Está en la página 1de 237

Tomus secundus

PARTE
I P.
IV / IV pág. 701
l.P.Q.XIX.A.Iil.DcVoluntateDcL 701
*ncl irratione refpicit boniim* Si anrcm vn lc, non totum dat. E tgo impiicar;
bonnra fit limitatum» non rcplet totius ^uod amor neceilarius (it finitus,quado
voluntatis infinita capaciraceni. E rgo a potentia infiniradimanat.Ex quo fit,
fupevior rcmanet vircus voluntatis ad quod quando D eas ex amore fuo comu-
influxonn o b ie d i .E r g o e x illa partctqua nicat creaturis exilleciam, ex volunrate
vincit infinitas voluntatis,-manec libera libera dedit iquando vero a b acrcrnode-i
voluntas abinflaxu.Ergo noa ncccfsita- creuic dare cJfe creaturis, tunc volimtas
tur,nequc ab impulfu fuo influetc ad bo­ ex libera determinatione, decreuit. £c
num, ncqtie ex bonitatecrcatatrahence tota libcrtasDei in illo priori aiin dccre
adfepocenciam. ti reperitur.Nam pofito decreto 116 po-
Secundoprobatur:nam,quod e i teft Deus mutare fententiam j & fic eft
coliliovoluntatis diligitur,IJberc diligi­ neceflariusaftus exccutionis intempo-
tur j fed bonitas creata, fiue extra Deum re. Ergo quando loquimur de libero
produda,fitic intra Dcuproducibilisex amore Dei»loquimurdeactu v o ’niuacis
confiUo volutatis diligitur. Ergocreata abxterno,quoDeus libere dccreuit il­
bonitas libere diligitur a Deo.Maior efb las crcataras produccte ; & ille adus
« r ta ,& p r o b a tu r a D .T h o m .h ic a in amoris habec proobieftoefTe crcatura-
argumento: Sed contra cx D ,P au lo ad tum in Deo, fecundum quod rcfpiciunt:
E phef.i,d iccnte.(^ i operatur partic.patioiieadextta.Nam licet bo-,
cu/idum cottfilium yoluntatis Jute , ^itod nitas tunc folum fit ad iiurajdicit camei»
autem operamur ex corfiUo -voluntatiSf ordinem ad participationem jficut idsca
tton ex necifsitate volumus. Ergo quid­ eftpcrfefliodiuinacij rtfpedu ad crea-
quid Deus in creaturis producendo, & turas,quasrtpra:fcntat, y t exemplar il-J
operando diligit, non ex neccfsitace*fed larum,
libere d ilig it. Minor eciam condat; 40 Ex quo conftac fecunda pars
quia quidquid Deus operatur , fecundii conclufionis, fcilicet, quod nullum vo-
confliium fug voluntatis operatur. Ergo litum prxcedit adum liberum voliitatis
nihil operatur fine conniioifed fiellecne- diainf de creaturis.Quiaadus liber cir4
cefsirata voluntas Dei ad bonitatem ca creaturas eft abxterno ; & ib id ile x it
creaturarum,no exconfiUo operatetur> nos ante mundi conft itut ionem,a ntc qu5
fc d ex impulfu natur» praeueniente v6; quid quamfaccret a principio , & ante­
luntatis couhliuni.Nam przceditnatu-, quam terra fieretjex luppofitione tamen
ratamquam radix potetiaromj&poftea illius voluntatis libera cftera, qua: fubi
fequitur voluncas.tamquam proprietas fequuntur, necefl’a riafunt;& lie nondu-;
fubfecuta.fid deinde fubfeeuiiturvirtutes bifamus,quod fuppofitodecrcto libero
morales confiliatiuac. E rgo quando ex D eia b aeterno,quod executio tempora­
impulfu naturx procedit adiio , non ex lis eft neceflaria: alias Deuseflct niura-5
pedamusconfilium voluntatis.Ergo ef- bilis,n quod ab sterno decrcuit,£U‘et li*
feftus procedens ex confilio voluntatis, berumilli non mandare executioni; &
non procedic ex impulfu nece^ario uatu^ ideo illa voluntas ,qua Deus decreuit
tura*. producere creaturas,no fupponu aliam,
Deinde probatur conclufio: fed eft primajcx illa vero fequirur exccut
nam amor creatura: exigentis dimanac tio.Ergo loquendo de ifta volutate,pro­
exproduftione illius,fed produftio per cedit noftra conclufio,qusE non fupponit;
participationem communicat limitatum aliam priorem i quia Deus vnica vo­
clfe creatur*. Ergo libere communicat, luntate infinita omnia dererminar, Sc
Confequeiuiaprobatur-j quia quod per abilSa omnes produdionesdin)aitaiit}&
participationem datur, limitate datur. fuppofita determinatione priori,non po-
Nam participare , eft partim capere. teti Deus non diligere creaturas , quas
Ergo creatura, qua per participatione produxit,& decreuit producert. Quia
recipit effe, etia m , & amorem libere. prima voluntas illa ab xteruo efl dili-
Confcquentiaprobatur:quia fi amoref- ft io creaturarum,& ex fuppofitioneilla
fet nccefl'arius,efl‘et infinicusj quia quan­ cateraneceJfjrio fequuntur.
do potentia influit, neceffarioinfluit fe­ 4,1 Praeterea probatur conclufio
cundum totum potentis , fed poten­ Nam voluntas non poteft tendere in ali­
tia efl infinita. E rgo etiam amor ^ qui( quid,nifi fub ratione bon^Ergo ad hoc,
eft influxus voluntatis » deberet ellc iii- vt ex necefsitate teudat in bonum,dcbec
fiiiicus. Ergo quando eft finitus, eft l i ­ efle vnicubonujfed bonum creatu v,i^.
ber. Quia qui libere dac , dac 4^0j pofsibilia, yel cceatura* futura, non eft
T o m tll* Nim j vui-
702 CommentariaItiDiuumThomam,
viiicon),& infinitum bonunijfcd multi­ do opcrandi^fic neque potpft deficere sb
plex. Ergo non potell ex iiecelsJtace vo* elidtionciiielioriSjveloperafione. M i­
luncas diuiiu diligere calcs creaturas, ti .jr probatur ,nam fuppolito fine,5i pro-
neque determiiuri ad vnum, HocargU; pufuis medijs imprudenter procederet
mcneumell D.Thomae i.p .q .g z .a r t .l, operans,fi reiefto meliori m edio, elige­
ad i.Quia qnando boninncltrimltipleji ret minus conueniens.Ergo fi Dciis noiv
non potcft ex neccfsitate detcrmiudri operatur,quod nvel ms eft ex necefsitate
voluntas ad vnum,fed maiwt libera.Soi fua: decetia!»& dignitatis cfletimprudes
lutn autem bonum diuinii ett vnumj quia operator. Antecedens conlhtj quia om­
bona creata, vel creabilia ex participa­ nis bonitas creata eligitur, vt medium
tione , & limicaclone mulciplicanturi ad finem praefixum a Deo.Q^ia bonitas
iErgo ratio boni non eft in creaturis, vc creata non potelt diligi, vt finis,quia eft
in vn o , fed vtin multiplici participa­ incapax finalizandi volitioiiem diiiina.
tione bonitatis limitat^.Ergo nulU bo­ £ rg o femper eligitur,vt medium ,fed iti-
nitas cicaca, fiue in pofsibdibus^fiue in tei media vnum eil conucniencius alio,;
fucuris,po.teft diligi ex necefsicate.Er-; Ergo Deus tenetur eligerc,quod conue-
g o Deus ex libero amore diligit pofsi- nientuscfticonfequcntJac6ilat,qttiaek-
bi]ia,&fucura iii fuaomnipotentia intra fliofic ex conhlio { fed confiiium[di£tac
c3oras»& extra caufas, quando funt exi­ melius eflc eligendum. Ergo vel Deus
gent ia in Tua maltiplic 1 boiii cate ctca ta, contra coniilij rationem operaretur, vel
& exili enti. tenetur,quod melius eile operari.
42 Praeterea probatur concluiior 44 Confirmatur.Nam modus ope­
nam voluntas tnnc ex necefsitate amat, randi ex parteDci no poteft eflc melior?
quandopotellas bonitatis excedit volii- quia Deus iuxta D.Th^doftrinam, non
tacem,ica, quod tota polsibilitas volu­ poteftmeliorimodo facere,qug facit.N a
tatis fubdacur bono am ato, fed perFe- modus ille fequitur ad iofinitam fapienT
<dio voluiit^itis diuinz eft infinita, & ref- tiamfaciccis.Ergo Deus cenetur opera-;
ipicit bonum infinitum ada-quate.Ergo r i,quod nieliuscll.,G©fequenc ia proba­
non fubijcitur perfediiio voluntatis di* mur. Nam fi eligeret,vel operatur, quod
uinx bocio alicm particulari : (ed om-^ non eft meliusjinodus operandi tflet im-
nes creatur*,vel intra Deum,vel extra* 'petfcaus,& no elfetex lapietiaDei pro-
funt bona particularia, 6c limitata , Sc ccdcns. Ergo, vt iit ex lapientia proce^
parcica.Ergo non pofliint diligr amore dens,debet,quod meliuseli operari.An-
uccellario,led libero a D eo. Confcqucii- tecedcnsprobatur. Nam operari minus
tiaconllat; quia voluntasrefpecftu boni bonum,quando poteft melius bonum,np
particularis, & limitati non manet fub* fom eft iapienti«,ftd potius impofsiibli-
ic(fta,fed liberajquia eil maior eius per- tatis.vel ignoranti*, vel imprudentis*
fctlio , quam poteftas boni monentis Ergo non efiet modus operandi perfe-
br)iiitacis,vel atcialientis. £rgo manec ctilsimus,led imprudens, fi Deus noa
Jibera.Ergo talis bonicas creaturarum efnceretrguod melius.Deus enim fibi ip
non elt diligibilis amore necellario , red li debitor eft ad indefcfiibilem opera­
libero.Quiaprouenic talis amorcxper- tionis pei feaionem.Ergo quando Deus
. fcftionc m a io ii, & infinita excedcnte dtbetproducere,quodm elius eft, illa
potellatem mouentis.Hoc argumentum ratio debit i no nafcicur ex creatura, led
cfteciam D .T h o m * ibidem. ex fua bonitatis, fapientia: infinitat®*
/jj Tertia pars concluftonispfo- Ergo licet ex parte fa d i poffec ede mi­
barur , fcilicec , quod Deus teneatur nus peitcclumopus:ac cx ratione fapji-
ex iua perfe£li('sima operatione,& modo tiic,& confilij femper debet cHe melius,
operandi eligere,quod melius eft , non quod Dtus pofsicfacere ad extra.
quod mcliusquoadentitatcm philicam^ 45 l-’ rxtet ea quidquid Deus de
led quod meltds lua diuina fapientia iu-, fa^otacic,femper eft melius. E rgoquid
dicuc,vcIinordinead lincm determina­ quid poteli tacere,etiam eft melius. An-
tum abipfo , vel iti diurnae prouideu* icctilcns conitar,& eft communiter ad-
t i i cooiilio. Quodbcprobitcuf.Nam inilium ab omnibus, loquendo nonde
Deusell perfedtiisinium operans.brgo . bunicare entiratiua rei p ro d u ftaE , fed de
petfedlifsimo modo debet operari j fed , bonitate, qux attenditur iuxtadiuins
eligete , qood melius ertfcmper eft per* fapiencix diipofitionemjideft, illud eric
peitcdifsimus modus operandi. Ergo nitirus , quod fecundumdiuiniconfili;
iicut Deusnq poceftde/ficecc a tali m o­ ,.otdinatioiKiir,attentis omnibus circuu '
ftan-
LP.Q .X IX .A .I iLDcVoIuntateDci. 70-3
ftantijs rerutn, & temporis,connenien- ^ fortio rifa p ietia d ebctcfl’e vnico, q u a ­
tiusa Deo iudicaciir.Niwfi alitf^rDeus do eft injf^uita .E rg o tioudatur locus, c o ;
produceret dc fafto, Deiis Temper iifte parationi;quia non c!2tur dujfap ieiitif *
confiho f u o ,& prudentia procederct, quaruni vha fit.mcHoralia, iirg o Detis,
quod eft abfurdum^ Nam (i conniiiitn qui infinita iapiphtia , & prudentia 1 &
di flat hoc die mcliu$jquai e voluntas no confilip opera tiur, non poteft facere res
determinat operandum? Nam velope-j meliori confilio»Tu lie,led fi Dcus facc-
raturfineconfilio , velcuni .iUo ?. P r i ­ ret,quod no eft melius, vel pofl'ct facerp
mum d ic iiion-poteft.; quiacfitcontW.fii- potc.ria ordinafa melioi i c6 lilio ,& pi
cramScripturl'i & q niaex lumine iiata- dcFitia,pollct fac^re rcs,£ rgo D eus pQr
raH conOac eoidenter Deuni omnia ex quam poteft taccVe iijiiiquo.d melius eft j
cotifilio operari.^iergo,ex confiliode-; Minor probatur:, quia meljus confiiiuin
tecminat,vel(:61iiium determinat,quod efle t, quod d id a r e t faciendum tlTc nic^
nieJius eiljcfleeligendum,& operadunt* )ius,quam quod d id a r c t non cfl'e facieij-
velnonf Secundum dici non poteftj quia dii,quodmciiuseft},(€dincafu,quoDeu:S
confiiium diuin« prudenti® non poteft poflet facere, quod non eft melius,dcb’cT
procedere contra rationem, Nam ratio ret hafacreconfiiium,quod d id a r c t non
di£tatiquodmcJiusfic eligendum. E rgo efte facicndnm , quod melius eft. Qnia
fidCon(iiium mclias onerandum propo- D e u s n ih il& citjn e q u cfice re t poteli li­
n it.£ r g o & Deustenccur eciam meliu$ ne fuo confilio.Ergo inilio calu daretur
opcrari. melius confiiium.qiiam ijlud» quo D e u s
_ Turn fic,fcdficutpeus defe­ jd efad o operatur,H oc autemclt abfur-
r o non poteft operari, niii quod mcliuS dum*, Ergo ctiain,eftabfurdum diceie,
efi.itaneqiicde potentia potcft produ­ quod p t u s potcft facctp, vel de fa d o ta­
cere nifi meliusiquia.ide;ra inconueniens cit,quotl non eft melius, fumpta ratione
infertur cx eo»quod poffet Deusfacerip lneliotis,nonentirfttiue > ied iuixtacou^
»Tiinusbooum,quam ex eo^quod de fa d o iilij diuini iudicimn»
produc:eret. lirg o licut de faftofacit,
quod meiiuscrt,& aliter nunquam faeit* §• V i l . ^ cfpfiiitdei:^^ ad prtfttain fen*
ita de potentia non potcft tacere »quod tentUmi& «rlumtnta HUus,
rton He mei ius.Confequetia probatur
ex eo d efa^ ononfacit > quia(ifacerct^ 4.8 A D primam lemcntiamiSc
tioneffe perfeAifsimum operans ; fed (J J t \ argumenta ems de n .i.
poflet facere»quod non melius, ctiam eC- lefpondetur, coiKcdendo , quod Deus
Ict imperfcdusimu operans.Ergo Dens non diligat creaturas amore neccllirio
tenetur ex dubito fu^ pcrfcclifsimf ope­ propter incapaciratem didam } quiaU-
rationis produccre , quod melius eft* initatar perfedionis lunt j ^ lie pri­
(J^idaute fit meliusfoU d'uina fapicncia mum argumejKtun j flippolita clo d n n i
diicerntTC vaictjnos aute abcffedu cog- tradita, admittiturrei'pcdu creatura-
iiofcinmsex operationeDeiillud cH'e me rmi)* Quia cumamor dcbeat efle iuxta
liusjqutjd Dcus defifdofacir.Qiita cum capacitatem obiedi amabilis,& capaci­
Deus no polsit facere i»ifi melius, quado tas creaturx non iit fufricicusad amo-
potentia I cducitura^ adum >debet re- teni neceflariuni j idt.6 Deus r.oii poteft
tluci ad adumn:eHorcmi8f cofcquentcif habere amore ncccliarium circa creatu­
ad opus>q«od nielius^eft. Quia ex operC ras. £t propterea argumentum nofolum
fa d o coguwfcitur potef^atis perfcdio | probat de amore creaturarunijfcd «tiam
licuc ab (.tfcctu cognofckur potctia.Er* deamorediuinojquateuusamor bonita*
govel Dcus d e fa d o fa c it ,quodmeliuS tisdiuina: non Iblum eft nectflarius ex
ell ftn>per,quodoiiinesconGedupt , vel impulfo nacur® , &.attradione ilUinita
non potcUfacerc, nili,quc)dmeliusett* obiedi)led etiapn eftliberexperfcdionc
47 Prarcerca Deus non potcft infinita Dei , qua.dcbet , & necillario
faccrccreacurasi mtiiori lapientia , vtl 4morcdiligcre,& libero» V' nde aigymo-
couIjliOjve) piudeiitia. Evgononpoteft tum probats quod defieerer D eo iraxi-
t'acere res niclioixs luxta lapientia: iu- maperft'dlo»fi vitraamoiem ntcellanii,
dicium» Antecedcns eft ccrtuni; quia fi- .quo Dei^s diligit fuam bonitatem, do di­
pientia Dei elt infinita,& prudentia , 8c ligeret etiam amore libero;Cs 1h c Lti.im
coofilinmifed vbi datur inltiiitas 116 po- concedimusc& D^Thcma, & p . A i ga-
teit dari duplex fapicntiajquiaiiifinitutn rftino authoritate tclMa , quod Dcii> u.i-
noii potcUclfc maius,ncque minus.Erg9 Ijgacfe, & amoCe necelfapo, pi libc;o.
Cxca-
704 Commentaria fnDiuumThomam,
Creaturas verofolutti anjorelibero po- E v quo fit,quod argumentum
ttfi dihl-ere ; qoianonell cap^x amoris primum p ro bat, quod (i Deo deficeret
neceflinij. de fua bonitate arror liber , deficeret
49 Qnod aiite neccffariusainof; vnapertedio, quae maxima elli& licar-i
qu iin D e o rcp critu r refpcftu bonitatis giimentum uon valet' ex libera volunta­
d iiiin a , non repugner amori libero de te ad neceflariam; valec tamen eit necef-
eadem , manifcftc conflac e i D . Thonia faria voluntate ad liberaro , dummodo
i .p « q . 82. arc. i . vbi in argum,ex D . necefsitas non fit coadionis,led natiirf,
A u g u lK lib r.5 .d e ciu ica tep ci cap. lO.' id eft,valet argumentum:Datur in Dco_
tbm.5.oppoiiit: Quodjiatt<^uid(Jipectf- amor neceflarius de fua bonitate in£ni>j
fitriuM,»on tji T»oJ«»M>)tf«i.trgo fiamor ta.Ergo debet admitti liber j valet conj
D e i de bonitate fua eftnecefiarius, non fequentia, quia eft a maiori ad minus^
poteft cfle liber, fcu voluntarius. Huic ideft,ab amplo ad non amplum. N on ta-|
argumento refpondctD.Thonusdicesi men valet e contra: Darur amor in D eo
^uod verbum ^ugufiini efi tateiligendum liber de creaturis. Ergo etiam nccefla-
de Hcceffario ntcifsuate coailioais.tJecif rius. Negoconfequctiam:quiaadamO'^
fttas autem naturalis jjo» aufm libertatera remneceflarium requiritur infinita bo*
'jfoUntAtts » vr dui<4'tnus in ea-‘ nitas, & h s c non datur in creatura: ad
dim lib fo dicit.H xc D.Thomas,vbi cla­ amorem vero liberum fufficit bonitas
re doccc. quod potetl elfc amor cunrne- lim itataj&fic poteft De» diligere creaH
celsica e & l;t*e-:cate, diim modoneccf; turas amore libero > Ted non neceiTario;-
iif as non Iit c<>rffctJoi)is:quia folanecelsi- & alias debemus amore liberum conce-i
tas coaaioniij impedit libertatem: mo­ derepropcer rationem primi argumen-j
netur en nn«ib,wxtrinTtCoageiue' > quod ti,ne deficiat D eo perfeflio libertatis,
impellic nitoram ad aftum oppofitum qua: eft maxima, quando non eft incom-j
Jibcrtati;at vcid,quahdo motus fit 4 na­ patibilis cum nccefsitate amoris natnJ
tura inre.Ieiituahitunc ,Ht a principio in* ralis. Ergovterquc aftus repetitur ini
trinfcco fe uiouente ad obieftuin, & ne- D e o j & hoc ei) magis conueniens, v tfic
■ccfliino ex vi impulfus , & libetc» ex amor diuinus fit furome perftdus fine
fubfc.‘queritiscleftionis, coa&tone liber,& cum lib era te indefe:;
50 Et ratio deducitur ex D .Th,; (fttbilis.
quia ia homine v .grat.riatura ell non fo- 52 Dices» ficut ex infinitatebo^
lum, vt cl\ principium , .& radix niotus initatisinfertnr necefsitas amotis effen^
neccffarij , fed etiam vteil principium rialiter; ita ex limitatione bonitatis in^
motus liberi. Ergo curavcerque motu^ fertur libertas amoris. Ergo ficu tD ei
proccd.it a natura, & neceflcrius, & li­ bonitas eft infinita, & diligibilis amore
ber,ncucer alium im pedit, vcl tollit ne- neceffariojfic etiam ex parte cbieft i po­
cefiarius liberum, licet vterqj refpedus nit impedimetum, & impofsibilitate 11-,
ad idemobicctum pofsit ab eadem na­ bertatis.Ergo implicat,quod fuppofito
tura prodire. Ergo necefsitas, qu3: pro­ amore nccelfario refpcda bonitatis di-;
cedit a natuta tanquam a radice , lient uin^, amet etiam Deus illam omore li*
non deftruit> quod iit radix etiam actos bero, Confequentia probatur ; T u m ,
liberijfic etiam non delhuit libertatem. quiaamor neceffarius eft infinitus. E rgo
E rgo potell voluntas diuiiu ex impuifu non relinquit locum amori libero, quia
naturali,& oecelfar io ferri in bonitatem Deus amat ex amore neceilario totum,
diuinam, & polteaeciamcx confiUo, 8^ quod amare poteft. Ergo non relinquic
clcdione ledere in earadem bonitatem, ad amorem liberum capacitatem. T um
ad qua fi non raperetur attradtionebo- etiam ; quia bonitas diuina quotief-
nicatis ,necendri6 Ferretur cx ekdtione cumquft proponatur voluntatis diui-
fpontanea libere. Ergo potcll vcrumque nae, proponitur cum infinita attradtio-*
a ftu m ,& amoris n?cfcnanj,6i liberi exer ne. Ergo nunquam relinquit libertatem
cer^Tfca eamdem bonitatem. Confc- voluntati. Quia cum certum Iit,quod
quer^tia probatur,quia D . Thomas d o ­ non pofsit diligi talis,niii propofita vo­
ce t, quod adusiiberconlilUt iiicletiio- luntati , & li leniel proponitur, infinite
ne obieitifpontanea 1. part,qu*ft. 8^.' mouent, non relinquit libertati Jocum;
art.2 .Sed voluntas diuiua,etiam 11 Icra* Q^ia trahit voluntatem infinita m otio­
tur neceffario in luam bonitatem , fpoii- ne,& toto pondere rapit. Erpo iinpli^
tanefc fimul eligit iJlam. E i go ytroquc cat, quod detur amrjr neceflari' bonita­
modo diligiu. tis diuiuf iimulcu libero Fcfptdu eiufde
D i-
1 .P.Q.XIX. A.I I I.DeV oI untateDei. 70 j
5 j Dicesetiam fecundo. N am ft ficit. Cuniergo natura diuinafic radix*
fcmcl eft verum, quod Deus tcncttir tli- .& inocusncceii'arij, 5 ^ libcri; qiiiavtso-
gerc,quod melius eft rcfpcQu creatnrs; qu cm odo fit nattira , idco vtriurcinc
ctiam iiifcrtur , quod amor D e i circa mocus eft principium ; quia vtriufque
creacuras fit necefl'arius. ^ l o d fic p ro ­ habct principium. Vnde fcmpcr valet
batur : nam illud eftneceflarium, q u cd confequentia. Eft bonitaslimitata. E r ­
D e u s tenetur facerc I'cmpet: na ad hoc,' g o noncaufatamoreni nccefiarium: bor
v t fit Uberum,debccnianere in potcfiate ua eft confequentia. Ac e contra non v a ­
D e i oppohtom facere,fed Deus tenetur let. Eft bonitasinfinita.Ergofoiu caufat
facere,quod melius cft»vt conTiac, & d i ­ amoremnecciVai'ium. N e g o confcqncn-
ximus in conclufionu.Ergo cciietur dili- tiam. Quia valet coniungere vccumque;
pcre creacuras , tenet ur etiam alias quianeccfsitas,qu{ procedit ex natura,
reprobare, 8i odio habere.CoHJequentia non deftroit libertatem. N egatur ergo
ptobatur ; na cum bonitas creata ratio- illa confequentia; quod bonicas infimta
L limitationis hrpartitaeft in*quaUs poiiat impedimentum ad amorem libe­
etiam a fortiori i & fic nunquam poteft rum. Q n iafi ilium impediret, eodem
dari bonitas,qu * non (it meliorjaha jux- m o d o neccfsitasnaturalis , ac coaftio-.
ta diuin* Sapienti» coiilllium,vcl iuxt 4 oisdcftrueret, & impediret libei tatcm»
partitionis limitationem. £ rg o ftmper qtiodeft contra D.TIioniam, & Aiigu-
vna creatura eft melior alia , vellccun- ftfnum lociscitatis , & hocrjafcitur ex
duni fe, vcliecu ndu m conlilium D e i , Sc eo j quod amor D e i d e fua bonirate ita
p ro u id e tis diuiii? di^amen.ErgoDeus eft efficax, quod fit etia fuauis, & habec
« n e fs ita c e a m a t , & debet producere vtriufque extremi pctfcfliones. Ex ca
illam creaturam.qu* melior tuerit. Er­ ergo parte , qua cfficax eft , neceflarius
g o Deus non amat etiam creaturas hbe-; eft",3c ex ca parte,qua tota fiiatiitatc, Cc
r o a m o rc,fe d n e ce fla rio ,q u o d caco iu ra dulcedine tendit,libere tendit,& confe-
noftram conclufionem. ^^ quenterDeus , & diligit fc eximpnlfa
5+ Refpondeturadprimamobic- nccelTarionaturx przueniente, Si in^u-
^tioneni coiiccdcndo , quod ex infinita­ xu amoris ex confilio dimanante*
te boni infcrturncccfsitas amoris , ne- 56 A d probationem primam ref--
cefsitas.in quam natura:,non violentiajy pondetur, quod licet Dei amor fit infi­
idcft^necefsitasqui dim anatex ipfana^ nitus, non proptcrea definit cfle necefla^
tui;a propendente in o b i e 6 u .& ex obic- rius,& liber. ia illa infinitas vtriiilq;
d o a t tr a b e n te io lu n t a t tm j & muneris no multiplicat amorem, fid fa­
cefsitas eft confornis n a tu r*,& cit vtrofque ex latere peifcflum. Sicuc
I,a illiu s.E t proptccca, vt docet D . r i i , ex eo,quodadmittamus2motcm inPa*
& Auguftinus, non eft delltuftjualjber- tre,& F ilio ,& Spiritu Sanfto,non mul­
tatts t quia etiam m otushber abeadeni tiplicamus illum,fed perkoioiuin csm-
„ a t> - tn J .r o « < l.t.S c la c rg o .io k ,u ia ,S c dcm in triplici diuitiaperlona conccdi-
c o a i t io deftrui£,& naturam, & Ubcrta- m us.Ergoperfedioneccflarij, & liberi
ttm;c7uia p ro ced it a prin cip io extrmfc- repetitur in amore dinino (ine diliin-
dioncjvel miiltiplicatioric 5 & (ican oc
M i n f o c t c vim P>U“ -
„ c c e fiir io tc n d it .iicciicrum , Si tanicn neccflarius relinquit locum amoiilibc-
tendic contbrmiter adluam incUnatJO- to. quia nihil impedit, quod ex in pulfu
r c m, & illatcM-dcHCiaeftpcrtcctiuana- natufj feratur in bonitattm ; & aliasfa-
pientia , & confilium ivdicent deberi
amari,quod eft fuirmum bonnm.Tcndilv
rio tendit in bonicatcm D u , f *
dentia nafcitur exJp-a inclinatione, & ergo volui.tas fine violentia in bonita­
tem, & fic libere tendit ; tendit ex im-
in^pulfu naturs , & t'x pulfu.et fic neccflariojvt vti infqjfumma
tatis d u lc ite r ,^ fuamter,&
pcrfcdio in diuina diliQione uptria?
mouendo. Et licet lapis lolom
tendat in centrum, hoc eft, qu«a n »pi- lur. Et ficlicec rotomamet ex amore
denatura noneft prmc.pmm m o.«slibe necefl’a rio,non totaliter, id cft,non om­
ri.fedfolins motus ncccflarij.
nibus m od is, quib» amare pctevtt fuam
Nam ll eflct natura lapidis bonitatem, ne ci go dchciat amori iiia
pcrfeftiolibertatis , ainat vtrt que mo-
principium vtriufque motus , vtroquc
S ™ L .« P O « « - n d c r c g ,a u .< - do,et totum,et totaliter obit ^him.
in centrurm Q »ia m o t« s.qu oa a 5y Ad aliam impugnatione rcf-
bondctut coiic«iendp,quod Iinc propo-
p ro ccillt, no» d ''j Wi? i,-.
7/ o6 Commentam InDiuumThomam,
frioiu’ inrelkiSius non potefi diligcrc firiojqnod illud cQ necefiacium ,qiJod
v o l!;iu asj3i (icnt'ctflariddcbec pvacce- 33cns tenetut faccre, iJJam etiam ad {li­
clcre bonicas inHnita propojita-ab inccl- berum ex fua perfeftione, quia melius
]ed:u,vt a voliinxate : & con- cft,cenetnr;ficut paten etiam in nobis:
ccdci)dt) (imUiccr,(iHf>d illaboni^aSjqM^ quia ex prascepto tenemur diligereDeii*
propcnitui-jiiectiVariaatrraftione , 3c Si tamen d iled io noftra eft libera in via
ailicicniia m ouet, & voluntas b'militcr ifine dubio,& in ptatria vitra necefsita-
ncccHario iinpulfuinclinatur. Q«ia non tem etiam habtbit libercaceittiuxtajdo^
dicimus,quod amor ncceflarius ceQ'atiii fi ri nam D .T h o t n s . Ergo non valet di-i
D,eo refpcftn fu® bonitatis a d h o c ,v c cere , quod tenetur Deus facere, quod
liberexet’ceatur:fcd cjuod idemmetac- mcliuseft. Ergo neceirario.Eftfalfa conJ
tu s amorisde fua bonitateconcimuis, & fcquentia. VndecoHcedirauSj quodnii-
aeternus vtruniqne munus compatjbile quam potcH dari vna<reatara xqualts
cxcrcet,& necc(iarijamoris:quia traiii- alrecijfed quod vna a fortiori debet cfli;
tur,et impulfu naturali cedicittlibcri a- melior a h a , velexdiuins fapientis or--
morJSiquia voiiitatetenJic,c6hlio dili- dinattoDo ad finem,vel ex ipiamet li
gir,rapiei)ciaamac,cc didamine prude- tat« perfedionis diuilionc,& partici^
t i s eligit. E te x e o , quod lie fummii>ncn pationc, & confequenter Deus non eft
impeditor eleftio , led fit firmior, quia dubius,ncque indtffercns ex parte obie^
elicit,quodfuciime cligibilc cli,ct coii- d i creati ad cle d io n e m , fed fempej: ref-;
fihac, quod fine crroris fufpicione con- picit vnam creaturam,vtelig)biliorcj&'
filiandum proponitur. Ergo idem amor confcqucnter debito fuf perfeftionis te­
dupiici relidentia prorumpit,ctneccira- petur cljgere illam. Quiaelefiio non po-j
ri« iquia trahitur abobicfto»ct impuifii teO tendere nili in o b ic flu m , quoduie-;
naturXfCC libera : quiacaufs libertatis liuseft.Quia licec amor pofsit tendere ia
influunt ill illum. Ergo Ocuc excaufane- boinijeieaio vero femper debet demeH
ceiTirsa procedit ncceflarius, ica ex lib«s Jiori ene:alias contra lapietis conliliuni
ra liber. erit clefl:» ,& peccaminofa, & imperfe-
5S A d fecnn^am ohiedione.m dd d a . Ergo cum iuxta Dei prudentiam fit'
nww.53.refp0Ddetur concedendoiquod perfcdior vna creatura alia ; ideo D e us
Dens tcnerur eligcrc,quod melius eft de­ tenetur ex decretofuoeligere vnampras
bito fua; cxccllencia:,& dignitatis : alias alijs:8£ confequenter ime necefsitate,led
deficer.cc,&caderct aperfci^ioncfua.Ex ex fumma perfcdiooe libertatis»8c ecia
hoc a a tern non eft necctrarius amor crea­ exrationc per fedifsimi operat is tenetur
turarum. Quia ad hoc, vtefl'ei: ncccfla- fine nccefsitatc eligere , quod, melius
n n s , dcbercc habere principianecefsi- eft * & producere de creaturis meliq*
tacis. Prmcipium autcm,cx quo ncccf- res.
ibriuscaufaturjcft dupliciter:& impul- 60 Ad fecundum argumentum dc
fus lucura? ad [xonitate infinitam: & bo* n.2.refpondeturiiegado;qaod ideo v o t
nitas infinita atrrahcns totaallicicntia luntasciiuinafitneccfsitaca ad amorem
potvMitiam j & hoc duple?i principium fiuequoadfpecificationem, fiue quoad
deficit in D e o refpcdu crcaturarum* exertitiuumrelpedu bonitatis diuinz^
Qnia ncquenatnraprope.udic toto pon­ Quia bonitas diuina fit obiedum adse-,
dere in bonum limitatum: \iequc bontun quatum:quia,vt ex d id is conftat,boni:j
Jimitarum attrahit tora motione pote- tas diuina folum eft obiedum principa­
ciam.Qood autem Deus teneatur elige­ litatis,non adarquatlonis: datur enim
re, , quod melius eft, folum tollit inditfe. alia bonitas participata, qu; eft etiam
rcnnam/ednonlibertaccm. Quiacain obiednmformale, licct fecundarinm di-;
determinatione ad vnfi obiefimn , quod uins vokintatis:& (ic arcumentum con4
mcluiseft,& elegibile,falua:ur libertas, fundit obiedum materiale cum fecun--
vt infra dicemus, & alias debitum cie* dario,qu* confufio tollit vciitateni ar­
6:ionis nafcicur ex perfettione diuina» gumenti. Ergo crcaturj lunt fccudariii,
qua Deus:quia perfedtifsimumoperansi & inadaquatiim;& formale tamen,quia
tenetur non deficere a pevfeffaeie^tio- quod J»abct bonitatem foimale o b ie d u
vc:£< 4uiafapicns,& qaia omnipotens, eft voluncatis , licet bonitas fit partici­
Ert'Oillnddtibitumnafcirurex D eo, & pata. V ndc cum voluntasdiuina fit infini
filuaf libertaiem petfcdifsiniam, circa ta>& adus purus, ideo quoad fpecifica^
obicf^um cligibile vnice. tioncm refpicit totum bonum,fiue diui*
5 p. y.iide iicganda cft illa propo^ niiinjiioe crcatum,noii fpccificatione t i ­
tio-
J.P,Q.XIX.A.IILDeV©!antateDei. 707
gdroffa, vt diximusfiipra,fed atti igcn- quod melius efl,optime diciturjet He co
rn pc f^aioiusicr Gtnilicer qtiodexer- ipfo,quod Deus ametalit^uid.noni^iljnl
citiuin feinper ell in aftu fecutidoanio- ell bonunVflaturale .et morale,fed et me-
1 iSjCt non 10 potentia folum refpeflu co* lius eciam. Et (ic rion ccH'/lc- prohibitio;
tius dilfgibilis.Qu’3 Deusiio poteftAaf- quia obieclum.quod Deus diligit ell in­
ptn d eread um , ec ab fteriio invltiiiio capax prohibitionis,ficutet maluiaf, no
a f t u , ecpuroincelligiturcam adintra, foluin,quia non h ibet Deils fupra fe L e ­
quamad excra. gislatorem,fed quia feitiper el)git,ctdi«
6 i A d illud antem.quod dicitur de ligit obie^lum,quod eft approbationiSj
reoJentia volCitatis human» ad bcatitu- non prohibitionis.
<luicm Jii communt, iam diximus qpomo
<lo iiitelligendum fict non quod voluntas J. V I I I , Refpondetur adfecundamJcttm
tendat in aliquod bonum, quod in com- , i(nuaTtt,&' argumeuU iiUus.
xrtuiii coiicipiatur.Nam bonnm,in quod
i'ppetitu iniiaco,& tlicito huniana na­ 6i \ D fecundam fentcntiant
tura tcndit,ell vlcimus fiviis illius , qui J \ refpondetur negandoj
foliiselt Deus : & quia iitetinis uuiiell tj-iod Deus d ilig a t, vel pofsit diligere
cogiiofccndus ni(i in pairia d a re , ideq cffratnras amore neceltario,loquendo dtf
dicm)us,quod tcndic iiomo in bcaticU- bonitate creaturarum , fecundum quod
dinem in conrmuni, n o n quia lilabeati- efl diftinfta a bqoirate diuina,. Quia d<
rlido fiiialisfit alia.nilifulus Dcus. Scd boniratediuina,iam diximus,quod eft
qiiia in conftib cognitus in via , ideo obicdum dileAionisneccflaiia:, quia irt
quafi in conuiiuni proponitor ad amorQ finitabonitas.Igitur bonitas crcataJfe-
irr.psrfeauni, & vialem j fed talis lende*. cundum quod extra Deum potcd pro»
tia non elVadobicdtuni-adgquatum vo- duci,& eft extremum diflin^tumab JJloj
Jiintatis.fed ad fincm vltimum fiixnatu*, ' ell libere folum diligibilis,quia limitati
riE ,& inclinationis , & finis ell obie- eft. Ad argumentum illiu sd e’n.+.ref-
Atirn inadxquatuin,8c incelledus,&vo- pondetur concedendo ,quod Deus ne-
liUicartSiifedcft obiecSiim principalius, ceUario diligit bonitaten» fnam« £rgd
in illo.vt inh'ne v ltim o , quiclcit iio* creaturas.Nego cofequentiam.Ad pro-
m<);fedipcciHcatio potenti* non fumi- bationen) rcfpondetur: Deus (f/i/giV crd^i
cur a'b ilio obicd<j,fed ab obiefto in c o ­ turaspertamdem dilefllonem, ijaa diligit
muni,quod /ingit noii'er Jiitelleftus cfle boHitatejtt]uam. Diiiinguoantcccdcns#
verum in coniuni ad iiitclU^lum, & bo­ Per eandem e/itiratiae. Concedo antcce-
num in eomniuniad voluntatem} refpe- dens. FormaUter jecundttru exprefiionem
iitu ve(« Dei fpccificatio eft realis, & tuttneris. Nc^anieccdcnSi Nam quod
Clara. Et fic ad totnm obicdum tendit, Dcusfemper diligat bonitatem fuam.vt
ct tn fpecie,et in exercitio. finem,& creaturas, vt mediazdfincnu.
<52 A d tertium argumentum dc hoc non tollit,quin fit diflinfta e^pref-
iVumV J . refpondetur: quod ratio, quare fiu e,& formal Iter dileilio iuxta capaci­
Dcus no habct neceflurium crcariirarum tate obieSi diligibilis; & quia obit ftu
amorem, nonefl , qiiia nonpoteft nona- creatum non efl capax diliflionis nccef-
niare b c n i i n i & odire maluni; ^cd quift’ farije,nequc poteflcaufare illam-.id c o il­
bohum bmnis creatura eftlihvitatuniiet la dile(ftio,vt tendit ad bonitatem fiiam
confeqiiencer nonetl capax amoris infi­ eft necetiaiia , et vt tangit bonitatem
niti necclVarij. Q^od verb, quando amac creatam,eft libera,et nullo modu potcft
creaturanufiiciac iilanibonam,debct in- elle nccellaria.Nam licet diledio boni­
re|ligi de afficientia prbdu^iua;'quia cu tatis dfuinsf pofsit elTe , et necellaria , et
({iie onmipotentia^Dei,nihil lit entitatiS' libera,Vt dittum manetsat verddiltdio.
isi'creatura,ita etiam nihil ell, bonitatis, crearurarumnunquampoteli eH'e neccfia-
e'ccoiifequentcr,quado Deus amat,pro-^ tla^fed femper libera proptei limitatio-j
ducic*et producendodatclfcjetbonita» nem fuxboniraris,
tcm.et hoc mododebet intell'gi pracdi- 54 A d aliam impugnationem
i l i ’propofitio. Facit ergo D tu s bonurrt eiufdem argumenti rcfpondctnr ^ quod
cx prodnftione.Et quia bonitas moralis politio attus liberi in Deo non t t pef
ctiaiTi ex re gu lidiuina dimanst* Quan­ iiidifFerentiam voViinratis ad Uuo excrc-
do d'lcitur , quod Deus operatur , ma.vt infri dicimus, fed per dttermiiuw
qiiod melius eft , quia operarur, quod tam melioris electionemiet fic ab ftenio
yiih t et cius yolftut*is fcmpet diligic^ prdiiucum ell quidquid-'Dcus in tota'
ater-
7 o 8 CommentariainDiuumThomam,
l^ecernitate perficiet. Et idconihil D eo amor creaturarum dimana: cx amorc
deficere potcrt, ncque augeri i quia tola Dei,quatcnusamor Dei facit creaturas
crcacura recipit , q u a n d o determinatur capaces amotis diuiui, commuuicaiido
a Deo produ&io , & foli creaturi defir illis elfe,quod pofsic amari a Deo, N e ­
c it, qiiaiido illi non communicatur pec- go tamen confcquentiam, quod vterque
fe d io . Dcusautcm immotus permanet, aftusefl ncccirarius. Qi^iaamor non po-
& eius peifeftio firopliciter infinita non tcflefTeneccfl'atius , niliobieflum ama­
habet modum aiignieati, ncqj illi pofsi- bile Iit infinitum. A d impugnationem
bile cft,ncque dcteftus. Qotaquod infi­ refpondetur, diiUnguendo antecedens;
nitum efl i femperlubettotum , quod £ x eo Detts diligit creaturas, quia tii/fg/f
imaginabile eft| & ncquc illi addi pcrte- bonitatem \uam imitabiltm ab illts t Exea
Aio,neqne auferri potcft.Ec fic libertas diligit intra Omnipotentiam,feu intra cau-
inDeo femper manet cum infinitate per- fas. Concedoantecedens ; DUigit extra
feftionis , &cum uupofsibilitatc dtfe- ca»ftu rati'{i»e bonitatis farticipatx , &*
^us,vel augmenti,vei mutationis. C6- proprie, Mego antecedens. V n d e lic ct
cedimus etiam , quodvolitia iibcram bonitas D ei Iit eflentialitcr participjbi-
t>eoeft afttisimmanens , & nonfoluin lis> ex hocfolnm deducitur, quod boni­
eft in Deo,fed efl ipfemct Deus, St nihi­ tas D e i, vt efl ipfe D e u s, fit neceflario
lominus nihil potuic deficere Deo , fed amabilis, fed non bonitas Dei fecundum
ereatura; foli. Quia Deusfsmperfuit, & illam exprcfsioncm participabilitacis
eft in tota plenitudine efleiidi, & perfe-/ ad extra. E t idco licet non ficliberunt
flionis , a quacreacura potefl rfcjpetc, D eo,quod fit participabilis a creatura;
quidqvi id illi dcficit,& per receptionem quia infinitum bonum ex fe eit difiFufi-
inutatur. Humfui j attamen liberum eit illi, quod
(S’; Ig itu r CTcatura fola recipit ifti potius creatui» communicetur,
mutationem»quia De*exeo,quod dat, quam alteri.
non mivratur. Quia dare eil per commu: 6j Et licet Deus non fitlib a r ^
nic3tioncm, nonpec receptionem j & c o , quQd habeat ex fe infinitam bonita-;
propce'ea ex a ^ u libero Dei,quo deta- tc m , quf participabilis fit a creatutiii'
fto communicat, folam cx parte rcci* attamen liber ett in commiinicatione fttj
pientfs infertur mutatio 5 non vetoes! bonitatis.Neq- libertas ponitur in pet-
parte D ei. Ergo aftus liber potiusai;- fcdlonediuinajVt elt ad intra,fcdin par-^
guicperfcftioncm inDeo. Quia natura ticipationcexparte creaturarum ad ex ­
diuinaeil radix infinita: pcrfectionis, & tra i Si fic argumentum non v r g e t; quia
confcquenter non folins actus necelVa- licct non fit liber Deus in poflefsione
rij , fcd ctiam iibetiiuxtacapacitatem fu» infinitar.perfe^tionls, eft tamen liber
obiectijcirca quod verfatur.Dens ergo in partitione fux bonitatis ad extra 5 8c
nunquam potett aliquid habere, vei non fic liber cfl in dileftione creaturarum^;
Juberejquia femper habet.qucd habuic. <^iiatuijcnonrefpicit pelagus fua: bo^
Qu ia cum a fcmetipfo habeat >no potell nicatisinfinita;, fed participationem li­
reciperedenouo, Namfi denouo reci­ mitatam ex pelago perfedipnis aflump-
d it, i quo recip it, quod a fe ipfo femper tam.Deinde,quia quandodicitur,quod
habere fuit neccflarium i Ergo actus li­ Deushabec infinitam inclinationem ad,
ber In Dcofolum explicat perfectionem creaturas , ppteft diflingui propohtio,
camde diuinam accomodaram obiecto i t a , vt D e u s , qui eft infiuitibonus, fic,
inxta capacitate fua, non aljquid,quod ipfa inclinatio ad ccunniunicationemj $c
pofsit Deo aliquando deficere. Quia ia tunc infinitas manet femper intraDeunij
p e o eft impofsibilis dcfectv^s. A quo q u ia p tra ip fu m non poteft procedere,
eiiim poteft a D eo auferri, quod liabei? infinitas. Ergo confundit argumentum,
y e l a quopoteft fuftineredtfcctuniirNa iufinitatem intranfiriuc uiar.en.tt:n in
cum a le onnie efle pofsideat * neque ab P e o cum pctfcftionc tilinfitiue paj tici-
aJio poteft recipere,neque aui:erri,quod pabiie adcxtra; & propccreaargumcn-;
pofsidet. Ergo ex Uberoaftu foluni de-; tum videtur v r g c ie , fed re veriaiion jia-
ducitur mutatio in ereatura , veldcte- bctvim, Ncque c x c o infertur , quod^
(ftus. habeat Deus virtuics in gradu rcmiflo'.’
66 A d aliud argumentum de n; (^)iaquidquid in Deo manet intraniiti-
j.refpondcitiir: Quod Dfuseadcm dilc- te ih Uininu;» gradu habet. E t ratio cftj
<tioocyuk fcj&alia a fe luxtacapacita-; quia non crclcit gradus perfcdionisD ti
Tcm ilUjiruini| & c t i ^ coc^dimus^qiiod in virtutecx creatuus. Quia ex fe habet
iuii-
L?.Q.XIX.A.III.DeVoluntate Dei. 7^)9
Jnfinicacem j & fic e x e o , qiiod tendit t i s . Nam Deus ex e o a d i , quo w l c
K rnialiter adcrcatuMs^no ell infimcus} creaturas, elicit a&u» ciici illas,.& lic
imo ex ilia parte linutatur ex iqcapaci-: non procedit vnus adus ad hoc , vc fc
tate crcatursc. determinet ad volendum creaturas ; &
poflea alter , quo habeat complnctn-
tiam de illis j & lic non datur ncccfsita^
I X . JleJJ>ondffi/r adtertUrH Jeatdfz ex fuppolitiune. Quia noi» fuppoiiitui*
thm f & argHjnetiU U- a d u s , fed vnicus repetitur. £t voj
lius. luntas diuina , quando verfaiur citca
crcaturas iam produdas , tunc habctl
adum complacentix de illis ; qnaniJo
vero non funtprodud^,tunc habtt a c­
if8 A D tertiam fententiain de tum amoris efficacis, & in liiica diligen­
x IL num.<^. refpondecur in di,& in linea prodiiceiidi;& pollea cuni-
primis, quod in D iO niilJa poteft dari placetfibi in bonitate produdaconfcr-
.voluntas,qus non fit efficax , loquendo uando illam.
de voluntate in adufecundo, & ideo, 70 illa vero duplex voluntas,’
y d non erit in Deo voluntas, vel eritef*, quafupponiturinDeo ell cfiicax ,
BciX. Necefsitas autem quoad fpeci-^ nullo alio modo eft admittenda.
ficatiouem Temper efl iieceiiaria in qua-; a d u s complacentia: , itu voluntas eil:
cumque potentia. Qaia vnaquaqueha-j icitmmetadus amotis tUicacis produ-
bet o b ie a u m ,a quofpecificatidebet; d iu i creaturarum, quatenus continua-j
fedfpecificatio D eiexplicatur, nonpei* ,tur inconferuatione,& ex illo co:tipla-
hoc,quod accipiat aliquid a creaturis; cet D eu sinbonitateprod ud a, & con-;
fed per Iioc,quod illis communicet per- feruacacreatutf. Voluntas e rg o , qua:
fedionem fuani iuxta capacitatem il* dicitur operatiua,iion eft, quia formali'-
jius. Ergo nunquam voluntas Dei po- feripravoluntasoperetur; fed quia e t
teft iiabere necefsicatem quoad fpeci* decfetoefficaci,quodeteiminator ope­
ficationem ex parte creaturarum. QuU rario ex omnipotentia fumitur efficacia
Ipecificatio non fumitur ex obiefto operationis. E t propterea dicirtir vo-
particulari, fed ex obiefto, quod ada-j luntasoperatiua) quia deternfinacope­
quat potentiam . Voluntas vero fim-- rationem efficaciter. Complacentia au­
plicis complacenciz non poteft admit-; tem dicitur finiplex, nonquia dcficiac
t i , v t contraponitur voluntati efficaci. illi efficacia fu u in e a t; ftdquia fuppo.*
Quia in D eo omnis voluntas eft etlSca^ffr nit produdam bonitattm ex vi volun­
efficacia autem voluutatis in (ua .linea tatis anrecedentis,qu$ dicitur piodu-
debet intelligi, quatenusfolumefl; efH- diua. £ t pollea complacet l;bi in illa
C3X in diligendo, & decerminando,noa b o n iratep ro d u d a ,& coiiferuat illam.
in producendo. £xfuppofitione,quod Nequeexeo,quod voliintascompl-iceii-
voluntas velit elicere a d u m , neccllario ti^Aipponat voluntatem efficactm pto-
debet elle circa bonitatem melioremj dudiuam,remanet complacentia lincif-
quia hoc efl de fpecificatione potentix, iicacia,Quia omnis voluntas Dei eli ef-
& de perfcftione diuina. licax; & quia poliquam habuit ctnca-
69 Quando autem Deus manet ciam dandieilc,habet & cfficaci<in) coti-:
necefsicatas,et liber ,noneU circa boni'- fetuandi illam, & couiplacet in taii bo­
'tatem crearam ; qtiia illa nunquam po- nitate.
tefl catilare necefsicatem ratione limi­ 71 A d argumentum de nume*
tationis , folum in bonitate diuina ro feptimo refpoiidttur conctckndo,
■potcft necefsitas dikclionis admitti quod voluntas diuina eft per eflentiam
cum libertate iam explicata, quae non re d a , & reditudo ip/b;& eciani conce­
pugnat cum necefsicate naturali. Ah* dimus: quod omnis operatio D ei debcc
'iblute ergo loquendo nunquam volunc­ effe circi bonum honelium, Qijia hot
tas D ei manet nccefsitata ad creaturas. obieccum non cadit fob libertate,neque
N a m libertas intelligitur in voJuutato exercetur libertas D e i in eo‘ , quod
'actingeiite prxdidtam bonitatemi& lie obiectum lithoncftum; hoc enim fup-
•non datur necefsitas ex i^ppolitione, id ponitureffcntialiter ad 1tberiatem per­
cft jfi Dens vult elicere aitum circa bo­ fectam, fct fimiliter conccd)miis,quod
nitatem creatam,debet elfe jcomplacen^ peufn qn pofsit vcUe,ml> q.tK>d rariu iV
T om JI, Poo pien.
710
/
Commetanda in DiuumThomam,
picntix Negamus ta­ nishoncfias participata in obiectisciea-/
men, quod de Ixmicacc creaia di;bcat tis,
elicerc actum ncccfliriuni, Qi^ia aliud 7^ A d argumentum vero de n*
eft j qttodobicccum, circa qiiotl poteft S.refpondetur, quod voluncas Dei noiv
vcrfari voltmc»s D e i , fit bonum hone- tangit bona in communi.Q^ia bonum in
flumialiuii vero , quod quando circa il­ <^ommuni non ell nifi ens netum, quod
lud verfa[ur,neccllario tendat. Namne-> folum refpectu tioftri intellectus pco hoc
ccfsirasobiediinfpecic non opponitur ftatu poteft prgfcindi tanquamobiectmu
]ibertaci:quia libertas non verfatur circa adxquatum illius;& fiC nequc intclkctus
frJccie obieftijfed circa o b id u inindiui- D ei proponit , nifi eiis fecundum fuain
ciuo exiftens.Quando aute obicclum cft realitatem , v t cft in fe ,neque Voluntas
C-'catu in fingulari.eft limitatum,&c6fe- tangit bonum,nifi fecundum veritatem»
quenter relinquit liberam potentiam j & qua in fe bonitatem habec,vel infinitam»
licctD e u s reneatur fcmpcr ad melius^ vel participatami& fic illa ratio boni in
hoc non impedit libertatem. Tum.quia communi non poteft admitti refpea^
terietur ex bonitate fua,noii ex creatura. D e i .l n particulari itaque bona diligic
Tum^qu ia teneri ad melius,non excludit iuxta capacitatem illorum. A b amore
c le d io n e m , fedfupponit , &fuppofita autem boni infiniti nunquam celi'at,quia
eleftioDC , fupponitur etiam libertas, Deus eft ipfemetaftus amotis edenciali-
Qiiianeccfsitasnon relinquit ex primo t e r ,& lie licutnon poteft ceftare a fuaef-s;
tiiipuirulocum cl<rdioni , fcdanteuertiG fentia, fic neque ab amore f u i ; imo per
illam . Quia in poHus neccflarius dima* identitatem eft vnus amor cum boni4
nat a natura , & ab obicfto cx fumma tate diuina: operationes vero ad extra
perfetfiwoc vtiiufque. Ergo cum ten­ iuxta fapientiac confilium femei difpo**
dentia in mdios fiippooac confiliumdc iuit ; & fic uon poteft ceftare ab illo,-
bonicaie creacurjCtlcmper etiam manet quod ab sterno decreuit« Nam D e d
adtis ex confilioliber,licetfemper ten­ non poteft noua fuccedere feutentia, val
dat ad nTtlius,quia lendit adid >quod decretum , & fic femel locutus e$
e l i g i t , ne dcBciat apetfcctioneeligen< Deus in F i l i o , feu V e t b o , tam d c o b -
di, ’ ie d o fux fapientis infinito quam
72 A d aliam impugnationem de rebus, qux decrenit ad extra.
ciufdem numeri refpondetur conccdeor 74. Voluntas.autem efficax in
do,quod omnis operatio Deihabec re- D e o vnice admittitur, & h i c eftope-
^itudinemelTentialem, & ^fctquta om^^ ratiuajquia decernit operationem. Si
nis operatio cft ipfeDeusrcx quo non m- vero Deus necefsitatus fupponatur ad
fertur,quod.operatio Dei (it neceflaria amorem creaturae,non poterit intelligi^
circa bona creata. Quia Deus exercet liber;fed negamus necefsitatem fuppofi-
fuasoperationes iuxca capacitatem ob< tam in argumento. Qnia omnia , qu|
ieS i.circa q u o d verfatur,& ficexparte D eu sab sterno circa creaturas dccre-
fua Deus exercet omnes aftiones tota uit,exconfilio fapientiac decreuit iuxta
perfectione,ex parte vero obiecti limi­ illud Prophetat; Omni* infinientia ftcU^
tati folum libere potclt tendere, ficut fiiy & fic filfumeft , quod necelsitatem
licet Deus fit in finitus exfe , attamen habeat Deus circa opera, qu* ad extra
non poteft ad extra infinite fe communi» exercet. Nam illud D a n ie lisj. P o­
care.Ex quo fit, quod Deus nqn porsic tens eft Oeus.nos de manibus tu is , 0 R e x ,
exercere adum qui non fit perfedus:, liberare,quod ft noluerit. Solum explicac
quia eft per-feiftifsimosex ftfa natura, ne- potentiam D ei ad liberandum iuftos de
que peccare poteft:quia elt ipfamecfan- manibus impiorum: de potentiaenim no
ditasexfuae(rcfitia,fed hoc non tollit eft dubium ; ignoratur tamen, quid hc
libertatem ab amore diuino : quia non melius, vel liberare jullos,vel permitte-j
folum debet adusvoluntatisDci habere retyrannidem,vt virtutis nia:ritumau­
jmpofsibilitatem circa o b ic d a difoiu geatur; &(ic quod Deus decrcuitab fte r
rationi,fed etiam tendentiam petfciftif- n o , it>norantLsdixeruntjpotentem c(fe
jfimamcirca obicfta pofsitiue. bonajfed ad lil>t*raiidum,fed de decreto np haber
quia bonitas , quam refpicit D e u s , cft re notitiam, t r g b impofsibile eft, quod
bonitasinfinita: ideo illa hone.fUsiiquain 'Deus ex aliqua parte maneat necelUtar
refpicit actus diuinus eft perfectio per tu$ ad dccerminationejn voluntatis
«fTcnciam^ & diu|iia.,a qua dimanat oin^ adextra v quia alias non manvr^jC lib^r:,
vc
J.P.Q.XIX.A.III.DeVoluntaceDei. 71 I
v tT a lso fnpponit arg' mentum. remedia.Solam Incanuriorem cligcrc
75 AuthoritasaiueiJiD.Pati-' valiiir,&iicex hac paccc locarnacioi'uic
li de 0.9.vel loquitur more humano, medium vnice neccflarium ad falutcm;
quanJo iioltram vocationem. Sorrfw vo­ licet alia rcmedia eircnt pofsibilia , fed
cat ,quafi forcuiif aleatn iuxta iliud.C»0f non eligibilia a perteaiisinio eligente
exurgeret homines in nos.^oricyiuosdeglu' diuino.£t he libertas Dei non exercetur
tiffeut per trajijfet mima noJM' inhoc) quod eft velle,vel nolle incarna-]
aquam intolerabilem. Quod qiiafi cx for­ tionem;fed in hoc , quod eft eligere In-
tuna euenill'e denunciacjfed totum exdi- cariutionem libere.Quiaetiani fi fir vni«
uinse fapicntix decrcro determinatum cum medium, efteligibilc libcre,dum­
fupponimus fine aliqua dubitationis ira- modo fpontance eligatur, & prsmillo
pctfe6fcionc, Nam vocati fumns facun­ confilio.vt infra dici'mus,
dum propojltum , & confihum volunta­ 77 Autboritas autem D .T h o J
tis fufjS: fie libere nos vocauic,3f clcgit tnx n.io.rclata optime coi fiiniat no-
ex voluntatefua ,qu« ex bono limitato ^ram dodrinam.Quia etiam Ap.iofita
nou potefttiecefsitaci; Qiiando autem impotentiaad peccadum in Angel is,da­
dicitUr,quod eft liberum D eo velle, vel tur maior libertas in cis.quam in nobis,
nolle obiedum , quod proponitur bo- qui peccarepoflumus. Ergo pcrfcfta li­
num:dtftiguendu eft,eft l iberum ex parte bertas non petit indifferentiam , vcl po­
eonfilij .quatenvis vtrumque extremum tentiam ad vtrumque extremum. Quia
refpicit fapiefitia >concedendum e{l:c(l etiamfi fit impofsibile pcccatiim rcfpc-
liberum vtrumque extremum ex parte d u Angelorum,vt docet D.Thom.nort
eonfilij proponentis,vel ex parte yolun-» folum impeditur eoruni libettas, fed eft
tatis eligentis. Quia vtrumque extre­ maior ineis,quani in nobis, qui peccarc
mum proponacur,vt eligibilej vel vdlun.-* poffumus.Et In Deo etiam , qui peccarc
tas pofsitvnum, velaliudamplcfti* ne­ non poteft,datur perfeftifsima libcrtas,
gandum eft. Q^ia pcrfefta libertas, ne-- jmo licec velle , & nolle vcrferur circa
queex parte eonfilij habet propofitum (ibiefium honeftummihilominus refpc'^
adjvtrumq;extremumeligibile;redillud d u D ei folum vnicum extremnm eft
vnicum,quod melius eft, & proponitur, p.ofsibile,quia tenetur debito fuae perfe-
& eligitur fine indifferenti* ratione,qua: £tionis,quod melius eft o perari, & ell-
non poteft admitti in Deo propter ini* gcrcj&idem , quod dicttur deniedijs
pcrfcclionem,quam includit. V nde fit, refpeftu finiSjdicen dum eft de fine , qtic
qnod quando dicituriquod ficuc potuic Dcus creatura: prafix it . Nam licu t fup-
velle incarnationem , ita pocaic nolle. pofito fine,non poteft Deus non eligetc
Diftinpuendumeft jex parte voluntatis ad.iliius confecutionem medium conue-
diuina: eligentis, vel eonfilij fui.Negaii- nientius ; quia non ellet perfect ifsimum
dum eft.Ex parte omnipotentia: antece-- operas.fi reiedo medio conuenientiori,
dentis ad confilium , & eleaionem libe­ cligerettquod minus conucnier>s eft, ira
ram.Concedendum. ettam.fj poU’ent determmari duo fines,&:
76 Nam refpe^tu bmnipoteni Deus determinaret minus pc 1fi dum,ef-
ti® antecedenter ponantur plurima re­ fet imperfectio D ei.
media ad generis humani redemptione, 78 Vnde quando dicitur in ar-;
ex qiiibttsfapientia clcgit, quod melius, gumento,quod ea,qua: fisnt media ad fi^
& hoc conliliat eligendum v & voluntas neni,n6 func necefierio volita, nifi quan­
rcdtificata cx fe clientialiter iJlud,quod do func vnica media ad h'netn.D ifiingu-*
y nicc ehgendum propofuic confilium di- endumeft: Necefintio^iti ^ -vt^ojiireli­
uinitatis , vnice d ig it cx omibus fi­ cere allud medium ,J<rui»t{i ferficUjsim*
ne indifferentia,vcl perplexitate. E tfic libertate. Negandum eft. per-,
voluntas Dei ordinaca non potuitelige- fe&iooeLibertatis. Concedenoi.ni tl*. E x
re nolle Incarnatione,quia talis nohtio fe crgo,quando folum datur vnicum me­
non erat melior volitione,& ledeptionc dium ad finent eft finipliciter necefia^
hominum; ncq; punitio peccatorum eft riumiquianoneftaliud; &tunc illa ne-
melior, licet illa pofsibijisforet o b iu - «fsicasex part.c medij ponit dcfedum
fiifsimas caufas nobis ignotas, t t iic li­ indifferenrtx ^(ednontullit libert&tem;
bertas diuina,qux perfeaifsima eft fine quia etiam poteft voluntas nun elige­
indiffetcntia eledionis, licet ex parte re illud t & etiam fi ell'ct ex futn-
obiedorum eligibilium cljent m ulure^ ma perfedionc fua obligata volun-
T o m . 11« O ooa . tas
7 i 2 CQmmentariairiDiuumThbmam,
tas ad eligendum illud medium , ita, y t 1 2 .probat necersiratcm dilcdionis di-
lerieatur velle il!ud;&iion pofsit nolle, uinz: circaiuam bonitatem cxeo,qu(jd
adhucmanet hbera. Quia non cogitur fi libere d ilig e ret, poflet exccdere ad*-
ad cleftioiiem ex iiwpullu natura:, ocque quationem .obiedi , feu totam fphcrarn
ex o b ie d i infinica bonitate; fed ex eie- fu x rationis tbrmalis. Nam necefsitas
ftione voluntatis,prKCcdcnte confilio 4 % d io n is non probatur , nifi exeo,
fapienti*. Et propcerca concedimus, quod nature impulfusfcrtur in fummum
quod licet medium fit vniciiinad fincn», bonum, gcfiimym boaum attrahit vo­
nihilominus libere poteft a voluntate luntatem,ita,fortiter ,v t non relinquat
eligi. Qaia multitudo mediorum, vel locum deliberatiotu , neque clcdionij
fingularitas non tollit perfedionem. tn- Igitur inrer idun obi®<S«m (fitie eo,
trinfecam libertatis , qu« ex Te ha- quod potentia excedat o b ie d u m p o - ^ .
bec fpoutaneo tnocu cendere m obie* tentiam, poteft dari, & neccfsitas, & Ii-,
aa. bcrtas.Nccefsitas,fi trahit infinita mo-i
tione. Libertas ,h relinquit c&filio deli-*
X. Rejpottdetttr fcnUntUs ex bcrationem. Deliberatio ergo non eft
^ 4 *. cir«execeHum vitra obicdum,fed c itt
ca eledionem ciufdcm.lgitur tota^pl-
79 J ^ O d r in a autem propofi* le d io boni proponitur in bono,inHnito»
c a n . i i . e x e a parte,qua 8t attrahit Tine confilio. N eque ex
d o ce t D eum diligere fuam bonitatem eo,quod pofiea libere eligat eamdem
neceflarioiadmitterida eil. Quia fine du­ boniratem,relinquit fuam /pheram b o -
bio eil certum , quod bonitas , & perfe­ tiicatis ,neque voluntas nccelsitatur adi
ctio infinica Dei^ncccfiario eft d ilig ib i­ excedendum fphcram fua: fpccificatio-
lis ; & quia iufiinc,e m6uet voluntatem; nis. Quia ha:c nececefsitas eil quoad
& quia voluntas to to pondere cenditin fpecificationem,non quoad exercitium.;
jilam,antequam ex confilio, vel delibe* V nde impulfus ex libertate , v t ibi
ratione piopendae, Ec hoc femper con docet D .T h o m a s locis citatis prpce<^
fir m a tD .Thom as non folum authonta^ d ite x iudicij confilio,&fpontaneo mo-
t e relata,fed etiam alijs pluribus. Ibi ta­ tu,nonex infiindu. Mam ficut motus
men debes notare, quod D .T h o flia s b o ­ natura: ex inftinftu eft neceflarius , ita
nitatem D ei non vocat adacquatym ob- quando interuemc confilium , eft Us
iedlum , v t Autliores contraria; defen- bcr.
duucifedlblum vocat principale,&’pro- ' 8i Argumentum etiam de n . i j ;
p rinm obieftu m eius.Q^ando verddo* probat non dari in Deo aftum amoris li-
cec,q«od uoftra voluntas ex necefsitare bcrom.Qniaex eoprobat amorem D e i
vtilr beatitudinemjideo eft ; quia ex ap- de fna bonitate efle neceflfarium « quia
pcticu innato omnis creatura tendit in a£tus D ei eft Deus.Sed hoc idem argu-5
fuuni h'uem,quali impnifu naturg.Et h^c menrnm poteft fieri d eadn lib e ro , quo,
b eatitude confiftit in foloD eo in le iplo, Deus amae creaturas; quia cci&m iH«
quem licet pro hoc iiatu quoad quid fic adiiseftelfentiaDei. Ergo eft necerta-
ignoremus , attamen ad Deum tendic fius , 6c tamen in fencentia ad huc con­
innato impulUi natura, vt fnpra diftum traria non valet confequentia. QuiiJi
relinquimus. E t in fccuudaaurhoritate creaturas Deusdiligit amore libero,Er-
repetit D . T hom as, quod bonitas D e i go hoc argumentum nihil valet ad pro­
eft principale obicdumdiuina: voluntai bandum Dei amorem de fua bonitate ef-
tis,nonadaequatum,& quod lale obie- fe neceflariuni. Nequefecunda probatio
ftum ex neccfsicare d i li g it , nonexne- eiufdem numeri valet.Quia voluntas ex
ccfsicacc coaftionis.fedinclinatioiiis na nullo capite relpicit radoiie mali. Quia
tural is, qu a e non repugnat 1ibertati i & lie potius ratio mali eil oppofita bpnitati,
poteft Deus poftquam ex ncccfsitatc d i- quar eft obiedum formale voluntatis*
le xicfu a m b o n itate ,e cijm cvlib e ra ele­ Ergo licct non (it in iummo bono aliqua
ctione diligere; non quia iii priori d ilc- racit) niaii, non propcerea diligitur ne*
itio n ep o lsitiib e rc tendere in luam b o - cellar i6.Quia etiam in ratione boni fini-
nitatem , q-jia runc necclsiras in>pulfus tr , n(,-n cit aliqua ratio mali, & tamen
n a t u r i praiuenit coofilium , k d poUea non diligitur necdfario. E rgo aliud eft,
etiam dara neceliaria d i k d io n e D ei po- qtiod in ratione limitata boni non fit to ­
tcU dari Jibera. , ta rario bont,quoddft veru; aliud vero,
go ^iieque ar§unientaoa de n. quod fit aliqua ratio raali, quod eft fal-
flnn.
I.P.Q.XIX.A.iILDeVolanracsDei. 713
funi. Ergo ex e o , quod in rit ions boni obieftum bonum. Noqnc lr»qiiiunirdc
nulla fit ratio niali.non propcerea amor necefsitate cx f;ippofidoi:e, .iuia ill.i ne-
illius debet effcoeceflarius; Aim modo cefsit-isfapptjnit libertacein adas.N.Kn
i lk ratio b o n i , qu®reperitur , non fit ad:uslibcrexfuppo(itione,ouod (ic, dc-
infiiiica; quiaextnfliiicace dimanacne-; ccfleefl eHc , & de luc r.ecefsicate non eft
ce(sicas» qusftio. S i ergo h$c necefsitas eO con-
82 Neque verum eft , quod pro-* fequcnSjfempereft fupponfida; & dene-
jponitur nunri. 14. qtiod rcfpea« ob tcd i cefsitate antecedenti dcbcnius rcfolu-*
creati dctur iiccefsitas in voluntatedi- tionem ponere.Q^ia in prgf.nti non du­
uina. Quia t>,6num creacum > & limit»'* bitamus, quod fi voluntas ancctedenreif
tumnonpoteft necefsitare voluntatem, dilexit o bied um , qtiod iam eil necclfa^
y d caufare necelTarium amorem» neque rio ,q u o d d ile x e rit; & ctiamfiin dtle-
quoad fpecificationem , neque quoad ftione ilia clauditur obiecluni cor<ne-
exercitium. Q jia vltra tale bonumeft Xumcum v o lito , quod etiam debcc ne-
aliud , quod pofsit diligere voluntas ceflario velle illud, quod necelUrio con*;
J?ei i Sc quiailludbonum deliberate di­ nedicur. Totuni hoc eft exiraquscilio-i
ligitur,ideo fine necefsicate. Quia neq; liem. Quia folomquaefinius d-am ore,
bonitas limicaca attraliicante deliberaT quo Deus diligic crcaturas cxiflences,
tionem. Qjiandp vero ponirur antece­ quiquidem eft liber femper, Q iia bo -
dens voticum,hoc debsc cum diftin^tjo- num creatum eft limitatum , 2: noiipo-
ncponi,. Namqiiando Deus ex fuo'de­ teft neceflario diligi, (icutbonu diunui.
creto libero determinac producere crca 84 Auchoncas verd D. T h o m e
.turasjcuncfuppofico d e c r e to ,fupponi- irelata n. 16. folum p ro b a t, quod Deus
Xuramor,ita eric necefsitas ex fuppofi'^ non pofsit peccare ,.quia obiedtim pec­
tioticjquiacx fuppofitione.quod ific,ne- cati eft malum morale. Sc voluntas dtui«
cefie eftefTe.AbfblutS camen loquendo, nai qax eft prima regula moris non po-
femper voluntas eft libera, Vndequando teftafejpfadifcedere ; & C9nfequtnref
;!D.Thom. admittit necefsitatem in vo- non poteft velle malum. Quia ell imper-
Iuntate,cft necefsitas fpscificationis,id feftio libertatiscVearsB tarn ex pai tc iu-
eftjquia voluntas manet necefsitataad dicij propoueutis,quamex pirte volun-,
/uum obieftum, ficut vifusad colorem; tatiscx prauo iudicio tendentis in ma­
voluntas ad bonitatem , & propterea lum fubfpecie fallacis boni. Etpropte-;
D eus non poteft velle malum j neque rea Scriptura d o c e t: Quodoinnis pec­
etiam voluntas creata: «(mo inten- cator eft ignorans, quia ex dcFcdu iudi«
dtns in malttm operatuf. Ergo hac necef* cij proponetis nafcicur voluntas praua,
fitased: potentia; ad obiedum , fed non qn^deuiata fiue,& a bono. Et ille Uefe-
de qua loquimur in pracfenti. dusnon poteft cadere in voluntate di-
S5 A d iiud vero, quod dicitac uiiujueque intelledu iJlms Sitn m iin -
n . i j . quod necefsitas quoadfpecifica- telledus re£te proponat, nunquam vo­
tionem non opponatur libercaci i ref- luntas de/iciet a bono. £x didaminc
pondetur concedendo ,quod talisper-i eium pradico ignoranti proctdit m i ­
feftio libcri afius non opponitur cam nis malitia voluntatis. Cum ergo dicta-
necefsitate fpectficacionis. Quia bene mendiutnuni (it omnino ind^fi-ctibile,
fta t, quod obie<3 um fpecificationis fic hinc fequjtur voluntas teda. Quando
botium. Nam ad hoc nccefsitatur po-. autem Deus diligit creaturas exiucnces
icn cia.quod hdbeacobiedumtale, 8c Jam fupponitut a d us dilcdionis , quo
hoc noncadit Tub libertate,fed eft efTen- yoluit creaturis dare elfe ; 6c iilcu ipf^
tialep o te n tii;& quod libere tendat ad produdionafciiurex an)ore, & conler-
. ilUid , ad quod potentia ex intraneis (ic .uatioprodudionis elt adus concinna-;
libera; ideo excendencia propria con- tus eiufdcmamoris D eij& (ic inhac vo*
.feruat libertatem, quam debet confer-; luntatenon datur necefsitas niii ex lup-
uarecircafuuinobieftum. Quia poten-- pofitione.
tianon poteft verfari , ni(i circa fuum 8y Negamus t^men.quod Deusnq
obieAum.Ergo licet fit neceflariuiquod (it femper inclinatus ad dijigendii quod
habeat obiedum bonum, non tamen eft melius eft;licet taledcbitufono iiiducac
necefsitacapotentia circaillud inquanr necefsitate.de qua loq ii :inu!,fc il ic< t , de
turn in exercitio tendit ad illud ; quia necefsitate,iqux diiu<'tu.ic ex obie6u> vo
tam eJfentialiter eft libera potentia ex lito.Q^^iiicuobicdu, de quo loquimur,
.e(rcncia,!icnt eft elfcniule, quod lubsac fic liraitatu,o6 poteft potentia attrahere
T o in .iJ , Ooo J 11C-;
714 Commentaria In DiuumThomam,
iiectflario»Igitur , & Deus tenctiircx 87 Prnptereaobiefdo dc n. 18.
dtbitofu*peifi.ftionw infinitae eligere, adniitccndaclUQuiacouiiicicDeom re­
quod melius elUSi nihilcmiiius cligit li- neri ir.orali debito,nonnecelsitate.Q^ia
bere.Q^ando'3uceoi dicuttus.quod ccne licet Deus teneatur eligere melius t ilia
nurcligere,& velle, quod niclius e M e - tamen obligatio non cft necefsitas.Q^ia
bcc intciligi de meliori bono iuxca diui^ rtfpeclu creaturarum laluitur- vtrum-
rijfapicnti* ratione,non de meliori phi- que,& debitum eligendi melius, & libef
fice. Qiiia bene pocett cffe melius ens tas.qux exercetur circa illud,quod me­
philicc loqucndo,&alias nonelTemelius lius eligitur.Et in hoc fenfu Idquitur D .
adfinctnincentumjvel propter aliaS ra­ Thomas ibi,quatenus ex parte fa d i po-
tiones, quas fola diuina iapicucia cog- teft dari melior creatura, fednonrclati-j
hofcic, & determinat. Igttur negamus, ue ad lapicntiam D e i , bonitatem ii*
quod no tcneaturDeus illud bonii velle» Jius,& confilium i quo femper in ortli-i
quod magis coduccns eft ad maioreglo- ne adfineiu praefixum meliora difponit,'
riam Dei.Quia cxfapientiaE ordine illtid £c ratio quare cum debito eligendi,
«ft meliusiquod magiscoducit ad g lo rii quod melius eft , maneat perfectif&ima(^
D ci,N am l i « t jgnoremus,ex qua ratio-, libertas,ea eft ;quia libertas folum impe­
ne ma gis conducat, attamen fuppoftco, ditur, vel per coaftionem abextrinfeco
quod magis coadncit femper eU ii.clius agente, quod fit fuperioris virtu tis; Sc
nou phifice/cd ex ratione diuina fapie- hocnonpoteft repcririrefpcAu D ci,qui
tia:,& lie illud tenetur Deus eligete sq- eft infinita potentis,& non habet fupia
per voluntate efiicaci, quiain Dconou fealiud fortius,quod poflcc illum coge^,
adiiiictimus voluntate,qua: inctricaxfit. re. V el per impulfum naturae toto p&de«
8(5 Qi^i' quidem rciblutio proce­ re,& vfque ad vltimum potentiae tendc-
dit de omni creatura,liue poisibili, fiue tisadobieftum,vclatrra<aioncm infini­
t;.5tura,liuecxiftenti ; lie negandum tae bonitatis ex parte obiedti ftd hoc
eti , quod ibi nuriiero 17« in contra­ non poteft reperiri, nifi quando o bie^ u
rium dcfendicur. Ad rationem refpondc- eft infinitae bonitatis , quod attrahit ad
tiit diiUnguendoatitecedens.Pof^ Ueus fe voluntatem infinite & tunc eriam
producere altus cfeaturas tffthores^phi/icei fertur voluntas toco pendere ad boniian
Concctlo antecedens, vel tranPeatfdifpu- tcm .Ergo quando bonitas eft creata,no
tat ionis gra tia. iWei/or« rfjpcd/»e «£J - poteft,neque rapere ad fc ncccflario, nc'*.
nem,q!*cm Deus intendit. N ego antece- que voluntas inclinari. £c ficlicetlitex
dens,vcl iterum diltinguo. P^tejl Deus debito decentia: diuinae tendere inmcr
ffidttcere poteniU abJoluta.Ccuccdo an» liusjcft tamen cum libertate jficutquan-i
tcccdeos. Potejl ordintnAt a regulatn do quis ex pr»cepto debet tendere ii^
per prudentiam,&■cvnftlium Dei. Nego an obiedum obedientix; tamen tendit ii-,
rccedcis. Erga non obligatur voluntas Dei ber£, er meritorie. Similiter etiam ad.^
ad diiendu wf/iorwcredfttMi.Diftinguo mittenda efl confirmatio de num.i 9.
conii qiiens.Aif/ior« ahf,iute,(^ phifice, 88 A d folutionem vero de 11.20;
Trai.featconfcquens. Meliores reUtiue refpondetur, quod idem argumentnm,;
addiuinamJaf>ientiam,&' co«Jilinm Dei quod fit de rebusconfideratis in illofta*
iudicantis deperfe6lione rerum JecuTidum t u , et ordine rerum y quem eligit Deus
pfiefcftpt!im,0' omnes chcunfiantias eoo- cx pluribus ftat)bus,quos eligere paceft,
CHrrffltfi.Negoconieqvientiam. Ex quo poterat fieri de diuina volutateantequa
nalcitur,quodlicec potentia D ei fit in- eligat talem ftatu, et ordinem rei ii iux-
finita;attamen produdiomelioriscrca- ta duplicem confiderationem , quam ia
turffi non attenditur folum fecundum in­ voluncate diuina diftinguut illi Autho-
finitatem potentis,fed d idamen fapieri- res. Nam fi in primacoufidevationc,in
liae, & prudentis. Et proptcrea eligic qua fupponitur Ilacusferu,et ordinatio
Deus contemptibilia,& infirma mundi infinemdebet Deus iuxtal.ipientiaeli-
vt confundat fo rtia, ne glorietur om- gerc,quod melius eft in ordine ad finem»
omniscaro In confpcftu illiusiquali di­ ec gioriam (iiair:, Lodtmmodo infecun­
ceret: Non glorietur lapientia carnalis d i conljclci aciooe antequam eligat fia-
contra iudicium fapietJ^ JJeiiideo con­ tum ,c t fiucmdibet etiam ex lapientia
tra prndenciam niundi eligic inljrma,vc fua tligcre meliorem ftatum ,etordin6.
nonglonctur caro iii ludicio fiio , L‘d N jn cnim fit maior ra tio , quare inor-
coJifundaiur videus meliora nonelie tor- dnie ad finem cleQum teneatur Deus
tiou,lcdinfiinia.. eligere pttfeftius medium, quam au­
re
J,P .Q .X !X .A i iLDeVoIuntate Dei. y.s
te ele&ionem finis teneatareligcft rrc- mulriplici mctiio fine adipifci, vel pi ar-
Ijorem. Nam ficut in ordine ad fineiii deitiiiatJomm lKin.jnum,v.grat.att.imc
propoHUiuiir plura media, ita ante cJc- inter multiplicia media tcnetur Dens
£ti6aem linis proponuncur etiam plu,- ex dcbito lux diuiiiit^tis eligerc me­
res ordines, & fines rerum. Ergo ficut dium commodius, & excellcntius iuxta
fapienria d id a t eliandum eflc, quod me­ Uia: fapientia? iudicium. Concedimus
lius eft in ordine ad finemprafixum l i t * e rg o , quod ad Sapientia Dei pertinet,
cciam diftac.quodcijgatur melior finis determinare,& flatumj& finem,& ordi­
inter illos , qui proponuntur. Ergo in nem re ru m ,i iuxta eandcni f^pientiam
vtraque confidcracione tenccur Deus cllgere media : vtrumqueautcm dtbet
eligere,quod melius efl. eflemelius, fine ante determinationeni
8p Ergo Temper Deits tenetur ad finis,fiue poll dccerminationcm,
meliDS fine ordint finis, fmc in eledione S>t A d impugnationem vero dc
incdioru.Erpofaifcfupponitujribijquod n.22.refpondetur,quod quando tenetur
poteft eligerc Deus, quod voltietic. N a €x debitoad finem meliorem,talc debi­
ifta clediojvei fit cxpracedente fapien- tum nonnafcitur ex prccedcnteaflu v o ­
t i a , velfine conlihoj S ilii exfapicntiSp luntatis, neque ex ipfiscreatutis.fedex
femper debcc rcfpicere ad meJuis , 6c decetia,& perfeftioue diuinf f:3picnti3;,
proponere,vt fiat, liuc vt finis intentas» & cofilij, qnod femper tend it in mclius«
(iue vt medium eledum. C^arc enim Quia fapientia non poteA non proponci;
D eu scx pluribus mcdijs debct eligerc re meliorem finem, & medium conue-
melius ? £ t ex multiplici fine, quem fa- nicntius. Propterea ergo non nafcitut
piencia p ro p o n it» non teneatur etiam obligatio ex creaturis,fed ex ipfo D eo,
ineliorem iaccndcre ? Igitur negandum quiin omnibus tcnetur femper operari
c A , quod non teneatur Deus in vtraque perfeftifsimomodo. £c licet ex parte
confideratioue, & eligere melius, & in-, creatur» femper reftet alia,& pht(ice,&
redere perfcdtius.Quia vtriufqueadtio- entitatiuepetfe6tior:atcanien cx entita-
nis eft eadem ratio, & gqualiter dicere^ te nonfumitur perfeflior ratio,vel finis;
tur contra prudentiam , & fapicntiaiifi velmedij,fedcx pluribus circacunftan-
operari Dcuni;fi,propofitoduplicifine, tijs concurrentibus,quarbm concurfum
non intenderet perfeftiorem.Sicut,pro* folafapientia Dei cognofcit , & difcer-
pofito duplici m edio, non eligeret me- nit. Ad aliam impugnationem refponde^
Jrus. D aturergo ratio, a quaobligetut tur , quod licet Deus teneatur ad me-
Deus,fcilicet,a fua fapientia,S£ pruden­ lius,eligit libere medium creatum ad
t ia ,& confilio. Quia poteftas ad omnia nemintentum.Ex quotamen non inter-,
fupponitur, 6c pifcedit inOmntponen- tur,quod poifet de potccia ordinata re­
tiajatpoflquam fupponitur Deus ontlii- linquere melius. C^uia ctiampOEcntia
■pocens ad omnia ftquiturconfultatio ex' tenetur ad obiectum fub p tirce p to ,&
parte fapienti^, & prudenti®;& ratione tameu libere tenetur,& meritorie. Ergo
rfipient if teneturadiilud , quod melius quod teneatur Deus, non tollit liberta­
•«ij ad finem,& ad fincni meliorem. tem } & fic negamus,quod polllt Deus
po A d rationem vero addudam potentia oi diiiara eligerc minus conue-
'num. a i .rei'pohdetur, quod eodem nio- nicnsnscdium , licet potentia abloluta,
.doI’apicntia difponit dcintcntioiiefinis Si antecedenti poiict, idelk, atiental’oU
fDclioris j accie elei^ioJie melioris me^ omnipotentia , non intelligitur D tu s
dij i & Jic Temper datur refpectus ad la- obligatus.
'pisntiam, & conJilium Dei ,fiuefuppo- fi2 A d aliam impugnationem
• ncndolutnm, & finem, line anteceden- eiufdem nomeri relpondctur, quod g lo ­
ter ad fiippofttjonem. Igitur in omni ria maior,qnz additur Deo , noncieicic
■confideratiotie decentia D el exigit in­ ex creatura,fed ex l..pitntia Dei. Na li­
tentionem, & eIe6-ionem mclioremref- cet talis. gloriaexcrccatur in ipfis rrea-
peiftiuC; ad alios fines , & alia media. turis,tam<;n ex iplis nondimanar. Quia
Qualis autem lit perfeftior f i ni S , & o t- Cotum,qnodliiibetcrcatuia , eii a L t o j
dorerum , & quale fit medium melius, fedDcusex creatura iijhil !ialxie poicli,
,fola Diuiiia Sapientiaporelt determina­ nifiillud, qi>od a Deo rt ctpit in xta ii-
re. Quia hoc non pendet ex iola encitate Ind.qnod doccc Lcclelu.(<Mrj f^h/ fit,r re
rerum.fed cx alijs innumeris circunllan- placere non glor;a
I t i j s , quf ad Jliius perfettiorem racione D ciprocedu cx >plj pmK dioiK dmina,
' coiicurrunt. Y n d c liccc Deus poisic «juipetit Icmpvi optrari , quod uieUiiS
C'iC
7 i6 Commentaria In DiuumThomam,
eft. Et licec operatio cxerceatur circa
creatiiras', funt quafi materia , in qua D V B IV M Q VAR TVxM
l^eusfuamgloriam rr:anil’eftat > fed non
fnmitur gloriacx ipfisjfcd in ipfis maui- Vtritm lihera voluntas Dei pofslt vt4nere
feilaca rcrplcn(Jccj& dcbicum ,ad eligen­ Jufpenfaahjq ue vllo aitu circa
dum mclias dimanat ex ipfa perfedione Creatttratl
diuina. Q^iiaalias cflct opsrans contra
prudentiam, & confilium. Vnde nun­ I . Ptoponitur primA fententti cum
quam Deas tenetur cx creaturis, neque fttttdamentus,
ex ipfis maior gloria, ctiam accidentals
& extrinfeca proucnit jted ex Deo,a quo Ttulas qn«ftionis
creatura: recipiunt quidquid ad gloriam varigfolec expli­
D e i eft ordinatum.Ergo invtroquefen- cari; nam cum li'j
fufemperDeus libere perfcftifsune te^ bertas D ei e x v
netur ad producendum melius, Sccligeuj plicetur per or-j
dum Hmiliter. dinem ad hoc,
pj ObicGlioauceni dcn.aj.pro-i \e! illud obie«
bat , quod Deus facere tenetur , quod Au,vel petf ordine ad volendum hoc, vel
melius eft iuxta otdincm fu f fapienti:a nollendum,teflat alius modus libercatisj
ad niaiorem gloriamfuani , quod nos circa obie^um,quod poteft Deus velle,'
etiam concedimus , & authontatesib^ &noti velle. An voluntas diuina pofsii;
rclaras hoc confirmantcs admittimus manere fufpenfa ab omni a f t u , quatenift
iuxcaexplicationempraedidara. A d fo - de ratione li^i^rtatisfic, nonfolum ama-j
lucione vero de n.24.refpondctur,quod re,vel odio habere, fed ctiam fufpendet^
D.Thoniasfemper loquitur dc debito, poitiea6lumP Quia voluntas eft doming
quo tenetur DeusHbi ipli ad eligendum fuorumaduum,&poteft vel illos exetj
Quod melius eft,fine fuppofitionc finis lo cere,vel fufpendere exercitium illoruOTij
qnc.ido de eleftione mediorum.iiaeantc A d eum modum,quo i . z . q . f .folec dif-
fuppofsitionem finis circa iintentionem putarisAn detur pura omm'fsio, vel cul^
illius, Qnia ficut funt pluia media ad pabilis.vel m*ritoria?Sicigitur inpr*^
vnum finem , & inter illa cenetur Deus fentidubitamusiAn voluntas D ei circa
eligere melius; fic ctiam funt plurcs fi-, creaturas capnces diledionis pofs it fuf­
nes,qui pofiunt a D eo incendi; Sc inter pendere a£lum voiuntatis,vtcirca illas,;
illos datur vnus, qui fit melior, 8c illuoi neque habeat aduin volitionis,vel noli^
tctietuv Deus ptifigete cx ordine fa- tionis,fedmaneat,quafi mere negatiuej
pientia: fuae . Ergo abfolute teiietur Idefi,neque volens,neq;nollens.Et hoc,
Deus facere iitelius,fiue fu ppofito fine,& an fit imperfeflio voluntatis diuinf, vel
ordine rerum, fiuc ante talem fpppofi-, perfeftio libertatis , quatenus ratione
tioiiem. Qnia tamen nulla creatura po: fui doniinij vtrunique poteft,& velle, &
tcllefli bonicas finalis propter bonita­ «lolle, fufpendere omnem adun» fufi,
tem fuamjideo omniseledio,velinten-t & illa (ufpenfio fit excf citiumfaliem mo
tiod ebet vltmwre pertingere, & finiri r.alc libertatis^
in ipfa gloria Dei.C^ia extra ilUm nulla 2 Similiter etiam hxcfufpenfiq
bonitas creata finalizare poteft. Sic er­ folec explicari refpedu creaturarum,'
go intentio D e i,q u a determinat finem q u s in ftatu mere pofsibilitatis manent.
cx necefsicate debet intendere glo; E t cnm totafuturitio, vt conftat ex fu-i
riam fuam per creaturas me^ pra d id is dependeat ex decreto pofiti*
liorimodo pofsibili^ u o ,& efficaci,quo Deus e>i pofsibilibtis
; ( * ? .•) pluribus e 'e g i t , qn» mauult elfe futuraj
& non pofito decreto pofsitiuo , nulla
creatura manet iiitura. T u c libertaspo^
t«ft exerceri per negationem pofitiuam
decreti.quaDeusdjcatfenolle illa pof-
.libilia efti; fucnra,vel per folamfufpenfio»
nem adus determinandi futuritionem,’
ita,vt Deus circa non futura , quae funt
pofsibilia nullumadnm pofsitiue nega-
nujiim habeat, fed folum fufpenfioncm
volendi fuin.ridoncm j & harc fufpcnfio
l'o-
l P . Q , X i X . A J i L D e V oluncate Dei. y \ j
Calafac/t non fucura. Quia fiJtura fine po- habcr vn|:ir.ta:cm poiiitiusmrcpHjhanr
litiuo aftu determinantc non pofl'unt cf- di,& colcquiter nu;iet v^JliltascillSill{'•
le fucura, & cpnfcquencer eodehi inodo pen^a.Na^Jl circa i'ijos non dv;terniiii;<c
mitoet pure pofsibilia per a^iim nolicio* (alutem,ncq'.ie condcmnationen!. hi go
nispoirsiciDuin, quo dicat Dqus fe nolle rocie iiegatiue fe habec tanrummod'o.
iUaporsibiiiaeflcfticura, ac pervlufpen- Quia non eft medium inter hac duo ex­
fione prxciflam a6tus volitionis., Igitur trema voliit3tis,vel hibcndi aftum pof-
cu fola furpcniiotie darur non futuricio.
fitiuum dandi fa]utem,vclpoIitiuum re*
E rgo pocell dari rda furpenlio, in qua probationis i fed ncutrum poteA habere*
detur cxerciciumnegatiuuin libertatis, £rgomedium inter vtruniquc »iciliccr,
t|Fcdus non fiituritiouis, pur^ni fufpcnfioiicm.aau5.
3 Priuia ergo fentcntia in hac 5 Erfterea:quiaadhoc , yrcfte-,
difficultate affirmac poflc Deum mere etas non fit futurus,non requiritur pof*
negatiue fc habere relpcdu creaturaru fit iua Dei voluntas. £rgo iibertas D ei
i^on fiicu^atimy. lea S c o m s in 1 .d iA .4 i, circa res non futuras pptv’rit ncgatkie fe
citca hnpm,Baiolis d iii.^ o .q.i.A urcu- habere, Anteccdeus prpbatur. N^m
lus d iU ,4 i.a r c .j. M . S d . CuiTiel l i b . i . nonfuturitiocA.nihil:& fic non dcpen-;
contjouerti^rumjcontroucrr.y.artjc.j,. deta voluntate influentc. Q^ia fola de­
ff)l.27 j ^Durandus in^.difi.xy.quatlV.y, pendentia influxus reqoii itur ad hoc, vt
Ecr t iira 3 .contiaGenc ilos, cap. 1^ i ,C a- cfteftus procedat a caufajfed no ad hoc,
theriiius lib ,a . dc prardetUM4tiope , in vt quod eft nihil,habeat dtpendcntiam.
principip , Albertinus c o m .j, propolit, iirgoetiam fiDeus iiegariue ft- h.ibct cir
4,q.uzlt,Thcologica 4. dub.2.numi9.2c cares pure pofsibilis,ccdemmodo res
alij p iu ro T n o n u lia luuiores. £c hxc nonerit futura,ac li.Deusa6lu pofsitii-q
difiiculuspotcit procedcre, ve ld e vo r
determinet tales resnpellcfuturas. C o -
ljuncacehununa,vel diiuna« Nam de vo­ fequentiaconftat;quia: adhoc.vt res fic
luntate humaua communis fertur fen- futura,requiritur adus pofsitiuiis D ei;
tcncia inter fliomiilas defendens poffe quo deternn’net res elle f.uuras. Ergo ex
dariptiramoinmiisionem,perquam vo- foJanon poficione talisaftu^pcr merani
luntati&libcrtascxerceatur abfque oiu-; fufpcnfionem manet res non futurafim-
ni prptlus a d u philico. Cuius prjeei- pJiciter.Namad non futnritioncm non
jnmai fnnda incut utn ell, quod Authores defideratur adioD eijfed poriuscefl'atio
jltiusiententiscxilliuia-c, quodpoccftas ab adione. Qirodpatet.in cfecru crea-
bbertatisjik cil'entia perfecta doininij no co'.quiaadhoc , vt non fit ift^edns crca-
foium petit poU'e producere vnuti), Ik al- tus, non requiritur a d i c D e i , qua iion
rcrunuctuni,leactiJni polle iufpenderc fit futurus,fed potius defeftus actionis,
oujnps.hrgo cura in D eo dcbeac perfe- £rgo per folam fulpeniioncm purajij,
ilirsimaaisignaLri libtrtas,cSt dominium & cellationem afti.s manet rts non fuuv-
(imilitcr abiomcuni,debet fufpenlio om­
nis adus delignari. lirgo p o td l Dcus € Prztcrea ; nam fi voJnnras di-
circa rfs n o n hjcuras mere nagatiuc fe litna nonpoteft fchabcte negjfiiit; ci;ta
habere per lulpcnlionem onuus a£tus. quacumqucpartem cofirradjLtiojfjs, kil
^ PfAccrcaprobacuir.Nan» tnil- aduumpolsitiiium dtbvat h.\berc ; hoc
10 fignojinouo DiusUe pra;deiliiwtorii efl'et iIlic(lciuiaje.Ert>,o priusdiuina vo»
lditKedecraii^>l‘ ‘‘-'*«=»^‘y “ '-‘ “^ habuic luntasreduceretuvadaftum volitionis,
circa reprobos , oidma ad aeternam vel nolitionis circa crcatorasi &• creatu­
fklucem nunquam fucuram. hrgo diwJua ra: priuseffent, vcifutui x , vcl Jioiihitu-
voluntas poteil iiegiciueic habere rsjquamintclligcteturprodudio diui-
circa creaturas non hituias. Antecedens narum perfonatum , quodclc ab^urdtini
probatur; nam in iljo priori ligno non Quia opera ad extra funt ccimmt^nia.
dum re proborum toti Trinitati.Turn,quia Spiritus San-
11 Deus polsitiuo aCtu decrcuiUct illos ftus eft terminus primarius voluntatis
non eligere, videtuv habere Ocum exi'c diuina:,&creaturae funt terminusfecun-
voluntatem pofsitiuam cx dudcudiali­ darius. Ergo prior ell volitio,qua Spiri­
quem a regno,qua: voluntas pietati di- tus Sanftus proccdit,quam volit 10,qua
uin*,&iummx illhisbonitac* derogare determinantur creaturf ftirura:, Ec cum
v id c tu r ;& d l impofsibiiis cu<« alias Iibertas diuina debeat Tupponere
Imitate,qua quitumeft de fe v«lt. omucs cognitionem,non potcft fieri,quod de-
hominesfaluos fiictJtc. Ergo {Ui libertas redudaadaQuittpriuSjqua
718 Comr rsentarla in Diuum Thomam,
Yerbimidiuinum>' quod proceditcx in- deiitia difponic fine determinatione;
tclled ’i. Anrecc^ jcns auiem probatur: fc u t arguitur imperfedio in G uber­
rameli’cntialia ir .Ocofunt priora notio- natore, qui relinqueret fub fufpenfione,
nalibus. E r g o f i el} de cirencia volunta­ vel dubio dcterminationetn rcrum ad fc
tis diuin* j 9 iiod rcducatur ad adunri psrtincntium. Ergo ilia necefsitaspo-
contradiftio" «is, prius debet cfle talis nendiaftum volitionis , vel nolitiouis
adus fecuR<? .uSjtjuam produftio V c rb i, dimanat ex perfeftione voluntatis diui-
velSpiraii <> Spiritus Sanfti, Quiaift^ n® i Sccxperfcctifslma pronidentia de
aaionesiff jnt iiocionales j S: confequcn* reruiti ordinatione,
ter debcr it fubfcqui ad ellentialcs, quas 9 Refpondenc , quod non minus
DecefliT io debent prgcedere, ficut prs- actualis eft diuinamifericordia , qnam
cedit^' fleiitia ad otnnia notionalia.Ergo voluntas ; fed adactualitatem niiferi-
yoteiT.tasdiuinacirca futura eric prior cordi® non requiritur,qued prorumpat
yolu.ncaces’piratiua Spiritus S a n d ij Sc in alique actum fecundum. Ergo etiam
prior cognitione , qua Vcrbuni fi diuina voluntas non exeat in actum
^^-uinum iiotiohaliter ad intra procedit, fecundum; erit tamen fumme actualis
7 Prsfterea quia non poteft dari Minor probatur j quia etiam fi Deusni-.
'neccl'siras in voluntatediuina nilirefpc- hil produceret , maneret mifericofdia
itu obiefti infinitu E tgo non poteric cumfummaactualitate j alias pendcrei;
dari necefsicas in eadem voluntate di- illiusactualitas a productionc creatu-^
uina ad adum voUtionis, vel nolitionis rarum,quod eft abfurdum. Turn etiann«
rcriiifl. Conrcquentia conftat ; Q^iia quia diuina fubOftetia eft fumme aftua-
obiedum talis voliiiouis , vel noli­ lis i & tamenaftunon terminat pltjrcs
tionis i'lioc creatura; , vel fucur® ex v i naturas creatas, quas poteft terminare;
aftus volitionis , vel no« futura; ex vi fed cirta illarum terminationem mer^
aftus nolitionis : fed vtroquemodoac- negatiuefehabec j & hoc non derogac
ccpro: feniper creator® funt obieftura li- fumms aftualitati illius. Tumetiam,^
rnitactim. £ ig o nonpoflunt caufare ne- quia a^usliber nihil petfeftionisafFercj
ccfsicatcj» rtipcifta voluntatis diuin® alias ficut poteft defHccrcific etia poifec
ad voilcndumderecminate , velnollen- deeflealiqoaperfeaioDeo^quodeftab-
'dum. Turn etiam^quiaede creaturarum furdum. Ergo diuina libertas ®qn€ ma*
non ell neceflarmni ad beatitudinem. net p e rfe a a * & aftualiscumadu,acfi-j
E rgo non potell efie obic^um caufans ne illo. Neque ex ratione dining, proui-^
necefsitatenn circa ad us voluntatis di- denti® oriturtiecefsitasaa*; quia alias
uin®, Ergo manct libera voluntas diui< etiam circa qu®cumque fntura condi-
na ad vollendiim, vel nollendum creatu­ tionaca deberet De* habere actum pof-
ras. Ergo ad rufpen(ioneni vtriufque fitiuum, quodeterminaretveleffe, vel
ad ns, Au;sccdens conftat t quia elle nonjeflc , quodtamen repugnat proui-
crcaturaruni cxcraDeum ell limitatum, denti®. Q uia cum futura conditionata,’
Et go non porcll effe neceH'ariunj ad bea- feu conibinationes rerum fint infinita in
titudinem. fola boniras infinita potentia fine termino. Ergo non poflluic
D e i poteft elk obicaumelfenrialc»& ne- cadcre fnb deternu'nata prouidetia; ne-j
ccflarium beatitudinis. Ergo boniras que Deus dc illis poteft determinares
creata futurorunj Temper debct relin­ actualitates. Ergo line actu manet pro^
quere liberam voluntatem ad omnem uidentia,& camen manct perfecta,
aftum, ad quem ex feerat libera. E rgo IO Pr®terea : nam voluntas dti-
fi ex fchabct dominium ad adum volen­ plicitcr poteft libcre exerceri circa fuf-
d i,vel nol: ndi,& adfurpcnlioncm:eodeni penfionem accus.P rimo volendo fufpea-
modo manct libcra. lionem, vel imperando illam, taliter, vt
S £)ices: Quodnecefsitas,qu® voluntas dicat jnecvolo;ne:]ne ivolo da­
ponitur rtfpeftuaftus » vel volitionis, re gloriam P e n o . bed lolo fufpendere
. vel nolitionis futurorum , non prouenic voluntatem ab iiac actione; Ji:. tunc non
CK obieA o ,f.’ d ex fubiedo, fcilicec, ex caret om niactii; ftd habetactunifupra
ipfadiuina voluntate, qug quiaadualis fulpenhoncm : & n a fufpenfio non folum
eft , non poteft manere Hi Ipenfa abomni eft voluncaria, vt procedens a voluntatef
a<5tu,& ex perfedione dium®prouiden- fuo modo i fed eft volita tanquam obie-
ti®, qu® non poteft manerc cum fufpcn- ctnm illiusactus. Sccundo modo poteft
fione.Quiaell’et imperfefta proiudentia, voluntas babcte fufpenfionem abfque
ii iclinquerecobicAa, de quibus prpui- o m u ia a o a eciamyeleutetalemfufpen-
fio-
J,P .Q .X IX .A .IiI.D cV d u ntiteD d . 719
lionem;roluni cum adiiertcntia,& cogi* M .F.IoanncsdsS.Thom a q.i£j.J 11^,4.
lacinnedjeipfo obicifto; ftilpcndtndo fg
aboimiiaciiii volendi,velnolciidi, & to- 12 Probarurprimo e?c Vazqucz.
Caciier omictere illud obieSum, non ex Nam cum libera volitio Dei iit ip;3 cn-
obliuione , vel in confiderarione, fed ex titas voluiitatls;fcueJi’ci)ria' diuinx cum
c e r u fciencia.Tone ergo uijnuscogicu< coiinocacioiie obledii ad extra, ex eo ,
voluntas ad obiei^um.li nonfolu lie liber quod negacio o b ie d i ad extra datur,
ra ad volendum/vel nolendum :(edetutn v.g.negaciograci^-cjsc potentia cfficien-
fi non obligetur ad eliciendum aliquenl di gratiam,datur volitioicu nihil aliud
aftum * fed pofTec fufpendere oninem* requiratur ad pf>rsitiuam,volitione ali­
Quia tunc habet maius dominium fupra cuius neg3tionis>qiiamquoderiaui con-
omnes a 6c us. Kequc habere a Sum per> notec voluntas,vel quoddecuradextra;
tinet ad pecfe^ionem operantis, vt con* Cu poflet non dari talis res, Hoc enim mo
fiat in opsracione tranfeunte. Nam per-, dodicitur,quod Deus vnit pofsiriue,8c
feitius ert operari ad extra,quam manc- liberi aliquid.Ergo hoc modo pofsi(iuo
ycfio'eoperatione*ErgoDeusperfe6tioS aftupotelt velle negationem rerum futa
erit/i;operetur circa omiies creaturas* rarii;& lie non matientnoi) futnr^ per ali
quam li fufpendeat operationem ! & ta-; quidpofsiriu fuperaddiciim,kd per con-i
men bxc confcqut-ncuelt falfa. Nam po- tiotationem fola. Sed certe hoc 31 gume-
tei^ Deusfurpeaderc umncm adum ani- tum folumintendir.quod actus libcrDci
hiUndo omnia.Ergo idempoflfumusdi- Confiituarur pdf couotacione rerum , no
cere de voluntate Ubera D ei, qua fufpe* {)C!:aliquid tcndetix,&de hoc nondubi*
deodo omncni adum nihil determinat tamasjfed ftipponedo coiiAitutioiKiii Ii-
defuturitionc rerum.Quiaibi etiam ma beria d u s in illa ratioueidequa ii fiii re­
net tota peifcftioDeiincrinfcce iitfc,5C dibit fermo,dubitamus: An Deus fit li­
fola deficit terminatio creaturarum, vel ber circa illi,taliter,vt non lolum exer­
attingentia illarum , qu£ non aufert i ceatur Ubertas circa illam connotatio-
D e o aliquam perfeftioiiem. Ergo (u(pe- ncm,vcltendentiam,fcd pofsit exerceri
Ho ab omni a<^u nullam imperfei^ioi^ent citca fufpcniiotiem omnimodam omnis
in D eo importat, tendent jg,&adus<
PriEteteainam talis fufpenfio
f . IT.J P fofonitfttfecundafententlACfuA voluntatis opponitur duabus perfcdio-
juii tfj-gw/BcnfiVj nibis illius,(^)ianec pofsume, nec vlti-
tiwteredeteriiiinac.aut refoluiicirca ra­
11 P Ecutida fententia affirmat* le obie<f^umper furpcnlionem, antequam
O quod diuina voluntas non peraQurn fedeterminet* Sccui;do non
poteft manere omnino fufpela circa crea- exercet adum vitalem per l’ufpeu(ioi)em}
t-Hrajjfed necefi'ario debet habere circa fedfelubetper inde,acii no dlVc viralts,
illa s , vel actiiin pofitiunm,quo velit cf- fed perfedius cft operari per a6tnin fc.
fc foc Uras,vel !iegatiuum,qnonolit dare eundum,& vitaliterexeccre a6i.nt v o ­
eisfu£uritionem ,(iueacttis fic, quo ve­ luntatis immane ntum , quam nc e^crce-
lit , vc fint per modum profecutionisj recircataleobitfttum; Ergo non portft
fTiieactusfit,quonoiit,vt finr*quicft pec adm ittipuia fufpenlio in D eo, Maior
modnmfiig'<^,& odij. Prohacfentenda probatur:quia fulpcnliopura nihil addiC
tfcator- Auguftinusi D;Thomas,quaii- iu^ra volur<iatem , qijod ex fcante non
dodcfcudit^ur,quod Deus cognofcit fil- ■haberet. QuiafoUim elt negacio omnis
tiira condiciona^a, quacumque illa linC ad u s cumfacultate habendi attum,(i vc^
in dccreto coivdicionato fuse volutatis* lit:puraauremnLgatio additu potentia;
Ita etiam Nauarttte l.parr.controu.j* indiflfcrenti.nijrn teloluit indiftcrtntiam»
N a z a d u sq .i4 ..^ .ij.co n tro u .i,n o ta b i- quam ex (c habet potentia. Hrgo lufpen-
ii i 4 .ggoautem*rifuahfit»<ndum,G 6 ^, fiono ellvitima rciolutiojUcet Iit deter*
tiiinatafufpenlioj ik determinata priua-,
§a k z d ifp .4.+ .n .i.& d ifp .55 *n.i5*l^*P«
i]'.i+ .a r t.1 5 .du^>.4.cap.v!tim. Machin tio ouiinsadus.fitgo aliquid reltat re-
dHp.40.fca.4-A> f«t*»! difp.5 5 . c a p ,2. foluendum ex parce voluntatisiquia ntsl-
lom decretum datur;tunc licjled qui ni­
f i . i 5 .Vatqu^-’ z difp.yp. c a p . n u m . 17*
Garineiitae DiTcalccatiSalinatini tract. hil decernit , vel determinat nihn addic
4 difi>-5 . diib .}• I K G r a n a d o s h i c t r a .
fiipri voUintateiirdeie; c,rgo icllat ii|i
difp.S.i^-uizdilp.S.de voluntate,iefr^ refolutioahqua j & deccrminatio rctpe-
ftu taiis obied.i i-.iiclicfufpciuio elt
3. f uuicca,b> uacez, fccize dilp* ip.cap. j
pcrfcdtio. P t# -
720
/
Commentaria ia DiuumThomam,
»4 Pra:cerca,quiapriuaciuc , fcu qnandnrcijcitobiectuiu , fi perpuram
ommifsiiie fe cietenniiurc j cll habere ommifiioncm reijcit , eftquafi inaoii! c
.prtiiationcm omnis actus,& decreci.Ev- quoddam , aut dormiens. Si vero acta
go non n)utac ijulllfci cntiam , quam vo­ elicito reijciat vitaliter operando, &
lutins habet dc fe. Ergo illi priuatJuse perfectius vigilat,& deliberat.
,refolutioiii deficit dctctinmatio. Ergo 16 P rxte rea ; quia non eft ina-,
in genere rcfolutionisctt miperfcdio ta ­ ior libertas , nec perfectius dominium,
lis fufpeiifiojquia priuatur voluntas pof- quando eft libertas ommifsiua , & fuf-
fitioarefolutionc,& decreto.Tunietia, penfiua omnis actus : fed illa libertas t ft
quia 4llud eft petedius in voluntate» perfectior , quae cum pofjitiua inclina­
quod eft ci connaTuralius,& conformi»^ tione,fcu deliberatione potefl ncncoar-j
fed per priuatipnem omnis adus volun­ •Ctaricirca quod libet obiedum intra
tas non tendit in obicdum.fedrclicquic fuam fpherani fugere vero ab aliquo
illu d ; 8r alias cueumdemeffedumrelin- obicctopeteft voluntas; vcl directe eli­
qitcdi obieftum pofsicfacere petadum gendo ftigere a taiiobiecto V velpotius
polsitiuuni , quo porsitiue fc explicec nolendo illud jaut volendo aliudjcx quo»
determinatio voioutatis;connaturaliusj feqiiatur nolitioiftius: at per fufpenlio-
& piifcd ius eft voluntati lUam dcreli- ncm omnis actus non datur libcrtasex-
dioncin c biedifacere per a&umpofsi- plicite, & pofsitiue j fed folum priuaii-;
tiuunj,quam per forpelilionem onvniiuo-. u e ,& (ic n)in* habet de deliberationc>8c
dani, Qnia cum voluntas fit potentia iOj confequcnter minus de libertate , vel
clinans lc;»& t£dens in o b icd u in , conna* peifcctione libertatis, & minus de vita­
turaiiusell illi cxplicando inclinatione li actu. Vnde poffe abftinerc ab onin^
in adu»fuos effcdus iiabere.buamabfti- actu diuifiu^ mai* dominin tft» & minoc.
oendoab otnniadu. Nam ufpenfioab coactio j polle tamen abftinereab omni
aftu noneft inclinatio ; necpernjodum actu collectiue minus perfectum dom^-i
vic^licacis pro ccd it, fed. potius inclina­ niuin eft ; quia nnnus pofsitiuum, & vi<i
tionis rufptnrto. Ergo mmus connatura^ tale, & actuale, & minus deliberaciojiis
..lirervoluntas reijcic obiedum perfuf-; liabens ; & non procedit ex intimo vo-j
pcnlioncm, quam p?radum nolitionis, lunratis. Qnia non procedit, fed fufpen-
.quo explicatfugamabobiedojquia mi­ d it, vt patet in omni pcrfcctione intrin-
niis vitaliter proced;it j & non fe mouen;; fccapotentif,quje maior eft, quando ab
■ do fineadii. iJU procedi]cperfectio,quamcuni impe-
ij Praeterea: nam per fufpenfio4 .ditur per fufpenfioncm.
nem comparatur voluntas ad obieftum 17 . P rfterea : qn ia inter poten-j
nonpofsitiue, fednegatiue,velpriuati- tlam executiuam ad extra , & volunta­
iie ; fed pcrfcctius eft tendere in obiectii tem volitiuam ad intra datur difpar ra-j
pofsifiuc , & per actum , quam per ne- tio. Quia potentia executiua ad extra
•gationein, & fnrpcniionem actus r nam periecitefFedum,8:n6fc,iS£ ficperhoc,
magis tft perfectionis actns , quamiufr quod {ufpendat adionem fuam , folum
pcnljocjus. £t licet in potcntijscxecu- fufpedit communicatione fui ad effcd*,
tiuis, & operatiitis ad extra per tineat ad quod no pertinet ad petfedionem fuam
•perfectum dominium polle easfufpende- fed aiioruqi effeduum. N a poife fe com­
r e , & non operari aliquid ad extra j ta- municare eft perfedio caufx jfed fe com*
iTicn in Jpfa volui>tatc, qus perelectio- municare de fa d o potius eft perfedio
.tiem, & deliberationem d irig ic , & ope-; aliorum,quam cauls. Quia non petficic
ratnractu immaneti intra fejnon eft perg fejnifi loquendo de potentia crcata,qu®
fectius cellare ab omni actu,quam habe­ non eftperfeipfaniinadu;& duimaper
re actij. Q£ia actus perrinet ad functio- fe ipfam eft in a d u : ac quando non eft in
-nem vitalem, qua viuit iJla potentia, & a d u perftcti* eft operari,& cife in actu»
-deiibctat, & dirigit.. Ergo ciimnielins quamfuipendi aballo. £t in intelkctu,
-fit vitali actu , fid deliberaciuo exercere & voluntate Uiipsnlio ab omniactunon
libertatem , quam line ilio , ideoperfc* eft pcrfcctiojfed inipcrfectioiquia actus
ccius eft,quod peractum viuat voluntas iniiiiaiiens pertinet ad perfcctionempor
libera,quam fine illo.Ergonon meliora, tentijf operantis , tanquam vita eius
tur libertas per fufpenfionem actus, qua actualis , & inclinatio adobiectum , &
peractum,Nam quidquidlibertasexer- exercitium doniinij per deliberatioriC,
cet.petfectiusauendcndo^quamommi- Ergopcrfectior,eft v o l u n t a s q u a n d o
do exercet, & yit^jEeg operando. £,rgc> pcf acsum determinat lead intra >quan?
curn
LP.Q.XIX.A.III.DeVolantate Dei. 72 r
V-ntn fufpenditurab omniaftu vitali, & pcndentiam.&rcJaiioncm ad crcaturas
m.inct ad ioira pr lua taper ted ioiie a«us realein tendere; faniennon poHcc habe­
vital IS , & noil fe conformat iudicio in- re,nequefupponifre talcni rci.uioiKm ,fi
telledus proponentisnia ^cclleftus noil iolumfundareturin negatione, fiu fU -
fufpciidicur i cognicione. pcnlione adus; & propccrea pi
1$ Prscerea : quia licet volun­ cme,&fundamentaliter ellct impe.fcdio
tas diuina fempcr fit inaclu, folumque
talisfulpenlio.Nam plures relpcdus ra­
defit illi atciiigentiaobie^tt , quz tioii tionis dantur, qui licct in fe nyii fi»t for-'
lollic ab iliopctfeirionem; & ficl'ufpcn-
nialiter p5rfcdiones,fuiidantui tamen in
fio ab onini aftu nihil imperfeflioiiisin-; petfedione , licut refpedus meofuia: ad
uoluitjattamen hoc debec intclligi rcf- menfuratum , & e x parte perfcdiui ad
pcducrcaturaruoi.vbifoU additur de-j periedibile , & rcipedus lUiEarun.ad
nominatio, qua Deusdicicur a d u vO'* creaturas, & refpedus fcientix vijionis
lens, vel nolens decermiiiare de crcatu* ad crcaturas exilientes , quas, fi non rtf-
ri5j& haecdenominatio fundatur inac« piceretpofsitiuepcr vifiontm i ibd ne-‘
t u , 8d pertinet ad cxcrcitiuoi domioi; gatiue,t'aet impetfv d io in Dc o non for-
circacrcaturas,fedconnaturalius , Sc
nuliter ratione rcipedus,fed fundamen;
pcrfeftius exercetur dominium circa taliter.
creaturas per decretum pofsitiunm eli-. 20 P r ite r e a ;nam Deus circa
gendO|vel reprobando, quam per folain
(urpenfionem otnnis adus. Sicut per* tcdifiimu ludicium.hrgo (i vellet fufnc
fedioreft prouidentia diuina in rcpro-* fioncmcircailiud, vult nihil refoluerc
bationepofsitiua, quamin folanegati- cjtcataleobjcdu m . Quia necvolitio-
ua» quae e0 pura onimifsio admittendi nemhaberevuJr,nequenoiitionem. E r­
aliquos ad gloriam. Et (i prouidentia go vult nonfe determinare vlrimate &
I>ei folum ommifsiue circa reprobos in hoc fufpenfio illa affert iinperfedio-
yerfaretur, njinusefficax, & perfedafo* ncin in D e o ; quia relinquit vojuntattm
ret in genere prouidentiae fupernatura< indecifam circa tale obiedu, quod fonac
lis , (uppofita eleuatione creaturarum Jmpetfcdionc,& cum Deus ncc dicatur
intelledualium ad ordinem Tupernatu’ velle,nec nolle tale obiedum,ideo relin.
ralem. Quiafola negatio dandi glo-; quit voluntatem iudeteiminatam. t r o o
rtam eft communis reprobis, qui mudo jrianetindifferens, & capax determiia-
funt,& h is, qui in puris naturalibus re­ lio n is, ied fufpendcre adus ell habere
linquerentur,vellet D e u s } & fic pura yoluntatenj indecifain;&: minus peifcde
fi)/penfio non habet imperfedionem pri- Ichabetvoluntas.Cbia non fe cAplicac
nantem, vel tolienrem aliquid encitatis yltimatecirtaobiectnm ptopolitum ab
adusdiuini. Quia hoc modo efliet pri- iiuellectu.Ergo talis fulpcnlio volunta­
uatio rei diuin?. Ergo fufpcnfio illa fo­ tis cfi indecesDeo.Carer iraqirefolutio
lum intelligicur penes attingcntiam> n«,& manet voluntasanc-ps, & tlubia,
qnx non addit pcrfedionem ad aduni quodcfl fignumimperftctioiiii.Quiafo-
voluntatis di.uinz, fed e(lexplicatio il- let dubietas in refolufioiic habere o r t u
Uus circa crcaturas fundans relationem in ignorantia obiecti,vel inptrpkxitate
rationis ad illas. £rgo tollitur perfedio animi,vel imperfectione cogitantis, Sc
cxplicationis,& relpedusilicet non toU operantis, quod totvm rei ugnat Dco.'
latureiititasadus diuini per rufpeuho< E rgo S( imperffctio fufptnhcnisacrus
nem didam . nonefi adtitittendainilio, ptopterim-
ip P rzterea; quia denomina-^ pctfedionem didam.
tioexcrcitij libertatis, qu* additur ea- 21 Praerereamam licct creatura?
titati a^cus, minus pcrfoda denomina­ futur? nihil addant perfcdionis, vt o b ­
tio cPt per negationem a d u s , quam pe;if jectum fcientif tfihonis: attan.tn kmel
pofitionem illius ;Iicut inidsisdiuinis fuppofita futuricione , fi fcieiuia D e i
comparatio ad crcaturas folum cft refpe^ non terminaretur ad tales creaturas, re-
dusrationis»& fi idaca non compararc^ d c colligeremus lumen illius (cienti®
tur ad creaturas hoc noodojfed ncgatiue nonefle infinite perfectum. Quia non ie
<e haberet,inipcrfcdc fe haberet. Nam extenderet adomnefcibile. hrgo licec
ifta denominatio. & refpedus rationis, terminatio diuin£ liberratisad volitio-
l i c e t in fc non fit perfedio formalitcr, n em , vel nolitionem obiccti futuri, ni­
ta m e n fundatur inperfedionc , & emi­ hil addat perfcdionis fupra rtalitattnj
nentia a d u s diu ini,qui nqapotcft p?r d^ >Qihiiomiiius
Tnm II* P nn
722 Comtnetanrlain DiuumThomam,
cxco,q«odobic(ftiMii lit volibile,& non potcft adhi:c propofita earom amabili­
tcrmitiarenir adilitid voluntas, vcl vo­ tate ad iiUs no terminari. Ilcfpodec ta­
lendo, vclnolcndo ilhid.etianirtdte col­ men ,quod cx hoc folum infcrcur ,quod
ligeremus voluntatem diuiiumnon die dcbet faluarilibertasdiuin^ voluntatis»
inYtoicc petfcdattiiQnia nonfc extende­ etiam fi obicctum voluntatis fit ica inri-
ret ad omnc Vvilibilf. Anteccdescfl ccr-; uitum, ficut obicctum intcllectbs dmi-
tiimjquia infinitas cognitionis petit at­ ni: libertas autemfaluatur refpectu aet^
tingere omr.e, quod cognofcibiieeiij & in particulari: quia aliter faluaii no p o -
Iniinitas dininx voluntatis petic eciam teii pertecte libettas D e i. E t ratio elt,
vielle,quiilq«id volibileefl. lirgoliali- quia libertas D ei non eft ad terminari,
quidnoiicaderctfub volicione vel noli- et non terminati negatiuej fed ad polsi-
tione.iam non fe extenderet volantas ad tiuanuermtnationem,et ad oppoiitani}
illudi Ergo maneret niagis extcnfum et lie eft liber tas ad non termuuri :quia
iljudobicttnm , quamvoiuntasdiuina, potuit liabete oppofitani terminatione,
& confeqtientdr limitaretur ex ea parte et incompofsibilem cum ilia , quam de^
yoluntas* £rgo implicat, quod licobie- facto habet. Ergo nunquam poceiima­
^lumvolibile,8fquodnoii lit vel volitii, nere fufpenfa voluntas circa aliquod
v d non volitum a diuina voluiuate i Sc obicctumifedneccflaiio debct termina­
fie itnplicat furpenlio a^us circa cale ti ad elfe, vel non cffe ill ius. Q jia circ»
obiccium. hsecduo extrema verfatur libticas di^
22 P rg tere a : quia inter intelle­ ijina; namft^^erfaretnr circa terminari,
ctum, & voluntatem darur correfpon- et non terminari negatiue poffec lufpen-
decia,3£'.ympa:hia indiuinis,talitcr, vC dereomnem actuni : fed quiafufpenfio
nilnl poi>it propooerc intelledus , nifi noneft extremum libertatis diuiu£,ideo
<juod voluntasdcbetvelle, vcl nolle eo non poteft teroiinari ad fuiptiUionera
Jnodo^quoab'intelleftu proponitur j & actus.
nequc voiuutas diuina pofsic aliquid vel> 34 Praeterea:quia perfedio di-;
le , iiiiip'iusfuerit propoiitum ab intel-. uinz libcrtatis,debet eU'et infinita, &iit
leftu.Et cum wicelledusDei fit ita infi­ afluprim o,' 8cfecundo : fed fi Ubertas
nitus in cognofcendo, (icut voluiitas irt D ei ell'et ad cerminarl, & uon terminari
amando ; nequepoceft excedere incelle- purenegatiuum , uonellct infinite libei
iftus propolitio voluntatis volitiohen* lainadufecund o. Qnia liberum illud,'
Etcurtialiasiarc!le£tus fit comprchen* quod folum attenditur penes hoc^ quod
fious, non poteft proponere obreftum; mere negating fe habeat , & nonvellic,
nifi ed modo, quo eft diligibile k voluji; vcl non eillibenas j vel fi eft libertaslo-
■race.Ergo fi foielle£tus proponit cunfta lum eft interpretariue, & indirecta j &
vohbilia ,velnolibilia, implicat, quod confequenter eft minima libertas. Ergo
voluntas circa taliaobiefta noncliciat, non cftpcrtl’ difsima libertas,qux debec
vtl volitioDcm , vcl nolitioncm. Namfi xrompetere D e o . Ergo in fufpenfionc;
nonelicic, arguit intelledum imperfe­ actus non poteft faluati libei tas diuina.^
ctionis , videlicet; quia voluntas aliter Quiafufpenfio actus non poteft elle ex-
verfatur circa obieccum, ac intellectusi trcinum libertatis eligibile a D eo.E rgo
Nam intellectus proponit, vt volibile, licet Deus velit alio adu fuo elicere fuf*
• 8d aliud vt iiolibile; & tamen voluntas, pcnfioncra, non eft capax fufpeniio talis
• ncque vult illud,nequc odio habec. E r­ 'clcciipuis,vel terminationis.Ergo feniT
go contra propolitione intcllccrus optf- per extremalibertatis diuinf circa obie-i
ratur ; & confcqucnter non habet cor- 'Cta crcata fant efie»vel non elfe illarum,
tcfpondentiani, nequc fympathiain ,fed & non fufpenfio voluntatis circa cfle,vel
oppofirionem.Ergocum hoc foUun pof- Doneflci'uturorum 5quia vejlefulpende-
iTtreperiri in intellectu impei fecco, & ‘r^ non eft vclle. Ergo rtpugtuiniam
creato , eiiam folum potelt in illo ad­ 'clauditioadiecto; & iic a d h o c , vtd e -
mitti talis propofitio, & pur4 lufpen- -tur libertatis exercitium , debct dari
■f i O. ' i . ; x x trt mum capax talis exercitij id eft,
2^ ' Di<;es i hoc cfle difcrimen in­ ■• ex trenuini quod pofsit diligi a D e o ,
ter intellecmm , 8d voluncatem, quod ' yel non diiigi , quod ell pro-?
• intellectus fcftur neccfl'ario in Omncs » prium voluntatis*
- tes ftibiksjS: ideo neceliario debed /up- ii) ‘ '
poi'ita rcibiUtateadillastemiinarijvo-
luivtAs veep diuina ferlut libere >;£SC'ideo
j.lU ,
LP*Q.XIX,A.IILDeVoluntate Dei. 723
uam inconfequeMtiaiTi prob.n . At nos
§. I I I . Pr4;mhTuntttr notabilU confequcater a d d id a fupponciuts vo­
ad qugfiionis inttlltgeH’ luntatem erte in Deo reaJitcr p tr mo­
tiam. dum potencix,dubitamus : An ilia vo­
luntas polsit terminari , ficurad velle,
vel noile,icaad fufpenfionema<^us.qua­
. A tiam fupponeijdum eft tenus Intel ligatur voluntas , vr pocen-i
jpritrto,<juod cuiTi fucurii dcpcndcanc c x tia libera, fed non vc aftusfccundusj Sc
d ecreto D e i, nulUtenuspull'uncdk fii- fic quaifito dcbet procedere dt poten-;
t u u , n ifip rK C cJcn tid ccicio . Ex quo tia voluntatis diuinx ftcundum diuer-
fit,q u o d a d h o c ,v t vere non lint fucura^ fum niunos , inquant«mfub vnomune­
fufticit>qttod non ponatur d e cictu m , fi- re eft poten tu ad a c tu s , & fub alio eft
He lit per pofitiuatn nolitionem luturo- actus talispotentiarexcrcifjt, vtl fi non
f uni,(iue per mcram fufpenfionem decre­ datur actus, erit potential,bera , qua:
ti {quia quantum attinct ad tu tu n tio - exdom uiiofu* libertatis manct in p o ­
nem.nihil cefcrt,quoddeficiac decretuj tentia: quia volt remanere in illa,& non
velptrr «^tum pofsJtiuum, vd per iul- cxire ad exercitium acius.
pentioneiu otwiis a^lus « £c ptopceici ^ zy Tcttiofupponciidumen,quo<l
prsefensquacliio miUo niodo lumicur cx in omniaa:u diuino eU ratlo du-
dcfeftu fiituritionis, ncqus exiiio pen­ bitandi.fiucaaustitpiodiiftiisus, live
det ifedfpecial iter dubitamus: A n p ta , non,dutnmodo cadat Aib Itbtttatedi-
ciffa fnfpcn(io omnis ad u s pertineat ad uina.Naiu actusliber Deiftinper dcbec
perfeaianem libertatis,& dominium j1 -, refpicereobiedum creatum.circa qu<»d
Jius,(iucriccircaporsib .lia,^ uccircafu, verfatur libertas ; Sc confcquentcr fem-
tu ra. ita .v tO e u s e x peifedione lioer- per debec re/picerecftcfiosad e x tr a , id
tatis fu« pofsitpoi'stbiUa relmquere li­ cfi,creaturas, q«as extra fe Deus pro-
ne decreto futuritionis per aftum poi- ducete valec, vel vuU.Ergo ilia diJtin-
litiuS determinantem non futuntJonem, ftio.quxproponjturdeattibusD ei ref-
yel per meram fufpenfionem decreti.ica, pectu tffeccusad e x tra ; & de ac ribus iti
VC <icut poteft uianere nonfutun m ex potentia#d intra,nulla eii ad pi xft-ntetn
ytroque capite; fie non repugnet perfe- quzitionciii.Nam loquenio for mahter,
6 ioni diuin* vtromque principium • id .& exprefse de potentia productiuaj iia?c
eft.nolitiopofsitiua, vel fufpenfio noU- efi fola omnipocentia,& non voluntas,&
tionis , ita, vt puraommifsioconuenire loquendo de voluntate I'.cunduntquoJ
pofsit Deo non ex necefs'tatc d ecicti} eft libera,dtbet lefpicerc effectus ad ex-
fed ex dominio libero fupra fuos ac-. tra,non \tproducendos,fcd vt dctcrmi-
nandossS: (icfempercfi potentia ad ex­
Secundo fupponcndu eft,quod tra ilia, de quadubitan)ui.:an pofsu ful-'
ifta lufpenfio,de qua dubitam us, debec pendere accum? Nam fufpenfio ad intra
prxccdere in voluntace diuina pernio- non ell i^naguiabilis ratiune infinitatis
dum eftus p ru m jcu p o te iu i*. Quia Ci dinina. Quia ibi non datur creatura ,
feniperfit in aftu lecudO|iion poteit d i ­ qux debtat recipere.a quo poteit deti­
ri fufpenfio omnis a d u sicu n i fic in om­ neri accio D e i : Si. conlcquenccr omnis
ni a6tu. Ex quo intertur contra ipfos a c tio , de qua dubii^mus.cficumattin-
Authores vttiiifque fcntentia negantes gentia effectus ad extra,ouatenus Deus
in D e o voUmcattm permodum poten­ determinat producere creaturas, vel de
t i * , inconfequentia iiu ti'ftfia fu j doftc, 3 illatum efle pi ouideitter otdinac.
nar, Q a ia hie concedunt lufpenfionem 28 Nam licet Deos a b «terno
Authoresprim ar fcutent>*j8t conleque- decreuerit producere in tenspore crea­
tcr voluntatem fine omni a6tu« E rg o turas,attamcn,Cam deter miuut 10 xter*
cuijifufpenlio.quam ad m ittu n t, fit rea* na.qium exccotio temporalis lunt ac-
Iis , iam potentiam real iter adm ittunt. rus libert diuinse voluntatis in fua 11^
E t Authores fecunda; feiitentiic , qui nea ; & ficnondacur fufpcnlto determi­
non concedunt ommifsionem , non nationis libera; «ncqtie actus voluntatis
negant illam ex e o , quod voluntas fic diuinxifed datur productio leporalisab
Temper in aftu lecundo refpeftu omnis otnnipocencia ill tepore ; & fic actus ilie
obiefti ; fed quia talis fulpenfio dicic produdionis temporalis non manct ful-<
in»petfcaioneni in Deo * quod ao ? p at- pcQfus; fed cj[t oeceflaria produdlio e*.
Pppa fup:
T o m ill,
/ ^
24 Commentaria in DiuumThomam,
/uppoficioiie dccreti , & produftio non ficnt voluntas habct dominium fup^a
cil adus Ubci-,;feiic6niunicacio dccreta I'uos actus : ita etiamfupra aftusalia-
ab actcrno >iuxta t]uod creatura in lein* runi potentiarum k Et proptcrca li­
pareparticipicsb inrinita bonitate di- cet intellcdus inintelligendo fit nccef-;
uina. V nde niinquam reperitur in poten­ farius ex fe : tamen ex fubiectione ad
tia exequente ad extra fuipenlloatftusi voluntatem poteft fanicipare liberta-
Quia cum ab ateino fit difpofuum a tem jd eft potell ful'pendi ab exercitio
p e o , quod in tcmporc par ticipet crea­ aftiisinonquiaipfe lotelkiliisex fe h»*
tura effc a D e o , iamafi us voluntatis ab beat <ufpen{ionis pr bcipium;fed quiae)^
eterno fui>ponitur,& nulla daturiuipen- 'fubordinatione ad voluntatem pote{|
iio:&fimilicer produdiono eft fufpenfa* Jion exercere adfi.Q^ia voluntas pi ici';
Qiiia non fuit determinata , nili in illo p it,q u o d adus non fiat.Et proptcrea
tempore»inquo fic»& Ulud dicitur ful-: tota quxllio procedit principaliter dc
pendi , quod debuit elfe ante, 8c non A'oluntate refpeftu fuorum atkuum. Sc
faicjfcd no illud.quod tempore prsefixo poitea etiam procedic de adibus impe-
£ t,Qu ia in illo fuic detei minatum.quoJ ,^:atisab illa.Et fit intellectus, & volun*
foret,& non manct ciifufpentionc attus) taspolfunt fufpendereadus fuos,volunt
g£ ilia fufpentio folum de voluntate du­ tas ex dominio proprio ; intelle£tusej^
bitatur, non dcaliapotencia impetata fubiedioncad voluntatem , imperio
itbill:]» illius: &tunc quia principaliter tenen>
29 Quia fola voluntas eft potcn- tur potentiz obedire voluntati j, licec
tialibcrajS caluquo dcberet, vci pof- «x/ua natura velint operari , & non
Iccdan (iifptfitrio,^.ll'tt in aitibus voluiii-
lufpenfionem adus ; ex obedienfta; ta-;
tacis.iion in aftibusommpocentig.Quia men ad voluntatem fufpenfionempofa
onu>ipocentia rtontli iibcta.fed ncccHa- func habere,
riodcbcC producere illud, quod a D eo 31 Quinto fupponenduni eft^
dcceruiinatumeU , tani quoad.tublUa- quod cum Dcus cji dtbito fuac perfe-s
jtiani, qium quoad modos. Ergo male Aionis teneatur operari, quod melius
proponitur iuipenlio circa potentias efl. iuxtafapienti|diuing conditum, hinc
optratiuas ad extra refpeau eftcdlus natotur, quod libertas in Deo non fiC.
creati. Q ’lia nulla alia potentia potcft potiusadfufpenfionemadus, quam ad
fufpcndcte aftus nifi fola voluntas racio- a d u m ,red e lla d illud, quod fapientia
11C lu i lib^rtatisj omnipotentia vero eft diuina itidicatelTe melius, taliter, vt li
potentia neceflaria, & quK rupponit im; fufpefioiudicaictur melior, velab omni
perium voluntatis,& decretum ab aster­ a^u,vel ab aliquibus iliam furpenfionem
no , & lie quando Deus dicicur creatoe tcixrsturDeus eligerc.Quia hie non I0-.
incempore,noneft, quia in tempore ha­ quimur deaduadinrra^ fed d ead ib u s
beat aliquem a d u i p , quem ab stenio ad extra re/pedu creacuraruni, vbi exer,
non haberet ex voluntate dimanantem; cetur libertas.Etficpriusdebemus fia-
fed quia in tempore communicat Dens bilire:Anfulepfioadusfit pofsibilis?Et
creaturi illud ell'e,quod ab *tcrnopr« pofleaj An cal’n quo fit pofsibilis,fit me­
ordinatum fuit illi communicaJum. E r­ lior fufpenfio,quam adusPnonin ratior
go in potentia ad extra nulla fiilpenfio ne entitatiua;quia in hoc non poteAelTe
debet admitti. Qnia ibi nihil rufpendi- dubiu. Nam cumfufpefio adus fit nihil,
turab atcrnoj (cdab «terno dcteimina- & ad us faabeat encitatem , entitatiuc
tut ,quodin tempore cteatura partici­ perfediot eft a d u s , quam fufpenfio: ac
pet i D eo ex infinita bonitate (aaelli; ^uia cfle melius non attenditur fecun­
propriom:& in hoc nulla libertas datnry dum entitatem r e i ; fed fecundum conli-
nifi in decreto antecedenti,quodprocen lij diuiiii determinationem, ideo diffi­
die ex aternitate in voluntate diui* cilius sxamen coi^liftir in explicanda
maiori , vel minori [perfedione ommif-
30 Quarto fupponendum eft;nonis,vcladus. Nani cum Deus feniper
quod licet intelleftus fit potentianecef- c ii g a t , & optrrctur ,quod meliuscft:ex
faria,& voluntas Tola fit liberajattamen fuppoficionc,quod fit melior fufpenfio
ex imperio voluntatis poiell incelledus acrus.quam adus,habebitDeus lufpcn-
fufpendiab om niadu ; quatenuspotclk fioncm.
voluntas imperare intehedui , & aiijs 3 i A d h o c v e ro ,v tp e rfe d io a d u £ d i-
putenttjsruipenfion#. oninis a^tus.Qua uuiiexplicetur,dcfacm'notarc,quod illa
for-
LP.Q.XIX,A.IILDeVoIuntate Dei. 72 s
tf>rmaDci,quse{iinul cH omnia, qua: in H Vndc fie , quod in prarfenri
Dtforepetiuncur in fuaaftualirate viti- qusfiionc , nonfoqtiiinurde volmitace
nia eft adus ncccflarius , & liber, ica, diuina, in quantum determinat fiuuri-f
quod lolutn diiUnguancuradus a pot€- tioncmaliqnorumjqiiia tunc i.imdariir
? ia , & aSiis libcr aneceOarioiuxta di- actus voiiiiU3tis,& non furpcniio:ncquc
uerfiun exercitium, & munus ilJius infi- loqniinur de yoluncace Dei , in quan­
nic®formx. ‘ Haformahabec infc tum nohiitproduccrc plures creaturas,
omnium aftualusimas perfc Atones, Sfvt qu* potuit producere j quia etiam in
expl icatur fub vno munere eft porencia,' hoc cafu lain fupponitar actus nolicio-;
lub alio eft adiis> & etiam vt exercec tiis,fed loquimur incafti, quoneqnede-
nipous Vnum,eft aft as libcr vc exec- terrtiinaret futuritioiicm, ncque uegarec
cec aliud,eft aftusneccflarius. Ec prop-;’ illam j fed in cafu quo fufpenderet vttii^
terea fulpenfio non poteft intelligi circa; que actum , feu vcrumque exercitium
pertediones aftuum. Nam iPie non funt potencis volentis > & ex donunio fiio
capaces fufpenfionisjquiaforma illa non determinaret fufpendere actus,^ d eter­
pocert caccre ailualifsima pcrfeAione minaret fufpenfionem illorum , de hoc
omiiiam ; neque poteft in ilia rcperiri cafu dubitamus: An fit pofsibllis ilia vo­
fulpenfio ab aliqua illius form® peife- luntatis exprefsto,qua velkt fufpendere
^ione. Sed quiaaliquainunia exercec omnc aftujvelafnrmatiuiijvcl ncgatiuii*
^ e u s libere(jircacreacuras poceft intel- & ex dominio fu* libertatismaiicTCC vo
l|gi fufpcnfio in caliniuucre, quod info Utncasfufpefa. D i x i e x dominio libcrca-
habeacforma,non tamenexercec ; fient tisrquia ex obliuione,vel indeciiione no
intelliginiusDeum habere perfeftionera pocerat diuiija volutas manere fufpenfa,
actualem omnipotetis circa omnia pol’- neqjexdefedu iudicij proponetis.Q riu
j(ibilia;& camen non exercec productio*, hoc efletmanifeftaimpcrfcdio,& de iila
i)is exercitium circa omnia: quia plurs no poterat efle qu«ftio,fcd ex eo , quod
relinqaantuc in ftatu puff pofsibiliu^ voluntas haberec nonfolumdominiu fu-
jtis. praproduftionem fuorum aftuum j fed
A d eum modum portemus di • etiam fupra non produftionem eorumi,
ccrevquod licet perfectio voluntatis fit ic ftc vtoftenderetur domii.a vtriufque
fcmpcr actaalifsimaiuDeo quoad ratio-• exercicij , aliquando etiam ordinarec
neforms-,i qua omnisactus exercecuri fufpcniionem, ficuc determinat produ'j
actam€ quoad exprersionemfVelinunus, dionem.
non omniamuniaexercec Temper niifi ■3S Quod, vtradicims ifltelligai
quando ex diuina fapicnciaeftdetermi- ttif dcbemu- fupponercvltim6,quod il^
natnm;& circa illa pofsibilia, & e o rao- lalorniadtutna, quae eft viiicum princi­
do,quo decermiuxcum eft de illis; Sc fic pium continens in feomnem perfedio-:
poceft dari fufpenfio actus non ex ea par- n e m ,& explicans.-aliquas perlcdioncs,
t c , qua accus eft in fuaforma, fed exca explicat ex fe (ine connotacione altcriusi
partc,qua forma exercec tale munus vo- aliasvero explicat.&excrcctcpnnotan
litioais,veli]iolitionis de aliquibus pofsi do perfedifsime creaturas.Etlniinsco-;
bilibus: talicer, vt voluntas fufpendac notationis poteft elle duplex modus: vn* •
omneexercitium, velpofsiciuum, quo quando conotat creacurasproducibilcs:
d ilig it,vcl negaciuuni,quo reprobae ; Sc & tunc eft actns voluntatis libeia;ab x-,
tunc fiifpcnlio actus elt non circa for­ terno,cOnnotado creaturas iiitra caufani
mae actualitatem, vel actus perfectio- diuinam,fcilicet,omnipotentiam ;& ref^
ncm,fed circa execcitium ad extra,quod- pectu huius coniiotacioiiis non poteft;
cbnnotaccreacuras , quibus veb deter* darifuljpenfio. Qma cum omnipotentia
minac communicate elle, vel negare ef-' fit xrerna,iicut & voluntasDei:i;c eciani
Icndi communicarionem. Semper ergo* ab arcertio manec vtrumq; deteruunatu:
forma eft in accu,quantum eft defe , fed Alius modus explicatur circa produdio
no n exercct niunus: quia ad tale e x e c -• nem temporalemi& tuncconnotatio no
citium non fufricic acfualitasfotmz^red folu eft ad creaturas intra caufam, fed ex
requiritur terminatio creaturz,vel par­ rra ;8c h i c nonfit adoaliter, vfque ad
ticipatio ill lus,quatenus fumic a bonita- tempus determinatum. Et p o,>terea
te diuinadfe,quod Deusilli prsftat i 3c ' yidecur, quali fufpenfa voluiitas conno-
tunc exercetur not) lolum voluntas dan­ tis in ftacu produdioniscrcatiuas.Qiiia
di bon uni, Ted Sc cgnimunicacio pcoce^ vfque ad tempus,quo omnipotecii pro-
densa voiuncacct. ducaCfQOQ dacur cteat«ra,qua: lit ex crc-
T o iu ^ ii , Ppp3 tlKllM
726 Cpmmetanrfa in Diuum Thomam,
mum connocacionis>& confeqiicnt«'ne- pofsibllitatisw Sccurdo inodo pfopr.nit
quc poteil dad illudexercitium; & run* pi a ti ice? quia luxtadiAamen pruden­
yidcturquafi fulfcofailla t i a , & conlilij dioinix)rtiinaTiontm >fed
neris ex dtfcctu crcacuracy fufpcnfio omnis aftusnonpoteftpropo-^
ni fub diftamine prafiico connenientir
5 . I I H . P f 6}fatiitar ref^utioqtt^efihntfi 'Ergoiieque p o td t Voluntas diuuiafuff
.'pendere Omnenr'aftutn-, ifdeli^cteceHk*:
A 13 quacflidnis rcToliJtid^ tionemab omoi a6u,(mepofitiuo ^'fiue-
/ \ nein dicendumt l i j R t ' pegatiuo.
Dio v0luntatem mtte Hgatiu^ 38 Minor probatur :nam fufpen^
J e hnbentem,v(lfiifp(nfam relduuc iwioi- fioab omni aiftu ex vna parte eft iwdeif
ie&umfecuttdarium cteaturdritm, de^ui* censD eo;& ex alia eft impofsib ilfs»Ef"
iuslotjiiim urifed ftm pet ^dlu'nrds tfi df* go nonpoteft proponi:practice abiiitel-f
term'ittata per a{lum coJiueuifintionnj ref- leStu diuino,vt-a voJiincatc iibere tliga^{
pe^it meUoris'obtedi. EtD eus ienHur t i tur; Ancecedcns probatur, quoadpfH-'
iji*m dtterminitionern ex peife^iiontfuai mam ;partem ; nam -quotiefcumque dft
<}uia tota ilia fufpeapo a£ius rfrgwittm- ajiquo o b ie t ^ datar .propalicioypsrti^
perftdionem intelie^us propoaentif , & net adpeffci&ioneiii porentix det-ermi--
'voittittaris Jeterm indnftt.H xc concluliO: narede tali obicdo>quiti (it dcillo facie
elt I>.Thomae p lm 'ib w in locis >de qui-. dumivcrvg. intelleftus proponit polji-
bus immcdiaieticducitur.'Et probatur* 'biliavolimtati djuina , vt determinet,
e r o t i c Icuniqucag^ns mcr€ negatiucfc qu» fintfuturajvelqu» debcanc TOaiicre:
haucCpHiancc in a orm idubietate,led im­ inftatu folius pofsibjlitatisjfed fenttl
p lic it,q u o d Dciistlubius de fuiideicr- aajhac propoli t ionenonpotell vo^ltfntas
minacionc fit. E rg o , & repugnat, q u o d fulpcodererefolutionem. Ergo taietui;.
nicri negative fchabeat. Maior proba­ de term] nare polsitiue futura^qus d i g ic*:
tur : N am mere negatiuefe habcre, eft ■j&.potsibiUa , quae relinquit Ihie'futnri-;.
non habere determinatam inrclki 5tirs tione. Ergo indecens ell, quod maneaq
IjropolTtioncntjinordincad deliberatio» vjQluntasfuJpenla. Gonfequentiaiproba-
Tje;fcd hiritellca-nsiionpropotiifdetcr- l»it rquiaijropojitosjbi^o'fii igrbili nonr-
minatc,iTianet d i^ iu se x ignorantia o b t ■potelt voiuntasnoii cUgcreillud:quiali-
icfti.E rg o 'm cre n e ga tiu e dehabere eft, n; ratione refpucret illud voluntas $ 8c
quod Jit^ubiusde rcfolutionclumenda-, ■|i.0Hctfc libertas perfeitar» fed detc<Auo-
•Quia li intelle<3 ;us fine dubretatepro^ fa.'Qjia^ibertas nondatur ad hoc^'vt il-'
■ponft e o d e m ^ do, volimtas fine dubie­ lud,quodell amabile nondiligatutt ,fcdl
tate refoluic. N am relolutiovoluncatis ad h u e , vt.libctfieligac , ^uod amabi­
fequitur fcmper m telied* propofitionfb le proponitur ; ftd 'intcllcdus pr-qpo-
37 •rr|terca:nanivellutpciilioa^tus nit eligibiie, 8tnon eligibiJ
proponitur ab intellcQUivel liiie propo- ic, voluntati. Ergo voluntas confo;r-i
fitioi’.e intellectus voluntas fulpeditf S e­ niitcr a d rationem debet e lig e r e 'bo-
cundum dici n o n p o t d l : "quiavofhintas ir^m , ^ reprobare malutn. Ergo fiiuf-
Temper fequrtac iudicium intelle-ft-us, pendit a^ us>indecenter,-& imprudencer,
feu di£tamen pra^icum illius^. E rgo fine •pjoccdir.Corifequentiaprobatur i qtri*
propo(itione intellectus nHiilpatcfttih- iuiuriam fa-cit bonitati/quando non 'Cla-
gere,vel tleterminare voluntas iuxta il- ;git illam , St fauct obic^o,'qaod repro-;
Tud repetilHliia x io m a : N^hil yotiturm, bandum c i i , •qivandoiulpenditrcproba'.
cc^fl/rww, Prinuim vero non t ionem^er-acttrrapolsiiiue rcprobjrcjte,
pocclt dici:naminrellc‘d \isdupliei ttio- fu^endendo aftuni v fed totum hoc a r ­
tio p o te fl propoiiete creatvras , vcl /pe- guit lumniam-indecentiam rcpugnantctn
culatiuc lolum iuxta,qucfd a b O m n ip o - Jjco.
t e t ia pofliintproidu'ci ,vclpraA^ce iuxta j .^'9 A d eum inodum ,x]uodfcim us,
■quod prudentia d i i ^ l a c c o n f i l i u o r d i ­ <]'Uud li iudjci pro|^anaiur r a is to n d c m *
nat .P r rmo nlodono proponit rnceilea^' nandus,'Cc iunuccns abfoluendtis in cau-
fufpenlionem oiiinfs adtustatiquam quid; fa.iurKij«a j & i a i t a -iicis pixjpcfitionc,
xjperabilcjvelclcgibiJca voUmcate j fed; iudcx cx irberaiua voJuntateneque ab-
^rrcifi'c fpecwiatiuc j licut intellett'us^ lolifcret innocentem, neque condemna»
cognofcitoninia pofsibiJia ,& tameo ttoir rftt reumjledfulpenlaientcntia,mancrcc
^proponit illa vol imtati diuui5,vtx>pcra^ vtctq uciinc t it jo r c , veJ pena. H o c qui -
i)ilia 'I quia pluratt>autcnt.in Uiatu p u j « d tu i cii'crtx^ntnino iniullum » & nideccns
, , ill-
l.R Q .X IX .A .IlI.D e y o Iu n ta te Dei, / 17
indici. Eodcinmodo qiiando volu:’ tati catnuinlis diledinnis ciica obitcttini
diuinae proponiiur pofsibilc, vc eligibi- propofitum , & foU lirexprcfsio iiit'or-
le ad futuncionctn iuxta diiiin| Sapie­ ma,& excrcitium muncriscirca talc ob-
t i s confilium * & aliud pofsibilc, vt non ieAum. Ergo quaiido nondatur talis
futUrum, li Deosfufpendcretadam, vel adus;noncUjquiaforma Dci careatali­
eledtionisi vel rcprobationisjindecenS qua formalitatejvclaftualitatcjfed quia
omnino eflet 5quia voluntas pcrfefta de-; deficit creatura^ vel quia non proponi»
bei regulari rationis,& fapientii difta- tur,vel quia licet proponatur,notU ob-
.tnine.Ergo (i contra iapieatia dit^aiiicn ieaum»quod conuenit e lig i, fed potius
furpeadic refolutioncni, contra perfe A x reprobareiuxta diuina; fapientia: confi-
libertatis rationem operatur ; quod eft lium.Ergo aclus liber ex parte Dei icm-
impofsibile Dso» Ergo fi indicium pra^ pcr eftin vltimaaiS:ualitatc,& folum re*
fticu m , & prudentialeproponic volun­ Hat creatura, vel eligibi lis, vel rtproba*
ta ti,quod Incarnatio lit faturai& quod bilis*vt patet in creatione mundi. Naul
yerbu n j non vniatur hypoftacice natu- talis creatio, quantum e f t ex pat te D e i
r« Angelica propter rationes» quas al­ abzterno fuit in forma Dei in vltimo
titudo diuini confilij (iifpofuit; tuncfi adu,8f purojattamennon fuit exercita
voluntas decrecum fofpenderct, contra creatio ; quia fuit conueniens, quod in
iapienti» confilium proccderet. Ergo tempore determinato ficrct, & (icnon
cuni hoc fit repugnans Deo.dcbec etiam dicitur Deus creator ab a’tcrnojicct ab
ilH repugnare fufpenlio ab onmi adut gtfirno fit invltima adualitate produdio
40 Antecedens probatur quoad nis.Qaandovero in tempore crcat.tunC
fecundam partem; quod iit impofsibi^ refulcat adus fecundus ,fcuexc[ciTiunv*
lis fufpenfio omnis ad»s in diuitia vo­ quia ponitur creatura, vt extrcnuim,cir­
luntate. Nao) luppofita propofltiofttf ca quod verfatur adus. Erg<>illa volun­
obiectijv. grat. Incarnationisinonf>o- tas Dei adualifsima , cut proponitur
teft volnntas diuina non habere ele&io- £rc4tura,nonpoteft fulpedere adum ,ftd
nem deilla j quia fufpcnfio aclusfolum ycl debettepr obare,vel eligere»
potett dari d«ficicnte o biedo propoli- 4,2 Explicatur hoc exemplo
cOi Ergo faSa propofitione illius elt im- COttimuni relationis , que precedit in
pofsibi 1is fufpenfio, Antccedens proba- Patre ad primum filium»& polito fecun­
tur:quia ilia tbrma diuina^qu» eft (imul, do iiliu retultat rcfpedus ad feeundum:
& p otentia, & a^us non poteft habere qui qnidcmrerpedus quantum ad ratio­
execcicium aftuu nifi relaiiue ad obie- nem formjB fciiipcrcrat 111 vltimo a d u ,
diim,circa quod verfatur.Ergo propo- licet no cxevcico propter defcdum tet-
fito obie^io non poteft non reiulcarc nuni:pofito vero iccuudo Hliotanquam
exctcicium circa illud.Afltecedens pro­ terminuscxtenfiuus.iam non lolurn da­
batur j nameademformaDeieft vltima tur forma,ex qua rclpcctus fit,fed etiain
adiialicasj&cjfercittunijquancum eft ex exercicium rcfjjetcus ad fccundiim fi-
parte formj. Ergo vt fit exercitiumfub ]ium:ficetiamnondicitur fulpci.fii rela­
cxpraiiione aftusfotUTH requiritur con- t i o , nifi quando deficit fllius: & tutic cil
iTDtatumilcilicctjCreatura.qu^propo- fufpenfioex dcfcctu tcrmim. Er tio puii*
nicur,vel Incarnatio^Ergofaaa,propo­ to termino impofsib 11is cll f«l pelio excc-
sitione ill ins , ttinc i 11a forma Dei exer- citij referendi.Eodcm modo forma D eij
cec muiiusaftns, veldileftioim, & ele- ^quseefl actiialitos punisima omnis actus
^ionis, vel reprobationis. Confcquen- diuiniad extrafolu potcftlufpedi,quan­
t ia probatur > quia n:>n eft mpotellate do concipitur fine tcrmmo creatur^sled
•voluntacismanere fine aftu ex partefor- pofito ccrmino ab inttlkctu dintno pro-
maijqaiaelt vltimaadualitasi folumque pohente illamcrcaturamporsibikm ,re -
impeditnr exercitiiiex defeftu propoli- •fnlcat libera explicatio # tu s dilectio-
tionis o b ie a i. E rgo faftapropoatione nis.velodi; circalUam^Et^inipofiibi-
obieA i , tunc voluntas libere cxcrcec :letft , quod Dens.fufpendat actum ele­
aftuniiuxtaexigenciam obiefti. Ergo ctionis,vel reprobationis iuxta capaci-
cumobiectum fit eligibile, & propona­ ;tacemobiecti{feutermini,quod propo-
tur ,vt tale,reroltatcxercitiuni actus,?: •nicur»Etpropterea impofsibilis ill fuf-
penfio in Dco.Qaia,ct!m In creato a di-
implicat fulpenfio.
*41 Explicatut ampUus huinsar­ flinguatur realiterpotemiaab ac uta-
gumenti rario.Namquado diligit DeuS tionelimicatioius, poteftmanerep; t.n
creacurasjtnnc^adem form§ PeicxpUjs ci^«x pitiefua. fins actu,ctiamU propo-
na-
728 Commentaria in DiuumThomam,
nstur obicctiim ratione libertatis fiix, bitrium fine ratione. Ergo (i facta pro-
licet impcrtccta: » actamcn in D eo , vb; pofitionefapienti, 3c prodenti per intel-
non4iltifiguicut p oteciaab accii* impli- ttllectumdininum circa ejectionem,vel
car,qnodnoniic accus cx parte formg,li­ reprobationem obiectij vblujHtasnolkc
cet 116 fab excrcitio,fcu unincrc exprcl-. fe determinare, tunc procedetetexfua
fo actus , iiili quando dacur terminus poteftate contra rationis difbament hoc
coiiiiocatus:atpo(jto termino , Scpro- autenieft dcfeftus. Ergo in dinina vo ­
pofitoper intellectum :tunc actus ille luntate daretur defectus in tali nolitio-
quoad exercitium refultatiquiaiam ilia ne determinandi fe.Minor couftat., quia
forma accualis habet extremum, circa voluntas ex fe eft potcritia cseca. E rgo
quod iuxta capacitate luam debet ver- fi ex fua poteftate line c o n filij, &fapieH
fari. tia; lumine nollec fe determinate cxco,
4j Prafterca probatur conclijfio, modo procederet, 5c imperfefto.
Nam mere negatiwe fe habere refpcctu. 45 Praetercainam voluntas non
obiedti propoliti, vel denotat dcfccluin pptclt prudenter operari nifi dirigaiut
cognitionis refpcciu illiu s, vel nolle fc prudcntia,neque.fapienter,nififapientia
determinare circa obieftum,ted v trum* guuerncturifedprudentia} & fapientia
que arguic manifeftam impcrfeftioneni perdiaam cndiuinum dictant volunta-
in D eo .E rg o non potcft admitti (ufpen- tiiquod cligat tale obieftum , quando
iio jlliiex parte voluntatis diuina; , vel eft magisconuenicnsjvcl quod reprobeCt
mcra n egatio exercicij. M aiot quoad quod eft magis confonum rationi, quod
pi imam partem probatur.Nam refpcdu reprobctur.Ergo-fi voluntas ex propria
voluntatiscreat® , ideo poteft merancr poteftate contra diflame intelleflus fin
gatio determinationis concedi»qoia pictifsinii no el; git,vel reprobat, fed me
vel intclleftus non proponit obiectum re negatiue vultfe habere, imprudenter,
toraclaritatc eligendum, vel reproban- procederet,8d infipienter. Q uia nihila-i
dumi & ptoptetea volutas humana per­ liud eft prpcedere imprudeter,qua pro*
plexa circa obicct i refolutlqnecxiflensj cedere fine prudentia, ikiinfipietcr,quS
non le dccerminat ad tlectioncm,yel ne­ fine fapietu.E rgo in hoc cafu finiere ne­
gationem obiccti; vfque dum e)^ maiori gatiue voluntas diuina remaneret > cflet
cognicioae informata vUimam reiolu-, imperfe^a. Minor probaturma fapietia
tionem determ inet} fed totum hocvo-i D ei eo modoproponit obiectum ctcativ,
Itintaci D ei,& cognitioni repugnat. N a & limitatum,quo eft capax.vt eligatur,
inccllectus cum omnimoda claritafe, & vel reprobetur iuxta fapientis inconi-
comprehenn^anoticia obiectum volun- prehcn(ibilis indicia: fed in hac prppo(i*
tatidiuinac proponit. ErgononmaneC tionedebet vnumobiedium,vtcligibiIe}^
voluntas capax negatiux fufpennonis. & aliiid vt reprobabile offerre. E rgo di«
.Coafequentiaprobator; quiaeoniodo A at refolutionemfumendam, Si.non fufi
voluntas potcU manerc in ilia negatione penfionem.Ergo fi fufpendit detetminai
n»cra, quo intellectus manet dubius de tionem,cuma fola volutate expe&etu^
o b ie d o ; led in intellectu O ci nulla du­ refolutio,imprudenter procederet.
bitatio poteft reperiri. Ergo nequcvot 4<S Praetereaiquiaexpotdtla2
luntas mere negatiue fc habens, te voluntatis fine fequela intelleftus fuf^
4+ . Quoad fecundam partem pro*- pendcrepermera negatione determinaJ
batur maior.Nam nolle,fcilicet, deter­ tionem,vel nafcitur ex ignorantia obie^
minare fe circa obiectitm totacuidetia dli propohti, & dcfcdtu comprehenfio-i
, propofitum, 8i vndeqnaque comprehen- nis illiuSjVelcx praua iplius voluntatis
fumeft imppfsibile refpectu voluntatis inclinatione: qua etiamfi plene illumina-;
recceopcrantis. Nam in tanpm volun­ ta (it ad melius eligendnm, nollet elige­
tas recte, & perfecte operatur, inquan* re ,fed mereneg 3tmefehabere;fed vtru-
tum fequitnr intellectus dictamen , fa- que repugnat voluntati diuina. E rgo
piens , & prudens. E rgo nonfequi tale im plicat,quod voluntas diuina mancac
dictamen eft peruertere ordinem ratio­ iineomvu acln fufpenfarcfpeetuobiect^
nis. Ergo eft abuti perfccto o^-dine, 8c crcani. Maioi' quoad priniam partem
poteftate. Ergo non eft libertas perfe­ jprobaturtnam quando voluntas crcata
c ta ,fed dcfeccuofa, ficnt libertas huma­ fufpendit determinationem actus circa
na eft peccaminofa ; quia dictammi la­ obiectum propofitum, ideo eft, quia vel
pienti, Si rationabilirationis reliilit,& ex igaoranria non in te llig it, qualis fie
lequicur ex pcrucrfa fua poteftate a t; m dior refolutio in talipropoSiione,vel
cx
I.?.Q.XrX.A..IILDeVo!aiiuce D d . /i,»
t i lificiiditie non vulc agnofcere melio­ creatnranon (irordinara ad fiiicn< boni­
rem rcfolutionciii; & propcerea (iifpeti- tatis dinina-;{ed implicat,quod iit ordi­
dit a£cuni,nc erret in refulucionc Gimen* nata per fufpenlionetn folam. Ergo re­
da;fedlioc tocuna repugnat D coj in quo pugnat , quod Deus habeat furpenCini
altitudo fa^ienti£ inRnitam cqinpte- voluntatem circa creaturas.Coniequen-
hcafionem o b ie d i voluntati c f c * pro­ tia conflat:Eo ipfo^quod (it liifpenla vo­
ponit. Brgp non poteft Deus Tulpcnderc luntas cteaturz , non eft ad boiiicarein
ex ignorantia omnem adum , & mere diuinam,tanquam ad Hnem:quia ftnis e?t
negatiue fe habere. Maior quoadfecun* ie indefeftibiliseOs & confeqnentcr me­
dam partem probatur ; nani fuppofitd dia ad talem fiiicm non poll’unt non o f-
p « fedifsima cognitionc obiefti, & nia- dinarij&hfc ordinatio uaft:iturcfsctia-
iori conuenientia illius propofita volun­ liter ex D e o , qui vtucuique tci licut &
tati ; & nihilominus voluntas non vule Ifl conftituiteftentiaf y ita^ & ordinim ad
determinare, fed manere fufpcnram; hoc fuumfinemvltimum. Ergo non potuit
debet dimanare ex pcrueriitatc volun­ DeDsfufpendcre voluntatem circa crea^
tatis nolentis fequi ducatum rationis, turas ; quia exfufpenllone tolleretur
fed ex proprio M irte adttiuiatn fufpen- creatoris ordinatio ad fincm. Q»ia ref-
fionisiemicam irejfed voluntas Dei non pc&it creaturarum non dattir aLa volun­
poreftperuerfc, & irrationabiliter ops- tas,nifi in quantum ordinantur ad boni>
rari. Ergo neque furpendcre otijnes tatem diuinam.tanquam in finen>< Ergo
ad u s. ficut ifta ordinatio cfl mfcparabilisab
47 P rsterea : nam refpe£kuv6- omni creatuta, ita etiam j & voluntas
Juntatis nihil poteft clfe maioris ahxie-' pofshiue ordinans illas.
t a t is ,a pofo$,quam manere fwfpcnfiin^ 4P PrsEterea j quia vel creator*
Ergoiufpenfio omntsaausneque poteft flint pofsibilcs, vel futursjvcl exiiUtes?
conuenire voluntati diuina: , neque d i­ fednullzpoflunt furpenfionem termina­
manare ex fpontaneo dominioi Antcce- re» Ergo neque poteft Deus habere fuf-
dens probatur ; nam voluntas fulpenf* penfionem prsediitam : Confequentia
manet anceps^ dubiai & irrefoluca > fed probatur; quia talisfufpenfjo non poteft
totum iioc contradicit fuat libcrtatij erfeadintra* Q»iiaibi omnisaduscft ne
quialibertashabet dominiumfuprato ­ ceflarins.Ergo dcbe t cffe ad ex tra. Er g o
tam determinationem. Ergofi illa»qu« circaaliquam creaturam cx pr$di6tis.
eft origo rcfolutionis,fufpci;fa maftetfi^ Quia fufpenfio debet clTe circa aliquod
ne ignorantia obieft i.Iine impedimento obiedum. Minot veroprobJtur: nam
ad refolutionem,deperdet fu* libertatis circa creaturas pofaibiks habet D tus
dominium,& perfcftioncm i Js fk l adimi voluntatis , quo diligit lllasfe::
euaritterit^ tit q u o ptlitrtuf ? Si libertas, a CundumclTe , quoJ habent intra onmi-.
qua tota determinatio procedit,fufpen- potentiam, quodeft cfi'c poJsibile; qiiia
ditur. Ergo petdit fuse efl'entia:,& natn- diligit bonitatem , & pe;l’>:t!^ioncnidi-.
ra:perfedionem. & digoitateni. Ergo uinam.vt imitabilem a crcacuris;& ipfo;
quafi fsjs cllcntisc amilsit ratioue;& ma« no funtampli* diligibiles, & ainabiit.-. a
jiet finclibcrtatisarbitrio. Namvelex! D eo .E t hare diledioeli »tctllar:a tx ta
alio obligatur ad fulpenrionem. Qoia parte,qLiaattingit bonitatem diumani;
nnlJijspoicft impediie fupremampote- licet ex ea parte, qua refpicit creaturas,
ftarc diumam.nequeex ignorantia detii vt funt producibiles ad extra,habeat ra­
necur,ncqiiecx If poteft j quiaexfenat# tionem voluiitatis libersE. Ergo fictic
eft ad dcccrniiiiattonem,(Sc decreta. Er­ h&c dilcftioellinfcparabilisa polsibiii*
go impoisibile ell , quod maneat ex fc bus*ita impofbibile eli, quod Deus pol-
Ajrpcnfa,& cum dolore anxietatis, qua* fitfufpenderevoluntaceiirab iJlis;eo mo­
do poteft manere cum perfcaionc do- do, quo pofsibilia (unt capjcia tahs vo­
minij,& determinationis. luntatis ) quia fi ipU non funt capacia
4S prattcreaex D . Thomacon- voluntatis maioris) hoc noncaufat lul--
ilachic a r t .j . O easalkaf: vultia pcnfionem amoris : fed relinquit pofsi­
<fitanturn oydinAtuf in bonit^ter/r^vt bilia diligibilia iuxta capacicateni fua,
in finemiScd ordinatio illa no poteil fieri 50 Confirmatur ; nam quando,
(ineaftu pofsitiuo , quo Deus crearuras pofsibilianonordinatur ad futuritutne;
velit. Ergo non poteft Deus circa crea­ ex voluncate efficaci, non elt quia Dctis
turas habere fiifpciiftoncm omnisadtus* fufpendat omnem aftum circa I’.la : i;d
Probatur confcquentiailmplicat,quod qaia iiiillo ftatu non funt poi'iibiiiaca-
pa­
/ o Commetanriain DiuumThomam,
p.ii;ia .liccrisis volnntatis >vel quta non «Jternitatem non pofsit dari furpenfio,
cu cuimciueos , qiioii de illis habeac neque etia poft «ternitatemnmtatio vo
l)cusdecrctimi fiiiuriuoniSiicd «lOu ha- lunutis d.uiuse, im plicat« quod D e u s
birtdcci^ciini futuritioaisexicfugiun* habeac lurpenlionem. Confequencia c6-
ci;*, , qtiain foli fapieiuia tiiuiua cog- ftat.Qujal'ufpeniio debec pr*cedcrc ad
j»'jfcic,iiOi>crt forieiukreoiniiemaduiiij dctetminacioneiT). Ergo cum determi­
ftd non hibeie ilijm ic u ia noiuftcon- natio Dei Jit ab xterno, ance^ternitate
uciicns illu!i; U'Dcrc. brgo circa pofsj- debuit habere rulpeiionem,quod eft ini-
bifia.qo* luiijquam tnuKtotura ex de- pofsibile,
fc(aii<.ccrfti,nort habct L/cuili»lpcnfio- ii PratertatSipoflec Deus
HL'tn aidus» fed illam voUincaten), cuius habere fafpenfionem oinnis aQus , vel
capAciafunt, Defucur»sver6nulla da* aIicuius,nece{Tario deberet per tocam
turTufpculio y led dccrecuni pofitiuum aeternitacem manere in tali fulpenfione;
de illorum fucuritione : de exiHencibus fed implicac , quod Deus pet totatu
Hmiliterhabi-t Oeusvolutitaiem, frernicatcm maneat in fufpenfione.Epgfo
ic6tionem,qua eoruincilcconferuac, E r­ & imphcat, quod habeat fufpenfionem
g o non elt p' fiibilc afsignare voJunca* aftus-.Maior ell certa.quia Deus nonefl
tem in Dtolufpciifam circa creaturas^ capax mutationis ; quiae(Tentialiter eft
Gonkquentia probatur* Q^uaaliudcU, immutabilis ^ ik propterea ab ztcrno.
quod Ueus lui'pendat voluncaiem cir­ quidquid deternnnaiuruserat.detcrmi-
ca crc>icnras,& aliud , qiiod liabcac fo- nauit,Quia non poteft habere nou^ai no-
]am illam volui t<iceni » cuius Tunc ipfa; titiamtveifententtam.Ergo in eo, quod
capaccs. £ g ) ex co, quod creaturas ab arteroofuic, per aeternitatem totam
pt> s biksnwndiljgat dccrctofuturitio- durauiCfErgofthabuic fufpcnhonem ab
niSjvel cwtura diieSione riporofla tcr- ascerno , in ilia dcbuit permanere ) quia
niinaca ad eflc exiltcns t quia non habec immutabilis eft eftentialiter.Minor vero,
cxittectainjfolii inferturdiuerlicas crea* probatur :quia manere per tocam «ter-*
ttirarum , fed non fufpendo voittucatis nitatem in lufpen(ione,eft contrafufpcn-
dininx, Ergo ‘emper Detis diligic crca- fioniseHcntiiiquia petit ipfa,quodDei»
tuias m-xca capacicarem fuam. Con(e- determinec aliquid,nc maneat perpetuo
quentia probatur. Main (t Deus nort in illafurpenliont.Sufpenfioenimartcina
diligeret illas,non effcnt, neque pofsibi- eft impchibilis;qiiiarefiftic detcrminai
ks,nequefiicurx,ncquc exiftentes : fed tioni diuinae.Sicnim debet elTe aicerna;
hoc eflet dcftruere obiefturn voluntatis, Ergo Deus non potcH mutare fufpenfio-.
non mntare volntuatem, vel fufpenderc. neni,neque determinate illam, quod re*
£ rg o Afppnfico termino dile&ionis nil* pugnac dominio libertatis diuina:. E rgo
quamditurCufpenfio. eriamrepugnac,quod ilia fufpenfio fit ab
5 t pr-a-terca.C^»t(*Df«* ytdtab -«fer-t *cerno,& a;terna.
tjofjftiJtjuid VH/f;iuxta D .Thoinam hie 53 Pr3ECerea:quia,vtdocctD4
a . 3 .ad 1.alias Dconoiiafuccederctfen- Thomas loco citato in foiutione ad 5^
tentia,fi in tempore vcllet,quod ab *tcr Caiijti,qux ejl contiugeiis, & indeterminn-n
no non voluit/cd fiippofita voKitateDei t 4yOportet,<iuod ah atio dtttrmitntur.V»
circa creaturas ab a-terno no poteft De* g . omnis cveaturaex leeft indctermina-
habere fufpenfionem. Ergo vcl Deus ta-quia cum fit ab alio,ficuc accipit ab
non liabuic volutatcmab *terno,vel im- alioeiTe,ita & determinationem:fed(i
pnfstbiIee(t,qond habeat furpenfmneni, Deus mere negatiue fe haberet,non efl'ec
A4aior cfl D .T h c m . & ab omnibus (inc caufaa le,& determinans, fed ab alio,8c
cnntronerlia admittitur. Minor ver6 deterttiinabilis. Ergo ficuc Deo repug­
probacurmam quod ab xrerno deternii- nat cfl'e ab alio , ita repugnat, quod fic
narur, no poteft fufpendi-Ergo ii ab $tcr fufpenfus, & met 6 negatioe fe habt^ns.
noDcus vulc creaturas,ab ^terno fuit de Confequentia probatur. Quia ex vi
terminaciiscirca illas. Antctedcs proba fufpcnlionis manec determ inabilis Deus.
tur : nam quando datur fofpenlio,poteft Ergo ab alio determinandus erit: qui»
dari etiain determinatio fubi'ccuta ad quod determinabile efl,non efi pura ac-
fafpenrionem. Quiafufpejloeft determi­ cualitast& omnimoda. |slanifi exumni
nabilis per aitfr.Ergo li inDco datur Uif- parte eft a f t u s , ex nullo capite poteiic
pcf>o>debec prsccdere ad a:ternjtatem , dfe porenciale : fufpenfio vero ex fepo-
in qua Deusderniinatur per atnorcad di tentialiseft^quia eft in pendeti,vfqyduni
IcCiioneai creaturarum.,Ergo cum ants ^Stcrminetur. Ergoficut D e o repugnac
c\'
LP.Q.XIX.A .IlI.DeVoli,nnte Dd. 73 I
poieatialitas, itaeriam, & fiifpeniio ab fione decreci; quia dc/icisntc dccvcto
omni j quia miiiquaiu fufpenditur; polsitiuodc fiituricione rcruin qoocii-
creacuranifiex dependenria cflciuiaii i que modo dchciat,dc/icic etiam iuturi-
primo decermioaticc. £ tgo fi Deus fuf- ciojvetuni rcfpettu voluntacisex parte
pendercc onmcm adtam, ab alio deccr- Dei fufpenlio decreticlt impof5ibilis,&
miiiaiidus effet, quod omnino repugnat. propterea ex partcDei I'ola repugnantia
Quiaeo modojquoilla fufpeafio admit­ manetjiion ex parte treacurarii pofsibi-
teretur, haberetprxdicatum creaturs, Iiii;quia cum proponuntur pcfsibilia ab
quod eft praedicatum indetetmiiiatio; irttelledu diuino volutati: tunc propo-
nts. nuntur^vt conuenientioraad tuturitio*-
nem aliqua; alia v e ro , vt minus conue-
V . Jtefpondetttt ad primam fenten- nicntia,&confequctcrDeuSjqui ex fum-
argument» illius^ ma perfcctionc fua tenetur ciigcre,&de-
terminsre,quod mclms afl>aliqua,vt fu-
J4 A ^ rationeni dubitandi tura,determinat:alia , vt polsibilia re-i
/ a propofuaiTi nuin^i.ref- lioquit. Quia Dcusa^^nporefl non el’fi-.
pondctur, quod licet voluntas iiabcac cere,quod melius,Sc coiniciiientius eftt
dominium ftiorum adoiuii hoc domi­ ideo couuenicntiusiudicans dettinnina-
n i u m debeccflepcrfcdtumiii D eo i quia re aliqua futiira ilia deterininac.Si alitec
non ell capax irnpe^fi;ct ionis}dominium conuenientins indicans alia poisibilia
auttm perfeftuniDOcft ad I'uipeufioticm relinquere,ilia ex negatione dccrcti. Sc
acluum , ftd ad aliciendos adus melio­ determinatione negatiua relinquit pof-
res iuxta fapientia: diuina: direftionem, /ibilia*
Solaautcmlibertascreata habct domi­ 5 6 A d primam fentent<am de iiu^
nium imperfeaum , vel propter, d c fe a a m er.j. rcfpondetur, quod refpectu vo­
perfeftac cognitionis,& d ia a m in is»vel luntatis creat»poteft admitti pura oin-
propter mutabilitate e leaionis,& arbi- miYsio ex igitoraritia, aliquando refpe*
crijjSc fic dominiuDeiuocftfupraaftus ftuobiecli,quodeligibilius eft; & po-
iuos, fed fupra creaturas; quia aftus D ei teft manere volutas lufpenfacxeo, quod
eft ipfeDeusi&nonpoteftdominiu exer­ i g n o r a t, quid pofsitin aliquo cal'u dei
ceri fupra fe ipfum. £ t propcerea domi- terininare. E t aliquando ex dominio
uitiDei eft ad hoc,vc creaturasproducac etiam imperfe<5to pdtelt iudicare cile
vcriaiVatu pofsibilitacis relinquat , fed conucuiens fufpendere omneni actumr
non eft dominium fupra a<aus iuos libe- fed fi haberec perfe^amcoguitioncm rci-
i-os,vt exerceat illos , vel fulpendateie- rum , nunqnam lufpend^riit-deter miiia-
flioiiem , vel efricieiuiam illorum. In tionenr.vel aftus. ve*
voluhjatc atstem creata fi concedatur ro fentcnciae refpoiVdcJ^iir negai>do,qutjd
^uVa dmmifsio,poteii habere locu j quia fit deperfedtionelifertatisi'v‘cl'dcelliu*
fefi itftptrfe eta l i b e r t a s cogiiitio pra:- tia domini j poUe ftiipcndcre' omnt ni ac­
£cdehs finiiliter* lit proptcrea poteft tum. Nam dominiuili tlebet'tilc rcipe i
jibiii 6liic'duni indetetnunabilc i & vo- ftu exercitij libertatij/cd no elt cxci ci-
Jnntas ex p,erplcxitatc iulpendtcdeter- tiinnfufpendere afilim, fed veriafi circa
iniiiacibndnl, vel ex mulabilitate iplius x>biedum,quod proponitur com liber-,
voluntatis poteft gciam tranlirq tate. Nam in DcO dominium rtfpefta
dcriifp'“nfa iiV detei minatam , 8d coruni fui non potcft admitti j 6c iic fiipra iuos
hoc rcpiigna:Dt o,8c lie non valet at gur a d u s proprie non valet exercere domt-
nieptuiiia^ puraomniri^^^ creata, dc Jiiunu Turn etiam, quia impt/isibile eft
qua i ii.iie t difpucatio ad lufpeiifionein» abftinereabom niadu, eciam rd'p«(&u
vel puriiiti ommifsioneni in diui^a vo­ fufpenfioriis.Nam illacelktio debet fieri
luntate. J)er aliquid, quo voluntas fe explicet,vt
Et licet in voluncate creata ■ddmina fui a ftto ,vd bbiefii; fed (i mere
ip'ofsitfurpenfibabomniadtH dici eser^ ■ftjfpetidit,nihil potett rieperin, per quod
citiunii libertatis creac3e;attanicn in vo- 'explicetur rale domiii^uttit^.rgoinipof-
luntace diuiiia hoc non poteU admicti ■pofsibile e ft, quod voliifttas ptopolito
propter racibiitis di£us in cgnclulio- obiefto rrianeatpurc fufpcnfa pcacipuc
nc . lit lifeet rdpcaiu pofsibiliratis diuinajcuiusaans'elV iipf;4'Ci/n> comio-
.trcatii;,uuiVibddem tiiodo manerent pu tatibne obiefti propoliti*
ie pofs;Iiiba'-coni’ dcfCreto negatino de Ad ai^giimentiiW^e mnn.4.
tcfp6ndctnr,quodia Beotl'tUWUmfi
................ .................... da-
732 Commentaria In DluumThomam,
dajui' prt'ccdens ad decretum dc cU-r fnfpenfio,neque ignorantia operum pro­
itione pr«deftinatorum,& rtprobatio- ponitor, cjuac vel vnos ad gloriam , alios
ncalioruii) i 5c (icnullumftgnum i>cque adpa;nam decreuit ; vc latins infra in
rationis cum fundamento intrir.ftco ex materia de prsdellinationedicen.us.
parte Dei poteft ad m itti, quod praecc- 59 A d argumentum de num. 5.
dat ill fufpenlionc, in quo Deus mere ne- refpondetnr diltinguendo antecedens:
gatiuc fc habeat circa reprobos , & lie jid hoc yt tffc6lui non fit futurus non re ■
negandumcQ fuppolitumargumenti, in ^uirituTpojsitiua noluittAS Lei,quientg^t
quonititur totavisillius.A d ptobatio* futuritiunem j quantum efi cx parte
nem liiniliter refpondetnr negando ma­ ^}»j^»-<«c/ye.Concedoantecedcns.^<i#-
iorem: nam in illu priori (igno opera re- tu m fjltx vi volunxitris diuin/t, qa^n^n
prorum,& eleSoruin funt pracuiH'a;& fic fiottjl alh m<idofuturitionem negare ere -
iiullutn datur (ignum, in quo D e u s , vet tu rr'i. N ego antecedens; & fic negada e^fl
prxdellinet,vcl reprobet, inquonoHnc confequenciaiquod voluntas D ei pofsic
yi(a,.iSc opera bona praedelUnatorum, & mere negatiue fe habere , & tollere fola
reproborum mala > 9(iic nullumfignum mera negatione futuritionem rerum.
pr^cefsitad hoc,vcDctts mere negatiue Quia licet cum foU fufpenlionc omni§
ie hdbc.et rerpedu reproborum, neque a S u s pofl'et denegari creaturis futuri^
potuicdari lignum , inquoD eus igno- tio. Si poflec Deus fufpenHoneni a^us
taillt velboua , vel mala opera homi­ habere ; attamenquiaDeus non potc/l
num : lie voUincas D el nunqaam line voluntatem line a£tu fufpendcre, ideo ed
prxuilione omninm habuic determina- necefl'atia fcmper determinatio, vcl pof-i
tioiiem, vel dandi gloriami vcl puunam: fitiue volensjvel nolens. Prsecipue,quia
nequc potuit pra:ccdere ignorantiaali- dcnegatio fututitiouisefi determinatio
qua^ neque voluntas fupponit fignum, it^ diuiiia, Sclufpenlio omnisadusnonef^
quo poisit elk furpenla , neque In quo determinatio , fed mere negatiue feha-i
polkc finepratuifionc omnium deieimi­ bere *, & confequenter edet implicatio
nare depracdelUnaiis»vel reprobis. interminis , quod Deus haberet dccre^
jS E tcerte voluntas in D e o , ad turn de nofururitionemrerum; & quod
quam non prsccdcrec cognitio coin- talis deter minatioDei per folam fufpen-
preheniiuaomniumoperum, & efl'et iin-i fionem daretur. Ergo implicat ex part^
poCsibilis i quia Oeusvnicacognitione D e i , quod res non fit futura, nificx de^
omoia cognouit, & cum omnium cogni­ terminatione D ei per aftum determi­
tione ad deternimationein prsecefsiti & nantem takm non futuritionem illius j Sc
proptereanon$lf?t conueniens, ncc pie" iic fufpenfio repugnac determination^
taci diuin3e;decens,red derogaret illi, & diuinx.
bonicatis illiuSi. Voluntas auce illa,qu£ 6o A d impugnationem rcfpon-,
dicitar communis,& antecedes, Sc incf- detur diftinguendo antecedens
ficax,noil eft,adusTecundus volaotatisj turitio tfi ttihil ex parte rei non futurae»
fed eA inclinatio diuin« voluntatis, Concedo antecedens: Ex parte determt-
quantum eft ex vi illius, qua eA ipfamec tiat/onisdiuinic, quadetermi/tatitr, quod
voluntas in aftu primo, quali ex fe incli- BOBfitfufura. N ego antecedens. N ant fi
nataad faluandum omncs cieacurasU> illafuturirio cteaturc non dependeret ^
,beras »nl(iex parte ipfarum impedimen­ prima caula,po{fct elfe fine dtcreto futu:
tum ciilpabile opponatur. Attamcnin r a : at quia omnis determinatio de crea-]
adtu fectuido uulla datur determinatio, turiscA dependens eiTentialit^ra D eo;
nequc decretum ex parte D e i ; & fic in- ;neque futuritio.neque uonfuturitip po-
. tclligendaeli: ilia voluntas, qus dicicu^ ,tei\ fumi praecise cx fe , fed.fecunduin
;Communis , dequamfia redibit fermo. dcpendenciam a prima caufa, a qua fit,
.y n d c D e u s non habec voluntatem re­ quodcreaturs lincfuturx , & a lix n o n
probandi, neque prxdeiUnandi, cui non . fint futurae ;& ideo argumeurum non vi-;
prarceflerit .noticia adxquata cniiiura let.Quia licecex fe creat.utafit nihihac-;
opcfuni j & fie vpluntas exhoccapitc tanscn , quia natura dependet a proui-
non potuit manere cum lufpenlione , fed dentia prm)« caufx',non poteft efle futur
cx primadetcrniinationisradice , r a , utquenonfutura(in^,JDeodetermi-
primo inAanti ?tern icatis bonos ad reg­ nante, vcl futurit ionem , vel non futuri-;
num, malos ad poenas dcftinau it, abfque ttonem illius. £ t quia non poteft deter-
. eo, quod aliquando polTec mer£ negati­ mmare non futuritionem per folam fuf-|
ve fe hfibccejquia noofuit pofsibilis il^ . p^fnlipneni decreti, ideo requiritur de-
cre-
I.P.Q.XIX.A.III.DeVoIuntate Del. 73 j
crccii Dei ad non fntu itioaeni. Vnde ne terminat,&aliquos non futuros j & fic
gaiuUeftilla propositio, quod foluin guuernator debet vtroq; modo prouklc
creatura dependet a D eo, vc (it futura; redereb».V nde difhn^ucdusetidupleic
<ttu3 etiamjvt non fit futura:nam omnia, influxusex duplici caufa prouenies. A r­
& omnibas modis dependent a D e o , & gumentum autem,quia folu decaufa tffi-
contrariorueade eft difciplma.Bt pro- cienti,& produdiua p ro ce d it, ideo ad
iiidentiaOei de omnibus diiponit iu x ti no futuritioncin rerum imtilem iudicac
fapienciat di£kamen. pofsitiuam determinationem decreti.S(
6 t Adimpugnacionemaliam rcfpo-: vcrd refpedunonfuturitionis etiam re­
detwr,quod ad h o c , vt res fit fucura.re^ gimen prouidenci* diuina: lupponat, vc
quiritur, & decretu ab jternojquoDeus debet Catholice, oninino necctiariii de­
fucuricione determinet,JSttimul omnipo cretum ad non futuritionem c6 ce d ct,&
tenti^ influxus ad hoc, vc producat crea­ impofsibilcmlufpenfionemadusdiuini»
turas. A d hoc vefo,v t res no lint futura:» quairepugnat determinationi fapienti,
requiritur decretii de no fucuricione re­ 62 A d argumentum de n.6. rcT-
rum,fed non requiritur omnipoietia: in pondetur,qviod om nc,quodDeo couc-
fluvus;8£ decretuauequiritur ex vi pro- nit,dicitur eflentiale , & indtfi-ftibilei
nidentif Dci,»5c noof viiplius teinofu- quiareducitnrquacumque pctfed io a d
tu r j, Et quado diciruriquodres eodein efl’entiam fua.SicutdicimuSjquod Deus
modo er i t non fnc ura cum decreco nega^ eflentialitercft fapiens , & omnipotens,
te,ac pcrfola fufpen(ionein decreti ,qua< &c-Confequentia tamen illata '^neganda
Cutn(iftex vi ipliuscreaturas, quz eli nig crt,fcilicet,quod prius voluntas dicere­
hi],veruni ell;at vero quatum eft ex par^ tur volens,vel nolens creaturas, qua inJ
te prouidentig diuina:,falfuni eft.Quia fi­ telligeretur produ<5tiodiuinarum pt rfo-
ne decrctoelfct creatura nihil fine pro- naruin.Nam liccthac confcquencia de-i
uidentia Dei, & cum decreto eft nihil cii pendeat ex his,quf dicemus infra qu^lh
prouidentia,8ccum Dei prouidentiadc 2 7.deTrinitate. Quiacu Veibnm pro­
omnibus fit CathoUce admittenda, tdco cedat ex cognitione totius Trinita-;
etiamdiccndumcft, quod non futuritio tfs,& omnium cteaturarura,vidtbatur,’
eft impofsibilis fine pofsitiuo d:creto, quod creaturf etiam prafcedercr.t non
JErgo exfoi* no po|i<tione A^itts.fei* dicreti folumpofsibiksjfcdctiafucurj ad gene-i
res itonfutura per mvtAm ft$fpenfto>’, rationem V crb ij& c u m n o n poismccfle
«fw.Diftingaoconfcqucns:Af4flefdW<ij futurg (ine decreto,dcbcc etia prxcede-
raprouidentU DwTranfeat confcquens, redctretum.Sedad hoc infra diccmiis,'
l>oJit4 Deiprouidentia. iicg o confequcn- quodprocefsiodiuiiuni,perfonari;,&de
liam . V el iterum diftinguo: Manet non cretti defuturitione funt /imul, licct fuo
fatura perfufpenfioite,fi tjfetpofsibilts fuj~ ordine explicetur jattamen ex hoc no ii^
pcpfio.Conceiio confequentiam.C^BU ye^ fcrtur,quod fit prior decrctii dc creatu­
to tjl impofsibiiisfoUfvJpenjiotUcgo conj ris,qua pcoccfsioVerbi.Quia in Deo ni
fcquenti^m. hij pri*iautpofterius.Vndelicet onjni*
6z E:tfemplum veto de crea­ fmt fimul fuo ordinecxplicatur,& prior
to non val^cjquia futuritio,& nonfutu- cft Trinitas ad decrctii,tanqua caufa il­

cio rerun) non fohi dependet ab omnipo­ lius,quam decretum de creaturis priori-
tentia Dei producente, fed a proulden- tate originis,& ordinis,non durationis.
tiaauuernate,Vtidefit,quod ad hoc, vC ^4 Hc concedimus,quod Spiri­
f i t c f e d u s requiritur, & omnipotentia tus Sanftus iit terminus primanus volun­
producens,& prouidentiadeterminans; tatis, diuina:,&ci cat ura: fecundarius.Et
.& fic a d io canfa: efficientis requiritur fimilitcr etiam eft certum,quod libertas
ad efF;£fc»m producendum tdefe^us ver6 diuina fuppunit omntm cognitionem
adioniseft fufficiensad non futuritJone fuppofttionc ordinis , quateiius omnia
rerumiat licet non futuritio 116 indigeac ibi funt fimul fimnltatc identitatis ma­
influxu caufz efficientis: indiget tamen iori ; ^ed hoc non obftat ad hoc , vc
influxu prouidentia:>pcr quam guuerna- voluntas diuina (ic primum principium
tur omne,quod io reru natura difpoueii- determinansfuturitioncm,vel non futu;
diimcfl.Ergo ficut reprobatio dependec ritionemrerum. Nam li probant ali-
a prouidentia D ei fecundum diredionc quid,«iam probarct,quod neque Deus
iufiicsasjficetiam non futuritio reru de­ haberet aftum pofsitiuum dc futuritio
pendet ? prouidentia D ei.qus ex d id a - neternm.Quia ii voluntas diuina prius
minc diurna: lapietif aliquos futuros de^ debet elie pucc fuipeula pro illo priori,
Torn, i i» Q qq quo
7 j4 Commentaria in DiuumThomanii;
quo iiiteUigitur generatio \ Gibi , & limitatum pofsit tiecefsitare voluntatern
pi^ocelsioSpiritusSanai, antequam ac* Dei ad amorem:alia tamen datur nccel-
cedat decretum tie futuritione , vclnon firas ex vi dependenti» crcaturf i D eo,
futuritionc revtim. £rgo nequecreaturs quamneque potefl fnbtertugcre crcatu*
fuiit fotuti: per dccietum pofsitiuum ra,ncq;potcft dificcrt D e o .b t fic Den*
quod eft abfurdiim* Ergo argumentum tenetur ex vi prouidentij fuae difponere
iolum oppoiiit prioritaicm illam , quss de rebus,vel determinando jlnturitione,
debec explicari refpedu creaturarum vel negando.Hocautem non i^afcitur ex
telaciufead teriflinum primarium dmi- infinita bonitate creabili,qua iieccfsitac
narumprocerionum:& lie argumentum ad amorem ,fed ex prouidentitBdiuiiix
non facit ad ptaifeincm qusflionem, fed regimine , a quo omnia ncceffario de-
folum petit cxplicationem illam de pro- pendent.Ec propterea argumentum non
cefsione perfonarum cx cognitione , 8c vrget , quia procedit de necefsitate in
amore creaturarum » qualiter pofcinc ordine ad dileftionem,& non de ncccfsi-
perCona procedere ex cognitione illa­ tate in ordine ad rcgimcn.Ad aliam im­
tum ,cum pt*ccdat perlon* ad decretu, pugnationem tefpcndetur concedendo,
quod totum non requitit pracedetiam. quodcreatursiion font obie&um cflen-
fed fola diuei lam cxpfeUioue pcrfettio- tialeheatitudinis.Q jia obic£lum,quod
Hu,qu® in Deo ptdine tuorepcuunnir* efl'enciale eft lola boniias diuinajattamen
Ecfic pro nunc breuitur dicimus, eflentialeeft , quod diuiua prouidcntia
quodomiiia iliainfotnu diuinaluiit li.. dilponat de rebus,alias non cric Deus,fi
niul,&fiG quaao iliaformaexercct mun» non habetprouidentia de omnibus.Sup-
mtura:,ettpti:*cip..unvgencianditcECun- pofitaergoprouidetia, necenariaeft de­
dumfupponcns,quidquid ad generatio­ terminatio rerum>vel determinando fu-
nem clt rcquil'it«mi& pollea quando eit turitionem, vel negando, & fic fempccj
pvincipium dctreti,elt tota Trinitas ad eft IibcrA voluntas. Vnde parum rcfcrt*
extra terminata, & tunc praecedit crea­ quod bonitas crcata non fit obiedum
tor Deus T rinusj& V nusaddccrctum , primariumbeatitudiuis ad hoc,vt Deus
Stficiuxta diuerlas cxprefiones intelli- debcat de rebus habere dctcrminatio-
gitut prius , quod pnuseife dcbct ad nem.Qaialicet creatura fint obiedum
aliam cxprefsionc, quadcbet eilepoHe-, fecundariumdiuinse cognitionis ; atta-
rior:fed omnia line prioritate rcperiun- tiienuonpoteft Deo dcJicere prouiden-;
tur >& cum fuo otdinccxplicant«r,ita, tia de rebus, & confequenter, nequede-,
vt ordo fufriciat ad diftindtionem expre^ terminatio de illisjquu deftruftaprooi*
fiuam : & claram omnium fine impetlc- dcntia non manet Deus.
a io n is antecedentia> £rgo eflcntialia» 67 O bieaio au tem ibip ro p o fita
notionalia habent connexionem, & il­ n.S. tauet nobis,& optime farisfacicar­
ia connexio ett o rd o »& claritas cum gumento. A d impugnatioDcm de n.pJ
illacoonexipne, &ordinc inielliguntur Tcfpondetur concedendo , quod non lie
efl'c nt ialia pr iora no t lonalib us, & not 10- niinus a€tualis diuina mifecordia, quani
naliaeLiam»q«aCiorjgijwmducentia, & voliitasivnaqu^que in fua linea.Lt nego
decreca , quali originata cx perfoiusiSc minoie,rcilicct,quodadadualitat«mife
omues ilts expreliionts non obllant dij Tfcordi* no requiratur determinatiopec,
iiinx fimuUaiijncc fimultas tollit diuina a d u , quando illud exigit materia,circa
clar.caccm,& ordinem,& conncxiontrnj qua vei fatur,iuxta dminf fapictia: ordi -
led omnia limul lunt,& cojqualia ,q u o d natione ;& (imiliter negada eft confcque
totu clarius ritt in materia deTrmitate. tia de volutate,qu^ petit detctminatio-
y bi origuiispnotitas elucidabitur. neaftus,& nofurpeuor,^,quandodiuina
A d argumentum d e n .y . rcf- fapientia d idar rcquiri determinatione.
pciidettir diiUnguendo antecedens. iVo A d matoris probacionem vefpondetur,
(totcfldari necejihas in TfOluntate diumn quod li Deus nihil producti ct,tuc ^bcf-
tiffi injinici ad diiigend»m f t d u intcrretiir , quod non e:ac nsagis
<^bie^um.Concf:do anteccdciis:/i((< pfo- conuenitns Denui producere aliquiJ >
uidencumded>ie{l<nuxta diuitiiC fapien- ■&tuDC niifccordta niillumad^um csprcf-
^iadi{Umen, hicgo anteccdcns. Quia fumhab.rfet,nO c x d tftd ti niifericordi^',
* 1las manerent obi e fta cr eab i lia linc dc - fed o b ic f t i , circa quod deberet verfari
pendentia a Dei protiidentia ,(njoii te­ mifccordia jficut diximus de omnipo­
geretur Dcus de ilhs determinare. V nde tentia,qtiod tora ilia dc ratione prffce*
i icetvetJiiu fit i quodnfclluui obic^tum d cntiad ttmpus nihil p ro d u x it, &
men
l.P .Q ,X (X ,A JII.D e Voluntate Dei,
.
nie fcniperfuic fque aclualis.Qaia 'lefe- fi propofiro obiedo,non detcciiiinare^
ftdsfuitcx parcc creatur* non partici- Dens dc ilio,quod c6ueni<mtius elVcr. Er
paiicisbonicatcm D e i,& ,& non ex parte go tolJerctur Dcj prouideikia,fi admit­
l) c i ,q u ie x dirpoticionc fapiencix non tatur fufpenfio. Neqiiefutnta condftio-
dcbuit communicare creaturis illam, y(-; nata re/pedu Dei concedin)us,vt in ma­
que ad prxdecerniinatum tempus. teria defcientia D ei Jatc diximus.Et (ic
£rgo,quia voluntas petit de-* circa iiia,quf repugnat D eo, non potellt
terminationem fuam circa obiefta creaj exereeri prouidctia,& adiioc,vt fitper-
ta (ibi propofita proilio inftan ti xter-i n:da,nonpoteflvtifufpenrioneadus«
nitacispriori, ideonon potuit raanerd 70 A d argumentum de n, 10.refpon'^
ftilpenfa,licet executiodecreti per om-; detnr,quod iila voluntas, qiiscponitur,
nipotentiam non debuit fieri,nifi ptodu* repugnat Deo,circa obiedu voluntatis
ratione determinata a D eo exconfilio iniper^tis fufpenfione. Quiaifta dctct-;
fapientia fua:, Neqae exemplum de fub-; minatio Dei hoc modo explica ra: Ne^i
fiftentia valetiquia terminare pluresna?; 'Volo gteriamPetro, PC<juereprobatiotiemz
turastionfuit conuenicnsj Scficquandq fed Voiofufpcfioncteji h/tperfetU.ln:pl 1cac
propofitiimfnitvoluntatidiuinaijlicuc, w im ,quod propofito o bicd o relinquat
& Cfterapofsibilia , etiam pofsibilitas Dsus ex fulpelione indeterminatam n;ar
Vnionis hypoftaric* cuai pluribus alijs teriani illius propter racioncs in conclu-
naturis , vel humanis , vcl Angelicis j; fionisprobacione repercar. Quia ilia fuf­
tunc etiam fuit propofitum non cU’e con- penfio eft determinabilis jjcr adun?, &
ueniens, quod vnio fieret nifieo modo, iianc determinatione exigic ipfa propo-
q u o fa d a fu it. Etpropterea licet fubfi- fitio o b ie d i;& ex natura rei taSis exige,
fientiafic fumme aftuaJis,quStum eft dc tia dimanac: Si Deus non liabetet proui-
fe.ficut omnipotentia eft fumme pocens* denciade rebus, fi fafpenderet decermi-
06 propterea deboit vniri, nifi iuxta de*» n^cioiicin»quando iiAtura obic&i propo-
cretum D ei,neq; omnipotentia produ-; fiti petit determinationem ;fic tot urn
cere plura pofsibilia, nifi ea folum, qu« argumentu procedit ex fuppofitione fal-
per decretum fapientifsimumDei deter-; fa,quanegamus.Nec valct, quod minus
minata fuerunt.Et idco,nequcfubfiften- cogatur voluntas, quando manet etiam
tiarefpe&ualiarum naturarum termina■ ; Jiberaad fui'penfioiie.Quia illamaior am
tionis mere negatiuefe habet,fed potius pUtudoeft inipertedajlicut fi diccrcm'’,
repugnat ex vi dccreti pr^fuppofiti quod volytitas creata habec libcrtatc ad
qoodjalteri naturx vniatur ; ficutfup- peccatu:n,qua nonhabec Dcus;atcameu
pofito decreto denon cfcandoalio mu- hxcmaior libertas eft maior ex iinperfc-
d o ,omnipotentia non fe habet mere ne- dione:eodcm modo libcrcas ad fuipen-
gatiue refpedtt illius, fed abfolute non /ionem nafcitur ex impcifedioae : &
producer. ficnoupotcit d ic i n u i o r j fed impeife-
6 p A d aliam impugnationem de d io r : quia habere libertate cotraiJlud,
a S u liberomfra redibit fetmo. V b i e x - quod ratio poltular,<Scnatura jno cfi am -
plicabitur perqnid conflituatur at^us lir plitudolibertatis,fed d cltruftio : ficuC
betDei.C^ia licet adus liber D ei lit ipfa potentia ad peccandum dicitura D T h .
forma diuuia Tub expreiionc,& connota- cletedus potetia:>ii: no libertas.fedabu;
tionecreatur*,cni coinunicare vultper-*- fus libercacis,& defitudio lilms.
fed ione fine co.quod addacur noua pec- 71 Quod aucenihabcreadum fir de
fe d io D e o , attamen nunquam ell veru, perfcdtone opera cis dilliuguendum eft;
quod libcrcas Dei aeqiifcmaneat petfeda habere ad um produdiuu r e i , vel nega»
c«m adu,ac fine illo.Quia propofito ob- ciuuniprodudjonis , quando diuina la«
iedo,circa quod habet excrcerilibertas pienciapoituidti tuncclt pertedio ope-.
fi no deternunaret, vel fucut itionem, vcl irantisjOi lie operario tranfiens no datur
non futuritionem , efkt imperfeda lit in Deo quoadexprelsionem,& minusfor
bertas D e i ; imo , & impofsibile eifcr, male v/q jad tcp»,m quo producitur crea
quodpropoficoobiedononexerceretuc tura.Quia lict t adual ira6 form Scad io
adijslibertaris circa illud.yel determi- ois detur in ipfa dmmicate: atumenlub
lundo futuritionem,vclnegado illam: JS: exprefsioue «dusnondacur : quia petit
fic fufpenfio derogat fumni* adualitati efl'entialicer extremum o ea ciu a :, c i r c a
D e i , p r o u i d e n c i * illius. Pr*cerea ex quod exercetur ad io.Q oad o veto dicic
tiiuuuprouidetia nalcicurnecefsitas ac- argumentuin,quod perK-diuscft opera­
: quia imperfeda diet prouidcutia^ ri ad extra,qua nuuere fiue operationei
T o m .Jll, i Mz
7.56 Commetanrlain DiuumThomam»
i’ ifiinguendufticft s Quando cx con (ilio tJtioneobicQ^/creati, fed iniprad.iisirx
lapieiuis proponkur,vc conuenjcnciusj forft'eexprclsioiie, qua per modtui! act*
concedimus : C^ando verd prudentia fccundi determinat noniiuuritioiicm dc
D e i propo/iic coiiocnieuciuscflcnopro- tali creatura ; & (icad omnem adum Ii-
ducerejnegandumeft. Nunquain cameii bjCfum debet dari,& forma, qua? conno-
poccrieiri polsibde , quod maneat vo- tct cum modo pcrfedifsimP»fme depen<
liiatas fufpcnfa. J>iani itcer non cxercea- dentia, cum dominio, & connotatum,
tiirvoluiicasperadu produftionis, po- quod eft Creatura*Vtiumquc ergo clau­
teft tamen determinari per dccrctmn dit adus liber » Sillcquaiido Deusde-
negatiu«m illius} & fic «unquam mancc Cerminac no futuritionem* eo modo de­
fufpcfa voluntas, fed deccrniinata vclad terminat , ac quando per dtcr.ctum y uic
futuricionem per decretum, vcl ad i)on futuritionem rerum. Ergo conoptatio
futuritionem per decretum aliud nega- folanon facic adum liberum , led ipf^
tiuum. £rgo non ptoducere poielt di­ forma connotans obieiSum , circa quod
manare ex confilio fapienti* proponen- verfatur determinatio. Ergotendentu
te , & ex decreto ucgante produ&lo- el\ adus,non quidcn tendentia rclatiua,
iiem,fed non ex turpcnlione. fed continentia cminentialis, qua Deus
7a Illtidautcni.quodadducituif ex fua pcrtectione infinita continendo
delanibilacione >expoitulac longiorem omnia, (ine eo quod ad illa feratur, fed
refolutionem ; p<-o nunc brcnitcr dici­ potiusex eo , quod (ibiomnia fubieftA
mus; quod luxta D . Thom s do^rinara contineat) hoc modo tangitcbiecta, jSc
Deus non potcR amhilareres produflas dc illis determinat; quod voluerit, cOt
potcntia oidinara ; Jicet potentia abfo- quod conuenicntiusrationi , Sc fapien*
iutapoIsit.Qnia nun vidccur repugnan- ci£ iudicaueric : 6c hoc modo dicitur
(iiirtTptrCtuomnipotenfjx , licetrelpe- tendentia, vclcontactusD eiad cretuj
tu bunitatis D e i, & immutabilitatis il. ras,feu actus )jber<
linsreperiatvir ,iuxtaillod , quoddicic 74 A d argumentum vcco <ie liu^
Scriptura: Nih/i odrflieorumiqute ficijl/t mer. i j , dicimus , quod determinatio
E t (ic non poteft Dcusanihiiare cteata- voluntacisdiuins noneil, quia adhuc vt
ras jquia e&r contra fu* bonicaris cfl'en- libera fu indifferens j quia libertas D e i
tiam , &fiercc D eusmutabilis , H illud, non requirit indiftercntiam •, quiaelUi-
quodl'emclfecir, denrucrctanihilando« bertas perfecta , quae fuppofita confilij
E l ratio eft, quia Deo, omnia, qua: eue- diuinidictamine,quopropofuit >quod
iiire poterant circa illam rem,per totam melius efi eligendutn,& quod mimiS c6-
artdinitaccinmanifcllara fueruncib ini­ ueniens refpuendum, non habet indiffe­
tio aitcrnitatis. Ergo pr^uiditDeus om­ rentiam ex parte illius, fed determina­
nia comprchenfiuc > & niliilominub'his t i , & fpontanee eligit bonum melius ad
omnibus prfuifis , decrcuit producere extra,& hoc determinatjvt dicemusin-
tales creaturas. Ergo efl'ec Deusmuta- fra5 (5c ideocxcretna,qu® propcnnntur,
b ilis, fipoOca, quodk'ccrat, amhila- noi: funt eligibilia, fed ex parte ipforutri
ret.Sed fi difputationis gratia conceda- iudicantur quali cum indiffirenriaj quia
-tn’ pofleDeumanihilarfittic prarcedercc cum detur duplex cteatura, videtur ad
decretum , quo Deus decetnerct talem vtrumque dari indifferentia j fed certc
cr^'tuiam in ten>poreanihilandam, fi- fine illa faluatur perfecta libertas; iS: cii
cuc p’. iecedic decretum de aliqua crea­ fufpenrione non faluatur prouidcntia;
tura p' oducenda in tali tempore,& vfq} jieque 1ibcr tat is exer c itium per fee t um
ad illud non 6t produdio. Ergonunr -Igitur nequein Deo fupponcndaelt in­
quam datnr fiifpenfio^i differentia, quam refoluat, led exparte
.maten;if,qua: proponitur,videturjquod
V I . Refpondetur ad fecundam fen\
.maneat Ime refoluiione per folam lulpe ••
t e n t u m argimetttailUits,
fionem , & nonpofiet de rcbushaberei
7i c Ecunda fencetia pronoftra .prouidcntiani, li no determinaret, quid
conclulioiie clt , & admit­ de illa creaturaeilct agendum. Qiiia cii
tenda, nihilominus, vtnoflrgdo^rin® Deus habeat pcrfeccilsimam , & com-
intelligentia clarius proponatur ad ar­ prehcikliuam totius obiecti notitia, non
gumenta etiam,qnibus probatu r, debe­ -cU illi necellarialufpLMlo decreti,vc per­
mus tefponderc. D e conditutione vero fectius poftea intelligac , quid de illo
adus liberi infra redibit fermo^quia non « b ic ^ o fit agendum. Ergo cumapri-
pon imus aftum iibcruin in fota coiiuo- tmo iuftaHti «(eruitatis comprchenfiu^
COt'-
^.P.Q.XIX.A.III.DeVolLintaceDeL 737
coonofcac ex primo indanti deber dc; diftindiojooae in iilo ponitur depotcn*
ter'nuiure,& non fufpendcre determina­ tijscxecuciois,& operationis,& dc v o ­
tionem aftiis circa obiedtum, q aodfu b; luntate opei ate immanenter, non eft ad-
iaccc diuins prouidcnti». admictenda.Quia voluntas in iflo cafa
75 Argumentum vero denum;; €tiam operatur ad extra in quanctim de
i^.etiam fuppoiut indiflrerentiani adli* oWcdo crcato determinat vel futur itio­
bertateni divVinam , quam non concedi'* nem , vel non futuritionem, &fic non
n iu s , & ficcx hac fuppofitione non pro­ operatur intra fe imn^anenter , quia hoc
batur efficaciter impofsibilitas fufpen^ folum fit,quando Deos amat Inan» bonii»
fioiiis.Neqiie vicalitas probattquia cum tatem; quando vero deietntinat circa
3Deus fit in vltinio aftu fcmper, quia ac­ obie^a crcata , ianv habet terminario-
tus piirus eft,non eget determinatione, neadextrai&iicnotvdtOinguitur volunj
v t viaac ipfejfed vt dec vitam crcaturis. cas i» hoc cafq ab omnipotentia.
■Et propterea ex hoc capiic ftifpenfio 77 Neque potentia ocecutiua,’
non repugnat, Ncque ex e o , qood lie feu operatiua habet prsdidam diB'e>;
yoluutati connaturalius determinare rentiam,quod fit magis ad extra,quam
obiecta p e r aaus,quartifine illis. Q»ii voluntas fub hoc munere.Quiaoganipo-
t x t Oy quod (it connatutalius hoc po-j tentia,qu* eft potentia cxccutiua, &
tius» quam illud,non ir.tcrtur repugnaii^ operatiuaefi ipfatormaDei.qug connor
t i a , fed fo la ratio minoris connaturali- tatcreatui:'as,& ipfafotma el\ voluntas
tatis j & in hac quaJlionc Authores non fub alio munerc,connotando ct i;im crca-
dicnrie, quod Deus connaturaliter lo ­ turas, dc quibus determinat inxta fa-
quendo habet fnfpenfionem aftus j fed pientiamfuam, quodconucnientius efl«
quod potcft fine repugnantia iliani ha­ £ t eodem modo dicimus de adtn libe­
bere. A liud ergo eft , quod repugnet ro voluntatis diuina: , ac de a^u ope-
D e o ,aliud,qnod non fit connaturale il- ratittoomnipotentia; : quia licet actus
li.Pr3cterea,qttia determinatio creatae omnipotentis non fit liber,nili ex impe­
Vofuntatis in hoc dift'ert a determinatio-; rio voluntatis;attamenexea parte, qua
ne voluntatis D ei, Nam voluntas creata jrefpicit creaturas,eodem modo exerce­
ratione a d u s determinat fuam indifie- tur,ac voluntas circa obiedum creacii*
rentiani»& potentialitatem» & etiamin- V n d c fit , quod nunquam fitperfeftio
diftcrentiam efte<9;os, fe u o b ic fli: at ac­ maior ceflare ab operatione, ncque ia
tus D eirefpedu fu* voluntatis non de­ voluntate,ncque in omnipotentia. Et li-
terminat voluntatem Dei,fedobic6tmn <et omnipotentia ab xterno non produ­
creatutTi,& iic voluntas diuinacx le non xerit,neque producere potuerit creatu-
tecipit niiiorem aftiialitatem , ncque ras;attamen,quod non produxerit, non
deterniinationeni,led dat illam obietto eft dicenda cellatio ab adu:quia ccHarc
creato»& hoc niodo debet explicari ar­ ab illo,fupponit,^uod pofsit, & dtbeac
gumentum. dari a^u5,&non ddttif.Nam quod om­
75 Argumentum den,i'».folQm nipotentia producat iokim in tempore
probat,qu o d elt pcrfc6tius,quod Deus prxfixo per fapicncix diulna’ dccicciini,
determinet per aft uni pofsitiuum,quani &non antea,non cft fufpenfio a6us,fcd
per folatn futpenfioneni, fed non probac, e:iecucio in tempore praiordinaco.
quod lit impolsibilc , quod pec lolani 78 Vnde negandaell illafup--
liifpenlionein poisit determinare aliquid pofitio,icilicet,quod inpotentiaexccu
de o b ittto crcato, quod nos oefendini*, tiua Iit perfectio dor.iinij iiifpcndtre, &
quia noofoiii cit perfcttius determinare non operaiiadextia.Quia in quacumq;
pcratftuiTiiik non per fuipenfionem , (ed potentia lemper ei) squalittr imptifc-
eciam eft oninino necelTarium.Pr^ciptie, ctio carere actu per fuipeniionemj & fic
quia Authores illius lententie non d e­ fi potentiaexecutiua carent actu, eilet
fendunt teneri ad operandum, quod me- inipctfcctaex folpeulionc.Quiavtio non
liu selt: imo oppofitum atntmant, qood producere nifi «n tepore dectrnnnattiper
Deus non tenetur ad melius , fed quod decicrij non eil fi.fpenfiojideo no tH tm-
potcft operarijfaltim quod bonuin cK. peifccta omnipotctiaexeo,quod no pro
J g itu re x repugnantia dcterniinationis ducat nili m determinata duiatioht. crea
circa obieituin per folam iulpenfionem, turas.Etgo rcfpectu potei.tif cuinlciiq;
& ex repugnantia etiam lufpeniionis tie- cedatio ab actu elt impcifcctio , fiue hc
bet probari conclu(io,& iic argumen­ producriua fiue dctcvntinatiua.Quod au
tum iflud p-ti uni probac. t£poteutuyinatperactu iabco,dtbvC
T oii:.. i l . Qqq i i» :
75 8 Commetanria in Diuum Thomam,
iiKclligi iuxta di^ta/cilicct. Quod cum non sohiirtinuis, quia illud difcriiutn
i^eus lie ipla vica in a£tu puro, idpo lem* inter potentum cxtcuciiiiani ad extra,
per viuic per quodcuinque cxfirciiiuni & vt>luniatem,non til ijdmittei'duni.
aftus , ini6 per,exercitium proprii noil Qjialvoliitas^de qualoquimur4C,S ctiain
dicicur viucre,fed explicare vitanii qui* au extt’a-i quiaeU rtfp c^ u o b ied i crca*
VJE3 diuina temper eodcin mpdo perma- bilis.iicut omnipotentia eft etiam refpc-
pcc infuo a£tu puro in fotnta peir.quan»; ^tu eiuldem o b ie f t i , vt prcidiipendt.i\J
do vcr64c,terminat fiitaririoncni rerum» fiodeoimodo volutas rcfpjcitpbieawm*
«xplicacTe viuerc.,non tblum inq»aivcuix) quodadexcia determinat: ac'omnipo*
in fe eft prima vita , (ed in quantum aji tentia idem,quod adextra producit, hir
communicat vitaiiijvel dctcrmjnat com^ -go vtraquepoccn.tia,& executiuaj& de*
inunicadam. Si ver6 fufpcndeict oflinejn |:-crmioatma refpiciut ad extra,& non ad
aftiim,licet i,c|fe vinerec, tamen nou cxr iflcra,vt argumettCttmmale fupponit. £c
plicaret vitam adexcra > quia (ufpeuno -/iuiilitcr Ucuc omnipotentia producenH
pociuseft totius exercitij vitalis impe- dp creatum perficit illum,& no
diijiencum; non quia dotnviat v oluntas; f c ; Cc etiain voluntas determinando
fed quia manecoclofla » ^uali nihil fc^umproduccduini Sc imperando per--
.ageas,&invtilis,tani Abi>qua creaturis: ficitfffc6lum,& non fe. Quia P eosnon
deliberare eniin,neque per rufpeniiouein •cIl capax naaioris perfed.ionis,euqi Jk ill
poteft ficci;quia tncrc ncgatiup fe habc,-. a ^ u p u ro , Sc vltima adualitate illius,
. r e ,e il fc iprimi.deliberatione priuate» Nam licec ad u s voluntatis videatur
.quatenus poterat .velle>vel nolle, ,& neu,- immanens,hoc dcbet inrelligi d c a d u
,trumcxcrcet,quod eft nofe detcriiiinarc immanente ad intca. ?iam loquendo dc
deliberando., illo,vtdeterminatfucuritionem , eftad
79 Argumciitum de n.i^.fem- extrarefpc^u crcaturarunij & fic aullo
;per nuendit ,q u y d lit perfedijis habere niodo Deus perficitur, fed ct?atura,fi-i
aduiKiqiuinfulpendere ab illo j fed non £ut,& oniuipoteuiia communicando fe
;probat,quod repugnet D eo ppr fuJpen- ■creaturis.Quia coomiunicatio Dei.naf-,
fioiseni exercere lib£i'tatem,dc quo ptor icit ur ex voluntate,taquai)! a radice:nani
.cedit quaeftio. Quandp auteni ponuur, n voluntas D ei non determinaret com­
quodposlVeabilincre ab onini a£$udiui< municationem,non poUet communicari
;liue ,&n6 coUe6tiup>etl maior perfectio, per omnipotciuiam creatuns perfeftiq
non £iuec nobis ha;c probatio ; quiae^c diuina.
hocinfcrtur^quod carere per fufpenlio- 81 Deus ergo fenopereftinvlti-
nemilloa)ftu,ert i n a io rp e ife a io .tt co- ttia a^tualitate , quantusn eft ex parte
ifcquentec fi velit Dcuspct rurpcnfione fc fua,& in fumma petteiAionej & fic volu­
determinare in illo cafu,eru inaius d o ­ tas iempei' eft ad incra in omni perfc£tio-;
minium quia tunc non ell abllinete ab n e , tampotentia, quam a d u s: Sc He elV
om niadu colleftiue >fed diuifiuc.Ergo ad us purus,& vita atiualifsiroa. Quado
.ex hoc argumento potius intwtur coa- vero dicitur' iociinatio ad obicaum
.traiia feiitentia.N'am ilia fufpcnfio actus crearum } hoc eft, vt communicet crea­
non eft deomniafiu colic iSiuejfed de il­ tur is bonitatem, non vt recipiat petfe^-
lo diuiliue.Q^rafufpeufio ab Omni a d u Sionem. Quia quod eft infinite perfe-
■collediuc ellec abflinere ab omni deter- f i u m , nonpoteft recipere amplius, ne-!
mniatione j fed feiitentia contraria nan que eft capax augmenti,nee recipere va­
intendit 1k >c ,.fed quod pofsit Deusali* let perfedionem. £rgo ficut omnipo­
quando habere fufpenfionem ab aliquo, tentia , quando de fa d o communicat
licet non pofsit fulpendere ab amni aftu creatuns perfcdionem, potius dat, fed
inorani ocafione,v.g, poteft Deus de- ,noij recipit; ita voluntas,quando deter­
terininatcfuturitionem per pofsiciuuni minat dare , non recipit ,itd conimuni-
decretum, & reprobare etiatn alios per cat illisper&dioncm,iSi ijc vphnuas «6
poIiciuHmdectctum,& circa alios mere, eft perferior,quando dewrtmiuatdarc,
negatiue fe haberc,.h.rgo ui illo calu ab- qii<ini itiitca. Quia iUa dctcnninationou
ilinet abactu diuUiue,led no c o lk d iu e . addic ai^uutluatcmDco, fed lolumex­
. Ergo hoc argumentuia permittit pu; am plicat ejkcrcitium libctum communica-
, ommi(ioneni,e£ iufpeutioucm proalicjuo d ifein decreto i licut inomnipotentia,
calu duiiliuCjlieet no pro omni calu col- & ficex hac partefnipefio(cafuquo poi-
le£ciue,quod non admittimus, fccdarijuon tollit a D eo petfettioiitiii
?o Argumentum vcrq dc n a. r 7 accns^ted toilerec pcifc^ioncm pioui-
ui-
l.P.Q.X[X.A.IiI.DeVoluntate Dei. 7 j9
uicicinix ; quia non prouiderec de crea. ctilpahominis, v.g.alicer diuina inlliria
tiirit,iifurpenfio illius excrcitij poflit difponat nulla creacura inccllcditiialis in­
admitri,&fic Dunquam voluntas niane- diget alia cleuationcji’.ili ipla, qua crta-
rec priuata peifediortealiquaniaomnis tura Deo propter finem illi clTcotialci
pcrfcdio fcmper, manet in voluntacc inr &ficiliaelcuacio ad finem rupernatura*
depcBdcncer a fufpenlione* iem includitur in voluntate crcaciua ho-
S2 Argumencum vcro dcn.i8< iQinisi
iamconccxiir,quod voluntas fcnipcc fit 84 E x quo fit* quod negatio dandi
ina£tu^& quod foiuin additur atcingcn?; glona nonpotefl ell'c comunis cieatutis,
t i a y b i e f t i creati,qu* non addit volun­ quf modolunt intellcduaks-, & a lijs,
ta ti pcffed ioncm,fed crcat tu f , c ti i com» qux fupponuntur inpura nacura. Quia
iu«nic3t fit iam conctadicit do- millacreatura inttlleclualispottfl creari
ftriua: tradita: num.antecedentii V n d e in pu(-anaturajidefl,finc vltimo fioe,qui
foJaadditur D eo denominatio cxtriti- eft Dcus folns>vt in fe vifus. Ergo nega­
iecA.Ergo^x dcfeilu a^us juxtadofttl^ mus fnppofitumj fcilicetjquod creatura
nainhuius argumenti iiioo toJiitur a D eo intdlcdualis cx creatione careat vlti-
.pcr&flio.Ergoctiam fi foja dctui fi fpe- mo /inej& litnonfoluni pt iuatusex cul­
■fio,manct Deus cum omni pcrfcdiouc, pa, vel priuatus cx Uatn. Quiain llatU
quamiiabebat ,quod cfl intentio argu­ yig nulla creatura pofsitlci lin<iri;fcddi*
menti. fc.tgo rellat piobaje,quarc rc- cit ordincm ad ilium; (;ci!lapriuatio
■pugiietillapurafufjjcnfio* Q^f^d autcin efl pfscifl’a vfque dum coi'cquatur finem
•illadcnomuutio exCrinfeca tuudctur in per media,quibus Deus dilpofuit,quod
aftu^yel in luipenlicftc adusj parumre- illn deberec adipifcifitH aute, vt fuppo-
fert,Qijia eodcm modo poterat Dcus di nit argunicncum , pollct crcari honi o in
cjVvel denominari Dominusex eg, quod puraaiatuta,non effet priuatus fine ; fed
a d u pofsitiuo vclitjvcj nolit, a;c eli eo j e0 ct ficut lapis,cui quia non dtbetur fi­
quodfufpeniioiic fola relinquat creatii: nis vifionisDei,non habct carentiain ta«
ras non foturas. N ec minus effi cax tbret, lis finisj & fic noneflet poena danini, ne-
uon futuritio ex fufpenfione fola,quara qtift in reprobis, neque in alijs:hoc autc
aftui fi fola fufpeniia dari polTst.Brgo eft contra naturam in telka ualtm , qu*
debcbat probate arguraencnui, quod efr cflcntialiter ficuc omnis crcatura alia
/etiTOpofsibilisfulpenfio ex alio capite* debct habere fuum vltimumliuem, fi«
Q aiacx p r s d id o argumento facilem fo- cut petra tendit in centrum , homo eft
Imionem admittit ; nam denominatio crcatus proptet Dcum , iiista illud
poteft refultareex pura negatione a d u 5 Auguftini: Creajli nos Dcr/Jit)c,pycpttrtef
licut ex adhi negante futuritionem, yc CS? th^uietuta ejicorticjirtim, doufi f’true^
pacec indeuominacione, qua refultar iu n/utad te. Ergo ncgano gloria nonpof-
creatatis. fee cfl'e illo modo communis.
S j A d illu d vero.quoddicitul! 85 Ideoque argtimcnrum non
in argymeoto.quod fuppoiita eleuatio- probat repugnantiam fufpcniionis in
nc creaturf iutclleftualis ad ordinem ui* D e o . Quia fi non ponit alicjiiiim itrpcr-
peniariifaleiu, lola negatio dandi glo- feftioncniinillo , vt fiippoi.it, j o tu ic
riinveft communis tcprobis, quimodo dari piira omsliio, vcl Uifpcntio ad i xer-.
Aint •eleoati ad talcmordmcni > & his, •citinm libertatis dining,& dominij luo-»
qi:i in puris naturalibns relinqueretur, rum aftuum. Nequc fundan cei mad le-
reipondecur ,quod ilia fuppolitio non ell lationcmracior.is cx D eo ad creaturas
a dmit t enda, vt latiuscoiiUabicmtia 1.2. admittimus, inxtafupcriusdidta. QuJa
ni materia de gratia.quia no potelt crea­ in Deo repugnat , & relatio ad cieatU'
ri a Deo crcatura nuellefiualis , nili or­ ras, & fviiidamentunietiaui ad nlatit-i e
dinata ad linem fupernatuvalem, qui eft rationis, imo cafu quo daieun , in Ida
Denstquia lolus potell elle linisvltunus, fufpenlione pollet tundafirelatso rarit -
inquoquiefcatnaturaj& lie niliexcul- nis , licut ill priuatione formf It let fun­
pa crcacur^c non potett priuari tali finc^ dari relatio h£ta adcognolcendam pri-
Quia ordinario ad finem efl , ficuc pra:- nationem viUis,v.grat. t t he ijuiiqu^m
^acaefVciitialiarefpeaucrcaturaSquU tollitur explicatio libertatis per lulpeu-
ficut m ipiicat, quod dcttir homo, qum lionem t quia optime poicli o p l i c a n Ii-
lit animal rarionale.ica im pbcat , quod bertascum iljaiufpenfione , Ii alias ipla
fic creatus a D eo , ni(i propter hntfn noti inc uJcrct repugnantiam. E igorc-
vltimum^qui Ibius eU Dcusific iic njU ftac argunsienio repugiiai^tij»* propone-
740
/
Commentaria In DiuumThomamj
1e,& probare. attingentia obiefti pcrfed icnem>vcl didamenzeflct liberras
cte.ui non porcU intelligi perfafpcnlio- im p e ifid a , quat non potcO admitti in
ncni adasjquia duni modo volnntas luf- D e o } & ideoe?^ hoc difcrimine noniii-
neiulat , arcingit obicdum , mfi fertur,quod voluntas pofsit abftinereab
a ftcaiuc, noneffccliue. ErgomaiicbiC omni adu.Prsccipue ; quia vt dixi,pro-
obieclumfiite attingcncia dmina per fo- poiito o bied o non potcft non ilia forma
1 am ilboi (nfpenfior.cn), & coiiic(}uentcr (liuina aliquo modo attingere illud.
obieftum line mutatione. Qaiaiicuc intellledus eft ir>Hnitus, Sc
Argumentum ctiam denum, conl’equenter omnia attingercdebec;ita
i p . foluinponit pcrt'edioiKm illamli­ voluntas habec inHnitatem, & aliquo«
bertatis in dcnominir!oneextrinieca,3c modo debcc etiam attingere obiedum
rtUcione rationis , quod quidemfalfum propofirum,& mera fulpcnfionoueft ac>j
eft, & lie parum, vclniliilprobac. Quia tingentia.
exercitiimi hbcrtacisdiuin* , quodcit 89 Ratio auteiti, qiiare fufpenlio
necett'4rinmi(quia non potcl^ nuncrc It- non eft extremum libertatis diuinx ,cft
beitas in potentia, feu potentialib) non quiafufpenfio eft impcrfedioj & cuinli-^
potcft conGlleic ncque in denominatio­ bcrtas D e i fit pcrfedifsima non poteft
ne extrinfeca,«eque in relatione fid a i& habere pro extrcmo fuac tcndentisc all*
confcquenter , li non ell pofsibilistalis quid im pcrfedionis. Et hoc intendic
rclatio, ncque fimdametum ad illam dc- folutio dc eodcm numer. »3. & argu­
bet admitti. Exercitiumautcm liberta- mentum vltimum de numer. 24. N am
risfcquicitur ad pert'edionem illius, St cum bonitas infinita D ei fitcommuni-
prouidenti?. Ergo ablat® exercitio po-. cabilis opinibusmodis, implicat, quod
tcft diuifuipsniio adas.E rgo quiaexec- illi proponatur obiectum , circa quod
tium non falnatur m denominatione ex- poteft conucnientiorimodo vetfari vo-s
tri Quia denominatio jque poteft Juntascx didamine diuino:& quod yo*}
relukarc exfufpenlione, vel prmaiione, Juntas diuina abftincac abactu commu»
vel negatione,4C ex adupolsiciuo)ideo nicandiie. Quia cum ipfa bonicas infl^
fid alia argumenta debemus recurrere, nita lie fua eifentia communicabilis £
VC notUa firmetur conclnlio. Quod aute qnando non communicatur ) ideo eft,
denominat io jqualiter relultec» coftat; quiaiuxtadiccame tacionis nonconue*
qsiia eo mode denominatur lapis non vi­ nit,quod communicetur , alias fi dicta-J
ties,ac C3ECUS,&tame inlapide eft nega­ men proponit,quod eft coueniens com*
t i o , & in c a: co pr iuatio. E rgo code mo­ niunicatio D ei ad creaturas, a ipfadi-j
do polTet refukarc denominatio no hstu* uina bonitas ex fe eft infinite communi^
ritionis increaturaex noUtione , a c c x catiua fut repugnat, quod non commu^
A fpenlione decreti. Et alias rclatio ra­ nice tur.Quiaalio modo non poteft deti-^
tionis non ell admittenda in D eo. Ergo lien a communicatione, nifi quod iudi-j
cxilfa no potcft conlUcui libertas,nequc cat elle contra rationem talis communi>>
exercitium illius , neque ex fundamen­ catio. Ergo im plicat, quod detur cx-j
t o ,quod fupponitnr. tremum libertatis diuinae per meram.
87 Argumentum autemdenumi fulpenlioDem ab omni actu, vel commuj
ao.meliusprobac & fie admittendum -* nicandi l e , vel non communicandi.
eft pro noltra conclufione;& duo fimili* Quia non eft conforme rationi^
ter argumenta de num.2 1,3c 22 ♦pro no* & iic fufpehHo actuseftims
ftra conclufione funt admittenda. A d pofsibilis D eo .
obiedionem vcro dc num.2j .refponde^
tar coiiccdcndo, quod detur difcrimen,
quod incclled» attingit neceiiario fuum
o b icd u m , & voluntas libere jaccamen
libercasperfeda, & diuinanonconliitie
in €0,quod pofsic relinquere obiedum,
q u o d fecundum iu d icm m , & d i d a n i e ^
rationis eft conueniStius, quod diligatj
fed in eo, quodillud, quod proponuur,
vtconuenientius per rationem fponca-
neo motu»«j£ tendetiacledionis diligar*
Nam li libertas conlifterct in potentia DV-
a d iilu d , quod eft contra ra iio n e rn ,v d
I.P.Q.XiX.A.Iii.DeVo!untJte D e i 741
nonpotcft tH’c indifferentia, Ji luiu 1 lani
iD V B IV M Q V IN T V M , egtcfiiis eft attusa potairia : q u iaai-
tingentia eil iplVnier a^tus t'grt diens,
Jn ^»0 conjifiat libtvtas dtutna i tarn in po* veJ cgrefl'us.Stconda.qiiij t)i.us tl't jm-
tentia,quamitta 6tu i nuitabilir,libertas veto vcrtibdis tfi ad
v t r u n iq u e .tt g o v c a 6 i i s f i t l i b t r ,d t b e t
I. Prtcmirtuntur^qtttcertayidctititr elle ttiutabilis. E rg o li non eft mutabilis
epud omnes. inentltate a d u s , datiir mutabilitas in
refpedtn rationis circa. o b i t f i a , & «1 jl-
\ri in D eo liberta­ lo inancbit libcrtas;& cpnfcqiici.tcr non
tem ceicifsimumtA apparet repugnantia, quare D eus Jibc-
tamiri voiuntatcdi- ro modo non pofsit velJe, quod antea no
uiaa^qudm inaccuil- voluit.Quia ad hoc nulla mutatio rcalis,
lius.Natti agens li­ & entitatiua requiritur, fed fola mutar
berum clt perftctiuf tio relationisraticnis , q u x potcll Hne.
bmnibas.Erg<> h*c jJei reetio non potc- inconuenienti conccdi,& iiiipfa ratio li-
tac Deo dentgari,in qua otDiiiS psrfcc- bertatisdiuina; confiitui.'
tio canquani in fante eocioeUit.Qiiod ex j Tertia funiitur ex motiuo , a
Scriptura conftat dare coi.tra aliquos quo Jiberiimarbitrium dcbct ir,oueri,6:
Iiarecicos, cjuos D»Tlioit>aS'rcfcrt i.p,, detetm inaii; fed in D corojj darvrtale .
qi2 j .art, 5 .dicenres; D fiun agerc ncccU niotiuuni, a quo diuina libertas detcr-
ficate natura;.N am ad £ p !ie f,i. dicic ur; ^ninetur,velcurniagisinclinetur in vna
omnin Jecuf>dtHtt cotijitiuat partero,quain inalian». N^mcx partevo
j«if. V b i auteiii eft con^liutn luntatisDei non datur potcntialitas, vt
eft libercas. c t Pfalin.pj* Dew* Ttlthnaai detetmihctur;&ex parte intclliftus 1:6
nm i/tit^ ,D fus v lm n m Ubere egrV. £c poflunt proponi alia motita ad volendu
S lokiitijf 12. Sub ejl tlbl, cum Volueris, alii:mhiundum,quaniqua? iatn fropoft-
pojfe, Et I . ad C orinth. i 2 i H xcom nU ta funt.Quia t)ei*s omnia ab initio aeter­
o^ffAtur vtius, afijae idemfpiririts <iw- nitatis comprehendit. Et tsit Cn fi Deus
densfiffgul/sprout ■volt', qiialiiiohix nc- nollet producere n.ii dum j noil dcfuifftnc
cefsitate , fed voluntarie* Et lf'iK4<j'i illi motiua praeponderantia illi motiuoj
0J»« yoluHtas quo motus fuit ad producei di m illum,
meaJiet.EtP qu^cttrnqud ,Vude eigo magis potuit nioueri ad
■voluit Dornitiiis /tcJr J u d i t h .p.rw/f-c/. vnum,quansad aln.d , cumonuiia nu>ti-
ppriord.C^ nU poft ilia Cogitajil, & hoc uajtam ad volendum, qusm riolcnduiii
fMttm cfi,(jiKid ipje volulfliVct M att.io* srque fint illi propofitSj & quoiicunique
n o n licet mfhi,<{uod vcloficere, Volo eligeret,ciVet connenicntiusjLt alias cu
attttitiyii^huicnoitifsimodare 0 - ti. libertas Dei non conJifiar into , q i i c d
(}i.LTioA*ii .Mi[trcbt>r,cui -voluetby C?' adus egrediatur a poten;ia,i:cut in no­
clemcttsetojn mihiplacucritiEx qui- bis* in quibiiS libertas esplicaiur per
bus conlVat libertas Dei* Iioc.qucd retineat a d i m , vcl prooift ac
a . T i.m e cia m ,q a ia operaricuiri illum , quod rcptigiiat DcOj qiu Itiiiptr
iiberrate d to p cra rip cife ctio s.Quippe, cftaftuspiiiuj';i!c I cclt vn!Cusa6iuv,qui
quod conitcnit naturis intclkctualibus lionpottfi ir.ultt|' i-a ii,(itu c n tq u e v o ­
crt'atis. tr^oha-c perfectio tioo potett luntas D e i ,& ciUntia illiuSi
dencoan D eo .bed contra hancvcritaie 4 Hryo dcbtiiiti sexplicarc diaina
tripr^x tlitiicuhi-stJfur^ir.l-rimaex par ,libertatem,quatciu:s invnrco 5 <|:uidatur
ic indifferentiae: quia ir.Dco indjffertn- ,attingen tia,& cor.notaiiociica i-L;c6ii
tiacile non p otcii,& ratiicri’ifiiie indiffe­ Creatum,& ind;ff.itiuialn aC'iiiahi, qua
rentia noi! potcl't d a n libertasiNam vo- fubijtit iibiobiidlu , vel rciii>qiiu illud
luiuas D “ i nor. cIl iiidifft'teiis ad liaben- non veiop er attiirgtntiain,vel tonnota-
duni actumjqiiiaDeuiien;pt;r clt i n a c t u tio ntm pafsiua.quaab o b i t S o rccipiac
i ccudo,taltimquuadcnt uaie:aiiasptMrec t a t io n c m a ft u s ; p<.fsirotar\itna6d nor»
carcre pertcCtionc,lipoller c a ' c r c a u u } & cft in puteftate actus, ati ingere, vel non
aJias voluit> non pottli l u b t i c injifri.re attingere obicdtum. Et ptoptcr hac dif-
tJa ptiits c l i c i , & r o c l i c i . Q u i a a d u s d i - ficuIratemH xKtici ncg^ueruur iibfi ta'-
u in us n on c lt c g r c d i c s ^ poct iui a, i» cut ini t e m in D e o , vt Vbiclejrh, A b a lanUis,
m.bis:t)” ia D e ns Ic i p l o d f adtus piuusi Bucerus,&Caluinu!>,vc o ,p lica i Beiiar-
l i i a t c i n £ c n d y v e i p , yvliioii atcinjjcndoi minuslib*3.de gratia,St lib cio aibici io
cap.
/
^2 Commentaria in DiuumThomam,
C3p.i5.& 16.C.OU1.J. Alijautcm cxop- refpefliisadditwradafitim necefTarium,'
polito porucrunt actum luperadduu ac-. quia Dciis noneft capax relationis rea­
cidctiralc )! ni Ds.o,qui poltetaU cfle, Sc lis ad creaturas.Et ficutidacg diftinguH';
abeli(;,vcVorli;iosCaliunifta,tcftcBeca- tnr in Deo penes diuerfos refpcdus ra-;
no,cap.r i.(ievolunratc,q.4, Igicur D . tionis,licet idara in fe (it realis entitas,
ThoiTi.l.p.qnaeSt-8j.ar.4.aocec ,q u o d ita volitio libera DeidiftJnguitur penes
Jjcct ud Ubcrum aibicnum reqtiiratur relationem rationis,! icct in fc fitreali^
ancccedenter iiidiciuiti indifferens j for­ entitasj quod Thomifta ex D .Tho m a
mal itcr tamefibercas liberi arbitrij c6- probate intcndunr. q<2^. de veritate
(ifiic ill ipfa voluntfite iuxta illiid^ad art«4 . dicente; Um/juja ydle ttecefsitu*
ttm habere cxparte voletitis,&' a{ius,ia~
y>ult,ttt fliBMf.Ergo aliud cft,qtiod ance- du^bitabiitrerverum tfi.N tm aGioDelt^
cedeoccr requiracurialiudjquodtoniu- tiut ejfenna , nuam coujlat f^e<erernam,
liier conftituitiiber;atcm, Vude hoc in qutefltone non ponitut. Sed
ytrum Delle tpjum ntcefiiiafem habeat per
II» Pnponttur prtmi fententU ciVt comparationem ad yolitum,qu^ compara-
c i (xpiicationem libertatk tio inteUtgituryCum dicimus Deum ytlle
dtuia* Jjcc.vW rt/tid.HicD.Thom.RcJationeS
cnim D ei ad creaturas, quas compara*
5 'p R im a fe n te n d a affirmat Dctim tiones vocac D .Thom as efle rationis,*
i |ibet8 velle,velnollcperintrin-docet i.p .q . I 3 .a.7 . 1icctrelpeftus,qui
Aicani Jcccrniinationem, qiiit'ormaliter confequuntur aflioncm volendi dican-^
fc dcctriiiinat ad volendum potius, qua tur ab (terno dcDeo,vt ibide doccrevi-*
m k iid b n i.lta Caiccanus hic q .ip .a rc. detur D .T h o m .q .ij.a r . 7 .a. 3 .& q . 14 ^
2 . 8f 3 .ltataincii,quodnon folum Deus a r . i 5 .ad j.& q .i$ .a r t . 2 .ad 4 ,
per illiquid iibi incrinfccfi determinetur 7 EtproptcrcaD.Thom .doceifJ
ini'iia iiuiifFcreneia libera, fed quod hacc quod habitudo Dei,feu volitionisdiai-
dcuiniiiuciojfeu cxcenlioad obieftum nx ad obieda creata eft non neceilatia^
lit.iliqua peifeftio realisin Deojfuper- H ic ar .3 .ad 5 .E t q.i^ .dc veritate ar.4 .;
^dJita attui necert‘atio,qua: ellpettedio a d 2 . 8f 4 .E t i.contraGcntil.cap.Sa.np
voluntaria fecundum q u id , & noiictt in cx deftdu volitioniSjfcdproptcrinadaE'-
<01 u.iilens.quod talispcrfeftio deficiat quacioneni obiefii voliti ad volitioncm^
D eov.g.dccciniinatio volendi produ­ ( ^ ia eminentia D ei omneobiedii crea-j
cere inuiidum.Scd quia ex hac fentcntia turn excedit. Vude communiter Tho-i
ft-quitur illud incoinieniens communiter niifiz banc fententiani feqoijtur.CaprecK
deduCtum,qaodaliquid iiurinfecu D ei lusin i.d ift. 4 5 .q .i.a r . 2 .a d argumenta
dminuni dehceie polsic Deo.Propterea contra I . & j.conclulioncm , Ferrara
aliqtiijvtliocincouenicns cft'ugcrciu cii contra Genti).cap- 7 5 . 8f76 .Sylvefter in
fonlcca lib.y.Mecaph.cap.S.q.j'.fed^. conflato i.p .q .i 9 . 4. 2.Banez I.p . q .ip ;
.4,&Salas t -dJlp.i.le<a.s, a . 2.Zumel ibi,dub.i,Gon{aIezdifp. 5j ,
$,7.S£8.cCialijspiurib’ dicut,quod de­ Nazarius q. ip ,a . 2 .controu, vnica, N a-
terminatio libsra Deleft realis pcrfeftio var rere tom. 2 .controu.4 . 5.& 6 . CoHe-;
fnpcradintaaftuincceirario , fed indi- giuni Carmelitarum SaimanticenfcDif-
ftindaabillo.ficut filiatio,vcl paterni­ calcc 3tor.trad .d e volutate dirp.7 . Sco
tas addunc ad effentiam Dei aliquid re- tus cum fu is, Suarezdifp.j .Metaph.feft.;
latiuumrealejnoncamen diftindum ab j».nu.3 o.P.A larcon trad, de voluntate
abfoluto,fcilicet,e(l'cntia. £t hac realis difp,4 .cap.S.n.4 .E t licet onmesiftiAu-;
extcniiofi, dcficic D e o , nulla perfedib thores, & alij plures non eodem modo
dcell , quia ilia cxtenfio non cll perfc- hauc fcntentiam tucatnr,in communi n -
£tio. men abomaib’ dcftnditiirifcilicet,quod
6 A lij etiam Auihoreshuiusfen- libertas D ei importat intrii’.fccum vclle
te n tii Thoaiifta: dixerunt * quod aftus cum connotatione relationis ad obiedu
liber eft intrinfecus in D e o ,& realis cn- liberc volitnm.
titas non diftinda ab actu necdlario, S Scd contra hanc fcntentiam in-
ica ,.quod licet aftus fit liber, pctfcctio fiat ccmnuine, & validum argumentum.'
iamcn,&entitasnonett libera. Diiiin- M a r n vel iftc refpedus rationis per quem
^tfo.autcniaftus liberi a nccclfario de­ coftitnitur libertas diuina, fumitur for-
bet fumi penes relationem rationis cir- mal/ter , vt eft quid fifium per iotelle-
c a o b ic d a crcataliberc volita. £t iftc ^um nolirum >vcl fundamentaliter ante
■ ........................ fi-
LP.Q.XIX.A.I IL De Voluntate Dei. 74 j
fiaionem nqftri ititellcdus, inqaantum ftumrationisfolum feh-ibcrccoucoiui*
ex parte reifiabet fundament mm* Primo tanter, veJ confecutiue ad determina­
Diodo non poccft Gonflicuerc aduni li-; tionem liberam in Deo , qoafi connota-
berutn I vcdiftinguendum a neceflano*, tio quxdam , feu terminatio ad obie-
Nam hoc modo eft folum quid fiftuin diimcreatum. Ad denominationem ve.
per intellcdum , & in re eft nihil j Scfic roadusliberi talisconnotatiorequiri-
jibertasinDeo, vtdiftinfta abentitace ?ur,aut confequitur.lta Gonzalez dffp-
iieccflariacfletfidio , & Deasinrenon jj.fe<Sl. vltima, Z a m e l,P . Suarez, Ca*^
eflct vere liber ; & folam velie necefla- prcolus , Gregorius, Nazarios conrra-
riam Dei efl'etitire,quod tameneftab- uerfia vnica fuperart.2 . CarmclirarDif-
furdiim. Si fecundo niodo. Concraniam calceati Salmanticenfes traft. 4 . de
illud fundamentum eft aliquid reale.Er- lontate difput.7 <^lub. y.cum ajjjs, & eft
go a£tus liber poceft non denominare communis inter Thoiniilas inuiistem-
Deunijquiaexco, quod liber eft,poteft poris.Et Siiarer eam defendit vbi fupri,
non velle creaturas. £rgo aliquid reale ita vtvclleintrinfecum D e i, & realc fit
poteft deficcre Deo , autli non poteft; Jpfe a<aus ncccflTarius , qui iu Deo eft
Erg o modo habct Deus nalitionemim- qtioad totam fu^ni aftualitatemi& perJ-
cii,ficutvolitionem,quod implicat. V e l rciftioiiem ex partcfubiefii, fed non ne-,
(inonhabet ■ , & hxc nolitioeli atiqnid ceflkrio probat, vel explicat fuum adae­
nccertario ; deficit Deo aliquid realc, quatum efl-caum in ordiiic ad omnia
quod eft aliqmd diuinum. Quia intra obicaa,rediii maouDei eP velle,vel non
Deum nihil crcatum eft. Brgo fcnipec yelleobiefta. Quod non poteft reperiri
redditur defedtibilis Deo perfeftiodi-, i» formis creatis informantibus fubie-
pinaiqaod eft abfnrdum. flum;quodfint infubiedo , & non put-
p E tfid icas.q u od ta lisrefp e- iieant totum cffectum Ibrmalem j fed fo«
f t u s rationis non pertinet adconftita- Inm in D eo ,quieft actus purus, non in­
tionremiiberiaausdiuini , fed quod eft formans obicctum , 6: fic cmincntiori
ialiqmd confecotuuiad a^lum. Contra: modo fe habet illa forma,qii ac coiiflituit
iiani qtiaiido aduenit relpeftus rationis, Deum volentem , & non conflituit ne-
iam'iiippomt aftum liberum conftitu- ceflario attingentem omni.i obiecta , ad
tum inedcliberijvt condiftinftuma nc-; qnat talis actus liber potefl feexteudtre;
ceftario ; &fimiliter fupponic volition & fic in conftitutionc actus liberi non
iiemconftitutam , vt diftinc^amanoli- recurrit ad refpcctuni rntioni?, & ad^
r ionc5& tunc reddic idem argumentum! Riitcit confeciituni , fed ad inti iiifceu:u
nam ille adtus liber eft aliquid realc, <Sc velle cnm eminentia.
poteft deficere Deo. Ergoaliquid reale 11 Dices: nam realis denomina-
poteft deficere illij quia libcrevult hoc tioliberi proutnit a foiiiia iiectilln ia, &
<-bieaum,& non poterat non vclle, etia pf^telVdehcereDcojqiiia libcr.i efl,&ia-
aiitccedchrcr 2d rclutioncni rdtionis* menforma denominans realis c i t , & ne-
Propter hoc argumentum Authores hur cefrarioexidensinDeo. Ergo vel de ficit
iusfc;ntci}tisu diuiiilunt in varias expli­ aliquid intrinfecum Dei , vclilla deno­
cationes eiuidcm fcntentia:*0 quantaiii' minatio real is non eft actus necLllririiis
vno errore func -ibliirda 1N amaliqui cir­ D e i , fed aliquid aliud , quod non t?fpli-
ca refpeaum, & relationem rationis va­ cat Authores huiuS ftntcntix*& lie fcni-
rie loquuntur; alij circa rationem in- per redditur difficilis. Rtfpondtt Sua­
triiifecam adus liberi,etiam cum varie­ rez,quod determinatio illiusfoinia; cir­
tate defendunt.Ncc mirum,quo tot va­ ca obicctum creatum,v.grat.foinu vo<
rietatibus anxittut fententia , quaecoc litionis> eft neceflaria quoad elic , & dac
irretitur argumentorum neruis» & reg-; effectum foimalem, & denominationem
nnm fallitatis in fc dinilun^ a lortior i de- necellariam in entitate, fed non nccelVa-
fclandutn timetur. Sola veritatis firmii; riam,fed liberam quoad teiminationtm.
tas durat i folusfulgor veritatis defeti- ye ru n i tamen contra hoc ahuc infurgic
ditur. , . , , argumentum:nam'illa terminatio, vt li-
lo Proptcrcaantiquiores Fho- beracft realis,& intrinfecaDeo , 8d non
rtiifts dixerunt , quod relatio rationis extrinfeca,& rationis.brgoaliqmd rea-
pertinetad confticutiuum actus liberi in ie intrinfecum poteft deficcre Deo j&fic
die lib e ri, ficutrefpedus rationis c o n - coincidit Suarez cum Caietano,& Fon •
flituuntid«as, deqiiibusfupra, I t a M . fcca^liefl extrinleca coincidit cum opi-
IJuikivbifupra. AUj v q o dACi»i)t rdpe;: QioQe Aureoli, iti eft aliquid rationis
mas
744 Commentaria in DruumThomam,
miiores piciciir difrtcultatcs, & aJaiias fe ad volendum f.iciedo per iliumaftom
opiiiiooss reucrdcur. Ergo fempcr eU ii« vnicum.qui noiiegreditur a potentia,id
ne ciaritatc, cxpUcac.ione, & unc veri- quod in nobis fit per plurcs adlus, 6c
egrefionem , verum dicit,fed non expli­
^ 12 A'.ij pofuerunc intcinfccum cat difficultatem przlcntem i in qua in*
vcUeliberum iiiDeo cum cadcm contin­ quirimus : Quomodo fit formaliter iq
gentia, & diiUnclioneatiuum, vcl plu­ D e o libera terminatio , & non folum,
ralitate» non camcnfornwlitcr«fed vir^ quomodo contineat ea jqna; libertatis
tnaliccr, quatenusdiuiiiaforoia , & iim- crcatafunt.
phciisima vircualitcr tacic i d , quod di- 14 Noil enim folumDcusvirtua-
iiifac tbrnif, in nobis imperf;«o modoj liter continet volitionem Pet|:i*fed etia
ill Deo veto perfeftilsime.Et ifte modus ipfe Deus formaliter vult Pctro gloria,
philafophandi originem duxit ex co^ quam pollet non velle P e tro .£ rg o vltra
quod contra Scotidas communiter di- hoc, quod eft continere mcuin vellefor­
flinguntnv attributa,no formaliter a d u maliter, illud velle virtualiter D e i, etia
aparterei.fcd vircoaliter, feufundame- per fe ipfum Deus formaliter vult. £ r g a
jalitev, Qaia in Deoeftfundaniencum, reiiiat explicandum,quid fit illud forma­
VC incellectus nofter dillinguac attriba- le velle diuinum , & qualiter deficere;
ta,quKrealiterfuot quidlmiplicifsimu.. pofsit D eo . Quia quod contineat meum
Sic ergo daturin D eo virtualisdilHn- velle creatum per velle vittaaliterfuum,
d i o rcalis, nonobUante fsimmafimpU; non explicat prffentem difficultatem;,
c ic a tc ; & inde deducitur, quod quid­ fed idj quod omnesdebemus fuppooere;^
quid eft imperfefto modo in no bis, ad-j nempe,velle diurnum continere eminen­
dico nomine virtaalitatis,tranif«rtur ill ter velle creatum. T u m , quia Deus vir j
JDeiim ; Scliocmodoponiturpotentia, tualiter continec,& sequiualet omni vel-j
I'eu aftus primus virtualis in D e o , con­ le, & nolle creaturarum dc fafto propce^
tingentia, feu variatio, &niultiplicatio fuam infinitam eminentiam, & hoc con-
virnialis , & egrcfsio victualis a A u x i uenit Deoneccftario ltcut,& eminentia*
principio* Q^ia Deusequiualentcr, ec E rgo conucnit antecedenter ad velle,
cmiucuciori modo ell ifta omnia »et po­ vel nolle liberum,ita quod potell conue-
nitur i.i D eoffr-iW f i'4/f>reorvim,qux nire,vel non conucnire D eo. £ rg o li an^
in nobis func > q jia Dcus squiualenteg te cedenter ad liberam determinationemt
cll tot urn id.quod in nobis repetitur. Dcusxquiualenter , & virtiulitererac
Sed M .F .loannesd e S.TIio» voletis,& nolens,hoc obiedum , v.grat^
nia hie difp.4.art. 2. num. !<;. iudicat, producere mundum; per quid determi­
quod ille modus dicendi irridet lianc nata eft illa virtualis contingentk , vC
difticultat5 ;& alias fimiles per hanc vir- magis denominaretur Deus de f a S q
virrualicatenijfeujJe»’ Inde vitere, quan­ volens producerc mundum , quam no-;
do vultfolncrc illas I aut nihil omniiio lens ? Per virtualem continentiam non
tangic de difficultatibus. Nullus enim poteft , quia hanc necellario prshabec
dubicat, quod omnes petfcft iones crea­ Deus ratione fu®eminentise.Per forma*
ta lint in l3 eo eminenter, & virrualiter, lemJcterminationem negatiftiAutho^
& quod Deusfimplicifsimus aquiualec res fieri. Ergo tale perinde valere, & vic-i
omnibus creaturis s fed quid jit ilhid tualiscdtingentia non explicat difficult
aqumaiens eminenter creaturis ,& quo­ tatem,quomodo,& per quid ex illa vir­
modo in D eo inucniaturfoi maliter, dc tual i eminentia Deus determinetur , y t
hoccllquaiftio. Et (le D .Thom as i . p . formaliter fit , & denominetur potius
.2 j .art. I .ad 3 .docet, quod eiien- volens,quam nolens.
tia diuina in le (impliticct prxliabet, 15 P ro hac itaque Centcntia etia
quidquid perfedionis ell in rebus crea­ refertur P . Salazar lib. dc Conceptione;
tis i nec tamen per virtualitatcm ulam,^ yirginiscapit,s4.. redl.j.num.47. cum
& afquiualentiam ad res creatas explica^ alijs recentionbus, qui ponit dctcrmi-
ri poliunt .myfleriadiuinitatis : prafer- nationem liberaniDti noiunadulccun-
tim attribuendo Deo per hanc virtuali- do volendi, qui dt fc cit re vera volitio,
ta tc ,& arquiualentia, non folu id, quod etnolitio omnium obiedorum , fed in
pcifedionis ell in creaturis , fed enam applicatione illius adus ad hoc potius
multa, q u f impcrfe£kioneminvoluunt. obicctum volendum , quam illud , q u *
] gitar fi fentenna ilia dicit, quod aJltis applicatioeft,quafi in a£tu primo. Q 3id
volicionis D ci,qui eft pasns^detcrniinag ^utem fit illa appl;|catio explicat ex vo,
quod
I .P.Q.XIX.A.IIIX>eVoluntate Dei. 74;
qiioclaliqni ponunc in voluntate crcdta,>
quod fc derecminat ad volendu per q u i ­ §, I i r . Praponi'rar /ecit»{fa prjfentJa
dam moraletn,& virtualeni volitionem, cum vartjs expUattionibus
vel coiinacum,quo dicitor in a d u primo illius,
ie determinare ad yolendum hoc potius,
quam illud,& velle, quia \rult,non qui$ 17 O Ecundi fentcnrcntia affir-
yult a d n reflexo;aliasdaretur procellas •3 iqat , quod Deus libere
itifinitus»fedaauvirtiiali fe apphcat,8c vult,vel iion vult per aliquid exrrinic-i;
comjaturad hoc potius, quam illud, & cum, & per connotationem alicuius ex-<
dicitur libertas caufs determinata, 8c tra Deum,ita,quod dicatur voluntarii
applicata in a d u primo. Sed nec ifle producerc,& velle res.Qnia in fua pots-
modus cxplicandi valet: nam G corma-» ftate iiabec eas producere, & nou pro-i
tus ille poteft immediate exire a poten-^ ducere-,non vero,quia per velle intrin e-t
tiaiadifFerenti,& non determmatur per cum determinatur cius voluntas indiffi-;
aliam applicationem priorem, cur nor) rens ad producendum j vel non prod» tc -
poterit adus fecundus exire per fe fine dum. Ita Aureolus in i . d i ( l . 4 j . q . i , f c d
illo connatu intermedio determinantem licet vna fit fentetia.habet tamen plure?
E rgo femper manec libertas diuina gqua cxplicationes.Prima eft Vazquez i . p ,
liter indifterens, & indeterminata.Hrgq dilp.So.Sc Arrubal difp.54.c.ip.3.cum
non bene explicata. alijs dicentium : quod aSus libcr D e i
i(j T um etiam ,quia illa apn coftituitur per denominationes exttinfc
pHcatioinaftu primo moralis, & viri cas.vel per aliquid indifterens,no tam cx
cualtsl, vel eft aliquid reale.vel rationis?, parte velle,quod eft aftus immanens i‘n
Sifecundum: noni poteft reakm deter­ D e o , quam exparte productionis, vel
minationem liberam conftitaere, & rea-i fffcftusad extra , penes quorum conna-
liteij determinare voluntatern, fed tationem diciturilliid velle diiiinumli­
S i primum, vel eft ipfemet aftus fecun-j. ber uro, & indifferens determinari ,y,tfic
dus,vel aliquid reale antecedens intrin- potius v o litio , quam nolit 10.Vazquez
fecuihper modum a6tus prim i, vel ali­ autem fic fecxplicat dices. Volicioiibe*»
quid extrinfecutn? Si eft aAus fecundum jra Dei non cft.perfcQ io intrinfeca D e i,
fruftrajponitur applicatio illa 1in aftu qug libere <Ep|iu.C5(irc, aut difconuenirc
primoii fed coincidic.ifke modusexpli- pofsitj nec eft tiu}ia itrelatio rationis ad
<5andi cum alijs fententi;s, & earum dif­ creaturas tncpni^da elVentia neccflariai
ficultates fupponit, & non determinat, fed voluntas eft ^diuina edentia Dei fig-i
quomodo ifte adtus fecundus determi- nificata per moduni adus eliciti cum
iictnr ad volitionem, potius, quam ad habitudine ad res futuras., quae con-
liolitionem.Si eft aliquid reale intrinfe- uenit libere, ficut res (unr futur« libere.:
camper modumaftusprimi. E rg o p o - li Ifta tamen habirUllo conlur3
tcft deficere jquia eft libere volens, cura g it, tanquamex Fundamcco ex rebus ip-.
pofTet habere Dolitioncm,S£ alias non eft /is, qua: non funt iieccfiarif, & fic con-
quid intrinfetum neceflarium. Quia fi uenit D eo libere , non. intrinicte , fed
daretur neccfsiras, non elTet adus Uber. extrinf?ca denominatione : ita,quod ii
E r g o coincidit,hac explicatio cumfen- resfuturs noncHetit, libera voluntas ni
tencia Caietani,qdam impugnare inten-; Deononelletjquse cum illo refpeito ra­
tendit. Si eft reale extriniecum. inci­ tionis fignificatur.Et propterea adhuc
dit in explicationem A u r e o li, fcilicec» difficultas,quafi manet line refolucionc.
quod in Deo non detur velle liberum Peniqae concludit Vazquez, quod no-
incrinfccum. V nd c fempet omnes, ifta: dushicniea fententia in{olnbilis eft:vix
ex plicat io nes relinquunt quasftionem enim vitare poifumuscirculum in red­
cum eadem difficultate, & maiori con-j denda ratione taliter, quodaAusliber
fufione.Et ficM.F.ioannes de Sana, non habet neceil'ariam connexionem
Xhoiua non admutic cum obieftis}& lic ita in D eo eft, quod
illas. licet necellario iic in Deo ; libere tamen
comparatur cum creaturis: & licet hoc
modo afsignemus Ubertatem in D eo c6-
paracionefaftacii obie<5ti«,,& reb* crea­
tis i tamen non afsignamus fufricientem
exparte D ei rationem. C u r tu*;ic aftu
Ton-^II* R rS U:
74^5 Cofflwicntarlaiii DiuumThomam
libero efttcaei rcferattirad has^ potiiis, ccrent cireacorae pofsibiics, non dc
.<^uam ad illas.H quidcm oniuiiio idem in tet Omnipotentia. £ t propterea dixir,
Je maacns uOtcrac ca« creaturas ijon vel­ qood adhuc e x v i vidoniseHcntia: di«j-
le, quasviilc? Q ^ reciim ren i cxaS u is t\x non videntur pofsibilia.NuncaiitEhi
eniiodace coiuendimus , difficultatem d ic ic , quod creatura&{l terminus idiuis
prardidnnicuadcre , non pofl'umusi Sic relatiotiis;talicer,vfcfi iieficerec crcatu-
V azq u ez fiuat fent^ntiartri explicat, que ra ,deficeret etiam volitio libera. QnO-:
p . Alarcon difficultati I'uccumbenteni imodoeft m igts dependens voH tiolibe­
detinereconnatiirali^explicatione, ne ra D ei a creitura, quam O m nipotetiaa
fententia maneac fub oiiete confufsionis pofsibilibus?Ergo creatura iusta V a z ­
fubm etfa, & libertas D ei per illam nul-, quez funtfurtdaihentuni relationis a c b s
jatenuisexpHcataproponatur: namhoc H beri; et fic eft principinni. Quia fun^
potiuseft fententiam reliiiqucEe \ quaiii damcntum ex parte principij fe tenet;
defendere; led non lunt fundamentum creature;
IP p .A la trc o n tra a .j.d ev o lu n ; vtpofsibiles, qulafunt non teriliihus li­
icate difp. 4 . cap. 9. explicans Vazquc^ berae vol itionis. Ergo vt futurae. lEf-
{ionic,qaod habitudo ratioius > feu rcl-j go aince fiituritionem non datur rela--
.peftusad conftituedumactamliberumi tio.iErgo futuritio non caufatur in crea--
St actus Iiber ad ptoducendas creaturas turaab cffentia diuina cum relatione ra­
libere futuvaSiS: fuiidandani relacionenl tionis» l^rgoab cfl'entia uuda,8:voHti6-
an codeni generc carifse fc habet. Quia fii heneceflariai Ergo funtfacurf crearur*
ellet in diuerfo genere, non daretur cic-; ----------- S i ­
licccflarioiDeo,{ju6deflabfurdQm .£r*
culus vitiofus,quem Vazqucztimebaci S^^^unt^utUi-jaiiberdaftu.Ergocauf^^
Qnia caiifx func libi irtuicem caufe> & in ' hbcravolitio fulidamentum relationis.'
hoc fcnfii nondaciircifcnlus ■ , vtdocec & n
Arificiteles i 8: D . Thomas* Igitur fic «te eft Circulus 3 quem timebat V az-i
liScplicitur Vazquez^ Pi Alarcon:quod ■queii
creiturs fiindansrelationem rationis, U , 'ai' i>.Arrubarhic difp.54;!
denominationem, non pertineat ad cori- cap.j ,& I orres opufculo de voluntate
Jlitucndum dectctiim liberum * qUia eft dJlp.^, dtib.4. Ec Herice hic difp.x<?j
tota ratio illjus intrinfecaiotra Dcumj eap*io.ciimalijs dicunt ipfam indiiFe-i
fed pcrtinfe't (Jreatflra ad dccretum libe; rentiam liberf volitionis non e(Te in info
.r\in1 cartiquartj tetminus , & obiectuni adiu intrinfcce ; fic enim necefferio eflec
-talisdecreti i neque potfeU nitelligi fine Ju p « d j heicjue per ordinem ad efferum ,|
icreatura terminante extrinfcte decit- recjutf ex IiiSbitlidine fundata in effedlii
turn , feU volitioi ReKltio autem noti per habitudinem ad ipfam
.poreft elTc fine fuotertiiino , neque po* tauFalitatem produftiuam’efFedus:ita-
tentia fine obiecto jl&deficienteobie- quod caufaiitas rei ad extra,qug de fe eft
Ctodcficitpotentia , lie volitio diuina inditferens,& poteris producere,vel non
honpotcfterte (iiie obiccto volito ; vndc producere,eftid,quo completur volitio
volitio in Deo eft percreatiirani, nou diuina in ratione liber?; & per eam de­
tan<iuam per rationem fotmalem confti. terminatur voluiitas,vt dicatur velleefJ
tuenterti;fed tanquam per terminum, &
fcaum,potius,quamnoIle.Quia produ­
obiectuniiextrinfecum , fine qiibmulld. cit huncefFcftum potius,quamnon pro*
hiodo edec volitio libera in Deo; ducit. Et hoc modo non datur circulus
20 Verunitamen V a zq iiei di-- V azquez,' non enim dicit, ideo Deum
cit, quod fundamentum illius telatioriis velle libere resfuturas,quia illa:futurae
eft ipfa creatura libere Fatura > & fine funtJ& ideo e(Te futuras,quia libere eas
fundamento relationis nohpoteft tuen­ ^Ul t ; fed ideo ve Ile reis fu r ura s, q u ia v u1c
tia Dei elVe volitio libera. Ergb nort po- illas producere, & ideo producere,qiiia
iteft dici,qubdcrcatura fit vc termin®fc- y li 11 vtti it i o ne 11b er ai & p ro d u ft io r e for
tjuifiri ad volit ionem. Ergo creatura eft ’maiiter,ii6 caufaiitcr dcccrniiiianre. Er­
'fundarilentum i & terminus relationis go (JcUt voliintss noftra cll inditfcrcns
Dei ad creaturas-. E tgo tft relatio eiuf- ad velle,& nolle in 3<ftn primo, ita adii<?
demadfe ipfiim. Quia tft idem Funda* tiiuina: voluntatis eft indiftcrens, non ad
iiientum , er tcrrtvinus. i?rgcipue , quia volendum , & nolendum,fed ad pro­
dixit,quod creat urar pofsibiks fun t tcr- ducendum : libertas enin» non reqni-
hjinus Omnipotent i^EstalK rit ellcncialiter , quod /it a volunr.u»*
nniA-
LP.Q .XiX.A .IILD e Voluntate Dei. 74.7
amatiua, fed vC indifferens , & v o litio , rcns. Ergo produ^lio non (Iccetnniuc
quia indifferens ad producere , ideo li ­ voluntace!n,fed fappoiiic libcram dcrer-
bera eft, minationem iuxcailludScripriuf Pirini,
z2 Verum taineniftaprodudio, ij.SM uum mcfecit , quoniam "volute me
quaconftituiturdecerniinaceadusliber f t lo b I. Stcur Doinino piact4ir, irafct~
eftcxecucio diuina; voluntatis,& proui- d » i » efi. Alias diceretur raloum me fe­
dentif. Ergo vel lumitur pro produ- cit, quoniam fecict fiex produdiont fu^
ftionc pafsiue fumpta , vt eft idem cum mitur determinatio, & caulalitas.
creatura cxtraDeuni,& eft aliquid tein*
poralc,fcilic.et creatio creatur.x, vel faJ
mituc pro ptodndione a^iua , vt eft I I I I , Proponitur tertia fenttntia
quid increatu> & diuina a^aalitas Dei? cum fun explicationc^0 '
Si primum:eft aliquid creatum,& excr^ fundamentis.
D eu .firg o eft effeAusDei. Ergo eftficot
(Vazquez diccbac:in illo tundari refpe*
ftuni rationis requilitum ad volitionem ?4 A y fF .Io a m ie sd e S .T lio m a
liberam. Nam quidquid extra U m m I V l . h i c flrt.4, Riteram ex
eft,eft creatum. Ergo creatura non po- D .T h o m a fc lumpfiflefciitcntiani indi­
tcft pertinere ad conltitutionem liber*; cans dicitj quod libertas Dci confiftit
taeis Det.nifi vt terminus,& obiedtum: in habitudine ad voltta,fcn (ibu dacrea.*
namformaliter, quod creacimi eft, non t a , q o s habitudo non eft ncctifnria in
poteft conftituere liberum diuinum. Si D e o ,& quodtalishabitudo dctcnriiiia;
fccundu. Eademdifficulta* eft,quomo­ tur a fe,non aliande; ncquecuaii in po­
do hoc increatum, ^uodefl produdio, tentia exiftens ad aliquid , ittl cx co,
fit liberum, & indifferenscircaobieaa, quod habct exfe necefsiratcm, S: fic im­
cum in fc ficentitasnecelTaria, &quo-3 mutabile, & neceflarium in fe exifiens
modo illud incrcatum (it volitio? £t fi- fundat habitudinem contingenrem ad
cut produftio increata libera dicitur; aliudjquia ex fe nccefsitatcm habec.HfC
cut vclle increatum non erit indifferens? cll fententia , quam defuniptam a D ,
Ec pfoduftio eft aliquid intrinkcum, Thoma dicit hic a r t . 3 . ad j.docdnte:
quod poteft deficere L»eo, Ergo aliqu id A d quintum dicendum^ quod atuju , qu<e
intrinfecum dcficere poteft , quod eft *fi(X fi contingens oportet,quod determi-
abfurdum, & eft fententia Caietani im­ neiur aUquoexterioriad tffiBum ; ftd
pugnata. t>oluttta$ diutna , quic cx jv necejsitattm
2 3 Deinde j quia voluntati com* habet^4 SterminatJcif>fnmad vcli(utt> ,eid
petit primordialiter libertas , & abea quodha$et hAhtcudinem non ntajfirltim,
cxecutio ell libera, quia deriuatur a li:j H g c D .T h o m a .E rg o habitudo toiuin-
beravoiuntate. Ergo im p lic it, quod gens , leu non nectliaria potefi habere
voluntas dicaturintrinfeccnonlibera.Sc luudamenrum neccilanum , Sc ininnua-
p ro d u d io a d ejc tra , feu cxecutio huius bile.ncc indigetextrinfeco,quod dcc il­
voluntatis prsbeatvoluntati indifferen­ li ind:ffcrentiaint dum niodo tciniinns
tiam, & libtrtaieni.Ex quQnalcitur cir­ ad quem datur habitudo,fit co'itHigeris,
culus vinofus Vazquez , fcilicet,quod ^ fubici^us illi neccflario fine dcpcndcn»
produftio ad extra , qu» eft executio t i a , a u t indigentia iftius abillo : hoc
voluntacisjideo eft libera,quia a volun* cniin ell proprium ret immutabilis, qua:
tate libera procedtt i quia ii a neceffaria poteftmutarealii , & in ipfa in fefine
voluntate Uefccnderet, diet neceifaria. niutacione remaneat
E x alia veto parte dicunt Auihores hu-j aj Quod ex D iThom a pro-
lus fcntentif , quod volitio ilia y ideo li­ bat I. contra Gciicescap.Sa.sbif’olut'ns
bera eft, quia produdio elt libera, & ex illam difficuftacemjquo modo voluntas
«ius indifferentia tit libera. Ergo datuc diuina fe habcat ad yri uinlibet,quod eft
circulusvitiofusiquia idco D c u se fth j haberecontingentiam fine hoc, quod fit
berjquia poteft producere,& no produ-^ iopo,tcatia, ad vtruuliibet aii:(^od tfe
cerc'inon quia poteft ^ non vclle. ad vtrumlibet potejl dupliciter conaenire
E t iam fuicitatur fententia AuicoU. alicui viftuti: ynomodovx partefui’, alio
Pra:terea,quia decretum cftcaul'aptq- tffodoex parte Hit* ad quod uicitur.Ex par
d u a io n isiq u ia ex eo Deus fe c it, quia teqttidcm fui, qttando nondftm efi co».~
voluitjfed dectetum non ell caul'a facie-r fecuta fuam perfittionem \ per quam ad
d i , ytinecelfariura ,^c<iue, v? iud^e- ynm/t determinetur, 'y ude hoc in imper^
T o n i.ii, R rr 2 fc i
74
/
8 Commentaria In Diuum 1 homam.
.pChonetH xirtutlsndundut: & cjleodtiur femper immutac, fed in tempore deter'
iff: ^otcntifiU'tAiiH EX parte aute'ot triinaro;ectota immutatio clt ih creatu-,
ciiisM qiiodd!Cirur .tKuenimt aliqua vtir^ ta. Et fitut perfOna V ct bi terminat liti-
tus ytrumSibct cjjc ; qwnwdo perfcdja p^anam liaturam, et nih il additur perfd-
opiratto virtufii i aeutro depcttdet ; fed tix diuiha^; fed mutatio fe tenet ex parte
Xifiten vtrttnKJiieejfepotejl; fic»t aUciai'St treatursjitaex actu imiiiancnce creatu-
^:(idtae>^fii iajtrumehtis-iftipoiefi iequaU\ ra participat rationem obiect i|Ct eft ta-
Tefid idem opus perjictend»m.Htic auUm jeper hoc , quod fubijcicur volitJoni
ad irnpetjt&iontm virthtit non ptrttnerf D ci,e t tunc aiiiat iliam, vel non fubijci-
pdiAitgii adeiut eminentiam, in qttanrui/f t u r , qiiod eft nolle ilJan» fine matationc
■ifii-uoilibet oppdfnoram fifctfdw } 0 ' fex,parte aciriis , fed foluni in creatura,.
hoc dftem i»*t»rad ncatruipd ad iftrum* jNequereddendaeft caiifa, qiia re Deus
libecjthahet, Sicduhi» eftindtuinayo- yuk hanc creaturam«aiit iioil vuit illani
lUniih refpe^a alioram ^ f e ; nam finis Cx parte creatur?, fed cx parte Diei» non
eids i itulla MfdtUm dependet; cum tamen quia dicit actum vblendi, led quiafuo
ipfa ptt ftto fit petfe£hfsiaie ynlcat Nor^ actu voluntatis fubijciteam fibi,vt exi-
igitftr opportetpotentiatitateni aliqitam Id iUt} ct ficconftituit illamobicctum vo-
dfuina voluntate ponere» H « c D .T h o j litum,etnon vultaliammon quia eliciat
4iias. . ' actum noiitibnis: fed quia tft ipfe actus
Igicur ex hac authoritate fid tiolitionis non fubijciens fibi creaturas>
,i:’o rnvt conclufionem.dc fciitcciam pr*- vt exiftant in teitipore: ct ficu t: potuic
tiiaus Author dicens : volitio Dei vt fubijcere creaturam imando; potuit no
libera, & vt cliliinguicur a volicioncnc* fubijcerc,et tunc eflet nolitio, ct melius
tei'fariiell aft tisimmioens # & intrinfc-' dicitur fubi jc i creaturam, quath obijci*
CHS Deo.Sf diiHnj'iiitur ab actu neceffa* Quia creacutae non tam comparatur j v c
rio,iii co,quod volitio,vt oeccflaria rcf- obiecta ad voluntatem diuinam ancece^
picic diuifKiiii bonitatem * vtobieftuirt dentist ftioU^ntia, quam y te & c tu s fu b j
Tibi o n;niio adxquatuin , & idciicifica- fccutii
tun fi.)i:3.r vcio vf libera* ii6 conttjtui- . H z c efi fehcefitia pradict^
\u; p'^r ordhicfti adobiedtum creatutiH ^uthoris y quam tota hdc explicatione
qtiod eft extra fe } nequc per relationem declarat» et illaniex D* Thoma deduc^
iUturalcm ,qudS; cilec dependentiajncque probat. 1? rima pi^rs conclulionis fic fta*j
^er hibjtudiiicjti ratior.is, qu® tftfifla* bilitur contra Aureolum, et alios
& non poceft cortfticuere aftuin formali- tores,qui indifferentiam ,etlibertatetti
ter liberum,fed ^otiusdicit (nm(iiam,8c D ei ponunt non in velle intrinfeco »fed
abfolutatn indepeiidcntiam a creatiiriSj in operari diuino:et fic Deus eft iridiffe-^
& ftimniiain fubicAiontiii creacuraru ab tens in operari,non in velleifed foliim di-
ipfa, (i c no refpicic creaturas, vt obie- fitur velle dcterthihate denominatione
^ a / k d vt etfedtus inadsquatos contin- fumptaab operatioiie,vel effectu.Q uod
jjciuesj&ribiiipnneccflarios: folum au* autem volitio D ei libera (it intrinleca
teniobiedtum proprium illiUs iftu s eft in DeOiid eft^ quod fit ipfe actUs imma-i
bonitasdiuina ; creatori vero ruhcefte- tiensi etnoh operatiotranfiens piroda-i
diis illius etiairljVt volitio elUPrsterei tens ad extra>probatur:nam velle diui-:
d i c i t ; quod volitio in t)co» vt difiinfti hum, quod actus fecundus vere , e t
anolicione ; & iivquaiitiim eft volitio- Ircaliter verfatur circa creaturas non fo­
hiagisad vnuh>iquairf adaliud, non ha- lum in linea producendi ad extra, fed in
bet hoc ihtnnfece , Scfortna!it6rexdi- iicea volendi ; quia Deus non folum fe
iicrfitateobicdorumi Deque cx habitu­ amat,fed etiam amat creaturas acrn vo-
dine rationis ad ipfa obiecra , v t e x r i * litionis immanenti. Ergo actus volitio*-
tione foritiali, fed ek abfolutl, & intrin* his intriiifccus in Deo habet libertatemj
fcca ac tualitate fua, vt in fc necefi'ar ia, Sc antetedenscoiiftat, quia Dcusnonfo-,
immutata; iiiiimutaiitc tamen obiectumi liim ptoducit creatiiras, ftd etiam amac
fen dante illi rationerh obiecti ,inon ne- illasiet non fohini funr obicctumprodu-
fcefl'ari) j nollitio yeiro Vt non iiinnutahre tib iie , fed etiam anubilc : qtiiii habenc
Obiectumi bonicactm partidp atam i D eo j obie-
27 Etficut Omnipotentia iDcij. ctum,ebdem modo eflamabiife*<ju6 ha-,
iqbx ettactus fecundus operandi ad ex­ bet bonitatem iuxta illiid P film . 17«
tra in feed immucata,& uhien immutac SttUum if»vfe<:it^qaoHid)n -vQluitme^ £r*,
crea curas >et alias non itijniat at >et noil gy,ctfa!u^iit, etdilexiti ■
Cod*
l.P.Q.XIX.A.III.DeVoIuntaceDei. 749
2j> Confequentiavcroprob ti>r; itldigcataftusterminari ; fed qi.ljpoJ
n3<n vQlicio Dei , vc actus immanens in teft fc cofnnjununicirc, & fubijcere libi
fualmea, vcdil^mguitor a liiieaprodu* obicAa ; iiciJt perfonalitas Diuina ter-
cenJi verf^ cur circa creaturas , fed non noinans naturam diuiium , poteft rei n :i.
verfatur neceifarjo circa illas: alias ncr nare crearam , vcl non terminate fine
ceflarioamarcncur a Deo. Ergo libere additione aliqua fui pcrpn- am mutatio­
yerfacttr. Tu m ctiam , quia actus lifacr nem creaturae , & a aio Omnipotenti*
dcbccefl’e voluncarius, & a principio in> facit mutationem in creatura, non per
ctinfcco. £rgo non poceft ratio liberi additionem fu» , fed per mutationem
conuenirc ab aliquo extjrinfeco , fcuab creaturf,
aliqua aclionecunfocutaad vcllc,& exe-* 31 Secmida pars fententif pro-!
cutiua voluiuatis. Anteccdensconftati batur ex D.Thom a i.p.q.ao.art.^ .di^
quia illud ell liberum , quod eft eled i- cente: ^Mod tx parce at\ us divini non </4*
t,um:iu:uiiidcaliquis arbitrio regitar; tur mAps,(^miniHy fedomuU Amut
quia fadacollationc rationisex propria C^fimpUcia^iu volmtatif.tjp- Jtmpereo-
cl^dione mou«turi&notiex coadione, 4 (m modofehabente. Ita ibi: 8f i'nluc.ad
velobigaxione^vcl naturali inftindtu» rC 3 .ait; intelligete"Vellefignificant
docet U .T h o m a sh ica .io .i& q .g j .a,i. Jt/lunt (tilusi non to fuo ijicttto-*
j .fed eiigcre fit per ioclinationcniab ne includunt aliqua obieiU.ex tjut^rumdi-
iQfriulecolemoaentetn , & non exfola tterfitate pojsit dici Oeut magis /lire, aut
produdionc indifFerenti. Namindiffe- -uellf,ficutcircs amorem di^litm eji. H a c
rentcropctarinOoeft folum operari va-. D .Tho m as:vbi pomracium,qui eft veU
ria:nam etiam Sol varia producit, Sc no leita abfolutum t quod infua fignifica^
eft Iibet. operari indifferenter eft tione non includit obieda creata : & Jic
o p cum poieftate arbitrij , Sc elc-^
e r a r i ex diuerfitate obiedorum non fumirur
ftionisjcc He fupponit inclinationem in- diuerfitas magis volendi vnum obie^
diflerentem . ec intrinfecam i nequccft dum,quam aliudxt eadem ratio efl vo-^
aliquid racionistquia *n Deo operari ,c t lendi vnum,ec nolendi aliud.Quia illud»
vclUnon eft aliquid fictum, fed aliquid quod eft magis volitum vni, eft noiirum
pertectionis dom inij, ct directioni» alteri. Ergo antecedenter ad obieAa
diuei faeft in Deo magis velle vnum , ec
^^**10 Pt?JibertasDeicon/i^ minus aliud; et volitiovnius ,et nolitio
ftit in fuitima independentia volitionis alterius non eft aliud in magis volito,
diuin* creaturas, quas refpicit, f t
c i r c a neque aliud in minus volito. Ergo non
obieaa inadsquata , .licuc libertas in fumitur intrinfeca diftii'ftio volitionis
nobis petit indcpendentiam abobiedo ex refpedu rationis ad obiecta, aut in-j
non in fpecificatione actus. Nam in hoc clufione eorum,fed ex abfoluta aduali';
dependet actus ab obiecto necedario: tate D ei intrinfeca,
fed in mouendo ad exercitium actus; ^3 E t licet actualitas D ei ante
quiaobiectum noncogjc potentiam li-. obiecta iit vo litio , non tamen ita abfo-
beram ad amorem :ncc luperat totam re- lutaab obiccto creato ,quod no habeac
iifteoriam illiu s : poteit tamen libere al- pro e|Fectu ipia obiecta immutando illa.
liccre.etatrahere. Brgoell mdependcns Nam vt docet D.Thomasquacft.20.ci­
potencia-ab obiccto , et ell dominafui tata,art. 3 .ad s ’ Voluntas diuma, qu<etx
accus I & non eft fubicfta* & dependens^ fe necefsitatem habet, determinatfe ipptpt
Ergo maior depedetia aCtusab obiedo ttd vodtum , ad quod habet habitudinent
m inuit d e d o m u i i o , & l i b e r t a t e , & m i . oon neceffkriam.lrixc ib i.Erg o D . T h o ­
nor dependentia auget libertatem* S ed mas docet, quod voluntas diuina habec
in Deo eli fumma mdependentia a crea­ necefsicateni exfeidetetmmationtm ve­
tura. Ergo fumoja libertas: nam liber­ ro, non ab obiecto volito, fed ad voli­
tas,& indiftercntiadominij eft indepeq- tum. Ergo illa voHtio in fe determinan­
d e n tia , 8c opponitor (ubiefiioni, & li­ do abfolutaa volito , v t a b obiecto, vdl
bertati. Ergo in ilUindifterciitia,& m- ratione formali, aut motiua no n abfolu-:
dependentia dom inij conliUit libertas caabilio,vta termiQO,feu effectu,quem
diuina. Ergo cum independents non lie producit, ad quem dicit habitudinem
penes egrcisionem aftus a potetiaj quia uonnecefiarlam : quia non indiget illo,
in Dco folum daciii aftus lecundus, ideo ctia vt fe dctctminet,fed obiectum indi­
dependentia manet in tangendo, vel «6 , get volitioneDei.Ergo actusDei fecud *
o b iefta * per termiinacioncm i q«i^ yQl^cioni^^ndai habitudine no necefla*;
R rrj wam
7 j 0 Comnjentarla in Diuum Thomam,
tiam ad obieftum inadiquatum , & non natur,fed pureafiiue determinat. Qiuid
Jlbi neccfl'arium;& quiaobiedcumeft in- docet D . Thomas ponens difterenri^iu
fidxquatiHii terminat vnum refpefturirj inter noftram voluntatem , & dium.im*
volitioiiis,&non vtrunique,& aftusex quod noflra voluntas fupponit bonica-;
parte Deimauec immutatus,& mutatio tem.quaiii amat jdiuina vero catifat bo­
tota fe tenet ex parte creatur»,&ex ter­ nitatem,quam aniat j hic qiaoi art.4..
mination: ad obieftnm .denominatut Qnia bonitas creatiirx nbn efl e x f e , fed
afiusvolitionis,quia fundat vnum rcf- ex participatione. £rgo bonitas creata
_pefl:uminadaeqtfat'nm ad obie^tum. non eildiffufiua fui inDeum,fcd difFufa k
3^ Prscterca;nani tora diffi­ D eo . Ergo non antecedit amore,Ted e ft
cultas confiflit^quomodo pofsit aftus in participata ab illo, t r g o a b aniore dmi-
fetiecefl'arius, & imrnutatiisfundare lia- Jioparticipacur,quia.libeve,& no nccef-i
bitudinc m rationis, fine qua non eft vo- fario participatur.Ergo ex yohintate,&
litio determinata, vt diftinguitnr a no- non cxriccefsitate.
licionej& tainenifta habitude eft con­ ' j5 i Cum ergo Deus non diffun­
tingens,q u ip o te ft deficere D eo, neqtie dat in creaturas tantum efiequantotn
fundacur ni mutatione creaturse>fedanT habet infe,(cdHmitatunijideo facitpb,-
tecedit illam. Et inhoc difting-tiitdr ab. iectuiri iiiadyquarum fibi: & fic tion tra-‘
habitudine quam dicit produ’ftio i & hic voliintatctti sdfquate>neque habitu­
terminatio lubiiftent 19 ad liacuranictca* do ad tale obieaum eli neceffaria, fed
tam,quia ifta habundo rationiifunda­ libera. V nde illa determ inatioaSus, v t
tur in iplaniutationecreatura:,8£ ratio­ Iit volitio potius,iquam nolitio,non.pro-
ne illius C!>nuenirUeb ; voUcio auteni uenitabobie£i:o,quia non eft itidiffeten-*
diuii.anoil fundatnr increaturai Noti tiapafsiua indigens e.xtrinfeca determi­
poteft autem fundari voIitjo,vt dicit h<i natione ab o b ie d o creato : nec ad us
bitudine in iplo a d u cx parte Dei j quia in fe eft contingens, qni ab alio indigeat
de <’c a£tus,rani eli volitio,quam nolitio determinatiifed in fe habec tot^tn necef-
obiefti , &r (ic cum lit indiffcrenis ad fitateiH , & adualitatein volitidnis, Sc
vtritmque,n(^rj potL-it elfe ratio fundandi fiolitionis abfolitte indepeftdenter ab
yolitioneni pro lioiitione.Neque poteft o b i e r o moucnte. Ergo per h o c ,q u o d
reddi rscio,quare ille ad usm agis yult, talis actus de fafto imnaitet obieftii , 8C
qiiamoon vxilt, nili forte reddatur caufa collitoat in ratione boni,& volibiliseft
forsnalis, ideo v u l t , quia viilc j fed nou volitio potius/qua nolitioifufficit enim
quxritur C4ufaformalis',fed fundamciv aJ contingentiam, & libertatem, quod
talis , qua: fit dcterminatiua ,quafi cffe- ex parte vnius extremi attingatur a li­
iliiuvolitioiiis,potius,quamnoliiionis: quid contingens,& inadsquatum volu­
dehac igicur dubitamus» tati» vt afbtisi qui in fua adualitate eft
J4 A d caitis probationem diuiria necertkiussin attingentia, vel participa-i
voliiio comparatur ad obiefta creata, tione obie6ti,fit c6tingens,feu liber.Er-i
nonfupponendo ilia in rationeobiefti, go D euscoftituit obieccum ineffeobie-
fed conftituedOj& participandoincrea- d iy o lib ilis ,& ficfacitvolitionem ,&no
tura, quod fit obiedum , non ad^quatu, ppnit nolitionem,&libetamponit,quia
6: ncceffariunijfed non neceflarium , nec dat obiei9:o efle participatii cum limita-j
reqnifiturn , fed inadaquatum. iirg o tione,quod non poteft neceflaf io mouc;-
ad osd iuinus, qui fimul in fua entitate te voluntatem*
eft voiitro,& nolitio in a d u fecundo ref- jt f Qu0d ex D.ThomaconfirJ
peftu creatur*» per Hoc folum denonii- ware intendit pradiftus A u th o rq . 2^;
hatur volitio potius,quam nolitio; quia de vcritata art,5. ad i . his verbis. E »
redditur creatnra conftituta in c(ie obie- ■volunTafefifjttitur aliquid t’o mo^lo, quo
iiti participata ab ipfo aftn Dei inadae- •voiut:rasdijponif,&- non eo modo,quo vo-,
iqLiatc,& dciicienterjquiacft bonu limi­ luras habet tffe ficut acddii in caufts nattt^.
tatu; & fic tota determinatio volitfonis ratibus, in qutbrts attenditurafsirbiUtiot
cil ipfcad'tus.vt iwmutans , & reddens' qu>i»tuM ad eattdir» conditionem CtKifxy&
crcaturam obie&u volirionis.llle aute caiijati f cttm r.iwc;/i'« caufis T>olttnttirijs
adus.qui indifferenter potefl immutare attendaturajsin/Uatio fecundum quod in
Qbiedu determinatur ad volitionc po- u ituflctnr yoi»ntas ngenris, Harc
t-ius,q«aadnolicionenia nullojfed ex Te ibi.E xqua liodlrina ivifertur,quod liccc
ipfo id fa c it , quia cU pure determiiuhs ' elk illius actus volitionis} noliciodis
piimum i & ficpafsiue a ugUo Uetu aeccffariuntiu actulecundo, feqmxnr
C.l*
L P .Q ,X iX * A .I li.D e Voluntate Dei. 75 I
tamcn habitudo non necen’aria,n6 prop^ Jnimmutabilitas, nccefNitas cx parte
terelll- adiis,fed propter liiiiitaciontm fubicfti.Ccnfcqucotia confiat. M.-ir.i H-
obiefti,quod non eft adarcjuatom a'dui bertasconfiflit inindcpcndenria,& (iini
tJei.&quiaobieftam cotuin participat liia adualitate D eij quia non dcpcndec k
i . voluntate, non verovoluntas abobici^ craaturis, etiam vt obiedlisi fedfacic
ctojidcoeft voluntas contigcns.Et iicct creaturas dependentes,cum maiori do-
a^tus Dei de fefit indifferens ad volen­ winiofuperiilas,Ergo eft maxime inti»
dum,& nolendum , imo eft ipfa nolitio* nia libertas D e i.E t iftalibertas non c6'i
& volitio;poteft tamenfundare habitur fiftit inegrefsioncadus a potentia,ne-
dincin volendi,potiu.s,quam nolendf ex' qiie in aliqua potentialitate , qnqpolsic
fe ipfo ; quia non habec indifferentiam recipere determinationem ab aliquo,
pafsiuan),fed pure aftiiiain t & eft purtjs fe d in fe ,& e x le e ftin p i:ro a d u ;'& ex fc
ados,proterea poceft £jndare determi» immutat)& determinat omnia; ideo li­
natam habitudinem j 8f quia circaobie^ bertas ueeelfario fundatur, jn ncctfiita-;
d u m limitatum » ideo non liecelfariara te,& iftimutabilitateaflus; & excodc-t
fundar. nominatur volens : quia determinat in
37 Propterea ifte Author fibi o bied o participationcni boni, ratione
Suarez fecit conformem in fententia re- cufus efivolicuminon quia determinatur
lara.Quis tota ra tip lib c ri, vt diftintta abalio ad volendum ; inle enim habec
a neceflarioeftincrinfcca petfeftio p c i j •quidquid aftusvolitionis, & nolitionis
&diftin<Etio vblitioriis a'nolitione pro- ■eft :quia eft maxime indopendens ab om­
uenic ex inadaiquafa explicatione eiuf- ni ex trinfeco. Ergo maxin-.c iiitrinfcca
dem aduali'catis erga o bieaum jquiaex eft libertas in D eo , & maxima adualis,
fe Jiabet non neceflario;,^ adequate fo , & tcalis. ‘
exprieare-, & ideo contiiigenc.er ; rieque jp Explicatur amplius ab A u -
debfet intelligi deexplicaupqe illiosac^ thoribus huiusfententia: j quod habiru*
tus in ordiriead fubidiauro,quod afficfti do, feu relatio rationis ad obicdum,qu3
& c u i p r ib e t formalem eftedumj quia explicat dererminationeni adus, porius
e rh a c par tenondatur contingentia. fJa ad volendum,quam rtolendnm,q^uam fo-
illud fubicftuni non eft capax continge- Jent vocare ex tenfionetr, vel applicatio­
tia? > quiaqutdquidconuenit Deo,fe.ni- nem, vcl. determinationem circa obie-‘
per,'& neceifario conuenic; alias dicere­ da< non pertinet ad conliitutioneni in-
tur ,qnod aliqua perfedio extenfiua cS-: tr.infecam>& formalemacttis liberi, fed
oenic D co,qu« poteft deficcrc illi. E r­ ^fedhice connotatio fubfequitur ad a c ­
go explicatio aanalitatisdcbet intelli- tum liberunj , qu»cxplicatur per refpc*
n6 in ordine ad fubiedium,quod red­ fiu rationis non nrcoflarium ab obicttS,
dat volentem,fed in ordinc ad obiedij, vt clocet D . Thomas ioco c ita to , lictc
quod efficiat bonun),& obiedumj & fic ex fuppofitione,<|Uod velit, ftquatur il­
denominatur Dctis determinati volens ia habitudo. Ec ratioeft , quia conllitu-
porius , quam nolens: licut femper ha­ tio a^ius liberi eft otnnino abfoluta in
bet aaum ,qai eft operatio rerum ; non Dco,&fnnime indepentlt-ns ab objcctoi
t^rtien fempcr, necefliirio denomina- imoob.ieftuji'idependec a D eo. Repng-
turagcns; fedqu^ndo dacur effedus in iiat ergo-, quod, conftituatur actus for-
teniporc. Ergo licet Deus lit infeitn- ,n u lite r,& intrinfLce per habitudinem,
nviitabilis, nuitat omnia, & habet in fe feu relationem,qiia: e!i dcpwidetia,qua-
a ftu m , qui elt operac.o : & tamea noa do libertas eft lumma indc pendentia, $£
feiijper Icquitur ctv^aus,fedcontingen- rngltominus poterit conflicui per reU-
teriquia i!lo modo Tubijcit fibi creatu- ,tionem rationis,quj non eft aiiquid rea-
ta!?,non necefsitarus abillis,quod eft D , lejCUio forma (it leajis: fed quia immu­
T h o m s q. I . de potentia art.iiad.8 . & tando creaturam,&fubijcicndo fibi,non
l.p .q .2 6 .a r t.i.a d lo . E ig o explicatio poteft intelligi cun» fumma independen-
Suarez ill forma diuitia , feu a<5tualitate .tiam,fine aliqua applicatione per modii
dcbec intelligi ad obieftum,non ad fub- refpectus.ido illahabitudo confcquitur
ieduni. . ^ .fednon conftituit; quia eaufatur obie-
Deinde libertas in Deo der ctum abactu.Ergofupponit,etnon c6-
betefleintrinfeca,& formalis, & vcrfa- flituit ilium.
tur circa obiedacrcataconiiituendo il­ 40 Sicut in actione Dei ope-
ia incffe obieifti, nonpraefuppoiiendo il- ratiuaad extra i relatio ad tfftcrum non
l a i & ad bac libertatempociuscosidueit gonfticuit actionem ajternam infc , fed
7 j 2 Commentaria in Diuum Thomam,
confccf'jiuir ; non tamcii denominatur confcquenter,neque circulus vitiofus.’ '
agens, & cteans, vfque dum 43 Ey quo etiam deducunt A u-
cfyictusie4-jatuc,& relatio : quia dcno- thorcs ifiicum Caictano>& N azariohic
-niiiiacio agc»diel\ denominatio tcrmi- a r t.j. §,fctendi*m, quod Caietacus no­
juca,&ve«.iuirit terminum ad qucmfir, luit eiTe perfedionem liberam in D e o ,
ernonf(UujnluI>ic^iutti cciani voli- qux pofsic illi deficere quoad rationem
tiojlicct-ia D eo lit fenipec inactu ; non inrrinfecam, Sc in ordine ad fubiedum ,
tamcn de»iominat Deum potius volcnr fed liberam fecundum fui extenfionem
t€m, qiiaiQ nolentem,ni(i per habitudi­ ad obicAuni^qux p o u ft deficerc,vt ti*
nem ad obit quod immutatur ab g it o bie^ um , feo creaturam, ad quam
a a u iiibrae lonc volici potius,quam no­ dicit relationem , & fic deficere poteft^
lit r. D«ii«tnr tinatio autero ilia,quia no fp* Q uod ex D . T hom a deduci dicunrj,
lumell a6bis! volcndi, M determinat il­ Pia^terea d icun t,quod in D eo nonda*
lam diftinct am a nolitlonc ,non poteft tur indiftcrentia penes cgredi adtim i
intelligi fi«« d-flinctioncfacta inobic- voluhc ate, vel non c g r e d i, fed dari pe^*
c t i s } & licoj sorter, quod non fiac ante-; nes tan gere , vel non tangere obieAuni
quanummtfc tfturobicttuni a b a c tu , ^ creatum. Et prxterraaddunt,quodrer<
ueqae ante'r>« iacioiiem , q u * non confli* p ectu sin a d u ad o b ie^ u m efi intrinfc-^
tmciccufnfoi rmaliter : quia eft fumme c u s , quando afiusfpecificaturabobie^
In d e p e n d en t, nec fequitur necclTatiol £^o,& d ep en decabillo: quando verd
quia verfatur>< n rcj obieftum concingfs, adtus non pendecab obied o ,eft entitas
k^ct a a u s ujii tnticatiLC fic neceflari'* afe, & a q aao b ied u m d ep en d ec,tali9
Et per hoc.qtn >d i l k a d u s dicator voli^, aftus noneft intrinfece ad obieanm.ncT
tiopotJiis , tjy amnolitio,non ponicur, que conflitoitur per refpedum ad illud j
ncqneioUitwr-^ liquidrealc D e o , fedfo-? imo &trefpedus laiionis pcr queexpli^
limi totlit«r,vcl ponitur immutatio,qu{ catur independencia,eft quid confecutii
fit in crcatura, in Deo^folum variatu^ a d ad u n i liberum D ei ,inon vero quid
r«fpcaus,feu PC. latio rationis. c o n flitu en s.^ ia a d u se ft ca u fa o b ie d ii
41 £x-<i.iua dodrina deducuncStrefpeausia fupponit aftum .E tficnon
ivttllum daricirci lumvitiofumsquiaideo iliflinguitur ad u s liber a necefTario ei(
3>eus vulc detev.minat^ in genere cau- o biefto creacojvt m ouente, fed vtcau^
f* formalis: qi>i« v u l t , & ex fedctcrmi-; fato.Etficquiacaufatum eft o bied u m j
nat fiion excotifit 10ftunpto a conuenie^ non caufat libertatem in a£lu. V nde aq^
x i a o b i e d i , Icd-co nhbo voluntatis fuar, terior eftd iflin d io a ftu s liberi ad ob-i
id elt , qu>a vuli , & q u ia , & confli- ieduni^creatum, & ad refpedum ratio­
tuic>& determinate fuura o b ie flu m , & n is, licec talisrefpedus confecutiu£ fe
pondereurtunatutHibco. Et quarcvule Habeac> & ratioliberifum irurexboni^
ihocobiet^un) n6 iicceiffirio, ecno aliud, t4tediuina:qaiaadu$ liberrefpicicob-x
led c6vitingentcr4«»mi taineii aftu sv o- iedum creatum ,vteffectum ,& non obs
1-itionis necdCirio^t in fubiefto;: ideo ieccum ,& per hoc manet liber^
hoc fit; quia Hcet«stitaa ad us ex par­
te fubiefti neceir»tia iit : rcfpefta ta-i ■§• V . Promittuntur notal/iU4 ad
«nenobiedi habet 'fommum dominium^ fihtUs tnt<lUgmiafnx
ct independentiain^ ipfo, ec) obiedutn
•ell limitatum, et inadxquatum, et con* 4J A Dqu*ftionisex*pIicatJol
tingcns, & defeftibile. £ t fic non po- / V nein fupponendum eftj;
tclt terminari ad ilted aftusneceffario, quod contingentia, et libertas non
Jicetaftusinfe Ittneoeflarius entitatiue, cadcm torm alitas, fed omninodiuerfai
icd non terminatiue-. Si vero dicamus quia;De* eft perfectifsime libcrtet tame
ideo ve'lle {Iguificando non caufam » 3c. no-eft contingcns>ita,vt perfectio liber­
rationem determinandi, 3 f volcndi; fed tatis repcriatur in D e o , et non pofsiC
effectum confccutam,vel refpefiu tatio- reperiri contingentia; quia hocpradi;;
iws.vtconditionemrequifitam^d deno, catum repugnat D eo j quiaed immuta*
minandum. E t tic denominatur D euf bilis cd'encjaliter . Igitur libertas in
determinate volens: quia obieftum eft D eo eft fine contingentia,ec libertas in
determinatSvoIitum. K o c antemfumi-^ creatura cum contingentia datur. Ec
tur noncx caufa,fedab c ffc d u .a q u o n o ratio eft;quia quidquid recipitur ad mo
dcriuacur caufalitas>& fundamentum ad durn recipientisrecipiturj ct cum Deus
caufaudum. nondatur c^uf^ f 3e ijc cilentuliier im m utabilis, quidquid
I.PiQiXlX.AJlI.De Voluntate Dei, 7 jj
pericctiohis eft in Deo,debet efle curri ctionis,et non ftib alio ; erniiiileuumis
iniiiiutabilitate. Ec confcquenter line tunc non dcficit Deo aliquid :quiaoin*
cyiitingencia:quia quod contingens eft* nia flint In illojicertion Omnia explice-
fubditurmataci{>ni,c[uia potell adeflci turjvt a nobis intclligit'uri rel'pc-
& ab clfc i fubiedo.E cortcra vcro liber­ ctu Dei omnesperfectiones cxplitat illa
tas creata eft concigcns, quia cum quid- forma diftincte,etclarcjct finnil;at quia
iquid eft irt crcatUra,lic muca:i<5niobno^ nos intelligimus vnaipcrfsctiune ptr e x ­
xium,quia creatura eft eflentialitcr iriu-; plicationem vnius muneriS) vt diftincci
tabiJiSjideo qu»ndo dicitiir, qiipd cod-, ab.aiia 5 ideo etiam concipin.us illairi
tingentia eft libertds, vcl quod libertas formam infinitam fub vno nuir.cre , c t
(fft contiiigens^dcbec intelligi loqiiendoi .tunc diftinguiipus actum liberum a n£-
dc libertate creata,non diuina i Qu,ia teffario,ficut diftinguimus intellectu ni
bertas increata eft immutabilis j ficu^ a voluntate, licet in D eo vtruinque fic
Peus.C^Diriodo immutabilitas cum li-, fimul fine eo y quod admittatur , iie-
bcrtatepccfc6tai &(diuinacoliaereat?iii-, ijuepofsitadmitti defectus per hocpre-
tendjwius cxjilicare in liac quaiftioaci cifsie,quodexplicemns ex ilia formaDc i
quia libertas D ei non pOtc^l dcllructe ynamperfccriohcm ,qusE ab iila dima­
immutabilitatem illius. nat,et non explicemus aliam .qua: ctiani
44. Hx quo int’crcur ^quod cum ab iliadimahat aAu.et eicplicatur fine d^
iVbertai D ei fit pcrfcdio maior , qu*; flinctlone, vel einanatione rtali diftin-
Tepetitur in Dco,idco ctt hitrinfcca ilJi» d a,-licec ficemanatio i'ealisfinediftin-
ita ,v t Deiishabcat libertatem radicale ttione.
eflentia:,& fuDftantia:,& libertatem foe- 46 Secuiidb fupponendum cftj'
malem potcntijc , & hbettatem etiain iquod ex'eo,quod in D eo detur libettas
formalem aftusi Et in radicc» potentias line contingentia i datur etiam fine in-.
& adii eft femper libettas perfe^iCsimai difieretia,iquia «jood no poteft efle c&tin
t t intrinfeca.ct confcquebter «on poteft gcns,nequeinditfcrenspoteft efle. Nam
deficere Dcojneq; adellc,etabelle; alia^ indifferentia j fet coDtibgeiitia eft idem
felTec accidens, quod diffinitur per hoc* Formale praidicatum j cx coenimindit-
aiiod pofsitadeffe.etabellc, abique fub-j ferens eft potentia:qliia poteft & amarc^
ic(aicDrruptione.£c fic pcrfeAio liber-, St no ainarc, & ficeft illi cotingenS vhu c
tatis Id. tad ice, ec potentia i ct aotu eft duobus, & hoc eft idem , ac efte indcfte-
immutabilis in D eo ,et manet femper.ec rens; Igitur indifferentia tft prsdicatu
nunquatii potcft dcficcrc D eo . Quia hoc imperfeaionis,qux ficut i & continsen.
eifec eofunderc rationem accidentis cuiri tiarepugiiat Deoeflchtialiter , 8i foliirti
iibcrtite* £ t jiropterea Authores cou- creaturx tohuenit: & propterea, quod
iusc hanfc veritacemexplicantesialiqui- , Jibertasfit cuhi contingentia,& indiffe­
idodicuQC »q!iod Deo tuiiil deficere po* rentia eft imperfe&lo, qli* concomita-
tcft ; aliquando quod D eo deficere po- tur treaturaiii,et q u i cll nccclfario re­
iTcft^quia non capiunt perfedionemli­ leganda a Deo. Et hot noli folulii proce»
bertatis dium®* Igiciir liberti'j diuinaj ditde libertateaiftus,quia inadtunun­
nequeeft capax contingentia,neque de- quam ihdijBferentiapoteitrcperiri no fo-
t’cftuSjCt (ic line contingcttciaj^ defeaU lum in diuinbjfed nequc in crcaio , et lie
manet libertas inillo^QMii inDeonihii- ,actus ahioris Icniper eft determinatus ad
det'eAibile poteft a d n u tti, realitet lo- iimorc ,et implicat ,quOd pofsit cfllodij;
«queiidoincquc per rationem cuiii funda-; {juiaact* eft deterniiuatio ipfa indifhci^-
iiicnto. Non enim difcitur,<iuvd dehciac -tis'potentiziet quahdodatur indifttre­
D eoaliquadoi quandoivon^xprimitur* tia debet etfe foliim in potentia, qi-a; eft
Vel intelligitur forma D ei fub vna ex-j indefferfens ad vnuhv , yel aliomaftuui
brefsioneiecnonfubalia; . ; aftlis vcro i etiam creatiis, non eft capai?
4.5 Nam aliquando concipi-j Hndifferentisc. Quia potius peraduiti de-
tniisformam Dei feciindu qyod explicat termiiiatur indifferentia potehti^.Quah*
taunus actus libeti-,^lT>Ote«cis libtta:} do ergo ditimuSiquod indifferent ia noii
‘fet aliquatJdo fecundum quod excrcec poteft topetete libertati diuihig , loqui-
■tiilinuS actus neceffArij.vel potenti* ne- tnurde inditferentia i qu« rcperitiir. in
ccflarisiBc cum forma Dei omnia mu- potentiacreata: voluiuacis.Quia heque
hiaiCt perfcctioneseicerccatcumitimma h«c indiffcreniria tft de eilcntia liberta­
ictualicate,et claritate j idcO intclligij tis; fed folutii deefl'enfia libertatis crea-
, inusillam (ub yao exercitio vnitis pcitcj t»,&imperfcct|»n9Q qUia libera eft to -
lun-
Commentaria in DiuumTho mam.
li iicas. ftrdqiua creatacft , & im.pcTfe- turcuin fubftantia.Eodcm iffirurmodo
^ta. libercas in potentia crcara eft com iii-
47 Quod probatuT manifeflfi differentia,esc in a d u crcaco Gne ilia , Sc
tumquiaactusvoluntatis crcatjeft li­ in Deo reperituradhuf in exercitio po*
ber intrinfecc.( vt omnes cottiniuniter tentia; libertas perfeftifsima , fine in<
farentur fiae dubio) &tamen aftusnoa differentia ex parte ipfius voluntatis eli-
ell, imlifterens,fed pot iiis eft dexerminaT gencis; licet ex parte o biedi eligibilis
tusiimo eft ipla determinatio potentiae. pofsit dari multitudo, quae pofsit quan*
t4ani voluntas creaca eft indi^erensad cuiii eft dc Te fundare indifterentiam.
amandum obie^ium, vel reprobandum 4P V nde fit,quod quando volt]n<
illu d , ^ p e r adum volicioivis, velnoli-i tati diuinz proponuntur plura remedia
tionis determinatur , & f i c aftoseft de^ eligibilia,verbi gratia,ad reparationem
terminatio.potentijeliberas.Ergo datuc generis humani, tunc videtur, quod fic
& libertas in a f t u ,& determinatio fimi-- quafl indifferentia ex parte mediorum
liter,redllde cfteiuia libertatis elfetm-; eligibilium,licetex parte voluntatis di-
diftcrentia , noii,pofl'et dari libertas in uinx nulla indifl'crentia reperiatur. £c
adu,quieft omaiao determinatus «imS ratio eft : quiaetiam remediaideo fuxiC
8c ipia determinatlo.Etgo indifferentia plura, quia limitata. £c tunc ratione;
non eft de elTcncia libertatis. Ergo fi limitationis funt [capacia indifferentiae*
competit;pocenti% creatx indifferentia, ideo ex parte mediorum , quz ptopo-*
6c non a^ui,ideo eft,quia libertas acco^ nuutur in D e o , intelligitur indiftercnJ
niodatur fubicfto , cui inhsret} Sc tic in tia:quia remedia quantum eft €x /eof:;
potentia creata coniungrtur libertas feruntur,vt eligibilia,&omnia fune re­
cum indiftcrentia ad vtruq^.Etptopte- media : attamen, quia voluntas D ei eil
rea,quando diftinguitur ex indiftetentia perfedifsim a, ex parte fua non habec
cont rarietat'is, vel concradiflionis dU' indifferentiam, feddeterminationem ad|
picxlibertasjhfcUifiinftio debet intcl- illud remedJuni,quod fuerit CQUuenien-
ligi r e f ^ f t « Yoluntatis create,vbi con^- tius. E t quia contrariorum iefteadem
fundic^^ libertas -cum indiiferentia i led djfciplinailicut limitatiomedioru cau-:
nO'O rclpcCtu Iibertatis,vel in communi, fat indiffercntiamex pane illorum ; ita
velpcrtefits : quia libertas non.petit in-. inAnicas voluntatis diuins tollit indiffe­
differentiamtCed fponcaneamcle^ionem rentiam , & contingcntiam:quiaCcut;
r-efpe^uobie£ki riniti, £rgo femper ef* remedia,quia creata funt plura,& vt eli^
fcntiatis ratio Ubertatis non.petic iQdif<; gibiliacauiant indifferentiam :ita volu»'^
/erentiam. tas,quia infinita, & fumme perfcdaex-,
4$ Prawrea;quiafi€lfcntia liber­ eludit indifferentiam adeledionem libe-«
tatis peteret indifferentiam, Ikut indif ­ ram;& folum petit fpontaneam liberiar-
ferentia eft im,perfc£tio contingentia:, bitrij eledionem illius remedij,quodvc
iic etiam libertasj&conrcquenter ficut cofluenientius proponitur. Ergo ficut
In Deo contingentia eft impofsibilis,fic aufertur cotingentia a libertate diuina)
ctiam ,& Ubertas,quod eft talfum. Quia ita indifferentia debet auferri.
effe libeium,eft perXciiio maxima, qu« 50 T ertio fupponenduin e ftj
P eop erfeaifsim c co aipetit, & contin- <juod licet volitio D e i , feu amor il^
T c n tu €ft ;pra:dicatum inurtabilisatis, lius Iit communicatio, vel participatio
^ua: -foli creaturae competere valet, & bonitatis fu£ exparte creatura:; atta<i
D e o «pugnans eft» Ergo indi^Ercntia men fiolitio Dei,fen odium noneftnott
•fali .potentjx creata:, & liberx re/pefta communicatio bonitatis ; quia Deus
obie^ijimitaticompecit,non tamquam cin crcatura odio habec peccatum. £ c
■qu(idde eflentialibertatis, fed tanquam 'tamen peccatum non eft defcdus com-i
-iinperfefl:io,quf conitingitur cum libet- municacionis bonitatis d iuina:, led p rs-
latc creata, S icut qyando dicimus,quod tiaricatio voluntatis creacx.Ec fic la lia
ratio accidentis non eft de efl'cntia iufli- fu f ponunt Authoies , quod amor D c i
t i * ,fcd in E>co rcperitur iuftitia,qji^af fit fic communicatio bonitatis: & odium
fubftantia>&in^«attira repetitur iulli- Iit nolitio communicandi bonitatem.
■tia,qu2fit accidens;quia accidit iuft it Tum , quia Ucet verum fit, quod p e u s
cfle fiibftantiam,vcl accidcns;& propte- -qitandocumque dat alicui clle , d ili­
i«a in creatura ratione fus imperfeftio- g it talem creaturam , quam f a c it ; fed
w s repetitur iuflitiacnmaccideti, & in no eft verum,quod de nouo faciat, vt ci*
Jigat. Nam ctiam creaturas, quasfecir,
d i'
I .P.Q.XIX.A.III.De Voluntate Dei.
iJili jIt poficA quamfiiifiasafe vid itb o - que modo diligitur a Deoi vno modo
ius ,& ilk amor eft complaccntise ; qoia ab gtcrno^quanuo decreuit futuritione:
coinplacct fibi in creatura ^quam fecit* alio modo in tempore, quando produ­
Deinde non communicare cfi'e,?leu noli-, xit,quod decrcuerat,
tio dandi eile,non eft odium ; quia Dcus 5^ Ptarterea fupponendum eftj
6niii,ia pofsibilia, qaatiioluit elle futura»: quod implicar,quod adus Del lub mu­
non odio haijct} & tamen non dacillis nere adus fit liber , & ntcellarius. Nara
filtutitionein,& die. Quia non fuit coo-; Jjccc forina Dei,quaeft vnica indiuifibi-.
uenicnsjquod creature ills eO'ent futu- lis infinita in omni genere>exerceat om-
t x , & exeledione liberadctcrminauit hia munia, & identicc fit omnia^ attame
a,ltqu«,quE couenietiora erant» vt eflent loquendo formaliter , & Theologice»
fucura j & aliqua, quK minus conuenie-! qnando explicamus illius formg vnam
baoc jteliquic ex decrcto negatiuO in petfedioncm, vel munus: tunc non con-
tiipur^ pofsibilicatis •, & ilia derelidio kndimusalteriusmuneris,vcl pcrft d io -
noiifuit odium creaturaejfed nolicio da- ^sratiotiem. litficquando t icimus irt
difuturitionem;quian6 fnit conueniesj Deo dari adum neeciiarium amoris refp
<juoddaret;tcIic Deusfolum odio ha- t>cdu bonitatis diuinae , non dicimuSj
bet peccacutti, & J>eccatores;fcd pofsi-: neque debemus dicere, quod iilead us
biltanon odiohabet, licct circa ilia not fit iiber.Quiaaftusnecenaiius fupponic
luioneaidecbruinfuturicione decrenC- di.uerfum principium cx parte intclicd*
rat.Ergoneque volitio femper eftcom* proponetis,& diuerfuiii obit£tuiM,quod.
iffiunicatio perfeaioniSiJicque iiolitio eft proponit,&diucrfoni modum operandi
alxud p r ite t decretutrt negatiuum , quo fircaillu d ab ad u neceflaaio. Et fic fal-
X^eus iiolui t >quod pofsibili^r qux nutl> fum efl, quodadus formaliternecclla-
quamfuicconuenicnsi quodfietent.hai ciuselt liber.Quiaeft confundere perfe-
berec dceietum eflcndi/ErgO diflihgue* dionesin De o , licet pofsit di c i , quod
daeU vulitio acotnmunicacioncj no> entitatiue omnia in Deofunt vnum, fcu
litio a b o d io ; Vnaentitasi fed inhis quarftionibus non
.5 1 Quod m^xiiTie conftat ex eoi loquimur in fenfu identico ; quia hoc eft
quoa volitio eft aftus voluntatis j com* confundcre omnes pertedioncs diuinas»
muiiicacio vero perfedionis fit ab alia &quxfliones ThcoJogicas. Ergofem-
pocentia,ver.gr.omnipocentii Dei^quas per in lenfu formali adus nccellariusDei
eft produdiua reruns * ^ qua cominuni- tionclt liberjfcdadusnccellarins eft at­
■«atio diiiianac; & licet nihil omnipotent tingentia cbicdidm im ; adusljbcr ad
tia producat in creaturis, vel communii- extracft attingentia obiedi crtati.
cct,nili quod voluntas decreucrit.Aliud b x q u o f e c , quod nunquam
vcro eU,qiiodex electione, & imperio ad u s liber Dei,qui tft vtjlJtio creatura-
voluntatis fiat ^ Almd vcro , quod a v o ­ tum , hc nolitio toru-alicer loquendo ,
luntate fiat. Ergo volitio formalitei; neque potentia,qua'tft formaliter libe-,
nuucit communicatioi fed caufa com- ra,(it formaliter neccfliiria ; quia fnb di-
niuuicatioms ad extra : 6c (ic adhuc de- Herfomunere.exprefMOt.c, & cxertino
iicivncc communicatione,poteft dari vo- proponitur vnapotentia a b a lia , & vtms
hoc conluc euidcnter : quia vo- a d u s a b a U o .c t propterca,quando Au-
Jitio ell dccrccum voluntatis diuihs ab thoresrelatidicisnt, quod u k m a d u s j
acxcrn'>,& conmiunicatio «ft produdiO iqui in Deo ell volitio ,eft etiam irolicio*
ttnipoialis, quij.licct decreta(int ab «- -Si loquuntur idcntice, non icfpondcnc
ten.o,iion tJiiieucxccutioni mandatur» quxftioni: quia in hocfcnlii Ctiini inrcl-
nili uitcmpoie.iirgo nulc confunditur le d u stft voluntas, & etiam milencor-
volitio D el cum cymmu!iicatione:fepa- tia ell iuftitia.Si vero loquuntur in fen­
ratur emm volitiu ^cerna a communica^ fu formaliieftialfapropolitio : qua voli­
itiouc temporaii j 6c vnacli adus volun* tio eftadus,quo Deus d ilig it, & noli­
tatisjalcei a omnipotentia:, loquendo de tio eftadus,quoreprobati Etficeft di-
communicatione adiua j quae elt ad u s lierfus adus formaliter j& diuerfum ob-
JJe i communicantis ellcjnon de cummu* iedum etiani formaliter , &c diucrruin
.nicationcpalsMja ,q n a;clt crcacurxpaf* principiu , tam ex pavcc inrelledus pro-
•luta receptio illius ellc, quod ii Deo par^ ponentis^quamex parte voluntatis. Ec
ticip ac.iirg o obitctuiii creatum potcl): proptercaex parte adus datur implica­
dupiicitcrconitderarijVt volitu ad hoc» tio i iSd veriKcautur contradidoria de
yt^ifoducatur >& vtptoductum j vito^ Vcroquejquia per volitionem Dcus prx-
Commentaria In DiuumThomam,
delliuac, & per noHtionem reprobatj nio, 5o infinita poteftatis virtute. E r g i
per volitionemiietcniiiiiac crcacurast'u- fcmpcraftus liber D ei connotat obic-
Ciiras,& per nolicioticmdeterminac non dum crea<um,noii connotatione relati^
futuras. Ergo kmper vterqneadluseft ua dependenti», fed connotatione cffen-
dilliiiftusl:brnjaliter,& nunquam potcft tiali obie6tiu3,&fabie^ iua. QuiaiHud
verificari niliidcnuccjquod y o litiope| obie& um , quod connocatur, eft fubie-'
(h nolitio. ^um poteltatis diuin*. E t proptcrca
j/j. Qninto fupponcndutn eftj fcmper contra Authores relatos nega­
quod libertas Dei circa creaturas nuu-; m u s , quod a d u s liber in D eo ,jvel po­
quani poteft fumi ex bonicate diuina, vC tentia non refpiciat obieflumiquia fi no
fuppouitur HI tei‘cia lententia.Quia aft» eflec ad extra calis a ftu s , noncflec liber^
voluntatis dinin* circa> fua bonicate eft fed neceflarius , neque elTec vircualiter,
neccflarius amor ;& fic fo!u loquimur de tranllensi& produftiuus rerum, fed prc-
aftibusliberis.quos De* erga creaturas cifseeftet d iled io diuina ad intra fine
cxcrcet. Nam liccc ex bonitate diuin^ eo , quodtranfeatadexcrii, q u o d e & t
|)rocedar,quod Deus fit communicabi-; impofsibile.
yis creatiitis; attamencx hoc non cxpli- $6 Ex quo denique fit jquod act*,
caturaftus hber ; quiaaflms eft circa liber D ei non dicitur talis ab effecta
obie<aum > quodrefpicit;qujaeflentia- caufato , V . grat, fi produceret creatu-i
Jireromnislibetras debet exetceri cir­ jra&tfed ante e^e^um,qiK)d caufacthabei;
ca obicftum, & coicquenter circa crea­ libertatem,qua producit effectum. E r­
turas. Numquam ergo bonitas diuina go /ibertas D ei nonfumitures! denomiH
tfi obictlum formale aftus liberi Dei,* natione effectus , queproducit ex potc«
fed bonitas creata,qu; ab ilia diuina vo< tia.a qualibetc dimanat, fed ex ipfavo-j
luticace.participatur. Ergoquxftionon luntatis influentia, et attingentia, qu^
proccdit de a£tu libero Dei circa fuam fpontaneo motu attingit c o c t u s crea^
bonitatem infinitam,fed de tahadtu, vc tos,vel creabiles. Propter quod certum
attingente bonitatem crearam , quam eft , quod libertas Dei ta in a&u primo»
amat,&refpicic vel ab gternoi.iruis can- quam fecundo non fumitur ex obiecto.
vcl in tempore etiam in propria ex ii creato :quia Deus non eft liber a creatu J
flentia. Ergo a d u s liber D ei femper eft r a , fed a fe , licet libertas circa creatu-i
ad extra , & confequencer nunquam eft rasjtanqua circa obiectum, eteftectuni
fipiratiisab attingentia, fed cum illa,5c exerceatur. E t proptcrca libertas eft
connocacione perf;dirsima,non connot pei fectio intirinfeca in Deo,et ab illo di-j
rations dependentis:,cuius Deus e(l in- manans erga obiecum crearom, et boni­
xapax , & ftc licet in Deo fit funima in- tatem creatam,qug eft obicctumforma-i
xlepcndentia, attamen fme illa connotac le,licet in adzqnatum» diuinae voIunta-J
creaturas,& tangit illas,6f eft obiedum tis. Vnde denominatio liberi in actu nq
lijjcrum, & adtus ad illas terminatus U- caufatur a creatura, fed ab infiuentia il^
ber.Qaia aliud eft attingere,& connora- liu s , qua intrin(ec8 libere tedit in obie<*
re (ine dependentiaaiiud quod non di- erum. Ergo ex obiecto libero non dici'j
cacconnotationem , & attingentiam; tur act’ liber,licet circaobiecumcreaH
fecundum non eft vcruni.fcd primum, tnm fuam libertatem exerceat j ct Iic ab
5J £ x quo fic , quod fi habitudo effectu poteft cognofci libertas, fed nori
iignificetrelationem dependenti*, hec fumitur ab eift^ctu , fed ab ipfa diuina
non eft admittenda in D eo. Si vero ha­ perfectione intrinfeca,
bitudo fignificet attingentiam creatu- 57 Cum hac differentia, quod
,r3f, optime debet concedijquia contin­ libertasactus formalis np refpicitobie-
gere aliud poteft dupliciter fieri: vno ctum creatum , vt effectum, fed Icmper
zncdo cum relatione depedcntis a beoj ytcbiectum .N am quado rcipicit obje­
alio modo cum babicudine d om in ij, Sc ctum creatum, vt tft’^tum, iani tunc non
poteftatis fuper illud i & hoc fecundo eft libertas formalis actus,vc proccdit i
modo adus liber D e i , tam voluntatis voUtntaiejlcd cli iibertas imperata om-
fornults,qug Omnopotenci^producen- liipoiciitiff , qua: vt imperatur a volun­
tisimpetatus dicit habitudine ad crea­ tate, cH libera ;cttuncrefpicicobiectu
turas j id eft permodutn contingentia: creatum,vc effectum a fe producendum.
dominantis fupra creaturas. Ergo Deus Nsin voluntas nunquam producit , fed
connngit,& producit creaturas fine de^ iir.ptcar , ct libere determinat, et dili-
pendentia , & irelationc,fed cum domi; gr.. Ergolibettajfformaliscilinyoiun-
ta-
I .P.Q.XIX.A.II LDeVcIantate Dd. 757
ta tc .& in a d ib u sfu is, quibus non prO' pro claritate, & non pro limitatione,
ducit^fed decerminac producendas crea qua ditlingc.itur actus a poretitia*
turas, qius d iligic, & fic creacufse funt Ergo aliud eA» quod conccda-i
oblcaumfolum refpedu voluntatis,non tor in Deo emanatio rcalis actos avo-,
cfteftus.In omnipotentia vcro datur li­ luntate,fiue libere jfiue necefiario ad in­
bertas imperata, Sc non formalis ; quia tra,ve! ad extra iquia vtroque modo da--
otTiiiipotcntia non decerminacjncquedi-: tur emanatio actus ab illa^ Nam (icut
ligitliberc,fedproducit creaturas,& fic Spiritns Sactaspropric emanat, ^ pro;
rcl'pefta omnipotenti® creatur* fune cedit a Patre , & Filio> itaetiam aftiq
efFeftus,non obiedum;quia rcfpedu po-j fpiratiua emanat, vt quo a voluntate e-
tentia; produftiua inrelligicur cffeftus» nianationereali,8i neceflaria. Et eodem
ftd tunc non explicatur libertas forma^ modoyolitiolibera emanat a volunta»-
iis/ed ad fummum imperatur,ficderiua-; te libera circa obiectum creatum poft
tur a volunrace ad omnipotentiam,Er-* productionem j & creabile ante produ­
gofempcr potentia libera eft voluntas ctionem emanatione reali libera. Sed
foia,formaliter loquendo,& femjjcr rcf^ nunquam concedimus, quod talisicma^
piciccreaturas,circa quas vcrliatur , v t natio , fiue necelTaria , line libera fiat
o b ie d u m ,& non vt eftisSus \ & fic ratio cum djftinctione reali acti^s a poten­
efFidus in crcatura fufpoiiit totam li- tia; quia hoc arguit liniitationcm, fed
bertatcm in voluntate , ik totam yirtu^ cum fumma vnitate, et idcntiute ac­
tern in Omni potentia. tu s , & potentiz . Nam in illa form^.
58 Sex tdfupponen dum e fl, quoddimna omnes jperFecciones D ei fum­
quando d ic itu r, quod in Deo non datur ma identitate exercentur fineconfulio-
Jibertasad hoC,vt aAus dimanet a po* ne cum claritate,& ibi reperitur omnis
tentia, hoc dcbet-explicari dupliciter * perfectio expreiTa maiori claritate, &
Prim o ita, vt aftusiealiter tiliiindusa ordine, quam fi per fbrmas realirerdi-
potentia per realem emanationem d i- -^indas,&limitatasiieret.ltaque magis
fiinftam a potentia procedat.Ec in hoc clare emanat volitio a volunratace in
fenfu non poteft admitti in Deo emana­ D e o , quam in natura creata, licet fiac
tio realisj quia daretur dinftinftio rea-; ■cum fumma identitate in D eo , & in
lis inter voluntatem , Sc volitionem, crcatura cum limitationis diftin^lione»
quod eft impofsibile ,quia hoc arguit &fcparatione vnius form® ab alia,fcii
limitationem, & impcrrcdtioneni. A lio vnius perfectionis potentiae ab alia
niodo pottft intelligi emanatio realis a£tus.
imcr a 6 u m ,& potentiam» fupponcndo 60 Septimo, fupponcndum cft
fummam vnitatem,& identitatem inter quod libertas,qua: rcfpicit obiedum
vtrumque; attamen, quia in illa forma creacum , fumitur prafuppolitiue ex
diuinadatur vcriufque perfeftionis, & intelic£lu propcncnte obiefiuni, & ex
potencisc, & aflus fecundi >exprefsioj obiudlo propolitovolontati,& ex volu­
munus,& excrcicium,ideo.datur ibi ve­ tate iibere fe mouente ad obiectum,noli
ra,&realis emanatio a^ usa potentiaj motione dependenti»,& relationis, fed
quia datur exercitium vtriufque perfe- dominiji&poteftatis.Itaq; fiintcllcct®
dtioiiisliiiediilin^tione aliqua cum fola non proponeret libere,&. libtiiitn obie-
exprefione>& claritate: & (ic eft verum dum ,et voluntas nioueretur, Icn attra-j
:diccrc,quod datur potentia,& aaus di- heretur libere ab illo,non daretur liber­
inanas.Sicut cU verum dicerc,quod da*, tas. Quia fi obiectum propofirum non
rur radix in exprefsione (ubliatiic.Si po­ edec limitatum., fed iiiiinitum, volun­
tentia in cxpretione voluntatis, & a d u s tas raperetur a bonitate. Et (i iiucllc-
incxprefsiouevolirionis, & totum hoc • ctusnon proponcict co modo,quo eft
rcahccr,&cxprcise,et elate, fed no cum obie£i;um cum fualimitatione>eti;im da
diftindione limirante vnam pertiedionp* retur defectuoda proppfitio,licut acci­
Vt d illin^ia ab alia. Qula alludeft, quod dit refpe^iu noflri iinellcctus in via,cui
fit emanatio vera^St rvalisattus a pote- proponitur, multotics obiectumcum
tia:et aliud,quod fit emanatioa^ius rea fal|etia,& ignorantia.lgitur rcquiritut?
liter diftincci A potentia.Hocftcuiidum cflentiaiiter.et prgluppotiue ad liberta­
non admitcimuS) quia arguiclimitatio­ tem diuinam propolitio obiecti.per in-
nem,& imperfectionem. Primum vero tellecum cu ea perfectione,qua infe ha­
. concedimus j quia ibi diftinctio iuniit ur bet,et factapropofitione tunc voluntas
Torn, I I , SA’ ■ li*
7 58 Commentaria In Diuum Thomam,
libere tendic ifi illud, c)uod conucnicii* ccre, vel non producere» fed per velle*
ciusefti idel\,eo modo ccndit voJuncas» vel non v e l l e . e r g o pocentia iibcia,
vel caiigit obiedtumjquo proponitur di­ qnsBpoteftateantcccdcncipotcfl fe fpo-
ligendum qijia voluuus cx conhlio tanco motu,dilibcrationefada,ex con-
fuxfapieiicisrponunee ceiidic in obie^ niiofapientiae determinare ; & a d u s elt
a g m ,id eo libere actingic illud» emanatio exprefsiua a voluntate per
<51 £ x quo fit,quod licct obie* fpontaneam adionem procedens circa
creatum eflentialicer pracedac in obiedumcreatumfemper» In haccon*.
propoficione intelledtus: tameft ex obiq- clufione tota|continetur difficultatis re-
a o non dicicur dependere liberta $ i fed folutioex D »T hom s fundamenti', 8c
circa illud exerCeri» Nam ficut non po- dodrina de prompta , quam figillacin]
teft volantasicxca velle aliquid,quin fjc per partes probare debemus. In prima
propofituin abincelleftii i ideo ipla po­ parte defendimus, quod libertas D ei,
tentiarum effentia requirit, quod prsce- tam in radice, quam in adu primo po­
'jdat obiedum cognitum ad h o c , v t v o ­ tentiae voluntatis »quam fccundo yoli-
luntas circa illud libere exerceacur*ii.r- {ionis eft perfedio intiinfeca illius.
§ o non infertur dependentia libertatis 6} In fecunda parte defendimus,
diuinae ab obiefto creato ex e o , quod quod libertas perfeda» & diuina conli-
p riced at obieftam, vtprscognitum ab flitin eled ion e fpontanea o b ie d i pro-,
intcJledu a.d h o c , vt voluntas velit, vel politi,fecundum conlilium fapicntix il­
nolit cale obiedum. Nam potentiarum lius o b ie d i >quodmdiuseft» In tertia
ordo nonindiicic depeadentiain liberta* defendimus,quod non folum in a d u fe­
tisd iu in x » fed infert connexionem , Sc cundo, Ted ncque in a d u primo volunta­
coordinationemedentialem rerum»Vn< tis datur indifferetitia formalis in eli­
denon eft dicendum» quodobiedum» gendo, vel prxfuppofita in proponendo»
quod proponitur voluatati)(it p.ofterius led determinatio ad illam partem me­
yoluntatc.Quia voluntas non potefl vcr- diorum , quam confilium proponit eli<>
fari c irca obtecta,nifi.prxcedeuce' cogni» genda»& iroluntas ex fua perfedione eli*
tioiic illotum,&propoIicionefimilitef* gere tenct«r»Qiua in a d n fecundo nun«
Ergo obiedum creatum,quod fablequi- quam datur indifterentia etiam in crea-
-tur ad voluntatem,debet cile fub ratione turis.quatominus in Deo:quia adus fe­
p r o d a d i , vel determinati , quatenus a cundus eit incapax indifferentia; in diui-
voluntatis decrtto dependet,quod fiat nis,& creatis.lit fic non folum excludi­
obiedum per omnipotentianij led aliud mus concingentiam» fed etiam indlfi-'e-
eil loqui de o biedu;vt prod ud o : aliud rentiam a libertate diuinaperfeda. lii
vero de illo fecundum quodprscccditad quarta defendimus,quod ex parte intcl-
a d um volurttatis diuin9,quod feniper cft ieduscomprehenfiue coguofcetis obie-
neccHariuni. -dum;proponuntur pluraobieda, vel fi­
nes intetmedij,vclniedia»ric ex parte il-
y i * [Pfo^omt»r fefolutio qaxjliomit
lorum,& exparte omnipotentia: poteft
<S\ \ D qusflionisrefolutio- intelligi aliqua indifferentia remota ad
i / \ tionem diceiiduni elUi- cledioaemiat proxime loquendo, quia
bitcatem diuinam elle intrinfecam petr fapientia Dei proponit non folum omnia
fedionem D e i in potentia voluntatis,8C illajfedex omnib’ illis,quodmeliliseft,
aftu ■ volitionis .*iconfiftereque in fpon- &c proponit illud,vt cligaturjideo folum
tanea deliberatione potenti® per adum poceft admitti indifferentia remota ex
yoliti<Jnis,vel nolitionis, quo Deus eli; pa^temultitudinis medioru,&exparte
g i t , quod melius (ibipropofitum eft ex omnipotentia: , qt4ar potcll omnia illa
confiiio fapientff per inteiledum,^i* producere ; fed non adniirtitur indif­
ne indifferentia,ex parte propofitionis » ferentia proxima voluncans ad ilis.
vel electionis , licet ex parccobicd o- 64 In quintad^tciidimus, quod
t u m , quae proponuntur >detut multitu­ denominatio cxtrinleca non conibtuit
do, uiditiercntia ex parte illorimi. £ t libertatem dminani, nequc aliquidcx-
iic libertas diuina, licet verfetur circa trinCcii elicoititutiuu illiusjfedadfum:
alicj.uid excrinfecum » non cooltituitur ^nm i n t i a c dcconiUtato,ljcut omnis'po­
per excrinfecom^neque per denomiiu- tentia eilentialiter dicit habitudinem ad
tionem cxtrinfecam , (fed ilta fubre- obictStum fpecificatiuum, lit confcque-
quitur ad libertatis petfedionerii. N e- ter non admittimus relationem realein,
^i?e h|^S£WS'COpjiit!jitur pc£ produ- ris;que racioni? in D eo ad libertatem
con-
l.R Q .X IX .A .III.D eV o ! untate Dei. 7;9
conftitucndam;ncqiTe fuiiJamciittim m- libertisin Deo ram inporcntin,qiuni ia
triiifecumin Deo Concedimus ad talet-n ad:u fecuiulo, id eft, cam in vohnji.iie,
relatione fi£t;a,fed ilia comiotatio volu* quanvvolitioiic eft pcifcvtio intrinfcca
tacisdiuiiif refpeftu obicfti creati eflpcr illius.Quod conftarc.v eo,qnod libe:ras
dominiu non per dependcncia :per poce- -eft perlcdio maxima creatuiae intcllc-
Aaccm, non per relactonecn. Nam licet dualis.Ergo eft ponenda iu Deo intrin-
iotelleftus nofter ex fua imperfeftione *ece. Antecedensco»rftat;quialibertas
per relationem rationis explicare velit eft dominium. Ergo vbt tocrir dominium
terminationem illius relationis creatu-^ perfeaifsimum ,erit libcrtasjpcrfcaifsi-
r * ad Deum, attamen rc vera relatio de*: majfed in Deo datur dominium msiiis.
^ndenti^ infola creatura datur adDeu, Ergo &.meliorlibertas. Tum etiam li*
& Deus folum terminat extrinfece talem fe rta s inpoteciaeit poteftas voluntatis
relationem, dcexhac terminationiere- ad eligendum, fed Deus poteft pci fc. <ttif-
fuitat denominatio in Deo , & ex ipfa fime diligere,&cligere.Ergo habet per-
a d io n c voluntatis , qoa Deus dihgit feftifsime in fe intrjnlecam libertatem.
creaturas. Et (ic neque denominatio,ne- Minor conftac , quod illud agens potefl
relatio conftituit libert?iccm,fcd ad perteCte eligere , quod peifede cognof-
ipfam iam coiiftitutam fubfequitur.ficut cit jquia noivfobiacet deccptioni, v\l ig-
ad viiionem.qua vi(us accingit obieftu, norantizjfed folus Deus , 'neque pote|t
fequitur denominatio excrinfecaviti,qug falii; nequefallere.Ergofokis Deusipo-
folet explicari perrclatione rationis,Ij- taneo motu poteft pe rfcaifsntie eligere."
cet non c5 fiftat in tali relatione rationis; Ergo cu libertas fir potelL-is^volunratis
65’ In fexta parte codulionis defen* cn c p e tfe a io intfinicca illius:qt)ia nihil
'dim us.Quod libertas p e i no cdftitaitur magis intriiifecum , quan> illud, qnod
p er h o c,q u o d eft pp6dijccrc,vcl non pro Deashabet in fe,& afe:fed poteHas eft i
ducere.Q uia p ro d u ftio no eft de liacavo D e o ,& in iIlo,Ergo eft intrinfeca ilJi,&
lu n tatisjvel lib e rta tis,fed de linea om ni- :c0nfequcter4ibertas,cu« in tali potefta
p o te n cis.E tp ro p te re a folli p otcftad li- ■te c6fiftit,erit intrinfecaDeosquia nihii
|}ertate diuina pertinere hoc > quod eft magisiritrinfecii,& intiniii, quam illud,
determ in arepcoduftione, feu ve ile i|Ii, qnodeft ideracii Deo.ficut fua volutas.
N a lic ^ tp r o d u ftio dimanet eX decrero .67 D e a d u v e r o fecundo conftac
Voliatatis:attam enform aliter producc- limihcer.Quiaactus fecundus voluntatis
re, non eft exercitium libertatis, fed onf» eli volitio,qua: eft emanatio a voluntate,
nipotentiK,quae ex fe eft potStia ncceflfa'- fed talis volitio eft idem cum volurtca-
r l a , & noulibcra, Ec propterea illu d t e . .£cgo licut voluntas eft intrinfeca
ob ieftu m , circa quod verfatur libertas, De.o , & etiam libei'CJs voluntatis; ira
Temper elt o b ie ftu tn , nunquam eft cfFe- etiam libertas volitionis,qua:clt idcnti-
au stq u ia e ffe ftu s correfpotlet «omnipo­ ficacacuni voluntate.Conftqiientiacon-
te n ti» ,& obiectum correlpodet volun­ ftac:quta nihil magis intrinfeciim, quam
t a t i . In icpam a parte detendimus, quod illud,quod ell identificatnriT.trgo Ii vo­
libertas in potentia eftporeftasantece­ litio eU idem t e ,& ratione cum volunta­
dens ad cmauatioiiem cx p o te n tia , qua­ te iineprgcifsione cumfolaexprclsionis,
tenus ipla potencia potelt ie determnia-, & muneris diftinaionc, erit intrinlcca
fe fpontanconiotuadob.icdum e lig ib i- perfe&io Dei. Pia.’cipue,quia vc ducec
le.quod reipcCtu voluntatis d iu in x , & D , Thomas i.p .q .S a .a r c .i. j«V«r diet-
perfcda: iib c u a :is lolum eft ob ieftum tur aliquid naturuleicjuiaeji fccundom iu-
« ligib ile,q u od mdius eft,& illud folurn Clinationem mtUY£,itn dicitur Alicfuid vo-
p ro p o n itu r,vtelig tb ile. L ib ertas vero l»ntAriurn , qui* ejt fecundum hclinat'to-
contequeseil in a a u ipfo.quieft emana- nem vohntaiis. Sed quod eft fecundtim
.ciofpontanea cx potentia libera , a qua inclinationtm volutatiseft inrrinficunj,
particip at aftus fua Ubertatem, fit haec Qijia nihil magis intrinfccum rei , quam
emanatio fecundum m unus, & exercitia illud,quodex natura procedit, & ab:in-
datu r in D co .Q u ia vtraqueratio eft per- cluiacionc,qu£ a natura dimanat.L.rgc) {i
f e d io j fine diltinftione tamen cum lum- voluntarium eft fecundum inclinat lunein
n ia v n ita te ,& id e n tita te . nacurx,&ab illa dimanaverit imrinlecii
6 6 lijhisergo leptem partibus di- rci,iJ£ conlequenter libcrii, quod <ft vo-
tjifaiiunecconclulio * & refolutio dif­ luntariii,ta in potentia, qua* dicir
ficultatis Conclufa i quam licligillat/m nationem, qua in actu,mcdio quo dicit
probo.ln prmia patte detcndjmns,quod incUnationcHi.
S(T 2 Sc-
X o in .il.
76
/
o Commentaria In DiuumThomam,
63 Secunda plrs conclufionis t>rov libcrtacclnfine iiidiiFercntiai Ergoctisa
batur.Namobieccum liberum voltjnta; 3 ftusfecundus (it peijfedtilsimS libct la
tisdiuinx m npotcilefle bonitas infini­ D eo line indifferentia,infertutjquod
ta ,quiaadiftani , canquann^d VUithum (it deeftentialibcrtatis*
iiiicra.neceffariopropendic voluntas di^ 70 X^od verg heqiie ad volunti'^
uina.non liberfe. Ergo obiccttim libe. tem liberam requiratur iudifterenti^i
ruiii,in quopQteft D ei voluntas tcndc- probatvr.Tumy^uia D'.Thotoas docct,
je.eft boftitas crcaca» fed bonitas crca- qu<>d litagis pei fe ^ a libertas faluatur ii|
M c6parator, quali medium jad finfi. Er­ Angelis y qui peccate boti po(Tutrt,qtiani
go libertas diuina cbn(i{lic in Tpdiitanea in dobis, qui peccare jpolfumus. E r­
electione obiecti creatif>ropofiti fetudu go adlibercatem perfedam in potentia
£ohniiufapienci£,quodell melius.Gon- bon tequiticur indifferentiaiaiias A nge­
fequetiaconllac: quia fapientiaDei nd li,qui peccare non polTunc^non (habeienc
poteft dare tiifi de itleliori bono; iibctcatem,ucuc & tiof ,qui peccare pol*
Alias noii eiTe cbnfiliii (apiesited itiupiSsi fumus ; & habemgs indifFerentiam ad
^Tam (ic,fed conlilium femper ell de ine- vtrumque extremum. Tnm etiam,quia
di'js ad finetii;quia de fine rjon poteft fie* indifierentia eft cotingehtiaifed in D eo
ri confilium.Ergo libertasperfectaDei^ nullaconcingentia poteft adm itti: qtiia
^ usregulatur conlilio,co'iififtitinfpon- D cus edentialicer 6lt im m utabilis.Ergo
taitea electione boh i creati^ quod pro- tepttgnat illi cohtin'gcttti3|& indiftcren-
jponiiur>vt melius,^b m'tellectu diuinoi tia,M aior probatUr.NaiiJ illud eft indif­
£ rg o cum er«;ccjo fpontanea lie circa ferens,quod poteft ad ytrumqi extremu
iiietiia»licur inrencio eft circa finem, Sc vetti,fed boceft habere mutaisilitatem*
libercas D ei lie circa bonacreata,debct E rgo indifferentia eft mutabilitas , ^
vocari Tpontanca clectiotl^ocanea, quia contingentia^Minor probatur.Nam mil
ell libera ^ voluncatieselectio,quia eft de tabilitasex partepotetix eft illavqua pQ
bono lim itato« & creato ^ quod eft^vc tcncia poteft)kd vnam>vel alteram p9r(4.
meditiini rcrpk'ctiue ad bonitatem diui-] hioueri: fed hacc mutabilitas eft mdiftcr;
tiam-,quftft vltimus finis VoluQtatis di^ xcntia.Ergo fi in volutate D ei dacur iu-5
uih«. differentia ad duplex extrem u, tr it e li-
6p ^ejrtijt parscbnclbiiohts pro- gibile vt ruque»Ergo cotinges eft, quodi
W u r ; qiipd liondeturindifFci-entiaifl vnum pr^ alio eligatlir. Ergo non eft im .<
libertate diuina in actu fecundov Nani jnutabilis voluntas D ei. Confcquentia
actus {ecundus fempet eO; deter>ninatid coftat.Q aia‘immobile eft illud, quodn 5
tuiufcumque potcnci3e*Ergd in illont)i! potelt ad vnam^'vclMteram partemtra>
p otcjldarl indiftcretia>Er^o in tantuill fire^Ergo quod poteft in vna, vel a lte ri
eft liber adus fecundus, in quahtumeft partem traiifire,mutabile eft:quia mutan
tm anado a libera poce))tia,& vt tali^ li­ tur de vrio extremo iival'iud.Ergo indit.^
bere procedit A voluntate-. Ergo adhuc ferentia eft repugnans libertati diuin*.
xefp£<Supotenti^ create, leu voluntatis 7 1 Pra:terea:quia voluntas,quando
in ad u fecurtdoinon da cur indiifferentia, eft indifferens ad vtrumqjcxtremum,Vel
,& licet fit i(\a indifferentia de libertate eft cutn tali Indifferetiaex fe,vel eSc f ro-
creata,adhuc in a d u fe^iido tollitur ta­ pofitioneintelledvsi vel ex motiuo ob-;
lis indiffcrentia.Ergolibcrtas diuina in ied iiquod proponitur diligendujSed ex
aftufetm ido non poteft condftere inui- ncutrocapite, ErgovoJuncasdiuina eft
idifferelitia-.ti<>nfequeiuiaprob«ttirjquia libera fine indifterptia. Minor quoad pri
adius fecundus ell liber libertJte diui- mam^rtenQ probatur. N am exfevolii.-
ha.iitam cn non eft indifferens, fed; po­ tas diuioj eft im m obilis; quia voluntas
tius eft ipfd determ inatio, i6c emanatio D ei eft Deuy.Ergo ficutDcnseft immo-
fpontanea >qua libcre fe determinat vo- tuSjita ^ voluntas cias.Hrgo implicat,
iuncas.Ergo implicat, quod in afiU fe-_ quod vQliicas Dei fit ind;ftcrens ad aitc-
cundo repetiatur indi|terentta. Ergo li- ru c\treir.(j,’fcd qpod lit lictci minataad
berusa&usfcC'undi noaeft cum iudi^'c- ilJud.quodcxluaimmutabilitate
r c o tia ,& confcqueiiter tails indilFcreji- tiali determinaturi Ergo ex fe voliitas
ttanon tft de eflcncia liberratis.Confe- diuina non elUndiffercns-, Ergo indiflcre
qulecia probatur iqi'.ia quod eft dc cllcn- tiaeit imperfettio volutatis creata:-,x}ua
tiaalicuius,cftinfeparabile abillo. E r­ ad vtttiq ie^tremii ex mutabilitate pro ■
go fi de eflentu iibcrtatisell'et indift'e- pr ia poteft cducrti,iuxta quod cx fe mu
tcinia,non f>oflec fecundys habere tabilis efti^c iuxia propohtiojiem inr cl-
le-
l.?.Q.XIX.A.III.DeVo!untateDei. -6i
Jeftus impecfciflam , & limitatam ctiam m itata.etm ultiplex folum potePi cjmCj-
bomcacem , qua illi proponicurcJigen* re indifterenti.inijquia non necti'iUiic ex
da. Quoad fecundam partem probatut fepropcer bonitatis Iiniicarioiicin ; vcl
m inor: qam’propofitio incelledusdiui- quia remote proponuntur plitra media
i»i eft cognitio coinprehenliua, & perfe- limicaca ad finem »quorum neutrum cll
difsim a.E rgo proponit obiedum»quod fim pliciter,& vnice ntcelfarium ad /itif;
eligibilius e ft. Ergo line indifferentia at proxime iam proponitur vnum el Jgi-
ex parce conHlij: quiaptoponic vnnm> biliosalio; et vt tale proponitur j ct iic
quodeftmcUus alio. Ergo vt tale pro- licet exfefine pluramediaiartame vnum
ponic dickamine praclico eligendum . eft conuenientius. Ergo refpectu intel-
JErgoxum volnnus perfefta uonpofsic led u s proponentis conuenientms,iam
difcedereadiftam iiie p rad ico , debcc non funtplura,fed vnicum. Ergo non elt
decernaiiuri ad vnum obieftum. indifferenspropolitio medij. Ergo neq;
72 Quoad tertiam partemetiani voluntas eligens poteit habere indifte-
probatur minor. Ma liceco b icd a crea-j renttam , niJicadat a perfectionc fua;
tajqtix cognofcuntur a D e o ,proponan­ Q aiafola voluntas impeifectapoceft de­
tur , adhuc camen duplex propolitio ell ficere a fapientia conlilio proponente,
diftingueda:prinufpeculaciua,quaonj-: et a regolarationis dirigcnte , ct cum
ne cognofcibilcjfideligtbile proponitur: D e i voluntas non fit capax ddecruSjUe-
fecunda pradica.qua inter om nia, qua: que indifferentia? putelt ellc.
proponuntur,vnum eft nieliusalioad fi- 74. E x hac probatione fequitur,
uem a D eo intcntum ,&fecundum ordi^ ctiam probatio quartsE partis concla-<
nationem diuinam : fed inttliedus diui- fionis. Nam indifferentia, qux eft con­
iius, licec omnia cognofcac, non tameii tingentia , fen mutabilitas folum poteft
proponit, vt pra A ice eligeda> fed iliud, reperiri in creatura. Ergo cum lo b ied a,
quod ell perffi&ius, &it)elius.Ergo neq y qu« proponuntur,fmtUmitatai hiiiceft,
ex parte intellcdus proponentis datur quod illa pofsinc remote quantun> ^eft cx;
indifierentia. Ergo nequa voluntas po- parte fua habere indifferentianijred q.ia-
teft iJlam habere.Confequentiaconttac: ta eft ex parte intelledus proximS pro-^
nam voluntas perfeda nunquam difcc- ponentis,& voluntatis diuinx ptoxim c
dit a dictamine p ra d ico in telled u s, 8: eligentis tollitur omnis indiftorenti a.'
confilio illius. Nam proptereavoluntas quia intelledus proponit.vt diuinus, 8c
dicitu? regulari perfv*difsime;quia feniT yoluntase lig it,vt diuina.Ergo licctob-i
pcrfequicurdidam en fapientis confu- ie d a .v t limitata non iint cum determi­
leiitis meliora. Ergo nunquam ex parte natione eligibiliaiattam en fapientia, VC
o b icd i» vt propoliti a fapientia, datut; tliuinaproponit,quodnielms eli, vt eli-
ind ifferent la. Conl'cquenc ja co fiat: qu id gibtlvjat voluntas,vt diuinaelegit ecia,
fi^cltec indift'erencia intelledus ; ideo quod melius eft,Ergoqaanuis ex rem o­
cfier^quia non cogiiofcci'et pcctede, vel ta obicdorum limitatione proiienire
non proponeretlapiencer,ledvtrumque pollet indiderentiai attamen ex p ro xi­
rcpu^nac D eo. Ergo etiam tepugnac ma intelledus propofitione,& fapientif
iijtiifKrtntiaex parte o b ie d i, vt pcopo- conlilio,& voluntatis dminx e k d io iie ,
liri. Q:>ianon proponitur,vtfolum lpe- im plicatinditferetia.ficutimplicat mu­
cnlatiuecognuicuntur pluraniedia, fed tabilitas. Coni’equc-ntia probatur. Nam
yt ex plurious mcdijs vnum. p t* dlijs, licec obiedum creatum ex fe indift^eren*
iiixta lapientia eligibilius. ht g o fempec ter propani poisitjattanjen fapientia in­
6b.ediiin,vt propulitum ell vnicum. ter plura obieda proponit folum, vt cli-
7^ Q n odiicexplic.ttur; N a m l i , ' gib ile,q u o d melius ell. E tgoficut effec
cet rtbiectun»,quod eltcttatum ,(it par« imprudenspropoiitio, qu* proponerec
t itu m ,& limitatum, & multiplex, a tta ­ xqualitercJigibiie, quod in xquale cit{
men ex limitatione, 6c partitioncreful- ita,iSi vpluntas ell'et imprudens, li elige-
tatina:qaaiit 3Si &COnfcquenter , quod ret,qaodm inus eligibile eft.E rgoficuc
vnum lie conuenicntius alio ad tinem iu^ repugnat D eo imprudens e le d io , ita re-
Centum a D e o . E rg o licec o b ie d u m pugnat,quod fe habeat indifferenter ad
creacum ex (ua maltipHcicace,ct liniita- obieda;8c confequenter indifferentia fo ­
tionc.ht indifterentet eUgibilejattanten lum in libertate impetfeda rcpcritur.
cx eo, quod lapientia cognolcic > quod 75 Praterea etiam quinta pars
m agiscligibile e fta D e o , laeo prupo- conciufioois probatur. N a denominatio
U it,vcniagise]igibilc. Efgobonicasil^ extriufecaejlfornia liberracis refultat.
lu in .li.
762 CoinnaeBSarh la iMuuniTbomam,
E rg o non potcft coiiftitutre libertatem! 77 Propterea non folum rep isf-*
led ex ilU confticu urcfuItat,E r§o qua­ nat rclatio realis Dei ad crcaiit; a j , f. i
tio denominatur lib e t* potcnti3»vel a c ­ cciam rationis. Quianon ei\rationabile
t io iam fupponitut libera v t r a q u e .t r g o per rationem, quod Dcus referatur de*
ex deiiotninationeextrinfecanou poteH pendentia ad crcaiurasjiiquib’' imphcat
conlHtuilibertas diuitia. Confcquencia dependere* Ergo impl icat etiam ,quo t l
conflacj tarn,quia libertas diulna eft pet* detiir f'undatr.e cum ad i elatione rat ion is
fe ftio incrialeca,& vera,& realis inDeo,- in D eo.quaconnotat creaturas. Confe-
E r g o tioit pove I conlUtui per denomina­ qaentiaconlt Jit .Quia non potcU funda­
t i o n e excriofecamitimi c t i i i quiaquod ri dependentia D ci ad crcatuj:as fupetr
denotniivaturjiati) fupponitforinanj de- independentiam omnimodam , quam
nominacem.Ergo illa t b n iu eric libera,- D eus habet in fe.Ergo omnis refpe£bus>
q u a denominat liberum o b i e d u m , vcl q u i/ingeretur D ci ad creaturas, effet in
potentiam , v c la ftu in . E r g o prius ell» ignorantia noAri conceptus, leu in im­
q u od voluntas D e i habcac in fc fonnain perfectione ilUus, 8c non in petfcdione
conUiiuentem illam in ratione kbtrae, diuina , qux prxbeat fundamentum ad
quam «quod denominetur tahs. E r g o talcmratione iquia potius ex parte D ei
fenrper denominatio ell quid confecu- datiirrepugnanciarclationiSj&nonfon-
turn ad lib c ita te m , & n o n conliicuens dameutum ad illam .Ergo habitudo D c i
il|aiu,Confcquctiaprobatut:nam D e u s ad creaturas,vel connotatio, non eft re-
v . g . c i l lib st.v e la b xce rn o volcnscrca- latio,rcdaciingentia ,qua infinitas D ei
t u r a s .v e l i n tempore cxequcns produ- contiuei)s onuie creacum attingic illud
ttiauem media omnipotentia; ied Deus diligendo, vel producendo, vcl confcr-
a b a c e m o non vulc libere creaturascx uaniio ) vel reprobando. Ergo p o ten tii
denominatione, fed potius denomina­ liberamcdia emanatione atlus liber i in i
tu r,q u i vulc. E rg o denominatio, qua:, finiti attingic obie^um creatum inxt3
cumqoc ilia l i t , non potett conftituer<‘ capacitatem Tuam^idell eligendo, quod
lib c r a c c m diuinamg melius eft ^Sc producendo, quod conue^
70' Q ^ od autem connotatio D e i nit i & reprobando, quod ell iuflam re­
ad creaturas non ftt relatio realismanf- probari. Erg-jaftus lioereU contingcn-
t'elie conlU t ex do & rin a D . T h o m * , cia obicft i creati cum fpoucanea emaiun
quiareiacio dependencia.Ergocnm nationc a libera potcntia.
D e u s non pofsic lubei'C dcpendentiam, 78 Sexta pars conchifionispro-;
ticque te>ilciD,neque rationis cumflmda* bacur. N am libenaseft vnicein volun­
mento, non poterit dicere relationem. tate; fed voluntasformalHer no ell p to-
E r g o n c q u e in D e o dat«c r c la t io ,q u g du d iu a. E rgo libertas D ci nondebec
iiumme cunnotacionis explicetur.E rg o exp licarifo tn u litcr per producere, fed
ilia connotatio folum dcbec explicare p e rv e lle ; &confequenter terminus l i ­
attingcntiam voluntatis diuina,veloin* bertatis formalis non eft efft^us , fed
m p oten tis refpedtu creacurarii. Et hxc obieftum^ Maior conftatiquia voluntas
contingentiaelt indcfeaibilisjnam cura fola eft domina, & in ilia continetur for-
D e u s tatione lu x infinitatis contineat nialitSr dominimu, licet prafuppofitiue
omnia,hue vo lita ,fiue vt p ro d u d a , ideo connotet jntdieauscognitionem .Q uia
debet attingere ilia,& treaturg nonpof- intellediis proponit, quod yoluncasde-
func fubtertngere diu itii infinitatis a t- beat amare. Minor veto probatur: quia
tiogentiam , vel ratiouc omnipoteniiae ad lineam voluntatis folum pertinet d i­
producentis,vel ratione voluntatis de­ ligere , vcl velie, vel determinare impe-.
terminantis ; quia vtraque potentia eft ran^p» E rgo eius libertas non potell ex -
jniinita,& Deus prius voluitctcaturas* plicari per producere» Confcquenria
quam tsceric , iuxta iUud Scripturae; probatur tquia viiaquaquc potcnda tx -
(^ujccuitique T fo lu ittfecititrg o Dcus de- plicatur per fuosadus ;led a£tus domi*
bct a ttin g e r e , & vuluutace.Si omnipo-. nij,8f electionis, vel dilcd'cioitivitltadi?
t e n tla creaturas, lira ergo attingentia, voluntatis , & »onadlusprodu6ionis.
feucontadtasel't connotatio,led non re- Ergo percitum protiu&ionis non po-
latio,neque dependentia,qaia tan.gic, v t teft explicari Ubertas.Minor probatur:
dominus,& vt omnipot'ens.Ergo attin- nani potentia ptoductiua eli oninipo-
gentia,fcucot:notatio non poteU e!le re- ifiitia formaliccr. Ergo formalitcr lo ­
Jatioms,leu dependcntiae, led dcwiinij, quendo voUii-.tati non correfpondtc
^ p o t c f t a t js j actu s productionis. Et go libertas vo-
Um-
l.P.Q.XiX.A.KLDc Voluntate Del 7
luntacis iionpoteft per producere con- libertas creata,fine indiff -reda proxioa
llitui.vel dcclarari,(ecl pef vclle,vcl nol* ad eleaioneni melioris , qirinto mtluis
]e. E rg o cum terminus prodiictionis fit faluabitur liberias fine indjfterenria ad
cffcctus;& terminus voiuiiiarislit obie- minus bonum iiipotetia voKiiuarispcr-
ccum,quod diligit voluntas; q aiaaiiio f fediisimaf? Qnia ilia indifferentia nafci-
rcfpicic obiectuin bonum diligibil^^ turex imperfedlione, E t quandoadhuc
ideo terminus correfpoiides voluntati voluntas creata purificatur ab impeife-
liberS formaliter eft obiectum}& cetmi- ftioncjtiic fine indifFecetia babct liberta
nus correfpondens potent is producenti te potecif,& eleftionis.Ergo docilentia
eft cftl'Ctusiquiaomnipotetig proprium libertatis, non eft indifFsi entia, fedcle-;
eft producere tftectum i voluntatis v e lk fliofpontsnea peradnm ddcdionisob*,
obicftum diligibile. ie d i melioris,quod propollium fuic ah'
7P V ltim a denique pars condu^ incellcftu voluntati.
fionisprobatur. Nam libertas potenti^ $r Confi^rmaturfecunda: nam fi-
cf{ poteftas d ilig e n d i, vel reprobandi.. cat in diuinis ad intra dancur origii es,8c!
E r g o eft pocellasdominij per emanatioi emanationes ;fic etiam ad ext ra dcbcnc
iiem v o litio n is, velnolitionis. iir g o in adniitti:cumhac dift'crciniafola, quod
poteilate dominatiua , qua potett per emanationes ad intra funt n ecrfia rii.
emanationem cllcere aftum>confiftir li­ Quia amor diuinus ad inrra rcfpC(5tu bo ­
bertas potcntisf. t t in attual 1 emanatio­ nitatis diuinse eft neceil'.!rius,& amor er­
ne dileaionisconfiftitU bcrtas a d u s fe­ ga creaturas eft liber. Ergo libertas a c ­
c u n d i.E rg o in D e o datur y trum que, & tus fecundi involitione per nicduih e-
potent ia ad emanationem; & emanatio manationisdebet conftitui, _& libeiras
jc a lis volitionis a volutttate , non cum inpotentiaperm odum poieliaiis ad e-
ieparatione vnius ab a l i o ; fed cum iden­ nunationcm. Antecedens confiat. Quia
tita te vtriurque,& exercitio a d u a l i , & origines in diuinis debent ab omnibus
fimultaneo ab eadcm forma diuina. Ergo conced uvt infra in materia de T rin itate
i n D eo datur libertas pertefta in fponta- dicem us.Quiadaiur origincs,feuaaio-
nea poftetate v o ltsita tis, & in fponta- lies in diuinis in intelleftu,& voluntate
nea emanatione volitionis a toluntate* aidintra.Nam intelleftio , & amorfunc
i i r g o fiflc indifFercntia poceftatis manct emanationes, licet non diftinguantuc
VolnnMs libera in D eo ;ex eo>qnod fpon* realiter,neque ratione pra>cifsiuaab in-
tance 'poteft diligere ,q o o d conuenien^ tclle£tu,& voluntate.Ergo eodcm m o­
tins iiii a diuina fapicntia proponitur in do ad extra debemus coacedere cmana-
b -5cu primo5& inaftn fecudo ex eo>quod tioncsindiftinCtas realiter a potencijs,
a & u a l i emanatione» Scipontaneo morti Confcqusntiaconfiatjquia Deusper in-
u iicttionis diligit obie^nrnm agis con- telieftionemnon folum intelligit fe »fed
iicnicntins,6f quod proponitur a fapien- etianiomnes creaturas, & per amorem
tiaeconfilio , vt diligendum, E rg o fine non folum diligit fe , fed ctiam omncs
iudift-rentia inpotentia.Si cum cmanaj creaturas. sErgo (icuc refpetiu o b ie d i
cioiic reali fine diftindione realia p o- primarijdicuntur emanationes uectlla-
verjtiamanetutraque libertas conllisu- rio procedentes;fic etiam rtfptdi« obie-
la . .
(ftilecundarij del e td a n cmanactci cili»
So Confirmatur: namindifferen-, bere procedentcs cum ommmoda peife-
riaadhuc in libertate creata non eft rc- d io n e.
qi!il:r.i, Evgo multominns inlibertatc 8a Praeterea iquiaadhoc,vtdc-;
l)cvfc(lta,& diuina,& imtmirabili.AntCr tur^emanatio,non requiritur diilindio»
ccdens couftat.Nam G homini propona­ neque rationis pvzcifsiux inter emana^
tur, ve) perdere vitam, vel conferuare: fi­ tiones)& principia, a quibnsdimanant,
ne dubio, vel indiftcrentia eliget confer- vtpatec inintelieftione , qua Verbum
uationnii vit^. Et (imiliter in quocum^ gignitur ad intra. Quia Verbum dima­
que cd(u, vbi proponitur maius bonum nat ab in telleau,& media intelledlionc 5
cuni m inori,Nam tota inditfcrentiapo- & Spiritus Sandus procedit ii volunta­
tciUiurarc in voluntate,vfque dumcog-. te medio amore: & tamenhcque intelle-
noi'cat, quod ficm 3iusbonum ,&expe- dio,neque amor diftinguitur ab intelle*
ri('i t;a cognofcimns >quod lit proponam voluntate.Ergo eodem modo de­
tui voUi'itati creataj melius bonura, line bemus refpedu obiefti fccund.irij con­
d-.ib t none , vel nidiftcrencia tcndicia cedere emanationes liberas, feninccllc-
Jiivi.!. ilrg o fiin c a li ccndcncia faluatiy; ^iones,S£ amorem* Nam id hoc (oh m
re.
7^4 Commentaria In DiuumThomam,
requiritur ,qviodforma D e i, quaeeft vn» in 5.authoritate:C^ocl
vnitatefunitnajfit iofinicainoinoi genc- ctjam voluncatenijvt diftindam abactu
re, 6c exerceat omnium generum perfe­ proponit.
ctiones,&muiiiaa£tualitate famnia, & 84 Ecgo ex omnibus illis eft con­
exprefsione total],& claritatc perfeda. flans perfedio libertatis in D eo.tam in
E rgo ib i exerceturnuiniis potentia:, 8c voluntate,feu potentia libera, quam ni
aiftionisabeademforma infinita line di- a d u fecundo libero.Et ratio il^iaddu-;
jflinftione aliqaa ex parteilHus» & nia* d a couincitjquiaoperarijvel pofl'e ope-
necvtrumqj munus e.xprefse exercitum rari cum libertate eft maxima perfedio.
fine potentialitace/ed a^tualifsime. le a , E rgo debet rcperiri in D eo .H o c fic lU -
yc detur onfinis pctfeftionis c la rk a s, 8c bilito (ecundum communem dodtinam
diftinotio Hue confufione cum fumm^ San d o ru m , Si Scripturae, ad rationes
identitacc. Ergo dacur exercitium vo­ dubitandi propolitas refpondetur : ad
luntatis cam potcAate ad voiitionem ,& primam de indifferentialibertatis dici-,
datur exercitium volitiom s perfeift®. mus,quod in D eo non potefi cUri indif-
E rg o in pocefiate ad cled ion e, feu ema-. feretiajquiaD eus eft incapax irii',ficuti
nationem confiftit libertas ad extra; 8c & contingentia:,& m utabilitatis. Ec
in emanatione aduali Hbertas in' a d u D eus pollet eife indifferens , poffct effe
fecundo,Confcquentiaconilac, Quiait> etiam contingens,& m utabilis;& lie in-j
ber tas uvpocentia eft poteftas ad eligen-^ di.fterentiafolum poteft copetere liber-;
dum obiedum ; & libercas in a d u fecun­ tatiim perfeda: humans i & eo raodo*
do eft eled io adualisfpontanea. E rgo quofeparatur ab imperfectione, etiam
v b iIijc reperitur, datur vtraquelibcr^ feparatur ab indifferentia. E t propterea
tas. adhuc in libertate cteataaliquado datuc
perfecta libertasfine iudiftcrenti*.^ i(i
V II. Refpoadetuf 4 d rationes dubfJ euacuata imperfedione cogn itionis, i
t m d i , &'/upfofitioaesd€ qua dimanac indifferentia voluntatis,
§. I. cuanefcitetiam indifferentia. Igitu r ci\
in D eo no lit pofsibUis im petfeda jcog-
^ Ed ad pleniorem huiusdif- nitiOj ncque pofsibilis eft indifferentia
•3 cultacisincelligetiam de­ yolitionis,vel eledionis,fed datur pcrfe:
bemus fHppofitionespropofitas, & d a hbertas, quae in fpontanea elcdionc
nom.r .explicare, & rationibus dubitan­ conHlUt refpedu melioris boni , quod
di fatisfacere. Prim a ergo fuppoficio ynice eligibile proponitur.
num.i.propo(itacercifsimaeft ,iSc de 85 A d argumentum ergo Jde
d e,d ari,fcilicet,in D eo libertatem , tam n.2. reipondetur conccdendo, quod in
in voluntate,quamin volitione, feuadu D eo non poteft dari indifferentia,& ne­
fecundo , quod praeter omnes Authores gando,quod libertas perfedanon pofsic
Catholicos confirmant, Sc probant au- dari fine indifferentia proxima : vel di-
thoritates ib ire la tf ex Scriptura. Nam lUnguendo minorem; Stne indiferentU
quando dicitur; Deus operatur cm-, remora ex p^rtem»UipUas obie6ii Umita^,
rna fecundmn confiliam voluntatis fu ^ i ti^non pofejl dari libertas.Conccdo minoJ
cxplicaturin voluntate libertas. Q uia, n m .S tn e ia d ife rm ia proxima inttlledus
quod ex confilio agimus (vc docec D . proponentis,quod melius ejl , yti>n!cecli-
Thom as)ex libertate operamur,Ergofic % tbile,^ e x p Arte voluntatis eligentis i l ­
ibi fupponitur lib crta s, & etiam volun­ lud Jitteiadi^eretia proxim a.N ego mino­
tas,E rgo datur libcrtas in potetiaj quia rem.E t ratio eftj quia libertas volunra-
voluntas non fignificat adum , fed p o­ tisfemper debet die erga obiectuinli-
tentiam. V nde in fecunda authoritatc micatun>.Quod,quia limitatum eft, non
explicaturadusvoUuitatisetiam liber; potell mouercneccilario voluntatem, Sc
quando dicitut;D «»j Uberc fg/f.Agere quiah'nitumeft , eft diuifum , & He tit
enimeft adus,nonpotentia.Ergo S:p o ­ multiplicatum , < 5t pr(»ntcrca qjcncrac
tentiam ,& ad ii liberu fupponic Scrip­ quancun» ell de le indifferentiam pjoptcv
tura. Ec in authoritatc explicatur limic;,tionem. A t vero cxeap arte , qua
adus.quando dicitor , non folum , qiiod propoli tio intellectus eft diuiua,propo­
habecvoluntatem,fed. Cam^iiolutrU fu b nit , quod melius eft fine ignorantia,&
efitibipoffe.Et in 4.authoritate ponicur dubitatione.Et quia voluntas eft tliuina
libertas in volitione aduali^quando d i. flig it,q u o d melius eit fine harlitarione,
ckuit<^odJinguUsdtuidIt,pr6Ht •vM/f.Ec & nidifferentid j quia indiffucntia eft
cuu-
I.P.aXiX.AiiI.DeFo!untaeeDei.76y
«fontingentia potenti® j & matab'Utas diftiRi^iont datur. egreno,lcuenMi.aiio
illiiiSfquod repugnat D co.Igicur indif- tealisadlisr i potentia, a qua dinianacj
fcretlcix , qnae repetitur in multitiidine quia djttur origines rea)es,&.p.rpccrsio-
obieccoruiTi, Sc in omnipotentia etiani nes tn Dco» qiia: fune adusditnanantcs
remote, tolli tur per pcopoficioiicni^con^ potentiajita tamen, q u O d a d u s > p O "
fillj f3picncis»quo Deps iniaiiediate dif-^ tentia, a qua dimanat, *fmt idem forma-
j)onicur,& prox ime ad electionem obic-» licer, & iealiceri Nam aliud ejldiccrCi
ccl creaci per volitionemj v.ci rcj^robart^ qood in D eo dantur proecfsionesjealcs
doper nolicLpncmi ^ftus a potentia, vel intellefiuSjvel v o ­
A d probatipnern fcfponde^ luntatis, quodontnescort.ecdcfe tenen?
tur : fTohnUs indifferens adtur ;aliud dicere, quod potchtiaaqu^
hubesdttm ^/r#»e««.Cdncedo ma­ ]firocersjones dimanant, (irdiltihda a|9
iorem. Sfd PteMrft.fi>periftind^»fecuiir ipfaadiohe em an an tequ o d neuamus*
49fMtim<ittQ*detttit^fepi> piftinguo m n Quia tota illa emanatio fit eunt fuinm.i
narem« S^m 4tiufhq»e4oi Goai;cdo mi- identitate vtriufque perfe6tionif,& poh
npriertl. Form aiiih fxprefse /ecattdtttii ten tiz,& a£tus. Sicut quandodicimusi
fjfdnerts exerdtiutti, N egpm iuor quod in Deo datur intelleftu s,Bc volunr
rem. Q^iia formaiitct diil-ngiiimus irt tas j fed non admittimus difiinai,onerti
D eo voluotatea yoJUipne,licct vrrum; inter iritelledum ,* voluntattnr.codem
que lic idet^alucr, Sf af> sterho vtrum- modo de pote|itia,& ad^u. Quia in D eu
qae , quia Deu^ab jettrno voluit,qu® - nondatUruifivnica didindioexprefsio'*
ilis. Vel muneris diuerii inter omnes perj
leUitique velle decr.cuici & fic P eusi iisif
quat^ caret perfectione aetus'.quia licet feAiones diuinasi ; ^
•Jeam elaricace inucniatur in D e o , Sc VO7 88 Indifferentia vero iiullomo^
luQtas,vti>otcncj?i at volitio* vt actusj do eft adm ittenda, nonfoluni ex fuppo ^
•&vtriqucbcexercijtaactualiisim £ , 8c (itione, quod ad u sfit egrelfus a poten­
exprelse-,attamen neutra deficit illiiN S tia , fedneque in potentia, quando non
cum fumma , & infinita identitas petat cxpriinitlir cgrefSiOi Yndequandodi»
omnia vflire; ideo omnia funt ibi actu,{!c cimuS adum volicioliis in Deo^ iam ex*
^otfeotia , &. « tu s fine confuliohccuni plicamus attmgemiam obiedi» Inipof.^
omnimoda claritate i & fic non c&ret libile efi enim, quod Deus non attingat
DiusaliquaperFectioneiimoonineisha- creaturam , cum Iit infinitus; & confer
bet actii cxprtffas j ec licet P eu s illas quentcr quidquid ed in feipfo, ei) iuScta
accu, 5i expreilas, !& claras habeit $ta- illud Scripiurf .i»ip/o eniiti
..meh jquando exprimimus vnam >non ex futatii. Igiturtrcacuracon-
•primimusaliam>Sicut quando in^ictti' tinetutintra Deum ; e tlic a fo itio rid c -
raCxfaris videmus plurcs partes corpo* bet cteatura attingere Deum et Deus
risa ccu » et exprcM dcpictas ; et licet treaturam , cnm bac diftcrentia, quod
ibi (intfimul caput, ec manus »etpedesi creaturaattintic Deum per dependent-
<5cc. Attam en, quandi^videmuscaput» tiam ab illo, k quo participat efle; Deuis
non confundimus cum pedibuSjCt e con­ flutem dttu)git creaturant« tui dat cHc^
tra. Ergo in iila forina diuiiia omneS £c fic licet debcatadni{cci in D eo itip t i
perfeccionescxprelfat fu n t, fed quando ctu creatura: atiingentiajconnotaiio.cc
conOderatJiuSexiftciti^ini poteMtiarjrton habitudo; attamcii admittitur cuni do.^
coniidcraniusexcrcitium actus } & tar tninio, & dependentia crw tu rf a D eo‘*
men ibi Uiivt liiiitilj&Peusnon caret ali­ non cnm relation^ Dei ad creaturas j &
qua ptrfectionc j led omnes habcc , & € c o n ira , in creatutaidcbtt adhucti re­
cxerceti .. . latio ad Deunx dependentia: ligOioiT»}
87 Prstereaconcedim us, quod . & realiisi^c. Dciis iloium terminat illa re­
in ad u fecnirdo non daiur indiffcrenciai lationem realiter i 6c tie i n i i t rgendo
iMam rt ipfa ell imperfcdio rcfpettu po- iamnon eft libertaSjfed fuit.quado De^
tcnrix.quom odo potcft admitti in voli- dccreuit libere pTO;ducert,& libere pro­
tio n e , qua e(\ adtuskcundns, & eli ipfa duxit m leniporcj fuppolna tamen pro-
dctcrnlinatio poteniiaJ Quod autcnt dudione , iam Deus debet continere in
ailus dioinus, & fcculidus non egredia­ fe omnes creaturas ; & haccontincntia
tur .i potentia, dcbct intelligi egrtlii iie elVdominijj & XArtulisiii.tdeptudeiitu
i palitcr dilHiigucnte actum a potentia; aliquai
in hoc fenfn concedim* no dairi tg( cf- 8i9 • SecUnda auiem ratio dr.bi-
(ioncm, ficut in n o b is; atum enexcli i^ t ^ i elj fauotcra hoftri j & argumsn-
tum
‘Commentaria b DiuumThomam,
t»m irrcfraafabile pro noftraconclufioi f:>rmilitcrex fe eft potentia c s c a , petit
nc. Nam 1ibertas Jempcr in Deo dcbec deterininari ab inceliedu pcrfeAifsime
xlVc fine iniJ ilfercnriiii'; nam fi ind iftferen • compiehcndente.Et (ic non folum datuc
tiaponatur.crit D eusm utabilisjqiiali- ratio,cur magis inclinctur in iftam par­
bertascumiirdifFcrentia efi vertibilis ad tem,quam in aIiam?Sed vltrahoc datur
ytrtm qucpartem .lif fie in fivppoficiorie obligatio eligendi ,q^iodvt melius pro­
(di£la,quod iiidi^ retia fequueretur ad ponitur dbiiitclleAu.
onviem Ubertatem .Gonccdenda eflct c6- 91 'Ex parte autem voluntatis,for--'
fequcntia ilU t 3 »qu6 d aft us ad hoc, vt fic maliter loquendo , datur potehtfa cgca
ii’btfr dcbet cffc ttitttabilis : fed qaia fiip- aduabiltsper propofitione incelledus di
J3 0 fitio eft falfa.ctii confcqucncia nega- uinii & hoc fine potentialitate, ex parte
daelVtideo iiiDeo nulla mutabilitas,ne:^ vcro intelledus proponitur, quod me-
<]ueformalis,neque fundamecalis poccft V iiiseft,& c lig ib ile ,& lic e t verum fic,
Conccdi.Qnia 0euSjqt»i in fe immutabi- quod non polfunt proponi alia motiua,
liseft,nonpotcftpra:nare fundamentum quam ilia, quae iam I'unt propoiita> v .g .
ad rcfpc6tum m ucabilitatis: quia Deus» adprodudionem alterius mundi, quia
licet attingat crcaturas,non refertur ad ab initio sternitatis Deus vnico intuitu
illas.C^ia Deus attingit illa s,vtd et illis comprehenfiuo omnia cognouit.E x hoc
cUejI’cd non vrdependeat ab eis. N ega­ tamenfolum infer cur,quod neqtte D eus
tur etiam iila conlequeacu;'(^aod no pofsic Dotiu iudiciu habere, neq;ei nouz
pAnr rep^gt^a^t^a y qttare Deus no» p ojfk pofsit euenire fencentia* Ergo hoc co-
ithere modo velle , quod Attttanon voluit» turn probar,quod non pofsit dari indif­
Quia ff hoc admitteretur inDco,efletmu ferentia ad vtrumque. Quia fapienti*
tabiliSjficut cveatura. Cum ergo in Deo confilium non propofuic cnm indifferenr.
non detur relat io' ration is: ideo ex hac tia o b ie d a creab ilia,fed cumdetcrmi*
parte nihil fidiim eft mutabile in D eo; natione ad melius per iudicium pradi^
& alias ii niutaretut rejatio.dcbcret etiS cu: licet in iudiciofpeculatiuo pofsicin-
ftjndamentnm mutari. Ergo licet relatio diAerentia permitti tefplrdu multiplicis
ell'ct rationis, fundamentum eflet realc, o b icfti creati.lllatam en fuppofitio ibi
& co«reqiienter datetur mutatio rcalis fa fta neganda eft,fci]icec, quodfi D ens
in Deo rationefiindamenti,licet ratione nollet producere mfidum,non defuiflent
relatioriiseflet mutatio non real is. illim otiuafuperantiaillud, quo motus
po , T ertia ratio dubitandi de nu« fu itad producendflm ilium . Nam ha:c
■ttier.j.indiget explicatione, Nam certc ptopofitJo multa fquiuQcatione labo­
jnEellcftus diuinus- proponit voluntati rat : nam Dens non poteft habere, neque
•diuiiii non folumomnia obiefta creata, potuit alia mptiua,quam ilia , qua fue­
fed etiam omnibus modis , quibus pro- runt propofita ab initio aternitatis petf
iducibilianm tj& fututa; & fic ex parte fapientiar didamen i & fic falfum eifet,
inteU causdatiirillam aior conueniccia .quod polfet darj aliud motiuum y ptsc-
€x parte vnius.quanrtex partealteriusad. punderans.
decretum. Et cum Deus ex fc ipfo tenea- 91 £e fin^ilicer Impofsibilc eft;
tur eligere,quod melius eft, iam motiuu quodfi nollet Deus producere mudum,
tuaioris conuenientia: propofitum i fa- haberet alia motiua,quibus efiet conuc-
■pientia D«i,nonmonetabrolute Deumj niens non producere ilium. Nam Deus
icd Deus ex fua lapientia,& mouetur, & uon guuernatur,nifi regimine fapientiar:
reducitur ad obligationem produccndi, & fapientia coprehefiue proponit omnia
quod melius eft. Quia agens pertedifsi- m otiua; & confequenternon refiantalia
mum, & debec operari iuxta confilium fortiora,qux poflbt proponere; alias ig-
iu x diuinitatis:&fapietianeceirario de> Inoraret Deus aliamotiua,quae eflent for­
•bet iudicarc,qaod fit conuenfentior In­ tiora ad noJIendommundiim. Igitu rla-
carnatio,quam aliud remedium ad repa- pietiapropofuic,qtiod meliuserac,& il­
•tionem generis huniani^Ergo diuina vo- lud elegit U eiiscx debito fug ptvtc^ io-
l:in:asm oueturacon/ilio,& a fapicntia nis.Sc uon potuic cligerenoluioue man­
fua,(Scadcbitofasperfeaionis: 6t con- di ;quia voluiita^ non poteft ciigere, nifi
ifcquenter crcatura no mouet, nifi inqua quoddiunnis in ttlledus eligedtim pro­
tum cftm ateria,circaqua veclatnr pro- ponit :quia nunqua voluntas poteft dif-
pofitio fapicntia:.Vndenegamus, quod cordareabintellcftu. E rgo falfam eft,
in Deo dctijr motiuum »‘a quo diuina li­ quod pofl'cnt dari alia motiua prxpon-
bertas determiuctur, Nam qnia voliitss dsrantia ^ ill H d , quo motus fuit.Q^ia
aSias
I.P.Q.XIX.A.lII.DeVoluntate Dei. 76/
alias Deus ignorat ilia , & ituellci nita adualitate,!k fic conccdimus.qnod
ftusrcferuarec alia m otiui * qu® pro- diuina libertas attingat a d o fu o obic-
pofuit,quod cotum eft ab furdum. Quia ftunt creatum ; negamus tao^en vtram-
cognitio eft comprehenfiua » & cU : quemdilferentiam a d iu a m , & pafsiuani
ra , & Deus vidic , quidquid vifibilc in Deo;quia vtraque repugnat immuta-
e ra t, & e lig ic , quod conuenicntius in­ bilitatiJDei ; vtraque tamenha;re(is ibi
ter omnia motiua fuit propofitumi alia$ retita damnanda cft , & dudrina D .
imprudenter eligeret, li propofito me-;;: Thom a:ainplcdenda, fcilicet, quod li­
liori obiefto eligeret ignobilius; & c6- cet ad libertatem requiratur pracedcns
tra fapicntias dittanien eligeret, £ t lie iudiciunij nunquam tamen docet, quod
D eus non mouetur ab o b icfto creato* iudicium requifitumad illam fit indiffe-
fed a didamine fapientig.quo guberna­ ifedspradic^, nifiadfumniumfpccula-
tur c£ca vol untatis pdteftas* tiue,attam enD.Thomas indifl'ercntiam
9j Igicur motus i'uic Deus ad in tali loco non pofuit, vt in tuenti con*;
vnam partem j quia illa pars conuenien7 ftabit. Libertas vero in voluntate re-
tie r erat, Neque verum ell,quod omniA pcritur,vt ibi docct D .T h o m a s,& pro-
motiua fint jque p ro p o liu . Quiafapier bat ex authoritate rcldta*
,tia proponit eomodo , quo mcdiaiunt
in fe,& cum in (c !uic in aequalia,etiam yC Hefpoiidetur ad pvimam fett~
taliafunt propoHtaj & nicer ilia tuit cog p n t ia m ,& ad expltcatiohvs iliius.
uenientior mundus, quam non mundus»
et Incarnatio , qna u aiia remedia : ^ PS ■pRiniafentcntiainquarum
propcerea elegie, quod fecundum fapic^ X defendit, quod vclle D ei
tiam erae propolituni , vt eligereturj eft intrinfeca petfedio illius,adm itten­
N e q ; verum elUquod quodcuq,eligeret* da eft : in quantum vero affirm at, quod
effet mclias. Quia ibi ruppoujtur»quod pecvelle intrinfecum formaliter fe de­
adKiic, ii effec inumsbonum,eligeretur* terminat j poteft dupliciter explicari*
quod nfgamus. Nam licec nobis noo P rim ojqu o d fed eterm in et, quafieflec
conflet, quod fit maius bonum,ni/j poft- |ndcterminat»; & in hoc fcnfu noadmit^
quam illud elegit Deusi attamen ex c6- timuS >quodD eusper vClle fc dctermi-
feqaentia a pofteriori debemus iiferre, fiet. Quia Deus nunquam potuit habere
quod fi Deus e le g it, eij melius: quia te. indiffw’rentiam , ncque indeterniinatio-
tictur eligere melius, 8l coufequenter CJJ liemrncque poteft indifferentia,vel inde-
eleftione infertur, quod Iit meiius. In terminatio excogitari in Deo cum fun­
fuppofirione autem tad a vtrumque fe,- damento in re i £t fic Deus fempcr vo-
quiru r, & quod e(kt melius i quia illud liiir,quod debebat velle:& noluit,quod
elegit Deus , & quoti non elletineliusj nolle debebat. N eqi habuit indiriV'tctia
quia iapponitur, nonelleex fe j fed quia ad voledij, quod noluit, vel nolleiidurh,
eligeretur, quod talium ell • quiavolun» quod voluit,& nihiiominusnon neccfla,
ras^’ diauia fcquitur lapicntiam propo,- rio fcdfemper libere e^it., Vnde Deu^s
nentem ; & fapicnt ia proponit iuxt 4 ve- niHiquamhabuitindifferentia, ad hoc,vc
-riratem tei ; & (ic nuniquam mutatur, determinareturifed votitio,qua; cll pep-
quod resex fe |ubecmaionsconuenien- fe£lIo intrinfeca iu illo , fcmpei fuit \o*
tis in propoiltioiie iutellcClus j alias eC-. litio , 8d nunquam potuitjtflc nolitio,
fecfaha propoiitio, (i aiiO modo propo­ N e c ta lis pcrfedio voliciouis eft per-
nere: Dciisobiectum ,ac c ftiu le , quod fciiio fuperadditaaft.ui ueceiVatio ;.quia
cU ai^lufdum* ^^ • in Deo nulla fuperadditio eft admmic^
P4 A d illud vero , quod dicitur tenda: neque vnus aft.us potell fupcrad-
dc cg;tlsioi!eattos a volnntatej iam fli* di alteri , fedcadcnj-formafub vnomu­
X i mu s, q u o d 111 U e o debet admitti e g re t nere ell a6tus volitionis Ubera: ^ & fub
lio a^ u s a voluntate, & iutcllettioidS alio clladUiS vojitipnis necclTariic : fed
ab intelle(Su» qu^ dicitur piocciSio,feu vuus actus nunquai» eft alins furmali-
orii»o,vel emanatio j non tamen cuoi di- c e r ; vnus coimotat bonitatem diuinam:
iHndione potentis ab attu , iedcutn alter creatam» / _ .
exercitio,& claritate, & aCtualicacc, Sc 96 Neque admirtimns , quod
identitate fumma vtriuique j & liciion perfectio actus vol ition is l iber § fit per-
repugnat illa egrefsio ad u i puro. V nde tectio fecundum quid. Quia iii D eo nul­
nc)n datuv multiplicatio ex Junitatione, la perfectio poteft adm itti , nili qua fic
f d a t u r mul tiple x cjtercitium ex inh fimpUciter: iSc inipfo iola vuica perfe-
^ id
/
68 CommentarlalnDiuumThomarn,
tcio eft admittenda, ficut fola vnica fof* Hinguitufj ruperaddatufj Q_;).'a vslcr 'v
fna: &ficuc ifiaforma cxcrcetomniutii maiori ad minus,fed non e contra.
perfectionum munia: ica etiam illa pel** p8 P rzterea i ergo volitio rion
fcctioeft lemper viiafub diucrfo munc- debet diciextenfio formarj nequcfilia­
re ,v cl generecxcrcita, & fem|wr vnica tio ; fed ipfamet forma hne extcnfione,-
perfectio fimplicit^r* Concedimus vc- vel additione» fed folum cum exprefions
p 6 , quod ilia peifectio eadem fubimi-] illius muneris » vel exercitio talis per-
nere volitionls non fit deficiens D eo , fedionis , & forma quidem femper cil
nedue pofsit illi dcficere,quia D eo nun- cum actuali exercitio talis perfectio­
ijuampoteft deficercaliquid.Nam licuc nis : fed quia nos non p&flumus om-,
Den'S eft cflentialiter immutabilis j fic nia munia,(icnt funt ibi ad u exercita Ci-
ttiam iHiomnis perfeftio eft indefcdi- mui intelligerc : ideo quando loquimur
b ilis.E tid eo p erfcd io volitionis , qo? de filiatione explicamus illam formam
yoluit prodncerc niundum , nunquam fub illo munere ; & quando loquimur de
jjotuit deefl'c D eo .E t ratio eftiquia De* yolitione explicannis eamdem formam
ab {terno om ne, quod debebat velle ad fub alio mnnere :fcd nulla datur e:^tenfio
extra>libere voluic,&omne,quod debe­ perfedionistvel formae,fed eademaftua-
bat noile, liberc iioluit, E t propterea lifsime omnia muniaexercens.Dix i om­
minquam potuit mutarc feotcriamjquia nia munia,dum modo exercitium alicu­
immutabilis eil efTcncialitcr.Nam fapie- ius muneris non petac connotatom ad
tisconfiltum ab aeterno piopofuit vo- e x tr a , vc patet de numere C reatoris,
Juntati, quidquid co?nofcibile er^ t; 3c quod petit obiedum creatum,cui Deu$
lie non potuit cognofcerc a liu d , iieqnc communicet fuam pctfeftionem parti­
aliom odo , &eodem m odonott potivit cipatam. T u n c enim non explicatur
velle alitidjneqxie alio modojquia {qua­ a d u s crcandi, non ex defedu formaj di-
liter rn Deo eft infinita co g n itio , & im­ uinxyfedex defcdu creaturae, qua: iuxta
mutabilis,ac voiitio,ini6 ex immutabi* fapientixconfilium noneA produccndj)
litatefipientia: ditunae nafcitur JmmU- yfque ad pr«finitum tempus a D eo . Er-,
tabilisas volitionis; g o D eoniiiil d ificit, neque dcficerepo-
j?7 Ex quo fit,quod i!lud inconJ teft.non e i e o , quod illa petfcdio vo li­
\ieniens dedudum , in noftra doiftriua tionis non iit vere, & realiter perteaio:
Iton nafcittjr. Quia cnm non admittamus fed quia illa volitio creatur^ etiam fuic
in Dco,ncque indifferentiam, neque c6- ab atterno, & fuicperfedtio line contin­
tingcntiam , ideo nunquam poteft defi­ gentia,& fine indiifetentia, & linedtfFe--
xere D eo v o litio , quam femel habuit ab dibilitatCi
Sctcrno; neque conliliun? fapientis , cx P9 V nde illa explicatio aliquo­
<juo talis volitio procefsit. Quia ergo rum Thomiftatum relata num. 5 . potell
iAuthores illius fcntentia: concefferunc adm itti ex ea parte , qua dicit , quod
itidifferentiamjideo contra illos tale iit^ ad u s liber D e i eft intrinfecus Deo;quia
Conueniens dimanat i Si contra A uth o- cft ipfe D eus , feuipfa forma dmina , 8t
rcs etiam aliarum fentcncjarum eamdem trails entitas:quado vero d icitur, quod
indifferentiam concedctcs. Qtiod aurem noncft diftinda ab ad uneccd'ano, elc
vo litio D e t, quam vocat deternHnatto- impropria locutioiquia adus necefuri»
■fiemvoluntatis,fit fuperaddica a d u i ne> 'eft forma D ei lub mu nere amoris nece{-
cetTario,negandum elh bene tamen c o r- fari; cum connotatione bonitatis cren-
cedimus , quod non (it diftin^a abilio; tg ;& fic no bene confunditur vnusadtus
Quia in D eo omnia funt vntim ratione cum alio; quia eft confundcre vnfi cxcr-
petfedionis abfolutst, V nde filiatio, citium cum alio. Nam licet forma (it ea-
vel paternitas nihi) addunt fupraeflen- dem,rubdiuerro tamenmuiierc, & cou-
tiam i fed funt ipfa met efTentia Tub Icquenter tbrmalirer loqueniio , r.on d i­
manere filiationis , vel paternitatisj cimus , quod adus ncccflarius iic li­
ficuT volitio eftipfamet forma D ei fub ber ; fed quod fojn:a , qus excreet
munere volition is» & nolitio eft eadeiti adim inecellariuni, ctiam cxercet hbc-
forma fub munere noiitionis.Nam fi ad- ru m : & licut vnitm exercitium dilim-
‘niittercmus , qiibdfiliatioefletaliquid guitur a b a lio , ita a ii usneceflarius a li­
fuperadditum ad eflentiam, multo meli* bero. Quod autem diflindio actus ne-
concederemus , quod efl’e tqu id d illjn - celLirij a libero (luniatur ex relatione
3 am : quia quod fuperaddicur femper rationis.falfiim eil.Qnja in D eo non da­
^ifl inguiturjlicet nen e cont raiguod d i; tur relatio fida», neque fundaniiiuirm
d
I.P.Q.XIX.A.III.DeVoIunt.ue Del ~Sg
ad illam,& fic nullusrefpeftus potcfi ad* poreft tcndere inliuiro connatu volun­
ciiad a^urr: necefl'drium y vcl iiberum, tas. Igitur hxc prima fcntentiu t-x ca
fed diuerfaconnotatio^vcl bonitatis di- parte,qua def.;ndit,quoil libcrtascll ip.-
!iiina:,vcl crcat*, trinfecumvelle,vcrunt dicit:& cx c.i par*
100 Gonnotatio vcro non potcft te,qua Illam conotationem ponir, vr rc-^
jdenegari: qaia h*c ( vt d ix f) eft atcin- lationem rationis ad obiedum , no» eft
gentia o b ic i li ; & cum voluntas diuina admittenda. Quia connotatio D ei eft
accingat bonicaccm diuinam * & crea­ attingentia poteftatis cum dominio ref-
tam ♦cxcoctiam habet a6(utn neceffa* pe£tu creaturx , quam in fe cuntincc,'
riu m , & Ubcrum , & cum amor dcbcat vteffcftam lineeo , quod decurrclatio
tendere in obieftum.hinc cU,quod Tem­ dependentig fundamentalis.
per in aclibus intelligendi, & amandi 102 Argumentum autem den;
debemas proponere o b ie fla , quae dili­ 8 .fauet noftrg concIulioni.Quia »os non
gantur ; attamen h sc connotatio non admittimus adum hbcium conflitui
eft relatio , vd refpcdus,fcd atcingcncia per relationem fidam , neque illam s 0c
dominij ,& poteftatis, & lie Dcusnon admittendam m Deo ; quia fundamen-
eft capax,ncque relationis[calis, neque cumad talcm relationem tidtam repug­
rationjj-. li e eodem modo id x x , qu» nat D eo. t r licet a£lus liber fit ptiicJ,
futi^magines rerum {me relatione reali, diorealis,8i intrinfeca Deo ,non tameii
n^que rationis diOinguntiir , & confti* contiiigens,neque cum indifferentia, vel
t|iuncar infna form aliratc, vcfupradi- fjllibilitate ( vt d ix i) & fic non valec
sim us. £ t ptobacurcomnis relatio rca- conlequent'a , quod decur in D eo ali­
lls^ i-ta tid n is cum fundamento ex par­ quid,quod pofsit deficere illi, Nam ex
te D ei dcbet relegari a D co.qui non eft eo , quod aftus volitionis fit libci ,male
capax.iilius.Authoricas vero D . T hom f infertur, quod pofsit dificere D eo jn e-
jbi relaca declarac»quod diuinum vcllc que altera confequcntia valet ,fcilicer<
exparte DeiIiabec hecefsicatem , qua­ Ergo nuHC habet D tu t nolt't'iotiem muii(if\
tenus eft vellcO eijquiaefteflentiailliusi ficut voliudnem, N cgo confequentian).
ficMt & incelligercjhoc eft infenfn iden* Quia Deus habet volitionem , quam
t i c o ; & hoc probat D .Thom as. «^/4 vnice habuicab n;tcrno,&-qudni debuic
a6ito Det efi eius efientin, £ t . (ic Tola quar- habere. Nam Deus non habet nuuatio*
fiio infenfu forniali cItM» volUio Oei,fi-‘ neminfuo decreto,quia intallibile,& in«
cundum quod refpfcit obie6ium creiturttf defeclibileefl. £t fic nihil eft , ruod non
hibeat ntetJsitatcmiSc lie quxftiofcmper fucric in D eoab*ccrno,ram ex parte in-
procedit in Iciifuformali,& non identi- tellcctos proponentis , & conliliantis;
CO . quam cx parte voluntatis determinat.tis
ro i Quomodo autcm intelligent & volentis.Ergo nihil deficit D eo , nC'
duseft D .Thom as,quandodocet,quod que necedarium , neque liberum : ied
hiibitudo D eia d obie^a creata eft ne- licet ilia connotario uoii explicetur in
ceftkria , iantconftac i quia cum ilia ha­ produccndojficut inanet determinata m
bitudine intclHpicur afius ad obiefta dccreio , hoc prouenit cx to , quod
creata. Et quia habitudo eft libera,ideo decretum non tkpendcr nifi a D eo , pro*
.dicitur non nccccll^na } fed habitudo duftio vero dcpciidet a determmatioiie
non eft relatio , nequc real is , nequc decrcti : ex quo reUiltat , quod fiac
racionis. D icitur autem libera volitio pro d u d io iu tempore definito , & non
cx (j>ont.ineo mocu , & eft fponianeus antea, & tunc producitur crea tu ra ,&
motus,quando ell refpcdu limitati ob- ipfa participat cHe, quod non habebar,
ic£ti : quia inter fc habenc correfpon* & illi dcficicbat eflt participandum i
dcntiam, & potentia cum obie^o inad- il^eo.
a:quato;quia non p,>tcft actrahcre necef- ro j A d obieftum de h.p. ref-
fario , fld cum o b icfto ii finito.quod ne- pondetur;negando dari in D eo relatio­
ceffario m ouet,Admittimus ergo.quod nem racionis ad creaturas,fiuc relutio
ex indacquatione obieA i nafcitur, quod .fumatur,vt confiirueiiSjfiue vt fubfccu-
potentia non tendat neceilurio in ilind; ta. Quia omnino repugnat fimdame tum
quia limitatum cU , & quod noupoteft relationis cx parre Dei : & fie neuno
infinite attrahere potenjiam , nonter- modoeft admittenda. Propterea obic-
ininac illam totopom ieie tendentem ad ^ io u d probat, fed fupponicrelatiniKiu
obie£tum,qu iaad finunn^ <^ua tiegamus. JNam licet creatura dic Jt
T o m , 11 * T 15 rc-
77° Coramsntarla in Diuuni Thomam,
gelationem realetrt ad Deuni depcndcn- fubisdojqufa foloiii Jatur vnica,&: irfi.
tiSj& D custcrm iiicc illam realiicrj&ex tatornu:lcd tion datur fiibjcdum alcc-
relatione ilia rcfultec d'cnomiiutio ex- riiis fo.ri»s,& ficadus liber Dci nondc-
itrinfeca terminationis in D e o »attamcn bct e x p lic a ri,ncut tornu m Tubicdo,
hoc non eft habere relationem rationis fed vtcxercitium eiofdcm forms , quod
ad creaturas, fed efle terminum realciii proctdic ex voluntate Ic mouente ex
talis relationis creatura >& h o c c o n te - confilio fapicntia:: & cx hoc capite eft
d im us} fed aclos liber noil conftituitnr Iiberadus»Qu«ndo vero exercitium di-
per iSlem terminatione realeVn in D eo j’ inanac ex fo im a, vt volence cx impulfu
quia ha:c eft fola denominatio cxtrin^ natarar.tX exattradion e infinita obie-
f c c a ,& a d u s Jiberefl perfedio intrinr d i,tu c ptocedit actus amor is, vt neccf-’
feca D ei, £ t licet intelledusnofter ra­ farms : & h sc ell d illin dio.qH s dcbct
tione fuai impsrfeAionis ad ex^lican- admicEi inter admit liberum D ei & ne-
dan) denominationem rcakm termina­ cellanum , & non alia. Vnde in crcatis
tionis extrinfccx fingat relationem, Ii- ctiam rcperuut forma in fubiectofinc
cu t fingit ad explicandametiam dcno- to totffectu fofroali, vtpatec mamma,
minatioiiemextrinfecam iri obiefto vi* qusiiim anu nou cxerccc munus inrelli-
To :attam'en hscrclat'io non fundatur^iiii gendi propter incapaciratcm fuam. &
I^eo^Tcd in n6ftro iiiipeifeftoniodo cog rclatioefi in fubiecto P a tris , & non re-
nafcendi.Quianon poflumusilbm deno* fertur ad terti^ F ilium ,vfqued um pro.
iniiuiioncm inteliigcre fine ilia forma fi- ducatur, In D eo autem ha:c doctrina
«aainrrinfcccinhxi tnceifed hoc nihil re- non valet : quia non datur forma vna
t;r t ad actus liberos D ei: & fico b icaib qua fit in iubiecco.Quia ad hoc dcberc-
nondebetadiinrti. inus admictcie fubiccrum , & formam.
104 Nei^uc folijtio ibi ippofita & in D eo eft lolfjraynica forma infini-;
yalcr. Qnia etiam’ftipponit relationem
ratioms m Deocamfuadamcwto intrin- toff A aobiedioneinden iim er;
leco 11, »lio.£c quia nonildii.itt»m»:ideo 1 1 .relpondetur negando maioreOi, fcilii
neqne o b itd io ,n c q ifo lu rio e fia d rem* cet,quod denominatiorealis liberi pro-’
ropcerta.neque modus defendendi re• uenut a torma nccc{!aria,& quod pofsir
deficeve D eo . Nam denotninatio libe-
latus^num.io.eft adm ittendus: quiaac,
luslfber , neque conftituitur relatione ri.fiproueniret 4 /orma necellaria, non
ratiojjis,neque ratio ida:x diuihae, vtcjc rolum deficerepofset/cdctiam eflecn--
iupra di&is^conftat: quia ficut 3a«s li, cellana denominatio : quia repugnat r
ber eft perfedio incrinfeca in D eo, ita t)uod a forma nccefiaria dcnomii.etuc
adsa cnain eft m ttinfecaratio, & per- Deus 1jber. Prsetcrca, quia etiam per-
te d .o drama . id,eft, imaeo ra-un; fe- ft d io libera adus liberi in D eb citin-
cundum pcrfcdionem diufnan» . qua: dibilis»^ fic non poteil decfie D eo
r a r « c ip ,b H is c ft.& im r c a b ilis a c r c a . T u rn ,q u ia , vt dixit denominatiorca-
lura . Quod autem relpcctus rationis lis adiis hbcriin D eoprouenit g forma
diuina kcnndum exercitium fpontanei
" ‘■
‘ S^mus, fitconcom i.
m o tu s, quo ex confilio lapienti* tendic
cantcr^velconfccutiii^itotum procedit •hbcrein objcdum limitatum , fron per
€x fihppolitione dicfta rdationis fidic.
^uamnoncocedimus.ac ficruir d o d d ? tendcntiamdcpendcntiar,fedpoteftacis;
naexfu^,ohtionc falf4 dednda. iHud Ik non atiingic obiedum ex im pubi
i>i«uenjente natura?, \c\ attradione in-
wanet T T explicatum
« ane , quod adus liber non lit neccfla-
nub, led lit lyrn^a D ei fub fuo fpccfali deliberatione , qua ex confilib fapie„ ,
ti* tcndit In ot>iectun> melius tjuntl
t ma fponeaneo m otuvult , fe„,per ta- ptopomtur vofuntatidiuinff. Erco
lateiligitur ex diredione fapicn- tectio actus libcri m D eo efi intrinfec-a,
,^«redione confilij diuini, bill's"^" ^ indifVcri-
poteft vdjc voluutas. bilis . & torma denominans eft cadcni
forma D ei fub munete diligendi obic-
leA P^fce fob. ctumcrcatirii’!,& nonircccflario exifles,
« i lita d u slib er,cil dicere, quod iil.ii
^rmayqua: eft a a iis Iiber,cll ncccfiarias.. vt '««iooTipropooirur.fcdliberc.Et (ic
Muia in D eo non datur for£ii3,qtrx fit nl Jicgandaeft mmorvEtproptetea vtiaque
•pr«nnila fupponufalfitatem.
,V c -
LRQ.XIX.A.IILDeVolluntate Dd, 771
107 V nde confcqucntia iJlata 109 Neque expSicatio de num.
ex vtroquc pedecludicacifciiicec. £rgo, 12. valet: qtiia ft pomcm-adns libcr in
T>el deficit aliquidintrinjecum Dti, vetde- D eo cum contingentia icnjper ell f.il-
ttomi/iAtio realls non tji a d us neceJJ'arius fa poiitio, & fuppofitio. Qnando ver6
V et. Nam in D eo nihtl intriniecum eft ponitur illa virtualitas in forma diuiua
defcdibile ; neque denominatio real is jpoteft admitri iuxca d id a . Quia ficnC
a d u s liberi e(l a£lus necedacius.Qu ia fi-] W caufa efficienti admittitur'eminen­
cut eft impotsibile, quod Deus iic defe- tia ad plures effcdus, quosplwres caufa:
.&ibiliS:itaeciam, & quod aliquid diui- itifetjores producunt; ita , vt viia caufa
num incrinfecumabillo dcHciaC) & fic lupcrior producat illos:ita in caufa for­
eciam eft impofsibile, quod exercicumi mali poteft , & dfbet admitti emiiKii-
ipontaneucn dili^eadi He a^us necefla* t»a, & virtualitas, non quod ratio vir-
r ius D ei.Q uia adtus neceflarius eft exer> tualitans extrahat illam caufalitacvma
cicium diligendi ex impulln nacurz ne-> racioneformali,& transferat ad ejil d i-
ceflario; & pracuctnentc coniilium diui? uani, fed quodinrra lineam caulx for­
nicacis,& faptentia;,& ex ac.cradione in* malis detur vnaforma diuina, qua- irtl
finita bonicatis dminsproueniens,& lie finitas p cifcd io n ei, & caufasfoimales
male confunditur adus liber cum necef- iiikriorcscoiuineat# Tunc ergo forma
fario furmalicer loquenda in D eo , nifi iliaeminencilsima fdcit*ciiu>cl plurcsfor-
argumentum procedac in fcnfu identico, w x faccrenc, fed facic in gcncrc caiifac
& in illo omnia,qua: in Deo fu n t, vnum lormdlis. iNloncjuodillud , <juod c]3u*^
funt.Et voluntas eft idem cum intelle* die efl'entialitcr impetfcdioncm , ilia
, & fapientia, & csterisalijs perfe­ forma pctfedifsim afaciat.fcdqtiod fa­
ctionibus diuinis. Ergo non eil mirum, ciat illud,quod facit forma inferior im-
quod ilia fentencia reddatur difficilis} (i pcrfcfto modo. Aliud cnim eft faccr^f
to t fuppolitionibus fallis innititur. £ x quod fotma inferior facic ex impcrfe-
quibus unpoCsibile eft,qiiod esceac vera, dione , aliud vero , quod ilfud , quod
& Clara. claudit imperfcdioncin cfTentialiter (a-
108 A d folutionem Suarez ref* c ia t : pritnum concedimu;' , noti Ifecun-
pondetur negaiido, qucd determioacio dum.
.voluntatis diuinx circa obieduni crea­ no O rigo ergo huius diflin.
tum lie necelTaria, neque quoad elle,t1e<3 dioniscxeofnm itunquia ficut in cau-
que quoad efFedum formalem,& deno­ U efficienti datur vna perfedio altera,
minationem. Nam licet lit indefe<^il>i-; ita in caufa formali datur vna forma
lis;eft tamen libera,& non occeiraria.Si- p erfed io ra lia , vc conliatin animara-
cuc enim dicimus,quod aftus procedes tio n ali, qu* eft petfedioralijs inferioti
a voluntate creata ex fuppofitione de­ ribus. iitpropterea eminenter forma-
c re ti,& auxilij efficacis e lU ib e tj& ta r iite r contmec, quod in tiif«rloribus im-
me eft infalUbilis.Eode modo dicimus, p eited o modo repetitur. Eodcm igi4
quod adus procedes a voluntate diuin^ tur modo ,q u o attributa difiingnntur
circa obiedum Creatu eft indefedibilis, j n D eo, etiamdiftinguitur ad us ncc«f.
& liber,fed no neccll’arius. Vnde li adus iftrius a libcLO, £ t Ii^c diitihttio vir-
liber fotmalicer eifet nccefi'arius,omnmo tualis non eft intelligenda taliter , vc
necell'ariusell'et^ Si’ quoad realiratcm, & :vnum attributum non diilingudiur for-
quoad cfft‘duntforniaic,&quoad termi- nialicer, & adualitcr ab alio : quia
natione.ct lie nonpofl'ctdiciaiausliber, h o c d k c talfum,fed licet diltinguahciir
quanilofupponitur nccdVarius.fcdelTec iurmalitcr , & adum viluinab a lio ; ar-
implicatio in a d ie d o , etcfletabutiter- !tamen .vtrumque exercitium proutnic
iniiiis,ynde omnes illas difficultates in­ ab eadem fbrmadiuina. E t lie virtua-
culcat,quas argumenium refcrt.Q^'^®’? :|iter, vel eminenter fumitur in quantum
implicatione prifuppolita dodrina di- ilia forma in fe eft cminens,que fine im-
d a procedit. Stniper ergo a d u s iiber peifedione exercet omnia munia , feu
debet eflc indefedibilis in D eo , & in- perfedioues,qu« formx inferiores im-
trinfeca perfertio D e i , & fpontanea ele- petfede caulant. Igicur arcnbuta di-
S io e x confiliofapientix proccdcns. Si fiingunturfoimaliter adi>, & tx p rilte ,
in obiedum creatum tendens, & fic non non veio fundamentaliter > vt fuppoiu*
eft aliquid cxtrinfecum , neque rationis tur in ilia explicatione; 8f talis uiiljn*

in Deo^ncque defedlibilc ab illo. d iq non fumitur cx intelledn fingente,
T om . 11a T tta led
yyi Commentaria in Diuum Thomam,
fed cx forma Dei rcaliter exerccntc il­ folutionc akera, f*ci!i iiegotio refulter.
lud munuS)& omnia munia.Eft ergo ac­ Neque illiid.quod dicitur: Per inde va-
tus lib er, & necelfacius in D eo perte- /fre.obllac. Quia ccrtif\inium ell, quod
^ io ,q u f procedit cx cadem forma hm- Deus eminenter el'i omnis pcrfcdio j
plfcifsima D ei Cum connotatione di- quidquid in nobis e l l , in D eo repetitur
uerfi o b ie fti, 8d cum exercitio diuerfo^ meliori modo , & non ponimiis in D eo
licuc dicimus etiam de dilUndionc at­ illud > quod Deo repugnat, fed illud»
tributorum» quod dicit perfedionein ex fuo genere,
III Vnde non dicim us, quod & linea,quod in nobisratione lu b icd i,
deturin D eo diftindio realitcr, qu® ex in quo reperitur, eft im perfedum , noa
limitatione oriatur inter attrib u ta, vel ratione fui conceptuscdentialis: in D eo
inter intelledum , & voluntatem , fed vero poiiitur cum omnimoda perfcdio-
quod detur diHindio foimalis adualis ne.Quia neque ratione fotma-, ien efl'en-
iuxtadiuerfa munta eiufdem formae ti* ,neqnc rationcDei poteft habere im­
He neque admittimus diftindioncm rar pcrfedionem. !
tionis cum futidamencovirtualitacis in I ij Neque ifle modus philofoJ
D eo.Q uia virtualicas Tola line lim itatio phandi eft irridere difficultates T heor
nc no fundac dillindione rationis.Ergo logicas, vtM a g. F r,lo an n ssd eS an d o
.cum diftinttio,qus poteft dari inter ab- Thom a iudicat relatus n u m .ij, Qijia
folutas perfcdionesDei foium pofsit ef- vircualicas, feu eminentia, quodvucac
fc ex limitatione: He h*c rcpugtiet D eo, 'valett i ponitur ad ex culandas
idco fola cTfprcfsione , vel exercitio difficultates. Quia cx hac emmcntia fo •
ad uali diuerii muneris polfuut diftin^ lum intendimus explicate , quod forma
gui,fiue attributa,fjuc propnetatesliue D ei fit eminentifsinu continens in fe
relationes abejl'entia , (jue ad u slib era omnes periediones imaginabiles , noii
necellario. £ rgo virtualitas ilia eft foU illarum reru, qua; impcrfedionem eflen*
emineotia,qua:reperitur in forma diui- ^aliter lucludunt, vt verbi gratia* 1«
na fine eo,quod includat aliquam imper^ Dbo non ponicur ratio potentif pafsi-
f'edioncm.Propcerea non yalet illade-' ug,nec ratio totpotis s quia oinnia ilia
d aftio , quod quidquid eft miperfedo funt eflcntialitei' imperfeda j quod au­
mpdo in nobis,addito nommc virtuali- tem forma D ei fit eminens forma ad
tacis transfertur HI D eum .N am hocdc- omnia.eft fuppofitio certifsima fid.e Ga-
bec difiingui, ft illu d , quod cA in nobis tholica ftabilita ; quia Deus eft ad u s
im perfedonrodo ell'cntialiter dicat im- purus,& iorma limplicifsima in fe con-
perfedionem! hocnon poteft transferri cincns omnium pcrfedionuni imagina'-,
in Deuni. Si veto fit imperfedomodo biiium rationes perfcdifsimo modo: fic
ex eo , quod fit in nobis , & non quia he hoc Per tttdeyalere,opi:imc ad quae-
ex efJentia fua dicat impcrfedionem: iliones de(eruit,& illasexplicat > ft hoc
hoc poteft tranfire in Deum rationa deb/to mpdo accipiatur. Ergo niiquam
eminentia: illiusdiuin* format:, qu® fi­ volumus, qupd D eo attribuatur per
ne imperfedione exercetomnia munia. quiualenti^m, vel eminentiam aliquid;
11 2 Propter q u o d , quando quod (it im peifcdionis, vel inuoluat 11t
ponitur in D eo ratio p o te n tii adiuar, ,lam,vc fiipponit pracdidus Author, fed
feu adusprim usjideo eiljquia non dicic non probat. Nam licet ipfe exiftimet,
im pcrfedionem , fed perfedionem ma- quod ratio potentijc adiuae, & emana;-:
5cimara»Namfic6ceptiis potentia: a d i- tionis dicic impctfcdionem,talIitur pla­
uae clauderet impcrfcdioncm,nullo mo­ ne . £ t proptcrea iudicac , quod m.ul.-
do transferretur in Deum .Contingentia ta,qu{ imperfcdionem inuo4aunt,tran(-
ver6,& variatio,feu multiplicatio, quae feruntur in Deum , qtiod non adm itti­
e(l partitio‘,quiainfuo conccptu dicunc mus»
impcrfedionem effentialem, non poilunt 114 Igitur myftcria diuinitatis
transferri in Deu.Egrefsio vero,& ema­ non podant alio niodo explicavi , nifi
natio, quia non dicit imperfedior.CiCtia per iilauicmiinenriafoi nix diuinj. Q uo­
pqnitur.Jn D co :& hsc d o d i ina gtiier.-'- modo cnnnpoliunuis defendere,quode(-_
litcc eft conccflaab omnibiisThcolcgis; kncja D ei lit relatio,lit voluntas, Sc vo*
& (ic fola ert quacflio in cxaininauUo : Jitio, & aternitas , & immenfitas , &
An ratioemanacionis,vel pottnnae acti- fipientia , & iuftitia , & mifericot-:
u j dicat impelfedioiiem, VCex huius ic- dia, &c.nifi cx racione emiuentix infini­
te ,
I.?.Q.XiX.A.III.Dc Voluntate Dei. 773
tx , quaomnespctteftioncsfumnu vni*. le creaiUTi ; & negamus , qvod liac
u t e tdencificac , vnica cam Ht, mul­ coiititiencia vircuatis , & envncntia-
tiplex vircualicer virtualitate inHni> iis de<‘c r«iat ad fuum velle tiiuioum,
n iia, £ rgo ab hac vircualicate form s Nam aliud eft , quod Dcus rarionelujt
not) poceft fugere iftc Author, neque ir<‘ yirtualis eminentiae continea: omne
ridere veritatem taco opore recepca ab creatum ; aliudvero , qu od rarion cil­
omnibus £ ccle(ieP atribus,& przciptiC; lius eminent i* fit luum velle. Nam hic
D .T h o m a.N equ e in prxfentifolum de^ debemus diftinguere duplicem eminen-
feiidunus,quod Forma D eicotin eat om­ ^iam;altcram,qua Deas continet onini*
nes ^erfc&iones creatas; quia de hoc no Xn genere caufa: efficientis,alteram , qua
d ub icamus, cum cerium (it> quod quid • jIU fornia Dei ef! eminenter, & formali-
quid eft in creatura continetur in prinu ter omnia ad iotra.Er propcert a ill^i emi
caufa, a qua omne participatur. Catn nentia,qua;conucnit D eo antevcile di*.
enim omneeflfe creatum fit a D eo, necef- uina,mfolum fignificat ilJani formam di-»
fario debet prscontineri in illo . V ltra uinamin genere caufse formalis cmineii-
hoc eciam defendimus,quod D eusfe de< te m ,& cum hac diliindione intelligi*
terminat liberi per volitionem ,v. grat. tur : quomodo fit eminens caufa omnis
qux eli emanacio vera, & cealis ^ volun-; entis creati:& quomodo fit forma emi­
t a t e } & eft emana cio procedens ex con-; nes refpcduperteftionom iiiaruii), qua^
Aiio, & fpontaneomocu, & non itecefTa- in fe exercet. Determinatur ergo volun­
jrio; St lie eft emanatio libera* £ t hoc tas ad volendum producere mundum pe^
modo eft in D eo libera terminacio ad ipontaneam emanationem ex confilio
obiedum creatum, Et in hoc tota diffi^ diuina: fapienciae procedentem. E rgo
jcultas pratfcnsconfifiit; qutahicexpli^ nunquam Deuseft volens, & nolens o b -
catur libera D ei determinatio ad vq^ ieaum ,v.g,produccrem undum , fed fo*^
lendum obieaum creatum, Ium determinatur ad volitionem mundi:^
115 E rgo concedimus ; quod & nunqui fuit contingens ilh volitio:8c
D eusnon foluni continet virtualiter vo- ficmanifefteconftat, quod formalis de-;
licionem P e t r f ; led ipfe formal iter vulc terminatio cft emanatio voluntaria ex
P e tro gloriam. Negamus camcmquod confilio fapicnttae direfta, & a voluntate
illam pofl’c t Deusnon velle: quia hoc eft pe; feftifsima dimanans.
fupponere indifferentiam , & concine. • i 17 Nequeadm ittimus illam « J
gentiam ,& mutabilitatem in D e o , quss plicationem P . Salazar num.i 5. relata,
illi repugnati & fic Deus ,q u ® a b *ter­ qua ponit determinationem liberam
no voluit,ex coinfilio fapienti» voluit j8c Dei,non in aftu volendi:namre vera,vf-
contra tale conliliu Dopotuitnon velle; quead volitionem non incclligitur vo*;
& fic fi D e u s voluit P etro glonam ,non luntascum a d u libero, licet jpfa fit de­
potuit mutare decretum » & nonivelle terminata ad eligendum obiecium,quod
gloriam P etro . Et ideo non folum Deus vt cligibile,& m elius proponitur h con­
contincr velle noftrum , fed ctiam ip* filio fapiencia; per intellcdum diuimmi^
fc formaliter vulc glonam P e tro . Sed Igitur libertas D e i , fme in prin o ,
nego illani coofequentiam , fcilicet, fiue infecundo non ponitur in mJ lifticn-
quod reftat explicare , quid fit id - tia a d o b ie d a , fineconttarictatis, iuie
lud forniale velle diuiflum. Nam hoc co n trad id io n is:qu iacx vifapicntif c6-
iam explicamus per emanationem voli­ (iliantis determinatur ina6tupam o vo*
tion is rpontaneae a voluncace diuinafe iunrasad melius: & in adu lecundo non
deccrminante ex contiliu fapieuti* circa cft alia determinatio pr3;:er adum fecii-
boiium creatum, quod aiirem talis ema d u m volition is. Neque admittimus tl-
natio,feu volicio poisic deficere Deo,eft Iud,quod ibi additiir,quod aduslecun-
implicatoriumjalias Ueusetl'ec mutabi­ duseii re veravolicio,& noiicio. Nam
lis , a pofl’c t mutare fententiamdecreci: re vera a d u s, qui Icmel eft volitio rei,116
quia fine mutatione ilia aon poteft d.*fi- poteft elfe nolicio.Tun>,quia mutaretur
ccre Deo talle velle. Ergo propcet hanc Deus;cum,quia volirio habet diltindu
fiippofitioaem falfam ficdiflicilis refolu- obiedum , fciticec, bonitatem mclior6;
tio qu35Itionis,quae nullo modo citet, fi nolitio vero habet pro o b ied o ilUul,
veracit£f immutabilitas D eiintellige* quod fapienria proponit reprobandum.
recur in libertate illius, Applicatio vero illius adus nihil aliud
ti6 Concedimus etiam , quod eft.quamfpontaaea ipfius voliitaris elc-
'Deus virtualiter concu]cc omue vci^s d io medio c-:>nUUo,quaeligit hocoble-
Tom . I I , T cci dum
774 Commentaria in DiuumThomam.
ftam fu tu ru m p r i alijspofsibilibus,i E t tiam ipfanVct rationis regula ,a quanrni
fic nulla alia appUcacio poccft repS. ir^ poceli dircedere.Siccrgovolutasdiui»!.-!
pretcr ipfatn volitionem : quiaincet ipr adhuc refpettu o b icfli creati non mo-
fam , & voluncatem nihil aliild iatelUgi* uecur abillo jfed a coniilio duun| fapifi-
hius niediarci t ia : , quod proponit voiuntau, quod
i i8 N cqucexpltcatioilliusappli- eft melius, & eligibilius , n quo difcar-
cationisadaiiquid refert.Nani idem d^. dare non p o te il, & fic mouccur aiuece •
cendum eft de applicationeicafu quo dar dentcrad volirionem, a fuo couHlio, 8c
yetur,4c dicim® de aftu volitioniSil r j- illud iequitur, & a conlilio determina*,
jterquam quod eft multiplica.tc rationes curyoluntasdiuina^
volendi finenecefsicate i & (icdatctur ia o Piropterea dixi ; qhod (i
proceflus infinitus. Narti ante volitionc Cbnfiderentur t>biefta creata ante con­
datur alia v^oUtio moralis^ vel virtualiSi. filium Deijvoluntas poteft conlidcrari
vel connatus , q u o in a a u p rim o fc de- indifferens,quia proponuntur plura ob-
terniinatadvolendum*Ergo ante deter- ie^a^qi^z omnia lunt pofsibilia, & pof-;
iminacionem datur determiuatioi £ t hoc fune ab omnipotentia creari,& fic remo­
p ro ce d it in voluntate crisata , qus.aliT te in iljo ilacu^& relatiue ad omnipoCeii>
quando p ro p ter fuani imperfeiiticinert tiamjpollcmus afsignare aliquam indi&c-
liiarietiiidifferenSiNam in voluntate ai-, tentiam exm odouoftro coMcipiendij ac
iiinai vbi ntilla d atu r ignorantia-, neque poiitafapiciitia, & confilio d iuino, iam
In d eterm in atio , vel indiffcreniiaeil a d - tunc dcterniiiiatur voluntas diuina ad
itiiftcn d a, P ra:cip u e,q u ia in a£tu p rim a Operandum, quod melius efl ,& fic Tem­
liiinqriam datur decerm inatio volunca^ per eft determinata voluntas D ei , quia
tis ;q u i aa f t u s primus eftipfi voluntas» cum nonpofsit feparari ex identitate i
liiQae femjicr conferuac {uamlibertate,iSc fapientiai&formaliter adhuc non pofsic
JJOcelUfem; & cdnfe^ucntet indetermiT feparari per jntellefbumi quia ncque da­
nationem,li lUam habet, quando eft vo-; tur prspcifsio in D e o ; iieque cafu quo
Juntas creata; Ergo ponere dctetiiiina* daretur , poteft yoluntasoperari> fine
ti.onenl ante volirioiwmeft multiplicat^ praeuia cognirioncjquiahoceft deellcn-
fine cJufa determinationes > & poner^ tia illiusjquia eft potentia |cxea ex fe,££
^aum moralem, vel virtuale anteaftum nunt^uain poteft dctermitiare fine prguia
Volitioiiis.qnod totum voluntarie,& fi» h d ticia ;id eo nunquam voluntasdiiiiiia
he caufa dicitur.Sola enim datur poten. manet iudiffcrcusjneque determinatur»
tia voluntatis,ad quam (equitur voiitioj ^:<fe,redeA:eonfilio D e i } ncque deter-
qug eft deterhiinacio libera , Stfponta- liliiiacur a creatura , licet dcterrnlncrur
nea , & ante illairt nulla determinatio ad creaturam producendam,fed omnis
etiamfub nomine applicationis eil ad- determinatio prouenit a D eo conliliau-
m ittedajficut ncque adus reEexusj quU quia medioconfilio determinatur^
idein inconueniens eft in vtroquci libere determinatur,et fpontanee,et nfli^
I IP Neque ratio uokndiinD ed neceflarto.hc fic ille modus eft reijcien-
feli; qnia vult:hoc enim eflct cc co modo d tis: quia idem argumentum fit de ap-
procederfeA She libertate Ofdinaca;fed |>Hcationc illa,ac devolitionelibera, Sc
de ^oteflate inordinata. Semper en.m multiplicantur, rationes Formales line
Vo)untasi quseeftprima regulaconfor- caufa,& fitprocelTus infinitus illarum,
matur iudicio fapientiae •»ic propcerea 12 1 V nde impugnatio ex num.
ratio volutatis iiiDeo eft iiuellcttuSiiid iS.fauetn oftr* dodrinsCj fed femper lu
enim dicendum eft formaliter loquendo# duobus tota argumenti fortitudo con-
qtiod Deus v u lt: quia v u lt : fed quia il-. ftftitiBt quod debemUs afsignare, a quo
iud, quod vult >eft quod fapicntla ludi- voluntas determinetur potius ad voli-
cautt ficienduni; & confilium diuinita> tionem iftiusm undi, quam nolitioneni.
tis propofuitj vt volendum. £t fic A d quod iam diximus,quod determina­
vi)lr; quia fic voleliduin diuitia lapientia tur a Deiconliliopropoiicnte huuc inu-
dictac,& proponit voluncati.Na v oiun- i^univokudum. iit hoc clle couucnien-
tas eft potentia ceca j & fic coiUbrmitcr cuis,quam nolendum pcopter rationes a
ad racion^ femper debet lubcre ducacu lapientia dmina cognitas;& cum volun­
fapientis ,& c o n filjj. Hc ifta fjpienrta: tas diuina tio polsit difecderc a regula ra
|)topofitio eft dilpoiitio, quat anceceUic tioiiiSjCi fapscntia: ; hinc manet ex fua
ad Volitionem, E cpropteica voiuntas pcifedione intrinrcca determinata me-
P e i|ftin d cfci 3;ibili5 : quia Cii per <ito coiUilio iJei >iX vonjequcnter Ube­
re.
I.P.Q.XiX.A.III.De Voluntate Dd. /7 7 s
fc.E if quoeciam cotiftat fecunduiti.quod adnsfccundi*Coni)otatio i-rgo cfl ipla
difficile iudicaoc Auchoies , Icilicecj inclufio.feuactiiigencia, qua Dchscdii-
quad fi iita decerminatio voluncatis eil tinetcr,eaturas,& tangit itlas: fed aliud
iaccinreca;& alias pofsic deflcece Deo» eft, quod conocat, & aiind vci 6 per quid
quia ,eft iodifFcrensiad vcramq; &c poccft y c lit.N c q u e ex eo,quod producat, to r -
iiolie,quando vultiqitia velle non eft ne- njalicer vult «quia aliud eft produccre
^efTariutn. T otum hociam nunet folu^ per omnipotentiam, aliud vellc per \io-
tuni:natn concedimus,quod deccnnina*^ lruntatem,&fic licet vtrumq; fit conne-
tioeft mtrinfeca in voluntate; fednega-; xum ,nonefi ideiii, V c i le ergo producc-
inusiquodpofsitdeiicerc: quia indefe> rejCll dctetnuuafio voluntatis i piodti-
dibilisefl.quanuis liber,ficuc inffallibi- cerc vero ell exercitium omnipoten­
lis eft adus fuppofito auxilio efficaci, tis.. E rg o in potefiate D e i eft produce­
quauis fit liber.Ergo ex ifta ration; p o ­ re res , fic b i c p o t e f la s eft libertas in
tius infertur, quod non fit coiuingcnsj a d u p r im O f fed nonicfi potellas niflad
neqite indiftereus voluutas > licet ^ic li^ illud» quod r a p i e n t i a d i d a t ,& fic non
beta* efljpotefias ad p ro d u c c r e , vcl non pro-
ti± Ergo iuale fupponituif indif­ ducerc » nifi loquendo in fenfu rcnio-
ferentia in voluntate diunm praccedcn-j to: proxim e enim non potcli v e l le , isjfi
cc conQliofapicnciSjiSc male rupponitur> quod fapientia p ro p o n it, & hoc eil,
quod a d iis liber poUit.defieercruppo> quod mdiuseft , & vnice cligibile e x ­
{itaconiilij diuinipropolictone, quando tremum,Eft ergo vcllc in:riiifcctim:quiJt
etiam in voluntate creata,fuppoiitaau^ Vcllc D ei eft eil’e ntia D e i. Ergo ojIuI
xilij efncacii afslft^ntU exit adusliber^ Inagisintrinlccumfub illomuncre»voii-
^infaliibilisyfcuindefedibiliSiErgo ne> tionis fine indiiferentia Temper , vt dixi*
^ue a<^u$ liber debet e(fe quid excrinfe^ 124 E x p lic a tio aurem Vazquez,
cum in Deo:i'ed incrinleca^perfcdiot ne.> fle Dll 7 . opponitur dodrinac tradjta:; &
quceft aiift determinatio in a d u fecun- fic reijcitufi N a m a d u s liber D ei eft
do>quacn v o litio , nequevolicio pocuit formalis perfediointrinfeca DeijCt non
feffevolitio, ncque voluntas potuic de­ confticuitur per denominarionetn ex-
terminari , nifl przcedente conliUo fa^ f rinfecam,fed talisdenonunatio eft con-
pientixdiuinse, neque decerminutur iiii fecuta ad a d u m liberum ex eo , qiiod
a d u p rim o ^ fe voluntas ^ fed aconfilio ob iedu nieft v o litu m i D eo, denonuna-
r>ei proponente,quod melius cft>vt vni- ;tur tale.ficat ex e o , quod paries eft vit
ce eligibile,8£ ideo voluntas fe determi­ ftis k denominatur (nuilircr* Qiiod vero
nat inrualineaexfpontaneom otUt& li­ aclu liber conllituatur per ahquid in-^
bere ad volitionemmundi,& fine muta* idiffcrensiduplicitiT repugnat,! uni,quia
tion iscapacitatet& talisvolicio noneft a d u s nunqnampoteU hubeie ind:fi^;rcn-
neceHarja,fed itid efed ibilis, & no vult j tiani,eft cnlmipfaiilet detcrm iii?:iopo-
quia vultifed quiaillud, quod vult tcft^ tcntiflib er^ jiujq uia neque ill ipfa volii-
q.Liod debec vcllc, & f i c , v t eligendum ta te D cilib e ra adm ittiturind ffcrcrtia»
viiicc proponitur ex didtaminejpradico licut neq; contingentia, vel mutabilitas
laptencj® d iu n ii. EccecrgO j quomodo qu iarcpugnatD to.Pr^ tetea,quod a d "
foca dodrina, & relblutio ventatis co^ liber, noli (ic in vcUe, quod eil «Cius im-
jixret fine alicuius incouacuient i^ impe< manenSjfed in produdione tflc d u s , tal-
-dimento*- fum eft:quia volitioei'i adus liber: pto-
d u d io vero ell adus alterius potcntiej
§. I X . RefpondeturadfecundmfenteA-i ctficp rod u d ioiolu m poteft cUbliber;»
tiam eius im petatiue,quateoosahbcra voluntate
plicitionest imperatur» Debemus ergo diftingucre
volitionem, vt adufii voluntatis a pro-
i2 j Q Ecun dafententiareijciei d u d io n e, quaeft adus om oipotentij,
V 3aaeft;quiaaliudeft»quod , et licet fit immaneiis volitio in D eo , ell
vclit aliquid extrinfecum >aliud tamen libera adlb'. vt terminatur ad ob •
■vero , quod vclit per ahquidexerinfe*- iedum crcatum,quod conhotat.
cum. Primum concedimus j quia vulc - 12$ Nunquam ver6 vcllc eft in­
aliud diaindum i (e.fciUcet, creaturas, differens j Iicec connotai'do obic'tluni
fed non per aliud,quani per volitionem, ^reatumfi: liberum, neque vcllc ell in-
oMxe-ft adus v o lu n ta tis,& ell ipiameC dift’crcns,vt fit noliciok Quia vellc* in a c­
tu fecundo eft x o litio ,& iflipiicat,quoJ
form i D ei fub ttiuiietc
lit
77<5 CpmnjentarlalnDluumThomam,
fit nolicio,t?m ex parte volnnwtis, qua tionem creatura ad Dcum ,& ilia termi*
9xpirceobiet^i,& fapieiuiae proponen­ natiodcnominat Dcumextrinrcce,& a 1
tis tale obiedum ,vc volendum , ecnon haticcogintionetn poteft intelleftus ex
reprobandum. ergo volitio libcta fundamento extrinfeco iingere relatio­
D ciintrinfccaperfcftio illi»s« £c licet nem , fed non ad aduni liberum confti^
fit libera indefcflibilis fine indiftercfi^ tutndum.
tia,vel conjingcncia, neque eft rd a tio 127 Propterea V azquez irrefo-
tationis , neque Deuseft capax ilUusv lubilis repencut, & fine circuio vitioflb
quodautem volitio fit eflentia D ei, po^ vix Ubertatem in D eo explicari pofl'e
tcft admicti in fenfu identico , non foc- &cetur ,quod tamennos negamus. Nam
nialitinquoprocedic quaefiio. Neqaq ad u s liber nulloinodo habet connexion
y o litio eft voluntas D ei formaliter» nem neceffariam cum o b ied is crcatis:
Deque eflentia. Qiiia illafornia D ei fiib fed folum connexionem libera; depen-
manere potentia; libers eft voluntas, ec dentiK,quatenus creatura eft dependens
fub munere adus liberi eft volitio,ct fub a D e o ,iq u o ip fa to ta m eile participat:
muiicre prim* fubftanti* Aipernatura-; imo creatura nullo modo eft capax con-
lis eft radix ,et eilentia D ei:lice t in rc ^ec nexionis neceflariac . Quia habet bo^
forroaliter fitv n ica fo rm a ,v t fspe di* nitatem lim itatam ,qux non poteft con-
6tum oem au£t. E rgo talis forma D ei n ed i cum voluntate diuina neceflcrid,'
tub muncre emanationis a potentia libe» fed libere:quiarola bonitas diuina, quia
ra, et habitudine » feu connotacione ad infinita eft ,neceflario conneditur cm*
obie^um creacum e(\ a<ftus liber indefc- voluntate, & attrahit infinite, 8£prop-
fttbiiiter tcndcnstd futuritiontm retii tereinecell'arioiilam. Negamus fimili^
ex Tpontaneo m otu,et confilio prxcede- ter,quod habitudo ilia taliter fit inD eo,
te ,aq u o m o ta voluntas d ig it mundum quod lit neceflaria,& alias libcre com-j
producedum: quiavnic? pUgib^lis erac paretur ad crcaturas,cft enimimplicaJ
cx conlilio, tio ia term inis; nam fi libere compara^J
126 Quod autem num. iS.piroij tur. Ergo non neceffario.Si ver6 Vaz-J
pon itur, quod habitudo ad res fuiurafi quezdiceret,quod illa cohnexio eft in*
coiifwrgat, tanquam ^x fundamento ex defedibilisin Deo;8c alias libera opti-;
re b u i, qux nonfunt n cccflarix, falfum me dicerctjfed quod necelfaria, & libe-*
e,ll. Q ;ia ilia habitudo connotat res fu­ ra.im plicatorium eft.E t denique fi ia^
tu ra s, tanquam terminum extrinfecuni dicat V a z q u e z , quod adhuc illo modo
per connotat;ionempoteftatis,& dom i­ explicata connexione , fcu hbertaie
ni j 5fed noa relationis, (Scdependentis, 8c D e i , non manet fufficientcr explicata
lie res np.funt fundamentum connotatio- Iibcrtas:ad quid illam defignat ? ct inu^
nis,fed voluntas jp faD ei liberc eligens tilitcr laborailie fatetur ? ^
ex confilio luoillas creatures, quse non 1 28 Itaque ra tio , quare Dens
poHunt efl'c necefi'arig.Quia fola D ei fub- vult magis has creaturas,quam alias,eft
iUnti^ neceflariaeft:creaturX v e ro nun^ quia fic lapientia diuina d id ac,et confit
quampofuerunt necefsitatem , imo ne^ lia t,et proponit,n6exeo,quod crcatu*
que intaliibilitatem cx fe : denominatio r * entitatme meliores fintt: fed quia fa J
vero extrinfeca eft quid fubfecutum ad p ietiaD ciiu d icatcfle conuenientiores,'
iibertacem aauSjSc o bie& i. iH aveio et proptcrea,vt eligendas proponit. In
pco p o iitio , qu3c ibi defenditur eft falfa. altitudinem ergo lapienti* refunditur
<^odfi resfutitne noo.pjjinrjibef^ vol»n- e le d io diuina , et fic non concedimus*
t4sin Deo non ejet. Si enim ilia caufalis quod Deu» pofsit velle iftas. et Be non
fic,cft negatidaa'Jam p o tlu s,o aia in p eo Illas, vd ^ contra j quia pofirio confilij
fnic libera voluntas, propterea res lunc fapienti» illas, quas e le g it, vt meliores
libersfuturg : qaia futuriao rerum eft iudicauit,& illas vntce e lieib iics, & fu­
cffe»^tusliberg voluntatis; & ideo a po- turas propofuit.Et IJCillapropofitio di-
fteriorifolum poteftconcedi. Quia res Itiiiguenda elt: Deus poterat eas crtaturiif
futur*funt,fupponitur libera D ei voiu- pon pelle.quasvult:f>f,teratp«teJUtcante~
tasde illarum futujritione, Et iimilitec cedenti,<i^ rtmviA 4nre propofittoncm con-
iiegamus,quodcuui libero rcfpedtu ra­ fni)dtt(ttit, a<ifK>ruotteiur voluntas atl li­
tionis figniticctur,vel conlHcuatur D ei bers ehgeuaum, Concedo antecedcn*^
Jibcrtas, qma nulla relatio rationis in Poterat potejiate proxima cofiho
p c o poteit ad n iitci, quia non eft capax japientt* fine quo non p^tefi -poluntasveUe
I ela­ «iK^ttoU c6if d « ,N ego anj ecedens. Ig it nx
fi
LP.Q.XIX.A.IlI.DeVoluntateDci. 777
fiffntentU illa pluribus irretiti prfnci- creaturas, noncft necclVarius tein.iivus
pijs veritati oppofitisadftriiitiK,non cft . relationis , licet admittacui: lerniii-us
mirum,quod fub cofulioms nebula rna* Qninipotentix dantis clle , & terminus
neacjquam qaod ad claritatis refolotio- decreti determinantis tale^elle , quod
nem perueniat. Ig itu t reicSisfunda» d 3.t* Dfjiciente ergo obietio, dejictrforen^
mentis illius ad veram conclufionis do- rirt-Diltinguoantcccdens-. Deficn pwcwn
^riiiain accedamus. tia DeiqttQad rattonem potentu i/tfe.biez
12,9 Ncque altera explicatio P* gq antecedens. Dtjicit e\f>Ucatio f/oteiif
Alarcon valet relata n .ip .q u ia confti-j tix <]in>ad illam partem, qua jecommuni".
tuitaftam liberam per relpettii, fen re­ CAt illi termino, vtl obieito. Concedo aOr
latione rationis:cu inDeo nulUreUcio*. tecedes.Sed ifteno ell cicfcdus potecif*
nequerealis, neque rationis ad creata*, fed (.tjatur*; quia deficit creatura, cui
ras cumfumdametito pofsit admitti j & Deus noluit cpmunicareelle,led no defi'-
ad u s liber fit perfectio intrinfeca , Sc cit;potentia,cui no erat conuenies,quod
realis in D eo. N equeadus hber forma- talcefle communicarer. Aliud ergo cft*
Jiterclip rod ud io creaturarum , fedeft quod volitiopetat obiedum ,cui dat ef-
determinatio ad producendas illas. 1 gi- fe ; vel faciat obicdiioi dando illiclfe;
tur in Deo ad creaturas nulla relatio aliud veto, quod ab obiefto dependeat?
fundatur, nequc ineodcni genere cauf® hoc fecundum non conccUimui, Icd pri*
neqoe itidiuerlo , nequecircnlusdebec mum, ‘
adm itti. Quia dicimus, quod D eusvulc 13.1 . Cnm crgo inD eo nnlla de­
magis iHas, quam illas; quia conftlium tur relatio ad creaturas, hinc li r , quod
diuina: fapientix Ius eligibiles vnice creatura neque cft terminus rcalis talis
proponit, non illas; & habet volirionem relationis, v tP . Alarcon dicit , ncque
p o tiu s, quam nolitionem propter eam- fundamenrqm illius , vt vult V azquez.
deni rationem. Quia cum voluntas, quz N am volitio libera D ei cit illa forma
cft potentia c*ca debeat guucrnari ex p e i fine eo, quod fit fundamentum rela­
fapieti3cdi£i:amine:propoiico ta lid id a - tionis i quia Dcusdominandp , & com­
mine amplediturvoluntas,quod melius municando efle attingit creaturas , non
eft ;melius iiiquam.no quoad entitatem, per rdatioiiem ad illas , & iic invtiliter
fed illud, quod fapieiitia iudicat melius ynirs ponit creaturas, vt terminum rela­
in ordine ad iinem, quem intendit; & (ic tionis *,Sc alter vt fundamentum } quia
non monetur voluntas D ei a bonitate neutromodo , et niultominiv potefl di­
o b ie ^ i creati ;quiafolumiudicatur me­ ci,quod creatura iit terminus, ct funda­
lius , quod D ei fapientia melius propo­ mentum relationis jet proptcrea onmcs
nit , non qood in encitate eft melius ; & jllfc ex plicui tiones laborant ex foppoii-
(ic redditur vatiovolitionis libera , fic tionc falfa. Qua^ido yero dicitur, quod
non comniititur circulus vitiofus,quem creaturs pofsibilcs funt.t.c>miiuis omni-
vel V azquez timebat, vel formabat. poterittx , tunc Ijf tcf'/ft/wrtiiion fignifi-
i j o £rgo creatura no fundat re- cat terminum relationis, Icd tern-.n.um
lanonem Dei ad creaturas, fedfolumex ^^vintutis produdiuae 1 quod tlicninino
Tua dependentia fundat relationem crea­ diuetfun>. Nam temvinusrcbtionisLlt
tura; ad Deum , & jic adus iiber D ei eft terminus dcpendeiVtiJU ; terminus vero
omnino indepentlens a relatione, licec ,.pmnipotentia:tlt teri)iinusrccipiens per
talis adus dicat h.ibitudinem , vel con- .produdionemeileret runc.terminus de­
notatioiiem ad creaturaii^i fed h xc conr pendet a potentia,/st creaturaa creato-
notatioell continentia:,& poteflatis,& .tc, Vndefit , quod ii deficerent creatu:-
dom inij, fed non reiatioois, vel depen^ ,re pofsibiles, deficeret omnipotentia:
dentif-E t cocedim usP. Alatcon»quod quia nihil aliud eil p.ofsibiluas creaiu-
a d u s liber (itintrinfeca perfcdio Dei} ra:,qH,am ipfamet Qmnipoteutia.,vt con­
& creatura pertinet ad adum liberum, tinens in fe illas:et fiC impIicat vnum de-
tanquam obiedum , circa quod vctfa- ^ficcre liiiealtero.
tur,vel termimis dom ioij, & potcftatis 1J2 Quod autem ex vi vifionis
diuinse i quia circa creaturas tanquam . non videantur oninia pofsibilia, certum
circa materiam exercetur. £ t licet line ell,vtin i.tom .dixinuis:quoii4utem h6
creatura non pofsit intelligi dccrctuni videantur aliqua pQfsibilia:negamus.Lc
de illa; ideo ett, quia vcrfatur circa illa, raiioeft:quiaplur|(tia,pofsibiliKficilu\r
vt det iliiefle , non vt dependeat ab ilia; ex vi cognirionis^QflVnipoteiitixpacciiD.
ideo , quia non daior reljjdq D e i ad A ]u aiitjem i u funt a b f c o o d i t s vt non
liat
77^ Commentaria In DiuumThomam,
j(iiitad£quatecognofc!bilia,ttirifuppofi- non datur talis relatio Dei ad crcacu-
co inf/nico luiTHnetquodno poceft dai i in rasi & fic nonpotell caufari aDeoens^
creatura,& lie qaantomagis crefcit Iu*, rationis fiftum. Ergofuturirio ainfutur
feu lumeii,inagis manifeftantur pofsibi; ab ejfentta nftda , CJ?’ 'Volittone aecefi;tria,
Ita, Sc quia lumen creatunn eft 1imitar JJego confequentiam# 'Quia futuritio
tam , nonpoccft manifeftare omnia pof- Caut'atur a d ecreto ; Sc eflencia eft radix
fibUia, & propterea non omtiia cognof- yoluncatis,a quadimanat decretum 3 Sc
cuntur, fed hoc ad prselentem qua:ftio- lie eilehtia nuda non caulat, ni(i remote,
nem.non rcfert.Igitu r, qnod nunc d ici­ in quantum eft radix potentiarum, neq;
mus eft,quod nulladacurrclatioin Deo to litio neccilaria connotat obiedunr
ad creaturas,tiue rcalisJiuc rationis.Et creacuni,red bonitatem diuinam, a qua
proptetea invtilitcr inqv i itu r;An crea­ atcrahiturvoluntas,vt prorumpat in vo-
tura fit terminus, vel t’u ndauientunj, fi litioneni neceflariani. V ndcdicerc,quod
non ell: .'clacio.cuius detur terminus,vel yolitio neccflaria caufat creaturas, eft
f'undamentom!’ Si veto deficerentcrea- abut! tcrmmisiquia Dcus non amat nc-
tut x,etiam deficeret omnipotentia , Sc celfario creaturas,neque ipfg funt caps*
ii dcricerent creacur* futur* , deficerec ces amotis necelTarij.Quia bonitas limi­
etiam decrctum .Q au com dcGtetumfit tata non poteft neceisitatem volitionis
caufa infallioiiis f'.ituritionis, implicat, inducerc.fj-^o/aiK creatuf*futur* necef.
quod dcfici«te{Fe6tus,8cn6 deiiciat can farioa Diro.^Nego confequentiam. Quia
£t iu!jllilji!is i!lius:8i m hoclenfu'admit; liberS Deus vult illas, & determinat tu-
tiiiiusdoi 9;.'i(um denum.20. tutAS.Ergofm tfutura ilibero tfOw.Coii-
223 iEqualitcr ergo habenc con’*; cedo conl'equeciam. Ergo yolitib ejl caa-
nexioneni pofsjbilia cum Omnipoten­ faliberafanUam^tirelationis,H cg o cou-
tia , 5d fiicara cum d ecreto : hac tamen fequentiam, <5: fuppofitum conlequen-
cooncxio ell dcpendentif ex parte crea­ ti« . Quia neque yolitio libera caufat
tur^, & noti ex parte Dej;quiafolum dc- fundamentum relationis rationis D ei ad
pcndcE jiie,qui rccipit,n6quidat. £rgo creaturas,neque datur talis relatio, qox
debvmuj cocedere, quod omnipotentia caufaripofsitjSt fineiprobatione fuppo-
habet conexione indefedtibilc cupofsibt nitur. Vnde circulus,quiponitur vitio-
Jibus.& pofsibiliahabet connexione, Sc fus, non eft admittendus ; quia volitio
dependentiam ab 'omnipocentia talitcr, elt caufa futuricioni$,& volitio caufatutr
vt deficjcnte omnipotentia, deficercnc aD eo magis,quam nolitio ex influxu fa-,
pofsibiliai & e contra. £ t fatnra Itabent picntig confiliant is,quod melius eft.
connexionem, & dependentiam indete- 1^5 Neque d o d rin a ,& explicatio
dlibilem a dtcrcto : decretum vero ha­ P.Arrub.den.2i.pIacet:quiafupponuc
bet coiiuexionem, fed no dependentiam indifferentiam in libera volitione ,quod
cum Futuris. 1 lla tamen connexio ell luf< <l>falfum,Tum,quia volitio eft incapax
iiciensad hoCjVt fi deficercnc t'utura, de indifferentiae , imd , &volnutas,qu 3c eft
ficeret decretumi& fic ffquaiiselt con­ caufa volitionis propter immutabilitai^
nexio , 8c proportioj fed hoc nihil relert te D e i, & ficaftiis non eft indifferens in
ad relationem rationis, quam finepro- D eo ,licet lit liber,neque voluntas diui-
bationefupponunt Authoresn.io.rela- na. Neque e x e o , quod adus liber fit
]ati , & per quam yolitionem liberam intrinfece in D eo, infertnr,quod necef-
conftitui defendunt, & (ic creatura: nef-. iario fit in i llo , quia libere dimanat per^
c|ue funt terminus,neque fundamentmn emanationem liberam a voluntate fpon-
relationis,fed runtjterminus produSio-; taneomottife detcrminante,Igitur ha--
Ills ex om nipotentia,& terninjusi'uturi-, bitudo a d u s liberi ad eftedii libera efl:
tio n ise xd ee re to, A d illa s v e r o confe- fundaturvero habitudo incotinentia in­
qucntias ibi iJlatas refpondetur. Ergo finita D ei per modudom inij, & prddu-i
cfeatHrxfunt terminus volicionis , itcjii- centiseffcdamJcaufalitasauxemprodu.
frtM.Concedo confequentiam. £ r g o a » - ftiua eftcreatioab omnipotentia proce-

tecedenter adfut»rttio»emnon d»tut relit' dens:& ex dectetovoluiitatis dimanas:
f/o.ConCedo c6nlei^ueutiain,iu'que fub- caufaiitas vcro no'h'abcc indifferentiam,
fequitur adiliam j qnia nunquam datur imoncquevoluntars.qux eft libera po-
teiatiorationis Dei ad Creaturas. • tenciai nam oinnipotentia eft caufa nc-
I 34. ■Ergi fu tu m io citixtAfA ntin ccfliiria. V n d e falfum eft djcere ,quod
cdupttur ab ejietidit tiniiaa cum rtUtior.e CxTufalitas eft potens'producere, & non
rrff/(»«;i.Goncedotblifec|ucna -prcdiiceic:quiacaufaiius femper datur
ad
I.P.Q.XlX.A.lII.DeVf)luntate Dei. -75
adcaufandiim folum , prarcipoe , quia; ff.V eracilcaii!hlis,qK od producic.q i.i
cum fit cauralicas omnipocentis »nulla- V;iIrvoIicioneJabera:produdio veto no
tetiu-s poteft impediri; & fic foJum eft ad, eft formaliterdeterminasjfed cauGjlitcr
producerc foluni, non vetS ad non pro-; produces jroi itio vcroclJ fonnalitcr de­
ducere, terminans. Igitur determinatioprouc-
116 quo hafcitur, quod voli-: Uic a volitione forinalitcr ; prodi;6tio
tid diuinanon poteft compleri per cau 4 vero caufalitcr concurrit.Et fic cum hac
falicafecm in tacione liber*: quia voJitio. diftinftionedebet explicari canralisiU
procedit a voluncate;& ilia eft decretfij la.Ilia denique confcqucntia. Er^oficut
a quodirtiaiiaccaul’a litas omnipotenti* 'irolmtiXS noftra ejl in dijprcns ad fe llc , & .
producens creaturas. Ergo ariceceden- nolle in a6lu primo^ ita udus Tfolit*
teradcaufalitacem ptoduftiuam, datur t*iis efiindifferens non ad voUndum ,
volitiolibetaDei,quadetermiBatt:rea-5 t^oleHdttnt,fed ddprcdaccnditm.Hzc con-*
turasftuuras,& eriairiprodudlionem ii-. fcqucntia,& eft falfa,& coiifoAj,
larum; & fic a b irern o elt volicio libera 138 Palfaquidcm jquia j’n noflra
D eijS : irt tent pore datur produftio, fcii yoluntatei quia imperfl-dc libera poceft
caufaliras produccns j & propcerea ia dari indifferentia; iSd quia mutabilis po­
ratione liber* volicio pr^ccdit} & fic, teft eflTe indifferens; attus vero voluiita-
ii aliquado poteft di.ci, quodcomplctuc tis diuina: ratione aftus cit ir.cap.ix in-
volitio per caufalitateni i ideo eft , quia dift^relitig , & ratione poien tu diuing
taufaljtas complcc decretum volicionis fimiliterj Imo cafu quo noi?rcpoijnjreD
producendo res in tempore , quas pro­ illi indifterentia, dcbtbattflcad volen­
ducendas deeermlnanit-volitio. Neque dum, veJ noIendUm ; fednonadprodu-
per taiem caufalieatem determinatur cendum.Quiavoluntas noncft potentia
voluntas ad h o c , vc dicacur veile cfFefiu produftiu 3 ,fcd affcdiua,& volitiua.Er­
poctus, quam noUc,-Q«ia antecedenteif go illa confequetia multas inculcat ira-
ad cfFcftum erat volitio illius * & e x vi plicationes. Et etiam eft falfa illapropo-
decreci,quo Deus voluit futuritiouerai fit.Ojfeilicet: libertasnonricjuirat
dimananic caufalicas produftiuaab om^ ^Jfe/itiAliter^quodJit a voluh.t,iteamiitiis4.
iiipotcjitia > & .ficabillafolum p uefta Nam voluntas fenipcr eft potentia affe*
pofteriori, tanquam ab cfFeftu, cognof* <^iua i Bi fic nullo alio modo .poteft re­
ci,quod Deus voluit:quianobisnonc6- quiri libertas in illa,nifi Iccundum quod
lU cd c volitione yvel nolicione effcftus* ipfapotentia in fualinea poteft tiiiecre
nifi ex caufalitate produccncc.Sed aliud a£luSi £rgofem p:r, vtanutiu.i. Nun­
e f t , quod nobis conftet dc volitioiie per quam tamen voluntas D ei , quae til po-
eftl'dum i alitid v e to , quod volitio noil teutiaforillaliter libera, eft ind h-;rci>sj
antecedat cfFcdum, Igitur fempcr voli- quianoiieft n^utabiiis , & muirc>n»in5is
tiolibcrapraeccdis cau<alitatem ftfcft*; •Volicio Dei poteft habere icuifc 1ctianti
eft libera anteccdcntet , i& indepeii<^ quia repugnat aftUi/Jtiamci cacojiisdif.;
dcncerab ilia« ferentia, ec quia repugnat pcrcuria- di-
Ij7 Circulus autcm ille Temper Uinf.Falfum efteriam, quod fuppwoifur
eft reijciendus;qaia caufalic3 s tllai /dco ibinumer*22i fcilicet, qnod acti.s libtr
jje u s vu It libere res ftKuritsi (luU futur^t conftituatur per productione : quia hoc
J u n t : Ell neganda. Qwia ideo Deus vnlc eft confundeic potcnti;is. voluntatis , ec
liberG res fi;turas,vt forur* fint:n6qtua omnipotentia*. Ergo produdtio non
fuiicfatiirse ; qn’U ellcaufadanseisfuttt- coufticuita6tumlibei-.ini , leddinianac
ririoncmin decrcto. Secunila vcro illa^; •ab illo. Ec ideo volicio til txecutio di­
lio eft admitteuda: Ideo fesfunt liberi ti ins voluntatis in linea dcterir.inaijdj,
j-'ittaf4,quia Itberh Ceus ilUs v»lteffe fa-^ & volendi 5 & produ6tio ei't etiam e,ve-
TutAs. Namhicponiturdecrecum , vC cutio diuina: prouidentiaeiu linea fiin*-
caufafatuiitionisj & (ic confequcntiacft liipotentia creatricis : fed :t.dis pro^
Jigitim a.Alteravcro induftio: Vi grap< ductio non conftiruit actum liberum:
ideo Dens vi*ltresfu(»ras,(ju}a vui t i l Uf fed eft effcctusab ilio imperatus : quia
frodwCfrfjetiam valet :qbia ids elt,quotl decretum imperat pioduttionein crta-
JDctts velitelicfuturas j 8^quodveJitil- turafe fieri ab omnipotentia»
las in tempore di terminato producere* I jp Productio autffn fcmp-crell
Quando vero dicuur r Ideo Deas acciodiuin* omnipotentia : et (iciu.n
c r; "vult ■volitione libera proditj poteft elTe idcm,nce uaisineiictepf.i eij n
itioticforiitsUter, cai^J^iterdecm/itita^ creatura producta. N a pi oductio
per
780
/
CQmmentatialaDmumThomam,
per eft actio, nmiquam pafsio: & ficfola liberum voluntatis , quod licet libe­
creatura pacicur ia productione : ec rum fic,eft infaJlibilej & lioc modo pro ■
proptcream alsdicitur iii»um.a».£juod ductioeft libera.
proJnctiopafsiue fumpca licidem cutn 141 V elle igiturdiuinnm eft vo-
creacura: aliud cnim e li, quod crcatura litio a d u a lis , & in ad u fecundo nun­
fir rermums palaiuos productioniswliud quam poteft dan indiiFerentia, etiam in
vcr6, quod produAio iic pjfsiuc accep­ cre.atis,quanto minus in diuinisjvbi non:
ta: quia hoc feciuidum pugiiat in cermi- eft admitteda ind:fft’renciaetiam in a d u
Bis. N am produdio DeilempercU ipfc primo , feu potentia volendi; quia ell
I>cus in quant um fonat adionfi»1« qua - id e ,a c mutabilitas, q u * repugnat D eo,
tniTt veto explicit pafsionem extra Dcii, P ro d u d io itaque eftperfe&iointrinfc-
eft creatura j & dilt it infinite a ca D e i , feu accus fccmidus omnipoten­
Creatio ergo non habet ilium dupliccm tia ; & nullatenus p9tcs deficere D eo ,
fenfiim, que argunietum ptoponiti quia N am iliu d eft , quodnon deturprodu-
tota eft adiua, licet ex ipfa creatura di- ftio iiiD co vfqiad tempus pratfixum per
}iiattet, vt tcr«niiiuspifi>*uc prodaftus^ decretum: aliud vet6, quod ilia produ*
V nde cre^itio confunditur cum creacurs ctio deficiat D eo:hoc iecundum fempec
creatv», quar eftcerminus. Naineadetn negamus; quia defectus die folum fe te ­
actio tujii potefi eflecaufalieas etrtciens» net ex parce creatura: , non recipientis
&termtnus prodoctus. Ergoiiou poteft eflc,fed non ex parte dantis, qui quatum
c tfc A pafsiua.Sicergoconce- eft de fe,eft in actu vltimo bonitatis par-
dm uis , quoacreatnr4^icaIiquidcreata ticip ab ilis: Scquianonfuitconueniens,
extra Duumifcd non concedimus, quod quod vfque ad tempu-s prarfijfHm com*
in creatura fundetur rcfpedus rationis, municeturadeononcomrounicatur.Er-
fed realis relatio dependenti* adDeum , goim nquam Deo poteft dcfictrc ijerfe-
de qua non dubitamus» non v«r6 relatio ct J O . Concedimus ctiaro,quod volunta-’
rationis D ei ad creaturas , quam nega, ticoinpetic libertas : St etiain concedi-
mus fcmper. pius,quod executioeft 1iber^a: quiaexe^
14) £ t licet daretur non pofsit quitur illud , quodiibere decreuit v o ­
peril 1.1m conftitui a^ usliber * quicft luntas i & concedimus, quod im plicati
perfl'dio realis, 8c iotn'nfeca in D eo, & quod voluntas dicacur non libera refpe-
rune eiiam fi darecur,deberet fundari in ctu obiecti creatit nam tefpectu obiecti
D coiquiacrat.relatioD efad creaturas; <iinioincce{fariaeft, £ t etiam concedi­
& confequent^r debebat incipere a D eo mus , quod produirio accipiat a volun­
ad illa$« A d illud autcm ,qnod ibtnum, tate iibertatem , quando in fe habee
2 2 ,addiciir:(^oddi^cultaseJl;Qaomodo illain, line indifferentia tamcnproxima,
illudtMcrearum,quoa ejl f>rodu6lio,Jit lib«- y td ix l,
ru m , ^ indifferent circ» obie(}a , cum fit 14a S ie rg o V a zq u et circalum
en tiu t neceffAttAin/f?Rcfp6derijr,qnod vitiofum admifsit e>f illisprinclpijs,qu£
a<3as liber voluntatis no eft produflio, negamus, parum referc ad noftram con-
A*dvolitio ; & liacc eft libera ; quia eft clofionem. Nam productio ad extra
emanatio fpontanea a voUmtare ex fa- executio voluntatisdeterminantiscft,&
pienti* confilio ; & non ntcefsitate im*‘ proptcrcaefl libera: hoc certom eft squi'a
pulfus nature , vel iniiiiita attra 3 fone a voluntate liberc deterniinante dima­
obieftijnunquani vcrd eft indifferensne- nat. £c f] a voluntate neceflano dcter-
qucvolitio,ncq5 voluntasincqifub mu­ iTiinaiiicdefcenderet , eftet neceflaria;
nere adus hberi eft quid neccll3 rfu,Iicec Quodautem Authotes illi reUti num.
Jit indefc<%ibile, Ecfic negamus , quod 2j*dtcnnt* Quod idco yolttio hberaep:
jllud incrcatumliberon> in D eo fit quid froduBio efidhera j falftimcft: quia
nccefl'arium fotmaliter loquendo , non ideovolitiocU Jibcra : quia dimauata
iien tice : quia m hoc fenfu identico voluntate fpontaneo m o tu , 6c. cx conli-
noneftqusflio. Hludautem incrcatnm lio diuinitatis fe dctermlnante;non quia
cfc volitio , quia ilia forma duiina fob productio eft libera ; nam productio eft
inunereemanationisfpontanea: a volun­ tffectus participans libertatem a volun ­
tate procetietis eft volitio libera obic£ti tate,non vero dans volitiofli libertatem.
Jimitati. Produdlio vcro incrcata dici­ P ta :tcrca : quia indifferentia non folum
tur libera : quiadimaiiaccx dccrcto li­ in productione, vel volitione, led neqne
bero, licct procedat immediate ab om- in voluntate diuina admittitur ; & lie ii
liipocci^ia , qus cjccquitur decretura cx[cn:cnti»concrar|3 iequiturcirculws,
ht.c
I
hoc fit ,quia principia oppofitajfuppo- lib e ra , & nihilomiottscn j nf a ii rbi li s, ;! -
nuDC.Et fic concludimus,quod Deuseft c u t a a us)q ui pr o cc d Ir e X a uXi1:o a T)t a -
Iibei:quialibercaseft petfcicio iiicriii-, ci e ftlib er, & infallibilis : eft
fv'ca illius,qut ex fpontaneo motu opc-; contingens ; cuia hoc rcpugnar l \ o ,
raciKjStindcnafcitur ,quod produCtio quod lit indifterens , vel contingens,vtl
jfic libera non ex indifFerencia, quasuullo mntabilis: im oilla ftippofitio eft omni-
modo eft admittenda.Decretum auccni no repugnans,& implicarori3.qno;;fi.jn-
fempcrcft caufa produCtioois, K a idec>. det habitudinem contingtncem ad ob-
fccit Dcus,quia voioic decretum. N e- ieftum volicum,& cx fe ueccfsitatem lia-
que eft caula neceHaria, nift ex fuppo- beat.E t licet hoc dicariu tile miiabiic:
^itionCf non vero ancccedenter; & iic fed 116 eft dicendum mirabile, fed impli-'
pro d u d io non decerminac voluntatem, catorium . E c'authoritas D .T h o m « '
fed fupponic lihere determinatam ex nunquam talem fuppofitionem cofirniar:
Iponcaueo motu ,qu « ivp lu if. ait enim:^o(^ yolnntas diiiina, ^ujt e x jv
ntccfsttAttm halret.Qtiisi volinuas nopo-
teft deficere Deo;at vero aim deft,quod
X . RSfpondetur 4d tertiai» fen ten l Xolutasfttneceflariain D eojaliud vero,
tiam^Cs^adetits urgumentHtGr quod vo litioad o b icd a creata cum ne-
. explientiones. ceffaria habitudipe exerccatur , quod
non docet D .T h om as ; quia hot eft ini-
plicatprium .lgitur volunras necellarid
d tertiam fententiam
H i
A de n.24. refpoiidetur
conuentt Deo;fcd volirio ab ilia (inc ha­
bitudine necefl'aria procedit,quia eft ha­
conccdedo.quod libcrtasD ci dicit liabi bitudo non neccflTdria. Ergo habitudo
tudinem ad volJta crcata, iSon habitu- libera,& libcre dimanans.
tudinerarelacioDisjveldependentiaijnc- *45 Nequeconfequentiaillacft
gne realis.neque rationis cum fuadamS- admittendajquianoneft idem habitudo
itb in D e o , fed connotationem potefta- contingens,& non necefraria.Nequc D*_
tis ,& d b m in ij, & talis'habitudo,vcdo-; Thomas prOpofuit,qubd habitudo eflcc'
C€C D ,Thonias,no eft tiecellaria in D eo ; contingens, fed d o cu it, quod non erac
quia procedit,& dimanac ex fpontaneo neceftaria iattam eiiexeo ,quod non fic
iMotu,& confilio fapienti* circa obiefta fieceilariayinfeitur ,quod fit libera, fed
CTcata,& iim icata, qu* non habenc b o ­ non quod fit continpens,quia D eo con­
nitatem ,qu* pofeit attrahftre neceflfario tingentia repugnat,IS: (k babitudo qon
volutate,ficuc diuiaabonitas} 5 £etiS eft: neceftaria poteit procedere a pi incipio
verii jquod ifta habitudo determinatur k nonnecelVario,& tamen libero,& immu-
vbluntatediuihalibefe y & rionaliunde^ tabili.Gdncedimusetiain,quod niillun^
id eft,non ex alio capite i nifi ex cbnlilio obiedfcum extrinfecum dat JDeo indiffe­
fapiencii D ei.Q iiod auteni dicitur,5woii; rentiam. Q uiafialiqtfarequireretur ad
nofitift)>oretttia'ad debet diltingui libertatem ^ fuppbtieretur anteccdente^
iji potentia realicer diftiniaa.ab a d a vot iwvohuiEat?;at quia Dciisnon habet i' dt
licionis, vel pr^cifsiue diftinda ,'conce­ difFereiitiam,non iridiget, quod illi pro-,
dendum eft: i n potentia a a io a advoii-; ttcoiat ex extrinfecd. Ec 1icet terminus
tioneni lub miinere adtuali, & exprello- creatus;adquem tefminatUr habitudo,
poteiui* ) & volitionisjoegandumeft*. fic contingens,& fubiedus D eo neccfia-
Nunqaam tamcn concedimus,quod.po- riOjqUiaomniscrearura ncceirario ftjb<2
;encia libera habeat cx fe necclsitatcm ia ditur creatori fine eo,quod creator pof-;
ordine ad volitioneiTi obieQi ci'catijquJ4 fit dependere a termiiib crea to , hoc fo-;
procedit ex fpontaneo motu,&iibero,8c lum probat', quod Deiis fic iirmutabilis
non neccflario: quod aurem. in. D eo eft in fe,licet caufet mutibilirateni m ciea-;
immutabile non eft ncceifarium, nili ref- tiira quod conccdifiius argrm eutoj
pe<Stu bonitatis inftnitar,fed iibcrum tef- S td e x h o t non infertur,quod habitiido
pc&u o b ic d i creati; fit-nccefl’aria in D eo ad'^reaturam ,ne^
144. Nam fi ilia volitioficut eftimJ qoecontiflgensex pa l^re liib k iidiiiis, \tl
macabiiisjcilec necell’aria i non fundareti yolition'is, licet obleduni^ad qobti-ha­
habitudinem liberam i quod, nos defen-, bitudo lertrtimitiatur , contingens, ac
dimus,fed fundaret habitudinem nccef- crcatUmltt.
lariam. V ndeiit,q u o d non debtcadmic- A u th oritasautcm D .T hom s
ti,q«od ill* ii*bitudo £ic rcla^a n.{&5‘^orum ptbbaTi,quod'iH D c«
X o n itU t y uu u ca
7^1 Commentaria in DiuumThomam,
noivpoten dari potentialitas:quia'clau- ximum princrpiiiin volitionis eft
dit impctfcSioucm j fed non 7>o«it in Cine iudiftctcnciajl'cu contingentia, 6c (i-
D e o nccefiitaccinhabictidinisad dbie- •nc nccefsit-atc ; fed cum indefcdibilita-
d a crcata,ne<joe contingemiam ex,par­ te»2cdeterniinarione libtra ad obiedtuj
te voluntatis vproxime fe cxcoirfilio faj ‘quodm cliiise(l,nonfecundum iliius en-
plcotia: U«et(ninatis. Inio ilia d oftnna titatcm ,fcd (ccunduiu ordinationem di>
culdenterprobat cx D . T h o m a, -quod •uinaf fapienti* ad finem pratrt^t-uni, & in
non poccfl datiindifferetiacxipaitevo- hoc ordifle-cit melius,& vnic^ -digibilc,
Juntacis-diuirfa: ad vcrumlibcc,ait‘enimi & libere.
ejfe ad vrrumUter fo ttfi duplichcr 148 Conc€dimus'ergo,quodvo-i
conueitirevirtuti,vno modo litio Dei,'vt liberat& vt diliinfts a vo-
^xp4.rtefm:altomodoex fa n e iiUus , « 4 litione ncceHaria eft a d u s immanens, &
^itoi dia'rurtex'patteffui.quando non dH inttinfecus D co ,& diftinguiDut -ab a d u
«ftXonj(cutafutimperfc^fionem jper'quam necefl'ario ex e o , quod^iftus'necelJarius
ad Vttttmdeteminenrr.'Vnde'huiin im^er-, rcfpicit diuinam bonitatem , vt obie-
feiiiontm '^irtutis re<iundat:& opendititf ^^um fibi omnino adxquatum , & iden*^
fjprp(ftentiattTas inipja, Stcut paret 'tn in’ ti6catum> Y o iitio ver6,vt]ibera con-^
ielUcludtfffitauTis, i[ut aon dum ejftCutttS llituitur per ordineiti adobie^tun»crea;
ejl principidiex ad alterum atrermtf. turnjnon^per ordincm relationis de>
tietur, H arc D .'I horn, bi cxprefse-do« fpendenti* * fed .per habitudinem p o te -
ccc , quod cicicrminatio in LHso tionfi^ ilatis,& doniinij. £ t id eo admittimus,
admictcnda ex parte fuij quia eft poten- quod vo litiolibcra D ei non conftiiua-
:tiaiitas,'& jmpcrfc<aio.£rgo inditferen- tur perrelacionemrealcm^nequeratio-;
tia eft repugnans D eo ,Ik u t ijvinw llcati nis depcndentif ab obie& o creato. N e ­
•dubitantis daretur inipcrfedJo,quia lion gamus came.quodvolitio non tcfpiciat, ■
confequiturprincipia, cx quibas;deter- y t libera^obte&acreata,vtobie&a, feti
■niinctur-,ErgoD.Thomas prouobis cO, v t eBeftusiQuia^dacutdiuetfa habitnda
■quia negat iiidetcrmina'tioncin,'&’tndif-; Voluntatis>&omnipoc€QtiiK.Volumatit
ferendam ex parte D ch q u ia ipfc eft'im- ad o b ie M ,s»tmijpoeentix ad^elFe&us..
niutabilis eflentialiter, & incapax'indif*; Nam volantas-non eft caufa prodsfti-.
:ferencin:. Ergo D . Thomas faucc no­ u a j& fic non tefpicie cftciStts: fola om­
bis exprefse; quia folam indifferentiam nipotentia tefpiciteffedus : quia-pro*,
adnrittiV ex parte obie^orum^non vcr-d '^uftiuaeft-: & licet creaturx fint>€&<:■-•
ex parte p e ii& fic male adducicur-a cpr '^ us inad«qaatij & contingentes,& non
trar).js.pi:o ind)fFerentia»& vrget exem - necclTatij.Contingentia vero eft ese^par •
p lo d e intclledu dubitantis ,-cui deiicic tcefie'&us j'£Xipactever6 caufa: funt in«
perficMa io decerminaircispropt-er potcii; if4llibilcs,&libei:i.Igi:urfalsucft>’<!uo'i
riaJtcacetniUius. 'Ergo indit)r>r«iicia 'cfb ftipponitur ibi num .a^ quod ohieaum
j>occntiaIitas,quod nos defendimus.,; / -a^usiib:etii(it bonita^diuina: quia-fi il^
•1^7 Quando -ver6 D .Trbom as la eflet objeftum aftus nonefletliber.
ipoiiit vjrrutem-ad ytrumljbetv.eft’tjuaat 149 Quandoautem dicUurjquod^
do i neutrp dependjct, vcl <iec€cminaiv •yolitio. libera<Dei,'Vt diftindaa noiieio-
>tut;fcd ipfa'viptusexccdit v*r^ilibet«[p-- vne,&.uc-ert Y.olitio vniusma^is, quam al-j •
poutorum:quia m um libet eA limuatu^ terius,noa habet hoc intrinfece, & ^tor-
•& virruseft. infinita , •& cx papteohie- •inalitecvcx diuerfttate obicSoruui d e­
■tti vtrumlibtrtpoteftcffcj&lic-daturin-; bet diftingui. .£x diuer/itate dbie<&o*
‘diftcrctia in illisrem oie relaciue ad omT ru m i in quantum fuiit obidaa-crcataT
nipotentiam. ‘Q uia obicQa cvca«:ex f t 'Goncedimus, In quantum confilium di-,
liinceapa(.iaindif^ereatiz,quia limitara, ■uinafapieoci® proponit obieaa'cr'eata
niLtubiliaA)nc,,8£ omnipotentia'om-r meliora jivD cljgibilia-vniceaD cO ': ne­
fliailla 0bic£ta<6tittec}& fie <;£:parte il- gandum pft.Igitur, ncque d etciw tiutio
•locucn rclataad omnipotentiam non<la> JiberaD ci Jumitur-ex a a aalitatc 6ia,vc
ta r 'determinatio , ied jndJfiieFentia inie elt necellaria: q u ia‘hoc modo el-
rcm ota- V crum fi Joquamur^ic -oi>ic. Icti vd^tiOrneceiiaria.} ^Te-d ex a^tualua;
<&is,vrcx cofilio Oeiiproponilniiur volu­ te fuayv t. eft cmanatio fpojitanca i vo­
ta ti diuir^»iam tunc determinatio inci-* luntate ex ‘coniilio 'fapicnt-ia «Hgenre,
p ita Dcbjqu'iaincipita eontiJio ’diuina; -quod melius «ft immutabil-iter» Voli-j
iapicnxiat,<qqoprc;pooit vnice cligibile, tio veco., <non immutat. obica«m , >;/«■
^3uo<iTOtfiiu#«h£8t iic volunta§ >. v t prO;; 'cautlap-coduceiii, ied^ vt-tcMwiuws pro^
du^
I.P.Q.X{X.A.III.DeVolunt.ueDei.78j
diifiionemper decretum : & obiechun atfirmac; Qaodcre*tnr/:non tarn comjut-
immutatur anteccdemer cx dccreco Ue- tAntur, v t o b icch a d vohtnt.itcm ajitccc-
tcrintuance ab «terno efie futtirumi& in deat& mouetei , -vr cjfetlusjubjtcn tt.
tempore per omnipotentiam prodiiccii- la to lia t, quod crcatui ^ comparatuur:
tcm illudcfle, quodfuic determinatum, yto b icd u m Iccundanum ad voUnicace
yc futurum.S ic ergo concedimus» quod diuina^licut ctiam ad cogniciontm , led
bmnipoteciacft immutabilis in fe ,& ta­ non, vtniouentes. Quia Deus
men immucac creaturas iuxta difpofi* capaxm otionis,fed vccx pi conlilij pro^-
tioncmdiiiini decreti. pofica ad eleftioiicm , & quantlo d i­
150 Adm ittim usetia illam d o d ri* cuntur tffedus.dcbet intcliigi rcfpeclu
m m d en .2 8 . defubfiftentiaVcrbi tcr- omnipotentiae, & vc cbieduin reipecia
minante nataram liumanani line eo,quod yoluiitatis.
fubfiftcntia D ei immutetur, vcl aliquid 152 IgJtur fentcntia relata cum
jt%cipiac;6c (ic e x a d u immanetcDei fpo ilia explicatione ex parte adm ittitur, &
taneom otu emanante ex deliberatione cx parte rcijcitur. Nam libertas in v o ­
confilij diuini,creatura participat ratio* luntate D ei confiicuenda cU fbrmaliter
nem obiedl t,& fubijcitur poceUaci iui^ in vellc , ficut in afiu etiam ponitur,
na*, & mutatio fe tenet ex parte crcatu- fed non cum indifferentia :op( rari autini
rXySc Dcus amat creaturam. Negamus ill tantum eft liberum , in quancum pro­
tamen,quod quando non amat illamjtuc cedit a potentia libera, noncontiugeti,
tton fubi jciatur crcaturajquia fine amet, fed indefcdibili, & fpontanca. Propter
liucnojem per creatura eft UibiedaDeo. quod argumentum probans libcrtaipni
Megamuseciam,quod non He reddenda D e i intrinfecerepeririin adu volunta­
c3ufa,quarc Deus volt vnam creatufam, tis procedente a libeia potentia rela­
vel non vulc»vel vulc vnam,& non aliam. tum n.28. fauet noltra: conclulioni, &
Quia liccc caofanon fit reddenda ex par­ idcoadmittedumeftrquia probat,quod
te creaturs,atcamen ex parte cofilij di- D eus libere vulc creaturas,vt obiethm i
uinitatis reddicur,quatenus coGliu pro> fecundarium , ficariiat illasex confilio
ponic taleo bied u m , vt eligib ile, & v o ­ ftjae fapientiar,quod nos defendimus com
luntas non potel^ contradicere didam i­ D .T liom a.P ra:tcrca etiam argunientu
ni diuino. Quando vero dicitur, Cjuod d en .50. nobis fauec , excepto,quod li*
D eus non elicit a Aum volendi, neganda bercasnon debet conlliuii in doinmio,
eft propoficio:quia a^us voledieft ema­ fed in fpontanca elcftionc ex confilio
natio, ieuprocefsioadw iua voluntate: coiunda ciipcrfcdo dominio fine indiltc
& licet fubijciacdbi creaturam ; ex hac reciarquiahgcnopoteft adniitci inDeo.
fubieftione nondiftinguicur a d u s voli> lliu d a u tem , quoddeegrefsionc adtusii
Ciotiis a nohtionc : quia squaliter Deus potentia diciiurjiam m anct explicatum
ycroque a d u dicit: emanationem a volu­ quia volitioliberaD ei eft egreisio,fen o -
ta te ,& lubiectconem creatura:* r ig o a d u s a potentia, qu* dicitur pro-<
ly i £ t quando afrtrm ac.^odyf- cefsio,feu emanatio, & h*c verc reperi-;
c»t potuit fithijcere creaturam amando po­ tur in Deo >. excepta diftindione reali^
tuit nonfub^cere,^ tunc effit nolitio,H xc vel prxcifsiua rationis,& ideo non folum
propolitio reijcicnda. Quia fuppoiico datur adus fecundus jfedeciam potentia
D e i confilio ell femper debuitdiligere, voluntatis fine diftindione cum fumraa
quod vt diligibile proponitur a confilio adualitate. .
fapientiz ,& n p n haboicindifferentiam iJ i riludautem ,quodibiaddiJ
ad vnunH& aSum j fed ind efeSij tur n .jo .S c ilic e tiq u o d a d u s volitionis
bilem det^fminationem ad ilium, qucin diuinae independensi creatura attingac
fapientiadjftac efficiendum .£t,vtdixi, illam,n6per termihacionem. Si vult (ig-
exfubieitionenofum itur ratio vo h tio - nificaretquod creatnra non lit rfrniinus
nis,vcl nolitionis ; quia creatura codem relationis,optime d icit. Si vcro negat,
modo eftfubicda D eo , fiuc velit illam, quod fitobiedu,qu6dattii)git vo litio,
fiucnolic. I gitur, quando dicitur: negandii eft,Quia ficuc fobfiiicntia V cr-
melius dicituf credturam fu b ijc i , quam bi terminat naturam in linea pcrfonadi:
otyciVNegadumefi:quiaii-cut ^quaslibec ira volitio .attin git bonitatem in linea
creatura eft fubiecta poteftaci diuin», volendi; & hoc totum fit cum fumma in-
itaeft obiedum Si cognitiortisdiuin 5 ,i 5c dependeuci,a D ei a creatura. Cum hac
volition is, vel nolitionis iuxra dtuini igitur confequetia dodring admittimus
conlilij ordin«tionera j Dciudc qpaudo ygum entu, Authoritas vci 6 D.Thom a:
T o m .ll*
784 Commentaria in Diuum Thomam,
r.probrit ,qiiod a£lus D eicft Ec confcr 11enter ilia voHtio habec pro
iii'.raut:!biUsi& itlco ex pane a6fiis<iiui* tircAu iprninobieftum: quia detcrnuna
ni jinmucabilKcr onuiia a rtin g it: & ita uicfutorum per oinnipolCDtia:.& Itc v o ­
iiuelligcre,& vc)lc in Deo non includut litio , Hccc (ic indcpendens ab o bied o:
depcmieiitiam ab obic^tis, fcdtommu* quia eft volitio diuina : connotat tameu
jiicationem bonitatis diiiiii® circa crea^ obiedum fine dependentia cum habitu­
tu ra s; & itleo ex eo Deus tnagis d^itcr- dine poteflaris, & lie ilia aatlioritas D .
minatur ad velle, quam nolle. Quia ex Thomar, quxtupra explicata inat^et ex
confilio fapientia: ptoponit prattice ob- q.ao,d e potetia art.^.ad y.folii docet,
ie^lum d iiig ib ik a D eo,& aliud repro- quod voluntas diuina eft neceflaria in
babile. £c velle D ei dupliciter potel]| I)c05 ficutproprietasD cijattam enref.
iiiclndere obieiSa crcata; vcl cum tie- peftu voJiti creati determinat feipfam
pendentia, & hoc modo eft impofsi- libere per habitudinem non neccfiariam.
bile , vel cum dominio , & poteAate £ cid co ilia confequentia illata diftirir
ad communicationcni,& hoc modo f^ni- guitur.Fb/tfwrflf diain* habet tiecefsiratf
per Deus attingic,& includit creaturas, e x f c , ^ detcrmin4Xionem no ab obieita "VOf
154 Quod 4ute dicitur; lito fed »d abieitinm yoiitHm, idejl, efl we»
cedenreraii obtcciit diuetf» efitaDeo tuAgtt cejiaria inf^ tanquam f>roj>rietaf D fi.C o n .
'vellc i>nu,&'minus aliud obieiiu. Ef vo* ctdoconfequeotiam./d^^,»-('/pf(fTii cile*
J/rio itfiiur, <(9'nolitio itherht non tft aliud i i i creatirtfi» moeetur liber}ad iU itd ,i^
in i»4g»i voiito , & aliud in minus volito. (X iiio^.vrpropofito perJapieDriit confiliunt
H oc fjlsu elhquiaim pofsibileell, qnod N e g o confequtntiam.
ioteiligacLir vtlle rmgis,velmiu*iineob* 1^6 Ei'goill* yolitiotji aii(olvt4
ie6to,vcl iiugis, vcl minus voUto, Eft inpdetertninanao yolitum fCr eft ahfolu^
eniai implicatio in ttrminis} quia amor, ta k yoUto , y tab obiUio,yel fattane fatf,
a!icuius£(lamor,&'implicai,quodDeus tftaiimotiua ^licet non abjfclHta a yoU'tpt
j» ii attingat crcaturas,vel amore,veI o* y t tffe6lu prodi*6i0,X)'ii)ilin^\to etia cOQ-<
d toiuxta capacitate illarii. V n d e aliud {cquens. Eft abjolutafine cnn/iotatione ad
c(l, quod Deus fine mutatione fui vellit yolittnn,(juod detetm inatfaturii , ytter^
vnunimagiSfSt minus aliud,quod veruni ntinum,&' y t obiedumfiffufl. N ego coo«
eit .-aliudvero ,quod autecedenter ad ob- fequentiam. Bfiabjolutaa yoiito^ a tju9
icdapropotica per confillum fapienti* pottdipendtt:fed quodpnducit, tiT' a qua
vc!itliocnsagis ,quam illud , quod re­ nonfumir fp.eciem,fed dat Ulam ilU,
pugnat, Nam Deus»nequevcllcmagis* f dicU hablfttdtaem liberamfinedtpS-
vel ininus potcit nili obieitiim, quod c6- ^esfM.Concedoconieqtientiam.llla ye-,
lilitim fapientixproponit voluntati ma* rc connosatio vo litio n is, per qua le de-i
g i s , vel minus volibile . 1 gitur -volitiQ terminat,explicatur in precede tia co g ­
vniusinvoliro caufac tocume{l'e,&inno* nitionis,quacqiilium Dei proponic voJ
Jito no futuririonc, vel ficll fututacfe^» luntatiobicfium eligibile^& (icnon da^
tiiia cau&c odiumiiliusyfeupunitioncni tyr depepd^ntiavoluntatis ab obie£to;^
cu!pjc;itaq>volitio vnius daf efi'eyoliio, fcddatur neceflaria prarceder.tia o rig i­
& uolitio aufertfuturitioncm:& ficm i; n is,qua debet procedere obiedum co g ­
fius volitii jtccipitm inus , & magis voli nitum ad voluntatem volentem , vel d e­
tfi magis.Sumitur ergo volitio intrinfc- terminantem, Vnde concedimus, quod
ca D ei ex ipfo fpontaneo a ftu ,& «niana- adus volitionis Deifundac habitudine,
tione , nonex rcfpcftu rationis ijnclulio feu eft ipfa emanatio libera ad obieduni
verd obiecti femper datur rcfpcfty Dei* creatum, & inadaquatjlm, & liberum,
Quia ex fuainfinitate omnia adtualifsif; Quand<? vero dicitu^^od,g«M ot/edhf
me contin et, & caufatline dependentia iaadxquat» terminat vvurfi refpedtur/f
cu poceftatcl’uprcmalopraomma creata. yolitiom \,& nanytrum que,yolirio»is,&
155 Ad illud,quod dicitur D.J2. . N egb conieqiieiuiam. Quia
Qwod uctuatiras Vet- auteobiU h Jit -voU- obiedum npnfpndat relpc&um Dei ad
fw irefp on d ctu rn eg a d oa n teced en s.N a creaturam ; quia non datur talis rcfp^r
yolitio fiipponit obie^ um propoiitii pec ftus.ncqup realis, nequeratipnis.fct li<-
intelle&um voluittatiivccirca lilud ver!>. mul ncganius,quod volitio ppfsic djcct?
fetur,non vt produ<%tim,fed vt ptoducU duplicttn connotationem volitionis >&
bile.Igituractu alitasD ei noeU.voIitiOj nolitionjitquia pugnat in cetmijiis.
nKifub munere a d u s fpontaiiei circa ob - 157 Nequeex termiiucione ad
ic & a cr eatft e x coruio &pie t i g dimauau$« pbic^um deaproiyatur a d u s volitip-
: nis
J.P.Q.XIX.A.IILDe Voluntate Dd. 78;
nis, fed calis denominationafcitur ex ca n fa forn u lisq u atritu r , n e q u cfu r.JaJ
ip!;j volunrare fpootaneo m orufedeter- mencalis :q uianon datur re!aciO,(t:d ha-
iiiinante acl volendum iJlud obiedum b itu d o p o telta t/ s.
creaturn, quod fibi proponitur afa iiitel- ijp A d argnmentum veto de n.
It’d u , & conJilio fapicntiae,VC melius, & 34* rd ’pondetur diftinguenJo antcce-
viiicceligtbile. Ncque difficultas confi- dcjis: Diitiita volitia cotn[>*rnrurad ihie^
flic ineo,qiiod lupponitur nuin.j^ d a creata jUm fup^onsndo it U ,ftd prod
mocti>tVfdel!cer,pofiie alias in fe rtecejja- cendo , & dando illis ejje obiciliitum,in4-
riwf ,<J7*immotusj-unda.rehAhittKiiHem r4- d^quatitmstSr liberum : In ifija^top faio-
TioniSffine qua no» yolitio, Nam aftus tifo^te6it ab iatelUiiit diuit/o ex cuifUto
formaliter Joqaendo,qui iieccffarius eft, fipietfti^,quadol)roponittir,Tft eli^ihitius
«unquam poteft cfle liber j nifi i» fenfu adfm uritioncm . N ego antec edei;i;T uiic
idencico. £t in D e o , tam adus neceffa- enim praecedic obisctum creatum, libe­
rius, quam liber eft immocusj & neuter rum,& in adjquatnin, non fccundum eC-
fundare poceft relationem rationis ad f e , quod habet ill fe , fed lecundum clie,
obieftura creatum. Ec fine tali necefsi- quodJubct incaufa , & ell participabi-
ta te , relatione eft a^lus liber volitio ler& licpra:ceditobiectnniincaiiia , 8:
D e i circa obicdium , quod aniar, & eli­ fupponitur ad voluntatem hoc omni-
g it. Ec fine hac relatione diftinguitur no nectllarium eft : quta nibil yolilumt
vo litio 2 nolicione, Et ideo ncgasnus qutaprius Cognitum, E rgo p rjccd it ad
totam illain fupponcionem. N eq u eaft’ diuinani volitioneni obicctuni crcatuni
liber D ei ell contingens : quia contin- li,berum, vtincaufaeligibiiius exco n -
geciaDeo repugnat»fictic &,indl/ti recia* fiiiofapientix. Loquendovero decbic^
M utatio auteni>quf fit in creacura,cau. cto fecundum efle , quod habebit in fe’
/atur a voluntate D ei * qux , quia caufl verum eft,qtiod pracedit volitio dinma
prima antecedit cotam crcaturam f & ad illud:quiaex i)Ja dimanat decretum,
prodiicic illam. per quod determinatur, qnod habeat el-
158 Habitudo a.utem fub(ilten« /C:. N ego tamen confequcntiam illatam,
tisd iu iu a;ad creatam naturam non ell fcilicet.: C^orf atitts Dei, quifimulcjl vo-
relacio rarionisj fed ipfamet diuina fub- litio , ^ n oU ftoin a6l» fecundo rejpe6ftt
^ftctia>vc attingens naturain huntiinani* Cre4 Cttf^ ,per hoc folum denominatur -i)o~
& VCfub munere perfonandi perficic, & litio potitts , qvam tiolitio , quin reddtfu*
hoc fine relatione fit, fed cum poteftate, creatxiTi conjtttutain efieobitHpxrticipa^
& doriiinatione:& (ictalis habitudo fun­ tia b adu Deii^ad^quate , df/ic/cMfr.
datur inipfa inHnttate diuina; a£tuali> N am ad u s Dei formaliter, quictt voh-
catisfub munere fubfiftendi. Et eodem t i o ,repugnat,quod fit noiitiojquia a6t®.
incdo fe habet volitio ad creaturas» ac JDci eft determinatio volijtaris, qua vo ­
fubliftentia ad naturani humanam fub lutas eligit amore refpe(^u obiecti crea«
dinerfo munere.Semper vero eli faila il­ ti i qm adiligibiliuseft, & non nolitio-i
ia piopolitio, qua dicitur , quod adtus nem, & ficrepugnat,quod litformalitec
D eid e fe tam eft volitio , quamnolicio, nolitio.
iorm.iliter loquendo: quia Temper ad us j6o Prseterea: quia v o litio fcm J
necelTariuscft diflinftusa libero : & vOr per cll aft* fecond u s;& lie n u ga toriu m ,
licio a iiolicioiic, & nuliomodo indiffe- St inu tile eft dicere iiolitione , & diccxe
rensad vtruailibet:i 5£fic volitio nonr&i in a d u f e c u d o .Q u i a n olitio niniqua p o -
I'll!rat ex fundamento , & termino ; quia teit die in a^tuprim o. P rarteteaiquia fal-
lion eft rclatio , fed emanatio procedens fu m e ft,q u o d volitiod en v m in etur pori*’
a voluncate,vtcligensobie6tuin amabi- volifio,qiianolJCio'.-Quia hoc fupponir,
b ile , vel rcprobansobicdtusn niinusca- quodpulyic alfter dtitonniian : nanifi
ueniens. N e gainus etiam ,q u od non p of- rc p u g n a t,q u o d a c r u s ,q iu e li v o l i t i o , lie
f i c r e J d i r a t i o ', q u a r e i l l e a d u s vult , 5 c n o i i t i o . B r g o fti<im rep ugn at,qu<;d d e -
non v o l t ; quia cum v c lk lit reiatiuum .nominetut actus v o lio o n is , ni(i v o l i t i o . '
ad o b ic t t u m ,q u o d e f t volicum, & o b ie - :N eq u ev o lic iu d c n o n iin atu r tali.Oj quia
cttim non d i l i g a t u r » niii quia, vt d i l i g i ­ ;Creaturare d d itu ro b ic c t ii:q u ia :t d voli-
bile propon itur ab intellectu , & m agis tione p rfc ed it crearura vt obicciCipofsi
conuehicns:idco reddedaeiV r a t io , qlia- bile,iicecrnbrequaturjVt l-V.:ur5;&piop-
re vult h o c o b ie c t u n i :q u ia v tm a g is c 6 - terca to t a ilta d octrin a cii jq u i u c c a t i o -
ucnitJis proponitur a coniilio fapient<x, ne p r o c e d it ,q iiian o d illiiig u ir o b ie c tu j
& il lu d non p ro p o n itu r,vc tale. N e q u e quod prjecedic ad volitionem d e c re ti.
T o m . 11* Y u i'.j ab
7 Commentaria in Diuum Thomam,
ab obicdlo, quod eft volitiohiis fl^bfecU- heqoe pafsiUa, heqtse adiua; Et lie con;
tiiN aineuidcnse8,q(iod Dens non po* cedimus, quod adus Dei non determi­
teft velle,qaod non (it prbpofiturti a cog netur acreatura,fed detfermihetur circa
Ditionct Ergo prsfccedit cognitio ad il­ creaturam i quando determinat fnltiri-
lam voluntatem j qua D eusdcctrhitfii- tionem illius; Neque concedimus ci^u-
tiiritipncm ^ fed ante futuritioncm foU tingentiamin D e o ,neque quod fufficiac
cftpofslbilitas, Et hocprarcijiuie Infcri- Contingentia ex parte vnius extremi,ad
tcntia ifta,quam explicahuis. Ergo p tf h o c , vtalmdeStremtimfic cbntingens.
cefsit ad volitionctn de futuritioiie ob- Nam ft hoc futficeret, cifet Deus miita-
icftu m , qaod eligitur, vtfuturuin; E t bilise%eo^q.uodfacit creaturam mti;4-
tonfequcnter fine eo,quod obieftum fiat bilem ; quia iam datar mutabilitas ex
^ volicione/upponitur obieftum ad vo- jiartcvniusextremi.Ergo Deus confiitutt
licionc in ftatu porsibilitatiis, yt fiat pet ebit6i»m in effe voUbilis ,Diftinguchdmn
volitionemfu'tutiinii eft. In effe -volibilis , -vt pofsibile. N cg o .
1 6 1 . Ergo toi^a determinatio vo­ Quia h zc ra tio o b ied i prarcedit ad vo-
luntatis forrtiaiis eft a d u s } fed antccc-j •litionem liberam. F*cit yolibtU bbh6i»,
dcnterad afitumpra:cedic cognitio pro­ rift futurum . Concedo. Et cum hac di-
ponens, & mouens ad voluionem . E f ftindioneauferendaeft a:quiuocatioar­
ftullusadusetl indifferens ad immutan­ gumenti.
dam creaturam*] fed abfolute vnufquifqit t6 j A d afgtimcnrtim ex D ioo
eft detcrniinatiis ad illu d , qood ipfe ac­ Thom a denam.jtf*refp6ndetur* Q uod
tus explicat. Determinatur ergo volit dodrina D .T h o m z optime diftinguic
tio a voluntateliberaex confilio fapien- inter illud,quod eft effe potentiam in fe,
tiae praccdetc*fct ftc concedimiiStquod & inter illu d , quod fequitur ad poten­
creatura non determinat,fed deterniina- tiam. Nain voluntas habeteffc in (ene-
tufcquia coofilium pracedensex fapic- ceflariumjattamen refprdu alioruni li­
tiadiuina eft ratio determinatiua voli- ber^ communicat effe. Ex voluntate er­
tionis circa tale obiedum , quod propo- go fequitur aliquideottiodo> qtiOvolu'
nicnr. Difereniiaautem inter volunta­ tas difponir! & noneo modo,quo Volun­
tem diuinam,& creata certaeft,loquen­ tas h a b etcflejq u U voluntas habet eflc
do dc vblicione o b ied i infeipfb : quia neceflario , & dilponit de rebus libere.
V )luntas creata non facic obiedum ; V o i Confeqnentiaverd , quae infertur, non
limras VLTO d Inina determinat illnd^ vC deducitur bene ex authoritate, fcilicec,
ficfiirurum. Be fic bonitas parckipata quod adus volitionis , & noiitionislit
fu'pponic volimtatcm Dei.aqHoparcicti- neceflarins in a d u fecundo : quia ad u s
parur.Donitasvcrodiuinaeft impartici^ femper eft fecundus , loquendo de voli-
pat a. 6t tic a fe eft amabilis , hoc line du- tionc,vel nolitione.Et nullus iftorum eft
bi'>eft certum. Sed aliud eft,quod boni­ neceJlarius,fed liber. Et propterca ibi
tas creata fit amabilis ji D eo , poftquam cootinetur manifefta repugnant ia. [Qin'a
crcacaeft. Aiiud ver6,qtiod adhuc,vt ex vna partedicit.quod adus volinuoiS
fit ititura,nonprarccdat obiedum crea- habet effe neceiranuni , & e x alia ,q u o d
bi!c,vt(?c eligibile ex propofitione c6 - habitudo ad obiedum fit non nectliar ia,
filijdiuinsE fapientiae. Q^ia alias null'o Nam ipfe adus eft liabitudo. Ergo li t ft
niodo determinaretur ad futuritioncm. non neceffaria^erit libera. Ergo impli-
1 d2 Qaando vero dicitur n.j cat.quod fit libera, & alias lit a d u s ne-^
qnod ra tio , quare adus eft volltio in cellarius^
D eojooneftobiedrtm creatum : diftin- 1(54 Admittim us etiam , quod
go en d u m eftiu xta d id a : Nett efiohieSu obiedum limitatum non pofsit eflc o b ­
C'eat!tmexJe,fccandum<juo(l mouet e x f i iedum adusnecelTarij , & fic bonicas
fu * f^oftfVdtc.Concedo antecedens* Nott creata folum terminac a d u s liberos, Ec
tft. fecu n d a m (\uoi proponitttr ab <«fe//e. tocedimus fimiliter.quod bonitascrea-
di'itinoper confiUut» Japienria, "»t m x- taeft participata^ E t propterea volun­
p'scmtueittet>sejf.:fiitttrumi N ego ante­ tas diuina nihil recipit a bonitate crca-
cedens. Vnde licet Deusmoucattir a fu4 tajfed econtra.bonitas creata parciti-
fapientia, eft fine imperfedione motio- pataeft a volutate dium a.Scd non bene
tiis. Quia potius eft fecundum ordinert! intertur, quod voluntasdiuina (itcoii-
dicntialem rerum , quo petit voluntas tin£cns;quia hoc repugnat Deo , qui eft
llaberc procedentem cognitionem , Ec immutabiliscncintialucr. Neque actus
ficnulU indjfterenculupponitur inDeo^ p e id e fe poteft habere iiiJift'eienti;in(j
c u ia
LP.Q*XlX.A»IILDeVoluntatel3ei. 787
q u i i iiiditfcrcjitia inai!:lu cfl impol'sibi- litioneni, a qua dimanat futnritio,
lj j ,im 6 ill voluiicaic J iu in a non poreft caul'atiir elVc creatura: media omnipo-
dari iniliiVvicciatormalispcox’ima: qtili tentiaiD ebct ergo dilliiiiini liofcpTiicc-
repugiiac D eo. £c limilicer elt Ullunij dcntiaobic(!ili,vbirccipic elk Futuri-io-
quoJat^uslic v o lic io , & noU tio.‘i quia ()oftcafubrcquiturprodudtir* crca
quodI'emcleljt nolttio,n6 poceit clfe vo- tu ff dependentis a DcOiNunqiiam ergo
Jid o .E ciic iftafuppofitiofepe repecita, libertasfundatur innecclsitace,quia ic-
& nuaquatn probata negaturi isequc pugnat inter fe< Egrersio aurchi aAiis a
volitiotuadac habitudine , quia eft jpfa voluntate libera Temper eft admitrcnda
habicudovoluntatisad obieftum» I g i­ leciindum exercitium muneris, Pott-n-
tu r,ueque iiidifFefeiitia pafsiua, vel act^ tialitas vero eft relegada lemper a D t o;
iia eft admittenda in adu*vcl voluncatc. £ t fimiliter indepeiidcntia in D eo ab
( ^ ia ficut voluntas paisiua repugnat, om niextrinfeco,& cteato: quia in pli-
<jju Dcusnon potcU pati» vcl recipere; cat, quod Deus pofsit dependere j corn
ica a d m a repugnat, q u iaD eusexic^ ft potius creatura eflentialiter Htpartici*
immotus,& immucabilisi p a t a ,& dependens ab ipfoiEt propterei
i(?5 V n d e doetrina de n . j 7 | creatura ex ad u hbcro D ei iiabct q u id ­
ex parte nobis t'auet, qua d icit.quo d li^ quid participat ab illo , Sc ratione vol in
bertas eft pcrfeficio iutrm kca in D e o , jSi tionis,feii decreti p i'r in p ic .
quod d iltin d io voiitionis k nolitionc 167 A d dodtrinairi vero d«
prouenic ex inadatquatione cxplicatib* ttumcri39.iam conltat loiutio ex d iftisj
tii,^dmina: aduaUtacis , vel tormaf circa negamtis enim ia Deo dari relatio­
o b ie a u m . N am lUaforoja Dei j vt ex nem rationis ad creaturas: quia repug­
plicat ntiinus voledi obictlum creacum^ nat independenti» diuins tnam funda-;
& inada.'<.]uatum ,eft volitio« iix parte mentum relatiobisdebet efie dcpendcn-,
v e to reijcicur, qua d icit.quo d voluntas tia ;& fic r e la tio fa tio n is , neque perti-|
in Deo lu coiiEiugens i & quandpdicic^ itet ad conftitutionem, neque fubfequi-
q u o d a d u s libet nondcbcc lutelUgi ui tur ad illam. Quod veto conftitutio ac-.
ordinead lu b ie d u m ,q u o d a fr ic it j hoc tus libeti D e i abfoluatur ab habitudi­
non adnnttnnusjquia in Deo noneil for­ ne ad extra,eft falfunuquia cflentiaadus
ms in fubiccto , led eft tola forma lubfi-, liberi non eft ad intra.N a voliiio ad in-
ftcns 5 Scfic aftus liber non cxpjicatug traeft neceftaria. Et lie hgc fnppolitio se
per modutTj actus in fubic& o > ted per f)cr negatur. Quod verb ilia habitodo
iiiotluni fub muncre emanationis fit cum omnimoda ifidepciidcntia Dei k
a potetiaaftiua»Ec lie in ordine ad fub- creaturis.certum eft:quia Deus, qiiando
iectiim in D e o nihil poceit inteiligi, ns- actingit creaturas , relpicit illa s , & dat
q u ee x p h e a ti. Quia ratJo iubieeti r e , ■ilhs e&jfed non depedet ab cis; quia da­
pugnat Deo^ N eque t a t i o operationis, re non eft dependere,fed teciperc. I g i-
ik p ro d u c e tisfempet intelliguut liiD e q to rco n n o tatio , feu habitudo praecedit
for maiitcr ;quia ft talis ratio tcpeiJretu? ad voiitionenljdenomiliiatio vero fubft-
in illOjdiccreturab acternfj agens, quod quitur.E rgocofiftitutio adus libcri di-
ilbii admitriturrquiaforrtialisexpieisioi :Uinicftindependens,fed non ablolota a
frel muiHis non incelligitut nifi cumha- tcfpeftuad obiefl-um : quia line ubic^io
bitU'»ijncadobieftum,& habieudo nonpoteft dari attus. Refpeftiss vero no
lit tem p o ralis, ideo tormalis exprcfsiq •eft relatio,fed Habitudo pbteftatis. IIU
agencisnondicitut de Deo,neque lateU •trgo applicatio,feuhabitudo efl ipfamec
Jjgicur ab jcterno cx iitfe&u cieatur* aiftos voiitionis ,v t emanans a potentia
libers ftjppOnens obieSum pofsibik,fa-
ic *(S A d iliud veto,q uod additur. cienstfilturumi
0.3 8 . tarn c o n f t a t , quo- niodo D e u s ifijJ Neque admittimus, qiiod
ad o.nr.em a f t u m volicioms prarfuppo- rciatio ad trearUram cofiliituat afliu--
nat obieftum , vcl in cauU * vel m Ic pror nem Deioperatiuatii ad extra , vc irii.u-
duftuiTi.Qoando intva caulas p rx ced tt, m er.4''. rtfertu r; dentimi.natio aiiuin
tiiiic fiippanitur in intelleitu , vt r c p c i - cofequitnrad operat'one.vei Volinoi-c
fencacum fecundum polsibilitatem * 5C Uberarifi:efte£l^i)sai!tcrT^fiquitur atl vo-
farrientia propoiiit illud v o lu n ta ti, vc lunratem:qu{a lupponic d<cttti:m,qiH J
eligibile a d f jt u r it io n e m ,& volicio per jjraeceditad cffvitum:ar ver6 ad v(.)un-
deciccnm determinat futuium , 5f lie tatcm d ecreti, prrcedit obieftnni, ^-C
otigm e procedit o b i e a u m i d talem yo- polsibiie.Volicio ve>aknip«t dctermi-
ha-i
7B8 Cpmmentarlain DiuumThomam,
r>are ticnomiint Denm volentem ; non
vero nolentem cum habit nclinc pctefta- A R T IC V L V S IV .
tisd ifta» & iiKlepindenciadiuina. Di-r
ftinftio vero , quxficcxobiciftis,«flex Vtrum yolttntas D « fit CA»farerumi
m3teria,circaquam verfaturlibenas,at
OncIiifio eft afflrmatiua. E t

C
rati<> motiua foliim fe tenet cx parte
condlij fipienciiditunx, a qua mouctur probatur:nani Deus nona«ic
voluntas,vt vclit obicdiim ,quodoiclius ex iicccfsitarc natoiae. hc-
p 'oponitiir. y n d e ,q u ia ifia do£trina go per eledionemvolunta tis.
fxpc repetitur,idco non indigettnaiori Antecedens probatur. Nam intellc<fnjs
fxplic3tii>ne. Ad illiid , quod dicitnr a g it propter fine,ficut naturai fedagens
111 111,4.1.quod ex coulilio voluntatis fuK perintelkdtum eft prius agente per na-
detenutnatur Deus,refpondetar concca !turam ,&Deus eft primum agens E rgo
dcndo,quod coiifiJiuin determinet vo-j agitp et inteUe^tiim»& voluntatem, T u
lunr^rcni,non vero obie£tum praccifse, ttiani,quia efle diainum non eft deter-.
v f eft in f c , fed vt proponitur a confilio minatum,red continet infe totam pcrf;-;
coniienifntiiis,quianu)ltociesinfeobie-^ dionetn ^ end i. E rgo non agit per ne-
dum encita t iue eft melius»& nihilomi-* cefskatem naturae,fed effeftns determi­
nus non cfl conutnientius j & fic moue* nati abipfius infinita perfeaione proce-i
t«r voluntas ad volitionem ex confiliq duntfecundani determinationem voluti»
lapienrix Dei,non volun tatis} quiayoi tatis t & In td le d u s. Tum fic efiedns
Juntas eft^caca ex fc. procedit a caufa agente,fecundum quod
Neque concedimus , cjiiod prseexiftunt in illarquia omne agens agic
a a u s i^olitionis (ic neceflkrius,nifi refpc^ iibifim ile. HrgoefFeftas pr^exifiunt ii|
itu bonitatisdioin*. Quare autemvulc D eo fecundum modum intelligtbilem.
obiedumnonnecefl'ariojideo eft t quia E rgo per moduin voluntatis* Nam in­
obieftum noneft capax amoris necelTa- clinatio ad agendutn, quod concipitur
ri;,qnialuniratueft:& aliud, quodvulc in intellcdl;u,pertinctad yolutatera* EC's
ni'ci-flario.eft infinitum; nunquam camen g o voluntas D ei eft caufa rerum.
,Deus vultcontingentcr.licet vclit libe-, N otatam enex doftrinaD .T hom a:
re:ncquc in D eo datur a'Aus vojitionis in confirmatione noftra: dodrina:,quod
inru[>icdo,fedadobieiS:uni, £ t nunqaa D eus agit libere ex eledione fua; voluii-
ad u s volttionis libera: eft neceffarius, tatiSjVc docet in fohitionead prinuim,
ntquee!{ parte Dei, Concedimus ver6 vbi a it ; Diotti^tuspertlia -verba re-
dominium Deifupraomne crcatum ; & Utaittfrim » argumento non in tetidhex-
obiecluni creacum eft contingens,.& falJ cludereaD^o cUdionem fimpUcittr ,Jedfe ­
libile , & tamenaflus valitionis infalU»* cundum quid,inqmritum,fcilfcety noqui-
b iliscftex D eo.O ptim c ergo dixit C a - hufdam jhlum bonitattmjuamcommunU
ictanns.quodDeoiiulla perfc ftio potcft •cat./Id m m busjproittfcilicet,ele6iio difr
dcficere ex parte ip{ius: male autem iur cretionem quidam /m^oi-r^f.HafcD.Tho
dicaiiic,quod at iquo modo pofl'et illf de-' m as;vbiponit ekSion em fimplicitcr in
ilcere. Canfacergo Deus perfe<Sionem Peo,ratione cuius eft liber : quiaeligic
creatam liberejSc tunc ab cffedu caufa'i- fibiab intelle^u propofitis conuentr
to cognofcitor libertas cauf* diuina:.Ec entiorai, vel per inodum finis rcfpedu
(icantcccdit libertas D ei ad produdio^ c r e a tu fj, vel per.modum mediorum ad
..11cm creaturarum. R elatio vcrorati'o-’ fines prgfixos a fapicntiaD ci,& intentos
nis ftnipcr eft excludenda: qtiiaeftra^ i» voluniate.
pngnans D eo . K atio vero liberi nua- N ota etiam in confifmationetn il­
qua fumitur ex bonitatedtutna:quia po<^ lius d o ^ rin s , quam fupra d^dinuis,
iiu s amor de bonitate diuina eft necefla-- quoddocet D*Thonja$ infolurionc ad
riu s : fed fumitur csrcon!ilio,& fpori* quartumdicens; Cinadynius 0 'e i n f i m
caneo inotu. Cetera anreni ibi efffGus ^etiam in nobis ejl caufifcier,ttje, 1 f
repetica falis foluta tiirigQni,qua concifiitHr forma operts, ^
nianent. 'poliiras,ytimperuns:quiafornja,'t'T rli in
intellellu rAntu,non aererrafnaturadhcc,
q»od fit, vel nonf t in (ffifiuyttlfi per '
tutc.VadeintelhiiusfpecuU tiuus nthti dt
. 6»r de operando,ftd potential^ caufa , T>t
^xeq^»etif:quia nominat Immediatu prtnci.
piitf?t
i.P.Q.XlX. A.II I.DeVoIuntare Dei. 789
^it7opefda'ijnisbxcom niA inDeo vnum parcicuiaris dcficijt afiioct?-Vdu ; li^c
Juiif. Hacc D . ThouKis. Kx tjiiibns con- eft propter alioiiam aliaiii cr.ul’ini j.jir n .
ihit prini6>(]Mf>d aciire<ft!one incelledl* cularem iniped entcm , qni'ccmtin. rue
fumatur deteniuiiacio voiuncatis , Sc fub ordinecaufar vniucrlalis. Eryotttc-
voluntaseligat cx dircfiioriecoi}(i]ij,& dus ordinem caulae vniiicifalis r.tillo
propcereacil libera voluntas.Igirur in- modopoccG exire. Ergo cum voluntas
tcllcddsfpceulatiuu5 proponit nuiifFe- D ei fic vniuerl’alisicaula onniiuni rei um,
renctam : q»ia proponic plura obiefta impofsibile eft , quod diuina voluiitas
pofs'ibilijjvt mediaad Hncm. Intelledus fuum eftcftum non confcquamr. Ergo
vero pra^ticus decerminac ex contiJio* quod recedit a diuuia voluntate fccun-
quod vplantascx imperio. Ec ficintclr dum vnum ordinem , rclabitur ii> ipfara
le d g s eft caufa dirig£n$,voIuntas impc'!; fecundum aliuin. Sicur pcccatut ^qui
raas,omnipotentiaexcqueus, £ rgo im* quantum eft in fe rccedic a diuina volun<-
periumeli in volunratc» dircftio m in- tate peccando: incidictamtn in ordintra
tcljeft^u5cxccutioinoninipotetia,quod diuin* voluntatis, dum per eius iufti^
nosdcfendimu$cuni D<Thoniat tiam punitur. Ergo voluntas D ei fem-
per impletur,
A R T IC V L V S V.
D V B IV M VN ICVM .
Vtr»H» yolftntatis dlutn* fir a fnguare aU-
qtmm Ctmjam} fit Voluntas Detantecedtos, an fit
■verus aiiusform ittiii
Oncltifio eft negatiua. Ef pro-

C bacuf; Sialiquisvnoa& u ve>


lit fincnii ^ alio a6tu ea, qnae
funradfinem ; V cllefinem
eric ei caula vol^di e4 ,qu£ funt ad fiiicmj
§ . I . Sefertvr ptima fentcntiacum fun-
damentis,

D huius quxftionis
fed It vnoa&u velic ea^quj func explicationem fuppo
ad fiiiem jhoc ell'c no p o terit; quia idem nunt Authores fcurc-
pon eft caufa fui ipfiusi & tamenc. Jt ve^ tiff prnn *, quodbo<j
rum d icere,quod velic ordinare ea, qiias num potefl coiifide-
fgni; ad linein in finctn. Dcus autcm fi- ran dupliciter. P r ir
ciK vno aftu omnia in cffentia fua inccl- ino fecuudum fe abfolutum abonmi
I jg i t ; itav n o a 6 twvHltomni4 iiifua bo- circunlUntia, Secundo fecundum cir-
nitate.E rgoficqcinPeo intelligerecau^ cunftantias particulares, quibus alliga;
fam , 1100 eft caufa incclligcndi eft'eitus» tnr^lgicur circuniiantisUipponunt bo*
i*ed Dcus im elligit eftgdus in caula; ita Dum(eeundumeflcnrianiboni i & acci­
vclle fincm non eft ei cawfa volendi, ea, dunt illi tanquam accidentia fuperaddi^
qii® func ad fiucm ; fed tannim vult ea, W. Qi^o fuppolito prima fentetuia affirm
quffi funt ad finem^Qrdiiuri in fincm.Er­ m ar, quod volu^^^as D ei antecedens eft
go vult hoc efle propter hoc ; fed noa iila,qux fertur in bonumabfolutc, & i'e>
propter hoc vult hac. Ergo voluticacis cundum fe confideratum. V oluntas vero
D^i non dacur caufa. cofeq ue s eft vo 1un tas ciu fdem, v t ve fii t i
particularibus ciccunftantijs occi,n cti>
A R T I C V L V S ,y i; bus. Ec lie voliincas antecedens eit vo­
luntas in D eo iiecundum. quid j volirn:^'
Vtfum vol»ntai Dcifemper impleatur} tas verq confequens eft voluntas fimplir
<itericaiiter»vt illrfvoluntasantecedcns
Gnclufio eft affirmatiua.Naiu ftcfori|\alicer> & pofsititte in D codela«

C licct p.Qfsjt die aliquid,tiuod


non elt homo,vel yluunr» non
aute pote.!: .elfcallquid,quod
Doalitcns. t c lacam is agentibus hac
luteomniun? hoiriinum;& ideo non omr
msvoluiirasformalis, cxifttnsiu D eo
impletur. Citatur pt 0 hac fenrciuia'D,
X bom. Damalc, D . G regor i.us Magnus,
idem cntitiflg<;rc oportet. Potcftcnira EucumeniuSjThcophil'dtiis, Ainbrbiius
aliquid fieri exrra ordincni alicuius Hieronimus,Ach:}na(iu!> lib .j.d c homi­
caufa: p-irricuU--is agentis j nun aoteni nis airumptioneilnnoceniius j.c a p . A d
extra ordmcm a|(cuiu5.caufaE'vnui^rla- maiorcs de bapcifmo, Augullinus lib de
lis ,; fub qoiom ncs caufs particulares Spiritu,& licter.1 capit, j & in lib .ad
comprehc()di.i;ic.ui. Qui? lialjquatauf* ticulos tallos fib;i iinpojjitos, D .T rol-
pcc
7po Commentaria in DiuumThomam.
pcrlib>ad cap,G.iIlor«mfei)t,8. Paircs res, quod quando Damafcenusdicir vo-
Carm clirx Difcalceati Sal mane icenfes hintaceftcunda, vcl conftquente ciTj C3-
ti‘a£t.4.dirp. 9 .dub, 3 .Gonzalez htcdif'; turn rerii, qug cocingunt caufa.gratis Is-
ipuc.5<J.fe(ft,5. m irariadpcccarafoluni: quia debet in-
2 Pro[>acar: nam 6ante diuin^ telligi dc rebus ex kUcntibus in particu­
yoliincace , qaantumeil dcfeiaadtu fe­ lari cuincircunflanttjs , qux dicuntur
cundo faUini quoad por!iictutiin,& in re- contingere, quiafecundym exiftentiam
, poHcaque ex parte obicdti deccnti accidunt » &circunftantias : fecundum
bonicate iatclligicur diuina voluntas quas res potuerunt fimplicitcreflc , vel
terminari ad tllam luxta exigeciam bo­ nonelfejA (ic dicunturcotingete.Turn,
nitatis in illo ftatti, irt quo illiim cognof* quia res in communi no contingunt, fed
c i t , fed pfiusicft,q«od n s iubent fccun- in particulari eiim fuis circunPantijs, k
dunvfc,quam quod habenc in particula­ quibus denudari nonpofluut. V n d eide
ri fecundum omncs circunilaiitias , vbl eft dicerc voluntatem fecundariani ellc
datur voluntas conlcquens. t t go prior id ,q u o d D eu svu lt, caofaearum rerum,
voiicioeft antccedcns, licut confidera- quae com:ingunti ac dicerc ell’e id , quod
tioreifccundunifeclt prioc » & antece­ Deus Vult , feu efle volitionem D ei in
dens, & pollcrior vo iitiocll confcqueiis» ordine ad exiftentiam rerom in parti­
Confequc'^tia cbnftac ; quianomcrjvo-. culari j & fic volitio D ei terminatur
]nntatzs antecedentis fumitur refpedu ad cxecuiionfcm rei cum circunftantijs*
jllais voluntatis > qua obiedum fccun-^ D ix it autem Damafcenus voluntatem
dum fe arcing(rur. lirgo iflc ordo ante­ fecundariam efle rerum , quae contiii
cedens,& confequensjfeuprioris, & po- guntcaufa j velqnia illisbenefacitcon­
Ikriorisfempermanec intra latitudi/iem cedendo bona in particulari, vel quia
voluntatis antecedentis, & confequen- permittatur maU contingere, tone cau-;
tis.Q uia obiedum fecundum fe comide* faearum , velocafione peccatorum vulc
ratui’ per primam voluntatem , & obic:- D eus punitionem, Antecedenter vero
^l,um in particulari coufideratur, & at­ diciturquod Deus ex feipfo yult j quia
tingitur per lecundam yoluntacem con- faltitn omnium hominum fa lutem fccun-
fcquenteni. dumfefumptamlicvulu , 3£ illi placer,
■ 3' D icesex Damafcenolib. con-| y te x fua: bonitatis abundantia illam de-.
tra M im'cfia:o$:PwV/»4 i-i4 voluntas eft fideret, y tc x D . Chrifoflomoconftare
ex jtip f» "vittf, Secundatii dicunt.
•verb td,cjttodeamm return,<{t»K contingut, -' 5 Tum etiam : quia quando vo­
ca»fa,v»tt. Hare ibi.Ec lib, J .de fideca- lens res fecundum fe, & in communi,non
pir.<5.explicans locum Pauli: L'e»/-Vtf/f Cii particularibus circuftantijs vult, tuc
omnes homines ftluosfieri. A it: Deus, y t «xfeipfo dicitur velle: quiacuperfona-
Sanitate prxflaus primani quidem (times rum in particulari trierita non videan-.
homines ac regnijuicomporet ejie t«r,o p o rtet, vt volens bene tacere ex(e
'Vulr. P^eqaeetiimfupiicij t a u tcruciatus ipfo conferat beneficiu; & lie dtuifio ifta
ca u fij -verumtid hoc:, i>tbonitatistpfius volutatis inantecedete,& cofequete eft
participesfimus,nos cf^ttxit. Vt hjlusait- omnino adxquara coprehcdit omne
tem his quoque quipeccantipccnaminferni voluntate Dei,quidquid dicat Vazquea;
tiihilomittus vult:ad:iUud priut «nfece- difp.84.cap.2.quia vitra prgditias duas
dens-voluntAS J e u be/uplacitumdidtur^ voluntates , feu volitiones ponit aliam
<x ipfo manans, secundum autem confe-^ conconiicantem, qua Deus decernit ef­
qttens Tfoluntas,acpromifsio it, ncfiro -vitto ficaciter concurreire nobifcum ad con-
srtam ducens,U x c Danufeenus.fix qui- fenfum. Nam voluntatem confequen-
bus deducit P .V a zq u ez difp.Stf .quod tem'abhac concomicaiite d iftin guit, Sc
voluntas antecedens eft eoruni, qu* e* clVc3 ,quaex pra-ulfione noftrorumope­
Deomananc , ideft,exfoJo D eo, ita, v t rum decernit efficaciter,quod vult. 1 gt-
nullam cx noflris bonis, vel nialis operi­ tur ratio voluntatis antecedentis non fti-
bus fumat ocafionem. VoJunras vero initur refpcdlu cuiuTcumque aiitccefsio-
confequenseC ilia, quf ex noftrorii pec­ niSrfed refpedu illius voluntatis , qua
catorum vitijs ortum habec: quia Dens 'obiedum fecundum fe accingitur : at
«X prsuifis noflris peccatis determinat voluntas confcquens de obietto in par­
cx vi voluntatis confequentis ; non vero ticulari excquendb Iit. £ rgo licet ia
j x vi voluntatisantecedentis, obied is exequendis fit Ordo p rio ris, &
4 Kcfpondent p ta d ifti Autho- pofteriofisj hic ordo non extiabic
vo-
I.P.Q.XIX.A.III.DeVoluntateDei. 791
volnnrateni a rationeconfcquetl’s ; i ciic gradus rerum:Sd impediretur nunifcfia.
ctiatn itvobiefto fcciindun» ledatiir or­ tioinftir/f dimnaf,& niaforfplendornii-
do priiK is, & polterioi is ; talisordo fcricordif circa eledos ; Idco habuic
none\crahic voluntacem a racione an- volnnrarem fimplicirer non confciciidi
tecedcncis. Et He voluiuss aiitccedens omnibus xternamfalutetn. E t tota ra­
nun eft ilta. (]ux ancccedic noflrum con» tio obquam prior ilia voluntas non eft
fcnfiim. Nam ii hocclVct verum , ctiatn ftmpliciter,nec omninoefjicax elt j quia
voluncas confcquens elVet antcccdens} non vult cun^is falutem , vt veflitam
quianoftrum antecedit confenfum , 8c circunftancijs,fed folum fecundum fe, &
non diflinguerecur vnaab alia.cuius c6> in illoftatu prxcifsionis , Sc proprcrca
trarium detendit iftarentcntis. fola voluntas eft fimpliciter, quaiactcn- •
6 Quod auteni voluntas antcce^ dit ad falutcm cum circunflantijsoccur*
dens (it fecundum quid,& voluntas con* rentibas,
fequeos limplicitcr , probatur contra 8 V nd c voluntas antecedens, &
Vazquez difp.S j.c a p ,^ , Nani voluncas Confcquens non funi oppofit*,ira,vt id*
fercur in res fecundum fe ipfas; $c r e s , vc quod eft volitum voluntare anteceden­
funt limpliciccr in (c ipfisconfidctantuc ti , debeat eflenolitum voluntare confe-;
in particulari cum ciccunftantijs. E rgo qnenrijicec id fxpe contingat, quod ex
voluncas confequens cendens itvillaseft D . T h o m a deducereconnantur in j . ad
voluntas GmpUciter.V crum tam'fen cuai Anibaldum dift,46.qu5fl.viiica,art. 2,
bonum , provtdlcic bonitatem conue* ad 3. Et ratio eft,quia Ijcpc id, quod fe­
nientcm fibiexfpecicfua , quando non cundum fe eft bonum,pocefl hie, & nunc
coniideratur cum circimllantijs» non fit cum circunftantijs habeieetia;)) ratio­
omnino bonum cxiftens, fed eft vcluti nem m aiorisboni,ficut Incarnatio,quae
via ad bonitatem (impliciter, ideo cen^- fccundum fe confiderata bona eft ; imo
fetur bonimi fecundum quid. Ergo vo­ & mag is bona ;& voluntate antecedenti
luntas, quxfertuc inillud.cum illaprs- fu itvo jita ,& quia etiam coniui^dacunt
cifsione feratur ; non eft voluntas/im­ circunftantijsoccurrentibus manct e t-'
pliciter fed. fecundum quid tai>tum«. celentior ad manifeftationcm omnium
yolitioen im fim p liciter circarcm , po­ attributorum,ideoeciam volita fuit vo ­
nit illam a parte rei cum omnibqscir-; luntate confequenti , & in particulari;
cusfiantijs. Quod, explicaturcxemplo Ex: quibus dcducunt,^u(id voluntas an-
mercatoris, qui ad faluadam vitam vulc tccedes lit inefficax, & fecundum quid,
proijcere metces in mare ; quiper vo* & non finjpliciter > & quod fir formali-
hinratcmantecedentem vult limpliciafr t^r , jB£ pofsitiuiiii D eo circa falutem
feftu no proijccrei& fic ex dolore proij. omnium hominum ; ita> vt in D eo repe-
CSC ;ac ilia voluncas eft fecundum quid,^ iriatur voluntas,quae non feniper intplea-;
lion fimplicicer,8: abfolu ta;quia volun­ tuf,licet fit formarlii^r,&poll tiue in Deo,
tas (implicitcr- nonproijciendi nonpo- iuxta lllud Paul. r.ad^Thinioteum cap.
tcft Gohgrerc cum volutirate, qua defa- dicentis Deas vuU- omnti homtnesfal^-
eas proljcic. 90 Sfieri t O 'a d agnuiontmytrhatit ycui-i
7 £c r a tio , quare voluntas vna. re. Ergo datarcal is voluntas fine adim­
eft k’Cuiidiimcpiid,elhqiiiaiion vulcab^ pletione : quia noiv'omnes homines fal^'
foKicecoiifevuaEionem mercium * vt ve-» uantttr ex culpa fiiS';
nicaiii ilia circanftanctapericuli vitdEi& p £x quo locolic formatur argn^
idco no vult illam in particulari j fed fo* mentum : Paulas deca voluntate loqiiiJ-
Inir, ft'cunduBi q u id , & fecundum fe } Sc cur circa falutem hotirinum, ex qua de>
idco licecpUceac voluntati cofecuacioj ducit gratam efle oration^ pro onmibiiS;
actamen ratione circonftanciarunioccu- ideo e»ot tatut ad tal« «?ercitium oran­
renriom non eft voluncas fimphciter. di Deum. Sed-^ voluncas antccedens
£odeni modo voluntas antccedensj qua nonertetvera , non: refte colligeret D.*
jDeus vulc faliuarcomnes homines. Nam Paulus,vel cxortationeBifuteret. E rgo
falu.s fecundum fe-eft bona , Scvolica i in D eo eft verav(Slu'nc3« circa faliiteiri
JDeo : fedhfcnoneftvolunusfim plici* hominum; nequefatiseft’ , quod dt tutp
ter. Quia cum prseuiderec D cus.quod fi pofsitiua voluncas per mcidtim cdmpla*
omnes homines de fa^o falutcm confe-* centi® i quafi incommurtt, leu defaliite
q uercn tur, t uoc imped jreturbontimviiii; hominum fecoltdunv fe ftiimpt^ : fed rfc-?
uerfale prouidenciat diuinx, & perfe^tiq quiricur ilia voluntas , quae per modurtt
injuerli> ad quamfant requificidiacffi jjcfid erij, fitprofcotttionf^i>raitJc» fe­
792 Commentaria in DiuumThomam,
ratur in Oilutcm hoinkium, N am licec ties -vcUt faluos fieri, fed certum nume­
D e u s pcjfsitlwbcrecom placcD tiatn cit- rum p r^dejilnacorumiduritts /0J uttu r,
cacro tio n em alccrinsmimdi} qoia fe- hqutttdum jit de altitudine Uu^crutnhnis
cutulufn fcc(l bonus inou taintn potcft gratis D<i,<{tu& omnes vutt juluos
fumiprudcns cxotcatio Ail ocandurn»vc C?* yoluntatis fu £ ineis implet propofitH,
crcctur pInresiimndi.Efgo fi folumcfict. fuos pradefiioauit.T um etiam,qnia Ucus
in D eo ftmpkx , & fpcculatiua com­ produxit homines in fincm rupernatura-^
placentia de falutc honunwn »non fumc- 1cm ordinatos, quod con^at ex gratia
retui prudcns cxortatioorandi pro om­ o rig in a li, quam Adamo contulit Dens
nibus. Ergo oporttbic dari in D o pofsi- ad pofletos deriuandam.T um tctiam cx
ttuam,& grawiwtn voluntatcnt.qusad remediojquod ad peccatum pr*parauic
ordinem prafticum percincat dc lalute Ghriftus. Ergo habuit voluntatem, v t
hominum*vc fic p rsdiftaexortatiyP au- quantum inDecefi'et,omnes falui lierct:
li prudenter fiat. Confequ«rj)tiaconfiat. non cnim poteft intelligijquod Deusor^
M a idcovuit nos falutc hominumivelle. dinet homines j»£ne(u glorias« & quodl
quiaetiam ipic eani v u lt, & Paulus d o ; non v e lit, quod homines confcquantur
orandum pro on^nibus: quia Deus talemfincm. E t f i aliquid obftarct ad
ytilronincs homines faluate. Hrgo fupr hanc voluntatem,maxim« quia non im­
pouK in D eo voluntateminfe, & conte-. pletur jnam licet non omucs homines o -
qucncet datur inD co talis voluntas pof- bediaot prxcepiis-diuinisj Deustamcn
tioncarcc voluntate obferuationis ilio ­
lo Deinde probaturfcntentiacS rum, Ergo ficut ftantc permilsionc pec­
Paulo dicente lococitato.KHUi D euSi& catorum ilac voluntas obferuandj prs-.
ynus mediator Dei , hominum homo cepta, ita ftantereprobatione, flat vo­
Chrijl in lefts ,qui deditfemittpfum f>ro om luntas in D c o ,q iu velic omaes hominc$
nibus «<fWj,Ergo Dcus vult omncshomi faluari,
DCS redinii.Turn fic,fed habuit volunta­
tem politiuam redimendi omnes. E rgo , §, I L EademfcnttnttA ampUfts
& faUundi.Quomodoenim magis elar^ earp//Crff»rr,
potcll voluntas demonfttari dc falute ora
liiunt, quam offerendo vitam pro omni- '12 \ /T loannes de S .T h o ;
brs^lcdGhriflus pro omnibus mortuus J V l . ma hie difp. 5. att.y.!
eil,E rgo habuic voluntatem redimendi to m .z. vt explicet voluntatem antece>^
OHincs : quia non,folumipro praedeiOtina- <lcntem,& inefficaccmin D eo , proponit
t|is mortuusfuit Ghriftus» fedomnc? te- dodriiia dedecretis conditionatis, qua
nejitur reddcre gratias pro pafsione. in maceria defcicntia Dei. fupra reicci-
Ptffccrea , quia verba Scripturar cum nlus. E t confequenter ad fuam lenten-
proprietate, & fiiiemecapfiora funt in-r ciam, iicut fupra concefsit, & hrmauic
lelligenda > nifi aliquod abfurdom inde decreta condiiionata, (ic etiam modo
fequacur,iu;xtareguliunji Auguftitvi. Sed voiuQtatem antecedente ailmittit.M am
ho c ccft imonj g omnet hoai i- ficut ponit decrcta in D eo , qu* fine
KM/a/H0#Jieri,:Si,p.copr5ifPjiaielligaturdc-i cxparte D ei abfoluta,:feua£tus jex par-
notatpofsittiu^ro «oJgiiiiatenTin ilM par-, teveroobieft» fim conditionata,lta, vc
ticula -v«if.Sicut,& vkiU D lqco.i.,Petri no hab^ant cx deffeftu conditio-
cap-3 .Wo» <juidam niSjlicet aQus ijccreti Temper maneac in
/ id .pafiepfiirtgit.propnryoSt D e o , codem riiodo ponuUt voluntatem
niatens AUiivos:perir<:yfedAtr>nes <Ki /?teW* aricecedenic.quatfit verusjaflus ex par­
tenliam redwi/.Peiiftdej ifl alio loco.^<«o* te D ei,& tamen non fitefficax. Ergo fi-|
ties volttf cfffi^gare fijfos f»os, ;/?c«f g<i/- cut decrctaconditionata quoad tffefiri
liaap»llosfufii^&)npli0 i, E t nullum fe- abfoJutu funtincffieacia,8c nihilominus
quitur ablurduni ex tali intelligenria lion repugnant D eo , led neceflario fiiiit
fccipture : prflecipue.^qvia communiter ponenda circa obieftacondicionata, de
jpatres lupra rcjati tale t-efijmoniumin quibus loquitur Scriptura , ira etiam
hoc fenfu intellexeruut.Er go. voluptas aucecedens , qux ex D iuo
: XI Praecipue -Augtifurius loco Thomaconflare videntur in i . dift. /^.6i
citato ,a it: Sin ctrifsm i crsdendum efl f • q ,i,a r t.i,d ic c n te : vduntas anteceacM)
queprojitenditm Di'nw M U ^ y t omnef. ho fnortft diciconditionata, titc tamcn ejl im^
piines fklitifiant, E t P t pfpcr ct iain\loco ferfctU oixpA rteH dunriitiidiittn* : fed
/Je»s 00« »i»c txp a rre yeliti,^ uodoioatpip ir «r cn m
hi-
LP.Q.XIX.A.III.DeVoIuntate Dei. 793
m h'ii citcunfiAnujsM xc ibi.Ergo volun­ quid fub vno ordine rerum dl.- fiittn ;im
tas ancecedcos eU condicionata , & incf* ex mgridsaliijuarum catilarmn:& tjirc
fica xq u o a d effiftu m ,licet dcfadode-j fimplicicer vidcrnon cllefuroruin. & dc
turin D eo . faiSo propter aliascaulas Aipenotcs, vc
I^ Confirmatur:nam per volun-j patecinrefurredioncLazarique Iccudu.
taccm antccedcnccm non eHec d e fa d o ordme caufaru naturaliu vidit no rcl'ur-
in D e o : D eu sn o n vu lt,fed vcllec.Q u ia refturum , & tamen fecnndum ordincnv
D eusnonvulc,nifiejt voluncatc, quam miraculofum vidit rcfufcirandu. E tE ze-
dc fa d o habcti fed per voluncatcm antc- chiam vidit fccundum natnraleni niorbi
cedcntcro Dcus »de fafto volt omnes vim morituru , & fecundum cauCiJs fiip:-.
homines faluosfieri, vtdocec D .T lio -, riores videbat non m oricurii.itrgo emu
mas hiearc.6.E rgo nonmagisrepugnac D eus varios ordines rerum v e lit, & dif«
B e o voluntas, feu decretum, quam vo-; ponatjfecundum-vnumordinem volutas
lantasancecedcns.Tum etiam , quia vo-, D eialiquid vulc,quod fecundum alinni
Juntas antececedens eft condicionata» ordinem de fafto nonvult.Et ralis volii-.
quaD eus vulc omnes faluari poHta coih tas non poteft iudicari’ o cio fa, nili qui
ditione, fi per Ipfos non lieterit. Sicuc iudicauerit ociofum diucrfos ordines
yoluntas beneplaciti eft formaliter in difpoiiiafupremo rerum guucrnarore;
b e o ,q u ia c ft propricdifta.non ficuc vo- ipfe tamen non v u lt , quod omnes o rd i­
Juntas figni.quf eft metaphorice inD eo, nes fortiantur efteftum. Ergo aliud cft
v t docec D .T h om ash ic a r t.i i .Sed vor loqui de effedu,qaem fortiunc tir creatu­
luntas beneplaciti diuiditur in volunta­ ra:,aliud de voluntate difpotiente diucr-;
tem antecedentem,& confequentcra, vc fos ordines.
docec D .T h o m a sq .a j.d ev crita ce art, II? Neque ex parte connctatisd
j . In corpore.Ergo volucas aiitrccedcns, extra repagat voluntas inefncax condi­
& condicionata eft fo n n alitcr, & d e fa - cionata in D eo .T u m , quiaobiedum eft
€lo in D eo. conditionate futuru,tion abfolute,& ita
14 pr«tereaiquiaeodem m o= fufficit,quod connotatu fit coditionate
do repugnat volutas antecedens inD eo, fu turum. Ergo no regulatur volunt as de
quo decreta conditionatatfed ifta no re­ fa d o inuentain D eo penes effedum de
p u g n a t , neq;exobiefto,neq;exc6notato fafto pofitum in re,nili volii tas fi tcfiicax
<td extra; neqi ex parte prudentias,& gu- fimplicicer, non vero antecedens ; & in
nernattonis diuuiac, neque ex parte de­ efficax, Praefertim cum plures Authores
terminat ionis,& pra:definitionis volun'3 admittant limplicem c6placentiam cir­
tatis D ei decernentis.Ergo ex nullo ca^ ca creaturas pofsibiles , qux Ht de fadto
pite repugnaniDeo.Non ex parteo b ie, In illis nihil ponens inip(is,3 : h^c c^m*
fui:qauobiefl:unn eft boiiuiri, & ho- placentia eft libera in D eo . Tum etiam;
neftum^vi: conuerfio T yrio tu m , fi apud quia circa res vnioerfi non datur volun-,
cos /ignaEeciffet Chriftus,& poteft cite tas antecedens,& inefficax,.^ua: non ha:
debicum / & ordinatum ex inclinationc beaceftcftum concomicanter adiun&u.
caufimnitHcut gratia primi A ngjeli,& Nam quando vulc omnes fatuos Heri,dat
hominis in ftacu innocentia ordinabatuf illis media fufficienciaadlalutcm , licec
ad gloriam ,nift impedimetum pofumct., nondetfalutem .Et vult,quod Ezechias
& hoc totu volebac D eus,& ordinabat, moriatur ex vi morbiponendo morbum
quando confcrebatiliam gratiam. E rgo morciferii ex fe,licec careat efFcclu mor J
D c u s poteft velle obiedtum (ic coditio*^ tis.T um eciam,quia no repugnat, quod
iiatum,& honeftum, licuc vulc conuerti D eus velit a liq u id , quod tamen nihi^
p e c c a t o r e m , & faluari, quem v id « n o a reale ponat in efftftu,vt quando vult ali­
conoertendum de fafto ;& nos poffumus quem non obligacuma lege /ine eo,quo4
procurare falutemcooperatite D eo .E r- ponatur,nili denominatio extrinfeca.
gopoteft D e u s v e l l e illam,licet d e ta d o 17 Ex parte etiam gutiernacoris,
cognofcat, quod calis homo de fifto no & prudentiae diuinje non repugnat volun
eft.confecuturus falutem. tas condicionata inefficax.Na prudentia
15 D ices'.D cusvidet conditio­ petic,quod non omnes caufa: lorciantiic
nem non efle pofsibikm , fappolito de- e ffe a u m ,& tamen , quod cales cuulsc
crero non ponendiiilani. Coiura infur- fiut.ficot dantur plura contraria , & ta­
guntiquia Deusnon videt condirionenn men non omnia vincunt , & pertinet ad
non ett'e pofsibilem: fed non efle futuram. prudentiam Dei caulas contraMas crea­
E rgo non repugnat,quod Dei^§ vciit re caufando oppolitionem: qiiia hoc pei
T o m .l l . X xx tie
794 CommentariainDluurnThomam.
tiivniaci-rumconft.irecx contrarfjsj & efficacitercaufareillos aflas inhomisii-
cx multis caufis coiuingcntihiis , qu* 'bus.li taliscoiidit io ponatur,quam ini!*
non "'feiiipcr iortiunrur c^tcc^uni. Er-, turis abfohiris de facto decernere, fed in
go necflVecft ex regimine prudctia:mul­ ablbiutis dccretum efficax, 8d anteccdes;
ta ad ea-'-ftam ocdmare; neque ramei» non tollit libertatem. Ergo,neque t o l­
omnia habeiic effcftam , qua caoien ha- let fub conditione pofita voluntate. E t
berent,f^^fccundttnl fuam ordinationem, cx Scriptura coiiftatex pluribusautho-
qua a D eo eft, pcrmucerencur operari} TcitatibuSjhscvoluntas 4n eifica x,& an­
Sdfic datur de fad o de illis voluntas in tecedens, & co n d it ionata, vt conflat 4.
D eocum obiefto coiiditionaco: & cum Regum 13. S i fetcufijfcs -vtl
yoluiitate abfoluta ex parteD eis& quod Jepties percufijies Syriam y njque ad citt-
efteftusex viordinattouis fitfucurus, li^ Jum m ationem .EtHKxewiis 58. St exie*
cct de fad o non fit futurus. E rga ill2 risad Ftincipes Regis Babilonis viuetani­
vo luntas non eft ftalta»& in vtilis,led nc- ma fu<i.fc,t M a tth .i i . i / inTyrOfiP' Si--,
ccflaria jad prouidentiamfupremi guuer- done fa^icjuijfent virtutes , in tef a ­
iiacoris. Nam cum dilponit, quod vna i t * f tttt in Cinere i CS
?*. dUcio pixnitentum
caufa (it i«cUnata> ver.gr. jgnisadvnum •egiffeut.Et alia plura (imiliainquibus ex-
€fFc6tiim igniendi,habet voluntatem c6- plicatur determinatio diuinx volutatis
munem,& aocccedenteni,& inefficacem^ circa talia obied afacien d a , fub condi-,
& cum prouidet,, quod ilU caufa impe- tiohe.E rgo non repugnat voluntasante-
diacut aliipei iori,l)jbet volucatcmiubn 'cedes,ct inefficax, et fecundum q u id iu
fequenccm,& cfiicacciu. D e o d e fadto.
i8 Deinde non repugnat volufl- 20 D ices : voluntatem D ei non
tas iiittlicas Dei ex pat te prsdetcrm i- xfTe abfolutam,&d.e fa£to,fcd. conditio^
iiAcionis diuin^e. Tutn.quia multa ex his iiata ctia ex parte adtus , id eft,quf eflcc
bbi;6tisci>ndiciooai;|is .a folo D eo erant in D eo .fitaiisco d itio poneretur,no qug
futura polVta conditione >& de talibus iam de fa& o fit. C o n tra ; nam fi non elt
non cll iiiconueniens, quod detur pra-; d e faito voluntas in D eo , led fub condi­
diffinitio in D eo . Quia hic non impedi­ tione , id e tt, talis voluntas dabitur ifi
tur aliqua libertas creata; fedfolum ex­ P eO jfi condicio pon3 tur,Ergo nondum
plicatur , quid decreuerit D eus apud fe diuina voluntas quidquam refoluic, &
iaccre,fi ponatur aliqua conditio iuxta determinate dc fa d o citca tale o b ie ftu ,
illud Matth.2<?. jt» putas : q»ia«o»po/^ fed tem ittic in futurum relolutionem.
fttm rogcite Patrem meum exhibebit V e l ergo pronunc manet indifferens, &
m ihi modo plttj^uam duodecim legiones nihil decernens : vc! determ inat, quod
Aagelorami V b i exhibitio Angelorum tunc pofita conditione determinauit, id
a foio Deo erat facienda,& volita a D eo •eft,quod modo vult,fe ipoftea volituruf
fub conditjone,(i Chriftus petat. Nam S i manet indijfferens, & non dum deter­
verbum exhibebit fignificat determina- minat aliquid.nec determinat fe volitu-.
tam refolutioncm,neque Chriftus iddc-i rum. Ergo etiam illieffeilus conditio-
clarauit tanquam rem decernendam, Sc nati.quia tali voluntate pendent, mane •>
qu2 adhucellet in dubio,fed qug omnino ijuut iufpenfi: vel fi tffcdus funt deccrmir
diet abfoluta a Deo , fed nonpotelteflb nati,etiam voluntas erit determinata.Si
refoliitajfinon elldeterminata a Deo de vero funt indeterminati , quomodo in
f j o iuxta ili ud Pfalm . I o 5. £f JjjKjf, Scriptura dicuntur determinati , quan­
difperderet eos, Ji nonMoyfes ele^us eius do D eusdicit,quod viuctRcxSedecias,
fietifieriti confralhonein confpedu eius,T/t /i exieritad Regem Babilonis? £ t quod
auerteret iram eius. Ecce li nonoralfec T y r ij conuerterentur , fi Chriflos ip!ls
MoyfeSjdecretum erat difpcrdere,Ergo prxdicallet?Si non manet fufpenfavohin-
crac decretum dc facio.fictaiucn obieciii tas, fed determ inate voliturum. Ergo
erat conditionacum , & non ponendum; iam habet de fafto volitionem ,& aduni
quia ex oratione M oylis mipedicur per^; abfolutum, circa id, quod pofi ta condi-i
ditio Ifraelis. tionedeterminandumelV. Ergononre^
ip Pra:tereainam inhis,quxper pugnat decretum ablolutum circa veri­
homines fune facienda, vtcontienio Ty-. tates conditionatas*
riorum , li ChrilUisapud ilJospra:dica; 21 E t ad clariorem notitiam fup-
reti & alia plura,qus in Scriptura repe- ponitur ex D .T h o a ia dari in D e o tri-
riuntnr , iii quibus non cit maius incoii- . plkcciii voluntatem . A lia eft voluntas
iieaieiis, quod Deus de Fa^to deceriuc bci)cp!acici,vt docet M.Scncciitiarum
lU
LP.Q.XIX.A.III.DeVoIuntateDel. 79;
in 1 .dift.4 5 .cnmComircntatoribus ibi, volunfas fit abfohita,?; cfficas? Er an fic
&. D .T h om asibi q .r.a rt.4 .& fiic art. form aliteri»D eo ,c t proprie, vclfolum
ir .& q .2 j.d e v e r ita c e ar.^. E cproba- ficut voluntas figni;,ec imptopt -c , la r
n u c x Paulo ad Romanos 12 metaphorice?Nam pluresAuthorcscxi-
ttSfqitieftt volttnias Dei bona,& benepU- fiim ant, quod non omnis volunr.is D ei
teuf .C ir perftdA. Et P fani. 105. M autecederts eft inctricax, (ed aliquaiitio'
to nofifiDomine in henepUdto propuli tut\ eft efficax,vt indicat Va7,ijucz:qiu.i an­
Prxcerea dillinguicur alia voluntas fig- tecedit ad omnem voluntaun; noJirain.
n i , fciliccc , eftedus D e i , quo D eus Sed M . Fr. loanncs dc San^o The ma'
nianifcftat fuani voluntatem iuxta illud ex iftimat, quod omnis volnnras anu c c-
Pfalm. omiies voluutates dens eft inefficax,& coiuiiticnata j &■
tueastn a s, d.t P i a l .i i o . Magna opera omnis voluntas confcqucn$€it abfoluta,
Domini exquifit* in omnes -volmtates & efficax, ita, vt nihil exccutioni man-'
«M f.E rM atth.iz.dieiciiriC ^ i/ecm fT a d e tu r, quod ad voluntatem antfcedcii»
luutaiemP atris mei: hic meusfrater,for or^ ter p ertin eat& fic voluntas antcceJtns
t^mater efttV nde ,quod a Deo ordinatur eft velcitas, ve! conditionata voluntas..
dicitur voluntas.Ergo iliud,in quo volii E t probatur.Nam tfficax voluntas eft,
tasD ei inatiifeflattir v.g.per prgceptum, qiis refpicit rem,vt faciendam: intfficas-
vel coniilium vocatnr voluntas Ijgni, fcix verofolnm rcfpicit bntiicatcni rti iccun-'
fignum volun:aris,qu 3:in D e o lic , qu® dumfc,& nihil de exccucionerlcd s'olnn-
nwnifeflatur a D eo per efFedusprodu-i tas antecedens non ttfp ic itu n ), vifa-
&OS, Sc yolitos»fcu priceptos* vcl o rd ij ciendam. Erpofemper voluiitasantcce*
natos. dens c(l inefficax, & conieqocns eft tffi-
2Z D e voluntate ergo figni fup* cax.
ponunt Au chores non cflc formaliter in 2'4 Quod probatur ex D . T h o m a.
Deo:fedtnctaphorice nominari volun- hic art.(J.ad 1 .dicente: D ifiihfiib t»o/b«-
tatcm , tefte D .T h oniah ic art. 1 1 .E tr^ - tatisantecedefitts , & cot7[fqueatis ncnac'.'
tio eft ; quia volnntas figni non dicit cipitur ex parte ipfius yoluntatts diuinti^
aflum voluntatis,fed efteSum, quo ma- in qtta nihil ejlprius, y tl pojlerias : Jed e x
nifeftatut:cfteftusver6 externi nonfunt parteyolitorum,Ad cniits Ivtelle^lom c o - .
inira Deum. Ergo non funt proprie. Sc ffderatidum ejl,qucd ynumquodifue facun-
formaliter voluntas, D e i : fed metapho­ dumqmd bonum efl fc e ji -votitum a L/co:
rice dicuntur voluntates, quatenus vo- aliquid autem por^fcjie in jtii prtma confio
lmitatemlignificant:ficut vrina dicitur detarionefircifndum quod aOfolutc corifide^
fana,qiualigniricatfanitatem.Diuiditur tatur bonum , vel mulum ; qu-A xamen
autem voluntas ligoi iuxta D .Thom am prout cttm aliquo adiun6to cotftderdtur,
per quiiique ligria,v.g. prohibitio, p rs ; qu/tejlcotifequensconfideratto eius,e con­
ceptunijCOnfiUuin,operatio, petniifsio, trario fe b a b e t. Sicut hominem yiuere
quJe ex diuerfo modo declarandi volun­ efibonumi & hominem oeeidi, efl multum
tatem diftinguntur.Nam aliquando de­ feevndumabfoltttam confiderationem. Sed
claratur voluntasper-nos,aliquando per ft addatur circa aliquem hominem,quodfit
alios. Per nos faciendo aliquid, & ideo homicida,yel yiueni in periculum multis
operatio externa efl fignum voluntatis tudinis fic bonum e^ eum occidi c? malunt
internf, vel ailiquid permittedo ^ieri,& ejl eum viuere, Fndepoteji dici,quod iujius
ficell pciuiilsio. Per alios declaramus iudex antecedenter yi*lt omnem h-wiinent
voluntatem noftram,quando ordinamus niuerei fed confequenter y u h hotnicidairt
e o s ad aliquid facicnduai,vel per impe­ fafptndi. similiter Deus antectdenier v u lt
rium obligando, vel per conliliam lua omnem hominum fa lu a ri , Jed conjequen-^’
dendo.vel prxcipiendo,vt fiat opus,vel ter yu lt quojdam damnariJecundum e x i '
prohibendo,ne fia t, & aliqua verfantur gentiam fuA Harc D Tiium as.
c i r c a m ala, vt permif!>io,et prohibitio: E rgo cum iudcx folum inefficaciicr ve •
alia circa bona, vc confilihm. Iit hominem viuere,& elficaciur homi­
aj Supponut etiam,vt certum, cidam ful’p endi:iequitur, qiicd voluntas
quod voluntas cplcquenslemper eft vo- antecedens fit inefficax,& confeqiicns lie
luntasbeneplaciti:quiaeft effitax volii- efficax.
t a s : f o l u m q a e eil difficultas circa volun­ 2j Confirmatur ex ecdtm D .
tatem antecedentem. P riroojan voiun- T h o n u loca citato dicentt :/d,i|i*crfau-
tas antecedens fit inefficax,et conditio- tfCedentet yolumus^non [impliciter yolu-
tiata^ Auverpaliquaauteccdens etum mus,fed [ecundum quid ; quid noltinfas
T o m .llK X xxa cam-
7p5 Commentaria in DiuumThomam,
cornp-tr^ftur ttd n s , Jecandum quod fa je 27 E x D . T h o i D a q .2 ^ .d e v e r ! .
i/jjff fn r it ; iaje i^fis A utm jant inyAxti- catearr.|.diceute;/nKe«/r»rJn Deu p'oi
citU ri. yadc fim^'iciter volumtts ait- prie ratio voiunratiti i& ftc voluntas 'ie
qua fecundum «jwod yolumui illud con- Deoproprte dicirurigp’ h^cejl voluntas be-
Jideratis omnibus drcunflantijs f>»rnca' «vplaciti,qttx per antecedentem, &■fubje-
U^ihus,quod^co»feqttenter yelle, Vtidc ijuentemdiJti'-%tiitur.l-is.cibi.Etgo licec
fotefi d w , qitod iudex iujtus fimpUcitev voluntas in&tHcax(ic, potefttamen effc
Tfulr homicidim f»fpendij fed jectmdum voluntasbenepIaciti.Et quod Gccondi'
quid yelleteufft vtutre, fcHicet,inquAnttt tionata voluntas,probat D . Thom as in
homo.Vttdt magis porejl diet T/elleitas,qui 1 .diR ,4 ^.q. I .at 1.1 .ad 2 .dJcens: Volun -
fihfolatA voluntas, Etficpdtet) qitod qutd- tas antecedens potejldict conditionata : ncc
quid Deas yuU,fimpliciter fit ilic e t illud» tamen efi iatperfedio ex parte voluntatis
quod dntecedenter yult^non^at. H s c ibi« diuitt*,fed ex parte voliti, quod \non acc!‘
Ec Damafccnuslib.3.fidei»cap.2 9 * piturcum omnibus circun^antijs^quxexi»
illu d q0oqt4enos Hefugiat ,D eu m quidSy. guntuf ad re6h m ordinem in faluiem ,H ^e
•vt hovitate frjcflatitem prm nfic ^uidem D . T h o m a s .E t h a c q .i p .a v t . t f .a d i .a i t :
oiMites homines f;fuafi,AC regnijut compo^ Jadex fimplicittr v tilthominem fufpendi:
ttsejfe velle.N equt entmjupplicij, accfu~, Jed fecund umqtnd velletturn viuere,fcili-
viatus CAuf^i veruadhoc , vr bonir^ns ip- liceti in quantum homo. Vnde magis poteji
fiaspartfcipespmus nos tffinxiti v t tujittra 4 icivelieitas , quam abfoiota voluntas,
auttm,y^qttoq»e.,quipeccant, poenamifl- H jcc ib i.E x quo dcducitor,quodvolun-
fe r r i nioilomirius ■velle.AcpTtHStUud <i»-. tas antecedens non porefl ell'c voluntas
tecedens voluntas, feu beneplacitum di­ figni.Ergo beneplaciti: quia noncfl me­
citur ex ipfo manans.Secuttdam autemia^. dium inter vtram quc. Nasn voluntas
fequens v o l u n t a s permiffio k nopo y i- fignicft ctredus voluntatis * no n aftus,
tia ottum ducens, Atque hxcde his rebus^ fed voluntas inefHcax non habcc cffcctCu
qu<e itt n</fifa potejlate minimi fitafutitjla- E rgo fi voluntas antcccdens eft v ol unras
rueredebemus-,at -veroexbiSf qux nojlro inellicaxnon potell elTe voluntas £gni,
arbitrio confiflunt, en quidem , qu* bon4 feu tffedus Jed beneplaciti.
Junt,primarie vulr-,graraque habet Deus, 28 PraMerearquiaobieftum co-
HiccDamarcenuSiKrgo primaria volun­ ditionatom,-licct rub condttjone habeac
tas eft autcccdens, ^ aU craefiicax coo-3 exiftentiam , non ramenfub condition®
fcqucns. habet bonitatem.fed abfolutc. Ergoeffc
z6 Confirmature* D»Thomaq> appetibile d efad o . Confequentia con-
■aj.atc.a.diccnce : Q_uiatllud,adquod Itax.jNamjVt obieduni appf latur de fa-
Deus creaturam ordinauit quaotom eji de do,nonTequiritur,vt habeat bonitatem
f e dicitnrejfe -votitum ab eo,quafi prirna in­ de fa d o ,& in re exiflenlem, fed (iifficic,
tentione Jiue voiutateantecedeti,fed quit-, quodinapprehenfionehabeatillam, fed
do creatura impeditur propterfuidefecium obieftaconditionatafiabct inapprehc-
ab hocfine,nihilominus tamen Deus implet /ione bonitatem ab!blofam , licet de fa*
in ea id honitatis^cutus eji capax. dr hocrfi ^ o no exi({ant,nequefutuvafint i ^ po-
•quafi de fecund a intentione cius, O ' dicitur leftahquis firmiter determinate refille-
yoluntasconjequens. Hare ibi.E x quibus re tyrano, fioccurraccontra fidem , 8c
coftac.quod voiiuicasantccedens,ieu pri tamennunquam ta lisoccurfuserit futii^
maria niDco refpicitiJtud,quodDeus ex rus^Et tentationes plurimum vexat ani­
fe vulCjfed non illud,quod cx efficaci vOt mum fub conditione: St inimicum cape*
Jutace fubfcquitur :qtiia ponicur impedi- res'.Si efesdiues: quaj<ietuiao eliciunc
mctum ex patte creatur*,vt impicator; confenium. Nam non eft idem, quod lie
niinloininu^aliqiiidcx ilia voluntate d i­ conditionatc futurum , & conditional^
manat,cuius elt capax creatura, iicet no bonum:&poceH efle determinate bonu,
illud , quod Deus ex fc voliiic creatura?» quanuis (olum (it fub condicione fucu'>
fcilicet>raluteni illius.Q^odautcm volu* rum. E igo voluntas antecedens , qtix
tasantecedensfitformahter io Deo , & rclpicitobieftuni fecundum I'eactcndic
quod fit inefficax,& coditioiiata, & a( 5ttt ad bonitatem hmphcitcr apprchenbni
reperiatur in D e o , 5 cquod alias no iit vo refpedtu o b ie d i, qiiod noneU abioiucc
luncas figni,fed bcacplaciti,licet licvo- fucuruni,lcdfolum Tub conditioiie.iit U-
Juiitas fine efficacia , formaliter ta:neii cettalisvoluntasanrecedens explicccur
cx'iltens in D locolU re vidctur cxdidi>:, per vcIJtitareni, datur tam tncum adu
tic amplius loborabitiu cx d icendis,. ueccruiinato.Skut cum quis dicit : s i
con-
LP.Q.XIX.A.IILDeVoIuntate^Dd* 797
cunyiluetodeinfirm’tute^ offer^tm Umf a- trarif inter fe,quarum qurlibet ordinari
dem Ecclefi*. t c c c dc tiido dacur a d u s debet ill fnumlincni, & efFtctum.; alio-[
v o t i,& camen d e o b itcto fu b coiidicionc quinconcrarietatem no n e x crce rcn t, Sc
fucuro. tamennon poteft vtraque canfa habere
D ices;Iftavoluntas incfficat fuum effedum afiicaciter, alias non vin­
eftim perfeaa. Ergo non potcft admic- ceret vnaaliani.
ti iiiD co . Anteccdcnsprobatur. Nam 31 D eusergo.qiileft vniuerialis
tails voluatas caret e fc d u , cumlic in ptouilor omnium rerum j etiam contra­
manu D ei habere iUuai. Nam volun- riarum debcthabere voluntatem circa
tas caret cfFedu , vcl quia impeditur pmnes:nec tamen omnibus debct cffica-
ab a!io,fi eft im pedibilis, aut quia re-, ciam dare: aliasfiuis Jui regniwnis non
tro c c d it, & vcrc non vult,li non eft im- faluaretur,ficut prouidet, quod oinnes
psdibiiis:quia(i inmanucius .eittaccrc, homines fint capaces bcatitudinis,& ca-
& non vult o cio sc»6c lupcrflue vulc in­ inen,fi omnes faluaretur, non darecut lo ­
efficaci voluntate ;led voluntas D ei non cus m utabilitati,& contiiigentix,&' iiifir^
eft im pcdibilis.Ecgo (inon vult tacere, mitati liberi arbitrij;im 6,&hum iliatio-j
ideo eft,quia retrocefsit. A d quideuim ni,8f patientia:, qux ocalione peccaton'i
yult d efafto .li non vultf T u n i, quia li nafcuntur.Et (ic Deus de omnibus cau*
Deits vttUomncs hominesftiims fieri, non fis prouidetjfiue de habentibus cffcdum,
potcft velle , quod falui fiuit ale jpiis, fiue non habentibus,& illas.qu? iftcdum
quia eft impoCsibile.Ergo vult,quod laU non habcnt,debet ordinaread tftcdus;5c
o ifia n ti D eo. Ergo vult cos k ctcefa l- habere voluntatem, vt illi eft'edus fiant,'
uosiquia fieri,& ficeicfuntcorrelatjua.; quantun7eftexvi,& ordinatione caiifa-;
£ rg o nonfolumfortut voluntas antece­ rum i licet abfolute non fian t.E t jdco,'
dens in bonitatem tei fecundum fe , fe4 nd fnnt ociofa ilta decreta conditionata,
circa fieri rei fecundum efticaciam. T u & voluntas antecedensiquiafuntnecef-
ctia m , quia voknsproijcere metcesuj fanaad prouidentia vniuerlakm. Pr£>
mare ex voluntate antecedenti confcr^ cipuc,quia feinper voluntas inefficax haJ
liandi illas,lie(ret in manu eius euadere, bet aliquid cfficacii. £ t fic noneftim-j
tcpeflitem , voluntas antecedens icruadi perfeda voluntas inefficax in D eo:quia
merces ellet efficax.Ergo fi Deus antvce- ilpii eft inefficax ex impedimento, nec
denti voluntate vulc Caluare omnes h o , retrocedit in volendo, fed ex propria
mines in manu eius e ft , vt falucntur, ordinat ione fua nafcitur, quod fr uliren-
ilia voluntas antecedens erit etricax.Er- tnrcaulxfuoefteda propter inaius bo;j
Po fi non eft cfticax,manifertum Jignum num.
eft,quod non daturtalis voluntas ante- 22 P rx te rca ; quia ficuc vult
cedens. , D e'om n es hoinineslaluos fieri,ita vulc
JO A d hoc argumentum , quod omnes faluos facerc, non a ieiplib, ftd a
difficilius eft,relpondcat Authorea uUuS feipfo.Sedficut nonvulc eos ialuoii fieri
fententix negando antccedens. Q a ia li­ ablolute, & adequate .^ 6c fimpliciccr in
cet voluntas incfticax carcat c f f c a u p o - re , fed inadsequate , & fecundum quid,
fito adextra^;non tam encarct ordine ad videlicet,quacum eilex paitefua lecun-
cftc£lam,quantunieLicx parte caaiaruj dum primariam intentionem,prout facte
nequecarct bonitate lurncienti, vt ap­ illos capaces beati tudinjs, S( ordinatio-;
p etatur,& placeat. V n d e licpt in gene­ nis ad illamfub hac prarcifiion.e vulf il­
re caul» a c t iu a :,& efhcientis vidcacur los faluos facere,id eil,pro hac parte, 8c
minus pecfeda voluntas mefncax, quam quantum eft ex ilUs m eritis non vult'ces
efficax. Si voluntas fit inetricax cx aiio perdere,iicut dum Deus dat gratiam le -
impediente extrnilecojtanien li ex prt^a probo,dat illi ius ad gloriam ,& vult ilU
pria ordinatione , &c. prouidenau ma glonam ,vt contentam in gratia non vc
vu lt Deus,quodcareatctFediu,& u t in­ in re habendam.Ec v<>luntds Dei nonfi-
efficax , n o n e lU m p e rt? d a ,q u iu potius ftitinil]aprxcilione, led yiterius traoiic
in<^cnere refpiciendi tincni, 5io rd in a n ­ ad determinandum,quod h c t, vel noa
di **ad ilium , non eft minus rcquiiita fiet,St id,quod conditionatt; vuU ,vtdt-
voluntas incfticax conditioaata : quia nando^ quod non fiat ex le v u lt,& non
fsepe expedit aliqua ordinare in finem, propter impedlmentu.mextri(i!ccun),6i
& frufttarei lla eftcftu luo ; quia niii fru- talis refpcdus lub llaiu conditionaro
ilrarentur , fequcrentur maiora incoii- nullam in)pertcdionem dicit,& fic vere
pcnientia , ficut fun? « “ ‘S in voluiuate D ei repentur a d u .
Xxx j P'/g-
T p m tli*
7 pS
^j P rsterea : quiadacut difcri- nonfiat.Et lie AugiiO, incelli^it oinnts
men inter voluntatem aiuecedcntcm he­ faluos fiwri,»on (impliciter , fed pro di -
minis proijcientis merccs , & 'U ei vo- flribuiione accomoda »id cll, uoii q u a ­
lentts faluaie homines. Quia voluntas dam voluic,S non fecit, fed omijiaquje-
hominis eft inefficax .propter impedi- •cumque voluit fecit,ita in Enchiri.c.p5.
fnentumcxtrinfecura, Natn d e fcpotius 35 A d hoc argumentum refpon-
vellet illeconferuaremercesi fed uiipc- •dent, quod adtus liber Dei non requiric
ditur tim ore, & periculor it s retrocc-, neceflario connotationem alicuius tfte-
die inilla voluatatCi& nonvult c6ferua- •dus rcaHsad extra, fed fufficitdenomi-
re merces} rcdditutqjinefficaic voluntas» natiOjVel ordinatio rationis conueniens
qu x tatfien fi tolleretur impedimentum libere o b ic fto j ratione cu i’ dicatur vo-
•fieret efficax: at voluntas Dei inefficax ■licumobieftum fine mutatione reali ex
no eft talis ratione impedimenti extrin- ,parte efFcdus,nequc ex partea&us:quia
fecrfruftrantis illam .Quia D ei voluntas a^us diuinus ptopter luam eminentiam
a nullo eft fruftrabihsifedeft inefficax ex poteft immutare real iter line tnutationc
propr fua proui(lentiai& difpoiitione: fuipafsiua. Vnde voluntas inefficax, li­
quia ficconuenit fini fui regiminis , vc cet non habeat cffedum ad extra de fa-
quxdam caul* ordnwntur ad ctfcaus,& 6to, eft tamen talis aftusin D eo forma -
tamennonfortiantur illo«. V n d c talts liter inor-dine ad effeftum fub co n d itio ,
inefficax voluiitas intfficacicate vo li­ ne ponendum } & tuncdatur d-enomina-
t a , & prscintenta , non vero imj)edi-! tio lib e ra , & inclinatio, feu ordinatio
ta,non re tro ced eret, & fieret efficax, •cauf« , veldjfpoficioad calem efFcfaum,
-etiam fi in manu D ei fit illam cfficaccm quae fit aliquid reale mcaufa; & ciie vo­
reddere.Quia potius manus i;)ei detinec luntas erit inefficax quoad eifedumifed
cfficaciam , & inefficacem tacit propter habebft aliquid efficaciae coniundum ,
conucnientiam fux prouidencif. Ecoc fcilicetjfic defaftoordinare,& difpone-
«rgo.quotnodo'voluntaseft inctficax (i; recaufa^infcritfresad effeftus, licet ef-,
ne imperfeaioneiquia ad eius^Jer-fcdio. fcdus non fit futurus. Deinde etiam ad«
nem peftinec^difponere de caufis^on- m ittu n t, quod ante prauifioncm ope-,
tr a r ijs , & d e illis » quf ad effedum non rum fuit reprobatio negatiija , -quKe x ­
perneniunt f^ inefric»c^a-ett dilpofita plicatur per negat ionem aftns,& eft iioii
a prouidentiaD ei. :pra:dcftiiutio. D atur etiam reprobatio
3^ C ;icesitiram ;aftu sU berex- ■per modum prouidcntia cxcludendoa'
plicatuc perconnotationem cflv6tus ad reguo per voluntatem ef/icacrm cbufe-
extra,E rgo fi voluntatianteccdenci, & ■<]ucntcm: fed hacteprobationo rcpugi
inefificaci non cotrefpondct eftcdittjs ad nat cum voluntate volendi faluare-rc-
e x tr a , nonpoteft daritftlis ailusliber' iprobos : quia eft voluntas faluandi, non
■voluntatis ante^dentis. Tum etiam, abfolufe,& in rc, fed quitum eft ev par­
quiaD eusliabetreprobationem ncgati- ce bonitatis diuius. Reprobatio vero
iiamaUquorum: quia antepraeuilionem •iit attentismaETicis,& circnnftanti^s iu-
opetom odio habuic'Efjii > & hoc non- ltitiar,&m utabilitatis humana:.
poteft intelligi ia -pofitiua reprobatio­ 36 Itaque homo in quantum
ne, qu* eft-vOluntas puiiiendiv firg o in - capax beatitudinis ordinatur ad g lo ria ,
Telligitur derefirobationencgatiua non Sc in'quantum dcfeftibilis permittitur
«ligendi ad regnum , fe d -cum hac non <adercin p eccata , a quibus lolum per
■compatitur voluntas faluandt illuman- mifericordiam fublebabilis eft , quaiq
t<;cedcns,&inefficax. Quia fi Deus ha­ D cusuonyult d e & d o p r« fla re. Ec vo -
bet reprobat ionem negat iuam ance,pr.f- luntasfaluandi noncontrariatut repro-;
tJifionemoperum,ilUnJliab«ex fe,& vc ■bationi: quia voluntas fatuandi nafcitur
voluntatem antecedentem. Ergo’ oppo­ ^?xpra:ciflabonitateDci;reprobatio
nitur illi alia voluntas <;tiam antecedens roexoftenfionefu® iuftidae , et non ex
faluandiEfau yKjuautumeltex fe. Tum pr*ciita commnnicanoneln^ bonitatis.
«jiam jquiaScnptara docet om ncm Dci E t ad authocitates Scripturiri& D . Au -
voluntatem im pleri, & ellc'etficiccm . guthnirclpondent, quodullateiUmoiiia
Ergo non poteii ddmitti volmuas D ei loquuntur de voluncate Dci^impliciccr
inefficax lla ix 46. Conhlium njeuni lU - fuihpta , quse femper itnplctur , teUe D .
b it,& omnis voluntas mea fiet, fcc P iak Thom a lucarr.'<5 . ad u uonde vokuua-
1 ■vo/B/f* Dommus te fui) pr*ciiione,8c antecedenti. Ve) k--’
jfirc/f.^rgonuljactt wluntas mDeo>qa« cundo rcJpondeutiquod omnii voltinr.! s
IP.Q.XiX.A.III.DeVolunnteDel. 799
D ci firr:quia a ni-.iloex'^ra fe ilnpcclitnr» tatc pendet falus omnium, & pro hoc
tf.’ ti aliqua voluntas L-ii non impjetut: c:«orari debet,vt nos faluos factre velit.
itico L-ft ; qiiia iioc spfum , quotl cit non Tunc etjam ,quia,vrdocet Diuus T h o ­
in 'pljtijt’Cianj ipfc Ueiis vult; & ita , fi- mas poteft Jy inreJligi vniixrfa-
UG.“l:q;iid non fiac,cociini ex vo liter pro omnibus gentribus Jir.gulo-
luncisceeius eftjCutnquo tame ft4 t,quod, rum,(ed non pro fingulis generuaiilicuc
rcipedtu alicu ins volici Tub aliqua praeci- in area N oe dicitur toiHconmc anin al;
Itone conriderati.habeac voluntatem, vc quia ex omnigentre animalium fuit ali­
fiac quantum c(lex viil!iusobie£li,&ta« quod, non tamen onuie-. Tum etiam,
men Tub alia conhiieratione velic i quod. quiapoteft in telligi, quod vult omnes
nouHat:& tocum hoccx voluncate eius hoimncs faluare,non tbrmaliter.fcd cau-
cll, faliter<Quia tacit nos velle,& procurai e
Ex quo/dedacune, quod ad omnium falutem,dicens:PrArf/c4ff
voluntatem P e i antecedentem non per^- gWtfif 0/ftHf c/fatHftVi & doce tc (/mne^gen-
tinec nifiea,qua: inefficaciter funt volita tesbapti;^4t}tescos, iirgo diciturcmncs
i D e o } licet communiter loquendo vo­ homines velle faluare,licut Spiritus Sa-
luntas inefficax circa vnum habeat an* duspoliulare dicitnr pto nobis.
nexumaliquid etHcacia: circaahudjhoc i9 R cfpondcnt,quod licetifla:
tamen non eft dc ratione antecedentis expolitiones fintAugull. i . Iib.4 con*
v o lu ta tis, fed ratione alicuius annexi fi- ira Julianum cap. 8. hb. de e o n c tt. &
bi,quod dicit efticaciam : quia voluntas g r a t.c a p . 14 . E t 2 .in E n c h irid .c a p . 10 j ,
D c i non poceft ab omni effedu priuari» £ tj.iib .d c c o r r e a ,& g r a t .c a p .i5 . ni­
Q u o d co n fta te x e o , quod voluntas an­ hilominus non placent V azqutz difput.
tecedens elJ ilia, qu*. refpicic obieftiun Sj.cap.a.neqae Suaccz reled . dc liber­
fecundum,fe non conHderatis circunfta..* tate Dei^fe^l.z. numer. 9. & Molinst in
tijstq u u e x part.e o b ie d i diftinguimus concordia quaiA.ip.arr.tf. difp.2, S td
iMasrationcs,quarum vnafit prior aiia; M . F . loannes de S . ThonialolutioDes
& in quantum attin git priorem,eO vo-’ D .A ugufiini recipit, & concordare in­
luntasantecedcn$,& vc attingit fubfe^ tendit,quodDeus voluntate antcccden-
quencem,eft voluntas confequens.Ergo, CJ , & inefficaci vult omnes iimpliciter»
vtobied um volutitatisantecedentis non nullo exccpto,faluos en'c,& quod volu­
potert poni a liq u id , quod defaclo fit. tate efficaci, & conftquenti non vulc
iirg o cum voluntas antecedens, & con- omnes de fafto faluari: vultraiuen ex
leqiienswon diftinguatur exp arteaftu s omnibusgeneribusaliquos, & nemo de
diti i«i,qui fimplicifsimuseft, fed ex par-; £a£tofaluatur,nil]cx voluntate D ci j &
te rei voJitse debet djftingui in ilia ali-* iicrcfpondet argumento Vaaquez , isc
quid prius,& aliquid pofterius,feu con * Suarez,& Molmaiadn ittendo folutio-
lequens, N e c dicunturduoobiecta,fed nes exAuguftino dcvoluntatc confeqtie-
vnum fub diuetfararione,quia idem Iio- ti,& e ffic a c i,& dodrinam traditam dc
mo cU lecniidum quod homo,& fecundu voluntate antecedentijct inefficaci, qua
qnod pecciuor; & hoc inodo dillin gui' D eus vulc omnes homines faluos fieri in
I nr v'.Juiicas antecedens a confcquenti, efficacitetjideftjconfiderando homines
l_t>iruf ,quodrccedcre videtur adiuina fecundum rationes comtnunes, cum qua
iuluiuatc fecundvmi ordinetn relabitur voluntate eft compatibiiis alia voluntas
Jii iiliuin. t r g o liabet volnnras antece* efficax reprobandiillospr opter peccata
«.itobaliqutdannejtumefficacitatis-.Sd eSt Cua.
jiia partehabet efticacijm ,n on vt antc^
ccuciiSjfed vt confcqucns. • i , I I I , Pnponitttf fecunda feiitentia
3 ti Diccsetiani:nam Augiiflinns Cttffifuts fundamentis.
-docet,quod in iHo loco, Paulus loqui­
tur de voluntate efHcaci, qua v u ltom­ 40 C Ecundafententlaaffirmar>
nes homines faluos fieri diliributione ac- O quod rt pugnat in D eo de
com oda,& nunvniucifalitet: idell, non cretum conuitionatuiriexparteobiettij
quia omties D^us vult faluare •, led-quia etabfolutum ex parteatf4iS.Q:na de fa-
nullus fit faluus jnili D eu svelit. iit D . d o e x p a rte O b ie d in ih ilp o n it, fcd dc-
Paulus I.ad Thm ioth.^ . hottatur fic^i terminat lub condicione |>t>!ie>idum ;
ohlecratioMCS ad Deuni, vtvitamcraii-. condito vero nunquam erit ,&•, fic ilU
quilUm agamusjquia Deus vulc omncs decretafnnt in!pofsibilia,ciinvtilia , cc
homincsiahios fieri; quia ab eius volug-; ocioiia, N eq, conducuoc ad cognitione
in -
8oo Commentaria in Diuum Thomam,
infallibilem Tci libera, nifideflruendoli^ m im im .& e t ia m voluntati reptobvU'd
bercacem, Eodcm igitur modo philo- iH-gatiuc, q u x <jl> ante opcrumptoeui-
fophancur dc voluntate antccedciui ,ec fionem } & conlirtit In noncleftione ho-
incflicact , quam ponuntabfolutam ex txiinumad gloriam, vel in voluntate i!oa
parte a£l:us,& dependentem a cotidicio- eligendi ^ led D eus habuit circa mui<
nefub(ecuta,& ideocft voluntas ineffi-; tosnonelc£tionem. E rgononfuic in il­
cax^Sic defendere videntur Aiithores, lo voluntas l:briualis,& pofsitiua faluan­
& defcnforesfcientig’mediac; Molina i . d i omnes homines. Maior probatur^
p ,q . 14, a r t . i 3 . d i l p . i y , & 1 7 . & 1 8 , Quia non poteli Itare,quod quis ex fe, ec
y a z q u e z i . p , difp.^ 7* cap.4. lit 1 .2 . ablqucprauifsionemasriti, v d demacri-
d irp .4 2 .c a p .^ .& 4 .A la r c o ttact.de v o ­ t i yelit donare a liq u id , & quod llante
luntate D e i d if p .j.c a p .S .n .d , Suarez; hac voluntate,et non prxuifocdemxritu
ltb.2 ^de Icientia conditionatorum cap, ex parte illiu s , qui recepturus ejl d o ­
7 . n , i o . & I1be4.de prxdeftinatione cap. num,nihilominus cxfeipfoabfolu te , e t
2 . n t i i * Arcubal i.p .d ifp .4 5 .ca p .4 ,'. efficaciter velit non donare. Minor ve-;
Bonauentura in i . d i l t . 4 6 . a i t . u q.i^' ro probatur e x illo adivoman.j>. Cum
ScotuSjM aior quaftione vnica, Alexan.; nondum natifuiJient,autaUquidboni, vel
Aienus i .p ar.q u sll.jiS . membr.z .Mar* m«U egijjittt, lacolfdilexiy EJa» autem odio
(Uius in ] ,qua;11.45.art.i. Caietanusi.. hubuit,i}2^ tellimoniutn incelligitur de
ad Thm iotlisu m cap.a. Zmnel faic d ifj eledione , ec reprobatione, telte D iu o
PUI-.2. T honia ibidem le it, 2, Quia *vcraque
41 P ro b atu r primo: nam omnis eit ante prxuifa m g rita , vcl dem xrita;
voluntas Dei fie tfv cc o id ta t liaia;. E r ­ E r g o voluntas faluandi, qu x eil attf ece-
g o h voluntas antecedens nunquam ^'et> den s, non eft compatibiliscum volun-j
iion pottric.cfleformaliter i o D e o : An^j cate icpiobandi ante prxuifa dem sn ^
tcccticns conltat cx AugulUno libr. de ta .
corre6tione. Si gratia c a p . i j . dicente: 4j P r z te r e a ; quia talis voluntas
F ofiji etiamfic fnTeliigt, quod omnes ho- ponitur in D eo o c io se :nam liDeus volu-j
mines vttir U(Hsf*luos fieri: quoniam nos tate cofequenci plures homines noy vult
/'ictt velle : Sicut raijsit Spiritum filtjju i faluare,ad nihil dcferuit illa voluntas an­
chmantem /dbbnP»ter,id efi,noscUmare tecedens laluandi omnes: quia circa il-|
fiia en tem ,H xc Auguitinus .)£ tg oio lu m l o s , qui non faluantur , non cll habitura
cit in D eo voluntas faluandi omnes ho^ c|Fedum. E rg o ad nihil de fe rn it, imo>
ini.tcs caufaliier; quia caufitc in nobis, et circa prxdeilinatos nihil operatur s
quod velimus laiutem hominum. T u t a quia ipli eciam ex voluntate fnbfequenti
eciain , quia cum aliqivis poteli laiuare praedellmantur. E r g o cx antccedcnti
aliuui,& non faluac»conumcitur non ha-% nihiihabeni. P r*c e te a ;q u ia omnis v o ­
b c ic voluocaccmjfed Deus poteli faluas luntas D e i fft efficax,rnaxinie ilJa, quas
rcom nes humines , & non laluat. E r g o vulc communicare bonum cr e a tu ri; led
non habet voluntatem formaliter laluan- ha:c voJuntasantecedensfahiandi omnes
di illos. Ergo illa yohuuas faluandi in noneft etficax,aIioquinomnes faluareni;
D e o n o n e lt tormalis. T u m e tia n i, quia tu r . E rg o non ell formaliter in D e o , ne-;
abcfi<:ftu,leua pofteriori colligitur vo-. que circa omnes , neque circa aliquos.;
Juntas formalis antecedens, quando po-, M aior probatur.Quia voluntas inetricax
t t u laiuare line mcommodojvel periculo eft imperfecta. Quia ell impotens ad ef-
& nunlaluaC) tunc in fertur manifcflc, fe^lum^quem intendit. T u m etiam,quia
quod non vult faluare j*fcd D euseli om - eo ip fo , quo Deus velit dare effc alicui,
pipocens,qui line in co m m o d o, peri­ iam illa creatura tranlit.a llatu pofsibi-
culo poteJt pro fuavolanrate, & fme in- lu a t i s a d K a t u m futuritionis. E rg o il­
iulUtia laiuare,prccipue, quia infcncen- la resfuo tempore producetur ad extra
fia conti aria ia luat line prxcedentibus ex VI voluntatis diuinj, qua vult dari il-
mseritis,Vt infra in materia de pt aeilelh ; ]icJle:ijuiaex illa voluntate difiingui-
natione conltabic. E rgo li non faluat, turpolsibilis creatura a fuiuia, vt con­
manjf. fte conumcitur non habere yolun- fla t.
tetcm formalem faluandi. 4 4 . P r a r te r e a : quiadccrecum li-
P r x t e r e a : voluntas/aluandi ■beruni D ei non poteli dcteiniinate vcr-
omnes homines opponicur , & rcproba- faricirca obiedtum , nili ponat aliquid
c t o n i » qua Deus prxuilib rnahs operi- nouum in obic(^o. N am li 1es omnino
maneant ex parte creaturf ,i;6
d a;
l.P.Q.XIX.A.III.DeVoluntateDei. 8ji
dAtur tiona dcnomioario adhac partem ex parte o biefti fit conditionata p r o p ­
pocitis, quainaJ aiu:ii. Ergo nunebic ter ijlaspropoficioncs, quipropotuin-
obicdtuminpfjJ’sibiiitatc fua, ficutaa- Cu r inScriptura,quia collitur u u lillcren .
tea ; fed per decretum conditionatum, tia, & libertas talis volnncatls., q u a n d o
vel per voluntatem aiicecedpntem noit ponitur voluntas antecedens adfaUut m
dacur macacioex parcecreaturs. B rgo nominum,
rale decretum codicionacum, vel volun­
tas antecedens no e(i dabilis in D eo for- 5 : I V . Pr^mittuntttr notabilia «dqutt--
malicer. Pra;terea,qiijanuRquapotecia fiionis expUcattonem.
fertar in obicdu fub conditione,v.grac,
(i efl'et coloratum , vel ed'et bonum: fed
4 <J A ^ Imiusqtiffdonisexplt-
fiKurum condicionacum, quod eft obie- £ \ cattonem rccapitnlanda
decreticonditionati, vel voluata-. funtea,qu« difta manfcnt fupra, quando
tis antecedentis non habet efl'e , fed pof- de decretis Dei ad prododione rerum,
fethabere.vel haberet,{i ponatur condi­ veifacuridonem neceflarijs locuti fum*
tio , Ergo calis voluntas in D eo eft im- E t in primis fupponendum e ft, quod l i ­
pofsibilis.Prseciptie.quia fiDeus no de-, cet verum fit, quodobicduni creatum
terminat puriHcare conditiones illas, pofsn conliderari duplicitcr , & fccim-
q u f in voluntalrecondicionata, & ante ­ dum feabfolutum ab omni circunftantia
cedenti inteliiguntur. Ergo tails volun­ fingulari, & vt veUitum ommb' circun-
tas eft invcitis, Scociofa i quiapo^sico ftantijsjhoc debet intelligUoqiiendo de
decreto de non purificanda conditione, cognitione noftra im perfcaa,& pracil-
talis conditio manet impofsibilis. Ergo fiua ; non vero loquendo de cogiiirionc
Sc voluntas conditiouat^ antecedens e^ diuinaiinfinita,& comprchenfiua, Deus
iu vtilis. enim non poteft cognofcere obiefti.m
45 Prjeterea j quia neque decre­ cum illa prycifioiiejiedfempcr dcbct at­
ta conditionata, ncque voluntas antece­ tingere obieft uiM.cum onwi perfcdiorc
dens conducunt ad cognitionem infalli­ fua,lam fecundum fe,quam fecudnni Im-
bilem rciltberg.Nam vel decretum con- gulariratem circunftantiarum. Et eunt
ditionatum eftprsfdiffiaitiuum a^uam ■volunras fequatui: cofnirioncm ; (icut
liberorum fub conditione,vel non?Si fe- Deus non poteft cognofcete prscifsitie;
catidum.Ergo nequein vi decreti eft in*; ita neq; poceft determinare cuprarcilio-
fallibilitcr demonftratiunm determina­ ne;pra:cipuc cu :lla,quiE arguit iinpei fe-
tionis lib cr*. Quia non caulat illam de­ ftione.N am ficuc cogn itioD ti atcingic
terminationem , & confequenter voltm- omnia fihe limitatione 5 ita decermiuac
tas maneteodern modo indifferes; & fic omnia fme illa; & cofequenc^r eft impii-,
adcognofcendosaftus liberos oportec catorium.quod D eas detei minet de re­
vti non decreto,fed alio principio, fcili- bus fecundum le,cc lecundum illam prse-
cet,fcientia m edia, qua: non fundatur in cifsionem, qua inteliiguntur, antequam
decreto,fed cognofcit veritates liberas, iint per circunftantias particulares d e ­
vt iiife liabciit determinationenj.Sipri- terminata:. Qftia licut cft impofsibile,
niumjl prcdiflinitioelUaufaanEeccdes, quod res producantur fecundum illam
&: iiibilibilis.cuinoiipoteft tefifti , col- couliderationem , ita etiam impofsibile
Icc contiagenciim in re determinata , & eft , quod a D eo determinentur fccun-
/ic cogiuci > cric per illationem neccll'a- dum illam rationem communem. Quia
riain , Sc per cognitionem fcienciiefim- ratio communis neque producibilis,nci
plicis iiuclligcnna:,qux eft cogiutio rei que determinabilis eft.
ucccflaria:, &ramenift ifcientuliinda- 47 Ex quo narcinir , quod cum
tur in dscreto libero : cum camsn ifta fundamentum ad ponendam voluncartjn
confcquc;itia lit nccelTari.t. in D eo aiitccedentem.et conimtiocmTic
definittj. Ei^godaturatltts prxdefiniras.Ec -illaduplex conlidcratio boni vcl fecun-
cti ncccllina in vi coiMeqiieutix, & in vi dnm fe , vcl vt determinati por c i r c u n ­
conlequencis.Nant predciiiiicio eft cau- ftantias ; fi iOaduplcv confi(icr4ti«j noii
fa aoEccsdins, Ergo lempsr mdiici: ne- porefl repcriri in Deo ; qui:i D e u s non
cefsicaccm. Ergo non funt admiccenda poceft cognofcerc illam ratiom; m Iccun-
dccrcca condtcio;ii:a exp irte o b icd f, dumfc vt praicillam a particulari: quia
& dbi'uluca ex p*ir:e aftus , (icur treque h x c cogniiio elt ficta, et impcrfoda,
■voluntasanrecedeiiSj’Si nicfficax.que fit hinc eft,quod (it impnisibile,quod Dens
fornuliceriii Deoc.« parce a d u s , licec habeat voluntatem antccedeutvm , ec
8oj Commentaria In Diuum Thomas n.
communeiti.qiia velit homini bonuin,vt glom m antecedcnter , & poflcacx -I’ ia
homo eft ,& non vt peccatori. Etcxem - fubfe<ji!eti voluntate vellit illnm ad pc. -
ft'iim j<^uod rtddncicur dc ludice j-tioc r»am : fed Deuscx vi fu* voluntatis, ex­
inaximeconuiticir,Quia licet ituiex hu­ plicat amorem refpcftu illiusobiedi eo
manus pofeic vdlehonvini vitam , vt ho­ m odo, qno iUi communicat bonitatem,
mo eft, & non vt homicida eft.: atcamcJi Propcerquod dicimus , quod quando
Deiisnonpoteft cognofcerc himineni in D eusproducit hominem, habec voluii-
coinmuni, fed in particulari f -Sc tic re- taremdandi iHielfe j ^ q u ia taleeflein
pugnat,quod vcllit P ctro ,verb .gtat.in ordine ad aliquem fin£ debet velle, ideo
<]uancum homo cIt,gIorism, & in quan­ iuditam us, quod Deus illi homini, cui
tum peccatot vellit lUi pcenam. .Quia dedit ede, voluit illum ad gloriam; q u ii
cogiiitio D ei actingic comprehenfmc fupponiTnuS,quod omnis crcatura aJUyo
totunj, quodin P etroeft, & confeqaen* producitur propter aliquem tinein , &
ter voluntas debet illi determinare fe~ quantum eft ex parte D ei omnesad g lo ­
cunduni circunflitntias, & particulares ria vnlt .Qiiia gloria eft finis vltimusho-^
rationes » qoidquidcxiuflitia illi com­ minis; & ili a voltitas dicitur antecedes,
petit , di tion fccunduui quod illa ratio iion quia in D eo dctut illa fcpatata a vo-
communis exigit aliquid, quoduonpe­ Juntate dai^i gloriam: <juia iniepai abi-
tit p;ircicubfisi lisefl finis vitim’ ab omni creatura p ro :
48 Secundo fiipponeiidum eft,'du6ta.Igicur illa voluntas prior,feu an­
<}uou qaaudo dicicur voluntas antece­ tecedens non eft aftus voluntatis diuin»
dens , & coiiiequens in D eo nonpoteft feparatus , vel diftinft us formal iter ab
harcdiftin^ioadm itciexparte D ei, vbi a ftu , quoPetropraedeflinat gloriam,
non datur, neque p riu s, neque poilerius; qua vocant voluntatem confequentem;
& ficfolu poreft haec diUindio adm itti fed ex parte obieftj diftinguimus eflie;
cx parte obietticreatijVtexprefse docec ^lomin^s producti a gloria,ad quam pro­
D.Thom ashi;;.artic.( 5 .ad 1 .dicens: D<- ducitur , Sc dicimus Deum velle homini
:vcl»nf»fis a>ttecedei>rij, & confe- efle antecedenter * 8c velle illi gloriam
quentti non acapimr ex parte ipfius yoUtj confequenter»
tatis diuinti in nihil eji prius, yel.po ■ 50 GumcrgoDeus, quadocom-,
Jlerius,J(d ex parte valitorum. Haec ibi, iBunicac alicui effe,velit hominem, hinc
E rg o iiiD c o tio a poceft dari voluntas» cft,qnod ibi refplendet voluntas,& tunc
qux fit antecedens, inefficax, & condi*- dicitur Deum velle hominem ; & quia
tionata , quia totum hoc repugnat f e f­ efle prfcedit ad finem, ideo poteft dici
fectioni diuinx. Tum ,quia in Deo nihil voluntas antecedens ex parte ebiefti, ii»
poted antecedcre: quia nihil poteft ellc quo prxcedic elle illius ad coniecucio-
incfricax. Tum ,quia nihil poteft conce* «em finis; & fic voluntas XJei a nobis di-
di conditionatum .:Exparte vero obie- flinguiturcx parte voliiorum iuxta ca­
fti creaci, lient diftinguimns, illud bo­ pacitatem illorum , in quantum vnum
n um eft,quod fecitD e*,v,grat, quod lis obiefium diligit:quia dedit illi elle; ec
homo,quod habesa D eo ,& hoc bonum poftea ctia diligetj quia illudcfle, qucd
eft. Quod vero fis peccator, habes ex te, dedic vfquead confecutioncm finis per­
.& hocnondiligitD eus.E t proptcrea di­ duxit ; fed iftadiftindio voluntatisfu-
citur illud antecedenter volitum , hoc niiturex parte o b iS i: quia ibi datur dt-
. fubfequencer minime. V nde aliud eft ftinifta bonitas creata, qu® fiicfifefius
qu{rcre:Anin D eo fit vna voluntas,quje diuerf*dileftionis;Proptereadebcm us
antecedit ad aham? A liud vero : An ex scquiuocationcm auferre,quando diftin-
,parte obie.fii vna perfedioantecedat ad guimus duplicem voluntatem in D eo, id
aliam , fecundum quam pofsit creatura eft,circa diuerfaobie^a,quxD e*am at,
diligi d Deo , vel odjo haberi:’ vt patet, & in hoc non eft inconucnicns>vel rtfpe-
quod Deus diligit hominem iiiilum, &c dueiufdem o b ied i; & inhocnonpuieft
eumdem iam peccatorem odio habet. dari diuerfa voluntas. V nde quadu Au-
4P t x quo fit,quod voliitasD et, thoresponunt in Deo voluntatem ante-
. vel poteft fnmi,fecmidum quod comprc- cedenicm^& confequente relpeitu ciuf-
heniiuam cogoitionem Petri.verb.grat. deni boni,non eft admittenda , v. grat.
fupponit;& cunc ell vnica voluntas.quae Quia Deus voluntate anrecedtiui vulc
Petrum ad linem dirigit confequendum Petrum ad gloriam inefiicaciter ; quia
medio auxilio cooperante,& in hoc feii- non vult jlii gloriam , iiiiivt hom otli;
fu non cft voluptas,qu® vejic Petrum ad non vero voluntate cciiftqutnti , & ef-
ii'
J.P.Q.X{X.A.IILDeVoIuntate-Dd 8j?-
ficaci’t c r , vt peccator c fl, qviiaeflc pcc- quod Deus velit illud inefficaciter , ,\l
cjcorem eft quid confeciuum adefic ho- eftrquod velitelJe tale obitdum , & „,>n
n iin is, St ideo ex priori voUintace non
fit;& prop:ereadij(icD .T hom ;is,qiiod
vu!r Deus ,nifiartenca ratione abfoluta voluntas anteccdens nonponir,ire.\ par-
Iiominis,i5t non particulari peccatoris. tcD ciifed cxp arc^ vo litu ru m ; q^ia cx
51 Propcerea ergo diftinguitarparte D ei repugnat, quodponarur d e­
voluntas antecedens a confequenti; fed
terminatio , qua: maneat fine adimple­
In hoc fenfu non poteft admitti ex parce tione. ■ ^ '
D e i voluntas, fed ad fummum poteft di<
_ Propter quod poftumus eJ:
Hingui ex parte homin:s,quod (it homof parte Dei interpretari voluntatem , vel
,& quod fit peccator.Deus ergo d ilig it, ejf parteobiedi produdi.N am quia v i­
quodfecit ill homineifed cunc non expli< demus Deum produxifle homines, fup-
camus nifi prscise rationem bonitatis Ponimus illis voluilTe vltimum finem, li-
creatse,qu35 eft obieftum , & effefius di- ^uc Omni creaturar Dens vult vltimum
JeftionisDeii fed cunc non diligit ex alia n>iem,& confequenter in ipfamsc volun­
racione confcquenri ad primanij quia eft
tate creatiua hominum includituretfen-
bonus,vel quia eli peccacoriquia hoc ex tialiter ordinatioad vltimum finem glo ­
parceobiefti diftinguicur,& confequcn- r i a ; ec propterea voluntas ilia crfcatiua
ter ex parte voluntatis diuii)as,vel debec d icitu rantecedes,Sc intfficaxjquia cum
habere amorem circa iuititiauihoniinis, ex vi illius Deus intendar dare homini
vel odium circa peccaciira. T o iu m iioc efle ordinatum in fiucm fupernaturalem,
ergoeft diccre.qiiod liomo,& habetefle ideo dicitur Voluntas communis D e i,
hominis,&elTc iufti, & vtrumq; a D eo, gua fine di^indione inter ipfos homi­
& vtrunjque ctiam diiigibile,fi?d non eft nes, fed communi voluntate vulc omncs'
diccre , quodhabeac voluntatem circa ad gloriam , quatenus producit iilos in
homioem,vt homo crt,ancecedcntem,& ordineadvltim nm finem , non determi-
incfficacem.Sf conditionaramj& poftea nandoaliquem ad gloriam,fedomnesad
habcac aliam confequentem cfficacem fuum vltimum finem; & hoc modo d ici­
circa honiincm, vt iuftnm , vel peccato­ tur voluntas communis, 8i I'nefficax, 8c
rem. Igicur voluntas antecedens, qua ?ntecedens j communis , quia reipicit
ponicur in D eo male intell:gitur,nHi ex- arqualiter omnes homines:; inefficax,
plicetur refpeftu entitatishominis,qua quia non determinat de illis aliquid, fed
p e n s producit non circa finem expiici- folum proponit omnibus fuum vltimum
te volicum in homine, rcfpedu cuius fit ^inem antecedens; quia tendit ad confe­
incfficax,& condicionata. rendam fubftantiam horoinis cum o rd i­
$2 T ertio fiipponedumcft.quod ne implicito in ipfametnatura aJfuunt
in Deo implicat dari volunraccm forma» •vltimum finem : fed re vera Deus talent
Icm , 5 £a d oaiem , qu® fit inefficax, vel yoluntatem non habet formalc,£Sc ai5Uia-
conditionaca: quia vcrumque repugnat lem:fed voluntas D e i , Sc n a t u r a m ,fi­
D eo iufta illud : Omnia tjuxcumque vo­ nem decerminat , & fimul finem confe^
luit fecit. Et define cinbio eftcettum , qucndfi,quatum ex eft vi voluntatis D ei
quod in Dco nonpoceft admitti aliquid determinantis ; cx partetam en obicdi
jiiclficaciter volitum ,id ell, quod Deus diftinguimus , quod eft prius ab illo,
exprell'o aftu , Sc formali velic aliquid quod eft pofterius.
fiiri,& quod non fiat:quia hoc repugnat 5+ Igitu r debemus difiijiguere
omnipotentia:: & fapienti® D ei : N^aai illud,quod in ipfauaturahominis impli-
Ttoluorati Dei quis rejifleti Ergoomnipo^ cirediftinguimus : 8d illudetiam,quod
tens non poccft habere jmpediinentufn volutate diuina fupponim» ab illo.quod
ab al ioi& quia fumme iapicns non poteft aduD eus vult per fuam volitione adua-
vellealiquid , quod non (it comieniens, lem. Nam volitiofempereUefricax ref-
quodfit. Vnde loquendo de volunrate P p d u illius,quod adu vulc,licec impli­
expreflainaftu fecundo implicatorium cite rcfpedu alicuius , ad quod natura
e l l , quod Deus aftucxplicico velic a li­ produda ordinatur, videatur voluntas
quid, quod fit cfricaciter eo modo, quo inefficax, v.g. Deus vult efficacirei pro­
a D eo volirum eft.Ec propcereailla v o ­ ducere hominem, & vult omucshomi-
luntas antecedens, qtisc poniturfine effi­ nesad gloriam:quia ifle finis ell ellcntia-
cacia in D co,(i fupponatur, quod Deus lis illisret in hoc eft cfficax ilia voluntas;
vtilc caleobieftutn voluntate a^tuali, & quiavereeft produda natura humana,
formali , & exprciraimplicacqnumcfts & verS ordinata in finem fuperiiatura-
lem:
8o4 Commentaria in DiuumThomaiJI
lem rredD enserviilii«svoluntatis non determinatio D eidifponit de. obicftt)
Yult Pecrum nd gioriam confcqitendam, abfblutc.Qaia ilia conditio,a qiuobk* •
A liud enim elV»C!Uod fit ovdinatos ad il­ Aum dependet,eft pr.'ruifaa Deo , v . g ,
ium finem;& lioccft eHicaciter inhonn- fcit D eu s.A n T yrij c6nerterentur,etan
ne : a!iudvcro,<quod cot>(equatur finem Chriftus prcedicatnrus eflet illis?Et quia
ad quern eflcntialiter eft ordinatus. EC cognofcic euidehter,quodChriftu-s p rj-
ftc Uli voluntati iaoi corrcfpondct fua dicaturus non eflet illis,cognofcic, quod
eflicacii,&efFeaus:ficut dicuiit M A u - ilia conditio non eflfec ponenda,et confe-;
thnrcs>qui fupponnnt,quod auxitia quenter determjnat Chnftum non pra;*
ficientia dat Deus ex vi voluncatisante-;! dicaturum,et permittit non conuerfio-
cedentis,vbi iam habct cfficaciam ift c6- nem T yriofum , Igitu r ex parte ,a£lus
ferendo auxilia,licctipfa auxilia coUata D ei nihil infnfpefo relinquitur,fed om­
non fine eJ^ftcaciaad cftcdum. nia determinate difponit,non peruertc*
5 5 Qu arco fapdnendiun eft, quod do ordinem rerusti,ied conferuando illu,
{ictic dccrcta coiidic^onatA repugnant ct conformi ter ad ordines, et natura re­
D e o ,Ita etiam h*c voluntas anicccde(iS| rum prouidendofapienter de omnibus.’
quK dicituT CoiMlitionata , D eo repug-, E rgo eo m o d o , q u o a ftu sD e i difponic
uac. N aoi D tus a nulla conditione de­ de rcbus,m3nent ipfx difpofitaj, ideft, ft
pendere poccit-! neque habete voluntft* aftuseft abfolutusex p a tte D eijv rfcm -
i^m a conduione pendent€n>: quia.vC peretiam contrarij rupponvit,debet etia
iupradiximiJSjiTiocarpoerec, vel inipo- cx parte o b ied i dari determinatio abfo-
tent«m» vel igriorantiam. Igitutcutn luta,et obie^um fine condittonealiqua,'
D eu s comprcUcnliuc omnia attingac» vt eft determiijatii a D eo,erit:licetex fe
^ciara oiTincS conditiones pofsibiies re* fit dependens|acondicione, ciiiusexiftc-
rum cogiioicit* lit ideo ii determinat, tiam dttsrmlnat Deus,abfo]uteprseuifaj
debet ablblute omnia determinare,alias ct determinata conditione.
erit iniper&fta determinatio>qua: foluin 57 Non enim dubitamus, quod
de-febas, quali per partes decreta pro-; ex parte o b ie d i deturcoditio, fed dici­
p on it. Nam altud cft,quodDeus non au- mus,quod D eus,quando determinat ;fu^
fcrat ordinem rer«ni » & connexionem, turitionem illius o b ie d i , abfolute de«;
qua inter fe habenc rcs:aliud vet6,quod ccrnit,quod fit futurum, determinando
ipie determinet de rebus prius fubltan- etiam de coditioneiet ficobiedum po-
tiam.poUea circunftantias,led ficut lim- teftconfiderari dupliciter.Prinio, v te x
pliciinruKu omnia comprehendit,etiam feeft dependens a conditione, ct depen-,
omnia voliitate petfefta decetnit, i gicur denter ab ilia debet poni.Secundo,vr cx
decretum no poteft habere aliud cx pac» decteto D ei determinate eft futuru: cue
tefua; & almd ex parte rermn,quas per enim lam conditio,et obiedum fit/utu-,
dccceca dilponit, ideft,non «ft poisibile, rum ;et fic abfolute adusponitur,et ob-i
quod decretum ex parte aittus dmini lie iedum determinatur,ita , vt ficuradhi^
absolutum: & exparte obiecti habeat purificata coditione ponitur,ita,ict ob-
conditionem.£c ratio«l'f. Quia decretu ied u m eodem modo conftituatur; et fir
D e ito tm a lite r,& proprie loquendo eft cut decrctum ex parte adus dicitur ab-
a&us diuiu^ voluntatis , quo Deus a li­ folutura:icaetiam e x p a rteo b icd i ma-;
quid determiriat;& tic dicit habitudine net abfoluta determinatio. Quia eo mo­
adobie<^um,& iine ilia non potcfi intel- do,quo decretum determinat, eo modo
ligi decretum.Ergo fi dcctetum eft ab- obiedum manet ex vi decreti conUitu-
ib lu tu sa d u s voluntatis diuma; , etiam tum ,& determinatum;quia habent cor-,
obiettum dcbsc elle abfolute.dctcrroi- reipondentiani interife, et obiedum de­
tum. terminatum,ct decretum determinans,
5<? Propter,quod Temper repug-i •Et fic implicat, quod decretum Iit abfo-
nat dicere,quod decretum, vel voluntas lutum , et quod obiedum fit fub condi»
antecedens lit abibluta ex parte D e i , 6c tione.Quia ad ponendum decrctum, iam
conditionata ex parte o b ie d i ; namli pra:ceis}tdeterniinacio de condit4one,&
Deus determinat aliquid de obiefto D eusdecreuit vtrunique ; non enim po-
conditionate , iam-Deus illam condi­ terit velle vnumlinealtero.Quianon tol-
cionem perfedifsime cognofcit , quan­ Iita b o b ie d i 5 ,quocl petunt iflcntialitcC
d o determinat de tali obieito , & cxfe,ncque dependent iam,qua ox feha-*
& confequenter fa£ta fuppolitionc con- bcnt,aut’c rc, led couferuacucpcndcnti.HTi
^bjbluta illa ru m ,e c dcc^tnic, ct quod condiuu
' .................... P<^--
l.P.Q.XIXAJII.DeVoIuntateDei. 80^
ponatur,& quod res fit^pofiraconditio- uidi^t?Sinonpr£uidit,imprudentcr pro"
ncjfiitura, Vude fcirper implicat ponere ccfsitrfic alias ignorauit, qnod vti umqn^
voluntatem ex parte ackusabfolutam, 8c eliab/urdum. Naniimprudcns eftiJL*
condicioiMtaai ex parte o b ic d i. qui determinat de tfe.ftu,qucm impe*.
dicndum non folum/cic,fed etiam di:bi-
V. Propouitttr re/ohtioquajiiottif^ tat,yel fufpicatur:fed D eusfcit polle iin
pedirifaJutem hominu arternam ex cul­
58 A Quaeftibttis refolutio* pa iplbrum.Evgo imprudenter vellet de-
X X nem dicendum e{l impli^ terminando omneshominesad gloriam ,
csre contradiaionem repetiri in D eo quosfciebat nonconfecutuios glorianu
voluntatem pec modum ad us fecondi, Ergo implicat dari in D eo voliintatt ni
quaf fic voluntas conditionata, & incffi- ahfolutam de falutc omnium homnuiii).
cax , neque decretum condicionatum, 60 Prafcipue.-quialiccthoaio ve­
quod fit adus abfolutus ex pane D e i, lit quantum eft defc ialutc aliorum*,hoc
.& condicionatus ex parcc o b ic fli. Ec non eftimprudetia;fed bono: iaciolis in-
idcon on eil admittenda voluntas ante* clinatiorat voluntasDeicft omiiipotens,
cedens,qua lit aftus formalis in D e o , & & pra:fupponic coniprehenlhia impedi­
ipcfjicax;, &c quod no impleacar> Ted oni« mentorum cognitionem. Ergo no potcft
nis antecedentia fe tenet ex parte obie-: velle determinate talem falutfm,nificl'fi-
^ i> quatenus ordo rerum p e tit, quod (iaciter illanjad/inesn, quem vult, pcr-i
fit prior vna ratio in o b ie fto , quam a l­ ducat.Quia velle,quod poteft ad con!e>i
tera: at tamcn nihil determinat iiuffica-; cutioncm perducere, & non habere effi­
citerifed.oninis voluntas a£tualis in Deo cacia circa illud,cft impruderia, vel im-
eft infallibilis, efiicax,& abfoluta,S< ad­ potetia,vel ignoratia,vel dcfedus p to-
implenda. In hac conclufione totare;; uidetisc,quod totum repugnat Deo.Er-i
folutio quacflioiiis continentur. £ te x go non potcfiDeushabere voluntate in­
doftrina D.Thom3e,& fundamentis fir­ efficacem circafalutcm omnium. iVIinor
mis C atholicx veritatis tota claritate probatur.Nam imprudentia eft velle
deducitur.Et probatur. Nam voluntas qualiter omnes faluare:fi omnibusnoa
potett explicari doplicitecjprimo jn a c­ nortpetit prudentia;, quod conferantuc;
tu prmio.fcu potentia ad ia a : fecundo in auxilia efficaciaad lalutem.fed (ine auxi-j
a&uali voIicione,feudecreto , quod eft lio efficaci falus non ell c6fe.quibilis. £r^
a d u s fecundus potentiae. In primo fenfu go contra prudentiam procederet , qui,
explicatur a nobisvoluntas refpedu om­ omnibus vellet falutcm : quin cis auxilia
nis o b icd i,quafi inclinata ad benefacie-, cfficacia p n ftarct,fi poilct: vel tilet im-
d u m , quantum eft ex parte fua:fed hac potei.s ad cotcrsiida auxilia:quia volenJ
voluntas non eU adualis in exprefsione j ti facere ; fola impotentia , veligijo-J
& (ic manet fine decreto,& voiitione; & rantiaobftare potelt,vt non faciat: quia
in hoc fenfu novi procedit conclulios quia yulc, & poteft, fcd ign orat, quid poisic
in potentia a d iu a fola non datur atias facere, quod ad falutem coniequendani
fecundns,& efticacia non intelligiturin conducat : vel denique eflec detedua?
potentia,fed inadulecundo. proutdentia;, fuppofita voluntate lalu^
5P In lioccrgoleiiiu im plicat,quod tis non prasparate media ad confccutio^
D<:us habeatvolmuatein inefficace :quia nem illius. E rgo illa voluntas antecedes
h^'c voluntas explicatur per hoc verbum de falute hominum repugnat D eo.
“>0/0 .Prim a volutas explicatur per hoc, <Ji Prsccipue etiam; quia fi eft V0-:
quod eft dicere vci/c.lgitur effi­ luiitasefficax,eltfalfajquia Deusno ial^
cacia dimanat ex decreto. Ergo fi vo ­ uatomneshominesrfiellmefficax,eft itn
luntas antecedens ponitur in D eo pe? pofsibilis.Ergo ex nullo capite poteft ad
decretum ablolutuni, q u o d ica tD eu s. .mitti. Quoad primam patrem conftar.'
VuU hoffiificsfilHdre eft implicatorium, Quia fi Deus vellet omnes homines fal«
quod illa voluntas fit incfficax.Nam le- uare efficaciter nullus condemnarctur,;
iTiel fuppofita determinatione D ei, quis .Cuius contrarium eflmanifeftum : quia
poterit rcfifterc voluntati diuins ? V e l ludas perdidit falutem , & alij plures.
ex qua caiifa impeditur voluntas illa? Quoad fecundam etiam conftar:qiua vo-
Nam fi dicas, quod impeditur ex culpa luntasomnipotentis no pcttlt fruftrari,
hominis i inquiro , quando D eus dixit: Ergofeuiel pofita voluntate comnni de
V ololaluare omnes, vel prauidititjipc: quacumque falute,vel tft’c<Stu debet poni
dimentum ex culpa hominis,vel non effeftus.fcrgo vel voluntas Dei»qu® ex-
Torn. 1 1 * Y yy p li.
8o6 Cgriimcntariam DiuumThomam.
plies rut’ per verbnni>vcl J c pr»ftott» no' prancipiic circa bonum , quod cfl ta­
ymnipoKfis , & coirfcqu€nfcr non eft' lus acerna omnium hbminum.
voluncas D e i , veJ debct habere effica- ilia voluntas D ei cflet miiioris virtutis,
c^SiiTjVC per hoc diftingiiatur a volunta* & potenti® , quam voluncas creata,
te hiiouna, qoa fallibilis , & impotens fiquidem praruakret voluntas huniana
cfl.E rgo ponere pr®didaiTi voluncatein contra diuiuam.Ergo ilia voluntas tVu-!
communem, & in efficacem in D eo eft flrataj&incfiScax repugnat dignitati di-
ponere volatatem creatam, & defcfiuo- uinx,& deftruit totam rationem primi
lain»& iitipotentemySc ignorantem. N a m otoris,& principij, aquoom nis effe-.
cxeffed a cognofcitur diilinftio volant &US diritiariinfallibiiiter debet,
t a n s ; fed effedus talis voluntatis non <54 P ra terea j quia po<ita vo ­
d atur; quia non implecur ilia voluntas luntate com m uni, & inefficaci de fa-
communis,vt etiam ipfi contrarijfaten- lutc omnium hominum , non datur fji-
tu f .E rgo vjfl debemus totius diuinitatis Ius aliqua ex vi illius voluntatis, imo
iura murare,vel pr*di6tam voluntatem poftea debet poni vna voluntas ad fai -
t)e o repugnantem concedere, uandos aliquos. St alia ad reprobandos
d z Pr«rerca:qoiaabfolut'e Scrip­ a lio s.E rg o D eus retraftauit volunta­
tura d o c e t: VduRtuti etus qtth refijltti tem priorem. P ro b o confequentiam ;
Ec fi taVis voluntas communis in Deo,' quia retta^ atio nihil aliud elt nili nvi ta-
& antecedens,& iiiet’Hcax puiVet admit; lio fententiae prioris,fed priusdecreuit,
tijrerpondcre poH'cmus, quod mulci ho­ quod omnes homines faUiacentur,& po-
mines reprobi voluntati eius rcliftant. iteadeterminauit,quod plurescoijdem •
L rgo eius voluncas non e<Tet diuina, fcii narencurproptei fua peccata. Ergo illa
crcaca.Conicquentiaconllat.Quia in eo voluntas reprobaciua eft derogativia
diftinguiiur vna volontasabalia fecun- priorisvoluntatis.E rgo D euscll capax
dum verifsimam Theologiae dodrinare; m utationis.im odefattom utatur ; quia
quia voluntas creacaeB ptmcipium fal-' lian litde volcnce falutem hominum ad
libile:voluntas verodiuina eft principrii voluntatemreprobantem plures.Ec alia
infallibilefuic^feftus determinati; fedfi voluntas,qu9 alios pradeftinat eft fuper-
daretur talis voluntas adualis, & pofsi> flua. Q u iali iamfunt priedeftinatiex v i
riua determinata in D e o ,& inefficax.no priorisvoliitatis,ad quid po^lea illos p f
edec veruntj quod omne decretum D ei deftinauic i Ergo non vult Deus faluos
eft infallibile , iSi quod a folo D eo poteft facere,quia nihil aliud eft voluntas pra:.
infall ibiJicas defcenderecquia pofiet dari dcftinatiua,quam illa,qua vult Deus fal-
decretum D ei,quod eft ilia voluntas in 0 0 5 facere.
aftu , fallibile, & intificax. £ rgo noti 65 Prasterea* fi Deus ex vi p rio ­
difterrct a voluntate fall ibili crcata. E r­ ris voluntatis non v id e t, nifi rationcnt
go falfum eflct dicere , quod eflfentiaU- coflimunem hominis , & non particu­
ter omnis voluntas dinina eft infallibi­ lares circunfiantias ili ius , id eft niarri-
lis,& omnis voluntas creata eft defefti- ta.vfel operi».Ergo ignorauit D eusope-
bilis ; fiquidem d'aretur voUuiTas diui; t a , propter cu x d tb eb a t velle homini­
na inefficax i& fill ibilis. bus gloriam. Nam fi non debebat vel­
dj Pra:terea ; quia dcflrueretur le gloriam propter opera. Ergo jlla
in D eo i^tio primi principij,& caufa;,fi- voluntas antecedens eft prsedeftinatiua:
q u id cm a D eo debct dcfcendere quid­ quia vult homines ad gloriam ante prse-
quid in creatura reperitur. Quia cuni uifionera operum,& m antorum ex fo-
omncefle creatum (it ab alio ;^ 'co n tra |a cognftione communi, qua cbgnof-,
omne diuiriameft a fe,& fic a D e o dc- c itu r h o m o , non qua cognofcitur iu-,
bec omnis determinatio proucnire , (i flusjvcl peccator , qusefnblequitur po-
creata ell. Sed li daretur voluiiias iii fiea ad voluntatem conlequentcm > fed
D e o d e a liq u o o b ie fto , qusellet ineffi­ omnes A'Btluifesoppolita; fententi» no­
cax , & frultranea , lam l3 eus amitteret len t concedere,quod illi vOluhxasante-
dignitatem cauCs piimaeiquia Deus de­ cedcns JitprscdeUinatiua; quia 'eil incf-
terminaret ialuceni hominum , Sc homo ficax , & noh im pletur,& voluntaspra:-
nollet talem falutcm confecjui , & tfte- deitniatlua eft d h ca x ,& inipletUr. Ergo
«ftus corrclpondtt voluntati human» ad voluntate pra:deitindndi requiritur,
fruftratavoiuhtate diuina. Ergoam tc- qu6dpra:uidcat'Cir(juriRaiitias,& rinvri-
cerec dignitatem prima? caula: qtiia ca.Ergo iiuc illis pi fuifis noiI o;»tur tfii-
ptiina^n , decer^ninationeoi perdeiey 'j ctaiqir-9 d no ad ani t ^unt p‘,-s .Vi‘£t i A wt ■
ics«
l.P.Q.XlX.A.III.DeVoluntace Dei. 807
res.Ergo ilia vi:>Iuntas anteccdens pr«- tio.qna cognofccret Deus fini;o motio
defHnauithomines:quia licet he ante prg aliquiddcobicctoj&ahquid igi orarcc,
luQ'it m^rica, hoc non obltac iufcntciuu quod eft iniporsibilf. Q u u D ll .s vn.ca
d id a . Ergo per illanipratdcflinauic ecia cognitione infinita ccgnouit llmp.-r;
fine macriti- ,S£no prgdeftinauit,quia line fed cognitio infinita,ac tingit omi.iiJ.hr-
efficacia.£rgo{equicuc vtrtimque, & lic go illa cognitione cognomc D tusom -
fequuncur abfurda manifelia ex poli­ niajfed de fad o non oii>i‘fs homnits IjI-
tione p c x d id s voluncacis Anteceden­ U o sfccitD eui.tigo cogiioiiit.quod non
tis* cflet conueniens,quod onuiti c.\ ueniiri-
66 P rite ire a : nam aliud eft ex^ tisfuisiatuarentnr,quiahoc ellct cuncru
plicare, quod Deus vellcc,li ex fe folo ef- iuflitiamjlcdlUiuch.ic ccjjniiic'iic,qua:
fecconueniens, quod (alutcm honiinum non potuit deficere Deo >non poicrac
decerminarecialiud v e to , quod d efad o Deus habere voluntatem iaiuaadi 0111-
yule, Nam de fadtononvult,m fi,quod nes.Ergo implicat taiis voluntas in D^q
iuxca fog fapicntia; confilium conucuien- incfficax,& antecedcns.
tiuseft:d^ hocquidem non ell velleex Ic <S8 Minor probatur :nanrt D eus
folo faluare liomines:q<4ia latus hoa>inu habuit hoc didam e pradicuni.No con^
debec iliis conferri per modumpraniij: uenit,quodhonuncscx cuipi!* falui liic ,
ficficdebec procedere mxricuni,nonfolu fed es bonis operibus dcilinentur ad
jnexecacione, quando tn tempore con­ gloriam. Deinde cognouit cuiuenter,
fertur , fedeciam in intentione aterna, quod non faluarcncur pluies huminines},
quando ab sccerno determ/natur per vo­ fed flantehoc didamuie dmino impli­
luntatis decretum. Ergo implicac.quod cat voluntas in D eo , qna velit omnes
D eus vellec ab xterno illu d , quod non homines faluare.Ergo talis voluntas nou
erat conueniens , quod .fieret, Confe- cliadmittenda.Conlequenuiaprobaturj
quencia probatur. Quia li vellet volun^ fiflace talididam inc,& cognitioneeui-
tate antecedenti , quod eiict inconue-; denti daretnr voluntas in Dco,ineificax;
niens fieci , imprudenter vellec ; quia efietDeivoluntas,(icutiolutashumanaj
prudens decretu m d icicu r, quod regu< quae defiderat illud,quodcoiequi «io va-'
lacur reguUs fapientix . Quod autent letj& no eilct omnipotens volUntasDcij
non eilet conueniens» conllac i qnia li fed more hinianodelideraret, vel vtllcc
conueniens effet, de fa d o fieret iuxta per modu delidetij incfficacis, quod ad
voluntatis decretum i fed de fa&o non exccncionem perducere non valeret,
onines homiucsfaluaneur. Ergo non fuic quod repugnat voluntati onvnipoccnti,
conueniens,quod Dens veilet antecede-, & efficaci D ei. Ergo potius videtur hg-
ter ad operationis humans cdgnitionem nificari,quod Deus tunc dicerctjvelieni
{aluos laccre omnes:nam quod de fa d o hoc,fi non eflec impedimtntum , quam
£>cusUc.ic»melius eft:Sed d etad o i;>cus quod dicat volo hoc iiippolito im^edi^
nonfaluat omnes. Ergo faluare omne$ niento.Namquodvellex»nODdl > quod
nonfuiiconuenientius. Ergo nequepo* vult de fa d o ,fed quod polletvelle^muta-.
tuic dariin D eo voluntas exprcila de ta impedimciiti ratione,
faiuteomni uni hominum , quia volunj tfp P r a :te te a n a m afius libci^
tas D ei lempcr elt de nielipri obje- D ei ad extra non poteft intelligi fine ef-
do, fe d u :fed voluntas antecedens ponitur,
6y P rx c e re a : nam voluntas Dei fine effedu,Ergo nonelldabilis in D eo ,
non poteA.dtfcordarc a confilio fapien- M aior ellcertajquia Dens iu fc Jempct;
t i s ; ie d Dens antequam habeat illam manet immotusiquiaaftuseit /ubliantia
voluntatem antccedtncent,videt nequc D e i,& ifiaimniut.ibilis elt.Ergo vt di­
omnes homineslaluaitdos, nequeexde-. catur adus liber in Deo debet punere in
m zn tis poife laluari. Ergo imphcat^ obiedo,&cfFedualiquid;alias manebit
quod iHeus haberet takm voluntatem. eoderti modo, ac antea; & coniequcntt^
Minor probatur: nam voluntasin D eo nonerit actus libcr in Deo .ilia voluntas
femper lupponit cognitioncmtquia hoG antecetlenstquiaex vi illius nihil Dens
eft ellentiale , & indiipcnfabile , quod p o n it in eftcdu.Ergo in nullo relucet iIlc
prscedat cognitio ad voluntatem ; fed a d n sD e i,& ideohnc hinciameiito puni*
illa cogn itio,qu j prgcedic nccellario eft tur 4 quia fundamentum s6 ponend; ni
coniprcheniiua : alias tJcus ex vi illius volutate libera D ciefl tffedus,queDc»
cognictonis nonmanerec compreheniiue producit in creaturis. Ergo [i ilia volu-
cognofcens:fed lUaelkt cogni;} tasiiihil in creaturis p ouucit inutilis,
Ioni.11. ..................... Y yy 3 ociof'.
8o8 Commentaria In DiuumThomam,
ociofla , & iftipc-fsibilis voluntas eft, etiam debet determinareproducerc ani­
Nam vuluntas ligni eft ilia, i^ua lignili- mal rationals,ita etiam ex foppofitionc,
catnr per eiteftus ilJiid , t^uod JJeus quod velit producere Petrum,debet de*
yu lt,& in taotiim cognofcrmus volunta­ terminare ilii finem vltimum , 6c confc*.
tem diuinam iiiquancam in tftedu vi* quenter iam vult Petrum ad gloriam.
Genius,qtiod Deus media ilia voluntat6 Sed haec voluntas non eft formalitet in
producit. Ergo fi illavolantasaniece- D eo per modum adus fccudi,& decre-
dciisnihilprodocicad extra,nonelt vo- tiifed eft voluinas,^ua interpretamur in
Juncas vera in acftu fecutido > Ted ad ‘i llo ,& eft quafi confequentia voluhtaiis,
fuinnium eiic inclinatio volnntatis di** •quae irifertur ex prima. E rgo non eft vo­
ttinae , quae i nobis concipitur , quafi luntas fpecialis Dei,qtia Deus determi­
aftualis voluntas effet:Ted vcre voluutas nate velit hominesad gloriam : fed qua
jn aftuiion cdrquia incfficax fupponicuPi tietetminate velit dare hominibus efle»
70 P r a te r e a : nam fuppofita vo­ quod quidem ex fua edentia ordina»,
luntate antecedenti circa falutem h o­ tum ad gloriam.
rn inumynonpoteA “d ari volunta'srepro-, 72 A d eum modum,quo quando
bandi aliquem;fed voluntas reprobatio-^ D eus reprobo confert gratiam ; volun­
nis line dubio conftat.Ergo voluntas an­ tas conferendi illam efl elficax j quia de
tecedens, & inefficax impoisibilis eft» fatto dat gratiam : fed non eft voluntas;
Antecedens probatur ; Deus non habet antecedens in aftu pofita dadi gloriam.;
nili voicam voluntatem infinitam circa Quia illi,cui gratiam dat,non poteft c6*
obiedum ;alias cllec voluntas D ei limi* ferre gloriam,fuppouendo, quod reproi
tara,Scniultabilis.Ergo de lalutehomi­ b u se U ,& h a b et dccretum reprobatio-.
num Tolum potuit habere vnicam volun- nis,ai nihilominus gratia eft ex fecflen-
tatem jquiaiuxiavniulcuiuique m zrira tialiter ordinata ad gloriam .ErgoD eus
detcrminauit.Ergo Ii Deus habuit vo-^ conferens cratiam , vult coferre gloriam
Jufttate antecedentem, qua ex fua boni- P etro,S i ha:c voluntas potius eft inter-,
Uce voluit omnes homines ialuare, non prctata,&fuiidata in ipfa gratia,quf c6 -
-poteft habere voluntatem reprobandi fertur,qua ia D eo,qui dedit.Q uia Deus
aljquos. Conlcquencia probatur quia no poteft conferre gloriam nifi luppofito
illa voluntas antecedens prscefsic , vc decreto , quo prauideat ma:rita,vel de-
fupponnnt Authoresex parteD ei,ica vt maerita P etri. Ergo fuppofita reproba-;
P eu s motus ex tua bonitate decernat tione P e t r i propter peccata fua »etiam
faluareoioncsjfcdlemel polita volnnta:; fi conferat gratiam P etro; illa voluntas
te D ei de ialute humana nonpotelt mu­ interpretata in collationegratig noeftvo
tari conlilium Dci,neque eius voluntas. luntasin D e o ,fed volutas,qua ex vi effe-
,£rgo fempcr manet prsdcftinacio om ­ ftus interpretamur.Similiterquado pro
nium hominum infallibilis , quiamaiu$ ducit P etru in ipfa fubftantia P etri pro-
oniiiibus incoueniens e(l,quod D ei pro- duAa clauditur ordinario eflentialis Pe-;
pofitum , & decretum mutetur , quam tri ad fin eglorix.iirgo iUavolutas,qurc
quod aljqui homines non fierent e;ttra vocatur antecedens in Deo eft intcrpre-
jegnum,iieque quod Deus illorum pec- tatafoluminfubftantiaproducta:fed no
cacapermitccrct irrem ifsibilia.Ergo ex formaliter pofita in D eo j quia omnes
duplici incunuenienti debemus excuTare homines , vt producti habent illam effi -r
niaJus,quodell ponere Deum mutabile. cacem volutatem Dei,qcta illis dat cfie,
71 Ptactereaniam aliud ell,.quodfedjcarent decret'o deftinadi illos ad glo
nos incerprctemur voluntatem D ei in riam,.
ejFedu c re a to ; aliud vero, quod Deus 73..............Pr«t€rea:nam voluntas ante­
habeat voluntatem impoisibileni. Quia cedens dicitur communis:qnia attin git
quaudo Deus producit honjuieni,habet obiedum , non fecnndunv particulares
Voluntatem,dandi ilii clie, & conlequen- circunftantias illius , fed fecundum ra­
. ter in illa voluntate implicite inclutluuc tionem communem fccunduin l’e v .g .
aha voluntas uandi ilh clieiii ordine ad quando attingitur hom o, /ecunciirm
fuum vltimum finem : quiauife^arabilis q uod homo eft,& non fecunda quod eft
clt vicimus finis a crtaiuta p ro ilu a a , 6c iuftus,vel peccator :kd Der.sncn poteil
coufcquentcrctiam cU inlep>trabilis talis partita cognitione attingere vnuin (ir.e
tinis a voluntate D cidcteiuuuaiiie pro- alio.E rgo neque poteft Habere volunta­
dudtionem. Nam iicuc eo iplb, quod tem communem,qua: artipgat viniai Isiic
D eus dcccrm^cc producere hominem ^ alio. Minor prcbatur^ Quia ficut Deus
................. ........................ eft
LP.Q.XIX.A.IILDe Voluntate Dei. 809
eft infjiiitiis in coguofccdo, I'ta etiam eft
iafinicus in amando. Ergoficuc I'acione
infinitatis in cognofccndo non poteft a t­ Rff{fO»det0r ad prim-^mfehun»
tingere rationem communem hominis fi- eius ar^ttmiaea,
neeo.quodattingat illum, vt veilitupar.
ticulartbus ciccunflantijs» ita etiam eft 7J C E d jiv t clarior huiusquaf*
^mporsibile,quod velit ilium fecunduni itionis refolutio fiat,ad pri
rationem commune abfque eo,quod ve­ inam fcnteciam refpondcredebemus.fcc
lit fecundum particulares circunftatias.^ ad priorem fuppofitioncm d c n n .i. ref-
E rgo illa voluntas antecedens impUcac pondetur , quod licetpofsit obic6iu:n
in D eo. Mai^r confiat. Quia Deus non: conndetari illo d sp jicimodo rciaco, id
poteft attingfere rationem communemi cft,fecundam fe,& circnnftantias parti­
qnia neque psfcinditineque fingit ,neqj; culares , quibus fingulariccr vcftuur i
cft capax ^'itionis. Ergo cum ratio com^ P^ffcr^isattamen h*c con(iderarionon
munis non pofstt dari rcaliter»nifi,vt co-* eft fufficiens ad hoc,vt D eus habeat «o*
iUnda cum particulari»ita neque potcftr luntatem vnam,qiia diligat obie^tu fecfi
d iligi D eo feparatim a rationeparti-; dunvvnamcon(iderationem,& reprobet
cnlaii.E rgo illa voluntas communis,qu^ fecundum aliatn; quiacuniobicftum fic
ponitur in D eo refpe^u obie&i fecuiidu diligibiie fecundum bonitatem,qua ha-
fe ,& n o n veftiti particularibus circun» bet a parte rei,& in lingulari,idco debec
ilan tijs.eft impotsibilis: quiaell volun- diligi fecundum totum eH'e, quod habet,
fas,qu« fundatur in cognitione fingeit-y & confcquenter eft impofsibile , quod
te>& Deus non poteft fingere.vErgo im­ terminet dileftionem Dei fecundiun eife
plicat voluntas inefficax, & communis commune, & fecundum fe,& non fecun­
in D e o . dum efle particulare veftuum circuu-
74 P raterea.Voluntas arttece^ ftantijs fingularibus. Nam voluntas fer-
dens d icitu r, vel qnia antecedit cogni­ tu^ad res fecundumquod funt in fein/ua
tionem circunftantiarum,& (ingularium exiftent/a,5 c hoc fortius militat in v o ­
conditionum ,& folum attingit obiedii luntate diuina, qua ex cognitione per-H
fecudum rationem communem fine par­ fetftifsima ducitur j & fic non poteft at^
ticularibus , & hoc eft prafcindere ra­ tingere bonitatem (ecundum fe : qaia
tiones cSmunes a particularibus, quod nulla res fecundum fe e x iltit, fed in fia-
eft impofsibile in D eo:quia eius cogni-- gulari, Hc hoc njodo diligitur. Vnde
tio femper eft perfeiaa,& attingit res eo voluntas illa antecedens omnino ellim^
modo,quo funt in fe,Ergo cum in re nul­ pofsibllis in D eo : quia impofsibile eft,'
lum obieftum habeat rationes commu­ quod Deus attingat obie<!*um, niii Ic-
nes leparacas a particularibus , ideo non Cunduin quod repetitur iu rerum natu-
poteft attingere i lias cum talifeparatio* ra,
ne,neque per intclle^um ,qui cft prgcif- 7^ V nde aliud cft,quod ex parta
iiuuSy neque per voluntatem, qu» attin*- voluntatis dium» interpretemur velle
gitresfmeptaecifione. Ergo implicac, flu te m omnium hominum,6c hec inter^
quod detur voluntasantecedens, id eft, pretatio fundatur partim in bonitate dijj
attingens obieftum fecundum ratJonem vina, qu* defe habet inclinatio.iem ad
communem, qu* videtur antecedetead benefaciendum femper: & qma rnilici^
particulares.Ergo talis voluntas ex oni^ cotdia eius cft fuper omnia opera eius^!
ni parte cft imperfc6ta,& impofsibilis itl &fic promptior eft ad bcneJaciendum:5c
D e o .V e l dicitur antecedens, quiapra:- mifercdum,quamad p«niendum,8£ nun­
cedit ad omnes ahas voluntates ^ & in quam ad punitionis uindi6cam defcendic-
hoc fenfu femper debet attingere obic- nifi coad usex deiido noftro, & prouo-;
£tum comprehenfiue, 3( infinite. Ergo catus ad iram ex inobedientiar noftt»
totum obieetum d iligit.E rgo ap poteft flagicijs. Tum etiam ex parte ipliusob-
efle antecedens: quia contraponi debec iedti.quod Deus producit, verbi gratia,
ad confequentcm , & Deus per conlq- quia-producendohominem,atl fine g lo ­
quentem non habet amplius , quod in ris producit,& confequcnter ibi inter-j
obiefto diligat ;quia totum ex vi prim® pretatur voluntasdandi floriam ex eo,
voluntatis diiexit,licut ex v/ prim j cog^ quod producit hominem capacem g lo ­
nitionis cognouic: quia tam cognitio^ riae , 6: ordinatum ad illam , & ilia
quam voluntas eft infinita, Ordinatio ,eft eflcntialirer in homine
p ro d u d o , fed non eft decretmn (peciale
T o m .ll. Y yy 2 dc
8io GprnroentariainDiuumThomam.
deprjeJeftinatione talis hominis. Tum na, fi non impleretur. Tun> quia non eft
eciiiii fundatur ifuerprxtacio volunta­ impedib i) is ab alio. N amDeus eft onuii.
tis inauxilijscollatis adJaene operadu, potens;& alias,ft ex le forct ini.fficax,tf-
ex przceptis,quibfas dirigimur ad boim fetinvtilis voluntas, & ignorans. A d
ex colllijs ,ex doctrinaj& alijs pluribus tj.uid enim deierminatclTc, <juod no vulc
medijs , quibus Deus nos ad finem vlti-, ••'■efleJHoc enim ridiculum eft .Nam liDe*
mum diri'git niedia/ua gratia raciooe vult omnes homines laluati , & alias ex
cuiushabemus ius ad gloriam , & hoc jpfamet voluntate Cna vult aliquos ad
IBS dat nobis Dcus conferendo gratiam. pocnam. £.cgo ridicula eft ilia voluntas
In omnibus ergo iilis fundacur ihrer^ prior,v«l ignorans, Jgncransj quiaanr
pretatiua volutas, quaoptime dicimos» tequam cognofcat demajwta, propttr.
quod 0CUS vult omnes homines faluos q u x repr-obacdus eflPetrus^v. g ia t, il-
facere quantum eft ex fe nili ex par ccho- Inmad gloriam v u lt; fi iantccedenter ad
minum apponatur impcdimenturajfedre prajuifionem culparum vult ad gloriani.,;
vera talis voluntas aftaaiis, & pofsitiua Htdicula fi vcliec omnes ad gloriam , &
nondatur, aliquis ad poenam, ex ipla. Et go implicat
77 Exqoibnsdcduciturrecipie^ tails yoluutasun D e o , qua: uon implea-j,
dam efle pi imim fententiam, qu® ponit 'tpr.
pofsitiuam voluntatem in Deo inattufe^ , 7P A d argnmeirtumde nnta. 3.
-fundo per mod» decreci inefficacis, quo refpondetur, quod ftante diuina volun­
£»c* velitomncs homines faluos fieri.N a tate i« atcu fecundo refpcdu obie6:ij
talis volnntas iiiefricax repugiiatD eofi- quod habet decentem bonitatem , ci^uc
cutjrepugnariquod nonfit omnipotens, iK>n ftatvoluntas> fed volitio,fcudecre-
& injinutabilis.Vndeli talis volutaseffci: tam duiing voluntatis, & tunc adus fc-
pofsibiiis deberet elk elficax, & confc- cundus tendit ad bonitatc.obicdi iu.xta
qucncer omnes laluarentur abfque eo­ oapacitatemillius, & iuxtaexigejvtiam
rum m zritis, vel demaritis; fed omnino b o n itatis: Concedo maiof cm in hocjtnf:*^
independtnt^r ab ipfisUeus ex ilia v o ­ & cu m hacexpUcatioattSed priusejl^quod
luntate faluaret, quod repugnat efl'cntiat res ,Jett obu6ta hahent Jecunduwje^Gr ta
'prccdeQinationis , <iua:petic fieria Deo comm»tit\qtt4m itlud, quod habent infar-:
in nobis, & nobifcum, & non fine nobis, ticttU ri, G^ fecuttdumdrcunjlantias obie~
V n d e repugnac , quod voluntas Dei fe­ fl«.Diftinguo minorem. Prius ejlpriori-.
ratur in bonum,vt eft fecundum fe confi- U te cogmmm's noJlrte,qux proueittt ex im^
deratum , & praccjrttimacircunrtantijs, f erfe6itone ncjlr* cognitionis. Tranfeac
"Quiailla p racifsio , & confideratiopo- minor. Prius efi ad voluntatem Ptiatrin'^
tuisfe tenet ex parte noftri intclleitus .gerrtem o6 wdf4 .N egom inorem .Q uu vo­
Smperfedeconcipientis , quamex parte luntas £>ei non attin git obieda.'fccun-
diuin£ voluntas cii ilia prxcifioneobie* dum abftraccionem pra:dicatorum , fed
•jftiua attingentis. Etproptctea iHadi- fecundum quod in leeft bonitas rcalis,
ftinftio voluntatisantecedcntis,5 c con- & eft<apax diledionis. Nam homo fe-
fequcntisjvt docetcxprcfse D . Thomas cundum fenoneftdiligibilis , ftdhonio
nonfe tenet ex parte O e i, & adlusd/ui- exiftens,& produilus. Neque idsa ho-,
ni,fedex parte o b ie d i, quatenus confi- minis eft aliquid nifi intra caufas ; .ct fic
•deramus obieftuuj fccundum quod eft folum homoiecunduni quod eft veftitus
ihomOjSi non fecundum particulares cir- particularibus circimftancijsatcingituc
cundantias operum , id eft ^in quantum in re a voluntate, et ilium vel Deui diU^
■eft homo iuftus,vclpeccator,it 3 vticoii- g i t , vel reprobat iuxta niarrita, vtl de­
iideratio fit noftra •} nonvero lit diflin- merita fua,ct he ilia voluntas»qua: poni­
^ io ex parte voluntatis diuinr. tur antecedens, vel eft fida.vel interprc.
7-8 Igitur in D eo vnicavoluntis ta ta fecundum fundamenta , qua lutii-
datur,qu«eft femperabfoIutai&limplii ciunt ad illam interpretandam.
,citer,& efficax,& h jc attingit compre- So E rgo voluntas antecedens eft
henfiue totum obie^tum, & nulla eft vo- confequensilolum p o teltd illiijgu i: fe­
luiKas fecundum quid , neque eft Deiis cundum quod Deus producit per voJwi-
,capax tails, voluntatis; &c lie tota ifta tatenjantecedencemhomineni conferen­
confideratio dimanatex noiira imper- do illiauxiliafufhcicntia , et quidquid
fe d ione, Etprapcerea repugnat omiii- ^ftrcqutfitumad hoc,vthom o (ic produ-
no,qaoddeturvolunras in D co , qua: no d u sa Deo j.et voluatasconfcqiicnspo-
■iropl«tijr i quia noivefla voluntas diuj;- telt in;c|i'gi hi quantuui homini com-
l.P.Q.XiX.A.IiI.De Voluntate Dei, i
mr.iiicat DeuscfHcacia aoxilja > qujbus f5-]aenda:,it3 prior volunfasfiiit ci/ica?;
per ciocit homiiicni productum ad Hncm reipeSu lublsantia: prodiiccnda:. Si ve­
g io ris , e ti’.c ex vi priniJ:voluntatis an- ro vtraque voluntas con'parctur aJi(i-
tc'CeJetis iiuelligifur productus, vt ho; n£mglori*,fuperfiuacft ; quia D tiis ; u l
inOjCt ex vi fcciindae leu coiifequeiitis in- eundem cfti£tuni non jndigct dnplicivo-
telligitur , vt elficacitet ordinatus ad luntate,cum Iit infinita fcniper. Si. ve;6
gloria^,non quia in Deo lit duplex vo* refpedu finis gloria- expliccrur vtraque
Tuntasycum lit vnafcmpcr,fc(l quia I>eus voluntas, tunc antecedens eiit in^plici-
et dat homini erte.etdat cciifccucioijem ta,leu interpretata voluntas,non forma-
Hnisvltim i, ad qocni liabct eflentialcni lis,& aftualisjquatenus interpretamur,
ordinationem »ct infepaiabilcm.fit quod quando produxi: Dcus Petrum ,
do ex Daniafceno ibin.j.addueicur ex- produxit aJglorian), & quod illa fub -
plicac^id voluntatis antecedentis , qu® Itantia ad gloriam,qi4£ eO vltimus linis,
vocatut priinacia, qaa-iJeuscx le ipio eft produfta,& b ic voluntas fecundum
vult>e^t fetundaria voluiicas.,quai^?VS dUhndioncm didam ex parte volitoiu
cx mocino m iritorum vuU i h»c eftalia noneftexprcfla rcfpeAu linis, qui intel-
inccrpretaf ionis ra tio , quatenus ex fe ligitur refpcftu alterius conlcquentis
D eu sinterpretatur inclinatus adbonii, obie£li, & voluntatis :red folum volun­
cc lie eft benefaciens,etc» dcm®titi^ in­ tas anteccdcns exprimit producticncm
clinatur ad poeiiam : quia cx ic nunquani Petri,CG implicite explicatur cnum dc
IhHigeret p o e n a m , mli culpa iioftra coge­ fincjad quem Petrus ordinatur clTciuia-
iitcr.Ppftea vero altera voluntas, quam
ret Deom. coofcquentem vocamus cil cxplicita rd-
St £ t propterca Dens bonitate
pectu finis*adquemprdinat.Pe[runi, cc
prsftans primarie vult ominibus vita:n6.
enith nos creauit, vtm nobis crutiatos, iupponit fablUntiam Petri productam
Cutnfifie elfentialiter inclurq in iplamec
aoc fupph'cij pgnas exerceret* (?dad cd-
fubftautiapiroducta,& fo Iu m u rp licu e
municauduiii nobircum de fua bonitate;
yolitot
& fic in D so itlam voluntatctil inter-:
8j Proptcrca D iuusD am afi
prctamur ; attam cn, yt iuftus poenam
ccnus optime docuit* quod Deus boni-<
peccatoribus vu k . Igitur* quod Dens
;atc fua primarie homines omnes ad
benefaciat ex fe ipfo habetiquod pui>iac
gloriam voluit voluntate iii>plicita ia
cx noftraculpa ortum habct. firgo nun­
quam ex fuavolontatepunluit*fed ex de- ipfa creatione,fcu productione hoininu;
non voluntate exprcUa, & antecedent i.
iiixrito noftto dimanat punitio. Siaute
Quia Deusex l'e nullum damnauit,neque
in Deo pellet voluntas anteccdcns cou-
adfuplicium, vel cratiatun) aiiqucm or -
fiitui,ex folabonitate diuinadimanans,
dinauitifedcx culpa hominum,itu virio
cflcc quidera tfficax ad praideftinatio-
.ortum habuit danuiatio.Vocaturautcm
ricn) omniuin,& cum iHa non eliet con>-
voluntas benefaciendi antecedens : quia
patibilis alia voluntas conrequens, qu®
D eu sexfeell prior,& prima caufa,& ex
ertet reprobatiua.Nairi in D eo nihil po- fe femperad gloriam.producit, V olun -
tefl m ultiplicari, oequeanteccdeiiter, tas vero conlequent>,qu( damnat ex no-
’iicquc confequenter. £ t fic optime D . ■ftro vitio ortum d u c it: & proptciea eft
Thom as docuit , quodfolnm exparte -confequeii?» quiaconltquJiur ad nofir*
volitorum dirtinguitur ilia duplex vo.* culpaui. iVam Icmper Deus cx le antece­
luntas. Q»ia intclligimus, quod Deus dit benefaciendum ;fed totum hoc ex
amat hoininum.qucni producit; & quia •parte volitorum ,vtd o cec D^Thornas,
producit ad gloriam.ad gloriam amac; iCit intelligendum : quia, ex parte voiunT
& quia poftcahomoex mafritis.velde- fiatis diuina; noodaturiiiifi vnica volun-
maeritis redditur dignus glo ria,vel pce- •tas nirinita, qusc ex cognitione diuina
•na.tuhc cofequenter vult ilium cfficaci- ; ortum d,ucit;quia Deus infinite.& com-
• ter ad vnun»,vel aliud* -prehenfiue cognofcens omnia,eiiani vO-
Si Vcrnm vtraqne voluntas de­ -luncateinfiiiiiaomniaderenninat. i g i -
bet diftingni efficax,fiue antecedens, fl­ •.tur illa voluntas ancecedcns interprte-
ue confequensjhocniodo :(quiaficut ex .ta ta eft in ipla bonitate diuina: vi luti­
antecedenti voluntate produxit Deus tatis , fednoneftaciusvoiitionis, qi o
P etru m ,ita,& ex fnbfequenti praedefti- D eus velit inefficacirer glorinni/tu quo
nauit ad gloriam ,& ficut confeques vo­ . vult cfricnciterlubll;anti.im P e tri,& im-
luntas fuit efficax refpcdu glori», conr /plicite,isu iutetptctatiue gloriam.
Ad
6iz CpmmentarlainDiuumThomam,
84 Adrolmionemdcn.4.rcfpon* ex noftra cognitione ex parte voiirorii,
dccuT,qnodauihoritas IDamalccni iux- n in cx parte voluntatis diuinae iaa<i:a
la dittat'iicilc incelJigitutcx parte voh- iccundo exiftentis in D e o , & propterea
toriini,quatenusiiuelligm iusDeum viu loquedocx parce D ei femper eftfaifun),
voltiiuacc voluilJ'c producere homines; qw)d detur voluntasa£tualis,& in com-;
aliavoluitfe pr«delimaretfed te vera ex m uni,aint‘fric3x,Jcfecundum quid jquia
parce D ei iiun eil dUiinuuenda duplex (otuni hoc eft implicitum,<Jcinterpreta-
voluntas,nili ex parte ubicdti.Quiacum cura ex parte obicdotumjrepugnaus ta-
fic infinita noueli capax di(]Liiidionis: 8c menformaliter in D eo.
calu ,<]uo dilltnguacur non realicer,fed ia 86 E xquoconftatad illud .qn od
n»uncre,&cxctcitio,&kJDper ell efficax n.5.dicitur:Scilicet. <jui v u lt ret
vel ad producendum , quando cUantc- fecttaduM f e , & in commttnijine particula­
ccdens,vdad przdiliinandum, quaqdo ribus circuttJtaHtijf , ex fe ipfo t>uU ; quia
elt confequens,& iniacicnccfticacisnon non videc m<ritayVelderiiieritA.T
dUliug un t ur ,ied couwiiuntv licet eflica-; fuppolitio procedit rcfpedtu voluntatis
cia in antecedenti lit refpedu fubltautia;‘ iniperftd«,qua£cx cognitione iroperfe-
prudtidts, & Id conlcquenci tefpeftuii- d a dimanat,dcfic non poteft procedere
ms coiequed i. H oc totuni procedit for-' ex voluntate diuina , quar eft incapax
irtahtcc ioqueudo de volancate fecondu ifflperte&ionis. V ude tota h«c dodrina
aitun».Nam ex parte obie<fti pofl'uraus cotuudit illud,quod noftra cogm tio iti-
incerpretafi voluntatem anteccdentcm terpretatur iu D e o c x parte o b ied i vo-
im piiciteccraiinatam ctiam adgioriam ; liti,cum illo , quod Deus vulte?c parte;
& iic in ptinia voluntate non inceiligun- fua. E rgo falfum eft, quod in Deodetu^
cur circunllantiscjquarfunt, vei nixrita» diui/io v oluntatis antecedentis, & con-
vel dcm srita confccuta.Quado verb d i­ fequentis ej£ parte D e i , vt exprefse do*i
citur res incom m uni, non bene dillin- cult D .T h o m . loco iam citato.fic qua-i
guJtur; quianeque rei'pedu prima; , & d o in obie^ o afsignatuc ordo prioris,*
anteccuentis voluntatis eft res inconn- pi pofterioris; tunc exparte obie<5ti po^
nuu)>,fcd in particularnquia funt termi­ te|t diftingui vna voluntas antecedes ab
nus produ(5tion is,aiprod uaio nonter-i aliaconfequenti ; ficuc prius eft, quod
niinacur ad res in communi pra:citi'as,(ed Deusproiiucatfubftantiam lPctri,quain
in pa rt iculari cxillentcs, quodordinec adglor.am : at nunqusni
S5 Ex quo patct»quod (ic ilia vor eft prius ex parte Dei.quod velit JPetru
luntas ancecetlens inipofsibilis eo niodo, ad gloriam intfficaciter, & poftea velic
quoponicuf in D eo.Q uia Deus non po- efficaciter:quia ha:c multiplicatio volu­
teft velle res recundom fe i & in commu­ tatis eft impcrtctta. JNam lituc Deus nd
ni : quiacognitioD ei,qua:pra;ceditad poteft habere vnam cognitionem impcr-)
voluntatem a fortiori,nonelt przcifluay te6tam , & aliam perkctam : fic non po>j
& (ic non potcft velle aliquid in commu­ teli habere circa idem obicftum vnain
n i,fed omnia in particulari feciidum ve­ voluntatem inetficaccin, & aliam effica-
ritatem e x ilk n tix . Quia cum a D eo di­ ceni.
manet illud,quod in creatura poteft De* 87 Quodconuincitur ex fenten^
vclle,vel cognbfcere , confequenter fua tia contraria,quj pouit,ver.gr.rc(pcau
voluntas tendit femper ad die return fe­ P etri voluntatem antecedetcm,qua vult
cundum exifientiam.Pofiea vero noftcc P etro gloriam intfficaciterj& polieapo
intelledus ex iua imperfedione p rzf- Hit aham voluntatem confcquetem,qua
cindens inobiefto creato rationes com­ yule P e tto g lo n a tfficaciter.Eccc quo­
munes a particularibus^ iudicat,quod modo refpcCtueiufdem objcdi vu kef-
D eus prius voluic bonuatc fua Petrum , ^caciter, &.iucthcaciter , quod eft abJ
in quantum homo ad gloriam, & i»qua- iurdum ; quia hoc lolumpotelt adm itti
tum peccator ad pu:nam i& quia prius relpedu voluntatis humaiia;, iicut ctiam
naturainteHigitut hom o, quampecca­ reipcctu cognitionis ailniittitur. h rgo
to r ,ilia voluntas,qu* fupponiturprgcc- ilU voluut4 S antecedcns cx parte yoli-
dcre deprodu6i:o homine a D eo,dicitur corumnon debet adhuc interpretari in
antecedens:&quia non poteft dan fub- D eo line ctiicucia: quia m Deo (me fuo-
Aancia hominis produdta.nifi lit ordina- Oamentoponeretur; led dcber interpre­
ia« xfe eflencialuer ad lincm vJtimum j tari Ula voluutas anteccdcustfhcaxref-
ideo intelligitar ineflicaciter ordinata peiSuviuusterminiptoducti , &nonfe
^ finem talcra: fed totum hoc iiafcitur explicans fornialiter lelpcttu alterius
ter-
LP.Q.XIX.A.II LDeVoluntate Del. 8/ j
termini. Nani ilia voluntas fe explicac hiercatoreiion valet ad Deum. Quia ia
reTpedu fubft5 ti® proclnflf, quam pro- liomiue poteft dari volucas imperfj<3a.
due it, & non fe explicit rcfpcflu Hnis^ad Nam li Mercator poirctcoiifcruareiner-
quem producitur;& lie folum implicit^ ces, no proijccret ilUs iti mare>fcd quia
poteft incclligi voluncas finis, & inter­ non poteft hmul conferuare virani, &
pretat iue, quatenus e x e c , quod Deus nierccs jid eovu ltproijceien icrces ;ac
produxichominemjinferitnusiquod vulC peus omnia p o ceil, Sc coofcqncnter in
ilium ad gloriam , qua eft vltimas finis illo non poteft dari voluntas fecundum
hominiSf & infeparabilis abiillo* Ergok quid,qua velit P etro g;orianj;& volun­
alitidcft , quod nos interpretemur vo­ tas fimpliciter , quavelitp.oeiiampiop-
luntatem in Deo ; aliud vcrd, quod de- ter peccata fua. Cum enmi Deus peifi;-
jtar talis voluntas fotnuiis ia illo , quod ftifsime.cpgnofcat, quod Petrus opera-
fcniper efl negandum. turusfic:& non pofsit conuenicnrer pro-
88 Adargum ftum verddenum J pidere de fine fine omnium compj elien-
<?.f£fpondetur concedendo,quod volun­ (iua cognitione, ideo non poteft habere
tas fertut in resi vt Tunc in Te ip(is,& e t ii Afoluntatemimperfeaam, & fecundum
concedcndo, quod res, vt fun: infc iplis quid antecedetem ; led illam nos in D eo
funt in particulari} & (ic nulla voluntas interpretamur implicitam ex eo , quod
JDei potcd alio modo tendere in res. £c produxit Petrum , in qua produftionc
quando dicitur , quod voluntas confc^ clauditur voluntas finis interprccara. ^
quens eft voluntaslinipliciter, concedi- ■ ; Adilluddeniim.7.refponde-;
mustfcd negatiuis , quydpol'sitdari in tur negando foppofituni volnntatis Ib-
D eo alia voUintas, qua; (it Iccundu quid cundumquid in iJeo , licet in nomine
tcrminara ad res no tii particulari. Nam itnercatote racione. fujt imperfe^ionis
voluntas D ci tendit in res eo modo,quq .pofsit concedi. I n iDeo autem voluntas,
jllisd areflt;; & cum nonpofsit dareede qu* fupponiturantccedensjcft impolsi-
in communi, fed in particulari medra bilis.QijiaDcns non poteft expr aja'c aftu
prodnftione , vel confcruationc , ideo yclleomnes homines ad gloriam. Nain
nuriqit^meft afsignabilis voluntas D ei fi hoc veUet , prfdcftinaret omncs ad
ad Creaturas a ttingens efle commune,fed gloriam , & nullus repr^bire elllet pofsi*;
eft'e Temper exiftens,& particulare.Con« bilis ! at hzc voluntas elTet irrationalis,
fideratio vero ilU,qu^ ponicur in argor 8c inordinata :quia contra contiliunn fa-
memo de bono ex fpecie fua,& non cum picntiajim o non expeftaio conlilio,fed
particularibus circunftantijs potius eft antecedancerad illud; & fie eikt volun­
conlideratio noftr-i pra:cifsiua,& impcr. tas impolsibilis in Ueo. Ncquc ratio ibi
teda,quant,qu» pofsit reperiri in Deo} addufta impcdit illam voluntate faluan-
& lie tota doftrina^argumenti femper di omnes,lcilicct, quia impediretur bo-
proccdit exfuppofitionefalfa, fciliceti Jium vniuerfi , & prouidcnti* diuin»;.
quod in D eo detur.vel conlideratio bo* Quia ex hoc capite nullum impediiren-i
nitatis cx fpecie fola,vel voluntas actin-- tumdaretoriim oneq; pulchritudo viii-
ges illam rationem communem fine par­ uerfi » fedmagispertVdum maneret
ticularibus circunftantijs. Ergo bonum* omiKs faluarentut ,quam fi folumprae-
quod attingit voluntas D ei feniper cll deftinati faluentunfed ratioquarc
exiftens. non poteft omncs homines faluatc potc-
8p Quodaatem bonuttt fubft»n3 tia ordmata,eft,quia Cum voluntas p rs-
tia: produ£t?fit in via ad finem,concedi­ deftinaciua debeat fupponcrecoofilitint
mus,fed non in via ad exillcntiam. Qui» fapiencif proponentis totum , quod ad.
Deus non poteft amare bonura line cxir przdeftinationem perfedam requiri-,
ficntia,vel propria infc» vcl alieni infua . tu r,& libertas creata lit motabilis,tdco
caufa, fcilicer, omnipotentia, iic fic ne­ ex mutabilitate illiusiufcitui uecrctum
gam us,quod fit bonum fecundum quid} reprobatioiiis : & propterea non poteft
ocquc voluntas. Et negamus ctiam,quod poni decretum vniuerfale faluandi cm-,
voluntas D ei pofsit ferri in bonum crea­ ; nes. ..............
tum cum Ilia pr®cifione;quia hoc arguit pr Non ,q u ia Deusexfuaiufti-,
imperfeSionem cx parce in telled u s, & .tiap etat manifcftationem fiiam. DcuS
voluntatis; & ficn oii eft admittendum -enimex mociuo peccati p u n it, non tx
in D so.E rgo volitio D ci femper eft fim- tnotiuo rnanifcftandi fuam iuftitianii'mc.
plicitSr volitio rei, & ponit illam a par­ lius enim cii'et tr.an'feftarc luftitiam pr{-
te reisxiftej\t«n. Exeraplura aucem de miando,quam puniendo : at vero , qnia
U-
814 Commentaria In Diuum Thomam,
libcrras mutabilis eft ptincipium defe- reprobatione plnrium.Sed etiam volnn-
th)S:idco^ xco, quod peccacafunt, te* luntasLepislacoriseft,qi:odomnes obe*;
rerui* D ciiscx lauitia jiunirc: JSc l;C ad diant ltg>busi& h ic non poteft ccmpa-;
puniendum ttahituf Deus cx neceJsita* ti cum traulgrefsione plunum. E rgJ
te.licctad bcntfiiciendmn cx libtraiita- cut Deus v u lt,omnes obedire fiuangc-'
te tctidat. Vnde h Deiiihaberct volun­ lio , et tamen h ic voluntas eft inefficax
tatem illam antecedcntem,iionpoll« re» relpeau rtbeli um. Ita ilia voluntas an­
probare aliquos.Quia in D eo no efl pof; tecedens vult omnium Jalutp, c t eft inefw
fibilis voluntas fecundum qu id, & incf* ficax rcfpedu reproborum. Ergo ficut
ficax , & ideo fcmcl fuppolita communi poteft velle obedientiam omnium ,ciiin
ad omnes homines faluados diet repug­ qua compatitur tranigreflorum pecca-
nans voluntas reprobandi a lio s, & cflct tuniictiam poteft velle omnium faUitemi
£)cusmutabilis : quia de voluntatelal> ec cum ilia compatitur reproboi um per­
uandi ti anlnet ad voluntatem rcproba- d itio .E rgo non repugnat in Deo volun­
di alios.P r<iECipue,quia ilia voluntas fat* tas inefficax antecedtns, et communis;
uandi ponituT antecedens» & iine przui^*, q u i codem modo in u a o , ac altero cafis
jfioiieoistitotum. Ergo Deus ex fevo*: reperitur. T ura etiam, quia ilia v QjuD+
luit faluare, fed quodO cusex fc vultfa- ta^s, qua Deus vult obedientiam homi­
;cerc,non potcll injpcdiri. Brgo ilia vo^ num , habet p ro o b ie d o obedienriam it\
luntas antecedens non poierat deficeres communi hue particularibus circunfta-
& lie omnes cfficacitcr efl'ent prafdeUjr t ijs , que lequituntur ad obedientiani
nati.; 1 particularem, brgo bene poteft dari vo-»
Nam alindeft,quod Deiis ve­ luntas antecedens, qua: tendat ad obie-
l i t , quod creature faciant opus j aliud £tum incommuni,et voluntas confeques
velie tuccre opus , quando D eus vult, pertniisiua,q«5 tcndatad permifsioucn^
quod homo faciat opera b o n a, tunc re­ tranlgrefsionis aliquorum. Sicut cniin
linques eumin manu conHlij fu i vultbo^ dependet pradeftinatiOifiniplicitcr ex
nuni faciendum per creatura, ficut quan­ voluntate particulari alicui»,ita,et obc^
do pr{cipit fieri bpusy & tamen liberta­ dicntia. Ergo poteft dari voluntas D ei,'
ti permittit fuam indifferentiam *& po- qute,non relpiciat voluntates particula*'
tertatcm j & aliquando jrcfiflentiam, & res , fed in communi omnes j e th o c e il
inobcdientiani, & ilia voluntastefpedii voluntasanttcedcns,quani defendit fea-'
Iiominis non obedientis non eft pofsiti- eentia. "
ua determinas obcdientiaoiifcd petmifj P4 Kefpondetur diftinguendo iq
fiue fuftinens inobcdientia.i& tranlgref- P c o voluntatem Legislatoris a volun-;
fionc.prffceptii tunceft voluntaslim.- tatepredeftinandi. Nam voluntas pr»^
pliciter conferuandi Ubertatem homi­ deftinandieiilibera, qua: ponitur a D eo
num : fed non eft voluntas refpe£tuhuius pra:uio conlilio, et fpontanto mocu dc-
in particulari, qiii tranfgrcditur Icgein Jibcratiuo ; c th c ii hoc modo ponitut;
dc obcdicntialegis. £ t tunc alia d tv o - voluntas, debet cUe lim plicutr in D e o ;
Juntas D ei pr^cipientis opera facienda: Q uiaD eusiliud , quod cx conJiliofuo
alia vcro voluntas tacieadi cx fc aliquod ddiberac, copnofcit compreheiifiuetHc
■bonuai. Cum ergo illa voluntasantece-; vnicc conuenicns, ct vt taic vult, et noa
d e sponatur de faiute omniumfineprx- poteft truftran. Quia vel ex coiifilio de-:
uiiioneoperuni debet cfle tfficax cx iolo terminat,vel non? Si determinat. E rgo
D e o ,& quod ex D eo eft efficax,nonpo- nonpoteitfroftrari: quiaiam con/ilium
ceft frulhari. £ tg o ilia voluntas eric et' pra:uidit quidqmd in oppofitum poflec
ficax refpeitu omnium, Ik conlequenter
cuciiire,ecomnibuspra:uiiis determina.
omiie.selfent pra.-dcftinati , quod nullus .oitfuturitioncm .Si non precefsit confix
concedet. Hrgonequepoteitiila voJun- lium. Ergo c sco modo , etim pcrfeao
pasantecedensadinitti. voluntas pro celsit; quod eft ablurdum-
pj D icesico modo repugnat vot q u a in D eo non poteft dan vo lu n u i
Itintas antecedens in D eo , ac voluntas csca.neqi imperfedta. Ac voluntas L e -
legislatoris. Ergo licatilta voluntas a gislacoribaoncltjibera, fed neccftana
nullo poteft negari, neqj illaaiuccciics. ctilU nonelt voJuaias circa poiitionesrt
Aiicecedcdcns probatur: nani ex eo vo­ le g is , quia lex cli nccellaria , et arterna.
luntas antecedens dicitur repugnans- E t lie i:i argumento confunditur volun­
quia Deus ex ilia vult omnes homines tas k-gis cum voliintareobcdientijc N a
faluare: E t hoc ijion poteft componi cuia lo^UKudo de Ic'ge ?}tcdf.iiio prscifslc
vp-
I . R Q . 3S { X i A : i M ; D e ¥ o b n a t s ® k i : 815^
vnlHfitas poiiendi Icgtifi.Xoquencl v vc-j net non prasu’ifis cjrcunklantijs-Ergpig- •
ro de ofacdtcntia eodvrm rnocio dicimn* norauic ex viillius cognitionis crrcun-'
d c lu c voluiicace , acdepr®dcOioatio- ftantsas falutisex ilia cognitione fccura..
ne. Q aiacuiu iioii t>ofsic dari voluntas; firg o q u i ponit voluBcatcni tali niodo ^
praidcitinandi lincbbexiientia legis,ide6 antecedentem, ponit carcatV)'&igiioran-
ycraque vblnntas code modo proccdit, temjdc linutatam,quod ell impofsibilc.
py Voluntas crgoobediendile-, 67 Negamusautem iliud j-quod
■gi non eft voluncasa^lualis in JDeo libc-; ^ num. 8, dicitur, fcilicet, quod voltintJS
ra;fcd neeeflatio fupponiturlex aterna, antecedens,& confcquens non (in t oppo- *
& obedientia illi».Quando vero dcobe-.- (it*. Quid enim magisoppoficum repe-
dien'tia P etriiv, grat. determinat , tunc- riri poteft , quam dtlf iliac yohfntatcs, ■
faluafua libertate difponit iodcfFcdibit' quarum yna faluat omnes y & altera non:
lem obedietiam illius, quiaillain dcteir^ faluac,fcd reppobat i N am , quse omnCS'*
minauit:at voUincas legislatoris , qua faIuat,nuUum excludit.Ergo fi voluntas’
yult omnesobedire legi>iioneft voluntas confequfens excludit reprobos oppoiii*
libera , fed neceflatia , qnaEprfceditiii> fur vdluntatf antecedenti; & meliusef-
D e o , ficqt, & ipl'a vegula rationis, quat- fec ^ quod voluntas prima effet efficax,-
eft lex ®terna, A c innoftro calu loqui-' «Juam fetnnda.Nam ex vi prioris onines
nitir de voluntate Itbtravqna Oeus velit ialuantur , ex vi pofterioriscondemna- '
faluteih omnium. Nam h ilia voluntas' luri?eprobi.Neque D.Tliom as vnquam
reducatur ad bonitatem Dci neceffaria, docuiti qtiod Deus poflet voluntate an­
.tnnc non eft quasflio ; quia lion ponitur tecedenti vellc faluteraomnium,& to n -'
aliqua voluntas , quani Dens’pofsit non fequeiui refjrobate , nifi explicetur eo
poncre.vel fpontaneo mocu,& delibera-' inodb*, quofupraintelleximus volunta-
to dimanaret ex eonfilio ftpientiar. Na‘nr ccma’nteeedetemiid eft, interpretatam,
fi ponatur voluntais antecedens ficut po­ vel implicitam inefF^ftu produdo ^ fed
nitor lex «tenia, & fupponiiur voluntas n6n formaleni,& aiauexillgcem in D eo,
de obedieniia legis>iion ncgaremus;hOc N am liceryecum f i t , quod id* quod fe---
hiodo voluntatem antecederitem. Quia; cttndam fe^eft bbnuih, pofsit vitiari ex'
hoc mbdo non eft pofitio voluntatis lit a'iiqUSicircunftantia> &fierimalum) ac-
berzexTpontaneo motu; fed eft inclini- tamen hoc noriprobat , «^uod voluntas
ctobonitatis diuincc neceflaria inDeo ad D ei, qu« ponitur feiiiel a ttu , & polsici-
benefaciendum omnibusjquia efl'entiali'-j uein D eopofsitfruftrari, quiainefHcax
ceri>onitas D e i exigit benefacere j fiicuc fit,& non impleatur. Sicm m nonellad
& lex diu rna petit obedietiamomni&nii impleiida , ad quid ponitur a Deo , cum
ik hoc fine deliberatione fpontanea.cnm libere illam ponat f Nairii ji hccedario
quo cbmpatituc defedibilitas ex piittiii p b h a t, non eft alia vohm tas, nifj inter­
iioftra. . . p retata,^ non ribefa.'xirgo vel Deus no
ptf- Si autem DeuS non vellit habet illam voluntatem aiitefcedcntenii
p iicite r omnibusfalutem : quianonvO- libete,vel(i libere,impeifjibilis eft; quial
Juir.vt vcftitam circunflantijs.Ergo ig- ignorans ponit iliani i’ & coiileqiienter
norauic cireunftantias, quando voluir, debet pOnerc efficacem. - - •
Hrgo non fuit voluntas perfefta,'fed im- 68 Ilia auteinpropofitfhPauli;
Pv;rleda. Confequcnda probatur: quia J3eu$ v » lt omnes hotnines fiiluffsjiert, non
ex eo dicKur impcrfei3 .a voluntas, 'cjuia cxplicacaliudprsccer illam voluntatetn
■iequirtir imperfeftiOnem' cognitionis; creandi , qua terminatur ad fub/fantiani
E rgo fi Dcds non vidit anteccdentet il* hoiiiirium producdndain, inqiw claudi­
lam voluntatem . qtibd debebat^vtfie tur voluntas implicita finis,ad quc'ti ho­
ad hycjvt limplicicex & efficacitet^de^ mines creantur a D eo jfc ilic c c , ii'dglo-
cehninaret, imperfeftc vid it » & c x c o rian i; et etiam voluntas interpretata cx
modo dctetminauit-.Ergoex impcrfcdla parte D ei , fed nbifcxpVicaciitcrctum
voluntate dimanauic , quodeflet ineffi­ ■aiSiialc-'i quo D euvdecerhstJiiom ini
cax, & fecundum qiiid-, ^ 'h o c toruin eft glonslm. Tnni quiaiale decreiiunipttic
■ab(iirdum>& tcpugiiarisDeo. Q o ia D e ’ iiotitiam comptehenliuatn oinrij^niiciua
non poteft determinare derebus^fccnn-; requiruntur ad hdSd, vtprudcnicr, et fa-i
d uin'pricifsioncm , neqoe lim itato mo­ p ien terfiat: & f?c Deusrtoi’ pradciiina-
do cognoCfere. Cum ergo ill'a cognitio uitin'tfi jpoftquam omnia cognouit, liccc
fupponatur fine comprehenfione circun- qiiaocum eftex vifua: inclnvaticnis , et
ftanciarura, & falutctn otonium dctermis ■boiiitaiii.s, et prodiidtcftiisxiiiines sd gio
n aai
8 v6 Commentaria in Diuum Thomam,
riam produxerit confcquehdam. A d ar- complacentia. Et propterea npn.datur
guinciitum <iuccin deductimi cx cadtm cotnplaceiitia fpeculatiuain D eo , k d
aiithoritatedeii.p.erpoinlctur: i'Aulus- fempereft iudicium praft.com de boni-,
h.quttur deJtU ifo lu tu te Deit dc' tate , vel producendo, vel conferuandO;
duciruf exortatlo orandiDettm pro jitlute.. illam,vel prxdefiinandp ad hnem glori;<
Dirtiujjao niaiori:m;/o^if/'r»f. Ejfortatio vero prudens optime deduci-,
de -valutitate im^UcitAtH^nb^Atttia proti»»^ tur>(}uia(empcr eft ad bonum falutisjvel
d a hom'niStifel voluntate ia.rcrprcfafAW. qnia eft refpcftu finis,quem Deus decre*
honltate D ei.C oncedo maiorem. Loqui­ nic pee talia inediarfic cafu quo ilia exor^^
tur de valmtitrif'.ant.ectdenti decntijfqjsi-f. tatio noulubeat efFc€tum,magis iufii.fi-
tiu it,& ' i/t Ailit(ecuttdo, quadefa^oordi^ catur reprobatio diuina, quando adhuc
nfit bom nfi ad gloriaat. N ego maiortm* poiicae:(ortatione nonconfentit volun­
Sedji volit/tf*i.att.t(ecedc»s nontfiet t»cm, tas ex culpa fua, Vnde exortatio pro
ffua re6ie colligeretur exortatiq pro fAlutc omnibus non fiipponit voluntatem ante­
^terHft, Jiodcnimpdo tliiliug^o .tnuio-., cedentem adomnes aftualcm:fed impli-,
rein. Siiton eff;t yera iitrerpretatiue* GouJ citamfolumy& interpretatam in bonita-j
te diuina,& ordinatione effentiali homi­
j >9 Itno li vpiuntas auwedcnselTcti num ad funmvltiraum lincm,
deci cm a d u a k (ine exortacione.yel Qra« lo i Qtjod aucem fupponittirj,
yione habcreceftedu:fed quiaignorflin** ideo Deum velle,quod nos petamus^ fa*
qualicec D ciisdc lua voIuntateMifpoluefc lutem hominum: quia Deus ipfam vulc,;
ric,deUeonis latagcrcrvc pet bonaoperaji dcbet inteihg^,quod Deus vult noftran^
& orationes certam noil ram vocacione falutcm ex decreto prsdefliiiationis,.
faciamus. Nam «ciat^v pec caUa media quod fuppoiuturabacterno, & tale de-
dirpofuit P cu s de noftra falute. V n d f cretumelt vQluntasanteccdesjquia prg-
cxortatio illaleinp et?ll eo»Hicniens;;& C cd icabstcrn o.fcd n p aquia fit voluu-j
oracioad Peum dm U iterell nec^flariat ta s inefficax, vel conditionata» vel di-*
^Et (k voluntas antecedens pontnda-cft catur communis; quia eft voluntas con-
implicite clani'a inipia produ^tone hp-i ueiiienscum cfteris pra:dcflinatis i fed
miouni, non tamen adualiter- exprelfe in non quia lit communisad omnes homi­
actu decret i ,q,oQP?us decernat omniam nes.Deinde poteft dici,quod vult falutc
honiiiiuin falutcm.Quia cum hac.volun­ omnium im plicitc,&quantum poniimui
tate noil Ilarec neptobatio aliquoqtini# interpretari illam in effeftu produdo cii
Qu4(ido verodicituj:,quod n^n ell. fatis, ordine cflentiali ad finem glorisjfed non
quod uetur in Deo pofsitiu^^yplutitas ex voluntatecfficaci,& aa u ali.q u a D c*
per modum CQmplac.cncij in cominuni* yelit ,o.mnes ad. gloriam, fic quia con­
relpondctur, quod in D e o , quapdada* funditur in argumento vna voluntas cum
t;ur complacentia .ue bonitate creata, alia,idco aliquando deducit confequen-
iaiU i’uppqnitur yoluniasde prpduajon^ tiam de voluntate antecedenti, &c com­
^ i.C om placec enim Deus in ilia , qui^ muni,& inefficaci,cum cam^nilla volun»
clc c’ontormis idae* djuina; j & fuo excm ^ tasnonfit pofsibilifin D eo jnifiancecc-
plarijfed in D eo non datur cpmplacifH-s denterjqm aprsccditab ^teruucommu*
c u incommnqijqaae iit derciquali in ab • praideftinacos ; nunquam
ftrafto co§nita: j fed de r.e itt'fingulari yerd co n d itio n a ta,& fecundum quid, &
pr odu d a , & ifta cpi?nplancentia fupponi c inefficax, Pratterea , quiaesiortatiodc
decretura dc tali prpduAionCr: quia ex oratipne noftra debet fieri fcmper.Tum,
dccreto dimanac produ(ftio, ex p ro ­ quia ignoramus;an fit ptsdcftinatusPe-
ductione complacentia. trusm edia iU aobfecrationejTum , qui^
I oo yn de.in D eo nunquam da-, no poteft nocerc prgcatiailia.T um ,q«ia
tarypluncas in com m uni, vel volun-- D eus ex fuperabundantiafna: mifcricoc-
tasdelaluce pluriunr^. 0 £ 'a ill4 volun­ .dix_mulciplicatauxiiia,&voc’a tioacs,v.c
tas eA particularis ex parte aSt^s. diui* iuflior eius fentcntia refplendeat.
ni, Neque Dcus poteft habere, volun­ lo a A d a r^ u m en tu n id en .io .ref.
tatem complacentis di: creatipi^e alte­ pondctur concedendo, quod Deusvnjc
rius mundi.Quia Dcus non complacet iti pmue? redimi voluntate i m p l i c i t a ,i n ­
o b ie d o , quodrionhabet cpnuenicotia. terpretata , non voluntate ad u ali, & cf-
Cum ergo confilium lapientis non pro- .ficaci:&quianuUayulnnras porcft d^ri
pofuerit alios mundps,vc conuenicntes,' a6tu,nili (it cfHcax*ideo fetnper negatmis
idcQ gcq.ue Dc^s de ill is poteft rcpsrirg „voluntatemantcce iii;c efticacia
aQua.
I.P.Q.A..XIX.VLDeVoluntate Dei. 8;/
a^lualetn« AlUidveroeft velie redcmp:; tionis fufiicrent iam, vel tfficacinm ,qua
tioncm pro omnibus,& aliud vellc om­ tenus Ghriftus iufJicitottani pro
nes rpdimi.Nam ill prima volunt ate ip- omnibus mortuus eft , non vc:c«]uoad
f t redemptio eft obieauni efficaciccr vo ^Hcaciam. Sed hare fuffictcnrtanojuft
litum jhi fecunda voluntate obieftum eft intelIigenda,qoarenus Chriiuis tx fc fo-
falus ommum.Sicut al iud eH.producere: him pra:ftiteric auxil ia fufficicntia. Quia
fontemjaliud,quodex i]loomnes,quan-; redemptio Chrifti eft rtfhcdiofn cfncai;
turn fufficit, bibaoc.Prima volicasfeIri•• refpedu omnium pradcJtir.atcruni, £r-
pereftcfficax;q^iaDeus efficaciter vo- go,quod non diet cfticax rcdtmprio ad
iu it redempt ionem,5 c ftcic populo. Sed omnes ex culpa reproborum fine, non cx
fecuiida voluntas habet pto obie^to ap-; defeftu redemptionis. Igicui Dcus non
plicacionem illius redemptionis adom> habuit volnntacem,quoad <uf7icienti.ifr.
nes; & cu hxc applicatio ht volii taria cx Quia hac eflet inefficax,fedomnis volii-
parcehamtnis ib i applicatis iilam, ideo tasfualuit efHcax :atq n ia de omnibus
ex culpa homiftis non fit efficax redemp* non potuit habere voluntatem pra?deH i -
tio illi. Propter quodU eus nonpoteft natiuam,ideoiiabuit'dcillis^quds pra:-
velle omnes redim i, nifi vifa applicatio* ordinauitad viram iternam : dc csceris
tie redeptiouisad omnes; & (ic D eusde- v e ro reprobationem; quia non parcici-
dtt fcmetipfun; pro omnibus nobis,quod parunt efhcaciani remedij redemptionis
nonfufficitad redemptionem omnium. tfx eulpa illorum ,& prauo libcrtarisvfo«*
Quia fi hocfufnceret cu fola morteGhri- E rgo difttnguendaeft voluntasoft'f rendt
lli omnesfaluare tur jfed requiritur,quod redemptionem pro onnn'bus a voluntate
detur applicatio (;edcmptionis ad om^ faluandi omnes,vt argumentum difolua-j
nes. tur.
10^ Cocedimus crgo,qiiod DeuS l o j V e rb a autem Scriptura; fern-!
habuit voluncatem pofsitiuam oflrerendi per funt iotelligenda /jne metaphora,
redemptionen]adomnes:negamu$tame» y t docet Auguftinusj & 7ic hoc tcflim o-
quodhabeacvoluncacem poiitiuam fal< nium Pauli:/?fW vultomnesJ'a Iuosfiert\
uandi. Quiah^ceftimpofsibilis cum re^ proprie intelligitur'ndn de voluntate
probatione malorum.Ec quado dicitur» . inefificaci;quia iftareptrgnatDfeojfcd dc
quod non potelt magis date demonflr»- voluntate implicita in iplottict cffcdu
ri voluntas raluandi,quamoffetendovita produAo,vel increprctatjua in bonir-ate
pro omnibus^debet diflingui: liepiSJlra^ diuina, & inm edijs iqwrbus adfalurcm
tu r v o lu n u s f u l t t A n d i i n t e r i m - , connacur perducere -homines, & fic lo­
p lic t u itt Concedo. Voluntas fal-i quendo dc hac duplici voluntate, cpti-;
UAndi omnes a 6 lu a ltS t^ ex p refi» y & pofi- me locusPauIi poteft intelligi j fed non
tiua. N ego . Quia redemptio ex parts loquendo de voiuntatecFficiaci, & pofsi-
Chrilli fuic volita efficaciter, in a£ta ciua,&a£tuali j quia-hzt repugnat cunj
fecundojfed non eft idem,quod redenip» voluntate reprobandi:darctur em'm bju-;
tio (it ad falutem remedium, & quod ta* tatio voluntatis in I?eo ; cum Deus h't
le remedium fufcipiatur ab e g ro to , E r- immutabilis . E t ftc qiiaiido dicitnr»
gonon dubitamus de voluntate pro p i' quod D tu s vultnosad pcenitcntiam re­
nandireniediai led dubitamus delibera duci , loquitur de voluntate efficaci,
fufceptione,ik applicatione faluandorij. qua confert media ad pceuirentiam j led
Ergo cum voluntas D ei tit voluntaspri* non dc voluntate efficaci conueriionis;
nia,a qua omnes fecund* voluntates di- ad pccnitentiam. Quia li hac daretur,
manac,ad hoc,vtDeus habeat voluntate etiam pcenitcntiadarctur.Et Deus non
faluadi po(sitiuam,dcbct habere decre­ poteft habere decretum de attu depen-
tum effica*;& hoc nonpoteil d a r i, nifi dente a libertatenolira, niij pol’t pras*
pollprxuifa mscrita» vel demscrita; E t Qifam determinationem nofiratTi.Lt cum
propterea non eft eadem voluntas ac- prsdeftinatio nofira a maeritis depen­
cu faluandi, & dandi vitam pro omni­ deat , ficut &coni)crfio , quando lie u *
bus. determinat falutem artcrnam , vclpceni-
104 Concedimus aurem , quod tentiam hominis debet iiaiierc pi aci.o*
Chnftusnonfolum mortuus eft pro p rj- cionem nofiri confcnfu$,& he ponere det
deftinacis,fedpro omnibus; Sed non eft cretum efficax illiu s..
idem .quod moriatur pro omnibus , Sc 106 A d argumentum d e n u .n ;-
quod omnes mortem Chriftiparticipenc refpondetur ,qnod Auguftinus optime
quod folent vocare T heologi tedemp* docet credendum efieDetim velle omnes
To{n,I.|* Z zz ho-
8i8 Gommehtatw ia D, THomam -

homines faluos fieri; quia babet omnem •cpnclufipnc .de voluntat^e, q-y«.cflcbpa>-..
volunratcnj, quatn potdHiabere dc cp-, nenda.pcr iviodum adusfecundi, . , ' -
ruinfaluEC. Ham fi policc habere volun- 108 Dwbemuswgo cijin A agufii-
tatcm anteceticrtteni ante ,pca;uifionem. no dicere., & quod Dcus vulceo mod^Ji
msricoruuijvcl tlcmxricoriim, ctiamha q,uo poteft homilies omnes faluare , 2c
beret illairii fcdhoc eft cpncra elJeociam: •qupd nihilominus voluntas antecedens
libcrratis honiiuis,q;iia debet actendc- npneft ppfsiciua , & attualis refpeftu
re , quid voluntas pcfita cum auxilijs g lo rix,led ad fummum refpeSu fubfta-
coilatis^a Deo pofsic f<tcere,vt (ic decer- ■tiae hpminis > .vel refpedu auxiliorum
nacjve! prKnTia,vcl paciias. Nam fi ante collatipnis. Quia efricaciter.prodiicic
talcmnoticiam decerneret , non coiife- homine,& efficaciter dat auxilia. Quod
qucreturhom oliberc fuum vlcimum:fi- Ycro non flnt efficacia refpedo gloria ex
ncm , quod ellfpecialc iiiillo. Nam in culpa homiius eii,non ex narura auxilio­
creaturis alijs finis ex necefsitate cpn- rum. Ergp-durius loqi’.eretur.,qui dice-
fequ ei«ius proponitar:foluni in creatu­ ret.quod Dcus non vult onines homines
ra rationaii debet confecwtio procedp-,- faluos fieri: fed folum pfa:deftinatos,qta
rc ex deliberata voluntate. Et .propte- lequendu fit de altitudine infcrucabilis
rea antecedenter proponitur fiius vlti- g rati* D ei,qui & omnes vult faluos fie­
•niusliominii6ii)eusproppnit<iUuna ,v c ri*.& nihilQinivius impletur in folispra:-
confequendum, & dat media ad talem, deftin»tisprppoiitum,feu decretum vo ­
Confecutioaenijlednondetertnii^t glo* luntatis diuiuae. Et propterea ncn^dici*
riani conierendam vfquc dun> ex cpnli- •twr^quodDcus vult omnes faluos faeere,
lio (apisutiae fu s e i proponatur voiuntas quafi Deusfdlus falutcm-confequendan]
obedieiis Deo,iSttend<nsadtalen) cour faccret,fed faluosfieri. Quia & ex parte
fecutionsm : quia alias cteatura non li- hominrtrctjuiritur cooperatio. D icic
bcic coii!equeretur linem vltimui fed ii;. enimPaulusi-iVo» ego{e}fi,Jed,gpat/a D ei
cut Deus ex prima gratia pcaueuic crea- fwft»»». Etrgp vpluntasjquacinDco po­
tuiotn a io iUi clkslicexI’e cmidagratia, nitur de faluccjdtbec adimpleri hate
fine CO- pirationetilUus prseucniret dare fotum.ad impletur in prgdeliinatis.<^of
:g[oriam a f lo lo ,& ^on ex«opperatiPiie , f f icfciuit conforms fieri imifgini ftly jiti*,
all^uendattj. ' ' IJlos ergo praedeflinauii: alios veto vo­
107 ,£t hpcctiam ex fenteniialutate implicita voluitlaluaie,(Sc ex cul.
coniraiia cunuincttur« Nam Autliores pa'ipforuiiVfaUis'impeditur*-
ponentes voluntatem antcccdcntcm di-’ ip p A d ahani impugnstionfm
liio'^uutallam ■a_coHfequeiiti.ex;C.o, quod Tefpondecur c6cedciido>quod Deus. pro­
^oiuutas -aifteccdens preufnij:, opeia- d uxit hoipines ordinatos ad gloriam: &:
tipnes noftras, & (olum attingit homi­ prpptcrcain illa produftionc fuit hiclu-
nem in communi . non attentis circtin-, favpluncasfaluandi omnes,quantum eft
ftantijspar;icularibus,Y.g,operummje- €x parte-D ei ; & h o c’conllat ex gra­
fito tu m , vcl dcpisiiitprum. V pluntas tia ,.q u a m d ed it Adam o, & omnibus
vcro cG.nfequenS; y-idet qircunftantias etiam reprobis confert]& eiiam coullac
pat ticuUres,£r,go,iam vPlupcas.qus ef­ ex remedio redemptionis , quam voluic
ficaciter determinat glpriam,qua cftvo efficaciter.Ergo habuit voluntatem fah
luntas pra?dei\inatiuaj'etiam in fententia uandiquantum in D eo eft, id cft,habuic
oppofica attenditnpD foiam fubnaiuiain^ yolutatem .quf poterat admitti in D eo ,
Petri,y.gvredetiani m xrita © ctri, quae & cuius Deus capax efl'et.Goncedo con^
lunc circunftantia:,quibus veft-iturPe­ fequetiam^Sed,quia Deus non eft capax
trus ad h oc,vt fit obic-ftuin pradeftina- yplmitatis iiicfricacis,ideo habui: volu-
tiuae volutatis,& confequen tisifedDeus .tatem efficacem refpe^u illius,quod dc-
. nonpoteft habere efficacem vpluntatcm dit,fcilicct,fubflantiaj& ^ratiam ,& re-
alip modo. Er^pefHcax voluntas debec. demptionem;at refpeftufinis no, potu ic
verfaricircaobiedum cogoitum , &-ve-. habere voluntatem aftaaJem anttccdtn •
fticum omuibus circunftantijs mjeruf, teiwquia effet poiterevoluntatcm p ia -
vel demsriti« Turn He,fed v^)lunus an> deftinatinam ante pr|d€iiinationpm 4 &
^ecedeos refpeftu finis inefficaciter non ponere hominem pr»deflinatum anitf
poreft poniin Deo per tnodum adus fe­ pra:uilamacr!ta,fcuaut-e vohuuat-c con-
cundi , & d ecreti,nifi lite fn c a x ., E rgo fcquentein,,pcrq«am vfdctut obitdiuiTi
idem , quod fententia contraria die it dc in parcioulari vellitum cir^tiiUaiuijs
^oluacaK cpnfeqacnci;dicinjusin«o^ir^ 0g)§ibjgjii5ric>ij,vel
.. 4 em«uti>
. . £1
' - n-
I.P.Q.XIX.A.III.DeVoIuntateDei. Sip
cat no potcft d a r i pratieninatiofinc vo- bcret,nonellet voluntas antecedens, fed
liir.tatc coiircqtici ti : & ha?c non poteft
confcqiiens, & efficax :&pr9dcftinaciu3.
dan (mepraui^sisciicunl]aritijs,ttancn Nam veile falntcm hominum formalittr
poteft dart voluntas (Juandi omiics line non eft vefte fiibfiantiam hominis , vcl
priuifis mjeritis, vcl line fl'Hcacia , qui^ Auxilia fufficientia j fed velle finem v k i-
Dciis 4 e terminat,qwidquidvult. niumhomimsj fed h ic eft voluntas con-
fequensjquiaeft voluntas,qnse connorat
§ . V I I . Refpondetuv' ad argumenta efaf- circunftantiashominis/cilicct marrica, .
dem Jententude § . t . yeIdem;Brita.£rgofi poneretur illa vo­
luntas antecedens aclu determinans fa­
I lo A ^ dodrinam de n. i %l,lutem a:ternam omnium hominum pone­
. / i iam coiil'tat ex d iA is, retur voluntas non antecedens, fed con-
quod eodem inodo repugnant in Deo lequens.a prideflinatiua.Coi.fequcntia
yoIuntasantecedens,& inef(icax,ac de- probatur.Quia voluntas pradeftinatiua
crccacondirionata.igitur ilia voluncas eft Illa, quaD eusaduvuIc faUuemho-
antecedens i qnar (ic abfolute ex parte mtaum j Sc falus eft dependens a circnn>
D e i , & inefficaximpofsibilisefl, Qui* flaiUijs.Ergoeft voluntas, qua: attingit •
non efl'et voluntasdiuina,fed mutabilis; nonfolumhomiuem abfolute , & fecun­
dccernerei' enim falutem :& poflea de- dum fe,fed veftitumcircuftantijs, a qui­
ccrncret reprobationem per volunta­ bus dependet falus hominum. Ergoexf
tem conreqiicnren>.lmplicatcrgo,quod ipfadoarinacontrariiicouincitur.qund
yoUmras Dei Gc ex parce adus abfolti- ilia voluntas uoneilanteccdens.fed con-
ta ,& q u o d cx pane obiefti habcatcon- fequens.
ditioacm non adimplendam : quia ex J 13 A d aliam impugnationem rcf-
hocfruftareturdiiiinavoluntas:decermi* pondetur concedendo , quod voluntas
naretenim falutem omnium ,& non da- antecedens fi eft dc falatc hominum, fit
retnr talis fains , quod eft abfnrdnm. conditionata. Quia ilia falus hominum
Quando autein D .Thom as loco citato dependet a conditione, & talis falus eft
ponit voluntatem conditionatam, fi ac* obiedum voluntatis.Exqnodcdiicitur,
cipiaturabfoluta.debcc intelligi mfenfu quod(icut non poteft dati voluntas fine
d id ojid eft,v.olu tasimplicita,vel inter­ obiefiojfi obiefium eft conditionatum,'
pretata , fed non per modnm decrcti dcbec eciam voluntas pra’uidefe condi-
formalis.NeC D .T h om .d icit,nifi quod tionein , alias non pprcrit p o n i; quia eft
conditionata voUir.tas intelJigitur ex ponere aftumfine obie£to,quod repug*
parte volici.Ergo debet prius cognofce- uat.firgo implicat ponerc voluntatem
recondirioneni obtedii>vtdcillo decer­ antece dentem fine pr juillone ci i cii ftan-
nat. Nftui ante pv^uilioneni conditionis tiariim.Ergo implicat diftingncre illam
non poteft dctetminarc:quiaeft volfiras aconlequenti voluntate. Probo confe-
cbr.dicionata,ideft,C(jnnotans obieSu , quenttam.Nam voluntas confequen.'cft
quod dependet a condirione.Ergo noq pr*deftinatiua efficaciter , qua Dens
eft abfoiiita a cognitione conditionis. vult pra:deftinatosad gloriam,& volun­
Ergo ilia voluntas aotcccdens non po- tas antecedensetiam vult falutem homi-|
tell eflc conditionata, nili connotando num ; quia ex ilia dicnnt ifti Authoresj
faUnem omnium depsndfirem am jritis; quod vult Deus homines faluos fieri.Er-
& iiic eft doCtrina D.Thom®, go idem eft obiedum vtriufque voIuht
III A d confirmationemd e n . i j . taiis.Brgorepugnat antcccdais volnn^;
rcfpoiidetur:Pcf 'voluntafem antecedfa- tas. 1. um 1 quia de eodcm o b ica cn o n
tcrts ,fi non cjfet defit6\o ■
, &f>er modam poteft dari nili vna voiunras infiiiita»
a£tifS f)i Deo non aiceretur , q»»d Deus Turn , qutaprima non at tendit circim -.
"Vtilt ffd cfuod Tfeller.formaliTef loijuendo,- ftantias. Ergo non poceli dcccrminat e dc
Conccdo rnaiorcm : implictte , vet hter- falute,i]uvabil!ii eft efliniialitcf dcpen-
pfetatiite-Nc^o maiortm.Nam formali- dcns.Ergoex vi illiu'volontsrisiK n ha-
ccr per illam voluntatem Deus non vulc bi-’t Deus adum ,fed interprccationeni
aft u ; fed vellet, (i eliet conucniens, ad u s,
poisibile, quod de fa£ko poneret voli- 11^ Voluntas vero bcneplsciri'
ciotvs-'m. Vtide negamusminorem,fcili- eft voluntas,qua Deus copl.icct m crca-
cec: per Tioiuntatem antecedentem turapiodvida.quade confcruarj.
I>eii<:ciefjdo,&'a6it* vult omnes homines &(ic male confunditur ci'm. voluntate;
faluos fieri. N ani li hanc voluntatem haj antecedcnti. £t ulco tu,sndo D .Tht-n'.
T o m .l l . Zzz 2 di-
8io Commentaria in DiuumThomam,
tliuidit voluntatem bcnephciti in volu­ tas rcfplciidet. Impedimentum vero
tarem aiiteccdcntcm, 6c conleqiicntcm non vulc, fed^perniictit, ne laedat liber­
loco cicatoqiKTfi.a^. de vcrirateartie. tatem . N eque'Deus vult peccatorci»^
3 . eft idem, acdiuiderc gr-atiatli in pfi- coHuerti , quem vidct non conuerten-
n?aiii, & fecundam. Nam gratia prnna dum ; fed vellet conuertendum , ni-
fecundum Auguftinum dicitur gratia fi parte (ua opponeret impedimcn-
creationis, quaDeus creathomines, & 'tum,detado tamcn non vult,&Jic defs-
^biintelligiturordinAtio ad gloriani€f- d o nonvult conuerfionem,fed permictic
fcntialis,& incJiifa in ipfa fubftantia ho- •impedimentumpeccati. Nam voluntas
minisiquia omnis creatura habet a Deo D ei non poteft fua determinatione fru-
Vlcimum fincm,adquemordinatur. Se­ ftrari,&fi de fa^o daretur voluntas,non
cunda gratia dicitur gratia fuperoatu- pofl'et permitterepeccatuni.Quod autc
raUs,& inifto ordine includitur gratia nos procurcmusfalutem proxuni., nihil
pr*deftinationis. Igitur voiuncas ante­ obftatiquia ignoramus, quid pofsjteui-
cedens eft voluntas creatiua. V olun­ nire,& fic debemus foliciUre conuerfio-
tas vcro confeqnerts, efl voluntas :prf-, nembominum,]icct ipfinonadmittanc
deftinatiua j& vtraqu eefl voluntas be­ noUrae folicitudinis fludium, neque con-
neplaciti . Quia Deus beneplacet fibi uertautur, liecnimamplius iuftificacur^
in fubilancia creatufa: t & in ordina­ D ei prouidentia,quando & malis^pr»-
tione cfficaci ad fincm gloria; ; & fic parat rcmedia ad lalutem,qua: ex praui-
•concedimus , qaod voluntas antcce- tatc fua ipli non admittunt; fed Deus no
dens debeat die efficax, & finipJiciter poteft habere voluntatem afiualcm dc
in Deo, & non fccuiiduni quid>8c fineef- obicfto , quod non eft confequenduni,
^cacia. quia ellet illuforia voluntas.
114. Ad argumentum dc n. i^.rcfpo- 116 Obieftioautem ibiappofira
detur conccdciidoj quod eodem inodo nunier. 15 . vrget pro nobis ; quia (i
repugnat voluntas antecedens in Deo, i)cus vidit conditionem non clle futu­
quo dccretaconditiouata,& Ui?go mino­ turam i ad quid decernit fub tali con-;
re, quod talia decreta non repugnent esf ditione poucndum obiedum i Vnde
omiH capite.tam exparteobieci:i,& c6- ad impugnationem refpondetur, quod
iiorari,qua ex parteprudentix diuin;, 18c licet conditio fit pofsibilis, non tamen
teriniiutionis,& pradefinitionis ex vo­ eft l'utura:& lie repugnat, quod Deus
lutate Dei, Ad impugnacionS refponde- velit fub tali conditioneobitdum.Nam
tur conccdedo,quod bonum, quod pro­ aliud eft,quod fecundum inclmationein
ponitur , vt obie6tum,fit honellum ex caufarum polsitdicietfcdus fucurus,qui
parte O e i, fed ex parte creatura: non eft tamcn abiolutenonfit futurus:quiaiiou
conuenicns;quia iuxta conHliunifapien* clt inconucmens, quodcaufa interiores,
ti« non fuit conuenicnS, quod C iirifl« <]ux impcdibiles Junt , inipediantar i
p rxd icaffetT yri;s,& confequenter non fuo etfeclu, & fic poteftfaluari , quod
potuit dari conueriio per tale njcdium. ■efFcdtus dicatur futuru.s eXvi caufatum
£tfim ilitet de potentia abfoluta poU'ec inferiorum, & quod abfolurc talisc<fe-
Deus praeparare media ad finem g lo ris, a u i non lit futurus ex impedmicnto lu-i
^u£ tamen iuxra fapientis di(5tamen non perioris c a u fi, vt patecin refurreclior’
erantconuenientia,<Scfic conuerfio T y ­ tic Lazati,qua:nonerat futura ex virtu­
riorum non eratpofsibilis dcfaftocon- te cauf2crcatsE,& fuit futura ex virtu­
ueniens.)Et licet gratia (it ex le ordinata te Omnipotentia:,& inors £zech:g erac
ad gloriam , & bndet iusad illanuacta- futura ex vi mot bi, & non fuit futura ex
inentale luseft amilsibtle per peccatum, vi Omnipotentis impedientis vinvnior';
St confequenter tale medium ex culpa bi j fed non eft.pofsibilis voluntas Dt i,
hominiseft defcclibile. Ergoparum re- qua deter-minet I'alutem humtnum : £Sc
fere ordinatio illiusad Hncni;quia fubia< alia voluntas , qua reprobet, quos vo­
c e tlibertatihuman<c,& racioiie impe­ luerat ante ad gloriam ; quia'liocf^cic
dimenti oppofiti , & lie repugnat ilia Del voluntatem ffultr^iicam.Et lic ;iliud
voluntas cundicionata en patce obie- •cll,q«od <aufa inferior txfeiiifluat iucf-
a i. duni: 3 )|ud,quud Dcus vilit eticitutii cx
1 15 Neque admittimus,qiiod Detis illAj quando cognokit iiupediri a fope-
quando conculit gratiam,velit impecii- riori,
nienta.fedaliud vult,& aliud peinutcit; 11.7 £ t ratio eft manifclla^ qr.ia
yule dare gratiam ^gt in hoccius vyJuu; cx eo fotclt nior« non habere
tttc-
l.P .Q .X t X .A .ir i.D e M ^ o lu n t a t e D e i. Sat
fffc'ftum'jqyfafft impedibilisa c&«fafu- Igifu r voluntas Deifcmpjr difpooit id,
p£i iori I & diuh u , & etiam non rclut re* quod futurum eft, & iicct diuetl'us ordi­
Lazarijqu* virtute naturali eft iin- nes difponat,& conrcruetuiifpoliiio au-
pofsibilis,pt>tefl fieri ex omnipotentia; t e a i,& conferuatio c'l tfricax. tr ;,o
quia eft fuperior virtus, qa* poteft nm- nunquam faluatur, quod detur in Deo
tarc, & impeditecaufiinferioti$virtu^ voluntas inefficax jdequo procedit qoe-
tem ,Ergoad hoc,vt DeuspoHet habere ftio.
yoluntatem antecedentem uiefHcacem, t i9 A d aliam impugnationem
deberet dari alia caufa fupcrior,qu£ pof- den.itf.refpondctur negando, quod cx!
fee impedire priorem voluntatem i)ei^ parte connocati non repngnet in Deo
iicnt quando mors Ezechise impedita .voluntasincfhcaxjdc condicionata. N a
fuit vi rtuteiuperiori, fed nulla vis fi'pe- licet obieftumfic dependens a conditio­
riorpoteil alsignari ad diuinam volun­ ne,hoc folum probae ,qnod ad h o c, vc
tatem. Ergo femelpofita voluntate in* Deus determinet deobiefto dependenti
tccedenti in Deo,a fortiori, & fine con­ ab illa , debet praruidere circunllantias
tingentia debet habere efleftumi Quia o b ie^ li,& hoc eft ponere voluntatem
yolucasDei eft caufa fupreim,& virtutis efficacem, quam vocant confequenrem.
infinicx^Quia non eft intenigibilc,quod Ergoexeadem doftrina infertur ,quod
detur voluntas D e i, quf fit virtutis in-, voltintas antecedens eodem m odo, quo
ferioris,/& impedibilis. Ergo implica-! ponitur , eft impofsibilis , itivtilis , &
torinm eft ponere voluntatem pofsiti- ociofa. Vndercfpcdu obiefli^vt depen-
uam in D eo, & alias incf/icacem. Ergo densa conditione,fufficit, quo^ fit con-;
licet Deus velit varios ordines rerum ditionatc futurum :attamen refjl^eau vo.‘
oppositos; attamen non vult Vtrumque luntatis Dei determinantis de tali obie-
^ e d u m fi^qui, (ed vnum tantum, id eft» A o nou fufHctt, quod Iit, cbliditionaie
illu m , quem caufa fuperior producere futurum;fed requiritur >qitod determi­
poteft. Falfum ergo eft, quod Deus ve­ net Dcus dc conditione, vel purificando
lit aliquid fecundum vnum ordinem, .ill3m,vtfiat e& ftus futurus efficaciter,
quod fecundum alium no vult .Quia licec vel non purificando conditione , & tunc
velit caufas vtriufquc ordm is: Attamen maiieac decretumdciwnpoftrione futu*
fuppoftta oppo/itionecaufarum, lolum ri,efftcius;femper tamen debet poni vo-
yu ltillu d,quod ex vi fuperioris caufx lun^cas cum efficacia ,.fi pouitur a^ u iii
producendum eft:aliud vero,quod ex vi peo* E t licet non regulecur voluntas
inferioris caufg inipeditz non eft produ- D ei ex eftedru poiitoi cognofettur tanic
cendumiuon vult.fcdpotius vulc caufatn e x e & ^ U j& ideo iiciiettusiioii ponitur,
inferiorem impediri a liioeffedu. de facllo , neque voluiKas poterit poni
Ii8 Propterea ergo fi talis vo­ ai^u.inD eo; quia regulatur eftedus ex
luntas antecedens daretur,eiiist ociofla; yoiantate D e i, & fi eftcaus tion eft fu^
quianonhabec efted^um , & cum omnis turus,non poteft.dari voluntas de fa d o ,
caufa in ordine ad efcCtum ponatur > ii quia deficit correfpotjdentia, qua regu-j
illa ponitur inefficax, ad quid pOniturif iatur e^edus,qui non eft futurus ex vo^
N ec iudicamus ociolum ponere diuer^ lantatenoiideterminante futuritionem.
fQSordinc$rerum,qui iiucr fcoppofttio* 12 0 Quod conftat euidcnter ex
nem habeant i licct indicemus ociofam eo,quod ficut eftldlus futurus piocedic
voluntatem Dei de ciiitidu, quem videc a voluntate determinantcfiituritionem,
non futurum.N ani ordo diuerfus rerum itacfti:du$uonfuturus fupponit volun^
ponitur ad pulchricudincm vniuer(i: ex tatemnon ponentem futuritionen..Natn
varietate autem naicitur oppolitio; fu-r exxlKjctu colligitur voluntas euidenter»
premus vero guuernator de eScdibus E rgo implicat , quod detur voluntas
diueriarum caularum noa determinat poisitiuadcobiedo , quod non eft futu­
nili iliud , quod futurum eft : & (ic licec rum.Keque illud exempliim de voluiita-^
velit diuerfos orduies, non tameneffe- te.qoam ponunt aliqui Authores in Deo
^ u s ex illis} fed vult fuperiores caulas circapofsibiliavalcr.Quu iatn ftipra di­
vincere, ^ inferiores vinci* & tunc non ximus implicare voJuntatem polici^ani
habet Deus voluntatem inefficaccm: fed refpedu poisibilium in fe ,cuin in ft ni­
femper vult illu d , quod foturum eft, id hil fint. Ecgo fi hoc obiedum pu­
eft,vult eftedus ex caufis ftiperioribus, rum nihil eft , eodem mo,do conuincicuc
non ex inferioribus. Quia caul* inferio­ impofsibilitas volutatis Dei circa illud.
res impediuntur,& nor) habenc ejfe&um* Nequelulficic , quod voluntas aiitece-
Zzzi dtns
822 C o m m e t id f l 4iB D iu d m l?h o tH .
ceJens haberet cflriaum conconiicantc# t iam talcs caufas creare, Sc lernaf c cum
adtvnaiiiniquia.hocfoliimprobacdari oppolitione , & fubi.-diolte vniQS' ad
in Deovoluncatem circa ilium ettcdmii al'am »&quodetiam voiuerfiim exigac
conc<Miiitanre:ii:n6 vero circa obieftu# con;tare ex cauliscontrarijs', & contin­
qiitJil no eft fucurum ex vi illms. £c ide6 gentibus. Ex hoc tamen non infertur»
refpefluaaxilii fufficieniis concedimus quod illar cauf* inferiores, qu* vfncun-.
voJuiitatem antecedentem in £>eo r fed cur,& non habent cfte^um , Ofdinentut’
tunc voluntas eft cfficax in conterendo ex volutate Dei adeftedam,im6 potios
auxiliotnfufficiens , licet tale au^ilimfi Deus vult caufam interiorem vinci, Si
eareateffeau,& efficacia. S i ergo voca­ carere eftcdu.Ergo novult effcdlum.Sic
tor voluntas antecedens, quuverfarur ergo argumentum confundit voluntaie
circa auxilia » qug prfcedont tanquanti caufac cum voluntateeflfedtu3 , iSc ex eo,
media ad confecutionem finisgloriaf, in quod Deus vult confcruare caufas op­
hoc feofu concedimusillamj fednonco- positas male deducit, quod je lic t^mniu
cedimus,quodfit ineflic'*x,sc fecunduii* caufarumcHiedus, & confcquenter line
q u i d , f e d efficax,&fintipUciter : qutahar dfexftu fupponit voluntatem^ & vult po­
beteiFeauni dandi auxiliunr,quod inte- nere illam in DeOjfine efficacia, qtvod clt
dic.Hcetnon habcac eftcaunn prxdettt- tollere omnipoceuiiam, & facere volun­
nationis ,quaiTi non^ jntendi t i v t elt- ante- tatem D eiad inftar caufs create, & nn-
ccdenSjfed vtcrit confcqdensi pedibilis,fiquidem ponitur line effica­
. i z i . , [n illo ergo cafu Ezechiae cia» vel ex fe , vel ex impedimento , &
non voluit DeuS'.qtiod moreretur Eze- vtrumquerepugnat iquiaex fe eft omni-
chiascx vi morbi,<cdquod morbuseflec potes,& ex alio non potelVpati impedi«
m o r t a l i s , &Iblimvvoluit Deiis.qudd v i- nientum.Semper ergo itla voluntas cilct
. tteretEzechias,&quod vis iTjorbi impe: ignorans > & ccca > & ociolla, ft nul<>
pediretiir ex infiuxu fuperiori.Ergo ma­ latenus neceilaria ad prouidcotig regi:
le confanditut vol&cas dc quahtate mor­ men.
bi cum voluntate demorte. Deinde eti£ 12 j Ad argomentiim de n u .iS ,
neganius,quod DeUs pofsit habere vo­ refpondjMur negando , quod non repug­
luntatem circaaliquod obiciaura, quin net inDeo voluntasftne efficacia expar­
ponat aliquid in iUo, v6l nouam produ- te dctetminatiouisDei,imocx hacparc(i
Aioncm,velconfcruitionem,quae ett cp- magis repugnat: quia implicat decer-
tinuatapiodudio. Quia voluntas D ei minatio Dei cx vnaparte, & ex alia,"
eft fimul eftediua,&afl-c£liua. E t mexe-| quod Iit (ine eflicacia. Adimpugnatione
plo de illo,quern vult Dens hori obliga­ leipondeiur, quod patum refert, quod
ri a lege,tunc ilia voluntas Dei,iam exi­ obicda,de quibus Deus habet volunca';
mit Petrum , v.g. alege,qupd eftqui4 tem,fiant a iolql>eo»vcl a Deo cum crea­
nouum ill Petrornam in fe eriat legi fub- tura jquia quocumqimodoobieftumlit»
ieclus» Ergo colkrc fiibieflidhem eft fuppoiitavoluntate Dei /de illo dcbec
quid reale in ipfo. Nam dehotninatid fupponi cum efHcacia.Nam licet lili ef­
extrinfecaiqusfubfequiturfupponitPe- fectus,qui lient a folo D eo, non pofsint
trurn line fubieaiotic ex t'auorediuina; fieri cum Izfione libertatis: quia ibi non
& lie ilia voluntas,quz liberat Petrum a interuenit voluntas creata ; attamen fi
fubiedione legis conftitnit fupiralegeni', voluntas no eft efricax, repugnat fcmpec,
& in ipfonouam relationem fundat,et ex ex parte Dei» licet non repugnet cx im*
hoc refultac denominatio, qua dicitur pedimencocreato.Et fi voluntas pona-]
non fubditusIcgi. Scn^^pcr ergo falfam, tur in Deo fine efficacia,no poteft aafer^
eft , quod voluntas in Deo pofsic dari re libertatem creatam.quia impedimen',
inefficax, id eft,quod veltt aliquid, qutid ttim libertatis non oritur cx libertate in­
nonficfututum. efficaci j fed cx efficaci,& infaliibili.Vn-
12 2 Ad aFgumentum de n .ry i deinfertur,quod quando C hnlius dixic
fefpondetur neg^tdo, quod non repug-, Petro : dnp(tta$,q»od non pcjfura renare
nee voluntas inefficax in Deo cx parte Pattern meum, C?* exhibebit mihi
guuernationis. A d impugnationem ref-; duodecim legionci /tngelorum i Loqiucuc
pondetur concedendo , quod prouiden-^ fecundum omnipotcntig obioluia: virtu­
tia exigit,quod non omncs caufx forria- tem,non fecundu omnipotetla: ordinatf
tur eflfeftumi & tamen quod tales cau- diaan^en ,qnaji dictrecrSim orecallro-
fa fic pcttinet ad ,taleni prouid?- rum Ift'et defenfaiida dotirma , non ex
' ho-
I.P.Q.XIX.A,iII.Oe.yobntate Del. Si 5
liominlbos,’fcd Angch's Paterexhibrrec lantatiis,negandumeft,; Si.ponariir, vc,-
obil-quium : fedhocnon prohac , quod dcbct poni poH praruiflam voliuitatcnv
ChiiflusoralTcc, neque ijiiod Pater ha­ concedcndum c(h £ tin illis locis S crip -.
beret volnntarcn'., led Scriptura rerum tnrf iblum pomturmyfleriolia ligniiica-.
pofsibilicacein oficndit ex omnipotent Cio euerjiouis S y r ii per plurcs pcrcuf-
tia , de quo non difpotamus; fed dc vo- fiones terr» cum dcllructiooe; Sytia:,
Imiritc aftoaVi inefiicaci. hoc arcanum claudit oraculuhuSed hoc.
124. Et propterea negamns,qiM)d ad quid, vc ponatur voliitas iirOtoitttt- :'.
yerbii exf»’6ff>/rlignifieat determinatam ficaxdefaftoJ :i
voluntatemDei circa tales legiones An­ ' 12/S Et fimiliter adaliateliinva^-
gelorum ptxOandaSj 8: Chriftusid pro­ nia dicinjus , quod Chrituisin iUo locoj
poni: non tanqnani rem decerDendami M ath.i I .explicare vo)uw,quod duae la
quia Dcus de ilouo non potefi habere Hebr^oru:!! fuitmuiof omDtbt» : qui»;|
dccrecum, fed tanqtiam remote pofsibi- rcftiteruBc praeUicaciooi , & tuiraculi^i
1cm ex vi prafciflo; oninipotentiaf; Et fuisrled ex hoc niillam.volB«tai:<iK ciicat >
qtiado dicitnr : Quoddtfperdertt eoT.fiuS T yriof um conuer fioi iCni d« elaraituwius
M o y f e s i n co//>r£}»D«, ytauerte- illam habuit Deus : led leniperciusvo-:
ret tram eius. Ibi explicatur, quomodo InntasetVcfficax.vt pore omnipotens,
D e ' media Aipplfcari<>tle Moy iis detcr- fapientifsima, O b itd io vero de tmnu.
iiiinaoic ab steroo tfpcrare fiirortm, & SjQifauet nobis. Ad illim itnpogi.atioi.c
'in tempore eciam 116 excrcuit vindida; r«fpondecur concedendo,quod Deus no.
fedex hoc nihil infertnr dc voluncare, deereuitefleitum tiiturumdcpcvidctcnii
qus pofsitadmitciin Deo , qoaenonfit acoctdittone non poneda: non tameixdi-
efficax.iWiud cl» dicere,quod h no drafi cimuSjqHOd voluritasDeimanet iulpen-
ftc non plicaretur Deus;(ed no dicitnrj fa , &i fjne.refaiutione fedquandoiioii;
quod dccrcuerar aliquid,quod noneflet decreuic purificatidamcondicionem , .kt
futuruni,& nos non negamus, quodpof - qua dependet obie^um , tunc decernic
fit dari de facto decretum de obied'o non futurum obicdutn, & lic nunquam'
dependenti a coflditioiVc, fed hoc hben- remmittit in futurum tefolutione,led il-i
tfirfatem«r:fed'dicimus , quodquando lamab aeterno prxfixit , licet oobisin;
datur decretum defafto inDeo,taiede* tempore nota fu .E t (ic nunquam cojtce-*;
ci^etum eft efficax : quia Deusde condi­ dimus in D eo, ncque voluntatem ineffi*
tione decernit ^ ^icut deobicfto depen­ cacem , iiequefinercrolutiyuc pr^itnti-,
denti ab ilia , &coljfcquenter decreturfi praefenciaqividein leterna. Vndc ad dik~
vtrumq; involuit efficaciter ponendtiiii, ina propolitum rclpondttur , quodne^
& coditionem ,rhedia qua ponitur Obie'- que voluntas Det inanetindifkicns : nc«.
dum , & obicdum^Mod pofsita ilia eft que determinat nunc , quod poltca de>
fururuni. Ergo nunquam ponitur vblii'n^ termiuauit: quia vterquc niouus eft im-
tas in Deo determinata ctrcaobicftuiHi perfedus,& arguit ignorantiam : & lic
'& inefficax circa illud. noti eil admittendus in Deo« .•
125 Ad argumentum de num i> , i2 j E t ratio ellmanifefta j qui*
refpondetur r quod implicatio ponendi manere cum ii)diifereu(ia fupponit am<^
voluntatcmfineefficacia , veldecretum biguitatem : & halc fupponit ignoran­
ceditionaru jqoaliter repugnat inom- tiam ; determinare fe pollea detcnuii]a<)
nibi.s;3c lie iiue loquamur de conuetfio- turum elt fupponerc de prsefenti igno^
nc Tyriorum,media prasdicationeGhri- rsntia, 5t de futurofperarc notitia:qua-
fii.liue dc alijs , femper dicim us, quod re eaim modo non determinat, lUli quia
nunquam Deus poceit habere decretticn, didamen pradicum iudici j ^quo d irigi 4
quod non iit efficax ; & ideo fi obieAura t u r » voluntas ex fe cxca non proponio
eft dependens a conditiotic.tcnetur Dc» obie^um:vtdeterminandum:led totum
de conditione pHus determinare, quam iioc repugnat D e o : & fic femper voIuH't
de obicci^-^.vel decernendo purificadam tascondictonata, & indifferens,& incffi-
conditionem , vel non: & fic Deus nun­ cax repugnattquiaacquahsiinperfcdio-^
quam poteft decernere iiiefficacitcr, Hue niseft determinare , qnoti nunquam eri»
defjcttris conditionatis, fiuedeabfolu- futurum , veHiifpenderedeteraiiiiiicio-i;
tis.Qoado autem dicitur,quod in obie- hem vfquead tempus quo vcUc deteimu
aisab foln t/s decretumefficax non to l­ nare ; quia ex hoc arguitur euidenter*
lit libertatem , debemusdiftinguerc, fi quod Deus habet dc iiouo decietuiVi','
ponatur aiuecedcns ad pracuifioiicmvoj quod antea non habebat, & coivfequen^
t«--r
824 Gprnmentaria In D.Thomam
terfigni.ficatUF in Deo mutatio fcnten- praccepta,& confiliumdat,5 c operatur;
tix.Quando autem in Scriptura dicitur, ik permittit. Ergo habetpropriam vo­
quod viuec R e x , fi exicricad Regcni luntatem pcohibitiuam, prarceptioai'!',
Babilonis, time fignificatur obedicntix confiiiatiuanijopcratiuam, ficpermifsi*
mjeritiim , & CtiriHi efficacia in p rid i- uam : & confequentcr illi quinquecffe-
cando , & miraculorum virtu s; non ta^ dus,per quos Deusyult manifeflare fna
men ofte'nditur,quodfitaiiqua voluntas voluntatem dicuntur voluntates (igniiSc
in Dco,qu*tnodo fit inefficax, led con­ explicantur fimilitei voluntates iignifi-
ditionum efficaciam cxplicat Ociis,c]uas catJE.feu ad u s voluntatis*
noluit adimpleri ptoptcr ranoncifolo . 13 0 A d illudaotemi quodfapponi-.
exconfiliofapientia: Dei cognitas. tur n.3 j .de voluntate co^equenti refpo-
128 Concedimus eti«*ni iiiam tri- detur, quod omnis voluntas proprie in
|>Hcein voluntatem beneplaciti, quar di^ D eo,& eil efficax,& beneplaciti. Et fic
giiditurinaattcedenccm,& conrequcfcm voluntas antecedens debet eHe efficax,(i
iuxtaexplicationcm iupra praiadtam» & admittatur in D eo,& voluntas fimplicir
yoluntatem figni, q m quidem duplici- ter,& nullo modo c6ditionata,jfedabfo-
citer poteil intelligi. Primo fecundum luta,licet fit de effeftu dependenti a c6-
quod in efrlclu rcliicet voluntas ,l& in ditione. Igitur eo m odo, ^quo adm itti­
hoc fenfu pociuslignificatur etfedusre*; tur in Deo voliitas,debet efle efficax, I gi
pr xfcotas voluntatem llgnificans illa, tur fi ponatur voluntas antecedens cum
quam voluntas lignificata. Alio modo cffica<ia refpeftu cffedus,que producit,
pocert fumi Illa voluntas fecunduniquod admittenda cft.jEt licet Authoresiftius
praccdit in Deo decretum efficax dc ta­ ifentcntia: defendant,quod voliitas ante­
li effcdu produ/So , & lignificante vo­ cedens fit inefficax,femper tame ex ebrii
luntatem-. Igitu r voluntas figni dici-- do^rina conuincitut contrariu. N a au­
t«r illa^qua percffeftusdeclaratur; fed xilia fufficientiaconteruntur a Deoex vi
voluntas dcclarata noneft voluntas fig- voluntatis antccedentis.Ergo ia ifta vo^
jii,fed voluntas fignata. Igitur de vo ­ Juntas habctefficacia,licet non refpe^a
luntate figni concedimus, quod(icvo­ cfteftus,que producit auxiliii; bene ta­
luntas in cffeaii,.8t metaphorice, quan­ men rcfpeftu collationisauxilij.Etgo ia
do per cffeaus» qui proprie conuenirc datur voluntas antecedens, qua fit effi ­
iJeo non portgnt.fignificatur.v.g.quan- cax, E t fic ncgamtts,qnod voluntas an-
do fignificacur voluntas Dei per iram, jc^cedens non refpiciat rem , vc facien-
tunceft voluntas metaphorice : qui^in jdatp.N am alias non poneretur in Deo, fi
D eo ira rigorose non poteft inueniri: non rtfpicerctobie^tum , quod deter-
quiaeft pafsio humana,quf Deocom pc; min^t,vt ponendum in executione, ideo
tere non poteft. - ■ argumentum illiid reijciendu efl:quia in
IIP propteteaadhoc.vt volun-? ipfo nihil probatur,led folum, quod dcj
tas (igiiifit metaphorice in Deo , debet bebat probar i ,fupponitiir.
fignificari per aliquemcfFeduni,qui non 13 1 Ad argumentum de nu.24,'
poisifdeclarare aliquid impropriuDeo: relpondetur admittendo totam illam
quia per voluntatem fignificatani in effe* doctrinam D. Thom st, ihqua potifsi-
# u prjEcifse no/i cxcludicur propria vo^i inum noAra fundatur conclufiotnam vo­
Jutitas beneplaciti in Deo,. Nam licet luntas ,q u s dii^inguiturinPeoantcce-:
voluntas iigni non lemper explicet ac­ dens, & confequeus folum ex parte ob-
tu m ; fupponit tamen illuni, Etlicec ef- ie^tivoliti diflinguitur, & nonexpat-j
fefius fint externi polTuut fignificare vo* te a d u s diuins voluniatis:nonenim ne-
luntatem,qua: fit intra Deum : aliud cft gamps,quod prius f it , quod Pettus ha­
enim,quod effe&us fit externus,& aliud, beat lubiiatiam produ&am a Deo,quam
quod voluntas fignificata per cffeftura quod confequatur gloriam i & in hoc
externum Iit intra Deum. Nam illa fenfupoteft diitingui ex parte volitoni
quinque figna,quibus explicatur, & di- voluntas antecedens , & confcqueiis : et
bidituc voiuntas, verbi gratia, prohibi­ etiam admittimus,quod vnumquodquc
tio,prsceptum,confilium»operatio,per- . in tantum ell volitum,in quatum tll bo ->
mifsio,quaf diuerlo modo explicant vo- num;et quia homo poteft confiderari Te-
luntatem.func voluntas figni , & alias cundumfuanUubilantiam bonus,et fecu*
fupponunt voluntatem in D eo , qna:fig. du operamalus:idco in prima confidera'
nificatur per illa. Nam Deus vere pro­ tione,qu2 cll antcccd^s diligitiit a Deo,
hibet le^e * §£ etiam impqnic quando producitur,et cofct uatur in efle:
in
f .P.Q.XIX. A.111.DeVoluntate D^ei. S >s
in fcnfij vcro c5:Kiera'ionc,qua: co equu quoniam confcciitio gJorif non corrcf-
tiir.noodiligitur:qiii;icnl: [loiiiicida.iio p'lndet voluntati .inccccdcnti.'fcd cole-
eli(bIumco!i('equtrns coailJeracio , fed qiiCii.Ergoex D iT h . nodatur voifuaa
eit operatio maU:& propter !i.>c repro- in Deo, qua; (it inctncax refpedti iiiios,
haciir homoinon qviia homo clicled qui4 quod Deus per illam determinat cxprcf-
homicida eft : Ccdhociionfuiidac iiivo; ic,& pofsitiue,& atau. Et qma per pri­
Imuateanteccdeiui iiiefficaciam.vcAu- mam voluntatem nondeteimiiUt DeuS
rhores ifti’ fcntcacif detendunt; fed po- gloriam,fed fubftantiam Petri, v. giac.
nic cum ordinc pra:dicatorum ancece- ideo adimplet fuain voluntatem cfrici-
dentiam, vel confequentiamiuobieao: citerin cieatura inxta capacitatcin il­
& hoc eft quod D . Thomas docec s fed lius. Ergo, quia creatura pro ilia prima
nunquam ponit voluncacem adtuiii D eo voluntate non eft capax gloria: vfqne
jricfficaccm. dam per bona opera pr juidcatnr capax;
IJ3 Alarguinentwni vero den»' idfio antecedenter nihil dc fine cunfc-
1 5 . iam contlacexdidis , quodibiD » <iuendo determinat exprtfse jftd ad fum-
Jh o in as conliderat homiiiem,vel fecun­ nium implicite, & inccrpretatiue ; & £ic
dum confidcracioneoi communem ilti** lion eft inefficax voluntas in Deo, & c6-
vel fecttndum patcicularcs raEioaes ope- fequentcr neque Deus potcft antepra:-
Tuti!»& circuiiftatuias;8£ has circunftan- iiiiramsEritapradeftinare cx D^Tohma.
tias vocax opera ponens cjccmptuni in ij4 Proptcvea argnmer.tum
iudice,,qui vult Petrum viucrein quan­ dedudum ex authoritatc nonb<;nc dc-
tum homo eft, & vuk furpendi in quan­ ducit. Ad quod refpondeturconccden- .
t u m homicidaetuErgo voluntas (impli. do , quod voluntas antecedens in Deo
citfif dicitur ilia , qua Deus determinat terpicitillud,c]uod per illam Oeus vult>
hominem ad linem gloria:: voiuncas verd & hoc efficaciter; 3£ (ic ncgo minorcm,,
Iccundiim quid;ct antecedes dicitur il­ fcllicet: (^odaltquidex 4prc-
la , qua vuit Ocus hominem fecundum cedentfd/matfar, coiur tjl capax creatura,
fc,nonawendcndoad opcrasct h®c con*, licet noadimitiet illud, quod Deuf voluit
fideracio pocius dimanat ex nortraim^ cteatUYitfciUcetJihtem* Nani illud»
pc tfcccione, q aa«x parce volhocum d i- quod ex v olu< it ate antecedet i dimanat,
lUnguimus in bomincrationes commu­ eft,quod Deus voluit,& no aiiud,& lie»
nes,et particuiarcs,quam ex partc D ei, quia Deus cx voluntate aiiteccd^nti non
ctiiusvoluntaseft fine diftinftione (ifw- voluit.finem gloris creatur* cxprclse,
plicilsima.Nunquam tamen £>.Thomas Sc actujfcdadlummu impl:ctie,& inter-
dicic, quod in actudiuino datur aliquid pretatiue,;ideo cx vi voluntatis antece­
inc(>Ic.tx,5c cnniitioiutum.fedquod ex dentis non.diinanatfii>is : nequetalisfi*
parte volitoruiii potcft ^confiderari in nis potcft determinari cx vi talis volun­
h'jminc vna ratio communis,et alia par­ tatis, fed ex vi voluntatisconfcqnentis*
ticularis , et quod Deusnon reprobat, per quam iam rn*rica fupponuniur p; x~
vel prsdeftinac cx ratione commoni/ed, uifa.ErgoDcus nihil per voluntatem an­
c-1 operibiiSbonis, vel malis. Ec lie vo- tecedentem voluit,mil illud, quodctfi-.
luiuas prima,qux mteipretatnt a nobis •caciter pocuit cfle;nequc voluntas finis,
;p^^deUinatiua»non eltetiicax ; quia non 'qusseft prgdeftinatiua potuit dctLimi-
eii id u s Dei pofsitiuus > decretuniv nare nili confeqnenter, poftquaiu ludex
fed eft voluntas , quae a nobis implicita pratuidittnonfolum Pctrum , v. grat. in
jnceliigitur in ipfo hominc » lecundum «quantam homoel\,(ed Pctrum in qua-
quod homo eftcrcatus ad ftnem glori® .- tun) iuftus, vcl homicidaeft > ct h^cell
j Q'jod clarius proponic D , doAriiuD.Thomg.vtexptcfieconftatt,
Thomas loco citato ex num,2<S. vbi cx- et non quod detur voluntas inctlicax in
preilb p >nit ilhjd,adqnod Deus creatu­ Deo, . ,
ram orJinauit,fcilicet,adfinesngloria:j 1j j Ad arguvnentum de num.27*
& ha:c ordinatio eft duplex : alus ante­ refpondetnr,qaod D.Thomas in ill > cc-
cedens , qu« prouenit a Deo , quantuni ftimoniodiuidit vohiiitate»nbcnt;p.aci'
eft cx fciquia ex Deo pra;cifsc , Sc lolo t i , qux eft vnica in Deo pei autctcUtn-
prouenit produttio hominis ad gloria; tcm , etfubfequentcni t iicut duudit-ut
^s^h*cvoluntas aliquid habct ds efrica- gratia Dei ab Auguftino per prii!i;un,eC
cia , & aliquid de ineflicaci: de etftcacia f.cundani.feii per gratiam cre.itiouistce
habct pcodiictionem hominis : deinef- redemptionis,Nonqina vna voluntas iic
licacia : habec confecutionera g lo ria ; inetficax,et aliacHicaxt qui.i m tkti* non
8^6 Commentaria In DiuuraThomam,
poteft rcperiri volutas,qtvg incfficax fit: de fumitur argumentum ad ponendam
cr fic oninis volontasDeijtc eft bencpla- vohnicacem iticflicaccmin Deo.
citc , & efficax ; qtiia inomni obicdo, 1 j7 Obiefkio auteni de num. z;?,
quod vult Dcus, habet complace^itiam, pronobisefl. Ad folutioneniden.j.).
& bei)cplacituni;& oinne,c|uod vult fit» refpondetur, quodfi voluntas D civtli't
fi velic3auexprcne,'& actcrminanre,& folumoi dinare honiinem ad fineni: iani
no voluntate, quam nos interpretamur, in >ila ordina tione davetur efficacia: at*,
& eft implicita in obieflo prius volito, tamen qoando vult falutsm hominuni,
quia ha?cnoncft volunras Dei t-xprcfla, nonfolum vulcordmationem ad finen},
fed interpretata voluiii as ex cfed u pro­ fed confeciitioncm finis. Ht propterea
ducto. Ergo ilia toiiditio,qua: ponitur voluntas antecedens poteft vellc (ubiian-
a D.Thoma.cft in obiefto volko,non in tiam hominiseftentialiter exfe ordina­
aftu voknce:& fic ex do ftrin aD .T Iio- tam ad fincm : fednonvukfinemeffica^
mar fomper conflac noftra decifsio , St citer. £ rg o nullomodo exprsiss vult
quodOegs Temper velitefiicaciter.quod iinem:quiaDeus non poteft velle aliquid
v u lt, & quod voluntaseiiis fit bcncpla- fine efficacia.y nde nafciiur,quod (i De*
cituni D ei. Etquodamepraruifair.iCri- vu lt, quod careat effeftu caufa, vel eft
tanon pofsit determinare de fine •, quia caufalibera,qu* peccare poteft: & tunc
non fupponuntur circunftanti® requifi- ex peranfsione expreftavultcarcrcctfe-
ad re£tum ordinem determinationis : fed quando vult homines faluos fie­
ditiina: circa fincm glorije. Ergo iir-pli- ri , tunc non explicat nifi falutcm homi­
cat , quod pra:dellinatio fiat , nifipoft num. Ergo non carentiam c fe d u s , fed
pr!€uifla m*rita;q«ia ex vi volutatis an­ pofi tionem illius. V nde femper voluntas
tecedent is folum determinatur (ubgan- inefficax eft impetfefta. Quando aofcTn
f ia,non finis. conuenit, quod vna caufa fruftretur,tuc
ij6 Ad argumentum de numer: Deus vu lt, quodalia vincat: nunquam
a s . refpondetur negando antecedens, tamen fuit conueniens, neque pofsibile,
fcilicet, quod obiedum conditionatuni • quod Deus vellet vnumeffedu , & quoti
habeacUib conditioncexiftcnciam,& no nonclTet tfteftus. Igitur fi fuidctcon-
bonitatem. Nam codem modo habec ueniens,quod fruftrarctur vna caufa.tuc
vtramquefubconditionc,fciIiccc, exi-' Deus velletetiam , quod talis caufanoa
flenciam ,& bonitatem. Nam bonitas li­ haberet cfte6lum,fed femper cft intpofsi-
ne exiftentia nondaturnifiintracaufas, bilc,quod Deus velit aliquid fiuecffica*
& obiecluni incracaufas non eft creatu- cia, vel quod Deus velit aliquid pofsiti-
rajfcd Deus: & fic finecxifientia nullum ue fieri,& quod non fiat.
creatum eft appcubilc. Ad pcoba rioneni 1 jS Et licet Dcus, quia vninerfa-
refpondetur negando etiam , quod ad lis prouifor eft omnium rerum debeaf
hoc,vcobie£tumappecaturdefa6:o, no habere voluntatem citca omnes cauD ;
requirirur , quod habcat bonitatem de etiam contrarias:ex hocfolum infet tuV^
fafto, Nam refpe^au Dei non daturap- quod quando ex contrarietate caufarao j
prelienfio bonitatis, nifi eo m odo, quo vna vincitur,et alia vincit.Deus non ha­
bonitas eft in fe. Vndc liccc in creatu- bet voluntatem , quod vtraque caula
tisfola apprehenfiobonifnfficiat adap- yincat:fed quod vna vincat,et alia vinea»
petituni.non veroinDeo. lgitur,quod tur. Argumentum veroacquiuocatione
eft conditionatefuturum,etiameft con- vtitu r: quiaiudicat, quod Deus vult,
ditionate bonum.Ec proptereaDeus no quod vtraque caufa vincat, quodfuppo-
poteft velle, quod eft i'ub conditione fii. nic,vt certum,et eft falfum.Prouidit cr-i
turum,nifi deternunet de conditione, a go Deus,quod oomeshomines ellentca-;
qua dependet futurum.Vnde D .Thom . paces beatitudininis , fednondeterrni-
loquens de voluntate antecedenti vel- iiauit , quod omnes falui client : et fic
leitatem vocauit. Quia re vera folaeft in Deo i;on datur fccunda voluntas;
yoluntas interpretata. E t argumeutuni quia non potuic dari inefficax iji Deo,
non bene procedit a voluntate humana Quando vero d ic it, quod caulas, que
addiuinam. Q?ia humana poteft ex ap- ttyii habent efi^ettum , Dcus ordinat ad
prehenfione procedere:& lufficic, quod eftediunijdtbct iuteliigi, quod ordinat,
aprehendaturobieftnm, licet non fit ad nondcterminandojvel vokndocffc^tunl
h o c ,v tappetatur. In diuina verofola CMipiis, fedconterua»ducHi;i!iar»i>!,ec
veritas obicfti poteft tcrminarevolua. permittendo dcfttitum in ]ih:;ris , \cl
f atcm ; & fic ex apprehengonenon bciie iolendo ddcdtum in ni^^ccijarijs. t r y o
Deus
l.P.Q.X iXiA.VLDe Voluntate Dd. 827
Dpusnon oiilinat caufas non habLOtes beatitudiiiis, qnx diOinguicura volun­
tftld u sjd illo s volucaccpofitiua, '6c cx- tate, qua dctcinunatjtjiiotliio folun> lint
pi ciT4 ,& ftiftuaii I feci ad ianimutu volua^ capaces, fed qnod conlequantur -gloria,
tacc implicica, & interpretaEa. £ rg o Ulavoluntas faciendi capaccs clt
Ergofi ordinatio ilia ca,ufa: ctticaxrefpedq capacitatis,Teddiftin6ta
ad efreaii fruftrddum clt ex vi caufaruin. ab alia,quas vult laluare.
Ergo non ex Deo . Ergo Deiisnonha* 14 1 Ergo fi fub illa prarcifioncfu-
btiic voluncatem illiuscrfedlus »<]uiha* micur lalusprocapacitatc, confunditur
nrandos e(^>qnodnos defendimus» Non diltinSavoluntaSj& 10 hoc fcnfu cuide-
enim dubitamus, quod caufx interiores tcr conft^c,quod onincs damnati fucmnc
pofsiiic, c[uaiuumeftej( viilUrumordi* capaces gIorii‘,& tamen fuiu extra illam,
nari ad cft'iftusj fcdncgamus,quod pof- iit eodem modo quando Ucus dat gra­
fit oriricalis ordinatio a voluntate i>ei, tiam reprobo, non vult gloriam illi, ni fi
quaiido effetius non eft f'ucurus.Ergo ad iiiterprc’t atiue;& implicire,fednon vo»
prouidcntiani Dei nunquam potclt per­ luntatc cxpreiTa , qua deterniincc dare
tinere , quod Deus determinet aliquid, gioriamPetrOjV.g.Quodautcm vohui-
(]Liodnonliati quia potius ex hac ratio­ tas Demon rdlatinilia primadeterini*
ne infertur, quod Deus liaberec proui- natione dandi gratiam ,fed vlteriuspro­
dencian»fiUibile!i).Natnilexfua^pro«i^ grediatur ad determinandam gloriam
dentia determinat illud , quod non/it. ialfumcU.Et fimilitcr efi falfum,quod il«
lirg.0 eft prouidencia defe6tiiolTa,ex qua la voluntas antecedcns , qua ponitur in
nonpotellftarc vniuerfi conflantia , led P e o ,v e iit non confccutionem talis finis,
ruercr cotamachinaorbis tali prouide- vt prouifbt vniuerfalis; quiahoc eft po-
tiadifpofira. Etpropterea conftansj &. lierc in vna voluntate antecedctiti du-.
perpctna manec vniucrli cxi(lentia> quia plicem voluntatem oppofitamjalterani,
pronitienciaeflicaci, StindcfeSibili, & qua vult jfaluos fieri omnes, & alteram
diuina guuernatur. ^rgo ablata,efricaci^ qua vuJt ,v t vniuerialis prouifor perdi*
diuinx voluntatis ruit tota regiminis tionemplurium.Igiturfemper argumc-
prouidencia.Quando vero voluntas Dei ta ifta procedunt fupponendo voluntate
ha;>ec aiiquid tfficacix refpedu illius, in I 5e<) de obiedo,quod no eft poneudii,
poteft d id voluntas D e i: refpeftu vero quodconditionate velit ex^alia paric
iliius^quod non habet efficaciam,non eft prdinado,quodn6 fiat,quod ftmper nc-
voluntas in DwO , fed potius eft volunta^ gam us.Concluditureigo,quod volutas
contraria,id eft, voluntas dc non ponen­ i)eifoiu eft refpedu illiu s, quodfuiuru
do cftcdu. cil ; & implicat, quoddetcim inctlicrii
. 140 Adargumentiiden,52.rerponJ ijuod non fiet]& iica poUenori cognof-
dctur.quod no datur ioDeo volutasex- citur voluntas Dei ex cttedtu,q«en»pro-;
pfflia per decretu, neq, circa hoc» quod ducit,& ablato eAe^tu,dc/icu neccftiirio
til otrmes hominesfaluosfieri,iieqjlal- voluntas.
uos facere,quia vtrumqtie repuguat.Na 142 Ad argumentumd cn .3j.ref-;
li faluos tacere vellet, ex vi illius volun­ pondetur,quodli Dei voltinta$,vt argu­
tatis darerur iilis falus independenter a mentum lupponit non poteft fruUariab
iiisEi-itisi. Q iiailla «oluntas antecedens aliquo excnnkco, multoniinusi Ic ipCa
nouactcndit ad niarita.Htli vellec illos frDltrabiliseft;quiahocfolum pollet «X
laluos fieri,deberct etiam cx vi illius vo* ignorantia prouenirt: ,quatido voluntas
Juncacis prsparare media necetiaria ad humana mutat determinationem ex 110-
coniequendum ralutem,& vtrumque re­ uitate c6(ilij:<]uta meliusagnouit,quod
pugnat. Quia non eft conueniens,quod ^liK i ignoranter decteucrac.Propterca
omnes falnifiant,imdimpofsibilecx fra­ mutatio voluntatis foium ex imporctia,
g ilitate,8t mutabilitate volutati^ crea- vel ignorantia procederet i & vtraqii»
t».Salus autem hominum non poteft ef- repugnat D e o . ^rgo fi in genere caufat
l'c, nec^ae ii folo D eo , neque a creatura efficientis eft impc(lc«^a voluntas ab ex«
fola.fcd a gratia Dei cum homine,& fic irinfcco,im pcdira,&im potens, & ittfc*;
i)on potuit Deus quantow eft ex parte rior, impUcatorium efteciam, quod oC
Aia-prouidentix veliefalutem ;quia te^ prouidentia kia, & dilpolitionc propria
neretur feniper contra prouidentia prg- fruftretur voluntas eiu\j quia hoc ciieC
liareefhcaciaremediafalutis. Ergo illa veUe,& no velle» Vult enim, quia dtttr*
voluntas male confunditur cum a)ta,qua minat lierijno vuit.quia 116 fit, quod dc-
Deus fecit efpu citct homioes capacef lerminauitj,5 c ad hoc,vt no fieret, «tiam
Deus
828 CommentariamlnDiuum Thoma,
Deus debebat decernerc.Cofunditergt) quia quantum eft ex fe Temper omnia,
argumentii,<juodc3ufar no habeant cfFe- quefecir, diligic 5 fit ideodocet Au'ju-
flus ; & quoil Dei voluntas tVulUeiuri IHnus, quod Pcusnoiipoteilodia habe*
<juafi elTec. N os crtim non negamus, quod re opus, qnod fccic j fed odio habet oper­
conuenics,fic volitu a Deo,quod plu-* ta, qu« facimus mala, Ergononpotm t
res caufx carcac efiFe^uifed foKi negam’ ^ reprobare Efau, antequam videret mai4
qnod pofsitDeus dctcrniinarccffedum, opera eius , fed repfobauit, antequam
&quod calis ttL'ilus deticiac.lnef^cacis feciifet iIlaEfau:quia deeretum manec ab
ergo ex parte cauiarum eft non ex parte iSternd. Ergo ilia reprobatio negatiua
D ei. Voiuit ergo Ocus, quod caul^ non non I'd admittenda;quiafupponit igno­
haberent cffcdum: fed non voluit, quod rantiam obtedi t & hzc nonpoteilad­
haberent'. Ergo non prxcelsit votuneas mitti in Deo.
.antecedens dectfc^u , Ted decretumde 145 Vnde Deus non habet dupli­
Qon ponendocifedtu, quod defendimus» cem reprobationem; quia in Deoomnis
^4 i Deus votuic intfHca- aftus eA finitus •, & lie non poteA multi­
ciara caufarum j fed nonineflicaciam lux plicari. Ergo reprobatioeit vnica, ?£ ex
voluntatis: & propterca nunquam £)eus hac defcendic pccna. E t licet obiedio ex
yuu,quod ftt et'ficax iiU caufa, quain fe- fuppofitione fcntentise contrarif ad ho^
mel inefHcaccm decrcuic. ErgoHunqua minem vrgcac:attamen in noftra fenten-;
in Dei voluntate potell rcpeciri tneffi* cianon admittimus reprobationem ne*
cacia. Nam licet ad perfedionem diui^ gatiuam in Deo.Qiiiacft a&usimperfe-;
nx prouidentix pertineat difponsre de 6 :us, 5£ non potcil admitti in illo.Prop*
omnibus caufis contrari js)& ex ilU pro* terea argumentum conuincic adhoim-
uidencia d imanat, quod caufx inferiores neni contra Authorespraedjftosrquod fi
fruflrentur, & vincantur}fed cotum hoc feiiiel concedunt voluntatem reproban­
cadic Tub regimine prouidentise,fed nun­ tem negatiue,non pofliint admittere an->
quam cadic fubtaliprouidencia , quod tecedetem vohmtatc prardeftinandi pof-
difpoGcio diuin^ voluntatis fruliretur.; fitiue. Ec/iue vdint,fitie nolint, ilia voJ
Ergo nunqua poteft dari voluntas incf- luncas, qua Deus vellet faluos fieri, de-,
^cax in D e o , licet pofsic dari deineffi-* beret e(fe voluntas prfdeftinandi; quia
cacia caufarum inferiorum decretitm; nihil aliudeft prsdeftinatio, mfi volun-,
Ergo neque ab extrinfeco impedientc» Cas Dei ordinandi hominem ad vitam
nequeabintrmfecaioefHcaciapotedda- ^ternam. Ergo fi fupponitur voluntas
ri voluntas antecedens , quae Gt fecunij D ei, qua vult omnes faluos fieri a a u , 8c
dum quid,& noniimpliciter talis,& fine exprefsc debet dari prxdcftinatio.Ergo
efficacia. Neque Deus poteft velle,ni(i incompatibilis cum voluntate repro­
quod poceft ad executionem perduce-; bandi negatiuS , quam concedunt coai
te.Quiatam infinita eft eius potentia,ft-
cut voluntas, & ficut intelleftus. Ergo 146' Ad folutionem deilum.
neque.ex cognitione poteA deficere,ne­ refpondetur negando, quod adns libec
que ex voluntate, neque ex impotentia. D ei non requirat connotationcm cflfe-
14 4 O bieftioau tem ex num 34. ^lus ad extra,fiu5 de nouo produ£ti,
«tpbis fauet« £ t ex ilia deducimus, q uod we conferuati, Nam denominatio debet
J) e u s non habet reprobationem negati« refultare ex effeftu. Ergo deficiente ef-
iiampqu^mponit obie^^io. N am ilia re- feftu non poteft effevera denominatioJ'
probatio fupponerec ignorantiam D ei ordinatio vero rationis vel relatio ra-i
tefpedu E fa u ,v .g r.E t propterea Scrip­ cionis D ei ad creaturas cum funda me to
tu ra d i c i t quidquam boni, t t l ex parteDei no eft admi tteda: 8dfic ia tu
nmU'tgcfsifeitt > iacob dilexi, Ejau aatfm a^us liber deficit exonmi capite : quia
ed h h M u i} V b i nondicitur antequam neque datur efledusad extra,neque de­
^iderec Deus bona opera la c o b , & ma­ nominatio vera , iieque relatio rationis,
la Efau,illos dilexit,vel reprobauit; fed fic non poteft intelltgi obieaum vo-
antequam ipfifeciflentiopera, cognoutc Jitum 1 praicipwe , quia im plicat, c^ijod
D e u s ^ & u r o s » & ex operibus p rsuifis; obieauni dicatur volitum , nifi a b a fta
‘przcefsic etiam voluntas diligen di, vel libere volentc. Sicut «on pcteit dici al­
reprobandi. E t ratio efi manifefta, quia bum n;fi ab albedine.Ergo fi ex parte cf-
yt infra com. dicetnus in quxHione de feftus non datur mutatio realis , neane
prxdellinacione« D eus nunquam odio ex parte Dei potefi dari aftiis Jmer. Er-
^abuic crcatucas nifi ex culpa if|/arumj g o fiell voJuatw iucfficax , non eftvoi
liiti-
l.P .Q .X IX .A .V I.D e Voluntate D el
JoiitasDeieffeftiua. Ex ilia vero parte,' teft.Ex quo ergo capite redJiciir iixfa-
qua habet coniunaaui cfricaciitni eftc-, cax voluntas,Ergo li viilt,& potell.fjcr.
d;is,cric voluntas in D eo,& noncxalia. Quo modo potctt velie , quod non Hjc,
Ergo fi ilia v o l u n t a s aiweccdens ponitur quud voliiitjVt ficrct.nid m u t ijo Iciitc-
faluandi.quatitumeftex parce D ei,& ex tiam?£rgo totailladoarima,efc lupjiou-
parceDei eft to ta potentia,Sccognitio, tio line tundamcutodcfenditnr,& cotra-
voluntasjiara totum eft, quodi cequid didoria involuens voluntatem dmioaiu
ritur ad falutem.fcrgo ex eo.quod dctuc niore humano iudicac.
ia ilia volutate,quod requiritur ex par-; 14P E rgo li ad voluntatem ante­
te DcL lion fit inefficax voluntas , imq cedentem folum per tine tin jlUicncctia,
multoraagis efficax. . quod inefricacitcr eft volitum, mhil per­
147 Addottrinam den.36.1am tinet ad talem voluntatL'in'inequc in Deo
conft4t,quod ordinatio hominis ad glo" debct3 dmitti,nirireipettuillius m quo
riam ex capacitate non eft ordinatio tb?-i efficacia habuerit. Neq^ prior itas illaj
malis:fe.d implicica , 8c interpretata |ia quae refertur n. 3 y.mrer pr^dicata coniu'
effsdmnani (ieflct formalis, diet prasdei nia,& particularia ex parte valet ad p o ­
flinatio claca, & efficax, & fic capicita^ nenda voluntate Dei circa Vnil prxdicar)
hominis non ponit aliquid de fine expar­ tii c6mune,& non circa aluwt particula­
te D eiaftualiter ; & psrmilsiopecca^ re. QaiaueqiintctlettusDei, neq,volu­
ti in yttoque cafu datur,idei\,ta in p rs- tas cll pr^ciliua;&hc folii potttt atcinge-j
deftinatis.quam repcobis. Quando yerq re obit<!xu lecundu die rcale, quud m fe
d icitu r«quod ilia voluntas laluandi an-, habct. Ergo licctadmittamus,quod in
tccedtfns nafcitur ex bonitate Dei *» 6 ^ homiiie,velPetro,prior fit ratio honu-.
gandumeft jquodex fola bonitate oria» iiis,quapeccatorisi4ttame Dcus no po-
tur,quod petit eifentialiter oriri cx mae- teU diiigere liomirie,vel Pctru nili lecit^
ritis,D ebet enim Deus cognofcereoin* dum elic, quod lubet in fepro co hgno,"
nes circunftautias obieftt,vt dc illo de- quo elt obiedii diledionis. brgo li vot
torminet.Et aliter determinare non po* luncasantcceUeseft illa,quaf attiugitob,
te ft, quiaeflet contra diftamcn practi- iedu iccundu racione c5mun£; & volun­
cum rationis,& contra infinitate.n cog­ tas cofequenseft ilia, qoae attingit obie-
nitionis , quas omnia, qua: pertinent ad ieauniparticulare:& D ci voluncas non
obieftum, attingit. Ncque reprobatio polsit cu tall prf ciiione attingere,ex c6-
datur in Deo iuxtaillud:P<r(ifno tu^ex iequenti excluiiicur a Deo talis voluntas
te. Reprobat ergo D cusex debito lufti.: lecundii quid,& inefficax.Quod veto te
ti£,non ex oftenlione illius; quiaqui in-j ccdercviclciurabvno ocdineex culpafua
ten<lit ollenHonemex fe determinati qui relabitur m ahum ex prouidentia Dei.
vcro ex culpa punit,ortu fumit ex culpa. Quia Deus cx creatione implicitc dcfti-,
148 C)^od veto Deus velit fiiam nauit ad gloriam ;& poUcapra:uifisde:3
voluntatem antecedetem effe ineffica'j nixritis reprobabit adpceoam.
cem.femper eft falfum.QuiaDcus no po- 15 0 Obieftio veroden.jS.pones di^
teft velle,quod fua voluntas no fiat i quia uerlasexpiicationes illms propoiitionis
hocellet velIe,&noh velle.Et ideo verum D .P au li probabiliter fic potell incerpre
eft,quod ex voluntate Dei dimanat efte- tariaiuqua verb poteft intelligi dc volu­
flusproccdcnsacreatuta, vel defe&us tate antccedeti inefficaci.Et he ad lolu;
eciam:&licJiuc fiat,fiuenon,totixex vo­ tione den.jp.telppdeturjquod intcrpre
luntate Dciettiiednoncilcx Deivolun- tacio D.Auguft.triplex optimelaluacur
cate.quod velitjSt non velit fimul refpe- inrigorollorcnlUtlNuliaillatuni explica-
ftu eiufdcm obiefti.Et ideo neganda eft cio continec repugnandam , quain po­
illaconfequencta, fcilicet; Licec ex vo-, nit inefiicaxfoiuntas antecedens, i g i ­
luntate Detrotum fi^t.bene flat,quod ref- tur lita voluntas folum poteli ptrmicti
pe6i»*licuiusobiedifuh altqua yrxcifionc fecundum interpretationem noilram cx.
conjiderati b»beat Dcus -voluntatem > parte nollrim oJi impcril(;^iconcipien­
fiMyquMtum efi ex illius, & tamen fub di , quo concipimus , quod eo ipio ,
aliacotjfderatione velir^quod no fiat.Qiiii quod Dcus producat honiinnmiaU gio-
hgcpi'opofitio implicationem manitella fiaro producit, liclicut Deus omnes
includit.Namfi quantueft cx Deo vult homtnesproduxit:ficetiamvo!uit laluos
fieri,n6 poteft no fieri.QuiaDcus onuiii fieri,Namhomofempec a Deo eli ordi­
cognorcitjomniaimpcdmienca attingit;^ natus in fincmglorix , ^ ilia ordinatio
oinae? conditiones penetrat;onui(a po- imphcite claufa in fubftaiuia hominis
T o m .ll. Aaaa pio-
830 ComrocntarialnD.Thoraam
produ in bonitate pro<lu<Storis in* voluntas, hincnalcitur,quod voluntas
tCTpretata fu fricitad h o c, vc L>.Paulus lit immutabilisi,
d ic a t, quod Dsos vult omncshomines
faluos fieri,codem m odo,qao vulc advc* A R T I C V L V S V III.
ticatis cognitionem venire,non quia de- Vtr»/n -voUtttas p e i necsfsitatem rebus
term iaet conuerflonem alictiiusjfcd quia colitis imponati
dedit iliisiiicelle£tum,& c s c e ra a u x ilu Onclulio ell negatipa. Deus efi cau-
fufficientia ad taleni cognicioncm , Sc ia prima,& fuperior. Erijo ommj
Confecutionera lalutis, fiimt,quar vult Dei's fieri, led Deus vol­
r uit c(Te caufas tiece«arias,& liberas, Ht-
V I I I . ExpUcd)ituf,(i;<fententiafei go voluntas Dei non imponit rebus ne-
candA, Argwmemaiiliuf. cefsitatem,nifiquando vuk fieri necella-,
15 1 Q Ecunda vero kncencia de rio.Quando vero vult fieri libere^ telina
t j n11.40.in quantum negac quit libere operari.
decrecacondicionata,& voluntateman> A R T I C V L V S IX .
tecedentem.fiuec noltra conclalioni, Qc Vtritm voluntas DaJit mdlorum i
adnuttitur.Ad argumentum veroden^ Onclnfio eft negatiua.Lt probaturj
4 1,quod ilia interpretatio Augultini vl-
tra fus auchorit^tis pondus iiabec cttant
C _ malueftpriuatioboni, fedobiettii
voliitatis eft bonuiti.Ergo malu n^cadic
confoiiam lariptm w inteiligcnciam line fub obiefto voluntatis.Et proptcrca di-,'
aliqua repiignantia, & lie ut.bi'iadmitci Citur, quod nemo intendens in malum,’
cumciteris^qt scab iplo funt iclac£. A r- operaturiquia nemo intendit in malum,
gumenrum ectan» pro nobi& tli,ct non G- nili fub fpccie boni, vel in quantum con-
netfiicacia , ik foccicudinc.Aachoricas iungitur cunialiquo bond.jErgo malum
vero de n.42 . in argumento fecundo de^ culp«,quod ptiuat ordiiie ad bonum di-
lietintcliigi iuxtadidaluperius, idcf^y uinum Deus nullo modo potcft velle/
quodDcus Efauodiohabuic abztcrno Malum vero naturalis defe^lus, vel ma­
antequam quid qua boni,vel mali egifl'ec lum pcena vult, volendo aliquod boniini
in tempore; fed noaacequamDeus pt£^ tui coriiutigitur talemalum,(icut volea-
uidiHvC iUiusmaia opera,quiaDeusnul*; doiuftitianijvult p c E iia tr -volendo o r­
lam crcaturam odiohabctexfe , fed ex dinem natur® fcruati vult, quae natural;^
culpa liliusiquia perditio noOraexnobis ter coirumpuntur,
en,&odiii Dei CKcacreaturas ex mali$
operibus pr*u ilis habec ortum. Si mili­ D V B IV M P R IM V M ,
ter etiara argumentum denu. 4 j. eft ad­ Vtrum Deus biteac decreta ex natura fun
mittenda,cii argumento de n,44,Argu* efjicucla dc (i^\ikits Uberis^an exfup^
mcntumvero vltimii den.45. ucbsc in- fiifuione prAttift confenjus,ex je
ceiltgi iuxra fuperius d id a m materia de ■pero /nd/jffrV»r/fC?
fcicntia Dei,C(uia licet concedamus da­ £. I . Propor,ftttr c[uid fit retsuiftttim a4
ri decreta ir.fjllibilia . non tamen cum efficaciam ix.lunXMis.0- Huteti,
necefsitace infetentia ejtcdum. 1
Icet ifia difficultas plur i-
A R T I C V L V S V II. rimu deire,parum dt vo­
Vrmim -voluntas Dei fit ntuiakilts} ce cociueat; niliiloniinaj
OncluQoelt negatiua.Et probatuC
C ex illo Numer.
qaafi homo,i>t mentiatur,
. Non tjl Deus^
yt filius
circa vocem tfjficacisvo-
luntatis.veldecrcti , vei
auxilij, etia multiplicia
hominis,vtmutet»r,A\i\xd cigo efta.u* iquiuocationis nomina referiiturab A
tare voluntatem , & aliud velle tcrum thojribus. Nam voluntas tfficax dicitur-
mutationem.NampoceA aliquisvoluii- fimpliciter talisj vtdillinguitnr avolunj
tateimroobili velle,quod nunc fiat liocj tatc lecundumquid, <Sc voluntas abfoln-
& poftea iiac contrarium. Solum entm ta,vt diftinguitut aconditionata. Vo-i
voluntas mutatur , li aliqujs inciperet uatut ctiam voluntas confequenSjVt di­
yellc, quod priusnon voliut, vd deline­ ll n^puiturab antecedenti, & efficax, vc
ret vcUe,quodvoluic , fed hoc ill Deo no diiiinguitur ab incfficaci , & voluucas,
poteft tcperiri, nili prxfuppolira n:uta- qua; tefpicit obiedtum fecundum fe , eft
tionecx parte cognitionis^vcl circa iub« intfficax : qu* veio refpicit circunftan-
fiantiam ipfius voluntatis. Ergo cum in tias parricularcs , ift tfficax v<..i«iitas,
SeSpofsiE 1 tcftc D .T h cm a, hiv arc.6. ad 1 .& in i .
■diif.
I.P.Q.A.XIX.IX.DeVoluntaceDei. 8j I
d ift.4 6 -8 :4 7.q u *ft.i. art. i . & ncque omnia impedimenta potcft tolle :
2 j.d c V tricateaic.a.& qujeft.d.devc- r e , fuc optime» quod pcrfeiicrct voluni
ricace arc. i .& quxA. 1 2,4rc. i o.D ta s , et intentio de cftedu conrequendol
guicur autem volantas, qua; lefpicit or> et tamen frultretur volunras, cc non po­
dmem caufarum , qux e(l inefHcax a vo* natur effedus. At voluntasdiuina luhct
lancate.qiiJc rcfpicic, no folum ordinctn omnem poteftarc, et poteft tollere om­
adfineni, vel ordinem caufarum ad efta^ nia impedimenta: er fic fi fruftrator effe-
Aumjfed ctiain produftionem effedus,' duSjCx Dei voluntate fruftratur ,et con-
feu effedu, vc exeunte a caufa,quc eft cf* fequenternon eft efficax voluntas D ei:
ficax»Ifte vero c& ftu s in orditic,ad qu$ quia non ftatfiuftrari cffcdum , et D ei
dicitur efiScax voluntas»noneR incclli- voluntatem eflecfficace.Deindc ad hoc»
gendtisretpedu Hnisvniuerfalis, vel in< vt volunrasfitefficax, debet habeie fi­
tentionis diuinz. Quia voluutas De{ nem, et motiuum , et caufam efficien-
femper confequitur fincm vniocrfalem, tem.Nam efficaciarefpicit ex ifientiam,
cc Temper impletur fua intentio ; fed in ct iftanonpoteft fierlnifi a caufa cftedir
ordinsadiinem particularem , feueffc-, ua,quse mouetur a fine; & propte^eareJ
&uii),quiexic a caufa'.tunc cm'm dicituj^ quiritur duplex caufa, altera finalis Se
efficax voluntas circa ilium. altera cfficics,& vcraque eft requilita»ad
3 N a amor duplex gen* caufalitatis cfficaciam eifcdus^ & voluntatis.
exercet,fcilicet.aflicicdo, & efticiedo;, 4 Prstereajrcquirituradcffica.'^
afficere conuenic iit gcnere caufx forms<< ciam voluntatis,non folum, quod detur,
lis: quia amor eQ aflFedusvoluratis tan^ cftedusexcaufa efficicnti; fed quod d i­
quitbrnia ; tfHcere veto couenit in gene manet ex diredione voluntatis, quar ex-
re cauff efHcictis»quaten*ex affedu mo* fine mouetur ad m edia, quibus cfl^cd us^
uetur ad habendam rem amatam. Et ica executionimandatur. £ t ficfiponuisO
amor formiliccr fucic vniouc cum amato efticaciam voluntatis in tffcdu fecu-
obiedo effediue ; & efficienter quarit to , & non in fine , a quo deriuctur cPf'
vnionem cum obiedo amato, teflc D . ficacia effedus,fequitur, quod voluntasi
T h o m a ,i.2.q u sft< a 8 .a rt.i. Amorec- non fit efficax nifi ex dejiominationc ex><
go»qui HQic in affcAu,iaefHcax eil: quiar trinfcca,folum ; & ficnon fumitureffica-'
non efficitret cfficacia pertinet ad genus cia per ordinem ad obiedum : quia ille-
caufg efficientis. Siftit ergo amor infc,- ordocll intrinfecus in voluntate : ncque
cteft voluntas fimplex , et inillopoteft erit neccirarium ad hoc , vc voluiitas fic
cfTe compiacencia, et deledacio, ec non efficax, quod determinate rcfpiciat finp
cftamor efficax. Nam efficax amor facic de obiedo producedo,fed Uithcit,quod
conuerfioncmadrem,vcrealicerobtine- refpiciac bonitatem obiedi fiinpHci af-
nend^m>et dicitur efficax : quia habcc fedu.fiue ponendam cuniexilVcnua.fiuc
ordinem caufx efficientis ad rem confe- non. Si enim ponatur cftbdus,ex deno-
quendam.velproducendanu. £ t tncipic tniiiatione eS-cdus pofiti, hcct non lir esT
ordo efficacis abaduintentionis , qui diredione finis,& volutatis,erit cfficax.
no eftfimplex volitio, vel complacetia vo!uQtas,quod eft ablutdum : quiacffit
de reamata:fed volitio tendens efficien-^ caciadebet dimanare ex intrinieca dirC'
teradqu®rendarc, er ptopterea incipit dione voluntatisex fine mota. Deinde
at tingere media ;na intentio noneft fim­ requiritur diredio finis : quia alias fine
plex adus volendi,.fed adus volendi fi-, diredione voluntatis fiet cftcdus. for­
nem cum ordine ad medja : et ideo non tuito, & deftruetur piouidetuja D e i: ^
eft fimplex , fed duplicatus adus : quia folutn dicitur efficax volunras ex euentu
duo attingit.et finem.et media. e&edus, & non ex diredione voluutatis
j Vndc fit,quod iucreatispoteftef-i ad fine: &proptereaAuthorcs,qui hoc
fe efficax amor.etia fi effsdus non fcqua^ delendunt,vt nonponanc in Deo fortui­
tur ,e t fruftrabilis fit ;ac vero in D e o , fi tam voluntatem . admittunc kicntiam
euentus non fequitur , euidencifsimuni mediam, per quam us coguofcat tale
fignum eft,quod amor ille cfficax no eft. eaentum , ct dirigat ad operandum ^ vc
Quia omne decretum Dei eft infallibile,; fiacexrcicntia,& prOui'dcntiaDci,quod
E t ratio difcriminis eft t quia licet vcra- etiam negare debemus.
que voluntas efficax rcfpiciat cftedum, 5 trg o a d ctricaciam volunta­
vt ponendum extra caufas:attamei)>quia tis requiricuf> , & fimplex volunras fi-
in poteflace volutatis creat* no funt om nis,ad quam fequitui fimplex fruitio, vel
nescaufae, a quibuscffcdusdependet]^ 'complacentia,&poftea datur volunras
Torn. Iit. A a ia z ii:'*
832 Commencariain inDiuum Thoma*
inrcnciua,& affecutiua finis>qucm refpi- dia dcrinetur ex efficaci intecionc finfs,
cit allcqucdum, & dicic ordinem ad me­ eft communis intcrThoiriifiasfeiitenti^i
dia,non prxfupponendo ilia j neque quia vt infra in materia de prjdeftinacioneco
moucatur a medijs, vt cfficax fie voluti^ flabit.Et i.z .q .iz .lta M .F .lo a n n e sd e
tas,fcd potius refpicic media, vc deriua- S.Thom , hic d ifp .5 .a r.i. M.Gon^alrz
ta c x fu a efficacia,& ica prius cftcfhcax di(p,7 5 .Carmel.SalmaRt.Difcalceat.q,
yoluntasfi q.uacnex ilia dimanent n>edia 2 3 .a. 4 .difp. 9 ,Suar.lib.i.de pndefliii.
kd confequendum finetn. Ab intentione c.S.St C.14..& to m .^ .in ^ .p .d ifp .j.fca.
ergo finis fequuntur plures aflus vfquc l.d irp .io .icd . 4 y ille g .c 6 tr,ijiM c d in .
adconfecutionem ,fcilicet, c k d io me-, Conrad .Montcf. 1.2 .q. 16 ,ar. i .difp.p;
diorum,conrenfus,& confilium,v(us,ini‘* q . l . & Lorcadifp.22. Gregor.M artin.
pcrium ,c«cutio j j8c ifti omnesad exe^ 1 .2 ,q.i 6.art. I .dub.vnic.Er fic ponitur
cutionem pertinent. Sc ad efficaciam,ce*; efficacia in ordine intentionis pet modii
fte D ,T h o n ia .i.2 .q .ia .v fq u e ad 1 7 . i:ad)cis,&principij,aquooriginatiir oin
Nam cum inDeodctur duplex ordo in- nisefficaciajfedimllo ordine non com­
tentioniSjSc exccutionis,cx vttoq; effi­ pletur tocaefricacia,ftd i.i adibus perti­
cacia conltac: Quia voluntas cfficax non nentibus ad lineam cxccutionis, licut in
folum dcbcc intentionem habere .effica­ caufa efficienti tota virtus operandi eft
cem,fed etiam executioncm cum effica^ inaftu prinio radicaliter in natuta , &
cia.Nam priusiutcndimusfinem, quam formaliter in potentiaproximajfed exe-
e>:cquamur. Nam li aliquis poneret in cutiue,& exerciteclunadionc. Sic to--
execution? efFsdlDm lineincccione finis, taefficacia radicaliter eft in ordine in ti-
fortuito, ^ cafualicer operaturi & eli'ec tionisicomplatiue vero, & exercete in
efficacia fortuita,quodtepugnat proui; ordmecxecutionis,& lioc dcbet intelli-
^cntixD d^ gi non folum rcfpedumedij phifici, f ^
. 6 Deinde ctiam ad ordinem intCQ* fciam moralis.
tionis pertinet,non foia vpluntas>quf eft S £ t ratio eft,quia ordo intentio^
fimpiexafFvdus:(ed etiam,vt dicic teU- nis eft caufalitatis finalis,Scordo execu-,
tionemad media, qaibus debet pertin­ tionis eft ordo caufalitatistfficientis.
gere ad cpnfecutionemfinis, Ergointe- Quiaexecutioeil a caufaexequentejqtjg
tiofinisdebeteire efficax:quia ledit ad eft efficiens^fed caufa efficiens operatur ^
cpfecutionem.lntctionisergo ordo di4; vtm otaa caufafinali,&debet praecedere
plicitet rcfpibit finem : vel ante med,ia« ntotio finis ad caufam efficientem. £ rg o
& cunc«npofsibiie videtur,quo,d fit cf- ordo intentionis habet efficaciam moi*
ificax.Quia cum tota efficacia iit in ord.i' uendi finaliter pratcedeus efficacia exe*
beadctfedu>&cffe<^^s producatur per. cutionis,quac dimanat ab illa.£rgo ficuc
tnedia,nonpoteft dariefricacia.mintefl' datur duplex caara,& finalis, & tfficies^
tioncjli inteutio feparatur a medi j s , vd itaetiam duplex eCficacia debet diftin-
intclligitur ante media. Pr^terca, quja gui in vttoque genere caufa:, & nonfo-
foietdillinguialiquatfficacia in ordme lumingenerecaul'ar efficicntis. Namfi-
intentionis,&alia in ordine executioni$. tu t caufa finalis habetluam caufaiita-»
£ t proptereaaliquippnunf decretum ii) tern diftindama caufalitateeficieuti;ita
mente diuina de execucionc diiliii£tum & fuam efficaciam.Erigo ordo intentio­
a decreto intentionis:& ficdatur duplex nis efficaciam habet Jn fuo ordine ante
decretum de eode p b ied o , vnum de in­ cfficaciam caufa: efficicntis, quia moucc
tentione finis,aliudde executipne. A li} efficaciter cau(am efficientem ad eftVdfu;
yero ponunt decretii intentionis inDcp, E rgo efficacia finis eftcfficacia<?y.olun*
& reipeduexecutionis no inneniturdc; tatis:quia caufatfinis,vt apprelienfus;ec
cretum in meiite, led in re difpqfitus or-, vDlitus.Quia eft bonitas,qua: clt 6bicctu
do executiqnis fine decieto illiusordinis yoluntatis.Ergo'datur tfficacia voluta^
in mcnie diuina: liciencit V azqucz 1 .p^ tis antcccdenterad adionem efficirucisi
difp.82.cap,; ,&etiam dicit ,quod ordo. ]Nccnifficitftaipl.cx aifed u s, & voJitio
intentionis potcft clfecfficax ante pr jui^ inefficax finis, C^ia ifte afivdus pvecci
fa media phUica,non veto moralia,v.jjr., dit ad intentionen)i,& nonmoucradtefi
m xrita*lta i.p.difp,b9.Ciip.7, £c j .p . fequendumfinem, fed folum bonitatem
difp.23.cap.ii.& Arrut>allucd]lp,)p. rei r^;pra:feutat, iwn vero aflccuti&nem;
7 p a n autcm efiicaciam Iliadiu quia hoc pertinet ad iiuendoncm , qnx
intentionis lini$ ante actum eledioius tefpicicfinemreiaccad mt d ia ,
^ Cum ergo limpiex rcfpiciac
fincm
I.P.Q.XIX.A.IX.DeVoluntate Del 8j j
fsnein (tneordiaead malia , ideo ex tall o rdoexccuti oni s nonfolam iiiucnirtir in
aftcdlu non fequitur per fe operat o , ik ft re,ledetiAm in i pfodecreto voluntatis.
fequatar erit per accidcns, & fortuito,
11 Or do ci goi ntc nci otns vcrlacuc
& non ex vi finis. Ergo per fc non habcc circa fincm tribus adlibus voluntatisv
iiifluxuiii,ncqucefficaciam. Debeccrgo duobusablblutis pcrtincntibuslad (isn-
fequicffedtus ex intentione iinis per fe plice,& inefficaccmamoremt Primus cit
influentis,non perfeicaceuccelsitiicis,fed amor finjs, fecundus fiuicio impcrfefta,
pcr/eicace incentionis , & dire&ionis« leuconiplacentiadeillo:tcrnusaatiseft
£rgo vbi non ell connexio dire£cionis> relatiuus,qui rcfpicft fincm non lecundu
non dacuc influxus per fe , fed peracci- *e»ied vtcoiifequenduni per media, & ifle
dens, vcl cafuaiis, Ergo antecedit effi­ attus tertiuseli cfficax m orduie inten-
cacia finis in ordine incentionis efiici- tionistquiarefpicicfincm.non Mum in
«iaracaufxefhcientis proximo » & non fe , led mouendotfhcicns,vr per:: tdja
folumremor*, & media non loiuniphi- aflLcutionerefpiciat.PoliiAostres ict"
fica,f^d moralia.Quia tinisomnescaulM incipicordo exccutionis circa media ap
moue't, & reinotas proxiina.c: qnia poueda,(5t ilteordo applicas mtdia pri'
omnescauf* agunt exdire£tioncnuis, liabct ilta in artc6tu,deinde m ittcdto : in
& non temere,& t'ottuito.iSc omnu me­ •attvCtu coniulcando,& inqnircndo, fi lit
dia operantur ex influxu'hnis ^ Sc ifthoc difficultas, vel dubium,& tafta confulta-
nulla poceft elfe differentia, Hrgo etiain tione.proponit volutati:deindc ilia me­
media moralia nioucnt fopponcndo in; dia placcijt per conlenfum,& tandem de­
tencjonem,rinis;quia non n(Oucnt,Tt fi­ terminatur illud, quod confequcdum eft
nished vt media} & fic nunquam concur­ pereleaionenncftcttn veto inccpitcxe-
runt media» et iam moralia ad amandum cutiorealisprajcipienteimpeno, & or-
iincm,quod pertinet ad intentionem,led dinantc,vt applictntur mcdia;deii!de Ic-
ad confequeudum fineoi, quod per cinec quiti^rvfus,qui eftadus voluntatis ap-
ad cxecutionem, lirgo non mouent, v t plicantispotentias, & media. Tancieni
/iiiiSjicd vt medium ad finen).Ergo iup-. datur aflecutiofinis^Hocergortiodo di-
ponant agens motura in ratione finis, & ftingunt communiter Antfiores ordinem
mouet mediu morale, vt mediu a J line, intentionis,& cxecutionis, & aAus effi­
ID Quod antem ordo cxecutionis caces , & inctficaces ytnulquc ordinis
nonfolum lit executio in tc pofita , fed . afsignant.
fit a^us voluntatisdilUndusab ordine
iiiteotionis, et dcriuatus ex illo coflare I I . Prcffonituf prima fcntentia cum
yidetur. Quia ordo intentionis elt finis fundamentis,^ jufpdjiiictnbus,
influentis in caufam efficientem.'quia ef;:
ficiens gratia finis operatur.iii go,quod 12 C Ed antequam proponatur
immediate mouecur a fine elt voluntas. primafententia fupponunc
Ergo primusclfedas finiseU,quod volu comuniter eriam delenfores illius, quod
tas yelit efficere. Ergo neccll4rio debec procedic qu*Ilio de decreto exiiaiura
repeririordo cxecutionis poll decretu fua efficaci independenti a creatul a, ni-
intcnt;oni$.Confequei.Mprobarur.Ciui% hilqueex parte creatura: cxpei5tacti,ita,'
voluntas non eii efficies peratte&um rel- yt decretumtotuni ex fe caul'etiiifluens'
pedu finis; fed per hoc, quod velit etii- in etfcdum. Vnde decretu ex natura lua
cere proponendo media ad coniequcndu efficdci contraponiturdccrctum , quod
fine:quia maiordifficukasrcperitur pro foluell ctficaxdb aliquootnnftcoex-t
conlecutione finis, quampro toco ordi­ trale;& tale decretum vocatur indiffe­
ne intctionis.Ergo ailhnguitur inteuo rens, no fotum,quia noftrac libertatisin>»
finis a decreto cxecotionis ,qiio yoliitas diffetentiantcoferuatjfcd quia defe non
operi initer.Et propter hoc ad pr^dcUi- habctaliud,ni(ioifcrreduplici.m cocur-
nationem requiritur nouusattus volun­ liim ad duplicem ad u ,& e.\peaat,quud
tatis,fen imperium, vt vincatur difhcul* determinet fe voluntas creata , & fatia
tates, & fic principalis actus prpuideu- determinatione cocurrit Deus eoderer-
tia:cft imperium , lefie l>. Thom. a . roinatoinfluxu,qtie voluntas crcataeli­
i t quaft. 47. arcic.d. E tfic datur ac-. git. Iguur decreta indift'.rctiafunt, quj
tusimperij ^ qui eliaduschcitus a vo> ex vifua non habent connexions m aiuc-
Juntate poll elettionem,quodecreto fir* cedentc cum eft'eftu,vel confcnfu noftroj
matur voluntas,Sf vulc executioue con. quia non determinant ilium: fed habtnc
tra impedimenta,qua: fifferuncur. Ergq cojiexionfi cofequente rationc medioru,
T o m .I i. Aaaa j qu«
8|4 Cqunffientaria in D, Thofflam
<}ii« iclhibentur , quibus poficis datur b ile, ^Sretlicax prjcfcientia, non can&li*
cftcdus j . iuxta quod votuntasmou ab tatc;&.-ik;de*crcca Dei funtcx fua
illts detcrminac prouidendo per fcjco* ra indir^ereiiciajidcit,non virtutc I’oaati-
tismmedisiii, quod iHtdiiim Jivilla oca* tecedenter determinantia caufam li4>c-
iionc cfahec volimcatem ad confenfum, ram creacani. Quid autem fit lUwd pcr
E t fic dfcreta.qusE cx Ic no fuiit tfficacia quod decretum indifferens determuu-
habencelle ex pr-^fuppohtionc alicuius tur. P . Molina in concordia qua:li.i4.
extra fe,v.g.ex mcdio moraliter atrra- a r r . i j . difp.2<s. j.iV fu ffi-, & difp.^^a,
heiue, quod de fecllindttterens, vel cx i.p .q u x ll.ip .a rt,^ difp,
voluntacc creata prscuiTa per (cieiiEwnr' _j. athrmat Deuin oftvrre concuriuiii
fticdiam hauriat decretum cfficaciam in- dittcrentem,& generalem ad vnum a d u j
i!(]libilem;quiadenominatut a prsutfio* &oppohtum :quiadelecilad vtrumque
neaflusjuoii quia ante praiuifioncni cau- paratus. Deinde vero a voluntate crcata'
fet efiicaciain decreti. determinatur quoad Ipeciem aau s.
ij Deinde fiipponunc,quod quaN. ie enmi Deus offert illum ad quenlcuni'
ftionon.pioccdit decfteftu , qui a folo qtic adtum, quem voluntas de tcnruuaue -
JPeofitjVc qaandocaufac Angelos, vel ru .iit hoc dectetum ellconditionatum,
creatammas, neque declFeau , quipro- vttcuet Suarezprologooieno 2,*degra-
ccdir a Deo fimul cum caufa fecunda, tio tia,cap.S . Quia nihil Deus decern:c,icd'
]ibcra,led oeccliaria, feddeeft'cdu » qui dependcntct a condicionc , li volunxas
procedi: a l>eo (iniul cum caufa feeund« dctetminauerit.Cuifubfcribiit alij cum
libera;de duobus primis non ponitur c6> ;Viilegasc0ntt0H€rf.i2,cap.i. Alarcon
tiouerlia inter rccentiorcs, qui adm it' traft.a . deltientia D e i, di(p,5.cap,8.
tunc dari in Deo docretum anteccden- num.5.
tercfficaxjSc influens ex natura f»a inef- 15 Videntes vcro.prsdiai Au-
il*ttus,Mamiicfte<Sti'sfit a folo-Deo to* thores-, qu&dcum decretum illud offe­
taantecedcutiaiufluxiua dcbec fe cene^ rat tam diuerfnm concurfunv voluntati
rccx parccDci.Ec cciam, quando pro quocumque fe voluerit <letermina-
,«aus proccdit cumconfortio caufiss fecii: r e , non fufjicit ad hoc, vtaft us iiacde-'
d i neccfiarix j;tuncetiam;pra?ccdit de- termmate prqpter indifferentiam iuamj
<<?rctum Dei ex fc influcas,& determinans & ideo ^ d u n c aliud ^ecretuni conco-
•jllum in fua caufa;quia tunc no impedit; mitans, nonprsdiffiniens, ^Qiiia cale de­
fed potius conducit ad modii fuum ope* cretum non antecedit volutitatem 110-
•randijquia pollulac talis-caufa deEer'mi> llram , fcd limul cum ea concurrit, cnni'
natc operari.Si vero efFcAus (it lib er, & qua tamen non dccreuit concurrere, nili
exit a caufa fccunda linenccefsitate, in­ fuppolitaeiusdccerminationcvHocfri-
fluentia Dei antecedens, & determinans buatur Vazquez,DiotaJeniojPcfanrio,
•ipfamad talem adum potius,quam al:u^ C ord u b », & Bellarm inio , V illei^as, &
videturimpcdire modii libertatis, quia A larcon. Qui dicunc,quod £>eu^offerc
fi detenninarur, ideo non potcft fc ip-; CGncurfumindifterenct-ni ad pluresa^t®
;fam determinare , neque reliliere de­ non in confuio, & in communi,ncque ad
terminationi D ei. Quia ilia determiiKl' ad omnes ad u s inindimduo pofsjbilcsi
tjonon eft in manu fu a, fed antccedity& led in lingulan ad Jmnc determinatuiii
"vincic totam refiflentiani fuani. Ergo aitum am oris,Si o d ij,& c .E t (k non a d ­
D cus, vt Icfuet modum )ibertatis,debec mittant illud decretum fecundum da c6-
lie agerc fenfuni , vc etiam accomodct curfu fimultaneo, ledl'ufriccre pr/mum,
all'enfum. £cgo non dcbet ancccedentcr quod purificata conditione rr.ilitin ab -
ponere dectetum determinatum, fed in- lolu tu m , imo Ss iliud lecundunvde<T«i
differcns, & noex nature fua tfficax vquia cumnon.potcit intelli^i abloJutam , Sc
non poterit illire/illcre, & coiifequenter efficax , mli lit^ra.'dctcrminati«um vo-
«on eric lrberai& de hac coucurreatia eft Juntatis nollrs ; quia fi pr»dccermraac
■ptajfensqujcltio, indcpendenter a prasuilione erit im pe­
14 Prima ergofentent ia afjfirmar,diens libertatem , linonprardetcrmiivac
•quod rcfpedtu attus liberi Deus non ha* T^oluntattm nollram,erit indifferens, &
•btcdecrecumefficax, quod cx fua natu» conditionacum , ficut prnmun decre­
ra,& virtute caulaciua deternair.ee ad ii tum.
'libetum,fed quod prgoifa detcrnnnatio- i5 Sed adfeivc manet difricuitas
ne creata decretum Dei obediens,& de-' contra talg decretuiinmuiitcrcr.s. Tus»»
<ceHiens,qqodpr^uidic,'cd^i^ur iui'aik; quiapqrcU 'l?cus d;.-?!:ij4iT cuucudum»
ticnc
LP.Q .XtX .A.lX.D eVoluntaceDei Sjf.
ficut dsiicgiuit ig'i; B ibilom's ad co.n- rari , quam Deum concunerc: & i],. c!l •
bur^nduiTi. Erg^ i'i wli cilii non eft ette« ideiii,acadumagcre,quod cltimpl.LM-
dtiiscerci» adhuc polici volui’catc crea* torium.
ta. Naiu li Dcushabec dccrerum dene­ IS Alius eciam modus cxplican*
gandi concurfum ad igiiem, eciam Ji vo­ di e ftP ,Vazqiicz i -p.d 1Ip.<>p.c;* p.7 .d i-
luntas fe dctermiiiiuirrir. Ergo Jiabcc centisiDecretum ablolutuiii Dei tiic fi-
decretum non concurrcndi ad attuni, inui concomitascuni noflradcttrm uia-
ad qucm fe dccermin.ioerit. Ergocunj tJonc.Quia Deuseodcmntodo pr.vordi-
non decerminctnr line concurfu i lU'H nauitjquo in re coiitingnnr, in re siirtm
dccerminatio ell per admn ; quia ante Ainc hnuil influentia cuni noliro iibcro
illsm cocum, quodefi in voluntacc ,c Jl confenfu. Ergo eodcnin odofiuu in D ei
indiSvrens;quia non datur praedecerini- prouidentia. Kequiritur auicm feiciitu
nacioancecedcns in voluucare*, & fic U* media,qua Deus pr^uidear, quid f.i6u -
ciet huncfenfumtH jbcu decrctuaocoii- ra lit volunras nollra;quia fine tali fcitn-
curreudt,(t concurrero cum iHo a<ttujvel tia non police decretum Dei coucon^i-
li illeaau s fuerit liue concurfu mco,uon tari confcnfumnoflfum, Nani vel dcbe-
concurram, quod ell mauifelta implica­ r e t antecedere,velfwbfcqui. Si prinium,
tio >fiquideni deterniluare fe line con* tulleret libertateui , quia ii!f.(llibijitcc
curQi,ellnoudetei minare ic’.quia deter» antecedens.Si fubftqueretur, cil’cr prior
niinat /epsr aAum ,«oi>ante attum ; dc operacionoftra , quam dccrctuin. Sic
adu s noned line concurfu:neque mancc ergoexplicar»quoinotlocogitolcrtt D t*
futHciencer explicatum,quid lit illud; Si determinatione noilta voluiitat is, fcjli-
Je V o lu n ta s d e u f/n ia a a e r /t , vato w n c«r* cetjli Petrus tali vocatione excirsrctnr»
« ? Quomodo determinatur v.oluutas vc fit non decllet concurfus Dci.quem pet it
D eusconcurrat ? Nam vel determtna- v o catio comtcpcrata,abrque dubio c6-
ta ra d u fecundo ,vel primo ? Siprimo, feunct.V'ocanoaijtem congrua talis eft,
iilum lion habec potcacta dc fe , quia eft vt Deus fine vioJentia,aut miraculo non
nidiftjrens. Ergo illeaSus primus eft potell denegare illi concurfum; & (ic in
fuperaddittis potentisc.ante actum fe­ vocatione tamquam in caula vidct Deus
cund urn. confeufumfuturuiT),non per connexions
17 E r g o eft actus primus. Ergo folan i, vcl confcquentiam materjalemj
producitur a priucipto , & non ab intel- f^dper foinialeni caufalitaris.
lcfta ,q u ietu m eil itnifftcrens. Ergo a 19 Ergo decretum indifferens
voluncace 5 fed voluntas nihil habet in potell reduci ad abfolutum , & putihca-
aftu primo,& totumetiam.quod hsbet re conditionem dupliciter. Primo lie:
eft indifferens, Nequc a Deodetermi- Volo dare,i^ offetre duf>Iicem conctirj^iay
tiatui'f quia nonaUitiittunt pt^didti Au; & fide aero congruam , & atte^/.icruUryf
tliores prajdererniiiucionem a p^o in Tfi>Cationfttt,i» <J»4 Kideo aerri'7)/tMiii:o>:cm
JiAu primo voluntatisj qtiia collie liber­ futuram,concurram. Secundo fic : Voia
tatem; & illud , quod ill aAuptimopo­ ofitreduplictm concur]um, &-fi vcluriras
neretur in volutate,determinaret illam. ad vnumfedetetiKifiauefit.CP'nu^i »fg<•»««•
E ig o non determinaret fe voluiuas, li roper miraculum meut/i concurjum, con-
acrermmaretur abaJio.Sc tolleretur in- Semper tamen teducuur ad con­
differentia illius cum hbettate. Ergo gruam vocationem Dei dctctn.ii>aiio
oporcec,quod ilia couditionalis; V o lo volunratis indi^erentis. Ergo cx|mcijtc
concurrere, li fe voluntas decerminaue- Vazquez cougru 3 ,& atfcinper.ita voca­
ric, deceiminetur per aftionem ortani a tio anteccdens confcnfum Jiabet tantani
voUintacc.Ergo per aaum fecundum, 6c connexionem cum ipfo confcnfn , vt
jion per p r i m u m lie lam determinatio; ficiat ad lioCjVt Deus in ilia vidcat con­
iit per atrum fecuduin, quod cil primuin curfum noflrum conii^quenns fo’.mali
membrum dilemat is» Nsque determina­ inferendum: tamaccomodataquecll vo­
tio popeft fieri per lubicuin:quia habitus . catio, vt noiiroll.it iibert;itei;v. & ii’.t l-
loIumhabitQalicerdecermiiur. $ i vcro. libilis,nihil.)minu^(iriqiualiiii; iiitallibi-
ilia conditionalis iiuclligatur m adu fe­ licace non potell Deus cognui'cet e con-
cundo. Ergo fenfus eft ; U voluntas in ac- fetifiim, El so decretum couconiinuif.no-
tufecundo opcracura fuerit, concurtiUn Itramdeterminationem euin re:eri.i me­
cum ilia ad calcm aCtum:i'ed conditio­ dia tollic efficaciam D e i,& vfjiuntsc s ;
nalis non impletiitr« mii.puriricacacon-- quiap )ui: illam iuttrc^ru, 116 in ipfa vo ­
ditique. trg o priug cU vqluntacera ope­ luntate. EtgOtaic d'.cteciiiii toiiconn-
tajis
836 Commentaria in D. Thomam
tans nonefteincax, nifi fopponendo de­ nis vocatio , quod fiat ei violentia,
terminationem noflti confenfus. Ergo iJeus deneget concurfiun ad conrenfuni;
decretu illud non facit.vc nos faciamus, qoia non infert ex fe illam.Ergo de fe jeft
fed fiipponendo determinationemeius, indifferens, licut voluntas. Ergo nihil
facic ciKn ipfa,5: cooperatur. Ergo non ponit ex vocacione,& folum expeftac
habct efficaciam ex Deo ,fcdeflicaciam determinationem voluntatis^ vt lie de<
cun:creatura. termmaca. Ergo femper manet fine ex-;
20 Q-jid cfi ergo cx par tcDei, quod pItcatione,quo modo imelligedum iir,fil
inP.uic in volunratem,vtfaciat cam face* non fe de ter minaucr it VoJ uiit as ,no datur,
t;e,& fe fie terminare, & inclinat in con- concurfus ad confenfum , vel quo modq
lenfum potius,tiuamdifeufum}Anvoca-: eTcpedatur illa conditio, life determi-
cio coiigrtu? Ergo antecedcnter ad vo­ naueric voluntas?Nana (i eft determina­
luntatis cooperationem habec Dcus de« tio in aduprinr(o»femper manet cum cadp
cretum ablolutum dandi yocationem indifterentia; fi in adu fecundo non ex
congruam.Quiah^cdatur, vt caut'a de­ plicatur,per quid ad aSum fecnndum
terminandi voluntatem,& non fupponit tranOerit voluntas , quod eH idem, ac
illam determinatam. £ t ipfe V azq u el qu*rere,per quid tfanfiuic de indifferen­
dirp,99,cap.S.dicit polie dici D tu prz- ti ad detetminatam,
diffinirc confenfumnoftrun!,n6inI'e im- 22 Cardinalis Bellat minus lib.4;:
uiediaicjfcd in fua caufa, idefl, in voca-. de gratiacap .i5.& itf.;duplicem modu
tionc congriUj&pradiffinitio efl infalli* concordandi libertatem cum diuino de»
bi]is,& non toliit libertatem.Pr^dcHni; creto cum G regorio,& G abriele,& aIijs
cio autcm in caufa antccedit ptsuilio- proponit, dtcens:non dari inRuxum De^
ntm eiusi'ftcdus infc*non fupponit de­ pratuiumincaufas inferiores, fed fimul-
terminationem.Ergo iam datur aliquid caneum incffedum i& llc Deus concur^
antecedens uodram voluntatem, & ha­ rit indifferenti concutfu i & ille particu^
bens connexioneminl:iUlibilem cum coii- iarizatut a caufacteata ,ita , vtquando
fcnfu nofiro. Ergo non omuis fuppofitio ipfa determinauerit : JJeus concurrat*
infal!ibiliS|^efh'cax deflruit libertatei Alter modus explicandi,quod Peus in-
quod folenc Authores huius fenteutia: iluat,non folum ineffeftum,fed etiam iri
fupponere,vt certum. T u m etian i, quia ipfam caufam fibi fubordinata imprimci
poiito concurfu fimultaneo , qui po­ do influxum volutati ante cius operatio­
nitur pro conditione^neceflarioei cone- ne,& application?;& exparte volutatis
(^itufyi'k. identiHcator concurfus caufx pra:ceditquatdailceatiua determinatio,
fecimd»;quia concurfus caufi primx, & fciliccc,quod (iniitfie moueri ab obiedio,
fecundx identificaniur in eadcm actio­ & non induretur,vel refiftat, quod libc-^
ne.Ergo neceflarium efl,ponio concur* rum eft voluntatijquia tam libera eft, v:t
fuDeijponi concurfum caufa: fecundx,' agat,quam, vt non agat. E t polita hac
Ergofacit ienfum omnino netcflarium. negatiua determinatione Deus inouec
Si confequenter tollit obieftumlcicnti* caulam,& cum ea concurrit ad opus •, Sc
tnedia;,quodcA liberum,& cumconcur- ita poiua motione Dei nulla voluntas
fus Ht iilem,ac confenfus.Ergo idem eric potcll ijli refillere potelUte confequeti:
dicere,Si concu