, fi vis habitare > jy.pesi init. Tom, y
prxmitte fcctus quos fequaris, pra:mittendo
non efferendo.Filij tuite deducant ad terram GENESIS C a p . x l v i .V'.34.
promilConis , terram viuentium non morien-
tium. Cum hic viuis in hac peregrinatione, illi Jbominatio eft t/£gyptiis omnis paftot
antecedant, fulcipiant te propter refe(!Honera euium.
carnalem.
Filius lofeph anteceffit lacob in/Egyptum,
& ait patri fuo & fratribus fuis , Ego prtueni
M E R I T o' ^gyptiis , in quibus figura
eft prxfentis leculi, in quo abundat ini-
quitas, abominatio eft omnis paftor pecorum;
praparare vfbis ejias. Prxcedant ergo filij tui, Abominatio eft enim iniquo vir iuftus. In lA n
prxcedant te opera tua i quales filios primi- qiuft.fuperGen. tj. 154. Taw». 4.
feris, talis & fequeris. Pf. loi. in fin. Tom, 8. Abominatio efl ty£gyptiis. Qnia paftores
erant ^£gyptiis abominabiles, ideo feparatam
GENESISCAP.xLv.t.8. terram IfraeHtx acceperunt, ciam venerunt in
Deus fecit me principcm omnis terr.e iEgyptum. Sic enim & (acrificia Ifi^aelitacum
abominationes funt i£gyptiis, ficut iniquis vi­
*^ gyp ti.
ta iuftorum. In lib. quth, fuper Exod. q. i 3 .
Tom.
O 5T 1 s quia migrauit loieph in vEgy-
N ptum: vendentibus fratribus fadhim eft.
Vendiderunt Chriftum ludxi *, non fine cau- GENESIS C A p. XI, V 11. t5^. 19.
(a& inter Apoftolos ipfe ludas venditor fuit.
Coepit efle Cnriftus in gentibus , ibi honora­ Non Jepelias me in t/£gypte,
tus eft, ibi creuit populus eius. De palloribus
X p L I c A T V K j U b ^ M p . JitperGen.q.
cap. u.Tem . 9.
Deus fecit Modb quia non po- p E 161. T om. 4.
teft occidi Chriftianus, agitur vt exhonoretur G E N E S I S G ap . xtvii. V". ji.
Chriftus. Nunc enim honore Chtiftianorum,
corda torquentur impiorum. lam lofeph ille Etadorauitfu^er caput virg* eius.
{piritalis poft venditionem d fratribus poft
X p 11 catvb . , Uh. ft* ^ . fuptr Gtn.
uatiflationemde patria fua ad gentes tanquam
in JEgyptuni,poft humiUationemcarceris, poft E i6i. Tom. 4.
fra^onem falfx teftis,iamhonorificatus eft,
iam non eft fubditus fratribus vendentibus; fed
GENESIS C ap. xivm.T}'. 10.
frumenta erogat efurientibus. Vifti eius humi­
litate & caftitate , incorruptione, tentationi- Faciam te in con^egationes gentium.
bus, palfionibus ; iam eum honoratum vident,
& honorem ipfius cogitant repellere. Pfalm. O m m e m o r a n s lacob promifGones
61, Urge pofl init. Tam. i.
Deus fecit " e principem. lofeph humiliatus
C Dei erga (c faAas, dicit fibi didlum , fa ­
ciam te in congregationes gentium; quibus ver­
Sc exaltatus figura Chrifti. Ffalm. -j6, if. 16. bis magis fidelium vocationem fignificat,quam
Tom. i. carnalis generis propagationem. In lib. qmfi.
fuptr Gen. q. igf. Tom. 4.
G EN ESIS X L v n i . f . 5 ' . i o . i i . XLIX.9.10: 9$
eft mihi EcclcHa ? Etfulni oculi etus a vlfi», fpi-
G E N E S I S CAf.xtvm.T^.j. A
ricalcs cius inebriati poculo e us. Ft dentes eiut
Duo filij tui qui nati fu n t tibi in terra candidiores /4^r,quoa pocant iapudApoftolum
*A.gyfti antequam huc venirem a i paruuli, verba fcilicct nutrienda, nondum ido­
te, mei erunt. nei (olido cibo. Ipfc igitur cft, in quo repolita
erant promi({aIudx,quae donec venirent,nun-
X » t XCATVn. fupri, Gtn. cap. \€. ir. 1.
E & infrOt Gtn. 49. f . 10. & Exodi capite x.
ir. 10«
quamjprincipes, hoc cft, regesIfrael ab lUaftir-
pe defuerunt. Et ipfc cxpediatio gentium,quod
clarius cft videndo, quam fit exponendo. De
Ciu. D.lib. 16.cap. 41. rem.
GENESIS C a » . X L vtii.^f^.xo.
Idem locus explicatur eodem fer^ modo, Lib,
In vobis benedicetur Ifrael. IX. contraFaufi. cap, 41. Torn. 6.

E m b o i c t i o Ephrem& Manallcexpli' G E N E S I S Cap. x t i x . ir.^.


B 'catut Pfal.yy.ir-9.T0m. 8. Afcendifli recumbens ,dom/tJH ficut Uo.
G E N E S I S C ap. x t v i i x . 11.
V o d ait, Et inclinato capite reddidit fpi-
Do tibi fortem vnam extra fratres tues, „
quam tuU de manu Amorrhai ingladfo
Q
ritum, non neccllitatcm, fed poteftatem f . jo.
fux mortis oftendit •, donec omnia qux pro il­
arcu meo. lo prophetataerant, perficerentur cxpcftans.
Et reddidit (piritum per humilitatem, hoc eft >
X» t i cATVR , Lib. qH*n./uptr Gtn. f. capite inclinato , rcccptunis cum per refurre-
E 167. fom , 4. ftionem , capite fubleuato. Iftam mortem &
capitis inchnationem ni.icnx poteftatis fuiflc,
lacob tllcPatriarcha in ludx bcnediAioneprx^
G E N E S I S C a p . xtix.ir.9. nuntians, y4/cendifti, inquit , recumbens, dor-
Catulus leonis luda. nu(H ficut leo. Per alcenfioncm , mortem; per
leonem, (ignificans poteftatem.^m«. "j^.'de di»
R o pTER populumChriftianum,inquo uerfts cap. it. T m . to.
P Dei ciuitas peregrinatur in terris,fi car-
nemChrifti ia Aorahx (emine requiramus, re­ G E N E S I S C a p .x lix . ir. 10.
motis concubinarum filiis, occurrit Ifaac: ft in Non dejiciet frincefs ex luda,t^rc.
(eminciraac, remotoEfaii, occurrit lacobqui
cft &Ifi:ael:(iin feminclfracl ipfius , remotis O n defuit ludxorum princeps iex ludxis,
exteris occurrit Iudas;quia de tribu luda exor­ vfque ad Herodem, quemprin
quem pnmum acce­
tus eft Chtiftus. Ac per hoc cum in iEgypto C perunt ludxi alienigenam regem. 'D eC iu .D .
moriturus Ifrael filios fuos benediceret, quem­ lib. iS. cap. 4j. ante jin. Tom. 5.
admodum ludam prophetice benedixerit, au­ Non deficiet princeps ex luda. Solent inimici
diamus. Catulus leonis luda , ex germinatione Domini noftri lefu Chrifti omnibus noti ludaci
fili mi afcendifti; recumbens dormifti vt leo, gloriari dicentes, Notus in ludta Deus ; & in-
ic Vt catulus leonis, quis fu(atabit eum: non fultarc gentibus, quibus non eft notus Deus;
deficiet princeps ex luda, & dux de femoribus & dicere quia fibi loli notus cft Deus, alibi er­
cius, donec veniant qux repofita funt ei :& ip(e go ignotus. Notus cft autem reucra in ludxa
erit expe£btio gentium: Lauabit in vino (to« Deus, fi intclligant quid fit ludxa: Nam vere
lam fuam, tc in fanguine vua: amiAum fuum: non cft notus Deus, nifi in ludxa.
Fului oculi eius a vino, Sc dentes candidiores Sunt autem ludxi in circuncifione carnis, &
Ia£ke. Vbi & mors Chrifti p r x d i^ cft verbo funt ludxi in circuncifionc cordis. Patres no­
dormitionis, & nonnece(Titas, (ed potefbs in ftri muki fandki, fic circuncffioncm carnis ha­
morte nomine leonis. Quam poteftatem ipfc bebant propter fignaculum fidei,& circunci-
prxdicit dicens, poteflatem habeo ponendi ani­ fioncm cordis propter ipfam fidem. Ab his pa­
1»4H. 1 0 . mam meam yScc.Sic Ico fremuit, ficquod di­ tribus degenerantes ifti,qui in nomine glorian­
t .ll. xit impleuit. Ad eam namque pertinet potefta­ tur . 5c fadlaperdiderunt. Ab his ergo patribus
tem,quod de rcfurreftione eius adiunftum cft', D degenerantes, rcmanferunt in carne lu d xi, in
^ m s fufiitabit eum? Hoc eft quia nullus homi­ corde Pagani. Ipfi enim ludxi qui funt ? Ex
num , nifi feipfe, qui etiam de corpore fuo di­ Abraham a quo Ilaac natus cft,& ex illo lacob*
xit , S oluite templum hoc, & in triduo refufiitabo & ex lacob duodecim Patriarchx, & ex duo­
illud, Ipfiim autem genus monis, hoc eft, fii- decim Patriarchis populus vniuerfus ludxorii.
♦.19. blimitas crucis in vno verbo intelligitur quod Sed ludxi propterca maximi appellati funt,
a it, jifitndifti; Quod verb addidit, recumbens quia ludas vnus erat de filiis duodecim lacob,
rf»n»iff»,Euangeliftacx|>onit,vbi dicit: Et incli­ & de ftirpe eius regnum veniebat ludxis.
Idan. Xfl nato capite tradidit fpiritum. Aut certi fepultu- Habebat ille populus duodecim tribus,e qui­
f. 50.
raeius agno/citur, in qua recubuit dormiens; bus vna tribus erat luJa, ex qua erant reges:
& vndeUlum nullus hominum,ficut Prophe- & erat altera tribus Leui, ex qua erant Sacer­
tx aliquos, vel ficut ipfc alios fufcitauit, fed dotes. Sed auia Sacerdotibus templo fcruien-
ficut i fomno ipfc rcfurrexit. tibus terra aiuila non eft, oportebat vtduodc-
Stola porro eius quam laHatinvino, iie t t , cim tribubus dilpertirctur omnis regio promi(^
mundat apeccatis in fanguine fuo, cuios (arp fionis. Excepta ergo vna tribu nuioris digni­
guinis facramentum baptizati fciunt*, jvnde & tatis, id eft, tribu Leui,qux erat in Sacerdo­
adiungit: £tin fanguine vn*amiSlumfuum,<^\d. tibus , remanerent vndecim, nifi per adopno»
G EN ESIS X L I X . lo. 17.19. L.j.io.
ncm dnonim filioiuin lofeph duodecim com- A , IpA'il msgnum nm tn tins. Dc IfracI He
plerentur. debemus accipere, quomodo de lu d x a : Quo*
c«M. 48. Iftc lofcph duos iiiios habuit Ephraim & modo illt non (unt veri lud xi, (ic nec venis
t- 5. ManaiTc. Moriens lacob tanquam ceftaaienro Ifiael. Qwsenim dicitur Ifrach Videns Deum.
aflumpro, aflumpfit illos nepotes fuos in nu- Et quomodo ilh viderunt Deum , inter quos
merum fiUorum, & dixit filio fuo lolcph >c«- ainbulauit in carnc, Sc cum putarent hominem
teriauinafcenturtibienim.ifti autem mihi,& occiderunt ?Refurgens ille apparuit Deus om-
fiiuident terram cum fratribus fuis. Adhuc non nibus quibus l'e voluit demonftrare. Illi ergo
erat data ncc diuiCi term promidionis, fed di- dignifunt Ifrael dici, qui meruerunt Chriftnnt
cebatille in fpiritu prophetans. Accedcntibus intelligerc Deum in carne politum ;v t non
ergo duobus filiis lolcph , failx fant nihilomi- quod videbant contemnerent, fcd quod non
nus duodecim tribus, qiiia iam tredecim erant. videbant adorarent. Pptlm, ii.\. Simie Pf~
’ Pro vna enim tribu lofeph, dux acceflerunt & i^^.inexpQjtt.myfUca
fa£l* funt tredccim. Eicccpti ergo tribu Lcui, Idcmlocut explicatur fupra, Gen. esp. ) 9.
illa tribu Sacerdotum, q u i feruiebat templo, f.i6.
& de decimis viucbat exterarum omnium qui- G E N E S I S C A p . x 1 1 x. * . .
bus terra aiuifa cft, rcmancnr duodccim In
hisduodrcimcraccribu Iii(ia,vndercgcscranc. B Dan iudicabit populum Jkum .
Nam primo de alia tribu datus eft Rex Salii. ^ y * lacob filios fuos benediceret, talia di^
reprobatus cft tanquam malus Rex. Poftea da- ^it dc Dan, vt deipGi tribu exiftimetur ex-
tus eft Rex de tribu ludaR exD auid,& exillo furrefturus antichriftus. lojke,
dc tribu luda fuerunt reges. lacob autem ille Tum. 4.
hoc dixerat quando benedixerat filios fuos:
Rowi.i. Nondfficiet princefsAe Iu i*, ree dux de fe m - G E N E S I S C a p . x i i x . ir. 17.
rilnts eius yderec veniat cui repromilfitm eft. Dc « • • /^
tribu autem luda venit Dominus nbftet Iefu$ tn$amtn upus rapax.
Chrift.js. Eft enim cx femine Dauid natus dc p x p 1.1 c A t v r dt B. Paulo, mane ra-
^ . 11... T%. • C p ic n s , & ad vefpcrurtudiuidens cicas i id
Cxterum quod att.net ad duunitatemDomi- perfecutor ad mortem , uoftca
ni noft. i lefu Clinfti, in m.a xquabs eft patn; prxdicator ad vitam. Pfalm. 78. t .
non folum ante ludxos, fed erum ante ipfum g
Abraham, nec folum ante Abraham,fed Sc Mte 7-^^ ^^
Adamrncc folum ante Adam fed &ante c<^iun ^irmond. Tom-iol
&terram;quiaomniapcr iplum radta lurK.v^a
ergo in prophetia didinr cft, A70» dfficlet pnn- C G £ N E S I S C A p. x L i X. t • l?»
ceps ex ftid j , Scc. confidcrcntut priora tem- _ ^ .»
pira , cV inuenitur qui., ludxi de\ribu luda
femper reges habucrunt,vnde di£H funt ludxi} ^ ^i^bus cura fepeliendi, & fcpnl-
& non habuerunt rcgcm pnus ahem^genam, ^)chraconftrucndi, quia& hxcin Scripiiris
nifi Herodem illum, qu. f».t q.iando Dominus ^
j . Ium in corporibus Patriarcharum aliorixmquc
Ab Herode. Ante Herodem omnes dc tribu Sandorum\ & humanis cadaueribus quorum-
luda, {cddo„ec^.^rctcu^ reprom,fumen.lp[o cunqueiacentiumivcriim etiamin ipfiusDo-
itaquevenientc Domino,euerfumcft rcgm ^ mini corpore prxdicati atquc ccUa^dati funt
ludxorum, & fublatumcft ex ludxis. Modb •
non habent regnum, quia nolunt cognofcerc ^ '
verum rcgcm. Videte iam fi ludxi fint appel­
landi. lam videtis quia ludxi non funt a p p e l - -
landi. Ipfi voce fr.a abdicauetunt fe ab ifto no- G E N E S IS Cap. l . iT. j.
itmn.w. mine, i^itenim Pilatus, rcgcm veftrumcrucifi- ^ n
f.tf. ^iia'i^z'AX\tNosmnh.i:hemi‘srfgcmmfiC.tftrern.T)‘T ‘ra?sJicrunt quadraginta dies , ijfe
O ergo ludxi qui vocamini, & non eftis,fi non ptos erat cadauerum conatarum»
habetis regem nifi Cxfarem, defccit iam prin­
ceps dc Inda. Venit er^o ilie cui repromiflura A o R A g 1 n t a dies (epultur* qaos
eft. Illi ergo verius lu d xi, qui Chriftiani fadb commemorat Scriptura, fone fignificant ij.
funt cx ludxis :C.trcri ludxi, qui inChriftum aliquid poenitentis, quapeccata lepcliuntur.
noncredidcrunt, etiam nomen ipfum perdere Non enim ftuftraetiam quadraginta dicsic-
digni fuerunt. ludxaergo vera Chrifti Ecclclia iuniorum fiitu conftitati, quibus Moyfes , 6z
eft, crcdcns in illum rcgcm, qui venit ex trt- Elias, & iple Dominus ieiunauit: & Eccicfia
buluda per Virginem Mari-iiTirDc luda enim prxcipuam obferuationem ieiuniorvm qua-
Dauid, & ex Dauid Dominus lefus Chriftus. dragefimam vocat. In lUr. <fiuIH.fiper Gen, f .
Nos autem crcdcntcs in Chviftum pertinemus i6^.Tom, 4.
ad ludam, & nos coenouimus Cliriftum. Qui
oculis non vidimus, fidc retinemus. Qmacrgp G E N E S I S C a p . 1 . 1^.10.
ludxi viderunt Chriftum ^ crucifixerunt, non
viderunt Deum. Gentes autem quia non yi-
derunc & crediderunt, intellexerunt Deum. " p X p l i cArwKtLih.^H/Ji./iipefGtn.q.iyt.,
Ergofa£bcft Ecclcfia vera ludxa. A ^ Tem .4.
L I B R I G E N E S I S F I N I SI
LIBEP.
^7

LIBER EXODI
C a ®V t i . ^ repudiato rcgc Chrifto , fubdit infelicia colla
r ili iI f iM m a c r H m & m u llM a t i fu n ,. -ytanno Qnod c4 mfi.cri. faaum.aU<»,mt,ir
^ * ■
’ gcntemluam, id eft, corporis voluptates, oc
O R. T V o lofcph Jilij Ifraclvitiorum ducibus ad conuliumco
crcuerunt & multiplicati funt tur deliberatio aducrsus filios Ifracl, id eft »
nimis , & quad hcrba germi- aduersiis cogitationes lanulas & acccptabiles
nauerunt. < ^ d eft hoc donee D eo, q^uomodo circumucniantur, quomodo
viueretIo(e^non referuntur opprimantur,vt luto Sc lateribus affliganturjvt
creuifle filij Ifrael , nee quod mafculos intcrficiant, & fosr mas referuent. tn
fflultiplicati funt nimis: fedpofteaquamroor- mafcuiis inteliigiturfcnfusiationabilisjnfoe-
tuus cftfic gcrminaffe dicuntur ; cum vtique minisconcupifcentiacarnis.Vultergodiabolus
fub patrocinio , vel dcfenfione lofeph magij in nobis viros occiderc, & fceminas refcruarc,
debuerant crefcerc Sc multipliciri. id eft, fenfum in nobis rationabilem ac Deum
Scd hsc in illo lofcph figurata funt, in no- videntem extinguere \ Sc qus adconcupifcen-
ftro autem lofeph, id eft, Domino Chrifto, «riam carnis pertinent refeniari.
veritate completa funt. Prius enim qu^m mo- ^ Non nobis hxc ad hiftoriam tanti^ Icripta
rercrur, id eft, quam cnicifigcretOr loieph no- funt 5 ncc putandum eft diuinos libros iEgy-
fter, pauci in eum crcdiderunt; pofteaquam ptiorum gcfta narrare : fed qus fcripta funt
verb mortuus eft & refurrexit, in vniucrfo ad noftram doArinam & comonitionem fcri-
mundo multiplicati funt & creuerunt Iftacli- pta funt, vt tu qui h*c audis, & gratiam ba^
t s , id eft, populi Chriftiani. pcifmi iam confequutus es, Sc annunleiatus es
h»». 11. jp^j. Dominus dixit, Ni/i g^anum fnt- inter filios Ifrael, Sc fufcepifti in rcgcm Chri-
pnnti cadtns in terram mortmm fuerit , ip/um ftum •, fi poft haec declinare volucris , Sc pro
fotum manet; f i autem mortuum fuerit multum eupiditate opera feculi agereadlus terrx Sc lu-
fru ^ m afen. Poftca enimquam paflionepre- ti, id eft, luxuriola explere miniftena-, agno*
tiofum granum frumenti mortuum eft Sc (cpul- fcas Sc intelligas quia fiurexit.in tc rex alius qui
turn, per vniuerfum mundum, dc vno illogra- ncfcit loleph. Rex i£gypti ipfete cogit ad ope-
Tfalm. 7j, nomeffisEcclcfix pullulauit. Non enim ficut rafua, non iuftitix, fed iniquitati feruireripfc
juitca in ludia tantum netus efi Deus;ncc folum faciet laterem fibi operari Sc lutwm: ipfe te lub
in Ifrael nomen eius colitur: Sed a folis ortu prspofitis, magiftris Sc compulforibus ad opc-
vfque adoccafum nomen illius collaudatur. ri terrena Sc luxurio(a plagis & verberibus aget:
Interea monuus eft lofcph, Sc fur rexit no- p ipfe cft qui te facit difcUrrerc per feculum, ma-
uus rex in iEgypto , qui ignorabat lolcph; Sc ris ac terrx elementis pro cupiditate turbari;
alloquitur gentem fuam, vt perfequcrcntur fi- ipfe cft rex i€gy pti, qui te forum pulfare litibus
lios Ifracl. Dum rex ille viueret qui nouerat facit, Sc pro exiguo rerrac cefpite, propinquos
lolephv non referuntur afflifti fuiile filij Ifrdcl, iurgiis fatigare: ipfe eft qui te pcrfuadct luxuria
ncc in luto Sc latere fatigati, nec mafculico- caftitati inudiari,dcciperc innocentiam, in do­
tum necati, & foeminx vi ui ficat*fed poftca- mum tuam qux funt foeda, fotis qux funt cru-
quamfurrexit rex ille qui non nouerat lofeph, delia, intra confcientiam qux funt flagitiola
omnia ifta gefta referuntur; hxc enim in fi- committere.
gura contingebant populo ludxorum: fcripta Si ergo tales videris cffe aftas tuos, Icito tc
lunt autem propter nos. Quod in illis carna- regi ^Egypti militare,id eft,non Chrifti,fed dia-
litcr figurabatur, in nobis fpiritaliter adimple- boli fpiritu agi. Nos qui ante aducntum Do-
tur. Et nos ergo, fi diligenter attendimus, in- m i n i uluatoris, domus diaboli fuimus, Sc per
tus in nobis in homine interiore hxc fieri fre- p. gratiam Chrifti de potcftate ipfius liberari me>
quenteragnofcimus. ^ ruimus, quantClm poflumus, ipfo Deo adiu-
Anima enim noftra aut a legitimo rege re^- lunrc, laborare debemus •, ne a nobis , malis
tur, aut a tyranno vaftatur: fi enim Deo adiu- adlibus noftris offenfus, Chriftus abicedat; Sc
uantc pie viuimus,fi de charitate, dc mifcri- diabolus, illo recedentc , fucccdat : ne forti
cordia,& de patientia atque po5nitentia,cx- cornoftrum vero lumine effocato, tcnebroiil
tcrifque his fimiUbus cogitamus ; licet adhuc nox occupet. Serm. 84. Je ttmp.Tom.lo.
i£gypto, id cft, in carnc fumus; tamen i Chri­
fto regegubernmur: Sc ipfe reget nos in luto E X O D I C A p. i. 1^. 11.
& latere, fed non confumit; neCnos curister- Pr^pofiiuts m a g n o s cpnum ,vtafflhereflt
renis,velnimis fblicitudinibus atterit & affli- * cos oneribus.
git. Si verb anima noftra cocpcrit declinare i
Dco.Sf ea qux funt turpia & inhoncfta fe^bri; t J O ^ s vifibilis baptiCni fimilitudo cft xter*
tunc; prudentia carnis qux inimica eft D eo, X ni fontis; renafccmini ex aqua & fpiriW<
Btbl.Atgti^JTom.L
98 EXODI Prapofiit eu magifl^ros operum,Scc,
Aqua ilia non folum corporis fordes mundat, A nc in fauccs cadercnt perfcqiientium. Exurgic
D e B a p iu
fmimyftc- (eaanimam ipcccatis libcrar. Dcbecis autcm Moyfcs famulus Dei portatis virgam quam i
dis. nolTe cur virtus illius aqux & auimar profit Sc Domino acccperat, Sc per quam iam multa fi-
co^ori:nonenim oranis aqua m un^t; lan- gna fecerat: Percuflit mare, & diuifum eft. V bi
dincaturhzc per con(ecrationemverbi. Tol­ eft illa potentia, non numinum, fed dsmo-
le verbum, & quid eft aqua nifi aqua ? Acce­ niorum? Vbicft vanafupcrftitio Paganorum?
dit verbum ad elementum , & fit Sacramen­ Nunquid vt mare diuiderctur, ille Neptunus
tum. Vinus verbi per aquam mundauit nos, cftinuocatus t quem regem maiis cfle volunt,
quiafuper aquas ambulauit. qui regem verum Deum llium agnofcere no­
Vt autcm a tempcftate huius fcauli liberaret lunt? Virga extensa manu aquas percutit Moy-
v o s, videte potentiam verbi Dei quemadmo­ fcs, & ftatim cogitur flu6his in cumulum, &
dum dominetur cun6bE crcaturx lux. Quod vnda in femetipfa reprclla <uruatur , folidita-
M*nh. 14. dicturus fum noftis. Legitur ci\m <juarta ne£lis tem recipit liquor, & folum maris arefcit in
vigilii veniret Dominus Itpu ad difilpulos ptoSf pulueres.
amtulans ptptr a^tmt maris. Et inueniret cos ingreni funt alij faluandi, alij damnandi.
pileantes < quos iam fcccrat hominum pisca­ Vnumelememumaquaru au^ore totius crea­
tores, penerriti difcipuliputaucrunt fe phan- tur* iubente iudicauit vtrofque, fcparauit enim
talma videre. AccclTit lefus, & ait illis, Nolite g pios ab impiis: illos abluit, iftos obruit •»illos
timere, egofum. Tuncvnus Ulorum Petrus ille mundauit, iftos occidit. Moyfes figuram ha­
prifum ptor, & poftea negator, poft vero con- buit Domini Chrifti, quoniam dux Aiit popu­
fellbr & amator j Si tn es , inquit, Domine; iu- li : ib virga agnolcite crucem , in mari rubro
be mt venire Ad te Jkper dtjiuts. Et Dominus, agnofcite baptifinum Chrifti fanguine purpu>
veni , inquit. Dcfcendit Petrus & cccpit ambu­ ratum: Regem ./Egyptiorum popuiofque cius,
lare Aiper mare plenus fiducia. Dum ambulat, auftorem peccatorum diabolum cum omnibus
trepidauit infirmitas 1 fed ftatim fubucnit di- miniftris eius. Sxuit diabolus quando nos videt
uinitas.Cir^M mergi,cfr excUm4uit, Domine per­ pcraquambaptifinii fua oppreffione liberari.
eo. Porrexit manum Dominus, erexit mergen­ Exclamate ad Moyfen vcftru Dominum Chri-
tem, confirmauit diffidentem; & ait illi ,w»o- ftum, & virga crucis percutiat mare baptifini ♦ ,
dic* tiJei (juare dubitalli? Videtis quantum ad- reuertatur aqua,& operiat y£gyptios; vt quem­
iuuet fides, & quantum deprimat infidelitas. admodum nullus remanfit yEgyptiorum, nihil
Si quis enim veniens ad aquas baptiQni, fide remaneat etiam veftrorum peccatorum.Totum
plenus eft, fubleuatur •, fi quis infidelis cftjmsr- mundet qui totum fecit, reparet perdita, qui
gitur. Ssd porrigat manum Dominus etiam in­ creauit omnia integra: extinguat Pharaonem
fidelibus mergentibus, & plenam fidem opere­ diabolum mortis audoreni, Sc fuum populum
tur in cordibus. liberet per aquam falutarem.iD^ Cataclyjm» cap.
Audite adhuc aqux facramentum quid in C j. Tom. 9.
vobis operabitur. Proponam figuram, vt ex Prdpofitit eis magiflros operum. DefunAo lo-
ea veritas vobis eluccfcat. Cum iCgyptij du­ fcph, per reliquos centum quadraginta qua-
ris operibuf populum premerent Hebrxum, tuor annos, donec exiretui de terra y£gypti,
clamor faftus eft populi in auribus Dei j & de­ in modum incredibilem illa gens creuit, etiam
precati funt vt eos libcrjiret a dominatu gentis tantis attrita perfecutionibus, vt quodam tem­
peflimx. MilTas eft Moyfes, qui cos ex ^gypti pore nati mafculi necarentur, ciim mirantes
If'. 7. educeret feruitute.ApudPharaonem principem iCgyptios nimia populi illius incrementa ter­
iEgyptiorum, fideliffimus Dei famulus allegat rerent. Tunc Moyfes fubtradus fiirto trucida­
imperatoris fui iuffionem, & quid rex omnium toribus paruulorum , ad domum regiam, in­
gentium priceperit, auribus duriffiini regis gentia per eum Deo prxparantc, peruenit, nu-
infinuat. Obturat Pharaocor fuum, nec fcire fc tritufque & adoptatus a filia Pharaonis ( quod
dicit Deum; atque eius miniftros repudians , nomen in i£gypto omnium resjum fuit) in tan­
grauioribus pernis affligit populum.Ex maiori tum peruenit virum, vt ipfe illam gentem mi­
anguftia populi maior clamor exurgit. Sufci- rabiliter multiplicatam, exduriflimo & grauif.
pit certamen famulus Dei Moyfes, congredi­ fimo, quod ibi ferebat, iugo feruituds extrahe-
tur cmn Piiaraone, nullo telo, nullo gladio rct:imbper eum Deus, qui hoc promifcrat A-
nulla vifibiliaindutu?*armai fed munitus po- J) brahx. Priiis quippe exinde ad terram Madiam
teftate diuinl, inferuntur d ecem plagx in/£- fugifTe refertur j qubd ciim Ilraelitam defen­
g a ru m >£-
pypii Hc- gypco, & vindex ira in populum contumacem deret, iEgyptium occiderat, Sc territus fugeret.
fckiptio. furgit} vt ex minutiflimis animantibus, vermi­ Poftea diuinitus mifTus in poteflate fpiri-
culis , ranis, & locuftis ceruix caderet fuper- tus Dei fuperauit refiftentes Pharaonis Magos.
borum; in quibus plagis vltima, mors primo­ Tunc per cum i£gyptiis illatx fimt decem me­
genitorum i£«yptiorum omnium fa^la eft, vt morabiles plagx, cum dimittere populum Dei
luosiufte peraercnt, qui alienos iniuft^ deti­ ncllent .aquainfanguinem verfa, ranx Sc cy-
nebant. nifes, tynomya,mors pecorum, vlcera,gran­
Dimittit populum Pharao , non volunta­ do jlocufta, tenebrx,mots primogenitorum.
te, fed nimii nccdTitateconftriilus.Pergit po­ Ad extremum Ifraelitas quos plagis tot tantif-
pulus erutus ad mate rubrum fcftinans , vt que pci'£ra£ti, undem aliquando diraiferant;
per aquas faluarentur, qui a pcflimo hofte li­ iCgyptij in mari rubro ,dumperfequunturex-
berantur. Sequuntur itgyptij, imminent po­ tindi funt : illis quippe abeuntibus , diuifum
pulo fugienti-, vident fupra felfraehtx hoftes mote viam fccit: hos autem infequentes, in fe
Sc inimicos fuos i expeftant gladium: mors in rediens vnda fubmerfit.
oculi5jtimor&:tremor in manibus fingulorum. Dcmde per annos quadraginta,duce Moyfc,
£ X O D i I. ir,\iS. Si .\9.N0n fint,Scc. 9^
Dei popular per defcrtum aiJhis eft , quandd A E X O D I CAP.I.l^. 16.
tabernaculum teftimonij nuncupatum eft: vbi
Dcus facrificiis futura pra’nunctantibus cole­ Si wafiulus fu er it , interficite,
batur, cum fcilicet iani data lexfuiflct in monte Tcognolcerenturetiam illa terrenabc«
m ulti^ terribiliter; atteftabatur enim euideh-
tiflima mirabilibus (ignis vocibulque diuinitas.
V na,quibus folis inhiant qui meliora co­
gitare non poflunt, in ipfius vnius Dei eflc
Quod faftum eft mox vt exitum eft dc itgypto, polita poteftate, non in multorutn falforum,
& in deferto populus efl*c coepit, quinquagefi-
quos ^olendos Romani antea crediderunt, po­
roo die poftcelebratum Pa(chaper ouis inimo- pulum fuum in ;£^pto de pauciflimis multi-
. lationem-, qux vfque adcb typus Chrilli eft plicauit, & eum inde (ignis mirabilibus libc-
BJf. it.y.t. nj.jfnuncians cum per viftimam pafllonis de rauit.NecLucitlam mulieres ills inuocauerunt,
hoc mundo traniiturum ad patrem. ( Palcha quando earum partus vt miris modis multipli­
quippe Hcbraa lingua, tranfitus interpretatur) carentur , & gens illa incredibiliter crefcerct,ab
vt iam cum reuelarctur Teftamentum nouum, iljgyptioruni perfequentium, & infantes om­
oftcaquam Pafcha nofti ii inunoktus eft Chri-
S us, quinquagefimo die veniret de ccelo Spi­
ritus (anftus, qui di^luseft in Euangelio digitus
nes necare volentium inanibus ipfe liberauit,
ip(e feruauit.
Sine dea Rumina fuxerunt, fine Cunina in
tMu'n.
f.t o D e i, vt rccordationem rtoftiam in primi prxfi- g cunis fuerunt , (ine Edulica & Potina efcam
^ gurati fafti memoriam reuocaret; quia & legis poidmque fumpferunt. Sine tot diis puerili-
. Qijg jjjjyijgdigitQ Dei fcriptx referuntur. }us educati funt \ (ine diis coniugaJibus con->
Defundto Moyfe popuJus rexit lefus Naue, iugati; (ine cultu Priapi coniugibus m ixti; Dcorani
& in terram ptomiflionis introduxit, ed eamaue fine inuocatione N^tuni mare tranfeuntibus falCotum
populo dimi^t. Ab his duobus mirabilibus du­ diuifum patuit, & (equentes eorum inimicos
cibus bella etiam profperrimi ac mirabili> fludtibusin fe redeuntibus obruit. Nec confc. ^ ,
ter gefta funtj Deo conteftante non tam pro­ crauerunt aliquam deam Manniam, quando de
pter merita Hebrxi populi, qu4m propter pec­ cdbIo manna fumpferunt ;nec quando (itienti-
cata barum quz dcoellabantur gentium, illas bus aquam percufla petra profudit , Nym­
eisproueniflc v ia ria s. Poft iftos autem duces, phas Lyinphafque coluerunt^ (ine indinis (i-
luaices fuere, iam in terra promiffionis populo cris Martis & Bellonx bella ge(Terunt; & fine
collocato ; vt inciperet inttrim reddi Abrahx Viiftoria quidem noo viceruntjnon eam tamen
prima promiftto dc gedte vna, id eft, Hebrxa i deam, fed Dei fui munias habuerunt. Sine Se-
Sc dc terra Chanaan-, nondum de omnibus gen­ gttia fegetes, fine Bobona boues , mella fine
tibus, & toto orbe terrarum : quodChriftiad- Mellona, pomafine Pomona prorllis om<
ucntus in carne, & non veteris legis obfcrua- nia pro quibus tantx falforum deorum turb®
tiones , fed Euangeiij fides fuerat impletura. ^ Romaili fuppHcandum putauerunt, ab vno vc
Cuius rei prxfiguratio fada cft , qu6d non ro Deo multo felicii\s acceperunt.
Moyfes qui legem populo acccperat in monte Et fi non in eum peccaflent impia ciuiofita^
Sina j fed Icfus, cui etiam nomen Deo prxci- te, tanquam magicis artibus fedu^, ad alienos
piente mutatum fuerat , vt lefus vocaretur , deos, & idola delluendo, & po(hemb Chri-
populum in terram promiflionisinduxit.Tem- ftum occidcndo ; in eodem regno , etfi noit
poribus autem ludicmii, ficut fe habebant 8c fpatiofiore, tamen fcliciore manlilTent. Et nunc
peccata populi, & mifericordia D ei, altema- qu6d per omnes fete tetras gent^(quedi(per(I
uerunt profpera&aduerfa bellorum. funt, illius vnius veri Dei prouidentia eftivt
Idem ventumeft ad Regum tempora, quo­ quod deorum falforum vfquequaque fimula-
tum primus rcgnauit Saiil: quo reprobato , & chra, arx , luci, templa euertuncUr, 8c facrifi-
bellica clade proftrato, eiufque ftirpe reie^ka, ciaptohibentur; dc codicibus eorum probe-
ne inde reges orirentiu,Dauid fuccefldt in re­ tur,quem.idmodum hoc fuerit tanroant^ pro­
gnum i cuius maxime Chriftusdi<£his eft filius. phetatum i ne forte cum legeretur in noftris, ^
In quo.'irticulus quidam fadhis eft,& exordium nobis putaretur e(Te confisum. De Ciu, D.lib,
quodammodo iuuentutis populi Dei , cuius
generis quxdam velut adole(centia ducebatur
ab Abraham vfque ad hunc Dauid.Neque enim ? X O D I C a p . i. iJ'. 19.
fruftraMatthxus Euangeliflafic generationes D Non funt Hebrx^^ficut ty-E^yptid m ulim s.
commemorauit, vt hoc primum interuallum
quatuordeeim generationibus commendaret > N < ^ i R.AMv5 vtrum aliquando fit vtile
U t t t t h I.
t.i. ab Abraham (ciucet vfque ad Dauid. Ab ado-
Icfcentia quippe incipit homopolTe generare,
I falfum aliquid enuntiare cum voluntate fal­
lendi : nam qui hoc fentiunt adhibent teftimo-
propterea generationum feries ab Abraham nia fententix fu x , commemorantes lacob a pa­
fumpfit exordium, qui etiam pater multarum tre interrogatum refpondiiTe quod ip(e eHet
gentium conftitutus eft, quando mutatum no­ Efaii maior filius eius: i£gyptias quoque o lv
men accepit. Ante hunc ergo velut pueritia fuit ftetrices, ne infantes Hebrxi nafcentes inter­
huius generis populi Dei,A Noe vfque ad ipfum ficerentur , etiam Deo approbante & remune-
Abraham: & ideo prima lingua inuenta eft, id rante mentitas. Et multa eiufinodi exempla di-
eft, Hebrxa. A pueritia namque homo incipit gemes eorum hominum mendacia commemo>
loqui poft infantiam, qux hinc appellata eft, rant, quos culpare non audeas jatque ita fa­
quia fari non poteft. Quam profeftb xtatem tearis aliquando e(Ie pofte non (blum repre-
primam demergit obliuio, ficut xtas prima ge­ henfione non dignum, fed etiam dignmn laud^
neris humani eft deleta dilmiio. De Ciu. D.Hh, mendacium.
Contr^, illi quibus placet nunquam cSh
Bibi, uiufftjt. T m , /. N ij
loo E X O D I I. 19. N o n Junt hfeh riU ,^ c,
mentiendam , mulrb fottius agiint, vtcntcs A aut mend.-icia non funt, fed putantur cfte, dum
Ex 1#. primo auftoritate diuina , Falp-m nffhnctiium non ictelliguntur; aut fi medacia funt, imitanda
){^16. nedicMfy quogcncre comolcdtitur omnc mcn- non funt,quia iufta elle non pollent. Scd quod
dacium. cnim aliquid enuntiat, t;;- fcriptum eft Deum bene fecille cum Hebrxis
Mcndacitt ftimoniiim pcrhibct animo luo. Scd iic quis obftctricibus, & cum Raab Hierichuntina me­
nuiiquam retrice, non ideofadhim eft, quiamentitxfunr,
contendat non omnc mcndacium falfum telti-
licnum.
monium cfll* appellandum \ quid diAurus eft fed quia in homines Dei mifericordes fuerunt.
ad id quod fcriptiimcft , Of f u H mcwitur oc­ Non cft itaque in eis remunerata fallacia, fed
cidit animam ? Q^od nc quis arbitrmir cxcc- beneui'lentia; benigijitas mentis, non iniqui­
pcis aliquibus menncnubus poflc intcilirji ,1c- tas mentientis. Comra Aiendaeium eap.iynH-
7. g a t, PtMes omnes tjiiiIn^HHnntrmendacium. Vn- te med.To?n. 4,
Matth.j. de ore fuo ipfe Dominus lie inquit, ^it in o^e 2^0«funt HehrM,6cc.1A\Aiiim fatendum eft
T^-57- vtHr», ejl 1 e/h, non, non: tfuod antem amplin 1eft, propinquare iuftitix, & quamuis ceipia non­
amaU eft. Hinc& Apoftolus cum exuciidum dum , iam tamen fpe atque indole animum elle
vcterem hominem przciperet , quo nomine laudandum, qui nunquam nifi hac intentione
r.th. 4. omnia peccata intcl igumar; confcquentct ait mentitur, quia vult prodelTe alicui, nocere au­
in primis poncns.quaproptct deponentes men­ tem nemini.
dacium , loquimini veritatem. g Sed nos ciim qua:rimus fitne boni hominis
Nec illis qu* dc veteribus libris piendacio- aliquando mentiri, non de homine qusrimus
rum exempla prolata funt, terreri fedicunr,vbi adhuc ad >£gyptum, vel ad ipfam Hierufalcm
quicqnid gefhim cft, figurati accipi poteft , terrenamifed de ciue illius ciuitatis qux fiirfum
quamiiis reuera contigerit. Q>]cquid autem fi­ eft hbera mater noftrazterna in c«eiis. £t te- I- J t a n . t .
gurate f i t , aut dicitur > non eft mendacium. Ipondetur quxrentibus nohis,Omne mendacium f . t i .
Omnis cnim enuntiatio, ad id quod enuntiat, non eft exveritaui filij autem illius ciuitatis, filij
referenda cft. Omne autem figurate aut fa(!lum funt vtique veritatis. His filiis fupernae Hieru-
aut didtum, hoc enuntiat qtlod fignificat cis qui­ fMem, & (an6lt2 ciuitatis ztern x, fi quando vt
bus intelligendum prolatum cft. Vndc credcn- hominibus obrepit qualecunque mendacium i
dum eft illos homi nes qui prop heticis tempori­ pofcunt humiliter veniam, non inde qu*runt
bus digni auftoritate fui (Te conunemorantur, infiipergloriam. Eod. lih. cap. 16.
omniaqiur fcripta funt dc illis, pvophcticegel- Non funt Hebraa ficHtt/£gyptit mulieres.lAvl-
filTe atque dixillej nec minus prophctici eis ac- ta videntur pro falute aut commodo alicuius,
cidifle, quicunque fic afciderunr, vt eodem non malitia led benignitate mendacia: Q t^ c N ollum
prophetico fpiritu memorix litcrilque man­ illarum in Exodo obftetricum,qu* Pharaoni mend».
danda iudicarentur. falfum remmciauctunt; vt infantes filiorum If- ciam lici,
De obftctricibus autcm,quih non eas pofTunt ^ rail non necarentur. Sed ifta non re, fed in tam.
dicere prophetico (pititu fignificandi flituri ve­ dololaudantur , quoniam qui tantum hoc mo­
ri gratia, aliud pro aho renuntiafle Pharaoni; do mentiuntur, merebuntur aliquandoabon>>
etiamit aliquid ipfis nefcicntibus quod per ea a- ni mendacio liberari. Nam in his qui perfe^
£him eflct, fignificauitjpro gradu fuo dicunt ap­ funt, nec ifta mendacia inueniuntur. Quibus Matth.c
probatas &: remuneratas a Deo enim no­ d i^ m eft, Sit in ore veHro eft, eft, non , non:
cendi causa mentiti folet, fi iam conlulcndi vel (jmc^uid amplius eft a malo eft. Nec immeritb
S a f.u tit
proficiendi causa mentiatur , midtiim proficit. alio loco fcriptum eft. Os tfuod mentitur occidit
Sed aliud cft quod per feipfum laudabile pro­ animam •Ne quis arbitretur petfedhim & ^ i-
ponitur, aliud quod in deterioris comparationc ritalem hominem , pro ifta temporali vita,in
prxponitur. Aliter enim gratulamur ciim fanus cuius morte non occiditur anima, fiue (ua,fi-
cft homo , aliter ciim melius habet sgrotus. ue alterius, debere mentiri. Scd quoniam aliud
Nam in Scripturis ipfis iuftificata aiam Sodo­ eft mentiri, aliud eft verum occultare: fiqui-
ma dicitur in comparationc fcelerum populi Is­ dem alhid eft falfiim dicere, aliud verum tace­
rael. Et ad hanc regulam dirigunt omnia men­ re : vtfi quis forte vel ad ilUm vifibilcm mor­
dacia qus proferuntur de veteribus libris, nec tem non vult hominem prodere, paratus elle
reprehenfa inueniuntur , vel reprehendi non debet verum occultare, non falfiim dicere, vi
poftiint i vt aut indole proficientium , & fpc neque prodat , neque mentiatur i ne occidat
approbentur; aut fignificarionis alicuius causa, ^ animam fiiam pro corporo alterius.
nonfint omnino mendacia. Et ideo de libris Duo autem funt genera mcDdaciorum, in
noui Teftamenti, exceptis figuratis fignifica- quibus non magna culpa eft, fed tamen non
tionibus Domini; fi vitam mor^fque Sando- lunt fine culpa, cum aut iocamur,aut vt pro­
rum Sc faika ac difta confideres j mhil tale pro­ ximis jprofimus , mentimur. Illud primum in
ferri poteft quod ad imitationem prouocet iocantfo, ideo non eft perniciofilfimum, quia
mentiendi. De Mendacio cap. ^.Tom. 4. non fallit; Nouit enhn Ule cui dicitur, ioci cau­
Non ptm 6cc. Didum eft de obftc­ sa elTe didlum. Secundum autem ideo mitius
tricibus i£gyptiis , quod dc indole ad melius eft, quia retinet nonnullam beneuolentiam.
proficiendi menticntes approbata funt; quia Illud vero quod non habet duplex cor , nec
nonnullus gradus eft ad diligendam veram ac mendacium quidem dicendum e ft: Tanquam
fcmpitcrnam (alutem, cum quifquc mifericor- verbi gratia, fi cui gladius commendatur, Sc
diter etiam pro alicuius, quamuis mortali fa- promittat fe redditurum ; dim ille qui com-
lute mentitur. Eod. lih. cap. 17. in med. mendauit popolcerit, fi fort^ gladium fuum
Non funt Hebraa,icc. Omne mendacium non repetat furens , manifeftum eft tunc non eflc
cftiuftum: Qiinpropter quando nobis de Scri- reddendum; nc vel fe occcidat, vcl aIios,doncc
jsuris fanftis mentiendi proponuntur exempla, ei lanitas rcftituatur. Hic ideo non habet du«
E X O D I U, f.\o, M oypn,^c.iM»CKV.l\\.-^.t, lol
f>lcx c o r , auia ille cui commendatus clt gla- a Sc non ardcate , verbis dominicis ad frugem
K. » ^ . 1 /- 1 1- r _______
^ obedicntiii’ _____ Saulum Ec-
r\..: Qj^etiam
prxparauit.
dius, Clim promittebat fe redditurum pofcenti
non cogitabat furentem pofle repetere. Verum clefiam pcrfjquentcm, dc ccrio vociuit, pro-
autem occultauit & Dominus, cum difcipulis ftraiiit, erexit, implcuit ; tancjii.im pcrcuflit ,
nondum idoneis dixit: Adulta habeo vobii di~ amput.Auit, iti(cruit, f.xcund uiit. Illa n imquc
UMM.U.
f.n - cere ,fed nunc non poteUis portare ilU. Et Ap<> P.iuli fxuitia , cum fecundum imulationem
ftolus dim ait, Non potuilaifui vobis ijiup fpiri- laternarum traditionum pcrl'.-q'.!cl atur Eccle-
j. Ctr- iam, putans officium Deo fc faciTc •, Miiquam
t4lU^HS,fed^M4fi carnalibus.Yndc manifcftum eft
f.t» fy lucftre erat Vitium, fed mngnas fcracirctis in­
non elfe culpandum aliquando verum tacere.
Falfumautem dicere, non inueniturconceflum dicium.
«ffeperfedis. Pf, ^.ir. -j.Tom.8. Hinc erat etiam illud Petri ciim eu.iginato
Deobfterticum mendacio. Lil^.<fM(l.fHper gkidio , volens defendere Dominum , auxcm
Exid.tj. i.Tom . 4. pcrfecutoris abicidit. Q ^ d factum Dominus
fatis minaciter cohibuit diccns , Recon'.!e gla-
E X O D I C AP. ii.if'.io, dinmy^ui enim gLtdi» vfus fuerh . atadio cadet, j,.
Ille autem vtinir gladio, qui nulla fupcriori ac
Moyjen adopuuit in locum
legitima potcftate ve! iubentc, vcl conceden-
O n vobis videatur ius adoptionis a Seri- te, in __^_____________
fanguinem alicuiusarmarur. ____ _ vtiquc
Nam
N ptutis noftris alienum, & quafi in con- B Dominusuiffcrat, vtfcrmm difripuii cius fer-
fuetudinchumanarui#legum animaduerfum, rent, fed non iuiferat vt ferirent. Qmd ergo in-
ftu^ritati.diuinorum librorum non pofle con­ congruum, fi Petrus poft hoc pcccatum tadus
gruere; antiqua enim res c(t, & in ipfis eloquiis eflpaftor Ecclefix ; ucut Moyfcs pcft pcrcuC-
AJflptloni» Ecclefiafticis vfitata: vt non fola origo feminis fum/tgyprium, fiiftuseft icdor iUius Synago-
lui. generet filium, fed & gratia voluntatis. Nam gx ?Vterque enim non detcfljbih immanitate,
ic mulieres dc femine virorum fuorum ex an­ fed emendabili animofitate iufliax regulam
cillis natos fi ipfx non pepererant, filios ado­ excellit: Vterque odio improbitatis alienx j
ptabant i quin etiam vt eis gignerentur mari­ fed ille fraterno , ifle dominico, licet adhuc
tis imperabant;ficut Sara, ficut Rachel, ficut carnali, tamen amore peccauit. Contra Faujf.
Lia. In quo officio viri adulterium non com- lib. 11. cap. 70. Tom, 6.
roittcbantjquia vxoribus in ea re qux ad coniu- Percujpim t/£gyptiimabfiondit fibulo. Qood
gale debitum pertmet obediebant. Moyfes, fratrem defendens,occidit iCgyptium,
Moyfes etiam natus ex Hebrxa matre & ex- cuiuis facillime occurrit, iniuriofum nobis m
pofitus, a filia Pharaonis eft adoptatus. Non hac peregrinatione diabolum a Domino Chri-
erant quidem ipfx iuris formulx qus funt mo- flo nobis defcnfis occidi Qjjpd vero in arena
d b : (ed arbitrium voluntatis pro norma legis obruit interemptum«manifelhim efl cius iam
habebatur. Si autem foeminis licebat eos filios Q morticip.am prxfentiam in cis latere, qui non
facere, quos non ipfe pepererant; cur non & habent ftabile fundamentum. Vnde ^defiam
viris, quos non ipfi genuerant ex femine car­ Dominus fuperpetram tiiiiicaf. Et eos qui au­ M littis 7 -
nali,^d ex dile^one adoptandi^Nam & ipfum diunt verbum eius & hciMntyComparat pruden­
lacob Patriarcham tantorum filiorum patrem, ti viro <fui adificat domum fuam fnpra petram;
legimus tamen fibi filios fecilTe nepotes fuos, ne tentationibus cedat, & corruat: illos autem
filios lofeph.ita dicentem;//?! dito mihi erunt, (jr qui audiunt , & non faciunt , comparat fl:rito Matth.Ti
Gm .4%. accipient terram cumfratribus fa s . ^^i^s alios ge­ adificanti fuper arenam, cuius tentata domus, f . 1«.
f*S‘ nueris tibi fint. Ser. 6i.de diuerfis cap, liT o m .io , ruina fit magtu. -lod.lib. cap. 90. ^id. lib. quift.
fuper Exod. 1. Tam.^.
E X O D I C a p . II. 1^. Ii.
Tercu^tim t^Egyptium abfconditfahuio.
E X O D I Cap. iii.f.i,
E r c v s s i t ^gyptium Moyfes , quan- jlfparuit ei Dominus tn jUm m a ignis
P quamilli Deus non prxciperet. In perfb-
i\atameo prophetica ad nocdiuinitus fieri per-
dc medio ru ii.

mifTum cu , vt fiiturum aliquid prxfignaret: e eo quod fcriptum eft quod locutus efl
nam anim« virtutis capaces ac fertiles , prx-
tnittunt £tpe vitia, quibus hoc ipfum indicent,
D Deus cum Adam & ^pa, &c cum ferpen-
te, & cum Cai'n, 5c exteris anriquis; inter quos
cui virtuti fint potiffimiim accommodatx, fi etiam & nonnullis apparuifle fcribitur,& ab
fuerint prxceptis excultx. Sicut enim & agri- cis vifus cflc , non vno, fed multis fcriptura-
c o l* , quam tertam viderint, quamuis inutiles, rum locis, in quibus 8c locutus elFc Deus cura
tamen icentes herbas progignere, frumentis hominibus inucnitur, & nonnullis apparuifle;
aptamefleptonunriant: fic ille animi motus, infidiantur Manichxi , & dicunt omnia cflc
quo Moy{« peregrinum fratrem a due impro­ contraria nouoTeftamcnco; quoniam Domi­
bo i niuriam pcrpetientem, nonobferuato or­ nus dicit, Deum nemo vidit vrnfiiam^ nifi vnicits fcMn- is
dine poteftatis, inultum eflc non pertulit; non fliustjuiefl in finu patris; ille annnnciauit nobis f.i».
virtutum frudibus inutilis erat,{ed adhuc in­ de eo. Et iterum quod dicit ludxis, nec vocem loMK. f,
cultus, vitiofa quidem, fed magnx fertilitatis illius alitjHondo audiflis, nec faciem eiusvidiflis^ V.)7 -
figna fundebat. nec verbum eius habetis in vobis manens-, <fuia ei
Ipfe denique per Angelum fuum diuinis ^item ille mifit no» credidiflis.
Moyfenvodbus euocauit in monte Sina,per Quibus refpondemus eo ipfo quod in Euan­
quem liberaretur ex ^Egypto populus Ifrael, gelio fcriptum efl, Deum nemo vidit vn^uam, Jttn . i-
cumque miraculo vifioois in rubo flammantc. nifi vnicHS f l iu t , eft in finu patris, ipfe an- V.rf.
N ii;
101 E X O D I i l l , f . 1 . a p p a r u itjS c c ,
nmcianit nobis de eo : totam iffam folui pofle A pfummundo corde viHeatur,&pct illum Pa-
qusftioncm;quiaip(e filius qui cft vcrbumDei> rer. 'Beati enim mundicordes , quia ipjt Deum Matih.s.
non (olum no uilllmis temporibus, ciim in cat- videbunt; non cft mirandum ex vtroquc Tefta- t. 8.
Q ao io o d o
ncappirerc dignatus cft, fed etiam prius a con- mento ifta oninii teftimonia con(bnare. Con-
D eus Pa­
tribus ip - ftitutione mundi, cui voluit de patre annuncia- tra adimant, cap. 9. Tom. 6.
paiuic. u it, fiue loquendo , fme apparendo •, vel per yfppantit ei Dominus in flamma i^nis. De eo
ongcIic.tma iquam potcftatcm, vel perquam- quoalcriptumeft, f^idi Dominum fidentem in tfa i.C ,
f . I.
libet creaturam j quia iplc cft m omnibus veri- fide Alti[jima. Huic loco illud opponit Adi­
tas, & omnia illi conftant, & omnia illi ad nu- .mantus, quod ait Apoftolus, Rt^ autem ficu-
tum fcruiunt , atque fubie^ka funt; vt etiam lorum inuijH/ili honor (fr laus in ficula. In qua f 17-
oculis per vifibilcm creaturam cui vult, quan- quxftione quzrendumcft quid ei vifum fuerit;
do dignatur appareat: cum iple tamen fccun- vel in illa vifione Efaiae binas alas prxtermit-
dum diuinitatcm fuam, & fecundum id quod tcfe, quibus volabant Scraphimjdiccntes,5 .<r-
verbum eft patris, coarternum patri, & incom- Huj, SanHus, SanSus Dominus Sabaoth i vel in
mutabile, per quod fafta funt omnia; non nifi Apoftoli verbis non totum dicere: nam ita di-
purgatilTimo & fimplicillimo corde videatur. cit Apoftolus, Regi autem ficularum inuiftbili.
Et ideo quibufdam locis etiam Scriptura iplii incomiptibili .fili Deo honor dr gloria. An fo n i
teftatur Angelum vifum, vbi dicit Deum vifum. g timuit ne Trinitatis commemoratio commcn-
Sicut in illa luctatione lacob, & Angelus di- daret Prophetam leCto^, & aliquid magnum
Cen, j i . 6kus cft ille qui apparuit. Et cum apparuit in ibi latete fuipicaretur ? Ter enim dicitut San-
rubo Moyfr, & iterum in cremo, cum iam edu- £lus, SanQus , Sanilus Dominus Deus Sabaoth.
xiflet populum de terra Agypti j quando le­ InApoftolo autem fort^ vidit,qu6dfi dixil^
E.X. 10. gem accepit, Deus[ei locutus eft. Sed fiue in fet incorruptibili Deo, refpondcretur illi quod
ir-i- rubo, ciim eum miiit; fiue poftea cum ei le­ nunc ifti dicimus.Qmdergo incorruptibiliDeo
jia.i.ir. gem dedit , jlftgelum dicit ^ttphanus ei appa- fadtura erat gens tenebrarum, fi cum ea pu>
ruife. Quod ideo dicimus ne quis arbitretur enare noluiilet ’ Aut fi fort^ mendofbs codices
verbum Dei, per quod fafta funt omnia, quafi legerat, aut ifte mendofus eft vbi nos ipfum
per loca pofle definiri, & alicui vifibilicer ap­ Adimantum legimus; non eft diutius de re du­
parere, nifi per aliquam vifibilcm creaturam. bia diflerendum.
Sicut enim verbum Dei eft in Propheta , & Sediam quxrendum eft quomodo & Pro­
PfaL 109, refte dicitur , Dixit Dominus ; quia verbum pheta dixerit vidifTe feDeum in (ede altifllma:
V'.J.
Dei quod eft Chriftus, in Propheta loquitur & Apoftolus verum dixerit inuifibilem Deum.
veritatem', fic & in Angelo ipfe loquitut, quan­ Interrogo itaque iftos vtrum inuifibilia polGnc
do veritatem Angelus annunciat: & lede di­ conlpici: fi dicunt pofle, quid ergo calumnian^
citur , Deus dixit , & Deus apparuit. Et item re- tur,fi Deum inuifibilem Propheta confoexit?
A h , j^.ngelns dixit, Sc Avgelus apparuit; cum C Si autem dicunt non poflle, ipfi Apofto^ po-
illud dicatur ex perfona inhabitantis Dei ■ ,illud tius calumnientur, fi audent, qui ait, inuijibi-
ex perfona feruicntis creaturnc. lia Dei a conflitutione mundi per ea qua fa£Ia
1. Cony Ex hac regula etiam Apoftolus ait. A» vultis fitnt confpiciuntur. Ipfe enim dixit cfle inuifibi­
V-j. tx[enmcnmm eius axipere , <]iti in me lotjuitttr lia , Sc ipfe rurfus dicit, confpiduntur. N6nne
Chrifii? Si autem hoc mouet, quod in veteri hic coguntur fateri oculis corporeis efle intiifi-
Tcftamcnto etiam pcccatcribus Deus loquitur, bilia,menti veri> efle vifibilia? lie igitur & Pro­
vel Adsc, vel E ui, vtl ferpcnti; attendant etiam pheta Deum qui corporaliter inuilibihs eftj non
in nouo, cuiufmodi exemplum Deus pofuit de corporaliter, fed fpiritaliter vidit.
homine ftulto Sc cupido, quomodo ci locutus Nam multa genera vifionis in Scripturis fan-
Zf4e£ 11. eft Dominus, cum ait: Stulte , hac no3 e auferetur ftis inueniuntur: Vnum fecundiim oculos cor­
f . 10. a te anima tua , hiC (]t:a pnparafli cuius erunt? poris , ficut vidit Abraham tres viros fub ilice
Cum enim veritas etiam peccatoribus dicatur, Mambre AIoyfes ignem in rubo j & difcipu-
per quamlibet creaturam dicatur, non nifi ab li transfiguratum Dominum in monte inter Vifionum
geous u i-
illo dicitur qui vnus eft verax. Moyfen & Eliam, & extera huiufinodi. Alte­ piex.
Q ^ d autem Iud.xis dicit, Nec vocem cius rum (ecundum quod imaginamur ea qux per
alicjuaitdo ideo dicit quia non obtem- corpus fentimus: nam Sc pars ipla noftra cum
leraucrunt, ifti duntaxat cum quibus loque- p dminimsallumitur, multa reuelantur; non per
>atur- Qnibus dicit etiam , ncc faciem eius vi ocutos corporis,aut aures, aliumve fi;nfum car-
dijlis, quia nonpoteft. Quod autem dicit, t:e~ nalemj fed tamen his fimilia: ficut vidit Petru$ A 3 , u.
que l^eiium eius hAbetis in vobis manens j quia difcumillum fubmitti c cojlo cun» variis ani­ ir.f.
in quo manet Verbum D e i , Chriftus in illo malibus. Ex hoc genere eft etiam iftud Efaix,
maner, quem ifti refpuerunt.Nam cum ipfe Do­ quod imperitiflim^ impij reprehendunt: non
minus 6,\\i^et,PMerclanfc.t me eaclaritMt qua ciiimDeum forma corporea circumterminat-,
fu it apttd te prinfq:tam mundus fieret \ fonuit fed quemadmodum figurati, non proprii mul­
vox do cocio, & clarifatui ,c^ clarificabo. Qijam ta dicuntur;ira etiam figurate multa monftran-
vocem multi ludxorum prxfentes audierunt: tur.
nec ideo tamen audifle dicendi funt, quia non Tertium aurem genus vifionis eft fecundum
obtemperauerunt vt crederent. mentis intuitum, quo iatelledka conipiduntuc
Quapropter fi non eft mirandum qubd Ver­ veritas atque lapientia : fine quo genere illa
bum Dei, id cft, vnicus Filius Dei, qui de Pa­ duo qux prius pofui, vel infruttuow funt, vej
tre annunciat, cui vult per feipfum, cui vult etiam in errorem mittunt. Ciim enim ea qus
per aliquam creaturam manifeftatur ; vel fo- fiue corporeis fenfibus , fiue illi parti
nando, vel apparendoj ctira tamen ipfe per fei- q u i corporalium rerum imagines capitjdiuini-
EXO D I 111. J p p .i m i t y &c. loj
cus demondratitur; non folum fenciuntur his A folntnscitlcemtntadepedibustuis\ locus enim in
modis,{edetiammcntcintcUigiuuur;tunc c(l quo flat «mi yiwS./f/; Audi adliuc quid dt-
pcrfcda reuelatio. Ex hoc tertio gcncrc eftxcrit ei. Ego fum Dtns patrum tumm . T>rtts ^
vifio ilia quam commcmoraui diccntc Apo- ylbraham, Dens Ifuac, Dens Ucoh Et idco lu-
Xtm-1. ftolo, Imtifibilia enim Dei a confHtmione mun- dxus fic audiac Angcliim, vt intelligat Domi-
^ Ji pereatjHd faEla ptnt intelUEla covfpicluntur. num, & timcat Dcum. Sabcllianus llcconfi-
Hac vifione videtur Deus, cum per pietatem teatur patrcm , vt non ncgct filium. Arianus
fidei, & per agnitionem Dei morum optimo- He confiteatur patrem ic filium , vt non mi-
rumcordaraundantur.Q^dcnimprofuitB4I- nuAtfiWaxa.DtyHjcrefth.c^if. ^.circa mediHtn.
'* 1* thalariregi,qubdmanumlcribentemanteocu- T om .6.
los fuosin pariete coofpexit? Cui vilioni quia jlppandt ei Dominiis in finmma ignis. Vnde
non potuit adiungere mentis a(pedlum, qux- innotuit MoyH Dcus> Q^[a rcuelauit fcruo fuo
rebat adhuc videre quod viderat. Tali autemDominus. C ^ s Dominus ? ip(e Chriftus qui I
acie luminis qua ifta intelliguntur, Daniel prx- prarmifit legem per (eruum,vt vcnirct ipfe cum
dims mente vidit, quodille viderat corpore. gratia & veritate. Quid vidit Moy (cs} Moyfes
Rurfus ilia parte animi, qu* imagines cor- vidit nubcm, vidit Angelum, vidit ignem; om-
poruni capit, fimnium Nabuchodono/ir nis ilia creatura eft, typum Domini luigcrebat>
^fXjEt quoniam non habcbat idoneum ocu- « non ipfius Domini pra;fcntu exhibebat. Nam-
lum mentis ad melius videndum quod vide- queapcrte habcsinlegc, Ei lo^utbamrAioyfis
rat,id eft, adintelligcndum quod videratj idco cit>n Dtmiuo , contra in contra^ ficm amicus cum
adinterpretandumvifumfuum,afpedlumqux- amico fuo. Sequeris ipfath Scripturam,&.in-
fiuit alienum , eiufdem (cilicet Danielis j cui ucnis Moyfcn dicentem. Siinueni gratiX^ in
tamen aperienti, vt certam accommodaret fi- confpeilu tuo, o(fende mihi itipfum 'manifefie, vt
dem, etiamipfum (omnium, vtfibidiceietur, Videam r«.£t parum eft quia dixit i re^onfum
exegit: Daniel autem reuelante IanAo Dei Spi- accipit, Non poies videre faciem nuum. Loque-
rim , Sc quid ille vidilTet in fomnis, ea parte vi- batur ergo cum Moy fe Angelus, portans ty-
dit qua corporum capiuntur imagines, & quid pum Domini, Sc ilia omnia quae ibi per An-
fignificaret mente confpexit. Non eft autem gelum fadta funt, futuram iftam gratiam & ve-
Propheta ven Dei & fummi, qui oblata diui- ritatcm promittebant. lUud autem fciatis, quia
nitus vifa, vel folo corpore, vel etiam illa par- omnia qus corporaliter vila funt, non erane
te fpiritus videt qua corporumcapiuntur ima- illa filbftantia Deijillaenim carneis oculis vi-
gines, &mcntc non videt. Sed plerumque itt demus. Dei rubft.intia vnde videtur , £uan-
Scripturis fic pofita inueniuntur, quemadmo-gclium interroga, "Beati mundi corde, ftia ipfi Matth,
dum vila fimt, non etiam quemadmodum in-Deum videbunt.TraQ. y in loan, longs pofl med, IfA.
telle^a funt, vt mentis vifio in qua totus fn»- Tom. g.t^.IAb.tjiufl.fkpeiExod.tj. yTorn. 4.
ituseft,exercendis Icftoribui feruaretur. y4pparuit ei Dominus in rubo. Dumpafceret
Sed ex multis qux aperte funt fcripta, inani- Moyfes oues foccri fui in deferto , apparuit ei
feftatur nobis quomodo illa intellexerint, qu* Dominus in rubo. Et dixit Mnyfes\ Vadam
fic in Ubris pofuerunt, quomodo figurati illis vidchtfuare rubns ardet,& non confumitur. Et
demonftratafunt. Adduo enim genera illa vi- appropinquanti dixit Dominus , ne appropin-
fionis pertinent figuratx demonftrationes: ad ^ les huc.Jedfilue corrigiam calce4mentiti4i-,^itia
mentis autem, id eft , ad intelligcntix vifio- locus in <fuo flas terra ^tnS/t elf. Rubus ille ge-
nem fimplex, & propria'pertinet reuelatio re- nus eft fpinarumi ardcbat enim, Sc non con-
• rumintellcfbrumatque certarum. Omnia aa- (umebatur.In rubo fignificata eft Synagoga lu-
icm hxc genera mirificis Sc inetfabilibus diftri- dxorum: 'multo enim tempore in eis rcruor &
burionibus exhibet atque moderatur Spiritus flamma fandi Spiritus fu it,& tamen itacon-
fanAus fummx inconunutabilifque lapientix. tra Dei gratiam rebelles femper Spiritui lan-
Sed ifti miferi funt qui calumniantur Prophe- fto reftiterunt, vt eorum pcccata vel (acrilegia
tz dicenti qubd Dcum viderit, obiicientes A- igne landi Spiritus confumi non pollent. 5 fn».
poftolicam fcntentiam, vbi inuillbilem dixit. 86. de temp, ante med. T om. 10.
Si enim aliter obiiciat huic Apoftolico ver- Jffparuit ei Dominus. Non fine alicuius fi-
Matth Euangelicum verbum, quo Dominus ait, gnificatione fecreti in rubo flamma erat, & ru-
' ' beatimundieordes, quoniam ipjfi Deum videbunt, bus non crcmabatur. Rubus enim/pinarum eft
uomodo relpondebunt pofle inuifibilem vi- quoddam genus: Qi^d autem non cremaba-
S eri? Verbo enim premunt imperitos, & qua-
tenus inuifibilis Deus didbus fir*,& fi cogno-
tur fignificat populum ludxorum, qui Do-
mino relud^abatur. Nam fi ille popu