Está en la página 1de 238

Tomus secundus

PARTE
I P.
I / IV quaest. XIII
COMMENTARIA
THEOLOGICA
IN PRIMAM PARTEM
DIVI THOMAE
A Q V ^ S T IO N E XIII.
V S Q V E A D X I X . IN C L V S IV E .

T O M V S SECVNDVS-
D I C A T V S
E X C E L L E N T IS S IM O D . D . L V D O V I C O
Guillem de Moncada, Aragon, Luna & Cardona,
Principe de Paterno , Duci de Montako, &
BiuonajVtriufque Orbis Imperatricis
maiori iam Oeconomo,&c,

AV TH O R E
R E V E R E N D I S S I M O P .M .F , D ID A C O
de Sylua,olimBenediftin3e Religionis Generali, Regis
Catholici Concionatorcjapud Burgos Regalis Canobi/
SJoannis Baptifta; femel Pritfulei SanAi Martini in
C uria Philippica femel,& iterum A bbate 5 iam pridem
apud Salmantinos Primario Theologo in Vin-
centinorum Collegio, Religionifque
G enerali Magiftro.

v i a m v e r i t a t i s e i e g i .

CVM PRIVILEGIO

Matriti, apud S. Martinum, anno "^66^.


EXCELLENTISSIMO
P R I N C I P I
DE P A T E R N O .
D V G I D E M O N T A L T O ,E T B IV O N A ,
Comiti de Caltanaxeta,de Goli{ano,dcAdcrn6, dc
Sclafana, de Caltabelota >de Centorbe j Varoni de
Melillijcle kMota,de S anfta Anaftafia,deBeliche,
de Sandlo Bartholomeo, de Malpafb j Domino de
Nicolofi , de la Guardia , de Campo Rotundo, de
Blanca vilia, Nemorum, Terrarumque Montis Et-
nae , de Pugidiana > Villae de Aragon, eiufqueiu-^
rifdidtionis, de Sanfto Sixto, de Baquerizo , d o
la Marre,de Ripa de Moncada,de Petralias,fuperio-
ri, & infima, de Xilato, de Caltauuturo, de Monti­
bus,& Syluis de MimianojGamerario Regio; infig-
nioris ordinis dei Tufton aurei Equiti illuftrifsimo;
trino repetito decore Hifpaniarum Toparchje , &
Magnati; equeftris militiae Neapolitani Regni Prae-
fidi Generali; Vice-Regi , Ducique Generali olim
proPhilippo Catholico in S iciliae Emporio, mariti -
mis Cerdaniae,& Valentix j ad Maicftatem Caefa-
ream Leopoldi Ignatij iam antea defignato Legato;
Reginaeque Catholicae Hippodamo. Equorumquo
maiori Hyparco i CSc denique eiufdem Oeconomo
cxcelfiori,& fupremojDorninoac femper Domino
meOjDXudouico Guillemde Moncaaa,AragO!i_/,
Luna & Cardona:SuusfemperM.F.Didacusdc^
Sylua & Pacheco,Benediftinae Religionis olim
Generalis fempiternam deprecatur
foelicitatem.,
:E P 11i N C I P E M e!egi dcMa^-
natibus iummuni,VC fammam Theo­
logice gloriam advmbres. ' Prior
gratitiidinis forma profequitar , cha-
rioris.intimitatis ardor exambit,quam
illuftriorum ftemmatum altitudo coronet. Meum
ckftionis iudidum te folum (Excel!entifsime Lu^
douice) pompamiaborum , & maeritum fl]b vmbra
9rote(5tionis procurat. Si te praemiumnoftra lucu-
DTatiohumegeftas alco cognitionis cpnfilio volun­
tate palTus ambiret, felicius confequeretur brauium.
Sed tepluiquam prcEmium-^adhuc maeritum depof^
COdiuinius,vt more diuxnitatis defid ere, quod vtra-
que^nanii recipiam,quod vtrcque iurc diuoluam. A l­
titudo iiamque te iiifcepit ex mcieritisjtepurpurauit
ei'fanguine;te ex regiminis brachio diademauit ex-
perto,Mceritaproclamat Hifpania;(anguinem totus
Orbis euulgatiRegimen SiciIia,.Cerdena, Valentia,
Palatinaque Oeconomia decantat. Te,totius maeriti
compendium, admirationis, gloriam , venerationis
ponduSjpolicieiftilum, ardoris (anguinei energiam,
aictaminis fbtlicioris ingenium,Curia veneraturCa-
tholica. lam te prototipam Regijfplendorismag-
naiiim turba facetur.Maieftatem fblus inter totMy-
riad um Principes redoles j de vultu coronaris Cxfa-^
reo; de ftili^ elegantia rethorico colore triumphas.
A eirum te percupit immenfitas, quam fuauitate ho­
noris dulci iufi tu myrixas.Inter hoftis vmbras virgu­
larum fumus te quafi lucis lingua Principem confite­
tur fuauem.
Ergo ad te (Princeps nobilifsime) currit liber
ilio,non libertatis pairu,&d dedi titia voluntatis cate­
na: catenatus volat, compeditus ad tua^piotedionis
culmen anhelat: In caufis femper eft fufpefta pote-
tia,dumvellccreditur,quod poITe iudicacur: aiebat
Gafiodorus3.variarum3^. In aieitarncn animi gc-
nerofa fatiga,qua te Maecenatem expoftulcjnuquam
.erit in fufpicione potentia; quia fgliciter te vclle fup-
pono,quod de exercitio gloriatur potentia.Nunquam
fic papirus nobilitatis materiam ad aencomiorum ve-
rititem extendit; ficut in tuas propaginis nitidio­
ri membrana tetendit de fanguineo rubore natiui-
tate excelfa ophiftographam, vtvirtutum excelfio-
ri fuco coioraret imaginem. Altitudinis iummita-
tem attingit tu^ propaginis cupa:ied tuae iaiolis jfple-
dor 1'ublimiora Ipecimina dedit. Rubet ad prcefen-
tiam virtutum h^ereditatus Ha^roum antiquorum
thcfaurus. Silet in conipeftu prudentia famoiius
ieternitatis elogium. Ergo te virtutum circumcia-
d:um lumiilibus ambitiolior mea pagina fequituiij,
quiim ftemmatum redimitum corollis. Tua tevir-
mtum caufa honorabilem abundantiori frudice tin-
git.
cfgo de progenitorum numero numerus,
quale diadematum nomen!lam ex Regali profapia^
Ducis de Medina Coeli, in Caftella; Principibus
Cerdapurpurifsum tingis ami<ftum . lam ex Scrc-
ni/si morum R egum C aftellae iterum per pronomen
de Aragon, & Moncada Ducatum de Montalto, dc
Bibona cum Principatu de Paterno diadema licere -
ditafti fupernum.Iam ex primo Ferdinando Neapo­
lis R egej& cx Alphonfb V. Aragoni»T,& duplicis
Siciliae Rege flmiliter primitus infanti Gaftellse ori­
ginem fiixifti gloriose. lam ex D omino domus dc-^
Lara in Comitijs Regnorum Hifpaniae primam vo-
cem habente, Primogenito tx Ferdinando Infanti,
quem Hifpani de Antequera prociamant^Duce dc-^
Pena-Fiel} Comite de M ayorga,& denique Ara-
T o m JI. ^3 go-
^onlx RcaeuiepoCe Sereniisim Caftellje Principis
D . Ioannis primi, & Legionis Regis genealogiam
iunxifti.
lam ex Rege Caftcllae iterum Henriquo Se­
cundo profapiam formas Regalemi & exD.Petro
de Aragon Stabili Comite Caftelte, & de Villena
Marquione ComitatumdeCaltabelota ^ &Sclafa-
nacum Ducatu de Bibona amicabili nexu cinxiftij
ex Cazfare de Moncada Principe de Paterno, &
ex D M aria de Aragon nepteSerenifsimi D.Ioan-
nis Regis primi Ducatum etiam de Montako maii-
talc fctdere,&coronato fublimafti decore. Iterum
ex Cxiare de Moncada Principe de Patern6 Regia?
ftirpis G .ftcllasfanguiscopulatur fupremusper In­
fantem Dominam Conftandam de Aragon Domi­
nam de Aytona, filiam D.Petri Regis Secundi ex
Alfi nfoJI.R ege progenitam , & ex Imperatrici
Domina Richa de Polonia. Infans ergo ConiTrantia
de Aragon Ramoni Gillem de Moncada faedere
nupfitfacratoMagnoSenatorijfeu Senefcali Cata-
loniae.Eius filiaD.Elifena de MoncadajDJacobo
lecundo Aragonii^e Rege matrimonio copulata fceli-
cijVt non Iblum ex Regibus ftirpis genealogiam de-
dudlam; fed Regibus er.iam Regalis defcendentias
gloriamcorones.Guiusiilius in Siciliam D.Gilfem
Ramon de Moncada traijciens Comes de Malta
cum fuccellbreMarquione deMalta,&Comitc de
Agoftarefplenduit.Exquibus D.Ioanncs de Mon­
cada Comes de Aderno, Patenio , & Centorbe per
centurias Orbis aeterno marmore fcribitur.
PoRea D.Ioannes Thomas de Moncada pri­
mus de Caltanaxeta Comes filium de gloriofLj
ftirpe progenuit D . Francifcum de Moncada pri­
mum de Paterno Principem ex Imperatore A 1-
fbnib
fonfo Septimo fanguincm deducens Cctftream,cui
nupfic Ludouifia de Luna DucifadeBibonaex iu-
re hcereditario polleflbr. Et denique D . Francif-
cusde Moncada Princeps Patemo,Dux deBibo-
naMarianxde Aragon Ducifam jde Montako ma­
trimonio copulauit gloriofo ^quorum tu (Excel-
Jencifsime Ludouice) nepos immediata purpura-^
natus. lam tibi memorato , velbreuiter progeni­
torum afcenfu faftidiofus hiftoriator videbor , vel
forfiram breuitate oBliuiofus , vel compendiaton^
fine numine temporum. Non te verecundum Cce-
farem de colore hiftoriographi;fed me de fermonis
humilitate facies Homerum. Rubet de parcicato
orationis laudis obligatio famofior. Tenet altitudo
holocaufti (acrificum paupertatis agnellum. Me
rudem in Hiftoriae peritia ridet locutorem Hypfo-
ma.
Quid tede Regum trunco propaginem tot flo­
rum coronatum corymbis breui delineationis car­
ta diuulgcm, fi rethoricne coronationis afcenfio ru-
fticum irrifsit Homerum^ Q]^d defcenfio cornu­
copia implet in palmite de radicisfadetate diffufam.
Ergo ad te reuertitur radicata nobilitatis corona .T e
cingit vfquequaque vndiuagus rubea trabe Iorda­
nis, Te Sicilia in iuuentute Ducem,Proregem ex-
pauendum fufcepit,frenaque regiminis domans bra­
chio humiliafti imperiofb. E x Parlamentis tribu­
ta vique ad quatuor Milliones pro exercitibus Ca-
tholicceMaieftatis alendis arbiter miraculofus pen-
difti. Et ex Melina, Palerno, & Noto, alijfque ciui-
tatibus eiuidem ditionis vCquc ad fexceilta quinqua­
ginta tria millia talenta fpontanea feruitute foluts-j
ad Cohortes, va/aque maritima prouidend a mifsi-
fti. Nec Infans Caftellas Ferdinandusiri=Elandria_^,
vel
vcIMarquio de Legaties apud M iianer/em popu­
lum fuppetias ignorarunt abundas, quibus fc Mar­
tis robur in bello fuftinere confelsi . Nec Mefi-
na de fterilitatis inopia conquefta minorem proui-
dentise regimen,quam annonam,fiifcepic tua vfquc-/
ad miraculum pietatis fortiaidine A ugufta. Malten-
fium etia R eligio feudum perennauit iecurius, quod
periculofa nouitate,nifi tua adftidffet dexteritas, in­
fringere videbatur omifsio , vel parum fedulaexa-
diio.Etdenique,ne iurifiiftionis videreris ambitor,
facili permifsione indulljfti {iicceffori, necdum no­
minato,fed dubio Senatus adminiftrationem Rega-
lem,vt te abfentem kchrimofa profequeretur Slci«
lia;& de praefentia alterius viu id io res lacbrymas ge­
neraret fabie-^ io. Te ad Hifpinias nauigantemEx-
cellentifsimae Ci nfortis detinuit remora infirmita­
tis extremx.Ad Romanum pergis Emporium:ibi te
iblicitademulcetfortuna, totPrincipum decantata
fuffragijS'.fcd animus Regio ex (anguine feruens
adHifpanumMonarcham Ccelaraugufta^, vel im­
pulit, velallexitfoeliciter. V biexm m ds ad o^nnes
deftinaris honores:]terum te Sicilia prxoptat: Nea­
polis anhelat ennixej fed Cerdania tibi maeritoobe-
dientioe fignatur.
Illam comprimis; Rebellium maxillas pruden­
ti freno conftringisjde paucitate occilforum pauon^
inuifceratur in Sardis : & tua fapientiae fortitudo
animofa generofitate triumphat. Sic in pacc R e­
gis, fubfidiaque conducis adbellumj & vt phalan­
gas Catalonix exinfiila reciperent manus, & viri­
litatis dextram, alimentorum generaret tranfmifsio.
Etadremotifsimam adhuc deftinatum Regionem
te expoftulat Regnorum necefsitas vicifitudine in*-
fatigabilis pretij.
In
In Cei'Jani^-^ p-niwriila Princeps pro Gacaloni;r fa-
tiigaris fiibiiJ io , pro ca( troruni.Orbiteli ad rniniculo
iterum ibjicitatas ad vitam. Mee te Sicilia vltimo in
conflictu laborans obJiuifci patuit Patronum. Sic
■Marcliio de los Velezitic D axdc los Arcos, (ic C o-
mesjde Onal*c,& Cardinalis Tribulcius, imo & fe-
miifsimus D Joannes de Auftria vltimam fpei in te
(occeileiitifsini^ Ludoiice) collocarunt (ponfione.
interna potaitfamis crudelitas , quce totam de-
uaftabac Cerdaniam, cordis tui infirmare generofi
v:a!etiA,qiiaio ex aiimeroru ftibfidi/s,qux diuiti tranf-
mirsifti feruoreHeapolis,& Siciliae iredemptio vni-
uerfalisprocersit; *
S i S it iliam redimis,matrem in periculo maiori re-
linquis.Duplici iacuiaris ex id:u,&matrem inimico­
rum circumvallatam adorfii y & barbara infolentia
petitam; 8c Patriamfcroci confpicis ilibleuationo
minatam E t vtCatholicf Maieftad miniftres,matris
vte,patrice.o(Torem apparere non dubitas. O nobi-
lifsi mo? fi ieli tatis energia! O mceri turn fup ra naturce
poteftatem mirabilelNon te latuic T arraconenlis ci-
uiratis anguiliajnon barbaras.obfidionis opprefiox ui
quafi diuinitatisope indulfifti,& panis, & libertatis
diadema.Nec teterruit Galloru clafis vicina ad mans
GQrdaniaeoram appulfa; nec fubditorum infinuata^
rebellio. Vtramque enim malofum imminentiu m
phantafiam vnico’ valoris i(f^u tfuncafti j & impetu
priori fraudatus”GalIus^ex Gerdamarecefsi ti& In fc
k in obedientia neteiraria dexteritate tu« admini-
ftrationis permanfit. ■
. Ad Valcntiarqdeniquedeftinaris Mcecenas; Vi?
ceregis munere donaris excello j fed miraGulofo do-*
minationis ing.enip,& rebellem fubdis ccruicem,,&
iiipendia tribiitorum multiplicas j & fine mercedis
con-
condudione communi fingulariter prodigiofus eua
dis .Non paflu afcendis;{ed retrogradus difcelFu diA
j curris. lam te gradicntem, vel potius, famae pennis
volantem , altior non asquauit foelicitas. Alios vcl
pafTus naturalis afcenfiodc Siciliae freto ad Neapo­
lim augurabat fortuna: tu vero ( excelfe Ludouice)
de Sicilia ad Gerdaniam inufitatc itineraris regimi­
na. Sed huius diuerlitatis difperfio ominis myfterio-
fi praefagium. Alios arboris cupa,vt fublimet, ex pa-
uimento regio circumdat : te quafidiuiniori plaufii
gloriofiim coronatorem nobilior regio mendicat;
Inaudita prouidentise fecretioris miracula Valenti­
na adminiftratio pronuntiat.
Sileant inurbani fermonis impormni in tanta cel-
fitudine cantus, Aufcultas baluutientis linguae my-
fteria; &quos incredibili magnitudinis forma de-
corafti triumphos rudi penicillo depid:os magnani­
ma ftibftinentiaperluftras. Hoc viium excufationis
nomen diuulget ardentior in me magnitudinis
fauor. Quod viuum delineare prodigium mortui co­
lores non valentitc prudenti^ culmen, acuminis pro-
totipum dignius iugiter plaudet Hifpatiia. Nunc de­
mum in maiori oeconomiae adminiftratione, & R e­
gali muneris celfitudinem imples,ne vacuum Maic-
ftatis imperium alienum mendicaret Miniftrum.
Sed quid non tua intelligentiarum copia illuftratum?;
D efiderant fpeciofiora ad mundi tiam i preciofiora->
cupiunt ad lumen.Cororia te regalis exoptat, vt ada­
mantem criipantemde lumine. Verborum elegan-
tior concinitas rudi fe fatigat encomio. Si animi me­
di tamen conceptum balbutire enititur jfruftra j fufii-
ciat elegiffe maiora. Te Principem , te D ucem cor-
diali veneratione prsefumpfi; fic praefumptionis ar­
dor fpeeimina digniora prseocupat. E x prascordi/s
■ ' nata
nata epichiremma fe doluit nefciflc profectum 5
lentipedi volatu zodiacum perlultrarc c^leftem»
Plus volat animusitotus eft volatilis amor. Viftoria
de cordis prodit ingenio , vt te (exccllentifsime
Princeps)Miecenatem nafcifcatur laborum. Vale.

Excellentifsime Priftceps

Tuus ex cordis penore fcruus,

M.F.Didacus de Sylua & Pacheco.


NO S M. F.Rudefindus dcMu jica totius Con^-re-^
gatioiiis Benediftinfe in Hifpania,Angliaque Gene-'
ralis,&CiTenore pr.'Efencium facultatem,quoad nos
attinet,concedimus RR.ac SS ,P M . F. Didacodc^
no-
ftri S.Martini Matritenfis Abbati,GonciCnatorique
Regio, vt egregium k fc editum opus in primam D .
Thomae partem, typis mandetur,in lucemque,ac c6-
munem omnium vtilitatemprodeatiquia non minus
accurate,quam accute elaboratum, grauifsimorum
iudicio,ac teftimonioviroriim exnoftra Benedidri-
norum Familia;aliundeque nobis conftat,vt Thomi-
fticasdodlriniElucemafferat.Inhuius fidcm has lit-,
teras manu noftra /criptas,& lubfcriptas,noftriquo
officij figillo munitas, &: per Secretariumnoftrum
firmatasjdedimus. Matriti in noftro Monafterio S .
Martini 4idie Septembris,anno Domini 166^.

M.F.Rudefindus de Mujica^
Generalis S.Beriedi£ti.

Mandato R R .P ^.Generalis.

F.Antonius de Maffeda,
Secretarius.
A P P R O B A T IO R E V E R E N D I A D M O -
dumP.acSS.M.FJofeph GomeZj ReligionisBs-
nedidlinx Generalis Magiftri ; & in celeberrima.^
Salman Cicie Academia alba decorati laureajDiuique
Vineentij inCollegio eiufdem V nitierfitatis
Sacroe Theologiae Cathedrarij*
•*

M
irabiturForfanl,&■ opsirtic.qqifpiamChofrose potentifsimi,Pcffaruni
Regis niachinam chryrulin3m;inqua,mirum diflujcceli immenfitas
fdlis ctttfas, LuHS la b d r , KStctn^ipieaniiomSyderumconuerfione»
cerncbaiitar: aderant quocjae m a c h in s , e quibus vis aqti arum exiliret,
cjux modo in imbres fftbirentjn grandines m odor ig€feerent,niodo turtiefcerenc in
fliiftiis.tiiodo prascipitarcntur intorrcntcst tum veto acr iamfereniss, bla»dave*
lut^ffiterianini ammnitace ridebat,iamobducebatur iilibibustfurebar procclus,mi­
cabat t'alguribus,minircifdln1in«mconFtindebaturterrore;ipfcde!n,quafiDciisalJ-
quis i:i medio collocatus ad nntum compolicos curfiis, reciirfufqne Stcllaram coii-
tcmplabatur:pluebat,iiingcbat»tonabat,fulminabat, permifGeba:omnia* Aft id ;
RcactcndifT.P. N . M . Fratris Didacicie S ilua tx Pacheco huic la b o ri, huic arca*
norum volumini,hnic oftentoruili depoficOiiCefsic prodigiu.D at Chofrox piilchru
machinamentum itianns*£rgo in ipHus adnur»tioncm rapci tibi herbam porriganti
fat-ient deditionem me hercle* P atent eqnidem hoc,non dmij>fed aui volumine ali­
quid p ro fcd o , aliquid coi o AuguHius, Iole purius, Luna micantius,(lellis candi­
dius, aquis dulcius, clarius, profunditis, atq e placidius; aere tenuius, fulgure fla^
grantius,fulmine'dciiiquepenetrabilius.Eceqiiidnamillude animo addifcenti^
busperuiumcogicatu.fedefficu impofsibile. Idvnum audeo. Q u o d c tim d e p u lj
dierrim o Dei opificio verba facis* quafi aquila ex hominum conlpc6tu fu b Ju d u s
contenrtfsimo voiatu te in altas inducis uubes,& illic inter hilrtiinnm i a d u s , intei;.
iiiues, & grandines ludis,ac fiellas ititcrfpaciaris. Cum de intclleftus, & voluiuaJ
tisD ciiic*em anationibusdiiIeris,& m yrteriorum diuinorum itia{e(J:nem depitir
gis.non iam aquila, fed Angelus qmfpiam loquens , non e turbine, fed de gemmar*
iiieditulio lucis,1'upranubes,& pluuias,& venCos,& quidquidmorealccil audacif-
iimo ijifu conliirgis.
Ab hac ficandi® tustf pernicitatc foclicl, aggrefsio in cxcelfa, ^aufiasproles
cmifla; h-.imi nelciafcrpire, vndequaquearduaiti, & pracrruptam^ nec callibusqui-
dem vilis peruiam pro veritateAngeliciDocloris Aquinatis ii1 lucem eruenda vialtt
fempjr amauir. £c quando aquilz humi nidificarunt?Quando non vitra hiortalium
mduftriam ? P e trac rat (montem dicerem) in Sogdianis expugnatu difficilima^
Magno A.IexandrooblciTore:quiaduerfusimpsdimcntaoninia,& natura:, & ar-
tificij enitcns^nehuid quidem difficultati volens cedere,ad fuos dixit: N t'hiltaalJ
renstitta co/ijlituit quo y m u s non popit e n itijd ipfum,alter nefcio,an idem rcdiui-'
uusAlcxandtfr,Georgius Caftriotns:aTurcis Scanderbegusdiausiquodfuoidio-
Geomits mate valec Alexander Magn«s,infimiUconfti6tu diJcitiQwod vet>o<t4 humanum tn-
B trtholdtis conjiUum atcinet,protnptum'vobis rerumomniumremedium ofle»d4m,qttip.
i.i Vita Sca cum nihil tam difficileftt,quod n6n hominis confUio,expediri pofsit,ingentojJ'»efi a i
derbi't lHf. gerici*rfoelicesfortiri foletetteatus. M itto m.o-
* ’ defti*tua:confulens,abhocG eorgio£pirirege,& Albaniaeprincipetui l^mguinis
gentilitia,<5canimiceifitudinemhereditarioaccepifle. Nam Albanos R egcsSyl-
uiosnuncupatos,&ab Albania in Hifpaniam hanc Syltiiorum prop;ig3tam futile
familiam jilludque efle manifeftario argumento quod fub Nerone anno noflre falu*^
tis fexagefsimo,totius Lufitanif M.Syluiiis O c h o ,^ nomine,&virture,8£j'mpetio
Albanis Regibus , a quibus ortus fuerat , non degener , clauum obtinuerit ;
plane demonitrac P.Franciiciis de Mendosa in fuo V irid ario lib.6. o ratio ­
ne 20.
M acedo itaque Akxandcr^nihU tam alte a natura confl ijuo virtus
cni-
enu! iiopofsitifjtfus efl.Er <Juar,cuKirve v irtu e} Heroa A le x a n d ii:R e g ia , Sy'iiio-
rotit. Albanus I'cidem Alexander toilegeftum feeliciccr obueiurUin dixic.iii artltia
p ro iHftitiaadorieiiscuentusfjlix.pro veritatis patrocir,io,& ciitela eg regium ag ­
grediens Eiciinis(.V^cifaurtefufci(>is)noiine auguflior?nonne celebricatctamx, iic;
tiuni exccns gencibus c!arus,fcd fuper Sydcraeue£las?H eroum fem per penes im*
p oisibilc poflc teli'eracft* Et cjuorum exeq iii?T u u
DeTcceiitijcaquc niira Angelici MagriftiexpoGtionc> quidquamatiqui.
C^ibiisobmin eftjiionomnes virtute»& dignitateanimosparescQ'c.Si fectis , nia-
xjuumi vaiuerdorriaraeottuTi colleresjdifparitatemjvidcliccr, perfedionis. Quid
cnim aliudefl'ec,.quam Deum Gmilem iili piQiorifaccrc ,qui prartcr cuprclfos pin­
gere nihil poteratriSQniq,uid ipfceodem iumine ftellas omiies incendit, codem vi-
torearborcs irradiat,eadetn purpura flores veftit? An quod fade in floribus,rtcllis>
arboribus,lioc ipfuin facere non poteric in mctibus?Ex eius ForcaiTenatura phgnat.
Ac inimenfxcl>, Sc inexliauils virtutis: Ex animis} nihil minus: Sequuntur enim,
VC molliscera,polliceni fingciitisDeiiD ifparitatem hancanimorum, quamque in^
gcnij vin> prsrcrcntiam dotuit Angclicus Magtfter D .T h o m a s l i b . z . mcthaphic.
I c c lijo c 5 . tin iH ic o fle n d it quomodo homines in conftderatiohevecitatis propter ,»
conUiecudinemdiucriosmodos acceptant, & d ic it :q u o d quidam non recipiuut, ,,
quod CIS dicicu*,ni(idicatoi eis per modum mathematicum. Ec hoc qtiidem con- , ,
ue:)itpi opc.‘ rconiuetudinehis,qui in mathematicis funt nucrici.EcqHiaconfueta- , ,
d o ell fiiiiilis lu tu rx jp o tc llc tia m hoc quibufdecorttingete propter indiipoiitione
illis, f c il’cec.qui funt fbrtis imaginationis,non habentes iiicelk au m mulcnm ele- , ,
iiatiim. Alij vero funt,qui nihil volunt recipcrenifi proponatur ei.'S aliquod cxcm- ,,
plain tetiiibilcjvcl propter confuetiidincm>vcl propter dominium fenfitioi virtutis
iiie is,& debilitatem iiltelledus.Q uidaniverofunt qui nihil reputent efle dignum,
v t a liq m d e is inducacur,abfqucteilimonio p o c t s ,v e U l ic u i u s a n a o r i s .& h o c e t a , ,
eft, vel propter confuetudineihjvcl propter dc'feclumiudicij, quia non pofiuntdi , ,
iiidicarcjvtruiu ratio per ccrtitudincm concludat ideo quad non credtntcs
fito iudicio requirunt iudicium alicuius noti. Suntetiam aliqu i,qui omnia voluat , ,
fib id ic i per certitudinem , ideftjpcr diligentem inquiutionenirrationiyk Et hoc , ,
concingitpropterbonicatem incsiledus iudicaiuis,! 5i racionisinquirentis ; dum* , ,
modonouqu.urarut-certitudo injhis,in quibus certm id o elTenon potcft. ,,
N e c in verts,aut vtillbusnouitasingenioraolTore eft dtgna jalias omnium , ,
artium .iciaitiaruniueornam entunfincufandum .Q uocirta c leg jn ie r Thcmiitius , ,
oratione \5 .per totam pro fcqu iturilam illud mihiiu niedmm prodeunres dicanc ,,
oportct,num tandem ita ftatuantiNouialiquid vlla in re fa c crc .a tq n sexcogitare „
perpettto IceUis viderijan tumfolum, cumiftud ipfum quod agitur,malum eli,pcr-
iiiciofuni,acnoxium: fienim quidquidextracopibetudincm eUjfceleratunicit, cur
no artes omuescrim inatur,&accurant,quod non prima inuentione con teta.ac cir- 3»
cunlcripisfun t,fed augenrcasiiil'upcr,acn ouolem peraliquid veteribus ittc xc n - , ,
tesinhuncvfqiiediempernjuerantJ^ Etenim a n ce,D id a lu m n o n n io d o M c rc u rij , ,
quadrupedes.fed reliquaetiam ttmulacra fingebantur. V b i veto Daidalusfimula'
crorum pedes dittinxic v ioa.acfpiran tiatab ricarecreditu sefl. Marc auteniipfum
noniie prim um rarium opifices humani generis nauigabile.ac peruium reddiderut?
Deinde Harm onidef.ibricante,aut aliquo ante Harmonidem alio , r o tu n d i naues „
arquconerarif vif5l'unc?Atqi!Jcintcric(ftodeinceps po teC o rin th ij apud Iflhmii
T rirem es couftruxcruuti Deinde adSamiosAminoclesnauittm apiidCorinthum fa- , ,
br.\catur,psruenit. lam q u ead cibumpcrcincnc,ac v id a m omncir. hommum, rtum , ,
vniueri'afimulad tam exqui(itam ,aclubtilcm rationem pcrdudaluntPNonneprin-
cipiunj glande paftihominis infpeluncis n u d i, iinie (Irugulo , ac calccatu lactbanc, j ,
poilc.ia1ioaliud inueniente tetnporeadpraifcniisfglicitatisftatum vita p e td u d a , ,
citsN tfifo rte fordida;,acqueilliberales artcsneccllario propter v/ismiiouitatfmil- ,,
lam tulerunt, elegantiores v e r o ,& qua:ad o b led atio nem pertinent integrf.abfo- , ,
lutaque repentep ro d icrun t*N eq ui:autad pidu ram Apelles quidquam contulit, jj,
a u ta ilC ic h a r a m T e r p in d c r> a u tT ib ia m .T im o th e u s ,im o ,& grau isip ia.acfeu cra
T ra g a> d iac u m o n m ifim u lap p aratu ,cu m c h o ro ,& A d o r i b u s in Theatum perue*
n it.N e c Ariftoteli credimus cum aic;in itio chorum ingredientcm in D torum aii- „
quid prjconium cecin ifle. T liefptnvero Pro lo gu m ,ac fermocinationcm inucnilTe,
^ f c h y lu m verp A d o rcn),& piilpitum scajtcraiiosa Sophocle^ & EuripidtJ
accepirfe.
Bonis er^oauibaS fecundus hic labor in commuiic commodr.rn liiccfti'1 -
tof;abboceiiiiv. vel viioTheofopliise Throno paim* iiigcmiiiaiid^.ti iamphu ani-
plilicadusj vtaccelione viftori®,pomp3e accretione albis equis in {terni:atis tem­
plum Syluio diademate redim itaducatur.^antii namque lucri,quantum fruttus
tuaTKeologi* amoemfsimahaccriluagtauioribusfic laturaGymnafisjexfola ipfii
materizaItitudine,exponcndiproftinditati,acriinconcludendovi,inreJpoodendo
energia,indi£{icultatumrtebolaspropulfance,meridianaluce,facilccernifur. Gutn
ab exemplo cointnodi a filua proxima vrbiauxta illud,
Ahjque lignis, abfqttesiluaproxim »iVrbsyixy 4k t
yrbibus vicina SUuatgii:^4pr^antiJtimat
,Tiime5c cognomine Siluainyfteriorumpondcre grauido.Lufuiparce.Ex illius er
go quinque litccris anagcammatice cuolutis, vna caqtom emeqdicaca,ni,hic teddi
turfenfus:
^ " Aults,Ap.hm,Stlttal
Sic cenieo ex nbftro Salmancinq D .Vinc^njio Sacro Collcgio,die aS. Dccembris,
aimo reparat» falutis 16^3.
M f,F,lofephGom e^.
AD LECTOREM-
T E R profcquimur niaris fub nube inter­
pretationis plarifsirnaj vfque dum ad pro-
mifsionis fine gloriofuni animus accedat
viator.Mare.rubju Theplogice, non chri-
ftalli perpiieuitate vifibile;Qj£S mare tinxit muricio
liquatus Golore 't Etquis trariiitumaquarum purpu­
reo madidatum humore populo peregrinanti propi­
net r*Peregrinus de ftationis nomine liber, de difta-
minis ingeniofa fatigande laboris /ubtilioris impenfa,
Mare rubrum Theologine fundum,quod miracuiofa
diuifione pertrffit per mediu abyfsi,per inueitigatio-
iiis ob (eurus: (Increpuit mare rubru,&exiccam eft,
&deduxit eos in aby(sis,ficut in deferto:)Regius de-
ctotor,& Pfaltes myfteriofa ferenauit fapientia, P f
105.S euera correftionis trunita mare copefcitur ru­
brum: fortafsis ex rigida increpationis machsera ma­
re rubefcit diuifum,&{iccitatis punitione percufum,
& arui t,& doluit virgae feueri tate iuridic am. D edu-
citur ergo populus per abyfsi obfcuritate profunda,
quafi in deferti (blitudine paaila.SicTheologi^ labor
itinera difficultatum difcindens,mare rubrum diui-
dit^vtpofsit facili progrefsione tranfire. Quare mare
fanguinum dicitur,quod improbo (udore rubefcit_j ?
Faftus namque eft fudor fanguinis ex vigiliarum co-
tinuato femore;& infuper decurfus illius fupcr terra
maris fludtus colorat.Mare itaque rubrum, 6c ficcu
Theologia fcholaftica pingit. Quy ex profunditate,
exobfcurifanguirtis fumo,ex laboris improbi curfii
purpurare non definiti ficcaque vehementer in fub-
tilitati s materia, quafi infrudiuofi germinis truncus,
ex (aporis fecretionejcxveriditatisorbitate perpetua
Tom .II. Ad-
ex florum egeftate dignofcitar, & inar.i, & rubriLnj,
& iiccum.
Manus dextera, & arida dexteritatis necefsitu-
dine fapiens/ed arido fuGcus nucleo priuaci, dexte­
ritate totam veritatis luGem magiftrat, liccitate ta­
men radicis , quafi lignum devitae fonte prjEciflim:
fic arbor, & cruxantipatidi{cordiafoi‘inantur. Nam
arbor de radice virefcit;cruxde ramorum lignis c6-
pa<fta: ibi cum virgulto viriditas: hic cUm fcifsione
polities 5fed politura crucis artefadrrix doloris. In
cruce totus valor fimul cumficcitate coniund:us. In
ra'bore flofculus germinafcens apparenti gloiiatione
frondofusjincruce lignorum multiplicitas fedta, fed
fortitudinis, & fundamenti robur compaginans. Er­
go Theologia? fcholaftica? advmbratrixabyfllis, ru­
beo purpurafcit decore,& ficcitatis impedica de cur-
ili,fe cretorum vifcera pandit', vt viatori athletce de-
(erti limilitudinem planet. O tu viator,qui ad Coe­
los inclinatos defcendis,qui fub pedibus caliginem
calcas. Mare Theologice rubrujn penetrare non ti­
me as :P anditur interea domus omnipotentis olimpi;
rubeoque nitente pyropo latibulum tabernaculi in­
grederis : flucftuumque circulofa vorago increpanti
verbo (iccaturJam ad deferri petram deduceris , &
firmifsimo habitaculo fcienti^e in abyfsis , ficut in
deferto difcurris.Iam tenebrofa aqua, non de vento­
rum nubibus rorans,fed de abyfsis terrae iterum re-
ducimr clara.Nam prae fulgore interpretationis pro-
pofitae,nubes tranfierunt, grandoque concertationis
acrioris,carbonefque argumentorum obfcuri; fumo
difcedente caliginis in igne tranfierunt fapientice, &
totus ardet mons, non fumigatde ignorantiae calo­
re. D ifipauit enim Altifsimi fcintilla de C£elo intelli-
gentiarum male infixus fagittas 5fontefque apparen­
tes
Lcs aquarum^ etiam orbis fundamenta clariori rciic-^
Lrntiir ingenio«A b increpatione namque diaina,qiia
mare rubrum compefcuit exdccatus eft torrens,
maris iam abyfTus cefTauit.Iam no«flis vmbra dilpe-
rijt,nec caeieftia fefe abfcondunt myfteria,fed potius
in latitudinem dedudta rpatiofam^iter liquidum foli-
dum miniftrat obfequium.D eferti iam fpeciofa fro-
dejfcunt,& inter argumentorum (pinas lilia fufimine
deci rofo refpirat.Ergo mare rubrum de preciof itate
myflieriorum fanguine purpuratum diuino, fed de-
claritatis fplendore corufcans abyffos lucis commu-
tauit de tenebris.
Iam dies afpirat veritatis fublimis; iam in defer-
ti campo Cathedra Aquinatis ere6ta multitudinem
ciborum copia faturatjnec pifcis ipinas, fed panis ro­
rat coeieftiSjfubtile aliquando argunientum, iicut in
maris pifce periculum aculei fenticofo inftrumento
oris cruentatorapparetjnon alimentum peregrinatis
difcipulijfed fpinas in rofas iam conuerfce lignantur,
&: lilia colliguntur formpfa 5tribulorum feparato tri­
dente. Delc€ndat ergo(Le<^torGharifsime) animi
ftudiofitas (acri in hortum diuinioris fapientiae, vt
iilia CoIligatj&thir&S 6x colleflLidnis formet manu­
brio,& pafcatui in ]ilijs,ne fola odoris fiiauitate con-
teta de aeris vanitate reficiat,quod de paftus fuau ita­
te laporet,tranfeat ad alimenti cibum manipulus, vt
qu^e lili; nomeclatura notatur,non rofa,fed cibus flib-
ftantialioi*i glorietur cognomine.Et te(Le(!^or)non
fblum mulcere pofsit delicium^ fed&pafcere deli­
catior alimonia intelleftum. Vale.
SVMA DEL PIUVlLLGiO.
Ueiie pviuilcgio el Rcuerendifsim o P'. M . F . D ie g o cle Silua y P . i c Jr ' co del
__ Real Confcjo d e C a f t illa ,p a r a irtiptimir los C om jn en tariosde Tht-i.logia,
fobrcSan T h o m a s , por cfpacio de dicz a n o s : y q u c e o to d o c fie cicnipo nadieie
pucdaim primir fin fulic e n c ia, como coiiHa deUi original. D ad a eu M a d r id ^
ciuco dias dei niesUe A g o fto de rail y fcUcicntos y fefciiu y trcsi

tASSAi

TV Tlgu^lTFernaftdczdeNoricgai SccrctairiodelRcyN ueftro Senor, y fiiEf-


J ^ V l . criuanodcCamaramaRantiguodc losque rehdenenelConfcjr :tertifico,
queatiiehdore viftopor iosfcnores delvnlibro intitulidoiComn/entaria in primam
pdftem Di Thorns ; coitipuefto pot el Rcucreadifsimo Padre Macftro Fray D iego
de Silna y Pachecb, Predicador de fu Migcftad , y Abbad del Conuento de San
Martin defefta Corte, Ordende S . B enito, quecon priuilegioded.chos Senorcs
i've impred'o', talTaroo cadapliegoa cincotnaraHcdis ,d q u al parece tiene ducien-
ro sy veintey ocho,fin prirtcipios.nitablasjqueai dicho tiefpc£tomontamil,cien-
to y qaarenta marauedis.yal dicho precio^y no nias,mandaronfevcnda,y quecf-
la certificacioii fc ponga al principio de cada libro ; para quc fe fepa cl precio a q«e
feh i de vendee ; y para queconftedoy efta certificationen Madrid a yeiiuc dc
Picicm bre dc mil y feifcientos y fcfeiua y cresanos*

M iguel Ferua7)de;i^de Nom g 4i

SIC CO RRIG E ERRATA,

Agini7.col.i.num .7.am plitadinis»lege,aitiplitudiais:pigi2 2,co I,2.n u .'i5;


P coiitta,lege,concra.Pag.2(J.coI.!.n.29^,ia1macetiali,lcge,immacerialis;ibiJ
dcra.im,js,iBtclUgere,lcge,irtcelligere;ibideih ratiocinantis,Icge, ratiocinantis;
Pag.j4.col.2.im .d4.beuine,lege,benciibid.DinaE>Iege,piains. P a g .jj.c o l.r .
n.4. inquire,lege,inquircrc.Pagi204, col.I.n. 47 .cognofreret,lege, cogaofceret.
Pag,2^iiS.col.i.n.4,intclligcnt,lcge,intelligeiitiamk Pag.^52.col.2.n.2.proba-
fur,legeprobaiur;ibid.voluaias>lege,voluntas. Pag.27(j.co!,r.n,S.indiffetitf,
legc,indiffcVcnti.Pag.35S.col.a.dirantBe*lcge>dnrans* P a g .j 8^.001,2.11.5.ad-
inlcrendum,iegc,admitceqdum.

^ H ie liber infcriptas Commentavld ia D . Thorn, t* f . tom, demptis his


mendis,fuoexcmplarjfideliter refpondet. D at.M atrit.dic 20,menfisDecemb.;
ar\no. 1(5^3.

Lic.D.Cdrolus JUufcia de U Llanal


I IN D E X
Q V ^ S T I O N V M
A R T IC V LO RVM ,ET
Dubiorum.
Q V iE S T IO . X I I I ; fcientiaftrifte fum ptaJpag.y4J
D i}b.4.Q uod fit obiedum primarium;
De nominibus Dei, & fpeciHcatianm D iu in z cognitio;^
nis?pag.tfS.
In duodecim art iculos diuifa. D u b .5 .V trum tota ratio in D eo cogJ
R t . i . Vtrum aliquod nomen Deo norcendife,>S: creatu ras,fit eflentia
A conueniat?pug.2i
A fc .2 .V tru itl aliquod nomen dicacur
de Deofubnancia}iccr?pag.3.
diuina!>pag.85.
A r t .2 . V tiu m D eusinteiligatfe? pagi,'
lOg.
A rt.j.V c tiiiii aliquod nonicn dicatur A rt.^ . Vtrum Deus comprehendat fe
de Deoproprife? p a g .j. ipfum^pag.ioS.
A rc.4. Vtrum iiom iuadiaadc Dcdfiot A rt.4.V tru m iplum iiirelligcrc Dei fic
noimna Synonima^pag.j; eins fubftantiaPgag.ioS.
. A rt.5 . V tiu m e a , qua:de Deo dicun- A rt. j . Vtrum Deuftscognofcataliai fc
cur,& creaturis ynittOcS dicaucuc de p a g .io ' 9 .
ip fisjp ag.^. A rt.C .V tram Deus cognofcataliaa fe
A r t ,6 . Vtiiim nomina per prius di- propria cognitione? pag. I c 9.
cancur de creaturis j quam de Deo? A r t .y .V trumfcientia DciUc difcurfi
pag.+, u a ? p a g .ijo .
Arc. 7. Vtriini nom ini, quae impor-] A rt.8. V trumfcientia Dei fitcaufa re-
canc reUtionemad creaturas, dican­ ruin ?p ag,iio.
tur de Deoexcem pore?pag.4. D u b .} ,V trum Deus cognofcat crea tn
Arcicul>S*Vtrum hoc nomen Deus (it ra scognitionepropriafpag.i to
nomen nat«rg?pag.4i ,Dubi'2.Vtrum fcicntia D ei fic caufa re
A rt. p. Vcrum hoc nomen Deus ficcotri* ru m jpag.1^4.
municabtle?pag*4. 'A rt.p.V tru m Deus habeat fcientiam
A rc, 10 . V crumhoc nom6 De»s vrtiuo- non entic m?pag.t<?2;
ce dicatur deD eopcc patticipatio* A rc. iQ.Vcirum Deus cognofcat malaf
ncm fccundum nacur2m,& fecuudunt pag.i<?2.
opiiiionem fpag.j. D ubiVnicum .Vtram Debs cognofcat
A r t.j I i Vttum hoc Homert ^»» f/J fic neceflario mala per bonaf pag^ 1 .
maxinie nomen Dei propnum pp.j, A rt. 1 i.V tru m Deus cognofcat (uigu-
. A rt.. l i . V tram propofittones.at’fir- lariai‘p a g .17 4 . ■
matiuf pofsinc fonUari de Deo?p. $ t A rt. 1 2.Vtrum Deus cognofcere pofsic
inhoicaJpag. iys'k =
O y j E S T 1 0 . XXV;. j L n . 1 3 . ViriHi! fcietia Dci fit futuroru
VeScic/itia Oei, ,; ■'ComiDgtincium; pagii yxi.
D nb.i.(^iid fit fciencia liuiplicis intcN
iufexdecim Articulos diuifa iigeritjitipag.i7fi!,;» -
- . . 1. D ub .2. In quo attribnto , \rcl medio
A r t ,t . V trum inDeo.tic fc-icfttiail 'i ;Deus cognofcat creaturas pofsibiles*
JDub. I . V tru m re & c ftfsjignaiuertc D* pagrr64. *'
Thom as radice cognitionis in D eo? ;P iib ij .Q uidfit furntrnni contingens,8c
p a g .J. .
quocttpiextpag.21 j .
p u b .2 . V cram ad u aiis inteUedio fit ;,P;ubi4.Vt ittm Deuis^cctT6 ccgnofcac
; formale cotiftitutiuutil n?tur* Diui^ futura coiicitigencis:abfolnta'i pay.
nje?pag.2b> i . ia o . , -
WP c o dctur formal ite^ l 5ub.5.Vt)Clim Deus cognofcat fof.ira
li-
liberaabfoluta per fuani eflenEi5ati: in D c3 pluralitas iJxai um , pagina
teccdciiccc aa dccrecunjfu® v o lu n u j 506.
tatisi p a g .a jS ' D u b , 4 , V trum detur id a a in D e o p r ij
£)ub.<y.Vcruiii Deus cognofcatfatura u a tio n is Jp a g .jji.
libera abrohiCA in d ecrcto fu o , non
p:ccfen:ii(cdfuturo‘. p a g ,2 5 2 . <5y i E S T I p X V Iji
D u b .y , V tfum Deus cetto cognofcati
adlus liberos futuros creacos m com*, P c verlutc^
pcehenlionc voluntatiscrcat* antcce
dentcr ad liberum decretam creacum A rtie. r.V tfum vefitasfit tantum in
voluntatis diuinxSpag.274. tellettu‘. pag.54i*
Pubium 8. V crum D cuscertd cognof» A rticu lu s.a. V crum veritas fit in intcH
cat futura contingentia abfoliica an-, Jcttucoraponei)te,& diuidentc£pag.'
tecedentef ad decretum in eorum \c-, 541-
ritatc obicaitu q>ag.a8 5. A rtic. j , Vtrum verum, & ens comietg
D u b ,9. V trum Deuscognofcat futura tan tu rS p ag ,5 4 i.
ablolutacoatingcutiaindecrcto fuo Articulus 4. V trum bonum fecundum
antccedentcr ad infallibile futuritio- rationetulixpriusjtjuam verumspaq;
ncm in cffent ia liia determinata per de 541*
cretu m ?pag.334. A r t it .j, Vtrum Deus fit vcritasJ pag,
Dubiuin 10 . Vcrurn pracfentlafuturoru 5 41 .
in £(crnitate fit omnino neceCTaria ad Articuius 6 , Vtrum ficvna fola veritas
hoc, vt Deus cognofcat illacertd , & Tecundum quam oinii ja funt v e ra : paj
infallibili ter autequam line prsfentia g i n . 5 4 1.
in fua propria meni'ura?pag. j 5 8. A rc ic .7 . Vcrum veritas creatafit jeter*
D u bin m i i.V tru m D cuscogrjoicatin* na‘ pag.542,
fillib iliie r contingencta couditiona' A rcic.8 , Vtrum veritas fit immptabij
ta ?p a g .jd p . li s i p a g .5 4 2 ,
P u b . J 2 . V trum dencur in D eodecrcta D u b .i. 1 n quo confiCtac veritas tranfccn
conditiunata pofsiciua, dc efticacia dentalisSpag.542.
de futuris conditionacis?pag.j b 8. D ub.2. In quo conliftat veritas formal
Dubium 1 j . Vtrum fit admittenda I'cie lisJp ag .5tf4 .
cla m edia, ve] necelTaria, vel conda-;
censad laluandam pratdeftinationcm Q V iE S T IO X V I L'
(ine Izlione libercacis create i pagin«
4 14 . Defalfitntc.
A rticulus 14 , V tru m D easco gn o fcat
cnuntiabiliaJpag.477. A r t ic .i. Vtrum falfitas fit in rcbiis*ija5
A rticu l. 1 5 . V t rum (cientia D ei fit va­ g i « . 5 9 i-
riabilis fpag.47 7 . . . . Articulus 2. Vtrum in feofn fit falfitasf
A rtie . 16 . Vtrum lUcus de rebus /labeic p a g .5 p r .
fcientiamfpcculaciuara{pagi477. Artic.3aVtfum falfitasfitinintelleau?,
p a g .jp i.
Q V ilL S T IO X V / '.j I A rr.4 . Vtrum yerum>&falf-mfint cog^
traria‘ pag.5pi.
D eid ^is,
. oyiE'STio xvriri
'Articulus t. Vtrum fintidxcetpigm ?
478, D c y iu D c i.
A ftic u l.a .V trum fint pl«res >d«*fpag.’
47« . . ■ . : Afticul.'t^ Vtrnm omnium naiuraltuiri
A rticuI.jrV trum omnium,qugcognof* fit viiiere?’ jiagin,5p2.
cic Deus,fint id szip a g ,4 7 S . A rtica K 2 ,V trn m vita fit quxdamope-;
D u b .i.Q aid (itid sa,ic caufalicas ctusl -ratio ip ag .fi!2.
pag.478. ’ ■ A rticul.^. Vtrum Dcd coniieniat vitaf'
D ub.2, V tram diuina efldntia habeat h p a g .y p i. "
tioncmidaK 5p4 g . 4.9 i» . Atti'c.4.V%rum omnia (int vitain D co J
pubium ^. Qnomodopofsic explicari p a g .jp ^ . ■ ' ■

'-r-QyRS’
Q V ^ S T I O X iX * Citca creatif asip3” ’ - .7 i5 .
D u b.5 .in cjiiu Conuiiai libei (iinlna,
De voluntate Dei. tain in poteiiria,quam ina6tu‘ pjg!!i-

Articulus I . Vtrum in Deo fit volun-. A


A rr.+ .V tru m woluiitas D ei fit cauTa re*
tas?pag, 592. rum ipa^.ySS.
Dab. I . Vcrum cx rationc D.Thorny re- A rt.y . V crum voluncatisdiuinjc fita f;
probecur volunusiu Dcofpagin. (ignarcaliqwam caufam ipig.y, 9.
592. A rticu l. 5 , V tru n i voluntas Dcifcmpcif
Dtibiuni 2. Vtruni voUntas in Deo de«: impleatur Ipag.yt! 9.
beat admicci per modum adus pri^ Dttb.vnicum.Quid iit vuluntas D ei an*
tul^pag,(Soi. tecedens, & an fit vcrus aftus forma-
D ub.^.V trum voluntas D eiadcocep- I«^pag.78 p.
tunj formalem effcnti* diuiua perti­ A rtic.7 .V tru m voluntas D ei fit imtim-:
neat !pag.<?2 2. tab ilisip ag .Sjo *
A rticu l.^ . Vtrum Dcus vellicalia a fet A rtic.S .V tru m voluntas Dctncccfs/ca-
pag.(j 37. , . . ' tcm rebus volitis imponasi p sg .S ^ o ,
P u b iu m Vtrum diuinabonicasfola uc A rtic .p . Vtrum voluntas D ei fit malo­
obicAum adxquacum diainx volnnr rum 5pag.h^o.
t*tw ‘ pag6 j 7 . D u b . I . Vctum Dens habear decreta esf
A rt.^ . Vcrum quidqtiid vult Deus» cxj narura fua tfjft cac ia d e a a ibus 1 iber IS
nccefsitate vcllit‘ pag.(?3 8^ anex fuppo(itioncpr$i»ifi coiitenias,’
D ub .i,V trum D cusvcllitex necefsita- ex fcvero indifferentiaSpag.Sjo.
te bonitatem fuam am oreftri^o, vd D a b ,a . V rrum Dcus decrctoabJoluto,'
gaudij‘ pag. 6 ? 8* & efficaci pr^diffiniat pcccatuquoad
D:ib.3* Vcrum Dcus ditigac creaturas materiale ilU us‘ p .879.
pofstbiies ( vdneceiTario»vdliberel A rtie. 10. Vcrum Dcus habcat Iiberi;nj
pag,(?74 . arbicrinnilpag.prj.
D iib .3 , Viruin Dens diligac crcatufai A rt. 11. Vcrumfit diltinguendain D eo
exillenteS) vd nccdUrio»vel iibete^ voluntas fignifibid,
p ag .6 ^ 1. A rticiil. 1 2. V truni conuenicnter circa
Dubt4.Vtrum libera volttntas Dei pof- diuinam voluntatem ponantur quin»
(ic mancre fulp«nla ablqu§ vUo quengnaiibidcnu
c o m m en ta r ia
IN P R IM A M P A R T E M
D I V I T U O M m :
Q V i E S T I O X III;

'T O M Y S S E C V N D y S j
5 R O a M I £ M;
Andcm Commentatoris m ilia,& tamen intra luminofe oftentaeic>3
formam fcquutus An- nis cateruasnuUa intelligcntia virtus ref^
gelicumP raeceptof em> picndct 5 omnium optimatum anim ospa-
flcllje videlicet clario­ uor ftuporis adimplet. R ex articulos aP;
ris originem , ftudiofus piciebat fcribetis,literarum barbarus inf-»
imitator adorior. Se* pc6tor, non le d o r ingeniofus defcribitnf.
mitam eruditionis pr«e- ex facie ad mentem mutationis color af-
fentcm humilis peregrinabor difcipulus. cendit: adfapientes clamat de fupercilio*
N on paflii calc.it, fed pluma, qui Aquina­ fa maieQate d e ie ftu s. O folusfapientiae
tis fpiritum bibic. Articulos line manu feri v a lo r ! quem litte rx non conturbant, fed
bentesafpicit de thronoMaieftas,lifuper- ditant. Locuples de fponfione Propheta,,
bCjignor’ t , fi docibili addifccncia,pro- Solus in necefsitate ad aulamiiitroduci-j
pliecacjDaiiicliscap.y. Ineadem horaap- tu rR e g ia m . Purpura vefiieris,^ torquem
paruerunt tHlin' mnaus hominis feri* auream circa collum tuurnhabebis , & ter*
hentis canfM CAnieUbrum in fifperfideffirif'^ tius in regno meo eris. E cce quomodo fa--
tii aul^e Regije, E cR ex afpiciebat articulos pietia d ita b it,& ad latera Aquilonis eue-
TMinus fcnbentis,t»nc fAcies Rtgis commu-- x ir.D e tertio gratulatur fedili ad fin iftri
l*ta eUtydsrcogitamTies eius conturbabantcit^ confciTums R eg alcn irm ed iu sR cx, fecun-'
In afpeftu Icribctis manus Begia cogita­ d u s i R ege latus pofsidebit in dextera: er-;
tio turbatur.O mirabilis turbationis ori­ go tertius Danielis finiftra: reprobationis
go! Littcist dc ccelo delapfaJ hominem fa- pandit trophaa.Sapientia in prioris fauo-
Stuolum conturbant, humilem Danielem risfitufublim is,& non iatertio (fin iftrf in
clariiicant. Cogitationes fuperbs circi fglicitatis omine) articu lo ,p rxm jj colo-
a.ticiilor«m interpretationem turbantur; cada colore. Sapientia culmcnafpiciat fu
nam quantum tumor crefcit; ampliiiscom Aquinatis fummafcrutator. E t p erartica
niutatur cognitio.Scripturam audi loque los wanusadmyfteriorum facra dogm ata
tem. Er niicintrogrejHfunt in co/tJpe£t» meo afcendatjvt obfcurs interpretator d o ftri
SJtpieutes Magi^vtferiptur(ilegerenthanCf n s j ligata argumen torum nodisdifTolua t
& interpretmonem eius indicarent mihi. Et ftudiofaTcmper,humilis,& infatigata vi-.
ne^m'mruHt fenfuja huius fermonis edicerei g ilia , vt pondere veritatis lib ratu s, libei*
JPo •*i'o ego awdiui de re, quod pofiis ohfcura in^ idterpretationu refulgeat in manu Thco-]
terpretAfi^&'ligitadi^jlutte-,quoniam, logorum a u t t ic i. B ib at in vafis lactis
rpiritum Dearumhiheas feientia intelli' conuiuajfed nori prophano prcefuiHptiohia
gentiaque , ac fapietitia ampUores inueittx pruritu, fed arcano Diuinorum fapore: ii--
funt in te. I n foU humilicatisfortuna fpii i-> quor dc Sapientis fcrutinio perqnifiio-;
tus interpretationis abfconditur.Obfcuri nisvafa, ad articulos tralhiiflusAngelicos
intcrpretari,nec omnibus (adhuc M ago­ panem de coslo fapere dc giilVu experimc-
rum in fcriptione notatis) defupcr de lap- tali cofpicitn r.R cgfa purpurafcic dnA r i­
fum cognofcimus. In eadem hora d igiti, na,quam in Caiinim ontis Im periiliEencJ
quafi manus appirent, litteras delarapa- diftinoruThonias civhninceducatus liba-;
^ibHS cingit cotiuiuanciura numerofa fi- g it.H y c fine « jao risfiico aniiiios llepi^les
A ftf-
2 Commentaria in DiuumThomam,
fcrcnar: quia dc vcTitaris pctra diFcifla lar dinis rci.E rgo ncmina, &vc ccs refcrnntujj
giCsimas prorutnpic in aquas,quibus opti- ad res firnificandas mcdunut cor.c( pticne
nwices, & populus promifcua dcliciantnr intelltdus. £rgoeodtm n!odoficnifica-
dulcedine.Paditur interca m a n u s , fcrip mus per ncnuiia: fccundtm quod a nobis
tionis lumen afpirat. IncrodudtusiDanicJ» per intellcctum concipitur . Ergo cum
«|ui D ei interpretatur iudicium , vt de Deus in liac vita non pofsit a nobis cog-v
fentcntijs difcordantibus pondus dcau ri nofci per furmcflertianHfcd folum cx crea
vci itate pronuntiet • N on introducitur turis in quantum Dcus eft principium il­
pedillcqiiusadfapietum faftum interpres, larum , & per modum principij cxcellcn-
fed ad rixantium voces Senator.Salua fcm tifsimi, remoueiido aDco quidquid imper
per tcxtualls ntanusfcriptura, ad varias in fedtionis poteft in quacunque confideraH
rcIligetiarum form aslucerna,non lampas. tToncinueniri:hincnafcitur,quodpropri4
N am lanipas forfam dc olei diminutionc attribuimus Deo nomina ad explicandam
conquarfta, cxtinftionis meditatur tim o­ pctfcftioneniDci-.fecunduni quod a nobis
rem. D ate nobis dicunt & tu * de vir gini- tails D eipcrfeftiointclligitur:ficergovo
tatcquaerellZjdeoleo veftro: quia lampa­ camus Deum Omnipotentem iuxta iliud
des noilira; extinguuntur, fi oleo ca re s, ad £ x o d i 1 j . Omnipotens nomen etus, & qui*
quidfub lampadis nomine, ad R egni pro­ in ipfo potetiam ad omnia pofsibilia cog*
peras fublim aricorollam t M agifterij no- Hofcimus.
mcnid lan^pade iine oleo eruditionis ani- C irca folutionem ad recundutn
biA i.O bfcu rain fedatio n e miniftras do- debes notare, quodquoticfcumque voiu-
ftrin a non interpretem lucidum ; fed c f- musfignificare aliquid completum, & c6-.
cum dc manuduccntla fcriptorem . Lam * pofitum fignificamus illud in concrcto,
pas inextinguibilis olei ardeat in conui- quadoautcni volumus fignificate aliquid,
uio Regal! :nam fi vacuus h icis; plenus & quod efi forma alterius, flue fubftantialis,
tim oris obfcu ri: qualem ducatum ad ii- flue accideutalisjfignificamus illud inabr
jterarum textualium intelligentiam pra:- flr a ft o : quia forma non in telligitur a no­
ftabis ? Manus ergo,qua tremendo nimis bis, vt quid completum, Sc fubfillens, fed
demonftratur impulfui Angelico Praecep­ vt ^<»0 aliquid e ft,& vt abflradum , & in
toris nomine Aquinas ; hanc de cd is de- complet um .Et ficeodemmodo Philofo^
cendetem miramur,huius articulos inter­ phandum dcDeo,in quem conceptiones ex
pretari conamur.Sola de coelis callis,nul- creaturis formatas transferimus propter
la de terris via difrupitur. Facilis de Aqui noftrum concipiendi impeifcCtuni pio-,
liueo gcnert fcmita.Durior de terrelltrifa- duni(
poreJerro prorumpenda fcquela. E rgo N oca fecundo. Q uod«orae,quod
Cflefti nos comitamus ftaterac: vbi libran­ D eo couenire iudicamus,iiceC litex crea­
tur fine fcrupulo arcana, & fine in ordinati turis fumptunr.ex quarum cognitione ad
afFwilustumo,oculus ad Auroram peruigi- i^ifum efi translatum:femper eft verum no­
l a t , vt ibi lucis candorafpiretj veritatis men,& realc,& fignificatio etiam v e ra , &
pulchritudo demulceat;& tandem ad So­ realis:ita vt fignificatio niliil ratio n is, Sc
lis Oriencis ingrelVum prsfentis difpona-j fifti includat,ledtotaim pofsitionom inis
tur fortuna: indcfeffus , & improbus ll- & fignificatio v e ra , 8c realis fit,, iuxta id
bor:vttandcm adgloria;lum e vigiliarum quod intelleduspro hoc flatu de D eo pd-.
manuducac difcurfusjfed ad nofir am com­ teft concipere, & lie nihil fingit in concep­
mentationem accedimus* tu ,vel fignificatione,vcl nomine. Neqjno^
m ina, quibus intelledus vtitu r, dicenda
CLVi£STIO XIII; funt figna ration is,vt latius fn 3 .par.dice-
m us.N am aliud e ft, iuxta intellettuspof-
DE N O M IN iB rS DET: fibilitatem concipere rcm : aliud vero fin-;
gere in rebus fignificationem; nam hoc fe­
A R T I C V L V S P R I M V S , cundum non £tcic intelledus in vocibus,
velnom inibus,qua:inD eo cognol'cit, vel
T'trttm aliquod tiomen Deo connentat} in creaturis,licet aliquando ex im pofsibl-
litate non iimcniat nomina fuflicientia
O n c l u f i o a f f i r m a t f u a , & p r o b a ? ad fi?nificandam D e i pcrfedn'o-
C
l o f o p h u m
t u

f u n t
r . N a m

f i g n a
v o c e s f c c u n d u m

c o n c c p t u u m , &
P h i -

c o u r
pem.vcl d lcn tiam , v elat-
iributoruni pcrfc-
c c p t i o e i l i i m i l i t u d o r e r u n ) : q u i a m c d /9 d ione:i\
^nccptic*ti£ forir^tur cojmtio fiinilitu;
I . P . Q X n i . A . y . D e Nominibus Dei. 3
' , a D c o .E rg o cu diiicrfeperfcftioiics pro-
A R T I C V L V S I I i ' cedant a Deo ; ctia d;ticrf,inonuiu iinpo-
luinriir adfi«mricadasdiuerras
Vtfum aliquod nomet) dicatur de Veo n c s D c i.^ t licet in DjoqiiidqiUacft,viut ^
Julfjiantitlitcrl / it ; multipliciicr tamen,lignincacur. L c
‘ prcptcrea nomina» qureiigniiicaut pcitc-
Ojiclujioefi ajfimdtiua. Etpfobatur dioncs diuerfas D ei, iJOiifuntlyhtMiiiMij^
Nam nomen, quod de Deo dicinir» qiiiafyn0niina (0lumfigtiificautcadc;utcj^’
debet fignificare, quodperfe6i::us in crea:- & codcni modo» •/.
ttiraincclligitnus.^ia Gumnonpofiumus
de Deo psrfcaum ,& eflentialem formare A R T I C V LV S V .’
conccptiim in hac vica , ad minus'debe- •.
nius,qaod meli* 'decreaturis incdligimus,' Yirttm e(t,qu£ de Deo d i c u n t u r c r e 4tttrr^i^
de D eo concipere.&Jier nomina fignffica- vntuoce dicantur de ipfisi C
re j Ted in creatiihs cohcipirinis lubftan-
tiamj.Sc hoceft ineliuSjiquod in ip(aince|- OncIii(io,E4,^tt*-Jf Deodicunturj ne^-
ligim us. E rg o nomen fubftantialicer d i- ^ueaquiuoci i ttefuei>niuocedeDeapi.
ftumiunenitur in D co . E t id e o , quando cre»rurisdicuntur,fid ««itogich^ Et-.ra-,.
d icim u s,q u odD eu scftbon u s,n on loiu m tio c ft. C ^ ia vniuoeatiopccic vnitatcm,'.-
dicim us;quia b onita«m dac crcaturfs>fed ta in noniinc fignihcante,quamin refigui-*,
quia per modum principij p crk d ifsjm i ficata per nbmen.Sed D ei, & creatura: iK>ii
prscontinet fubftawialicer bonitatem , datur v n ic a riti 6 fignificaT 3:quiaquod.ba
£uam creatufiscomtttunicac, bct crematura,cft particjoatum a Deocffi--
' ■ tie'Ateiri&deficientci'iiirgonoiicfteadein
A R T IC V J^ ^ ? ra t io D e i, & creatura:-participantis , ^ed
■■ ^ in infinitum diftaijs* E rg o nihil potcfteffc
ytrum aliquod nome»dicatufdeDe» D eo , 8: creaturis vniuoce c6ucniens*Qyi*
' propr/V? ■" ta,quacvhmocee6iicfliunt,fubvno genere
! cohtiucntut; fed D eus non cft in gener Cii
C OncIuJio (fi affirm^ttua. Nam aliqn4 ncque prxdicamcntoiquia genus fub pr*.^
nomina fune,qai proprie de D eo di* dicamento eft,.&^pra^dicamentum eft diui-
cuntiiTilicct nonoiftnia,quia aliqua finici fioiittisjdiuifio autemarguitlimitatione*
:q u i tra,nsiatiue dicuntuf de D eo.Et pro?*, qu® nonpotefl repcriri in l)c o . E rg o noti
biatur. Q ^u cum omnes pcrfetliones di- poteft dari in Deo » Sc creaturis aliquod
tiianent a Deo , tanquam vninerfalifsima praedicatum vniuocc conueniens, Ncque
xaufa, in qua altiori modo continentur^ arquiuoce.Quia alias nihil cx creaturapof
ideo omnis perfectio creata in Deo repe- fct cognofci dc Deo : qaiaincidcremus in
ritur , & dc illo vcriHcatur. V t quando fallaciam squiuccationis. Tum etiam,
perfe£tio non dicit admixtani Impetfcc- quia aiquiuoca no fignificat aliquid, quod
tioncm;cuius Deusnon fit capax, vt v .g . fjc vnuiu in vtroquc. extremo. Ergo cum
quando D eus cft caufa corporis; non po- ratio bonitatis dicatur de Deo» & creatU'?
te rtd ic i, quod fit corpus t quando vero -ris,iamnomenfignificat aliquid commu-
DcuS producit fpiritum.pollumus,dicc- hc analogice, lu hoc articulo poflcnuis
re, quodD cuseft fpiritus; a ltio ri,& emi- inquircre.Kfi‘«»»fn5^fcow;»»»erfci
ncntiorim odo. E rgo aliquafuntnominaj & creatitrasiEtytrumens, vtefi commune
-quse Deo conueniunt proprie , & aliqua dnalogiceadDeum, &cr(aturas,ftt frjecif*
methaphorice. fumprxcifiotjefimpiiciteri Et aviti Deo pr,e.
cifiojimfliciterpojfiiradviittt cumfundams-^
A R T I C V L Y S Ilir » toex parte Dei^iteljolum ex parttricfiri mo­
d i imperftdi canctpiendit EtquidfttT/mUQ^
Vttum nomina ii^ia de Deofiat HominA • c*tio,prout dtflinptitttrAh equiutcationfit^
fynonima^ ttnalogia ? Vel quid fitanalcgiaprout dijltn-<^
gwturab vniuocationeii^mnii iflaad pra;-
C OfidufioeJf ne^atiua. E t probitar, N d fentem articulum pertinere videntur , .6c
ratio : quamafsignat nomcn,eft con-* tamenqoiapavtim in m ethapiiyika iair^
c c p tio in te lle a u sd e rc fignificataperno- diicufsinius,pattmi infraq.
m en; fed intcllcdus rlofter cognofccndo diTcuHliri fnmusiidco nuac
>Deum cx creaturis format conceptus pro- ad alia pi;r tra£tanda
portfonatos perfedionibus procedecibus tranlimus.
T o m .U . I A t, 'A Jl.i
C o ro m en tarialh D iu iH T i i hom am ,
fea connotationem , diciinrur dc JDfocs
'a r t i c y l v s y i , tempore;,

Jtomtn/t per prius dicantttr de - A RTICVLVS V III,;


ris,quAf/i de Vfoij
Vtfum hoc nom(Ht>emfit noineu naturx^
C !Onchirio:!^of»i»a,pf^diciirufde Dm
fblum /nahaphortch prius dic{i(ur \ Onclnfio Ec probatur?
de c r e at u r is .d e i^ e o jn o m t n a vfro, ^hiC A fsiarn hQC nomen p f» j impolitam eft
non conuetii'jnt uco mctb^phorice ■ fed art4’ ad a.,d fignificandum. aliquid fupcr .omnisi
^xiftens.,- g£ pri^ipiilni oninium,& remor.
titr/s, Itcft imp'ifido notnints prius 4 nobts tuiji ab oninibys i.fed: hoc eft diuiiu natu^
jt^t iff crsaturiiiquuiA Deo^ Ojtt* ,pX^}*f <'<^Z\ i^a^Eigo hoc nomeo DeusfignificatftatuJ
nfjfcimtts Death-» R itio tantiU^i in cpacreto quidciTi. Quia natu 4
conclufionis eft. Q uii nomen, quod me- ra .D i.ftin a c o ^ ^ modq fig^
tltaphor ice.folam dicitur de D eo, v. g,nor uili.caiidi eft jpe u§^nqn abftjra£k£. . . •
f^ien ieo«ti,figniftGAtiquodDcuSjCif^ut I^Oy
fortiter o p ecatu r„^ proptcrca priu$ di-, ARTicyLV:s ix.y,,
citur de Icoiic , & poftea permethapho-.
ram transfertur in£)enm , deciaopcrpq- Vtrum hoc uom(» Dcus^Jf commmiCAbile^
ftcrius dicituT. At vcro nomQ bonus, guod
aiialogiee prsdicatar de D e p , & creatw- C Qschfto ejlaf^tmati'ua. E t probatur.
risjSc de ipf® Deo nonfolum cflentialiter, N am hQC.aonicn Dens impofitumeft
fed-caufalker dicicur: <5ui?p,cr iJiud ooi) ad fignificandum aliq u id , quod eft fingu-
fotom figiuficatur,quod ip(e li t caufa t>o- gularifsimum in reruiirnatura. E rg o hoc
pitatis ; fed iquQ.d bonitas in Deo emi* nomen ell incommunicabile, Conicquen-;
fi€nfciuspr«exxftat:id«Q per prijjs' D eo t i i v ^ l e v Quia licet figmenta gentiHum,’
dicitnr , q aam.dexi^eatutis , i«xta.iliu4 H cbrjorum aliquando finxerint pia^
Pauli ad Ephef;i. fU ih ge»ud mt» ad Rdf res D eo s, attamen in i:ei veritate folus eft
tre/n Oomiai n o p i l E ^ V ^hrljliiex quo ont « n ic u s, & vcr-us Deus , & ficncqucconi;i
nU eaUfnitttsin c<xlo,& in_ten* «r. iuutiicabilis inteU igitur, rieque intclligl?i
Quia prius ;dc Deo P ajcernitas, ,qu;jm de biliseit. N on loquimur de communic3'3
hqiniiubus prsdkacur. ^ tionead intra:quia cum maneat vnica fub-j
ftantia:idc6 nunquam eft nifi vnicusDeus,]
■Ergo nomen Detts fempsr eft incommiir,
A R , t i c y . L Y S yii.;
jiicab ile . Quomodo antem intelligatui*
D iu i ThoniK d o d rin a dc natura foils,!
. yttu m nomtita,qt$^mpcrtant nUtionem quam dicit (blum fccundum ratipnemeflTq
ad creaturas dicahtur de Deo ex conimunicabilen), & non fecundum rem,"
i . temporef dicemus infr a quxft. 57. i .part. vbi de na­
tura Angelica fiet dii'putitio , fic enini
'^^ O aclvfto ejl «jjirmattua.Et probatur.' in M ethaphyiica diximus : quod, foluan
Nam quxdamnGtnina funt in D eo, nomen ZJchj cftfingulare: cetera verp no-
.qua expli'cantur in illo fecundum rela­ mina,quat non fignificant indiuiduunij fed
tionem ad cveaturas, vtcreator,faluator, naturam, funt communia,& fic Sol eft ter-]
&c.qu2 GneunucationcDci explicant p ij- minus communis. £ t ratio eft maniffftav
diftam habitudinem ad creaturasj nani vt Quia nullius natura: creata indiuidnario
fupradiftuRJ nianet tomo i . non dicit eft deeiusellcntia ; foliusenim D ei iudi-
Dcus habicudincm ad creaturas, per or- uiuuatiocflentialiseft. Ig itu r indiuiduii,
dirtem ad iUas^fedper fubiediontm crea­ ficut A ch illes,d t terminus fingularis: quia
turarum ad D iu m . Igitur realiter lo ­ dicit ipfum iu«litiiduum,& quia non potcft
quendo datur'connotatio Dei fine de­ cadere pluralitas in apprchenlione h«-
pendentia , & haccex teniporciignificatur ius indiuidni ; ideo Achilles eft nomeil
In Deo ex eo : quia c^mha:c connotatio fin g u la re ,& Deus etiam.quicflcntialiteji
requirat duo extrema, & extremum crea­ Jingulariseft; & ficncquecommuRe^
tur* non lit, nili ex tempore, ex defeiftu ^ commiinicabile.
crcaturs deficit talisconnocatio, non ex
dcfctftaDei, & confequenter ilia noniina,
g u ® important relationem «d crgacwra^,
Alfe.
nifi ad modni’.i rerum,quas cognofcit , &
ARTICVLVS X: piopterca alicjuas pctfeciioiics ah'irniat J e
Deo : ncii ■q u ii faciat- coinpofitioncm
VtrumhoctJcmenTicus TmiuocediC4tt4r d i fp eciei, & generis : ha'c cnini cJt impofsi-
£>eo per parn'cipanotKtn /ecufidum biUs in D eo jlcd quia pevfe^fones cognof-
[fcundum opi- cit cdiiipejrere D eo , & quafi diftinguit
ttionemi . . iiibieftum , Sd forma?,8:.iia-c dirtiiiflio non
fit ex eo >quod intclleSns iudicet Deum
C ^Onduflo; l^omen X)&xi%dicttttf an*h* elie com pofituni; fed quia de ip fj format
gkede Dfo y(ro per ejfetiffart!,& deit- diuerfas concepticines:ide& form at, & di-«
lo,(Jut participat Deitatem per gratiam uerfa pra:dicata:quia notipoteft Deum, vt
vomen analogice fignijicat omnii,. Quia no- in fe ipfo eft,videre : ided:eo modo , quo
mcn Dei figtuficac dx. fe> q«icf eXqeJlerjtius poteft ludicat Dea-conuenire perfeftib-
o m n ib u s,fu p e r omnia■;'& Ik>c Paganus nescdiuerfas,& quafiDeumeflc fubicdum ,'
Icioilo attribuit ,i quod per paiticipatro* quod perfeftiones'illas recipit, & hoc tno-i
nem i t tribuitur i^enaiiii habenci gratiamj doyropoiitiones affirmatiu»v<rificancur.i
&,_per v:cricatcan.fenifi£atietnis attribui» «teD fo ivlg.q u o d Deus e;l ttinu?,,Scvnus,^,
t«r foli Deo* L rg o (iguiificatio eft agalo^ &ijuodeli:O ninipocensi&«4 ' ~ \
gay^ ■ ■- ' - ^ . ii

' ;. ARTi;G.yLVS Xl: ■ " fiy * S T i;Q :x iv j '

V tf ’ftm hoc mm(n qiii fit.maxime m m » : I 3B S C J E N - T J A DETi


i Deipropriumi
XtifexdcdmAtticuhs diuifa'^
C Ooehfio ejl affimatitta, Ec probafijr;
Qj^ia hoc nonieft quiejl cx triplici XAz : 'A R T I C y L V S I?
rioncconuenitDeOjfpecwliterj&proprie*;
Prinio, Qnia non ligmilcat forniam; fe4 , ytruminDeofttfcientiai
eOl* ipfuni,quQd eft in omni forma, & coii- (
tqnencer ;quia Deus eft fua ertcntia, quod \OitcluJioeJl afjirmatiuai E t probatUf
nulli alteri com petit; ideo conucuit illi _» ex l-hi!ofupho libro 3 . de aninu,
inaxiaip proprie. Secundo, Q^iahocno- dicentc : anima efi quodammodo
incn, <j«/<3ff,eftvniuerfale,&oon dctertni- owwM. E t fic cognofcentia’ diftinguntuc
nat aliquid,&: propterea elVmaxime pro­ a non cognofcentibus in eo > quod non.
prium Dei:nan7 quando aliquiddetermi- cognofcentiafolumhabent fuam formam:
nanir ex parte nominis» deficit a modo» cognofcentia vero habent formam rei al­
quo eft in Deo.Quia,quod determinacur, teriu s,& omnium. Cum ergoex materia,
iiiiiicaeur ; nam dttcrniinare cft limitare* fia tc o a rfta tio , fcu lim itatio : ideo cog«.
t r g o nomen,quod magis vniuerfaliter,.Si nofceiitia habent maiorein amplitudinem.
iine determinatione lignificat perfeftio- E rg o immaterialitas rei eft r a t io , quare
neni,magis proprie conucnit Deo» £ rg o fit cogn ofcitiua, fic plan ts non cog-
cum lioc nomen, qui cjl, habeat fignificare nofcunt propter ,fuam matcrialitatenij
iiiie determinatione cum vniuerfklitate : lenfus autem cognofcitiuuseft: quia reci-,
jUto,Sd niaxime eft proprium D ei. T er- p it fpeities liiw m ateria,& mtelle6ctismaT
,tio. C^iafignificatcfle de tempore p r®-. gis cognofcitiuus j quia magis feparatuS'
li-nci, quod maxime couenit illi, qui nefcic a materia, lirg o cum Deus fit in fu ni-'
praeteritum, nequefuturum. J^ g o ly ^ » / w o gradu immaceriaJicatis ctianj
tjr,e/t maxime proprium b e i. efi iu fummo gradu co g -
«icioflisa
A R T I C V L V S XIIS
Vtrutnpropofttiones affrmAtiuKfofsint
furmari de XJw?

dnclufio ejl afjtrmatiua. Etpfobatuf<|


Nam licet Deus in fe fit omnino lim-
piex ; attamen intelledus noftcr p r®
hac ftatu non poteft apprehendere D e um»
A$ t>V^
Tpi5i..nj
6 Commentarlain Diuum Thomarr.,
fcparetur forma a materia , probatur
quod (itinfinita forma, vtconflate.:; D i­
D Y B I V M n no Thomaquflrft.7. i.p a rt. E rg o lic o g -
nofcentia petunt formam irsinus "limita-;
tam-, quam non cognofceutia, petunt edii
yttum re^e afugniuerit Diuus Thom^*
feparationem a materia , a qua Jimiutuc;
radicem cognitionis ia
forma,
Deoi

I- Froponttftrrdtioduhitdndiquiit^^
|E V M c(Tecognofccn3
Jlionis,,
cem, & intclligeutcm eft.
dogmaiiciei i vc conftat.
€x pluribus Scripturae- f ■S' R C A primam Jjfopofi-i
teftimonijs : lo b p. 54-, <■: tionem D iui Thom s racia,
piens cordeep^&'fottis ro^ 2ubitandi proponitur : uam quando Di-j
fcore.Ec cap. iz,A^»d.tff»m uus Thomas docet ,.iqood non cognof-;
Sapienth*ht Pfalm , 13 8 . Mirabilisja&*t ccntia habent folam formam fuam^cog^
ejl rcienti*tu*ex w e .E ta d Romanos i i*:^ nofcentia vero habent formam rei altc^
O altitudo Oiuinarum Sfpitntixt& ' Scie»- tins : vel loquitur dc modo habendi tbr'3
tU i^ei.Et D iiiusThomas 1 . contra Gen­ mam in communi per receptioneoiformdej!
tiles,cap.4tf.a1tj Ifiuntitm JjoiwiWi .& informatione entiratiixam, vel demodo
yetitAS ifltt inualuitt ytab inteHigendono­ fpeciali intentionahter, & cognofcibili-
men imponerent Deo ; ftam -ve dicir Damaf'- ter. Silprimo mbdb loquitur D iuas T h o •
ccttus l i b . l J e f i d e c a f , i z , T H ^ O S^tjubd mas , elt falfa propqfitjo . Qiiia res non
fecttudumGriecos Deumfigni^c»t, dicUur « cognofcentes plures formas recipiunt pr^ f.
Thci^e,i]uod ^ cottJiderare,aut yidere. H a c ter fuam : nam lapis recipit frigus, calo­
Diuus Thomas. Praiterei vari^ probat rem ,ficcitatem ,& colorem, & aer rccipic
Diuus Thomas cognitionem inDeo , & fpecies intentionales , licet non cognof-;
quia fumme perfedus eft,&quia pcrfcftif- cat. S i iccundo modo, eft petitio princi-i'
fiinus Gubernator ett, <juod fine intelle- pij i’ Quia folum ponitur differentia in
ftionc facerc no poflet.Et quia cft primus h oc; quod cogiiofcentia recipiant modo
m o to r, quod dirigendo facit, dire<5tio au­ cognofcitiuo formas, quod eO fupponere,’
tem eft opus intelligcndi. E rg o , tam fidei quodfunt cognorcentia,.& quod differunt
faii<aiouc, quam lumine rationis conflat a non cognofccntibus per hoc; & fic eft di-i
Deum efic iiitelligentem, cere , quod liint cognofcentia: quia funii
2 Inter plures rationes,quibus D i.Cognofcentia,quod eft idem per idem.
11US Thomas probae cognitionem in D eo, 4. Deinde etiam de confequeiitia
difficilior aliquibus vifa ett illa, qua in hoc illata eftdifricultas. Scilicet,quod iiatu-,
articu to trad it,& propterea de illapro- ra cognofcens fit minus coardtata, & Ii-:
Cfiditquaeftio. Igitur principium cogni­ m it a ti, quam non cognofcens. Nam ex’
tionis reducit Dtuus Thomas ad imma- eo,qued vnahabear fuam formam folum,:
terialitatem formf ; & iude concludit & alia habeat fuam formam , & aliorum,
Deumcflcinteilc6iuum: quiafumme im­ foluin fe uitur j quod vnaplures formas
materialis eftjquia cft aftus purus carcns recip iat, quam a lia , Ergo folum infer­
omui materia, & potent ialitate. A d pro­ tur , quod Iit magis receptiua, non vero
bandum vero , quod immaterialitas cft magis illimitata. Nam pofic plures for­
principium intelligendi , vtitur duplici mas recipcre , folum arguit maioiein
propohtioiic.Prima;quia natura cognof- potentialitatem . Ergo non ainpluudi-
cens iic eleuatur 1’upra non cognofcentem, ncm a<ftualitatis . S i veio Diuus T h o­
quod natura non cognokens folum habet mas loquatur de alio modo recipiendi
formam luara; cognofcentla vero habent form as, manet diminutus. Qoia non ex-,
tormani reiaiterius ; nam fpecies rei cog- plicat talem modum habencij, 8f non re­
nits ert in cognofcente, & lie natura cog- cipiendi iliam .Et denique fitpttitioprin
tioicens elt mu.us lim itata, quam natura cipij.Quia de hoceft qua-ftic,/,.» detkr fd.
non cog<io!ccns. Sccuiulapropoficio cfi; iis modus tiouftrpcr rt-
quia limicstio Forma: etl per materiam : ceftionem.
nam cum matevia (it potentia receptiua 5 D e alia etiam propofTtionc eft
fo rm x, liaiitar aduialicatem formg iux- difhcultas , Quia in inr.rci i^licai pcui-
(a modum rccipiendi j & iic cxco. quod r«-ciice cognicioiJi^ } di illa urm
’ • ' cli
i . P . Q ^ I V i A . I . D e S c i e i ' i d a D e 1... 7
eft ndarqu-ita radix intellediialitatis.ne-- teriilitatc iiueilcct-jalicns , q iiim c con-.
qu€ propria radix . Nam immateriali-: trz ;& (ic probatio Diui Tr.c4nr,qi!:; in­
tas non eft fola ncgacib m aterii , vcl fert' ex inim'ateriaUtate’ i:iteire.d;uaUta-i
accidsncium mater ialiam » ita , vt natu^- tern,non valet.
ra reddatur cogno fcitiila: quia elcuatiir 7 Deinde pro fatioae dubicaiuli fid
ab iliis,& fitfindepeiidens,& alicjuomodo argumentor. Nam ex co probat Diiu;3
inimacerialis. N am .neg^tiojnatcris in^ Thomas ;; qudd itifimatfcHalitas eft caulU
«enitur a:qua.Iicer in D e o j& A ngelis,& iti intelleftualitatis; quiaiininiacerialicas eft
omni fpirituaii natura.Qnia omma iiJa ca­ canfaam pIuaJinis, (icuv.niateriaeft cau-,
rent m ateria, & accidentibus materiali-: fa limitation is f)rnia:; fed fta:#;cpnfcquen-;
b u s; & tamcn l'unt diuerfoniodbcognof- tia non fubfiftit: nanilicetmateyia fit cau­
citiua, & in fafto effe aiqualiter omnia Cant fa limitationisforma: juon tamenfcquiturii
irtdepedentia «.matctiai NaiwiHa priuan- quod negatio.materia fit caufa negandi
i;iic infa&o-eflc; & priuaciaiOa^oti poteft omnem limitationem. Quia ngn proba^
dlem aioriii vno, quamin alios'tcfte Diuoi fur , quod materia fit caufa negandi ads-’
iTJiotna.u avqufft» 73 ;ar.tiCk:j';jSi autcm- gaate oncinfin limitationem formje ; fe^
OTmatcrialitas iumniatUttpEoaljoi'^ quara; ppteft etiam dari alia caufa praeter illam.
proJi^gitioncmateris-yrionpoteftexpji- Brg6'cx:ncgatic)nc fqlius matci ix non fe-’
c a r i q u i c l fit iJk d y. pro quOifijnimatur?^ quifar adaqnata. Umitationis:;
Ergft feir»per manet pEppofatio>''tiifricilis:,^ nam' etiam Jpud Xhomjftas non fninitur.
non explicatur radix; cogajtionis ia; e x n ^ tenia: 1 imitatio fi^eeifica; fed folani.
iDeoiquo'diaquiriniusii moVV. ijidiuidpalis. Ergo exnffgatioivqniaterise
4 Dsiiide-j nani ctiarn fi explicetur • £>Uini; infertur, maior anipjitydo indiui-,
to*ta:ialit3s;per aliquid po6tiuum ,& non duah$j:o;on yero abfolntfl ^ & iiiupliciterJ
per folam ne]g<icioneiTvma^eriae, -nqn dattin Scd,h?ecnoji conducit ad,cpgnqfcibilita-
ratio adarqiiata j & propria incelligendf. tciii j quia ad cognofcendum requiritur,
Q nia fenfus funt materiales:; & tametrfunr per fe.recipere alias formas ,_etiani d iuer-;
cogn ofeiciu i; & voluncas i & g ra tia , & l(WfpeciciJ& noi^ folum diycrfe indiuidua-
c fia rim i, & a lia : qiialitates fupernatura-;’ tionis*. ■ , •; ; '
Icsnonfunt c^giiofciciu® j ;irani6 non ap­ 8 ■. Deinde, qyiaaerjetiam fi (it mate-J
paret repugnantia in e o ; quod ppfsit pro-^ rlaljs,t:ecipit formasf intentic^^ales; & ta-|
diici a D eo aliqua fubftaTitia fpiritHalis" nienaernon eft cognpfcitiuuST^rec vaJet,=
carens' intelleftu. E rg o immaterialitas fi dicas;quod aer recipit (pecies in elVe reij
non e liratio ad iq u ata cognofcendi >ne- nonineffeintcntionali; ,nou valet. Q uia
que cii. propria caufa cognofcendi. Nam fpecies informant aerem fecundum totain
in D eb' intellcdualitas eft primum con-- fuam virtutem , ficut informant fenfnm;
flitutiaum nature, ;& radix attributorum quia informant modo naturali, £: neced’a-
D e i. Ergo intellcftualitas non lubet aiiam rio. Ergo eodem mod-o;,recipiuntur fpc;
priorein radicem fui. Quia fi alia efl'ec cics in aere, & in fenfu j & quia fenfus ha-3
prior illa,conttitucretnatuiam ;& intelle- bet virtutem cognofcendi,&non aer; idco
itualitaseiiet pafiio fubfequuta adillam , fenfus cognofcit,& non aer. Dcinde; nam
& in creaturis etiam. N am immateriali­ recipere inefl'c intcnticnali , eft recipere
tas, vel eft aiinuid priusintelleftualitate, cumvirtute producer di fenfationem; &
tanquam genus, 5 : fuperius ; veltanquani recipere inellerci , eft recipere (inctali
scquale, & proprium. Si primum; non re- virtute. Ergo ratio cognofcendi non lu-
£tc inftrtur ex imniaterialitate intelle- mitur ex materiaiitatc , yel inimaterialiT
dtualicas, licut cx ratione generica vinen- yate ; fed ex virtute produccndi fenfatio-
tisnonrede infertur rationalitas. Si fc-^ ^ neni. Ergo immaterialitas recipien­
cundum: fequitur , quod intelleaualitas di intentionaliter non eft aliquid
nonlit gvadus confticutiims natural ; fed ^ prius virtute cdgnofcitiua,^
folum pafsio. Qnia immaterialitas eft . tanqnam fundamcntun^
prior inealinea , uiquaconuenitnarorac^ illius. , '
Ergo immaterialitas conftituit naturam^
& non intelledtualitas. NequeValet,fi di--
cas. Q aodintclkdiualitas, Scimmatecfa-i
Jitas concurrunt exaequo ad conftituen-i
damnaturam intelledualcm. Nam in hoc
cafu ^ noij mas;is pQCcrit inferci ex ininja^
8 Commentaria in DiuamThomam,
teprarrentatirc 5 & hoc modo conilitUiturt
natura cognofcens. ;
IT. Pribf modusexpUc4ndiDittam Tho* ; ^o H qc ex Diuo Thonia deducitur,
mim 'qnaeft. 2. deiveritate atticul. j , diccnte.
Sciendum eft,qHod res aliqua inHtniiur
,fc6lA dufflicitef, Vsoittodojecmdumprrfe-:
9 ^ Atet MagiftCT Frater loannes iVtoutm jititfftrqu cd ei.cowpefU fecundum
1 de SancoThom ahicqu 3Stt. 14* propriam fp e a m -i jed: t p ^jpecificum.
difpiic. itf.^rcicJi. cfiicaccm, & ppftin- ■vfiiiis rere^ difini6fu.m effe fpecjficdalter­
diin dctcnclJt.fa'cibnem Diui Xhoing ad nus Mto in quaMet re creata hwufmcdl:
probandam cognitionem in Deo ex inima- perfc6ii(mihi»btt^ittyha quaque tanfum
terialitate y ficuc,& qu*ll. 2. de veritate deejl defefftOiione fmpliciter. yiquantum
artic.z. Nomine fergd immaterialicatis p^^ffBicMiin MYsfpecubufinHenh»r',ynde
intciligie DiuiiSiThomas,non folum pari- i>t'huicimpt»feiiioniAliquad temediu tjfet,;
ficatioiicin:^ niatcfia, proutpiicisfedictc inuetiltui alius' midus perfe£ltcnis in tehus-
Aegationefn-, feu caFentiam m ateris} fed- creatis^pkuvduw q n d peij^t6tifiiqua:^pt>OM
prout didit eleuacionem fupra moduin; pria y n ^ m ’jm^ttera re inuenitmii
n n te rii in hoc,quod eft rcciperealiaa fe.'- e{lperfeBiocoffiofcefltts, in quantnrnt^cog^
Nam hoc.quod eft reeigerc formas, com-’ rioJcens.(^hJecuodi^mhofCaUqu.id.icogu^^
ponendo cumillis realiter , &entitat((ie,' ccnte coghcfcitu*>%quodipjfim cognitum ati^
fine VC refulcet comp&ficum fubftahciaie' quomodis:^ajtud m^nojcentemXP' ideo in 3 i
exmacerfa i & f(kmaTubftantiali; fiue vc- de anima dicituri Ammam cjfe quodammodcL
rd/ultet crimpofitumaccidenrale&x-fubie— omnia^Quid'uata efi onriia cog»o/cfrr,c5^_^-
to, 0£;acciddicii i'fte modus recipiendire* cmdumhummodHmpofsibil.eefi:y,ytinym
peri.cut non fblu-in formis corporaribus,Si^^ retoriufygiMerffperfectoexifiat, r; ,i j
materialibuis ^ fed etiam in fptritualibus. ii Tax qua doftrina deducitijr iiatu?.
Nam animarccipit potentias v poteritiat; rani cognoJccntejneleaari fupra uaturarn;
rccipinnthabttiiS, fed-vkraiftnmmodum' non cognofcentcm in peculiari tnodorc-.
rccipicndi dcbet eleuari res cognofcens, cipiendiai-aa icyquieft modus recapicjidt
fluent fenfititia,&torporea, fiucfjiiritua- immateriai s per reprafencatjionem fa-
Jis , & incorporea ad'alium niodum reci-i &-am fibi,^^ non fplum per infotnuatiojiein?
pieiidi, quo ^ofsic^fibi vnire,5£ conitfiige^' ixife.Nam*vt ait DinusThomasirajoci*//!»
re etiam res afias >q u i fnnt extra fe , ma­ quidffi taaliqm Jecuudumquod eficognofa-
nentibus iVlis -extra fe encitatiuc eodeni bite i frouf exijlens pe<fe(1io. imius efi uaM
inodo. Qddd-nbn poteft fieri in ipfo efle f^e. in altero, h x c ibi loco citato. N am
real i, & ehtritatiuo, quo res funt in fe ipfisj ea, qua? recipmtur cntitatiue xn fu b ied o ,.
<ed in quodaiii etfe fo rm ali, fiue intentio- foJiim exiftuntineo , in quo recipiuntur:;
ri.^lijvel reprasfentattuo, quod vocatur efle quia reccptio eft ad dandum elle, & prop-*
iiiimateriale ad diftindionem illius eflb j tcrea coard an tar ad illud fu b k d u n i, vci
quo res exiftit in fe enticatiue. Cum ergo m ateriam: quia ipfc modusrecipicndi en-
cognofcenfia debeant iiabere Ininc fpecia- titatiue eft coardactuus Ibrmac in efle,j
leiu m«»du recipiendi>:& efi'cndialiaextr^ qjiod habet. Proprium ergo cognitionis
fej i’dco dicirur ; quod immaterlalitas eft, eft , quod res,vel perfedio exiftcns in alio
quail radix cognofceiidi. Quia habere «xtrafe poisiteifc infe ; quod non poteft
iftum modum recipifendi alia extra fe,cle; fieri recipiendo reiiuqua: eft inaltero cnta
uicum fupra moLlum recipiendi commu- entitat iuo; m odo, fed eleuatiori m od o, id
ricm , quo m ateria,vel fubic^um fufcipit e ft,intentional!, vel reprafcntatiuo j ta ­
entitaci'.ie formas,cit habere conditfonfem liter, vt fit iivvnoentitatiuo modo , & i«
rcquilitam ad hoc, vtfit cognofcens j li- a: cci o intentionaliter. Propterca D inus
ciit quan.to probatur aliquid efle iviuensj Thom as hic artic. I . non d ix it , quod
quia babet virttttein, non folurrt mouendi “cagnofcentia ekuantur fupra non cog-»
a lia a fe j fedetiam fe ipfum. Sic etiam, Oofcentia , per hoc , quod recipianc
quod aliquid habeat rationem recipiendi; fermam alteram , fed per hoc , quod
non folum ea , qu* fibi conucniunt, .& in­ habeant formam rei alterius. Qnatenus
formant entitatiufi; fed ^tiam ea, q u se x - eft
forma , qua: alterius jabfquc eo,quod
tiafcfiin t : quia non foftim informant ip- perdat efle al t^riusj tranfic in intelledum ,
iuni,fed repfsefentant illu jdicitu rhoc mo v t ht forma illius intelligibilicer. Q;|ia
do iiifornuri ab alio intentionaliter , & ft)nn*n; rei alttrinsj
............... ’ &
J.P; ^ A . 1»De S c ient iaD . 9
V< h ibcrc forniam 2lt::raiii,N ani pjnna al- J/iratemde D eo.V n cc £f.Tr:iiat,q'.H>d Di",
te:ra cLt idei'.i , quod forma .lb c.xcrinre' uns Tnoinas in hoc arciculo uucn".
t;o prouciiicns , & non ex prop rijs. Setl dit demonftrare de IDco aftualcm cognii
h sc rorrna hoc ipfq : q u o J inform iti- cionemfeicntificam^quam habet dercbiis»
iie , 8c cntitacuic coni-.igatur fu b k fto i &, proximuni ctiani [nincipiiini illius,;
fit f )riuafiia}hoc eftj pcjflfi-’flia b eo,in qua Nam-iftadiio fignilieantur nomine fckn-
cil > & habicaciititaciue } .fedform aaite* f/'x, & (ic probit ^priori per inim ;terii-
riu5 eft idem; quod forina,qu 3e res alceras litatemiqui' fornialiter efte’adem. cum in-;
ift fuadiftinaion e manentes, trah at, & telledilalitat e radicali.S ie ergo D . T h o ­
■coniungat ipli cognofccnci, quod non po-t mas non demonftraiiitintcllectualitatem
reft fieri realitcr , & encitacme j quiailc r^dicalem a priori: fed foluni a.pofteriori
corram pcretur, &nuitarct!ii-res ilia j fed per eftt<ans,£t ratio eft.Quiainjmateria^
repr5fciicaciue:int6ntionaliter. Q^od in litas radlcaliS eft indemonltrabilisa pri<jt
fuiTiina,nihil aliiid cft^, quani quod illa na­ ri,ficnt;Peitas ipfa. .Etlicctit'ft’entia D ei
ture (it cognofcens; quK eft capax vt fibi fit inderaonftrabilisa prii^ri, poteft tamcn
reprarfcsitetur aliquid>;& fic non folum per manifcftari perpr^dicata magis explici-;
informationem cn titatiu an i,» fed per re-: ta,.ficut per dehhitlpneni explicatur dcfi--
prs:fentaciuam fiacaliiu ia fe-: qm anul]i nitu. Vc in hocryliogi(mo.
nar.u)'^ non cognofcentrpotsft ficr i re* ratioiiaieejl homo, Petr.us ejl /tnimal ratiqn/H^
pr?ieKt.)t;io alicuius obicA,i ; licet pofiitj If* Ergh fjthom o : Vbinorf firdemonftra;^
iiifonnari entirariiie a form ?, £ t adhoc; tio.; quia caret m^dip, quod ijt caufa, yeC
requiritur jtnmatcriiilitas., feu cleuatia rano limusvquodcfi cllchominem: fcdfo-,
am atcn' 4,:i . . , lumhabct»mauifcftatiuuifn : qyia p iob at
. 12 ,;D d n d e i)m:iU:..Thon(i3s .eodent: idem implicite fignifieatiiiti,, per fcipfutn
ldCQ 3:itxP.effi6th -wins ret in nlter» cj!e nott cxpjieittc/ignificacum. Igitur per imma-i.
f/?e,ignei h*-; ter ialitateni', non quidem demonftraciu'i*’.
hebAt in reilU } €> idco ad hoc quad fed manifclUiiueprobauit D.Thom as in-^,
e^eit K literal oportaearn confiderare nbf- tellc,aiialitatem;quiaimmat!ierialitasma*
qtf.e hts^qu* n-ata Junt earn dettminare; gis“ cxplicite cxpiicat inteUedualitaten»j
qmaform^j&perfdihues rerun* per- mAte- radicalem: quiaexplicite importat nega-;
v/4«a dcterminAnXKY^fHde e^\c^»odJ<cmdkm tionem matetisc , qaanti foluni iinplicit^
hoc . alifua co^nofabilis eji j [ectf»rfi#w impbrcatintclle&iiilicas.’ V ^ ■ v ’4
^tiod d.materi'appjrae^r.yhde cpoflet,quod 1 4 HuicfeiU6tia-‘ S?tia adh^tet Collet
cthmid^j^'u fnopffctpuurtails.jrerfe6ito .fit gium Salmantinorum Carmtlitarnm hie
immateriale •: ft entm cffet maieriale ferfe-^ dubip fccu.ndo referens. pro haciXcntcnt/a
ilio rccepraicfct in eofecund»,rnaliqaod cjfi^ piuum Thomam hic;, & in i , diftint.j.^ y,
determinatum j & tr<i noit ejfef {ne'ofecm~. q u sft.j .artic. i . ,& ,eodem 4o<;o ad Anai-
ditm quod efi cognirJctbtUs i Jdlicet ; prout baldum.Sc i.contra Gentiles cap. 4 4 . 3ft.
exifieas perfettw -vnhs aata ejl in altero ejfe^^ de veritate,quaeft.2.,artic. u & compen-*.,
Haec Diuus T hom as. V b ie ad tm rcpctic dioTheologisecap.aii. Caietanum, Z u -
circa ra tio n e m ,ex qua rcddicur natiira nieI, Baiicz,rNazarium ,R ip a m , Gonza­
cognofccns, & diA^ngu^tur a noncognof- lez,M achin, Suarez , Ferraram i.contra
ccntc. Gentes> Capreolum in i . d ifiint.jy. ciuu
' ij M 3giGer?irauxohiccandtm fen*' Philofopho 1 3 . met.cap.7. & .2 . deanima
tentiam fequitut cu:n had diftinflione,' te x tu a l. & probant. Nan immateriali-»
qua fupponit,quod nitelltiSualitaspoteft « 5 , quae repcricur in Angclis , & Aaima
fumi tripliciter. P fim p ip ro aftu ali intcl- iipftra,eft ratio intclligenai. £rg o cxim-»
Icdione. Secundo : pro. vircuteproxim a tnacer.ialitate optime deducitur ratio in-.
intellegendi , qu a clt in telledus,feu p o - t^IIigendi. Antccedens probatur* Nani
^cncia intclleftiua. T e rtio ; pro radice idco plantae non funt cognofcitiu* : quia
^jtriufque, qiix eft radicalis incelieduali- iftaffuntnimismaterialts , & ideo bruta
tas, velradicalc intellciftiuum, H oc fup- aliquid cpgnofcunc; quia funt mnuisnia-*
poilco dicit j quod in p fim o , & fe;Gundq, teriaiia, Tiun ctiam , qnia quodmagis^
inodo faliiatur ordo , ,& diftindio yirtua- immateriale eft,eft magis cognofcitiuuni.'
Ijs int^r imniatcrxaUcatcm,& intelieftua-^ Ergolrcut fc habft magisad magis , (ic
JicacemjtaUter vc immatcrialitas fit prior fimpliciter ad finipjicitcr. Tum ctiam ,
per noftros concepcus intelledualicate., quia virtus intelle^ti’ua pctejl inreilige-
Jtcfic £c ratio form alis, & caufa victualis,, reomne corpus, tani in particulari, qu.na
icu p rin cif iui» intellci^uat i« cci|imuiu : fed J|ji virtmiS coynofiii:iua
10 Coramentariain DiuumThomam.
efiVc nurcriai is,non pofP?c attingere o:nne intra corpus melius ii‘tclli?it;t'[uam ext'-a
corpus : quia intus exiftcnsprohibet ex- corpus:vt conftatex D .T h o .i .p .q .
traiuii-.Ti, Tinneciam, qiuaFornuincclii- a ,i.v b id o ce t:M cliu sclfe aia’ni^ ratioiiaii
gibilis rccipitur io intelledtu iccitiiduni etfe in corp oie;& p cr conucrfioiic ad pha-
rarionsniform* v id eft ,fecundiim totam tafm ataintclligcre ; quaincfle extra co r-
ampliciiclineni, & vniuerfalicatem i quim pus}& intclligere fine tali conuerfione. Ec
h.ihct iiicllc iatclIigibili.ErgoincclIedus i.2 .q u a ft.5 4 .a rtic .4 .v b id o c e t. Separa­
recipiens rptcicm ; dcbct cfle immateria­ tionem anim * a corpore retardare illam ,
l i s . E r g o ex iniiTiaterialitatc deducitur ne tendat tota inteticionc in yifioncm D i -
yfrtiis cogaofcendi.Tura etiam, Q^ia for- uinselfentia:.
rtialis rationatnra: cognofcitiu^ collftitia 17 Deinde probatur fententia iftaj
hoc; quod prsedi^ta natura no folu fit ip/a- Nam fi fummaimmaterialitas eft ratio fu­
mct, fed mediantibus fptcicbus intelligi- ma: virtutis cognofcitina?; ad quancumn
bilibus pofsit- eflc omiiia alia. Ergo talis que cognitiortem requireretur aliquiiim-
natura debcc cflV immaterialis fimplici- materialitasjfedhoc eft falfuni. Nam bru-»
t2r; q u iah oc, qtlod eft omnia fieri, dicic Ca cognofcunt; & nihil habent immattria-j
aniplicudiocm} 8d confcquenter dcbctab- litatis. Tum criamifi material itas impe­
flrahere a mater ia, diret cognitionem tnaxim^iquia to llit
ry GoiififiTiatur> N im eo modo eft ali amplitudinem forrhcE; quia materia limi­
quid cognofcitiuum ; quo eft fufccptiuum tat formam ; fed propter hanc rationem
aliorum ; quia perfcitio cofi;nofcentis eftj flon poteft tollere virtutem cognofcitii^
quod crahicadfe res cognofcendais, & fic uam : quia materia folum tollit amplicur
anima nata eft C^fleomnia per receptionem dincm forma : quiafacit, quod hacc forma
fpecierum j fed immaterial itas eft ratio; lit hate, Sc tioii alia s ttam eft radixin diiii^
pi&r quamajiquideft fufccptiuutnaliorum: duationisjfed iftejnodusnon tollitvirtu-
quia licut materii eft prine ipiu d termi* tem cognolciriuatn; qnia etiam in formis
nandiformim : ita immateiialicas eft ra­ Angelorum differentia indiu«dualis illo­
tio, per quam in tclle<fcascft aptus rceipe- rum limitat hoc modo illo s; & nihilomir=
fe formas aliorum. nus datur virtus cognofcitiua io eis. T um
denique: Quia prius eft quod res Iit cog-^
nofcitiua , qiiara quod Iit immaterialisJ
^. t l I . Refcrtor Jio teniia pppojit* cam arm
Brgo ex immaterialitate non bene infcr^
gumentisUUus,
tur virtus cognofcitiua. Nam prius eft,;
quod fubftantia cognofcitiua f i t , qnam
r5 Abrielin iidift.j5.q .2w A ured quod pofsit recipere fpecic-s : ideo enim
V J Ius apud Capreolam ibi qufft. recipitillas, quia eft cognofcitiua; fed re-
Vnica affirmant ; qnodeximmatcrialica- cipercfpecies idem eft, acelTe immateria-'
te non rcdc colligitur Deumcffe cognof­ lis ; quia ratione immaterialit&tishabet
citiuum . Quod probarar primo :p!ura funt amplitudinem ad receptioncm fpecierum
entia imm:iCi>rialia,quje nonfunc cognofci Ergd cxinjitiatcrialitate nonrtitfc infer^
tiu 3< E rg o cximmsterialitate non bcrie tur virtus cognofcitiua.
colligitur iiitelktbiiium.Antecedenspro-
barui tN i:ii voluntas, 2c habitus illius, &
§. I I I I j NotahtUs ex mente Authom
iitiellectas.igsnsfunt immiteriales, & n5
frxmittmtur»
funtcf>g lofcitiu i, & motio; quxdatur in
aqna Bipcifm iad producendam griatiain
cftTpiriruilis; & no eft intclleAiua.Ergd, IS ] p R o qiisftionis intclligetia Sup*
& c, rum etiam , quiaanimarationaliseil Jl ponendum eft prim o.Q uod cum
immatenalis ; ,& tam:ii noneft p ;r feini- inD co fit Summa perfeftio,& ab ipfo onw
tciliijibilis pro hocftatu i vt conftatex nis p er& dio creata dim anet; ide6 in D e6
D iu o T h jiiu i.p .q .S / .a rt.i.E tp ro p te - datur infinitas; & in creatura limitatio.;
rca in hoc fttatu anima non intelligic fs Ec proptereaficut D eieft eifenriale prjc-
perfe ipfam ; fed perfpecies rerum mate­ dicatum effe infinitum fn omni genere : ita
rialium; & reflexe. Et eodem modo dici­ etiam eft pratdicatum eflcntiale creatu-
tur de iucclleftu noftropro hoc ftatu:q>ila r x , clfe limitatam in onini genere pcrk*-
non eft intclligibilis , nifi per fpeciesreru ftionis.- E rgo ficut repugnat JDeo prse-
inatcrialium:ctiam fi immaterialis fit. T ii dicatum limitatum in aliquo ger.t-rc ; ita
etiam : quiaanima rationalis iri qbrporc creatura repugnat omnin6 prardicatuni
habet modum ininus immaterialem , led xtifiaicum lu aiiquo genere peifectionis;
iix
I.P.Q^iV.A.I.DsScientiaD^i. n
E x quo fic, qand licet Jnomiii crcatura quia eft ratio perfeftior, E r fie quando cir:-
oniiiiu prccdicaca line finica,.& luiu’ cataiac ducitur. cx re I'pirituah principium cog-
tamen inter pertVftiones iimicatas e(l im- nofccndijcft idtm cxeodcm prcbarc: oma
jtima lacitudo : iiciic & incer creaturas: inefl'efpirituaii.quod pcrfcdiuseft,dcbec
qma ficuc aliquf func m.igls psrfectx t ita efleetiam pcrfeftior gradus, & iilc cftiu-;
aliqitacfuucimnusperfedx , Sc cum ilia:, teltigeo d i. E rg o per imm atcrialitattm
cjuarluiitminusperfcclje, fintmagis Itm iu explicatur, tanquam per quid negatiuuni,
tK : itae contra illae, quae magispertV^tg quod explicat remotionem a m ateria, n6
fuac.fuiit minus lim itatx.V n Je di.vic P h i quia in im m aterialitate lit aliqua radix
lofophus:C^od cJJean'je fttnt ftc»t numert, cognolccndi m a g is, quam in ipfa cilentia
in qiitbus crefcic iujcca maiorem perfe- hom inis, q u s eft fubftantia cogiiofcitiua.
dionem minierus; & (ic in vna creatura Modus vero cognofcendi explicatur a D i-
datur inferior numerus in alia perfect ior. uo Thom a,ex eo quod natura fpiritualis
Sic ergo forma lapidis eft imperfeftior, & m agisacceditad perfedionem D e ij& m i­
dcindetbrma plant* ,8c pollea forma ant. nus lim itata eft: quia licet eflentialitcr ;li-
m ails, & denique formahominis.Crcfcic m ita ta fit: attamen plures gradus perfe-
ergo creatura m perfectione,&propterea itionis c la u d it, & quia non poteft omnes
e(t minus limitaca: quia forma lapidis ha­ includere: quia crcatura eftdoquendo dc
bet I'olum gradum eli'endi, formaplantae fnclulioneperfectionum, qua fpfi compe­
habet duos,efl'cndi,& viucndi jfornia verq tere poflunt: q u xrir extra fe,quod in fe in-'
atiimalisgradii cflendi.viuendi fentie- uenirenonpoteft, & ficcgterasperted io-
tli;&form a hommis,& e(fendi,& viuendi, n e s, qua: non funtineflentiaillius,qua:rie
He Icnciendi, & intelligendi ; inter quos extra f c , vclpcr intelledlu trahendo res ad
gradus eft ordo natura:, 8c afccnfus, Sc deC- fe,vel per propenfloncin voluntatis tendc-
cenfus; & confequenter ficuc formg lapis ilo ad re s,& hoc modo fit hom o,quodam­
eft clientialis vnusgradusfolum: itaeflen- modo omnia ; quza tendit ad infinitatem.
tix hominis ett eficntialis quadruplex gra- CO modo, quo poteft:fic ergo per cognitio
diisi& fic gradtis intelligendi dimanat ex nem, & amorem confequitur natura Illu d ,
citcncia Iiomin?s,feu potmssfl ipfa efi'entia quod ex fua lu tura comprehcndcrc no'll
illiu s,Et ficficutefsetig rerum funtprima poterat.
principia indemoflrabilia,lie indemonftra 20 Supponendii eft fecundo, quod
bile eft,quarc homo fit intellcdiuus, ficnt cx immatcriahtate non infcrtur negatio
indemonftrabilc eft } quare lapis liabeac <ognicionis,quia materia fit principium li­
gradum efl'endi,& non vJuendij quia quod mitationis. Tum,quia omnis creatura ex
vnicuiqueex fuaelVentia competit,eft pri- fe limitata eft:fiue fit materia, fiue forma,
nnim principium indemonftrabile. t r g o neque ratio cognofcitiua infertur ex co;
nequsinDeoedeintcllcftiuum poteft cf- quod eft capax rccipiendi alias formas, na
fedcmonlcrabiie.quia eftde ellcntia D ei, capacitas recipiendi potius eft pafsiua, 3c
jNam yel talc elle repcritur in ilia ellcntia, confequenter, cum materia fit caufa reci­
*le qua demonftrari debet, vel non^ Si non piens, quanto magis haberet de materia^
rcpcritur,non poteft deilla demonftrari: haberet etiam de potentia cognofcitiua,
quia quod non eft in illo,non poteft prxdi- cx eo quod pollci; recipere plures fornus.
cari d e illo ,S i vero repetitur, vtcflcntia. Im o , & in Deo hoc clariusconuincitursj
Jir g o inutiliter quxritur,quare plantavi- nam fi exeo eft cognofcitiuus : quia eft re-
uat,vcl cx quo conuenlat ci viuerc, II c6- ceptiuusrnon folumfua:formx j fedetiam
«enit ei ex fua cilentia . Ergo aliud eft alterius forma:,Ergo DeuscHet cognofci-.
qusrere, quomodo viuat ; aliud vero ex tiuus, quia eflct capax recipicndi. Ergo
qaarationeviuat.Igitur aliudeftqu^rcre; Deus recipiendo tbrmas aliorum fieret
ail ex imniaterialitate inferatur cognitio; cognofcitiuus:quodeft impof!.ibile ,iquia
aliud vero quomodo immatcrialitas con­ Deus efta£tuspurus,Sc incapax potentla-
currat ad cognitionem. Jitatis,& confequenter non poteft recipe­
I p Exquo infertur, quod cum im- re. Ergo ex eo,quod recipiat formas,noa
inateriaJitasin homine fit idem,quod prin deducirur cognitionis principium, t i g »
cipiuin cognofcedi: non jiotcritex immi- D iu u sThomas non probauit Deum ha­
ccrialitatc deduci principium cognofce- bere fcientiam exeo,quod firrcceptiuiis
di,uifi ficut infertur idem cx fe ipfo : nani fornurunx; ft d cx co quod gradus cognol\
quod immateriale eft , fpiritualc eft, & cendicftperfcctirsimusomnmm, & iStciio
quod fpirituale eft,eft pcrfedius, & con- potuic dfficcre naturxpcrfcclilsim^c qtu-
fcqycuce^ competit iUi r^c\o cogijofcen^]. Uscft natura Diu:ua. Ergo qucd
V2 C o m m e h t k ia in D i u u m T h o m a r a ,’

Thoma'! inten<lit,nondemonftrarccogni- cudo modo,.& improprie potefl clicipotS


tir^iiein exim im terialitate,velrcccptioiie ti.icleiiaratquia cx fe ex i»a cfleiitiac-(^ in
form arum :qiiiaim m atcriaIitas potiu sd i- gradu fu perioripcrfeftiori» ficutdicinms
c i: racionem form a,quam potecix reccp- d c potentiain tcllc d iiia hom inis, compa­
r iu s j quia immatcrialitas eft fpiritua» rata cum potcntialcnfitiuaanimaJis. N am
l i t a s , & ifta eft forma pcrfe6lior,8c in ilia ilia potent iaabfquceo,quod recipiac ali-
d ib st dfc gradus p e r fe r io r : & (ic fi ex- q u id , eft fuperior ad potentia brutorum ;
plicaretur c o g n itio , vel fcicn tiaD ci per & ifta fupenoricas vocatur cleiiatio ; fe4
immatcrialitatcm,ellet idem per idem ex- ccrtc nulla ibi intercedit cleuatio ; fed d i-
plicare. ftintiorealis.qtiavna potentia cftfuperioc
21 T e rtio fupponendurrieft. Quod altera«Sicnt ordo ftipernaturaliseft excel
jnttlligendiracio, dequaloquitur Diuus fior ordine naturali, Sc hoc habet cxfu«
T hom as, debet fumi p ro to talin e ico g n o f elli:ntia abfque fwperadditione alicuius
c e iid i»vt incipit a radice vfque ad adtum qualitatis j qua tranfcratur per propriam
fecundum. Q jia licet in D eonondiftin- eleuationem vna natura inferior ad aliud
guatur raJixjq uxcftfu b ftan tia diu ina, i cffefapcritis,& eleuatum. H o c igitur m o-
principio proxim o>& aftaali cognitione: do dicitur in prxfentiab aliquibus, quoti
attamen in creatis diftinguitur realiter efleimmateriale efteleuatumfupra eflema
& radix cognofcsndi, & principium pro- teriale : non quia cffe materiale recipiac
xim um ,& a<ftualis cognitio. C^iando ig i- al iquid in fe intrinfece, per quod eleuetur;
tur Diuus Thomas explicat rationem cog fed quiaex fua natura eft rupcrius,& habet
nofcendi in Deo : non loquitur cum lim i- efieexcellentius,quam c0e maceriaic,dici-«
tation^ dc proxim o principio , vel aftuali tur habere efleeleuatum. -
intelle6tionc,fed de cota linea. Q jia t r ia Quinto fupponendnmcft.Qaocl
h ac fnnt inter fe en;?ntialitcr connexa , & ad examinandam radicem cognitionis;
no poteft dari cognitio fine principio cog- debet prius exam inari, quid fit co g n itio ;
nofcendiineque principium line radice. Ec & in quo confiftat.vtpoftea radix ems ex-
licet in D eo omnia ifta fint vnum,S: folum plicetur. Sicu tad examinandam radicem
^nmuuerediftinguantur:attamenexplicat proprietatum ,debetp;ius intelligij qujc;
Jn D eo diuerfas perfeftiones: licctfnm me & qualis eft proprietas dimanans abeffcn-
..vnitas.In creatisyerodicunt perfeftiones tia,tanqua a rad ice.Ig itu r fi loquamur de
cum diftin 61:ionenaturali;quiaradix cog- cogn ition e, vt comprehendit cotam linea
nofccndieft de lineafubftantis : principia cognofcendijincipicns a radice fubftatia:
cognofcendi eft de prardicamento quali- vfqi ad adiiale intellcdtoneituncim pof-
t a t i s , & cognitioaftualis eftdc prsdica- fibile eft,quodafsigneturradixillius:quia
incn toaaion is.A ttam en om n iaiftaitd in- radixcft vna,& non poteft prafupponi alia
terfe connexa, vt vnum fine alio inueniri r a d ix , a qua dimanet illa,q u « eft intelli-
nullatenuspofsic.& ficfuppofita explica- gcn d i:rm cin D eo ,fiu ein crcaru ra.Sivcrd
tione vnius, & origine retiam aliorum ex- fumatur ratio cognofcitiui, vt vult M ag i-
p licatiod ed u citu r.V n d eD iu u sT h om as, fter A raujom onpro totalinea intclliffen-'
iio n folum principium cognofcgdi in D eo , d i , vt comprehendit radicem;fed folumj
aftaalem cognitionem i fed etiam radi- vc explicat principium proximum intclli-
ccm vtriu fq iie,fu o modo explicare inten- geiidi,&a<ftualcm intelleftioncm j tunc'
dicjtam in D eo,quam in creaturis, dc fic erit idem explicarc principium inccllifjen*
non eft dicendum : quod voluit explicare d i,v t dimanans a ra d ic e , ac explicare ce*'
■folum principium proximum cognofcedi, tera attributa D e ij vt dimanantia a radice
Scaaualcm m teIleaionem ,noq vero radi- d len tia.Ig itu rin h o c nuUapoteftefli:qus-
cem intelligendi. fljo , Q «iaiicut Cf tera attributa radican*
2 2 Qnartoaipponendumeft.Qnod tur in eflbntia; fic ctia ratio cognofcitiuiJ
dupliciter poteft dicialiquaentitaseleua- funipta pro principio proximo intelliocu-
ta,velproprie,quando forma,qua: eft ex fc di,vel pro ad u ali in telkftion e. Ergo'iioti
« o r d in e interiori; tranfit ad ordinemfu- debemus formare dc hoc qua;ftionem; fed
penorem ,rationealicuius perfectionis ele circa explicationem,quomodo fiat cooni-
jiantisjv.g.quando dicimus: Q uodintel- lio irV t lie videamus: an ratio cognolcedi
Icftus noltcr,qui eft m ordi ne naturali,re- dimanet ex radice efTcntiffijVclcx immate-
cipiendo lumen gloriae,eleuatur ad ordine rialitate i Modus autem cognofcendi m-
iupernaturale, E ch ac cx eo dicitur eleua- hil aliud eft,quam quod creatura, oisk ra-<
tiojquiaracionc virtutiseleuacis afcendit tione fax cflentis lin.iitara eft, .& non po-
pocecuu:Jcrioradlu£crw^^^^ tcll,nilj gradu p etl^ ctio n isJin i/u tu u ilo -
LP.QJQV. A.IiDsScientiaDei.13
dneresporsit,nihilominus p r id ifto s g r a - non poreft dici proprie dc*n.’ nrarionibu9
dusattingerc, percipere, & cognofctrei torporcis brutorum ; quia fenfstio non
N am eum lineacffenciilitlinutata, 6c fi- eft cogn itio; fed folaim pcrfeftapeicep-
nita.& periincaititelligendivrqjadqaan- b o obicditifen{ibilis. Aliudenim eft, Icn-
dam infinitatem pertingat» Ideft i vfque tire obiciftu.aliud cognoica-e quid fit.Hc
ad cognitionem D e i,quem attingere po- licet tani in fenfatione, qua in cognitione
tcftper reprafentatioueni fpeciei ; licet recipiantur(pecics,aliter tamen.&alicer^
nonpofsit talis perfedionis gradum lu - Q;|ia (enfus percipitfine quiddicatecxi-
bere: et iioc eft, quod docet D iu u sT h o - ii<;ritiam,cognitio v e to ,& c x ilk n tia n i,&
mas in hoc articulojquando probat co g . quidditatem. lit propterea docuit fa.-pc
nicionem in Grc:;turaexeo, quodprarctif Uuius Thoraae cum Philofopho. Quod
illamfornum ,quam mfe habet,etiaiH pd- inteUeftuscft vniuerfalis, & quidditatis:
tclt aliorum farnias fufciperepcr I’cnlus vero Gngularis ,jk exillentis. A b
fcntationem illarum. b,t propcereaexelu* mipcrfccftioribus ergo mcipit natura, &
diErationcm aterisaracionecognicionis; per gradus ad fumnucatem afccndit. V1-;
qniam ateria,quandorecipictorm as,rcci timus aucem grajius reriim eft gradus
pit ad cfl'endiifqnado vero tbrmae.recipifi cognofcend^ad quem res fpintuales p£r-
tur ad cognofcendum,non rccipiuntur in t*«*gU!it,& proptcrea res nuterialcs dicu-*
materia ad eiTsndum 5fed in intdlectu ad tur lim itata:,& coar£tat*:quia funt in in-
reprsfcntationemjet cognitionem,ct .limo gradu,in quo non poituoc illani per-:
eft mens D iui Thomse, vt ftatim in fubte- fcdtionc habere,quae ibix pci tcd io n g ra-
qncnti concliifionecxplicabo,et folutio- duieoinpetit.'
lie argumentorum. 26 H o c p r s ia ft o , probatur con-;
clu/io.G raduscognolcen dieftpcrfcctior
§ , V t Proponitunrefolatioqinejlionis* o m iu b u s .fe d in D c o d t b c t d a n pcrfedtif-
finms omnium, tirgo Dsus habetfcien.
34. ftfKtTiifsis dicendum eft. tiaiii.fcucogiiicioucin.Miior eftccrta iin,
IT L QuOd optime probatur in nedubio. Q^ia gradus cognofcendi noa
D eo Scientia : quia Deuseft imnutetia- .rep-ritur iu 1 cbusmatcrialibus , vt m la-
lis,quatsnus per Ipiritualitatis gradual pidc,&in pianca;£trgo gradus xntclligcn-*
fignificatur,quod Deuseft in gradu per- di elt'pertvdior oaimbui. Tum etian)j
fcctifsimo. Cum ergo gradus inteliigeri- quia res tiutcriales folum lubct luani lot-
di {it perfectior omnibus gradibus: ideo man},4'vi.oiumiliain poU'unt habtre ; fed
probatur inDeo,ex fuppolitione,quod lie quanto minus habcnt, lunt minus peifc*
fpiritualis.td propttrca.qnandocontra- dae:quialuiit m agislim itafjj&ininusac*
ponit materiam, q u i eft limitata, idcd ce<JuntadL>tiptitedtwnem, qua; eft in-
eft : quiacuni m;itctia lit in gradu infimo linita. Lt propterca anima rationalis efl:
rerum, ideo dixiceil'c magis limitatam: pertcjSior omnibus: quia concinet in fe-
quianonpertingit,nili adgradum inipcr- qnatuor giadus,eHendi, viueodi,fentien-
fudunij&confeq jcnccrno.ipotertpeiue- di^& inttlligendi* Ergo res materialis^'
niiead gradnni intelligendi,qiiieftperte-* qus non habetnili vnum gradum, magis
ctior omnibus;& in hoc gradu omncs res linutatacUjtt imperti;d.a, tr g o quauto
ibirituales coiitincntur : & Deus', quiin magis lecedit a materia, pcilcCtior eft,
illo gradu eft,habet non foluni pert-.ctio- Ergo natura, qu» eii fpirituaUs, & qug
ncmcognofcendi.redinfufnmograduj ad totaliter rtceditamatCria,pcit..dtioreit4
quern inilla creatura pertingere poteft. ir g o debct efic in giadu pcrft«lxio:i ^ qui
i;rgo:probatHr fcietia inDco cxeo,quod <eft gradus inteliigcndi.
clt in perfciSiori gradu,in quo lunt resfpt ivatioautcm,quare nattijra mSte-J
rituales,q u s carent m atciia.&quiaDeus tialis non poteft habere uili fuam for-;
eft fumme fpiritualis , eft fumme cognof- inam.ea cft.Qnia in materia recipitur for-
cens.HaeceftmensDiuiThomatjquapro- ,iua,vtdetaituni,&conrequcnteruonpo*
b^t euidenter in Deo darifcicntiam. teft habere nih ilium,qucm praftat j & fie
2j A d cuius claritatem debesno- .forma 111 materiartcipiturj vtcoiU^tuac
tare. Q^od quando dicit Diuus Thomas c(re,quod femper eit vnun*,.Cognitio au-
cx Philuf0ph02.de anima. JinJ'tts ejl tcm rerum fit per hoc , quod cognofcens
cjgnofdtittusiquiareceptluus jpecieiritm,iy. reprxfentationes rerum reeipit , nonres
c>gnofcittuus non debct iutciligi in ago - iplas , & per hunc modum iiatura per-
rofa fignificatione:quiapropaccognof- tbftior non folum plnrts gradu s. Ad*
C(^c clt idem,ac inteiligere hoc inodo & alioiam ^ f6itantiTw>do iiiEcuEio**.
T o ig .li. ' ■* .............
14 Commentaria in DiuumThomam,
nali, & rcpt arfentatiuo , & omnium return fuam fofmam fubllantialcm, & omnes for^
e llaitia s, &perfc£l:iones attingic. E t li- mas accidentaks , qua conleqnuntur de-
cec fpiritualis non pofsit efl’e nifi vna in bite connaturalitatisad iJlam j fed vltra
cflendo, potell tamen plura attingere in hochabcnc omnes fotmas aliarum rerum,
reprsrentandoivtper hoc habeat ampli- incfie rcpraifcnratiuo reccptasinie , ra-
tudinem maiorem , quam non poteft ha- tione quariim non iiunt forms il!z , fed
bere natura materialis, quia quanto infe- attingunt illas , tanquam per imagines re-
rio re ft, tantdmagislimitatur adclle, & rum , ficmedijs illis infereceptis attin-
cxcluditextcnfionemcognofcendi. Ergo gunt obieda.
natura materialis, qusc magis lim itataeft, 29 V n dc D .T h r mas loquitur dem o-
neque poteft ad Jltiorcm gradum afcende- do recipiendi form am ; non vtentitatiuc
re; manetinin feriori, ficutmanct gradus informet , fed vt vniatiir illa entitas fpe-
m aterialis.E rgoe contra gradus fpiritua- ciei; vcrepra:fcnret obiG'ftumcognofccn-;
lisafcenditad gradum cognofcedi; quieft dum .Et l7c licet fpecies,qu£e recipitur ha-
fu perior; & talis cognitio fit modo di.fto beat entitatt m accidentalem , &hacc ea-
per receptionem fpeciemm , feu per hoc titas vere tecipiatur in in telleftu ; atta-
quodeile rerum inrcprsefcntafldo vniatur mennon viutur,neq; inhsret, vtdeceffe-
intellcdui^quodnoporuiEvniriincfrcndo. ftum aliuni prarter reprsfentatione obie-
cli; & fic d ic itu r, quodnonvnitur ineflc
V I. SAtisfrr/tmti{h»sduhit4n i t § . l . entitatiuo ; quia tale efle contraponitur
^ropofitis. adeflereprasfentatiuum ; in quantum efle
2l P E d pro maiori explicatione entitatiuum dicitur pra-ciseentitas, qua:
O d o ftrin sD .T h o m a d c b c m u s dat tfftitum , vt entitas, &non v tre p rz -
ad rationes dubitandi fatisfacere > v t vn- fentatio, feu imago obicfti. Ergo quando
dcquaqnceius do& rina maneat defenfa, cognofcentia recipiunt formas aliorum ,
Adprinium ergo argumentum refpondc- non recipiunt entitatiue,fcdrepraefentati-
tur: < ^ o d quando D iu u sT h om asd occt; u b ; licet ilia tcpi jcfentatiofic uientitatc
quod non cognofcentia habent folam for- ipfius Ipec ei reccptac, H arc ereo aequiuo-
niam fuam 5 & cognofcentia habent etiam catio debet aufcrri,ne cx ilia argumentum
loim am reiakeriusjloqu itu rdem odoha- iiat difficile,
bcndi formaniper receptionem ,v c l inefle 30 Ncque datuf petitio prin cipij;
naturali, vel ineflerepr«fentatiuo; quo- quandodiciturjqnod cognofcentiadifte-
tiefcumqueenim habetur forma per recep. runt a non cognofctntibus in co , quod
tionem ,habetur, vel recipiendo in efle tn- cognofccntia recipiunt formas ahorum in
titatiuo,velinclferep!®fentatiuo. N ega- cn'erepvaefentatiuo. Quia licet hoc modo
m ustam en, quodinhucfenfupropofuio fiat cognitio ; attamen nullo alio poteft
D . Thcma: fit falfa. A d impugnationem melius explicari,ncc eft idem per ide,Q uia
relpondetur. Quod res non cognofcens no cognitioipfa expiicatur per modu,quoht;j
jrecipitni(iformamfuamfolani; namlicec & ficia m d ifiin g u itu rexp licatioab ipfare
lapis, V. gr. vltra formam fubftantialem explicata.V t quadodicim us,quod homo
rtcipiat plures formas accidentales jh oc d l aninml racionale,itiemeft hom o,& ani-
tamcn non multiplicat formas ; quia ftm- mal racioDalciattsmeiiper animal rationa^
per fupponitur vna foin>a fola in lapidc: leexplicaturjtarquam per quid magisex^
quia fuppofitiofit de formaiirbftantiali,Sc pliciium . Recipcre ergo pi ictcr formam
csteiae fornis accidentales dantur confe- Juam , qua cognofcens in fc ipfoconflitui-
quetues ad ilb m : E tficu t vniimfuppofi- tur, :liasrerim i form as, non vt f i t , fed vc
runinonhabetm Tiviism fornw u.quaco- vic'eat alioium eflc per reprarfentationes
ftituicur» Jicet iiabcat plures fcrn u sacci- illoru m , eft manifcfta differentia , & finuil
detales, quafunt d tb its ad vnitacemfup- explicatio cognofccntis,a noncognofcen-
pofjti:tales formaenon pcnuntin numeroj tib u sd id in a i. Quia non ccgnolcens fo-
quia omnes pertinent ad vnjtattm iliius; hmi recipit vnam tormam,vt lit;&(formas
&I1C iemperfaluatur , quod non cognof- accidentales debitasjtanquam acc"identi.i
centia habentvnicaniformamj quialolum rlhus forma; fubHr.ntialis conlijtuentii
habcnt vnar.i formuii fubftantialem , & com pofitum, 8d fuppoJitum, E t ficomnes
alias form as, qua conlequuntur ad for- iftas formas recip it,vt fit ex iilis , vel fub-
nianfubitantjalem, & advnitacem fuppo- ftancialKerinfuoeficpcrfe , vcl acciden-
iitJ pertJHcre dicuntur, tanquam propric- raliter in tfte confcquuto, & dt bite fub,
tates,yciaccidentiaconfcquutaadiU ud. ftantif ccmpktar. Sed reripere aliaifor-
ll^bcnt m.}s,r40u y j{it periil;ts, fcci vtper illasrC'^
pi£C-
LP.Q^iV^. A.I.eDeScientiaDcj.' 15*
fr$rcritantes eflealiorum,cognofcat eflen- teprafsntationis argviit snaiore amplltii-
tias, &perte£cicnes extraneas , & a fe d i- dmem ; quia non impeditur viiiitbrnucu
flin a a s: hocnonpoteftcffepetidoprm ci- alia : quia eft iiiliuca <pi ritual ireprarfen-
p i;,fe d v era explicatio cogiiiciom s, & <ic tatjonis, V b i fine impedimento,vel po-
nihil fupponicur , fed probatur quidquid .te iitia recipientis, vel formarum, datur
pertinet adeuidentiam fcicnti® exiftentis multiplex liifceptip. A d imptign.itioncm
^nX)eo* ^^^poadetur i tofieplures formas Yecipere^
H . Adfecunduinargutiielitutn demi- foiuot arguit mms-em/>ofiHfu//Vjr<-m.Di-
IneiO4i refpondetur circa confequentiam flinguo antccedciis . Fluns entitaiiucia
illatam iuxta cxplicatioiiem propotitamj Une*ejfefididantes cp * Concedo anttce-
.quia natura cognofcens cft iiiagis perfe- .dens. i>lures reptfjentsuue fine tncomPA.
A a , aciconfcquenter mimis lim itata; quia tsbiLic4te.N egoantec;edei)s.(^i3rcctpcre
.^iianto magis liriiitata , ell minus perfe- plures imagines in potentia ii;tellettiua»
;d a ,v t patet ine.xeniploanima: rationalis, txoty facit maiorem. potentialitatem im -
qua: , qiiia continet plures gradus perfe- j>erfeaain,fed plurcs ipecies obieaoruin
^ io n is, ideo m niushm itataeft; namma- jiaordniead potcntiam,cognofciciuam ili-
g is limitatur forma lapidis, qaz continet loruiu: ^ fic poccutialitas illa arpuit nia-
>nuni gradum elTeiidii quam foniiaplanr Jorem am plitudinem : quia maior ampli-
.|^',qua: continet duos; & magislimicatu^ tudo eft recipere piuresformas , qu« noi^’
fl^rma plantae, qu$ continet duos gradus, /unt incompatibilcs in liiica repi sefenta^.
elljndi, & viuendi, quam forma animal is, tioiiis,quam non recipere, nifi vnam for*'
flu x con tiu ettresgradu s; & iftam agis Ii- ihamin linea efl'endii iSeque Dimis Tho*;
m icatur,quam fornialiom inis,qus eli ani- hjasmanet diminutus,neque elt alius mo*
inqi,, qua continet quatuor gradus. Ergo, jdus.tecipiendi aUas fonnas,nifi vel per in--
quanto magis p ctfcd a , minus iim itataeft /orm ationon in linea conUituendi,vel pef
form a, P p p t e r t a ergo natura cognof- Inhffirentia inliiicarepr*fentandi»Neq;eft
ccnst,qu® eft mac:is pevfcdta, vte xp e iicn - petitio principij,(ed iufiicicns explicatio
ti.|(foiillat, ert minus lim itata, 8£ propte- amplitudinis iiitellt Aualis per rectptio-
i-ea habet plurcs gradus in liiiea eflendij tioncmplurimn tbrmarum rcpi sicncantiii
quia habet gradum eflendi, 5 c viuendi, & plurcs res , qua: non poliunt vniri intelle-j
fen ticn d i, & intelligendi; & vitra hoc ia fiu i in eflendo vniuntur per imagines.;
iincacognorccndirccipitform asinrepr®- 33 A daliudargum entudenunier.j.;
Icntatipne} & fic ampliatur ad omnia vfq j. rdpondetur iuxca dida» Qiic-d ratio cog-^
ad quatuor gradus ill ciTendo, & vfqu ead nicionis explicatur per iitimatcrialitate:
om nesperfeaiones aliorum in repraefen- quia quod elt ipirituale, ett iii fumino gra*
tando. A d argumentum itaque informa .du pcifcdionis , & quod eli in tali gradu
irefpondetur; Ex eo, qttod vnn creatura ha- eft etiam perfcftiusjSdconfequentcr habec
hsatformim ali» ■vttr*[^Amf<iU virtutem cognofcendi, qua cit in meliori
mam etiam haftear aliorumformas, /oium/i. gradu rerunuSpiritualitas itaq-, dicit ca-
^urrur,quod yM phtreiformin recipUr, ejai pacitatem rccipiendi plures imagines re-*
i(/ii>.lJiiiinguo antecedes: Iv line4 ejjendit ruivi,liut co,quodvna inia^o inipvdiatuif
N e g o antecedes: repr^fentaiiotiiSj ab altera : quia lim itatio eltimpei tt Ctio,*
Concedo anteccdens. V e l iterum diitin- qu z repcritur in gradu iufcriori, quod elt
guo> /» Uneaeff^nd)recipiatpUtres formas, i» rtbusm aterialibus, '/iide exeo,q u o d
N ego'antecedes.Q nia vnam folam recipit natura elt im inateiialis, optime iiitcrtur ;
fubitaiitialem ,& accidentales omnesilias, quod lit abftraftaa m ateria, & fit in gra-
quE coiifequuntur,& debetur illi./» Umn dti perfci5ciori,cuidebetur principiii cog-’
edendi recipit plures gradus i/t '»aaf<irm4, nplcendi,5chocinodoim m atcnalicas tft
Concedo anteccdens: ErgoJolUminfertur, idenijquoU ipuituaJitas, diccns negatio-
quodfit msgis receptlua^non yero magisilli- nem m ateris,&confcquenter perfectiore
wr/fVsr^Negocofequentiam. Quia recipc- jgradti reru,qui eli gradus cognolccndi.Ec
le eft' commune ad omnem materiam} licetin D e a ,A n g e lisiu u e n ia tu r im nu-
fed recipere formam perfeftiorcm eft par- tcirialjcas cii diucriitate, hoc folu arguit,'
ticnlare refpeftu creaturae petfeA ioris; quod detur'cognitio perfedior in L'eo:
quia quando recipit Formam continentem quia magis habet dc puritate act*, & fpjri
plures gradus in ipfamet forma recepta, itu alitate.E tetii in fatu r:q u o d eo modo,
iiipponitur m aior perfe& io , & corfe- qudnaturafpiritualiseif, debeatcUcco^-j
qucuter minor lim itatio. uorciciua 4quiapcriingic ad gradu perfe-
32 D e in d e , qni 4 recipere if) H ita « c w cognoicitiui rep^ri
3r.S©J.I» * ~ ' —— - ^ l u . .
16 C o m m e n t a r ia in D iu u m T h o m a m ,

tiir*Qi;odaiite:ni omnia,fintisequaliter im- con.fticutiuum natwrae , & eft radix attri-.


tiMterialia, non docec Diuus Thomas, li- butorum,rcfpondetur :Quod in Deo coii4
cet omnia ,qn *rpiritualiafan t, abfolute flitutiiiumell forma infummo gradu in;^,
careant materia. Qiiia carentia materJae telligendi , & in fumnia fpiritualitate,
ei't xqualis refpedu omnium rerum Ipiri- prouc continet prime gradu perfcftiot
tualium i licet gradus perfetltonts intra nisvfque ad vltimum, omnem perfeftio-
il Vamlincam fpiritualitatisfit diuerfus. ncm, non folum quoad gradus illiu s» fed
3 4 Adargnmentumdemitnerotf.ref- etiamquoad puritatem graduum; id eft,
pondetar:Quodnegati6materiae,.8£fpjri- non folum includit omnes gradusrerum,'
tualitas proeodeniTupponunt, fiue expli- fed etiam omnium graduum fummam pu-
Cetnrpernegationem , fiueperpofitiu^m ritatem. D e conftitutiuo veto Diuinae
perfeftionem^ Adillud vero^quod dicittir. ratura: infra dicemus^ Quomodo ver6
defenfibiisrefpondctur! Quodriatio cog- immaterialitas, & fpiritualitaspertincap
nofcendinonconuenit fenfibus, fed fentie- ad coriftitutionem D iu in ® natura:, tan-
di folum, quod i vt iarri fupra d ix i, diuer- quam praedicatum co mmune , & pracce-j
fum omnino eft* Qniafenfus pertinet ad dens, poftea videbimus. In creaturis au--
inferiorem grad u m : nam natura pei: g ra- tem immateriolitas fupponitur, tanquam
dus inferiores afcendit ad fuperipres j & gradus perteftior natura , per quem fit
proterea prius ad gradum fenti€di,& po- cognofcitiua^Et ficrealiter eft eadem for-,
fteaad gradum intelligendi p e rtin g it; & malitas immaterialis,feu fpiritualis natu-.
{ic non valet argumenram de gradu fcn- ra:,&intelJecluaJis»
ticndi ad gradum intelligendi. V n de licet Poftea vero expli cabim us;qucm or
fenfus fit m aterialis, poterit pertingere ad do fit intelleftiua rtatura, qua: fpiritualis
fenfationenijfednonad inteiligentiam. E t eft^ V n d e ratio immater ialitatis no eftg e -
fic noii valet argumentum ex eo,quod feii- rius ad iritelle£tione,fed ex co probatur in-
fus fit m aterialis, quod fit cognofcitiuiis; telleftu alitasex im m aterialitatejquia na-;
«on enin» debet a d m itti; quod fit proprie tura fpiritualis eft in gradu p e rfe & io ri, 8£
cognofcitiuuSjfed im proprie;& folum de- in eodem eit etiam intellc6tualitas;vterqj
bet concedi, quod fenfationemfaciat, fed autem gradus ad natur® coriftitutionem
non cognitionem» p e rtin e t, ficut inhomine efiefubftantiain
■ ^5 A d illu d , quod dicitur de volun- fpiricualcm,eft de effentia illiu s,& gradus
t a t e , & gfatia, & habitu charitatis , ref- cognofcen di, feu ratiocinandi eft etiam
pondctur , concedcndo : Q uod nonfint difFerentiaf gradus. Suo etiam modo in
principia proxima intelligendi, nequede- D eo immaterialitas p u ra , & gradus co g -
bentefle i quiainvnofuppofitofolum j-e- nofcendi perfeftus , eft efientialis D e o j
quiritur vna p o ten tia, qua: fit principium quia eft gradus perfeftifsim us, per quem
pioxim um in telliged i;& (ic fufficit, quod eius natura debet c 6 n llitu i, vel quafige^
intelledu s fit principium proximum ad nerice,vel quafi fpeciali p rsd icato .
iritelligendum ;& ah> potentia:, vel habi-
tn s,& q u > li« tB d i,K » f,d a liaso p c ra tio - j,
nes,Sfperfcftiones competentes naturae m
illo gradu perfeftibri intelligendi confti-
tutae } gradus autem immateriali tatis fu-
ihitur pro gradu fubftantiali,qui reperitur 3* A T5 arguinentum pro ratione’
in fubftantia hominis , vel A ngeli ; & ift i - A dubitandi refp6detur:Q^oc{
gradui fubftantiali debet competere vna D inus Thom as ex co probat immateria-
virtus intelligendi; cetera; autem qualita* litatem efle caufam intelleftualitatis;quia
tes ad alia munia deftgnantur , fuppofita omnis fubftantia fpiritualis eft in gradu
potentia intelledus fiifficienti ad virtu- perfeftiori , in quo etiam eftgradus in ­
tern proxirtiamintelligendi. N equepofsi- tetelligendi. E t propterea ^ contrario
b ilis eft fubftantia fpiritualis adhuc de fenfumateria eft caufa limitationis j quia
. potentia abroIuta,qu»non fit principium eft imperfecla ex fe , & in im perfeftiori
intelligendi. Q^ia fubftantia fpiritualis grad u ,& ordine rerum. £cq u id qu id m a-
pertingit ad gradum perfectiorem fubfta- gis imperfedum eft, magis limita tum eft,
t ia 5 & Confeqvienter eft implicatorium* Vt conftat in ejcemplo de forma lapidis, ia
quod illi deficiat radix intelligendi, quae qua eft folum vnicus gradus comparatus
femper eft perfeftior gradus n a t u r c u forhiahom inis,in qua lunt quatuor gr<i
^6 A d illud vero , quod dicitur: d u spettcdioiiis.E rfiC quanto pliires g r a -
Quod in tellcd u aliu s iq D eo ei^prijnum dus cbiitirict,perfcttior eft. Viide a'vjm i
■■ - UV
cOperfiiTciorforn-a; quiacortinctpuircs ribus in locis , ficiir de clll nf in hcniitus in
grad u s, & forma lapidis e!t inipci fc 6.iorj fpecie eft habere carnes , &c»iia , & ani­
quia folum continet vnuni.Ergo limitatio mam ■, ita de eflentia indiuidmcfthrvbcrc»
form x eftim pcrltftiocius. Haec ertcrgo has carnes , & ha;c orta, & hanc aniinan-!.
r a tio , qua D iu u sT lio m asp ro b ate xim - a»h»a ration.',lis, ^ aro vnus efi ho.
material itatecognitioncnr.quia valet co- E rg o lim itatio fpecici dcpcndctjiictic
feqnentia.Efi immaterialis natura. £ r g o & conftitutio , ex materia fpecifica ;
perfc-aior.Ergo cognofcitiua. Qtiia gra­ conftitutio , feu lim itatio indiiiidualis ex
dus cogoofccndi petfcdior eft. materia indiuiduali. E rg o loquendo de
38 V ode illudjquoddidtnrrquod /pccie v4gr./j0»7/««ada:quata,vel dc indi-
materia eft caufa lim itatio m sfo rin ®, fic iiiduo completo, femper materia eft caufa
intelligitur : non qnod materia caufet li­ lim itationis, feu conftitucionis lim itata,
mitatione forma: intrlnfecani. Quia forma tam in fpecie, quam indiuiduo,
ex eo.qiiodcnticas creata,& produ6i:a,cx 4 1 Loquendo vero de limitatione
fc fpfa cfl effcntialiter in fe indiuidua,& li­ partiali jmateria ex fe eft lim itata,& indi-
mitata eft.Et ficDiiiusThom asiuiqua do­ uiduapartialiter],& form afiniiliter inde-
cuit ; quodlim itatiointrinfecaform ar, in pendentcrab alia. Sedhoc nihil relertad
quantum eft pars com pofiti, proueniat a cognitionemj quia quando d ic itu r, quod
m ateria ; fed cum forma non producatur ad cf gnitionem requiritur polfc recipere
propter fe , neque materia >fed vtraque in alias formas, etiam diuerfxfpeciei, & non
crdinsadcom politum , ideo vtraque eft folum indiuiduation is, variatur fcnfus do-
lim itata pars com pofiti: & propterea v i' drinsf. Quia formar, quas recipit cognof-
rie cur, quod qnali vna lim itat aliam in or­ cens, folumfunt inelfereprafentatiuo, 3c
dine ad componendum compofitum j quia i)on ineffe naturali j & fic non faciunt d i-
cx vtriufqjiiniitationeinfliietcrcfultat.ln uej i;im fpeciem, velindiuiduum. Nam ex
hoc ergo fenfu dicitur , quod materia eft form afpeciei, quarepraifentatobieAum
caufa lim itationis forms» cognqfcenti, nonfumitut fpecfes, qua: di-
3 9 A d aliam aute confequentiamjqua citur natura fpecifica,vel indiuidua. E rg o
dicitur, quod non fequirur, quod negatio am plituJo cognofcentis non eft in ordiiie
jnateriae lit caufa negandi omnem lim ita­ ad receptionem alterius formar,qua: faciat:
tionem ,coflat: nam iinegatio materia eft fpeciem, vel indiuiduum , fed inordine ad
ab fo lu ta , etiam m anetabfoluteimmate­ im agines, quae reprjfcntat diuetfas natu­
rialis natura. E rgo fpiritualis. E rg o c o g - ra s, & non conflituunt fubic<Ctuminfpe-
nofccns ; quia vtraque eft in eodem grada cie naturali,fedfuponuntconftitutu,& illi
ip iritu alitatis, & cognitionis. V n den e- reprafentant aliam naturamcognofccnda,
gatio m ateris non tollit limitationem 4 2 A d aliud argumentum de nume^
quamcumque , fed illam inferiorem , qua ro {i.refpondetur,concedendo:Q ;!6daer,
uatura eft in gradu im petfefto. Nam ctia etiam fi fit materialis , recipit formas fen-
anima rationalis eft limitata , & tameh fibiles o b icd o ru m ;& tamen aer nullo mo­
cognofcitiua eft. E rg o non requiritur, do eft eognofciciuusjimmo loquendo cum
quod negatio materiae faciat naturam fine proprietate , neque fcnfus ccgnofcitiuus
limitatione illa ,qua; facit naturam in gra­ eftjfedfenfitiuusfolinn. Species ergo,qua:
du impcifc £to , per quem impeditur fpe- in acrerccipiutur viaiitcr in ordine ad fen-
cierum receptio , per quas natura recipit fu s , non poliunt inaere recip i, vt fpecics
amplitudinem ad cognitionem omniuin fcnhbiles; quiahocfoliusfenfus eft. S icu t
rerum* E t fic dicendum eft:quod cx nega­ quando ponitur forma in fubie £to non ca-.
tione materia: negatur illa lim itatiogra« paci ad e&<flum; tunc non recipitur forma
dus in ferion s}& fic datur gradusfuperioc caufans tfJt;(9:umi V nde immaterialitas;
naturo: fpiritualis, qua? eft iu ordine natu­ fcnfus non dicitur alio nlodo ratio fenfa-
re intelligibilis. tiohis , nifi in quantum fcnfus intra genus
40 Neque illud,quod adducitur dc corporis-eft minus corporeus , & m agis
fententia Thomiftarum.qnod non fumitur fubtilis intra genasiiiaEerias: & hoc m oda
ex materia lim itatio fpccifica,fed numeri- jam aliquom odorioncR ita m atcnaiis, li­
ca, valet. Quia lim itatio numerica debet cet materialis l i e , S: in organo cyrporcot
diftingui j vel loquimur de lim itatione iairnerfus. E t prop^rea petit propurtio-
completa} vel de limitatione p artiali: lo­ nem, & capacitaceni, quahabet fpecies itt
quendo de completa lim itation e, certum folo fenfu.Igitur eode.modo diccdu eft dei
.eft, quod materia dac fpccicm , .& indiui- •fpecie refpedufsn fus, ac dicicur dc fpeciei
duum.QuiaiVt docct Diuus T|jQmasplu; -rerpcctuintclltiiftusyfcruata vcciufqi pra-,
Si " *
18 Commcntariain DiuumThomam,
portione. Quia ratio inimaccrialitatis, inam alteram ; & hocqiiidem m agisvl'
qi!» rcpcritur in Cciifu, eft aliqualisperfe- dctur efl'c diuerfmn ex modo explicandi,
ftio minoris inarerise, & propterea petit quanvex ipfa terminorum notitia. Nam
ctiain potentiam aequalem (ibi> id eft,cura habere formam alteram poteftctiam ex-
ilia m inoiinuterialitate. plicariperhoc , quod habeatillam > vel
fubftantialiter informantem,vel in effe ac-
V l l l . Expllc 4turmeHsDiuiThtmiet cidcntali, repraEfentatiuo. Sifimiatuc
&4rg»mentiide§. I I . fubftiantialiter, nunquampoteft vnaforma
aliud compofitum informare ; fi fumatut
it Ens ergo Dint Thom itcirCi reprarfentatiue , ctiam poteftdari forma
I V a immaterialitatem iam ma- 'vniusinalio ; & Gc habebit in eflcrepra:-
nct explicata; foliim enim intendit, quod Tentatiuo,:&;forniara alteram , formani
immaterialitas , feu fpiritualitas rerum fit alterjus. Ergo femper recurr^duni eft ad
in gradu perfeftiori , in quo eft gradus modum habendi formam , vel entitatiue,
cognofcendi •, & propterea habet maio- vel reprarfcritatiue j quae eftclarior diftin-
rem amplitudinem. Quia quod pcrfeaitis ft io ad explicandum modum;q«o cognof^
cft, habet minorem limitationem, E tele- cens formas alterius rei habereporeft.
uatio fimiliter intelligenda «ft per hoc, ^6 A d modum explicandi fententiain
quod forma perfeftiot ex fe nata eft inal- M agiftriArduxorcfponderur: Quod D i­
tior i gradu reponi; & confcquenter dici-^ uus Thomas aequaliter intendit explicarc
tur eleiiatajquiaaltiortft, & eleuatiorex in Deo totam liueam intelligendi, a radi-;
fe.abfque eo, quod ratione alicuius quali- ce intellectionis vfquead iplam aftualein
tatis eleuetiir. bicut ekuatur intelleAus intelleftioneininec intentio Diui Thom a
per lumen glorisc, quianteierat in ordine fuit potius explicare fubtiantiam D ei,
inferiori, & naturali, 8t per lumen tranfic qua; cft ra d ix , quiim intelledum , qui eft
adorditrem fuper naturalem , & eleuaturj principium proximum , vel intelledloT
ac immaterialis forma ex fe habet efle in nem,quae eft aitusfecundos-j fed voluit ex-
pei'fc6tiorigradu, Sicut homo eflentiali- pUcarCjquodDeus (itintelligens,inquan-i
ter ex fe habet efle rationale, & fpirituale. tvim claudit in fe totam 4ineain intelligeii-;
V n dc immaterialitas ifignificat , & pu- di.Vnde neganda eft pr*di6la explicatio»
rificationem a maieria ■, & illud efle al- & diftin£tio. Nam licet in Deo idem lie
this, quod exfe eft m fuperiori gradu per- immaterialitas, & intellcftnalitastadica-;
fe aionisv lis ; =codcm modo etiam eft idem in Deo
*4 Quomodo autem potentia intell^- aftualisinteU eaio,& principium hitelle-
jftiua recipiat fpecies rerum fine e o , quod itionis, & radix illorum. £rgoexh a‘c ra -
illae formae impediantur inter fc , iam ma- cione neutrimipoterat demonftrari ab al 4
^lec explicatum. Quia per formas,feii iina^* tero j quia nullum eft diftinftum , utque
gines verum noii fit intelleftus illa forma priusaiio >folain in munere d i diftinSio^
in linea eflcndi > ficiit materia per formam Pr«terea,quia Diuus Thoinasper imma-
fit homo ; fed per illas fpecies cognofcic terialitateiivexplicuit cogniciot'.cm /quun
ob ie^a. N am cum e;cD iuoTiionucon- tenusnatura, qua?eitimmaterialis,eftiti
flet, quod perfedio. qux eft in alterafpc- altiori sradu,inquoeft cogncfcens. M of
cie,deellc videatur alteri,ideo vt huic de- dusautem, quo fit cognitio , explitatur.
fettui aliquodremediumdaretur» inueni* per reccptionem Ipccicruinjn eflerepra-
turalius modusperfeftioixisinrebuscrea- fentatitio , in quo non datiir impedimen­
tis,fecundum quod perfcxftio,qaae eft pro* tumadhoc , vtpluresfbtm afintperm o-
pria alicuius rei , & ratione timitationis dum imaginis in natura fpirituali. E t fic
dtfttnfta, repetitur in alia re , in quantum aliud eft probare,quod Deus fit co«ndrcf>
eftcognofcens, Namcum vnaqujqucfpc- tiuus; aliud vero loqui de modo quo cog-,
cies folumhabeat fuamperfeftionemfpe- n itiofit, Quodfic cognofcitiuus,probat*
ciei, & non aliam, vt non maneat iniperfe- quia eft in gradu fpiritualitatis,quieftfu-
f t a , omnino inuenitur^lius modus reci- perior,ficut & graduscoguofcitiuusAipe-*
piendi perfediones alterius fpeciei per rioreft : & haec probatio non folum fit de
formasintentionalesj fcuimagines reruitij principio proxjmo intelligendi , & de
vt ibi optime docet Dians Thoiius» Ncc aduali intelledione >led de tota linea ni-
ci explicationis amplius addendum cft. telligendi, incipiens a radice vique ad
4^ Illud aiitem,quod ibi additur nu- adum fecundum intelligendi, &cuuih;(c
-mero ii .f c ilic e t ; Q^od n.>neft idem ha- doctrina omnia argumenta,ibipropolita,
bercformaiu rcialtcrius, & habere for- pofl'iiat,&adm itti,^ explicati*
l,P.QJCIV.A.I.DeScientiaDci. ig
gandum tamen e ft; quod intracorpusin-
'§, IX, Rcfyondetui' dygumenth ofrpcJitK telligat melius jidcft,ciarius,&rpcrfe^i;iiis,
fententu de §.$, quam e x tra s fct ad authoritatcm D iui
T h o m s refpodetuti 0 «od aliud eft; quod
ifTj A ^ prinium argumentum fcil- melius videatur anima: rationali cfl'e in cor
/ \ ten tis oppofitx rcfponde- pore : quia connaturalius eft, & appctitit
tu r.Q jo d licet voluntas non litform alitcr innato tendit ad corpus,quando eft extra:
cogiiofcitiua,neque intelleftus,vt prascise aliud vero eft , quod m eliusinrelligat in
confideratur Tub miinelre agentis : hoc pa- corpore, quam extra;quod neq j D ^Tho-
rum refertjquia non requiritur in linea in- mas docc t,neque efl admittendnm.Qnan •
telligeiidijquod detur,nifi vnica virtus ad do autem retardatur anim a, nc tendat in
cogiHtionem.Ergo cum dcthr intellcdus* vifionem D ei;id eoeft,q u ia connaturalius
qtii eft virtus ad cognofcendum omnia,’ ted it vnita corpori glo rio io ,& perfeftius
fiiperfluUm efletjquod daretur alia poten­ tunc videbit Deum jquia conna:uralius,&
tia ad cognitionem. £ t fic argumentum perfpicaciuSk
nihil probat j quia /blum Diuus Thom as 50 A d vitimum argumentum ref-
iiitenditiquod in lineaintelligendi fit vna ■podetur, concedendo :Quod in fumma im-
radijTjVna potentia, & vna a£lio;nequc de riiaterialitatedatur fummavircuscoguof-
bent daviplures radices,vel plures poten^ citiu a :& etiam concedo: Quod ad quam-
ti^.vel pluresadiones, hifi indiuidualite^ cunque cognitionem requiritur aliqua int
diftinftar.Vnde licet intelleausagens no materialitas* A d impugnatione rerponde-
fit cognofcitiuusj neqiie voluntas,nihil in­ tur: Qjjod bruta liullam cognitionem hz*
fertur contra doftrinaiil D iui Thohise: & bent,fedfolumfenfafciortem:&ncargume-)
idem de reliquis accideilfibus fupernatu- tum nihilprob at,& licct aliquando fenfa-
ralib u s. Quia vrtuitlqUodque datiir ad tio brutorum circa fenfibilia dicatur im-;
ftium etfcftum ,&ad cognofcendum datui? propriecognitio, attamen hoc eft fine pro
tota linea, incipiens a radice yfqviead a£tii p rietate.E t aliasad hatlc fenfatibneni, q u j
fecundum. imitatur moduhi cognitionis j iam datuf
48 A d illud.quod dicitur deaai- aliqua minus m aterialitas, q u am in alijs
ma , qu? pro hoc ftatunoneftintelligibf- rebus corporeisi
lis.rcfpondetur.C^od intclligibilitasfem 5 i A d fecundam impugnat lonein
per datur inomni re: quiaexeoquod etis refpodetur, concedendo:Quod m ateriali­
eft.cogtiofcibile eft.Et proptefea,quando tas impedit amplitudinem ad habendoS
non fit exomni parte cognofcibllis anima graduspcrfeftiores vnltos j & adhabcdas
pro hocftatu , eft ratione improportionis ipecies reprflcfentatiuas obieftorum . V ndc
potentia! cum illa:&.fic anima Jioftra pro materia non eft, qu* limitatformaminor-n
hocftatunon poteftfe ipfatn , prout eft dine id inuiduationem form s 5 fed in o r­
inic,Cogrtofccre: quuelt improportiona dine ad indiuiduarionetticoiUpofiti : quia
ta cunrorgano corporeo. Ergo anima ra­ form afitiem ateriaindiuiduaeft, Sc lim i-
tional is immaterialis eft,& cciaintelligibi tata;,& fic lim itatio eft intelligenda , noil
lis,feruataproportione cupotentia intclle circa indiuiduationem.fed in eo, quod.ma
ftiua. Vnde argunientuiri aliud eft, ad pro tersa ponitur in gradU imperfectiori: Sc fic
baiidam intelligendi potentiam aftiuanli non habet amplitudinem, quam habet na­
aliud ad probandam pafsiuam intelligibi- tura fpiritUalis» qu2 habet quatuor gra^r
Jjtatem. Nam omnisres* etiammateria­ dus petFeftionum. E t fic eft in fuperiori
lis , intelligibilisell i £ id a proportione* gradu,nohfolum in elfeentitatiuo, & na­
quff requiritur inter obiefiium, & potert- turali,fed in efle repra:fentationis. Quiaefl;,
tiani,& tamen non ottlnts res eft intelle6ii- capax imaginum, quibus efle aliorum re -3
iia. Ergo non valet argumentnnideiiitel- praefentatur j & ideo materia non tacit,'
ligibilitate pafsiua ad intelle£liuuni in po- quod formafithaec,fedquod compofitunl
teiicia cognofcitiua* Q,jiod aiitem anima refultet ex hac materia: nam forma iine ma
non intelligatfeipram per fe ipfamjvel Art teria eft h*c in ratione form a:: ex vtraquc
gelusjin materia de Angelis dicem u s; ybi tamen,ldeft*ex hac materia, & e x hacfor-i
explicabimus : quomodo (it impofsibilej tna refultat hoc indiuiduum compofiitim*,
quod Angelus intelligaf fe ipfum per fuam vt docet D iuiisT hom as:quod ex m ateri*
fubftantiam, & anima feparata fim iliter, in communi, & forma in communi reiultaq
4 f A d illud,quod dicitur * quod compofitufii in commuhi:8c ex hac mate t
anima rationalis in corpore eft minus im- f i a , & ex hac forma refultat hoc eompo-.
matem lisjcxm odotconcedeadggcttm ^^ fiCuui. in iudiuiduo
20 Commentaria in DiUumThomam,
dom arcriaeft radix indiuidiiationis , vt ne fubftantia:; fed p rf ciic dc conccptu na­
11) methaphyficalate diximus. A d illiii ve turae, vt natura e ft, & vt dicit radice ope­
l 6:Qnod prius eft in uaturajquod fit cog- rationum Diuinarum,fiuc ad c:ttra,fiuc ad
nofcitiua , quam , quod fit immaterialis, intra,
negamus ante cedcns. ( V ia eadem natura, $ . 1 . pyoponuttt»rjementi<e:
<)ua: fpiritiiaJis eft,inteUccHuaeft,.& e co­
tta: licet modus intelligeiidi melius expli­ i A preolusin i.d ift. S. quift.^.;
cetur per rcceptioneinfpecierumj quibus V > a r t .i .& Bancz i .p a r .q .j.
in te lk a io caufatur ; & lisc receptio non d u b .j .in prima conclufione, & q . 14»ar. b.
impeditur in re immateriali propter am­ infine, affirmat naturam Diuinani confti*
plitudinem fu* perfeftionis, & fic fumitur tui per ipfum efle,feu fubftantiam a fe, ita,’
immatevialitas ad explicandam capacita­ vtiiequ eadu s primus intelligendi, nequc
tem fpecierum, ^ modumcognofcitiua: fecundus fitpraedicatumeflentiale,vel cp*
potentiae. ftitutiuum natura:5 fedeftattributum c o j
Jequutumad eflentiam. A d h ire t liis L c -
D y B IV M I r; defma traft.d e perfeftione D ei qujeft. 13 ,■
a .i^ .co n cl.5.& 6 .& iu d ic a t, quod natura
inteUeflio fitformaJe co»/?/- D iuina com pleditur intelligere.Sc v iuerc
xutim m Diuitut} D iuinum ,& re liq u a sp erfe d io n e sD d ;&
fic intclligere comparatur tanquam pcr-
Tftingunt ad hanc qua:- feftio particularis ad vniuerfaleni,taliter;
ftionum Authores aliqui v t intclleftualitas fit vltima differentia:;
triplicem coccptum en­ Gaietanusetiam dicit,quod nomen qutejl^
tis Diuini. PrimunicoT non foium eft proprium D ei comparatiud
munifsimum , & quafi ad creaturas.fcd etiam comparatiug ad re­
tranfcendentalem Tub ra* liqua attrib u ta,& perfedioncs D eirita i\i
tione entis Diuini,feu a fc, & in cre ati, & part, q u a r ft .ij,a r t .i I. §, 4 d hocineinterj
•ifie conceptus obiediuus eft communis ad I t a etiam fenfit M olina i .p a r.q u sft.2 .a rj
ell’e ntiam ,naturani,&attributa, & ad om­ ^.circa fin.ni, Vazquez ali^
nes perf«aiones,qu* funt in D e o . Secun­ qualiter i.parr.difputat.5 p .c a p .j^ .r » » ^
dus conccptus, qui diftinguitur in D eo , folum,&c d ifp u t.ii^ i.c a p .j. Granados hic
eft per modum eirentiz Diuinae, in quantii d if p u t .i.f e a ,2. T o r r e s 2.a.d ifp .2 .d e o b -
non eft communis ad omnia pra:dicat 4 iedo.fidei d u b .i.& plurcsalij recentiorcs
D e i;fc d praecife in quantum dicit concep- in manu fcriptis:IoannesViucentins in re-
ttimefTentia: conft ituetis D eu m ,& in qua­ le fd o n cd c gratia, p a g .i^ . csm plunbuS
lum ab ilia dimanat pafsiones,et proprie- a lijse x Dominicanis.
.tates. T ertiu s conccptus entis Diuini eft 3 E t alij dicunt , natufam D iu i-
particularisnaturs D iu in s,v tta lis, et vt nam confifiere in colicdione ontniuni
jcft primum principium omnium operatio­ pcrfedionum Diuinarum , & attributo-j
num Diuinarum. Nam cum natura defi­ ru m , v b i quafi in p e la g o , fine d iilin d io -
niatur per h o c , quod fit principium mo­ ne perfedionum, Diuinam naturam con-
tus, et q u ietis, ita etiam intelligimusnaT flituunt.H flicet Magifter Frater loanncs
turan iD iu inam , in quantum principium de Sanfto, Thonia iftani fciicentiam di-’
prim um operationum , q u s a D eoproce- ftinguat ab aliaiattamen eadem reputatur
duntjfiue ad intra inter Diuinas perfonas, a Sapicntifsimo M agiftro Curiele i .a .q /
liue ad extra refpcftu creaturarum. Vnde ? lo .a r t .j .dnb.i.t>la[Ti referens fentetiam
conceptus natur* noneft communis attri­ loannis V inccntij d icit, quod p ra d id u s
b u tis, vel pafsionibus, vel potentijs, vel A utliorcon ftituit Diuina naturam intilb
perfonisjfed diftinguitur fecundum noftru pii cfientiam,& imparticipatum, &: inde-
modum concipiendi ab illis. V nde ficut pendensvpra: habens omnem plenitudinem
inquiri folet : Per quid cottfihuatut ~ ciTcndi.&coiitineiisabynum , & pelagus
Jbna in ratiope perfottJtf -vel attribut»m in perfedionum intra totam latitudinem en^
ntione ATiribtiti} Ita etiam nunc inquiri- tiscontentarum : vbi nacura cotiftituituf
.mus : Per quid cuitfiituatvr natura Dir in col!edioncuinniunipcifcdioriun':quia
pina in «f/ose «dftfr.e KEtnonloquim ur cp ilcd io cihdcni,quod abyffus.&pdagus
fecundum conceptum communem entis perfedionum . , '•
X )iuini,& iucreati;quiafubhoc conceptu • 4 ficcundafentcntiaaflrniat^i.uu-
cft quid commune ad omnia, qua: fuut iu ram Diuinanvconiiitui p.rr in teik d u ali-
entis, fiue*fub ratio­ SatsrarajiieaJiterfumpta 4 /euiuaciu pri-
LP.QJCIV. A.I.DcScientiaDeI. ii
m o ik a P a te r A rru b a lh ie difput.28.cap. fed natura D ei iionpoteA continerepec-
3 .e t 4*& Caietanus, A lij autem dicunt, catum:quia nonpotefl caufare ilhid .iir^o
D illinam naturam conftitui per aftiim fe- intclligcrc no potcft conlutiierc nacura^ni
cundutti intelligendi,tn quantum dicit in- D iuinara.M aior coftat.Q uia Deus iiucl-
telligerc actum vltim um , & purum intcl- ligic peccatum. E rgo intelligere cocincc
leftu alitatis. Hanc feqiiuntur T h o m ifts, peccatum i & tamcni natura non poteii il«
Cjon^alez hie d ifpu t.jtf, con ciu f.y.N a- lud contincre , nequecaufarc. fcrgofola
zar. hie arc. 5. eontrou. i'. Zum el i .part, radix inC'elligendi poteft effe prius,quani
qnieft.27.art.4..qua:fl:'.2. Collegium C ar- ratio veri. E rgo non poteft efie efientia
iilelicanumtra<ft.3> dc Scientia D e i difp, D ei.Antecedensconftar.Q iiiaobieftum ,
4 ,d u b .2 .P a te r Suarez diTputat. j o . M e- quod eft verum , debetprxcederead in-
th a p h .fe ft.ij.n u m . 14 .1'e rra ra i.co n tra tellefcioncm ; (icucomneobicftiimprsB*
Gentes c a p .50* H ericeh ic c r a ft.1 . dif- cedicad potentiam. Gonfequentia ver6
p u ta ti^ .ca p .j.A lb e rc in u sc o r o l l a r i o p r o b a t u r . Quia naturaeft intelligibilis,
de relatione q .r4 .d u b .a , & ve ra antecede ter: nani intelligibilitas,;
5 P ro b atu r pnm o haEcfenteritia, & veritas confeqiiitur ad rationem entis;
Nam natura hominis coftituitur perhocj E rg o eft prior intclleftione, & confeque-
quod fit radicaliter intellediua, & fimili- ter iion poterit per intcllcdionem coflfti-,
ter natMraAngelicajho vero per hoc,quod tui natura Diuina;
in a.ftu fecundo fint intelligentcSi E rg o • S Quart6:nam intclligere eft ope^
natura Diuina conftituetur per hocrqiiod iratio. E rg o fupponit principium,a quo»
<it radicaliter in te]|e d iu a,& n p p eraau a, procedic.Ergo intclligerenon poctftc 5-
lem intelleftionem . Gonfequentia valet. flituere naturam D e i, fedradix intdle-,
Quiaeodem modoconftituemus iu D iu i- ftionis,vcprjcceditadoperatiQnem . Co--
n isnatu ram , a cin c re a tis: ficut etideni fequentiavalec. Quia de racioncopera-;
conceptus iu ftitiz ,& mlfericordise afsig- tioniseft,quod prxlupponat, faltim vir-
natur iu D iu in is, & incrcatis. E rg o e o - tu aliter, principium illius; e td c ratione
dem m odojficilt in A n gelis,& hominibus effentiseft,quod n&praefupponataliquid,
afsignatur conceptus intelledualitatis E rgo per operationem , qu:c necellario
radicalis ad coftitutionem efientia:, ita et pr^fupponit operans,non poteft coniiitui
in D iuinis.;Tum etiam,quia r a tio , quare hatnra D ei. T & ,q u ia intelligereclt aftu s
in creatis Intelieftiaum radicals eft coili fecundusvita: intelleftualis. Ergo cfsen-
flitutiuum :ided eft,quia eft (Jrimunl prat- tialiter dicit operationem,& coufcqaeni
dicatum , quod ei com petit; fed in D eo tetfupponit principmmintelligendi.
etiam eft priirium praedicatum intelle- 9 D icesilicetd e ratione operatio-
itiuum radicale.E rgo, cum gradus intel- his creata: (ir,quod procedat ab alio: non
leftuahcatls fit perfedior omnibus, & in camen de ratione operationis, vt f ic , fed
illo intelieftiuum radicale fit primum prg pr*fcindit ab hoc,quod eft procedere ab
dicatum ,per illud debet conftitui nacura alio,vcl quod fit formalifsime ipfum ope-i
D iu in a. rans,velintelJigens. Turn etiam,quia in-
6 Secuttdo probatur» N am gratia telligere duo fignificat,vel operationem
ifantificanseft participatioform alis natu- inrelligendi,vel denotat pcculiarem gra-
tx Diuinae; fed per gratiam participatur dum entis, ideft, gradum intt liectuarita-
c(Te radicale intellediuum,non vero intel* tis in a£tu vltim o:& fic licet priori modo
led’Eio ad u alis. E rgo Diuina natura in ra- acceptum,intclligere fupponat naturam
dice indelleftiui debet confiftere. Tura conftitutam } fecundo modo acceptum
e tia m : quia ex vi gratlse nonrederemur confiituic illam jquia natura D ei confti-
f i i i j D ei * vfque dum videremus D eum : tuituriper gradum intclleft ualicatis in
quia gratianoneffet participatio Diuinae vltim oaftufubfiftens.
iiatuiae ^ vfque dum participaret aftualc 10 Contra : N am deeflentiaope-,
intelligere,quod quidem per folam aftua- rationis efteffe ab a lio .E rg o intelligere,
leni intelleilionem participatur,- E rg o , quod explicat operationem , non poteft
cumantecedenter ad vifionem D ei dica- inoeniri in Deo,nequem creatura abfque
tur iuftus F ili us D ei per gratiam ,infertur co,quod fitab alio. E rgo femper fuppo-,
quod natura Diuina eonfiftit in radiee nit principium,a quo fit.T u m ttiam^qu ia
intelligendi , quam participat gratiaaq- intelligere non poteft praffcindercabaft ii
tecedenter ad aftualem vifionem Dei* feciido ;quia propterea fignificat graduni
7 T e rtio probatur: Nam intelli- nitelligendi inaftu vlcimotquiaiignificac
gcrc a&uale in Deo continet peccatuni; illum in a ft u fecundo, fen per mod nm opii
ra -
2 2 C o m m e n t a r ia in D iu u m T h o m a m ,’

r a t io n is immanentis. E rgo implicat in- determinabilis per operationem. E rg o


telligere illu d line operatione, (iintellt- h o t habet minus de fumrao gradu vitxv
gitu r , vt ad u s vltiinus illius gradusift. Q ^la fummus gradus vitjc e li, qui non in-;
cdligendi, teuigiturairtpliusdeterm inabilisjfcdexfe
eft in vltinioaftu determ inationis. E rg o
I I . P r o p o n i t u r tertiaJiutefitU Cum cum in D eo vita intelleitiuaconftituatur.
gumemis. pef rationem fummi gradus vitar j ideo
iliud dicetur formale conftitiitiuum talis
11 E rtia fentetia affirraat: Con>^ vitje» vt fummus gradus j quod conflituit
X ftitutiuum D iuin a natinr® yitam , non amplius determinabilem ab
n o n cfTe radicem intelligendi , vtdinftin- alio conceptu; fed ex v i fui conceptus eft
guitnr virtualiter ab incelleftione; fed v t in vltima determinatione. Sed hoc habet
pertingit adhoc , vt abfqueomnidiftin- P e n s e x e o ; quod naturafua eft fuum in-
tione ftindamentali fit ipfamet in telled io teiligere; E rg o inteUigere,vt eft a d u s vi-J
j>er eflentiam ; & fic intelledualitas per tinius,conftituit naturam Diuinam.
modum aclus purifsimi>& vltimieffe con- 1 4 D ic e s : Diuum Thomam non in-;
fiitutiuum D iuina natura. C itatu r pro tendere : Quod vita actualis conftituat
hac fcntentia Diuus T h o m ash ic; & infra naturam D e i ,fedintendit , quod viuerc
quseft.27.art.2.&art.8.huiusquaeftionisj perfcitifsime conuenit D e o in a d u vlti-i
j& infi-a qusft. 18 . a r t .3 . .& quaft. ip .a rt. ,m o: & hocprpbat ; quia eius inteiiigere
*4.& q u *ft.2 6 .a rt.a ,in co rp o re ;& 4 „ con- efteius efle.
tra G ent, capit. 1 1 . 2j . Ziimel i . p art, 1 5 C ontta in furgunt A uthores huius
qu3cft. 2 7 . a r tic .4.. qus;ft.2. Gonzalezin fententias: QuiahaecfolutiofoIumTupec-
pra:fentidifput.5^.Ledcfm adeperfeCtio- ficialitet tangit mentem D iu i T h o m a J
lie D ei q u je ft.ii.a r t.ii.c o n e lu fio n e j. & N am ibi conllituit formalem rationem
6 , N azariushic a r t . ; . co n tro u .i. Suarez y it ® ineo,qu od aliqn id fem ou eat, .& re-
d ifp .jo .M c th a p h .ft& .iS •& tom . i . inil; d u c a tin a d u m : & tanto eftperfediorvi*^
p art.lib . t . c a p ,3 . Irierice t r a d . i . difp. 3 . t a , quato minus determinatur ab a lio , 8c
c . j . Aureolus : terrara I . contra Genti* magis ell in ad u v ltim o ex fe.E rgo vt pro­
le s , capit, 5 0 .CollegiumCarmelitanum batioD iuiT hom jefitform alis,debet fumi
Salmanticenfe hic tra£t, 3 . difp.4. dub^a. ex illaratione, per quam coceptus v its e ft
M agiftcr Frater loannesde S a n £ lo T h o - minus determ inabihsabalio,& nsagis de­
ma hic d ifp .i6 '.a rt.z . terminatus i f e . E rg ^ e x e o , quod fit ia
12 Probatur primo hxc fentenfia; a& u vltimo intelligendi a fe. Nam ex eo
fupponendoj quod aftuaiitasintelligen- quod aggreget fibi plures perfcftiones
di,quatenus eft purus a£fcus , Sc vltinnis, identificatas, non explicat modum natu-
fignificacur per modumfubftantisB>exclu- rK ,v.gr,qu od intelligerefitfu u m effc, aut
dens rationem egrefsionis abalio , & ra- yelle, Sccaetera attributa •, fed potius ex
tionem inhasrentix, ficut relatio , qu* eft co, quod inteiiigere fit fua natura, i t a , vt:
in D eo purificatur a ratione accidentis, non fit determinabilis ab alio conceptu.
Sehabetrationem fubftatisj St vtficfeh a- intra conceptum v i t ® , fedfit intelle<ftua-
b e t,v t terminus conftitucns rationem per- litas fumma, & pura in vltim o conceptu
fo n s. Eodem medo inteiiigere in a d u fe - intelligendi, & viuendi.
eundo, non diciregrefsionem , nequein 16 D ices ; aftus voluntatis eft aftu s
hfrentiani:icd vkiniuma^tum, & purum, p u ru s, & fubfiltens, Sc nihilom inusexpli-
.& per moduhi fubftantije fe habens. catur per modum operationis in Deo , .&
13 H oc pr^milVo: probatur fcntentia non per modum conceptus conftituentis|
e x D iu o T h o m a i . part.q u xft. i . a r t . j . vitam volitiu a. Ergo eodem modo intelle-
vb i probat : Deum habere fummumgra-. d u s,licet fit aftus purus,poterit explica-
dum v it ® jquia fua natura eft fuum intelli- ri per modum operacionis,Sd non per mo-j
gere i & quia id, quod naturaliter habet,' dum gradus conftituentis yitam intelle-
non determinatur ab alio. Fortitudo au- ftiuam#
temconfequentijcconfiftitinco ; quod fi 17 Contra Authores iftiusfententia? ;
aliquis gradus vitas fit , in quo in tcHigere Qnod volitio ex luo formali conctpcu
fitopcratio egrediens ab alio priori prin- nonpoteft coftituere v ita ,fed confequiad
cipio , tale principium minus habet de illam: namappetitiuumin viucotibubnoa
gradu vitJcrquia minus habet de a6lu:nam conflituit gradum, ficut iutellcctuuim, 2c
operatio eft adus eius, iirgo ilie gradus fenfiduum. Quia omnis appenciisfe habet
4utecedcps aflum eft vitaperfidtibilis > & P?r nioduni ponder j^,ycUaclinacionu> oc
c n i'
I.P.Q ^IV , AiLDeScieiitiaDei.
omnls inclinatio fupponic fortnam , ad attingit id ^ quod eft formaliccr confe-
quam cofeq uatur, naturalem, fi eft appc- quutum ad haturam , & lolum identice
ticiis ii)iutus:velapprehenfum, ficlt ap­ eft naturaiErgo non probaret eflicaciter
petitus elicitus. £ r g o appetitus, vel in­ ex had ratione proccisionem verbi efle
clinatio non poteft eile Forma p rim o , fic generationem. Q uia etiam cH‘e impulfus
perreconftituensin alitjuo gradu v it s ; identice,eft efle natur$inon form alitcw'
fed fupponere gradunt conftitutum^i Ec & tamen proceisio amoris non eft gene­
licecftc fubfiftcnsjquia Jti Deo nondatnr ratio;
accideiis,non tame fu bfiliitjvt cohftitii- Ip D ;ces:rationeni D.Thonjs^^non
tiuum natura;, fed eft fubfiftens confe- ClTc tfficacem,niii illi accedat r;«fro ima-
quucum aduaturam i & fic conceptus in iginis,qiia: non GonuenitSpirftui Sancto:
hoc gradu volendi adm ittit formalitjt- iiliusautcm in D iuinishoc fpCLiaie h a -
tcni operationis; non verd conccptus in* t*ct i quod ex vx procefsionis communi­
telledionis j quia intelleftio exfualinea catur illi inte!ligcrc>quodcft ipfum V e r­
habet pertinere ad id , quod confticuk bum , id eft jclie imaginem e iu s, a quo
grad u n ivitx. procedit ^quod non habet Spiritus San-
18 P robatur/ecundo fententi a ex 6:us ; & lie quando a d d itD i Thom as;
D . Tlioma infra quaeft. 2 7 . artic.2. vbi quod intelligere eft efle D e i ; hoc fecit,'
p ro b at: Quod procelsioverbi eft gene­ vt iignificaret m telkdioncm D ei non
ratio fubft jutialis j quia procedit, vt fi- cfleaccidens,ficut in nobis,fed elle ipfani
milifudo reiintelletta:, ineadem natu­ fubftaatiam D ei. E t ideo Verbuineft Fx
ra fub(iftens:ex eo quod in Deo,idem eft Jius ; quia habec a Patre eandem natu­
iiitelli?ere,& die. Ergo cum loquatar in ram, qtiarradicaliter c ltin tclle d iu a , 8c
fenfu form-ili, & non identico, inferturj ipium intelligere, quod non diftii'guitur
quod intelle^io,vt dicit gradum viuen- a fubfUntiaDei m aterialitcr.Et hoc noii
di in adlu vltiuio , conlticuit naturam cltltjfiiciens^ci coiillitucnduni filiuniini-
Dei.Conl'tquetia probatur.Nam filius, fi addatur ratio imaginis ; vel D . T h o ­
VC filius , non procedit, vt iimilis gene­ mas folum probac tilium efle ciufdcm na­
ranti ideticc, ledformaliter: nec proce­ tura cum P atre ; q u ii pr<iceditper in-
dit fimilisPatri in proprietateCharafte- tclleau m , & intelligere P atris eft eius
riftica Pati is;qoia in ifta potius eft dil'si- elle, ad quod lufficit idecitasnuterialis*
iTiilisj&oppolitus relatiue,fed innatura.- .20 C ontratefpondentdifti A utiio-
E t propterea ex forniali rationc pro cel- rcs. Q u ia hi£c obicftio non explicat
fionis dcbec exprimere ell'c (imilcm geng- hieatem D . f hom f. nam generatio fub-
. ranti innacura, non fulutn per identita­ M tia iisp e c ic d u o . Prim um iquodpro-
tem ; alias non daretur ratio gcneranio- ecdat in limiiiiudincm fui prm cipij. Sc-
iiis , vt conftat in Spiritu ^ianfto , qui cundu, quodhi^c •m iilitudolltlubiian-
p roced it,vt amor, & idem in natura D i- tialis, & m eadeutnaturajnoin proprie­
uina,8£ non procedit >vc filius, nec per tatibus lalumi^fe vtriimque ex vi procer-
gcn<;rationemiquiaproct:dit, vtim pu l- fioius dcbc-ciiaberctbrnlilitcr, vt lie ge-'
, & vtaniorform aiicer, & idencice n c u u o luoitantialisi Primum quidcin^
etiam in ipla iiatura. Evgo eodera modoi qiiod procedat in liinilicuclinem natura,
li inrclligere fe habet, vt proprietas,ita* p iob an psjcuit ex ratione iinaj'inis; Se­
v r aliquid antecedens intelligece lit na­ cundum verb , quodproced,.tineadem'
tura : fi filius fo rn u liter, vc proccdens, lUEura, i t a , vtliuuluuUd iniiiginisfub-
eft fohim fecundum mtclligere, non pro­ lic^ T honiasex
cedit forma liter,vt iimilis in natura, fed rationc im aginis,led ex eo.quod uicelli-
identice, formaliccr ramen , vt limiiis g ercD ei lif eius ellchocm odo ;
cam intclligcre,quod eft quid confequu- froceaic , vt fmUnuda In eadem rtautrd
tum ad nacuram. E rg o v c D , Thom as eic!jiins,eo quod t'HLeoidem ejl iritdltgere^
probet efricaciterj quod proCefsioVerbi ^ E r g o (1 inteliigcrenon eft ellc na­
eft generatio fubftantialis in eadem na­ tura:, led proptietatis,& folpni identic^'
tura exiftesjquia in Deo eft idem m telii- clt natura,non probarcc,quod tails ima-
gere,.& efic,debet d ici, quod intelligertf p e lU u b aan ci;ilis form aliter, fed lolum'
fumattir pro iIIo,quod formalitier el't effc identice im ago. Q^iaincclllgcndo for-
iiatura:, & nonfolum identice^ Confc- maliter folum eil’et tunc proprietas ,& ila
quentiaprobatur.Q uia,{iintelligere eft turaidetice. lm i|joaatein generationis
Joiuni identice efle naturaj , procefsio, dcbec elfetormalicer, & noii lolihTi
fl^^^c-Svifuafgrmali tangit i.“ telligerej ticejqu iadsbcc ei^ ijnago, vcalsinUia-
24 Commentaria in Ditl'umThomai-n;
tina, & propagatiua, vt dicitur in defi-. . 2 4 Contrarefpondent::Qnodnatn-
nicioiK ^encracionist InjimiUtudinemnA Ira Diuina non confiftit in intclligcre
tutx, ErJio non probat D.Thonias for­ a^tiuo * vt prcefcmdit ab intelligi p jfsi-
malem rationem generationis , nifi fup- no , fed vt comprehendit vtrumque io
ponat , quod inteliigere non folum eft fua formali ratione j quia inteliigere, v t
effeproprietatis, fedtbrnialiter eilena­ eftaduspurus,com preheditfum m ani,&
tu r*. Tum etiam , quianonfufficitad-. totam perfcftioncm in genere intelligen-
iangere rationem imaginis,nifl adiunga- d i;& (ic eft inteliigere,& intelli?i} &fi-«
t u r , quod imago fit fubftantialis ; alio- militer intelligi in a d n puro ci\ ipfuni
quin non erit in fimilitudinem naturae inteliigere, qiiiaeft 1'umma immateriali-
generatio , & requiritur,quod fit talis tas per modum fubftancias. E rgo etiam
fornialiter jquia e:i^vi procefsionis debet eft ratio in telligen d iaaiu e}& hoc modo
effc in fimilitudinem natura; .& fic ex vi communicatur V erb o ex vi fu xp ro cef;
proce(sionis debet attingere eflefubftan- fionis formalis,
tiale, & nonfolummaterialiter,& iden' 2 5 Confinuatur fententia: Illud cft
tice.: quia natura, vt natura formaliter efle formale , 8c conftitutiuum naturae
jfubftantia eft, & non proprietas :nam na­ D iu in » » quod eft per fe primum princi-
tura cft principium morus,& quietis. ' pium operationis propria , & per fe pri­
2 1 Dices :procefsionem voluntatis mo conuenientis Dco< Sed propria ope­
honcfTc generationem,non quia voluntas ratio Diuina eft inteliigere , quia ifia
non pertineat ad conftitutionem natu­ operatio m agisfpiritu alis, & fegre-
r a ,fed <juia pertinet non principaliter,& gataabim perfedione,& potenti’aIitate,'
priniario,fed fecundario. Ad generatio­ & eft prima : quia operatio voluntatis
nem autenuequiritur , quod fic procef-. fupponitinteliigere, a quo regulatur, &
fio nacursc fvcLindum id, quodeft prinii- digitu r. E rgo natura Diuinadebet ccn-j
rium , & principale , non fecundum id, fticuj per id , quodcliibrmaliterprinci-]
guod cfi fecundariu,& minusprincipale, pium tali> operationir.Ergo nullus con-'
. 22 Contra irifurguntdjftiAatho- ct ptusaqtccedcs intellectualitatcmpo-;
res : namli cfxperftfta generatio , de; tclt efle tutmale confcitutiuum natura,
)bct eiTe perfede afsimilatiua. Ergo ter­ vt taiis. Quia idem eit natura, & princi­
minus generationis debet cfle formalitej- pium operationis. Tunc lie ; fed natura
' it^tum id , quod conftituu naturam in jpuiina nonpoteft intelligi per modum
f irmali,& fpecificanatura.Ergo vel vo­ a.^us prim ipnncipiu operationis j quia
luntas pertinet ad conftitutiuum naturae' eft principium,vt aftuspurus. E rgo ita
formaliter ^&fpccifi cS ivel folum idcnti- dcbct concipi ratio p rin cip ij, quod fit
ce,& confequatiue r Siftcundum. Ergo formalifsime aftus vitimus , vel fecun­
formale coftitutiuum n;iturs2 eft enteire- dus , fine quo nonpoteft intelligi aftus
.dtuaiitas in actu puro, quf eftipfumin* purus.Ergo non poreft ccnfticucre natii-
telligere , non ycro voluneas per fc, & ramadlus puri inteliigere potcntiaJepec
formaliter loqueiido:. Si primum. Ergo m od\im adiisprim i ,'fe<l inteliigere, iij
verbum, v tta lc , /k-vt terminus genera­ quo coincidant formaliter principium,
tionis , non folum eilfilius, vt verbnmin & operatio. Vnde quando dicitur ;quod
lincainteiligendi, fed etiam ratione vo- ijaturaD^cielt principium,non inceijigi-
lantatisadiundts, quod efifalfum: quia turprincipium ordinatum ad adum fe^
In r;itione verbi tbrmalifsiKie habet per­ eundum , fed prout cllip lc m tta a u s fe-
fe re , & adaeouate rationem injagiuis c;i dus jqniaeil principium,& finis. A L -
jfubi^antialisad intra. 1 JH A ^ & Q M E G A , ^
23 _ D ices : filio cx vi procefsionis 26 E t ad maiorein firmitatem fus
non communicatur-inteliigere a d iu e j d p d rin s fiipponunt Authores fecund*
fedpaf&iut, nam de ratione ver b i,vt ver­ fententia:, & diftingant in in te llcd u ali-
bum , eft quod fit intclledioum per mo­ te^Diuinaduov Prim u m ; cft conceptus
dum termini inteiledionis , & non per a&us primi , prouc dicic ordinem ad
modum principi j iilius. Ergo ex vi pro- aftum facundum , .& in hoc fenfiincque
ccfsionisfolum communicatur ilii intcllt yirtualitec , nequeformaliteradmictur.t
gere per modum term ini, in quo re p rs; in L>eo rationem intelligedi permodum
fentatur ob ied u m , vt intellectum, non aftus prjmi ; qtiia opponiriir vationi
intclligere per modii principi j , & aftus, aftus puti illa potentialitas, qnse datur
E tg o li iih comunicatur natur.i, non c6- in actu primo , prout connotat aCcum
gltic 9 3 c m in intel!iscrej>fe^ in i a ^ ] igi yltim ym ^ & fecuudaui. A lio^i^du po- ■
J.P .Q j:i V. A. I. DeScientia Dei.
tefl confitlerari ad ioip ro u c dicit egref- d o : quodintelleiiusli attingentia ol>-i
fioiicm ab opsrante,& in hoc feufu ad- ic d i (fecundari; poteft Ja ri dcnomfua-
rnictuiic rationem operationts^in Deo tio extrinfeca contingcntix > orta cx
non formaliter,fed emioentcr* lit in hoc ipfo obiefto in taii fiatucoiitingcncix:
fecundo conceptn cgrefsionis abftrahit quia non habet nccdlariam conncxio
operatio a conceptu aftu sp ritn i, & fo - tiein cum obicd o ptimario cognitio­
lutn dicit egrefsionem a principio,qnod nis Diuinse , fed depctidcntiam a libero
nihil aiiad eft,quam diccre;quod D eus decreto D e i, Refpeftu vcro obicifci
propter fuatn eininentiam habet vnitum primarij , Sc eorum , q u s habcnt nc-
cmincntcr in fe,quod in creaturis eft di- cellariaiii conncxionem cum obietto
partitum , Q u o d c x D iu iio primario , non datur contingentia; Sc
Thom a probare intendunt i .par.quaeft< fic non fequitur , quod conftitutiuuin
a y .a r t ic .i.a d j.h is v e ib is : (^odin Deo diuins naturx anteccdat attingcntiam
falmrar patenti* qujottam ad hoc,quod ejl obiedi prim arij, fed folum , quod an­
priacipium effe^iifs i non auremquantum teccdat fub aliqua connotatione ad
ad hoc,quod ejlprhjcipium«ciionh,qu<e ejt creaturas ; & fecundum iftum refpc-
I^tuinaefenrii^nijiforte Jecundum modum d u n jj& connotationem nonconflituit
tncelU'gctidi,profit eji Diutaa ejfentta {qitje naturam , fed fe habet vt attributumj
infififnpUcirer prtehabetqindqm'd efi per- & He dantur in Deo attributa perti­
fih L n is in fehtts creatis} potrji tnteuigi,&' nentia ad intellcdualitatcni Dei , vc
fub rationeaSionif fub ratione poten* fapientia, prouidentia,& idem ci'Ule vi-
tixific\*tetiim%&'intsUigttur, & f»h ra­ fione intuitiaa creaturarum. H s c cr-'
tione Juppofitt habentis naturam > fitb go funt attributa , & non conftituur.t
fatfotts nature. H s c Diuus Thom as, effentiam s quia non dicunt intclUgcre
27 D ice s : iiitelligere in D eo abfolute fccundum fuann advialitatcm ,
dicit adualcm tendentiam inobic& u ni. ,8c vniuerlalifsimam pcrfedlioncm : fed
E rg o polfumus diftinguere ratione no- vt explicat particularcs rcfpc.dus ad
ftra principium radicalc , feu virtual^ creatutasjfubquibus ititeiligerc, vt ref-
rcrpe<£tu a ftu alis tendei:>diae in obic* pectiuum.,eft attributum fuimet, vc ab-.
Confequencia p ro b atu r. Nam folutuni in actu puro intelligcndi, L i-
a<ftualis attingentia D e i ad obieftum bevtasautem Deii'.o ponitur in eo,quod:
habet aliquant conttngentiam ex par­ oriatur ^ vel non oriatur actus : quia in
te ob iefti fecundarij j quia inulta cx hoc non eft libertas in D eo. Nam actus
h is , qug modo videt fcientiavifioniSj in Deo non oritur, fed eft ipfa fubftan-
poflet non videre , fed in confiitutiuo tiaD ei.Sed libertas cofiftit in co, quod
D iu in * naturs non poteft adm itti c6- fubijcit fu^voluntaci remvolitam, at-j
tingcntia. £ r g o datur fufficiens fun- tingendo illam , immutando, vel rclin-j
damentun) ad diftingundum niter con- quendo.Et ad a lii impugnationem rcf^
ftitutiuum D iuinx natura;, & inter in- pondent: quod in Deo vita dicitur per
telligcre aftua'e , vt dicit tendentiam fe mouerc, non per cgrefsione virtual i-;
adualcm ad obiedum . Nam quotief- terdiftincta in principio a termino, fed
cunque danturcontradiftoria in D iu i- per virtualitatemnondiftingucnte prin^-l
n is , datur fundamentum ad diilinguc- cipiummouensabactufecnndo , nequc
da praidicata : ficut quia effentia con- per rationem noftram,
uenit com m unicari, & non p crfo n s, 29 O bijcies ex D .T h o m . d o ce-
datur fufiiciens fundamentum ad diftin- te.Quod in D eo intelligcre) 3£ eife diftiti
gucndum inter cffentiam ,6cperfonam« guuntur ratione,ficu t& ipiuni velle.E r-
Turn etiam , quia viuens vita a d u a ii g o D iu u s Thom as fentit,quod efle D e i,'
niouet fe , fed Deus viuit perfe& ifsi- le u n atu raD ei,& intelligere diflingun-
me in linea inteUigcndi, E rg o mouec tur ratione. Antecedens confiat cx i.a d
fe i fed hoc non fit produccndo for* A iin ib a ld u m d ift.j5 .q .l.a r.2 .a d j . his
jnaliteraA u m . E rgo faltim virtualiter. verbis.Qwos//icut itJieUigereefi Ue re cu e f •
E rg o datur diftin dio principij fe mo- Jintia.Jiddifferens ntiunejta Qf' -velle. Bc
u en tis,& a d u s vitalis.quo fe m ouet.Si- ;.p ,q .2 (?.a.2 .ait.Q ai/d i« i)eoefe,& 'in^
cut adm ittitur diftinftio virtualiter in­ ttU/^ere ejlide fecundU r^, fed non fecundU
ter immutabilitatem , & §ternitatcm ; »*<«noBe.Et in principio huius qiiaefUoniS
qiiiainim utabi'itas eft ratio gternitatis, vbi d ixit. Qityd hacufq-, egit de fabjl^nti*
zS Contra refpoiidec>concedc- atfte incipit a^ere deaperatiom^
T o m .lI . C E rgo
26 Commentaria in DiuumThomam,
Er^rtfentit, qaodintelligere noncftde quod non confequitur ad aliquid, quod
fubftantia D e i, Tcil fublequicur ad fub- (itpnus.
ftanciam,vtoperacio. Delude inprimd j 3 E t in loco ad ^nnibaidum
art. probat Deum effe intelligcnccm ; loquitur comparando inteUigere , &.
quia immatefiariali eft* Ergo fupponit, veils , quantum ad genus diftindionis
quod fit aUqua ra d ix , ex qua dimanat realist q u i l neutrum diftinguitur reali-
intelligerc.Ergo noneftpriir.aiadix c6* ter,fed per rationem ab eflentia: at vero
fiituciiu nature* quantum ad modum diftinftionis, intcl-
jo Confirmatur:na Diuus Tho-j ligere diftinguitur ab eifentiaper ratio­
im sdocet I .part. qua:ft.3 .a. 4 . Stqusft. nem ratiocinantem , & fecundum modii
7 .a r t .i, Q nodeflentiaDeicfl ellceius^ /ignificandi tantum. Quia conftituit na­
E t qaaeft. 1 3 » a .ii.& 1 . contra G eutilej, turam in a d u puro. V clicautem d iftin -
cap .23. affirmat, quodnomen maxime gu iru rration eratiocin ara; quia confe­
proprium D :i eft,<|V,feug«/f/l,hisver* quitur ad intelligere, et confequenter
bis : '-^oi ipftM Diui»um ejfifefijuaejfen- ad naturam confticutam. In principio
tia,vsl quid ditas. Std non\en proprium aute huius quicftionis non d ixit D .T h o ­
eu,quo-t ii^^ailicic eftentiare i.Ergo c6- mas fe egiife de natura Diuina, fed de his
ceptascikiicia:,r£unatara5 Dei coilitui* qu£percin£ncad rubftantiam D e i: nee
turpt-relle D ci.& non per intelligere. d ixitq u o d modo tradtat de operationi­
j I RefpO'Kknt Aurhores di<S:aS bus D iiunisjfed de his q u s pertinent ad
feiircnri», q nod D. .Thcnias ir. iocis alle­ operationem D e i. Egitergohu cu fque
g itis n;-»!! loquitur de exprcfsione natu­ de h is , qua pertinent ad fubftanciam,
ra:,fed de traufcendencia eflentis, feu ipr feu entitatem , fecundum conceptum
fiuseiTe iiicreaci; Nanicfleincreatutraf- entis increati , qui eft communis . 6c
ceiiientaUter fc liabc tad naturam , a t­ tranfcendens in D eo ad naturam , et a t­
trib u ta,& operationes ;& non eft inco-’ tributa , et perionas , et operationes^
tieniens,quodnoftro mo do intelligendi M od o autem agit de his,qua pertinent
dillinguacur ab intelligere , et veiled ad operationem pertinet autem adxjpc-
ilie c jnceptus cUcntis eft; tranf- rationem id , quod i'e habcc 'per mo­
c jdcntalis , nonvero conceptus intelU- dum nacurf.quia ex operatione c ognof-
gendi, & volcndi. Loquendo vero d t cimus n a t u r a m , increatisnatui a eft ra
n.ttura fecundum gradum determina­ dix operationum, in D eo veto 1:6 eft ra­
tum ,& c6ititutiuum,vt diftinguitur ab dix,fed ipfeaftus vltim ns,quiapud nos
att.ibacisj& perfon is, fic nunquam do- eft operation
cnit Diuus Thomas ratione diitingui* 3 4 A d confirmatione rerpond(. t,e{reii
fed iolani efTe identicc idL-m. t i i , & naturam D ei elle fuu ife. Scd hoc
52 Vellecuiido reipondet.Q^’od etia habent perlonae,& attiributa, 5: ope
DiULisTliomas in daobus piimis iocis rationeis D eu Q u iaon m ialu n taftu s pu*
loquitur du diftin.ctione rationi's ratio- ru s;& fic ex hoc no infertur,quod efel'it
cit>atuis j qu$ ft tenet folum ex parte conftitiitiuunacurx, fed quod traniccn-
modi fig-.iificaiidi,non vero eft parte rei dentaliter fe habeat.Q uadoaute docet,’
fignificata:. Et hare folutio liabet fundi- quod ly qui efi , eft maxime propriii D ei
mJntiim in DiiiiThoma: doftrina i.p* antelligitur,fecundum rationcmDiuini^
qua:|i.4.i,art 4 . ad J . docentis. Quod tatis in communi tranfccndentaliter,
fefpiciit inteliigere, G? ’VcUeuonfaluatttjf iquod eft pelagus includens omnem per-
ratio pctenttx, nifi fectittdum modum itt- ^K^ionem,fed nou explicat formale , &
tellige/tdi, & fi^hijftcandi tantum j prout determinatum coiiftitutiuum nature
diuerfimode fi^nijicAft*r in Deo intelle^ii^
D iu in SjV t diftinguitur ab attrib u tis,&
€5^ iHteHigere iCum tamtn iuteHtgcre Dei operationibus*
fit eit4t fjSewr/j? non h^bens principium* 3 j _ Dices tmtcllefkio de fuo con-
H « c Diuus Thomas. E rgoaftus inccl- fceptu eljenciali, & formali eftadus vi.
l/geiidi,& volenii non diitiiiguuncur ab talis. E rgo repugnat, quodconiticuac
intelle<±u,6c voIuatate,ni(iex ulodo fig- naturam viuentem, fed quod fuppon;;t
nificandi, quiefi difiinftio,rationis ra- cortftitutam. Antecedens conftac/(>'i;i
tiotinantis} fed qiiiaathts volendi im­ intelledio reddit aitu intelligent u-,
portat aftum conf-quutum ad iiirtHige- fed intelligens eft operans j qma nuii
re.nondicjt pnmam rationem conftitu-
Ciuiercit,fedagit,&v!u!tad:ii. Er&oiu-
tiuam aatu;® j Iicut iplum intclligeie, teliectio cft actio v:iulis. ConiiT]U',ii-
tia
L P .Q JIV . A. I. DeSclentla Del: 27
ti5 proliarur. Nam operatio non po- psrfonaifi fub ratione originis ; quia
tcfl intelligi,nifivcaliquidab aliorquia non importat rationem incommunica­
no eft minuSefl’c iuiai is ratio ah in opera- bilis formal ite r, ftcut relatio, qua: ex
t!one,qi.iam ratio 4dih relatione. Hrgo fuo coticeptu facit oppolitionem, & in
fiipponir principium a quo f i t , & aftus commiinicabilitatem, & diftin'dionem.
yitalis Uipponit viuens, quod ta lia fta E t fic ad diftindionem non ita condu­
fecundo v iu it , quia de ratione vlacntis cit origo,flcut relatio. In tellcd io ve-^
eft , quodm oueatfe. E rg o anteadum ro,qua: eft ad u s pvirus non importac
v it s dcbet fupponi priacipiura , quod egrefsionemj & fic pertinet ad gradum
nioneat fe per adum v ita lS .T um etiam, naturr conftituendum. Q U iaaduspu-
quia idcd pcrfone non conftituuntuc rus eft et vltimus . V n d c natura eft:
origina , fed relatione, vCdocetD iuus principinm motus,quando non eft a d u s
5 -lioinas i ,qu®ft.4.o.art.a. Qii,ia origo purus,quando operatio nioneft accides,)
d ici: egrefsioiiem a perfona,quam fiip- quando vero operatio eft fubftantia: tuc
ponit; fed etiani operatio fupponit ope-; non dicit rationenvpnncipij, quiapuri-j .
rans,a quo procedit. E rg o non confti^ ficatur abomni im perfedion c, vt d id ii
tu it. Tum etiam, quia conceptus natu- nianet.
rx’ eft coiiceptusrad icis, quia natura:eft 38 D ices; Deus eft primum in-3
p:!ncipiunvnu)tu<J. Ergonifiperuertcn- telligibile,vt obiedumjquiaeft primum
do definitiones , non poteft conceptus ens.Ergo no poteft confiftcre in mtellci
naturae poni,n:fi in ratione principij vi« dione.Coarcquentia probatur .Quia in-
talis refpedu iiiteliedionis. telled io non poteft efi'e primum wteili-'
36 Refpondent, Q^od opera­ gibile,(iCut nequc yolitio primum voli-j.
tio , qua: eft accidens , eft qua; eggre- b iIe:tefteD .T h o m ,r.2 . q . i . a r . i . a d l J
d itiir: de ratione vero operationis fub- Tum etiam,quia d ato, quod in telled io .
fiftencis non eft quod cggrediatur, fed nonprafupponat fubieft.jm, cni conue^_
quod fit aftus vltimus cxiftens idem niat,debet tame habere o b ie d u m ,c irca
cum operarite. E t cum non detur op- quod vevfecnr > S i i quo fpecificctur, id-
p ofitio, non potcft concipi, vteggre- eitjcfientia Dmina. Ecgo diftert ratione'
diens foriwaUter , & qaia ilia operatio cflentiasb inteUedione,tanquani ab o b -
eil prima ipfius naturx fecundum gra­ ie d o ;q u ia obiedii,& inteiledio habent:
dum natur£,qu£ efta<ftuspurui, debec diuerfas definitiones; na inteiledio ex^
conftituere ipfam in ratfone naturae, plicat rationem a d u s vicalis,&dicit or^
quod non competit vo litio n i, qu» eft dinem ab obiedirm, & none contra. Er.'*
operatic fubfifiens , St non conftituit go dffiinguuntur ratione,.
naturam. Qu^ia liippoiiit pnorem ope­ 19 Confirmatur primo.0 uia fi in2
ratione. Nam velle fupponit cognofce- t e lk d io conftituit naturam .Ergoab ij^
re , & appctitiuum non fe habet, vt gra­ faprouenient adionesvoluntatis ad in-|
dus » & formaSe conftitutiuum naturz, tra ,& ad extra; & fic ifta pjcopofitio e rit
fed confcqniitum ad lllam . E t fic de f3riTlaIis.r«rtfSeih‘o yult^vel creat, Sicut
ratione opsracionis non elt egrsfsio, fi liatura v n k e t c r e a t: & omnes proprie-j
lit attiis purus : quia vc fic non p o - tatcs couenientDeo ratione intellectio.
tciV diftingui ab operante . Solum niSj v*g.imtnenfitas,& arternitas, & c . 3c
ergo operatio in Deo iccnnduni coii- de iftis egit D.Thom asant6 intelledio-j
ccptuiM egrefsionis eft virtualiteremi- nem. Er-go non procedent ab ilia.
nenter. In tatione tanien aiftus fecun­ ■' 4.0 Confirmatur fecuudo.Quia fcie^,
d i neque etiam eminenter poteft di- tia,etfapientia,ecprouidenti,a Dei, funt
fiiiigui .ab afiu primo . Quia npn po- attributa D e i, et non natura; quia func;.
td l vterquc conceptus , 3c pfincipij, virtu tesintelleduales,dimanaces ab ef-
^ a<5tus cflca^us puruss nam illud ex­ fentia: et fapicntiaeft quodd.im intelli'i
tremum y ^quod diftinguitur ab a£lu gere,eteft attributum D e i.E rg o ^ & c .
iecundo^Gon poteft eflc adus purus. 41 Refpbndent.Q^jodDeuseftpri-!,
: ,J7 R atio autem vitiB datur ia miim intelligibileper niodum adu s pu-\
D e o , non quia ie moueac de a d u pri-; fi,e t ficeft fua inteIlcdioformaliter,qu5|
mo ad fccundum j etiam per d iftin d io - eft vltima perfedio,et jd u s int.elUgibi-
iiem vittuaicjn coiicepcus , fed quia fe Jis, V n deinlinea in tellig ib ili; qnaiido.
ipfo conltituKUt in a d a fecundo, line datur ad u s purus,coinciduc,ct obicdu
m otione. E t a d 'illud de origine ref- & a d u s i-.icelligendi: le lte D ia u o T h o -
poadcfit. Qaod origo i^oa cqnllitaic n u liic artjc u l.4 ..ad i.:.& v j* E t q-.ian-
T u n i.i i j C a do
28 GotftmentariainDiuumThomam;
do docct.' Qnod aftus voluntatis noa d io n ein totafua latitu dine, & ficid c n i
poteftelfc priinuin appetibile, loquitur idem cft intclligere , quod fapientia;’
dc volicioiiecreata,qua:eft accidens, & Aliquando lunmur pro Ipeciali modo
fpccificacur ab alio extra fe. Dcus au­ intelligetdi > fecundum quod fapientia
tem non fumit fpecietn ab alio ; licet d icit cognitionem per altilsimas caufas,
quia volitio fupponic intelleaioncm, &fciencia per inferiores,prudentia c o g ­
poceft fieri diftinftio in Deo inter ob-j nitionem gubernandi, 5d hoc modo d i-
Jedufn volittouis , & a d im , taliter, ftinguuntur tanquam yirtntes intelle-,
vt obicdujTi volitum fit natura confii- d u ales,etattrib u ta,vt docet D .T h o m ;
tutaperinicjledionem. In intelleaio-; in i.d ift in d .jp . q u se ft.z .a rt.i. ig itu r
lie vero , quia non fupponit aliud prius, intelligerc in tota fua latitudiue con-
flcut v o litio , non poceft feparari intel- ftituit naturam: & fecundum rtlp td u m
ligibfkab intelk£kione • ( ^ o d do'cilic particuiarem circa taleobiedtura clUt:^
B iu iis Thoimas hie articulo 2. d i ­ tributum,
cens ; CttmDens Ht'hil poteatialitatts
beatf Jed fir adfts furui oportet , qitvd in III. ■Notahilia de mente /ittth^rry.'
eoimeUeths, & inuUeikumjtntiim cw*:
nthstsmodis, V b i ly omnibuimodis ex­ 4 4 O Ed pro quatftionis refolutione
cludit onincm diftin dioncm , ttianira^ «3 fuppon{indum cft primo.Quod
tionis. E t fic intclleftio Diuina non d i­ inter Diuiiw prjedicata nulla diftmctio
cit .ordinenn tranfctndentakni ad obie- d atu r,ncqtie 'tealis, neque rationis cum
^um i & licet habeant diuerfas dciiuicio- fundaiiitiito, quam vacant pr^ciliuanii
nes, hoc debet in te llig i, quando dantur fed quidquid in D co e ll, vnaformaeft»
diufrrsctoriTialitates, (eu perfectiones in im nio, 5c VI1.1 romialitas : folunique d ii
o b je fto ;itta £ tu v e r6 , quaridoeftcadeni ftingdm us euiidcm form alitatisdiuerfa
perfectio vtriufque. numjajecexprcfsioncs.Quatenuscadeni
4.2 A d prJmam confirmationera. ibrm alK. s D ei propter iuam infinitam
refpondent. Q uodintellcdio fubfilicns eminenti;m continet omnium perfe-
eft nacnra,qua: vult, & creat i fednonelt dionum rationes, ct illas (me confnfio-*
I’o n iu lite r; ratio, volitionis , velcrea-. ne exercet per eandem form alitateni
tionis. Qu’iavo litio fe h a b e t, vt quid, D iu in s lubltantis. D ed iftin d io u erea-
confequiitum , et attcibutum refpedu li commtuiis cft inter omnes Theolo-i
incellcaiouis, & licec vnum actribiituin los fe r;ten tia,& hc ex nollroAnlelm o
prseuicetnrdealio propter lumnianiade - Archiepiicopo Cantuaricnd illud celc-
titateni : non tamen conceditur,quod breproioquium recepit , to ta T h e o lo .
attVibutii iaflitiac lit miCericordis,prop gia,quo liicirur. <^ocf tn JJiMtnis omaitt
ter pr«cifsioneni conctptuum. bic ergo jknt -»num,ybihun obuiat reUtfonis op-
in te lle d io cft volitio, & in re lk d io i> i- fufitio. Gum ergo ifta vnitas fitfumma,'
ninavu lc; fedn onelU ttiib u tu v o litio t hinceft , quod ntque pr^cifioncmcum
liis , neqiie attributum rvoiitionis con- fundamento ex parte D ei permittat;-; t c
fticuit naturam, liu cliigere autem eft hoc cft communc ad omnes perfedio-,
radix aliquorum attribu toru ,qu j perti­ nes De^ , in quacunque linea fumani
ne nc ad operationes proprias D e l , de- tur. ;
d u ^ a s c x uitcU eaione,v.g. voluntatis» - 4? R a tio autem,quare inter D i-
Sc O m uipotcntis : aliorum vero attri- uinas perfediones non pcfsit adm itti
butovum , qu2 nou explicant operatio- d Illinet io praciiiua per rationem , ea
nes,fed aliquid pure entitatiuum, citra- € ll. Quia ii io D eo daretur p rscifio
dix,nonfub ratione intelligendi, led (ub vnius p trtcd ion isab a lia , etiam pcflec
ratioiK ad u s p u ri, per quod conhicui- dari com pofuio methaphy fica generis,
turens increatum j & fic clt lubnictim* & diftcreutia,quam non admittunt om­
immutabile aeteri.um. iit propctc nes T heologi in D eo.Q u ia omnis com-
hoc egit D iu u s l hoinas ptius dt inmsu- p o fitio , etiam ration is, oppiniturfim -
ta b ilita te ,& «ternitate.Q uiailtaattri-^ piicitati iiimmj D e i ; nam con’.pofitio
bota confequnntur ad rationeni entis njetliaphyfica laluatur cum identitate
p u ri,& io cre<iti,& non ad rationeni in* reali pradicatotim i. E rg o nonfiifHcit,
tciligendii quod in D eo detur idcnntas realis, ad
E t ad fecundam confitmatio- hoc, vt excludatur <6|>ofitio methaphi-
nem rcipondeiit. C^uod Itientia, tt ia- lica,li non excludim usetia pra:cifsioue,
picncja aliquando lumuntur pro in t d k ; fcn dilliciiionciji rationis prxdicatorom
i‘2
L ? .Q J A V . A.LDeScientiaDei: 'zp
in P c o ciim fiindamcnco, fe tenence ex fit alind. Qnia in i llo clauditur totunl,
parte D e i. quod imaginabile elt. Hrgo extra ilUid
4.6 Tuni etiam : Quia ratio j (]uare infinitum nihii eft , quod polsic d ici
exchidicur compolitio methaphyfica a vnum ,& aliud; E rgo om nisprrcilio per
D eo,eft; quia non potefi dari iu D e o , no rationem fundatur in limitatione. E rgd
foluoi potentia realls, fed neq jpoccutia- cum perfed io D ei fit ii Hinta,non potcft
licas ad hoc, vc cotrahatur viius conccp- p r a fc in d i: qnia noneft a lii, ^ qua p .x f.
tuspotentialis per alium difercntialemj cindaturinam fi eft alia,iam ilia non eric
fcdlifcniel admicceretur dilU iidio pcr- infinica. ProptereaergO in Doo non da­
fediomim in D eo cum fundamento ex tu r,nia vnica forma, & vnica fovnialitas;
parte Deijdaretur ilia potentiaiis ratio, folaque diftinciio ellexprefsionis , qua-i
repugnans DeO iErgo non poteli adniitti tenusilla D-uina formalicas infeconti#
tiiflindio rationis cum fundamento in- nens ibrma liter omnes imaginabiles pcr-
trinfcco ex parte D e i. E t propterei fediones omnium generum , & rerum5;
Ecctefialoquensde D eitatc,leiilijt>ikn- illas tamen exercet line confulione, & li­
tia D e i, d ic ic ; quod efi Jumma, Csr -utu ne permixtione vnius cum alia , fed cuta
; nonenim eft fola vnitas realis* tota claritate. £ t proptereadiftingui-
fed fumma vnitas, Attame noncQet fum- nias diuerfa exercitia prouenienda ab
xin vnitas, fi eflet folutn realiter vna i & eadem formal icate,vel abfoUita, vel con-
a iiis p :r rarionem cumfundameto poflec notando obie6ta diuerfa, circa qua mii-j
clii’ idi, praefcindi, feu fe p arari, v tp a te t nia diuerf» exercet Deus»
in homine, de cuiuselientianon dicicur, 48 Propterea eft reijcienda do'frri^
quod lit funinvi vnitas i licet idennficeC naaliqnorum dicentium. Quod in vna
omnia prxdicata elVentialia reaijter, linea v .g r . iatolligendi non pi)lVunt ad­
Quiatanien poteft inttlleftus cnmfiin- mitti prxcifsiones in Deoi potelt tamen
damcnto talii prsdicata diftinguere, admitti prajcillo inter duas iineas, v.gr*
idcu eft capax compolitionis Mechaphy- inter lineam inxilligeadi, & interlineatn
ficc^ OTgencrc ^ & dsffcnrcttti^pcr riicio- amanditvel quod poteftadm ittiinline»
ficm’j & a o ii dicittir dc eflcntialiominis, voluntatis diltin&io rationis inter prin­
qnod habeat famniam vuirateni. £ tg d cipium laiicale amandi , & principium
cum e contrade forma Diuir.a dicacur, fbrniile , Ok. proximum , & inter volirio-
quod vnitas, in ipfa non pocell nemjnon veto in Imeaintclligtndi; quia
adm itti d iftin aio pr? cifiua per racionei intahlinea nulladiUindtioelt admictcn-'
quia eflct omnino aqualis cum vnicate daaprim aradicevfq) advlcimam id u .'
creatura:: nam in homine» v. g r. nondi- Ilcijcienda igitur eft hafGCXCcpti j.N am
ftinguncur praedicata, niii per rationem. haec doctrina vera eft iaomniiinea , quia;
E i‘<»6 ii etiani in Deo tails diitinftio d a­ in omni iinea eft eadem ratio adhuc ini
retur , haberet tantam vnitatem homo, fententia contraria. Nam ex eo dicunt;
ficut D cus , quod non eit aumitceu-: quod in linea inttlligendi , nonpotcft
dnm. .
praefcindi radix inttlligendi ab atcuali
■ 47 Turn etiam quia d iftm aio pec iilteilcaione: quia in ilia linea Dcus cli'
rationem cum fundamento arguic lim i­ adluspurus , led Dcus in omni linea eft
tationem es: parte fiindameti. b rg o cum adus purus. Ergo in omni linea eft im-;
D e o repugnet limitatio,repugnat etiam praefcindibilis; vel ratio addufta pto ilia
prscifio.A ntcdens probutur. iMamhm- Unea non eft fuPficiens.
dametum praecifionisex pai te h jm in is, 4 P Suppoiita ergo i.'npra;cirione in­
v .g r . fumitur ex eo,quod cum naturalit ter pradicata D iu in a, quodinpraefenti
lim itata, & non comi^rchendat in le to- inquirim us,eft.<^'aiisfitexpra:i 5io per-*
tani rationem jilius generis , diiiingui- feaionis,inquainrcliiginnib, Sc pec qua
m usvnaniab aiia j quia om m spratiiio explicamus conceptu natui'a: Diuinae, vcl
eft partitioiSc proptereaquando intelle- eflcntiz s vel in quantum oft principimn
.itus partitur pet tedione!», liniicac illas; aftionuin Diuinarum, fab quo conceptu
namlicut diuiiioreaiis eu Um:ratiorea- explicaniusnoinsn n a tu r* ; velinqu.ui-
lis , 1C2 p ric in o rationis eiidiuilio per tiini eft radix proprietatem , & atti ibu-
torum D ei ? N am licet in iliaform alica-
rationem ,& lim itatio,qua vnum '
te omnia includatur; tamen omnia cu di-
tui ab aiio.Sed vbieil vuuin,& aliud da,-
turlimitatio, &proptereimianmto ftin dion e, 8c claiitatecxpiicaturab iiia.^
S icerg6,quoda;ij dubica-tdcfoimalita-
non poceft d an vnuni, & a iiu d , quia v te pr«cila,iw s diiiitaiuas do cxp;elsioiia
Ynumcrf inIinitum,uoudatuE ocus I
Jo g iiU i
30 Commentaria inDIuurnThoniam;
m an;ris. vel exerciti j , in qua exprcfsio- potcftelfe in duplici Icafu. Prim o, ita vt
nc coiifticuatur natura: conceptus in dubitemus. 4 nDiutnn naxitrA con^husutv
D eo,in qihtntuniconjiftinguitur nacitra per gradum trt(ellige>)di j in quantum t:k
a p ro p rie u te , vel attrib u to , vel opera­ gyadits condijlhgM fur ab inferioribus ,
tione? explicar exc- licati^m Jimm j feparatst»
j o Secundoruppoiienduni en :Q u o d Tamen per r.iTiotieitb btnniado grsdu ejfcn-
crim Deus Iit infinitus in omni genere di^fiitendi,&'c, V el poteft qusftiopro­
p 4.rf.ai )nis , debemus illi afsignareiu- cedere in fecundo feniu, quatenus dubi­
turim infinitam , etiam iti omni genere; temus. A 4 ttAtarn Liuina cotifliitt4Titr p.er
quia ali:is non erit proportionaca natura gradum hireih';^<fttdi,tioii yrcondifiitguitur
D ;o , fi ipfi decerminetur naturainvno ab al;ji '^radihtts,excludendo illos, jidiaT
genere , etia fi fit genus petf-airsin:um . cludoido, taliter explicando exceilentian*
V n d c aliud eft inquirere inter omnia gc- illius pudus i (jHod fimui includatperfe^
nerajquod fit perfectius? A liud vero in­ 6lhnem inf^ riovumf £ t ille duplex fenfus
quirere. An naturaDci in vno folo collo- diftinguc ndus eft ad quxftionis clario­
canda fit ctia fi fit perf. ctiisimumi* Nam rem explicationem.
vnum genus , vel fumitur inquantu in illo 5 2 Qua; diftinftio fundatur in eo j
omii la genera clauduntur s quia eft perfe- qnod cum natura cuiufcumque,feucfl’en-
ftifiim u. Et quoo perfcfcibium eli.reful tia debe;u explicari non folum per illu d,
tat ex omnium peifcilionuni incUifione, quod eft , qiiaii di{fi;rsntiale in i l l a , fed
lg i:u r l(;qucndo comparatiue certum etiam per iliu d , quod eft, quafigcncri-
elijq:iod genus intt 11 igtjndi elt perK 6nf- cum jquiaex vtrrquerefultatfpecies, id
fic in hoc genere» quod eit om­ eft,cx genere,& dif£rentia;idco ad con-
nibus ivibiimius, debemus ponere natu- ftictitioncm Diuinsenaturairmodonoftro
raniD ei.A tcam entit vnuivL g;im s foJum, intciligciicii , non folum debemus exp li­
.& licet ex parte cxccileci* lit proprium care i'lu d , quod videtur , quafidifiercn-;
D e i; exparte inigularitatisnon videtur tiale in D to,q u od lit cxtelietior gradus,
adjEquatuiii Deo.Q uia in Deo duo ttpcr pevfedbicnis, fed tti^m per illud , quod
riunciir , & quodiitpcrfcdion um fum - eft,quafi commune,& gti;ei icum ad omi
m a , & excellentior omnibus ibi icpurja- n ia a lia , cum quibus conuenirc videtur
tur. h t quod Iit infinitus in omni genere Diiiiuanntura. Ejc ea ergo p arte, qua
peifcitionum . Ig itu r licet conced:imus gradus inttiligendi fitpcitldtio r omni­
vnius generisexctllciitiam , noniutficic- bus alijs,non bene intei tur, quod natura
ter coartituimusnatumm D e i; quiaillai D iuina debet c< nft-icui per illum ada:-
excellentialicerfit maior,eft tamen vn;i. qu ate, fed qu.ifi per modum dift-crenti®;
E rg o vrrnniquc debemus Deo pr^ftare, E rg o talis cnivitutiu eft partialisfolura;
& quod (it excellentior, & quod lic infi- & non adxqnata. Quia im p licat, quod
ijitu s, non folum in illo genere determi- talis natura nonconcineat aliquam per-
» a to , fed inonini genere pertedtionum tedionem , quacouem at cum alijs. Cum
imaginabili,. ergo in rerum notura non ccgnnfcamus,
- 51 Propter quod dupliciter poflu- nUiquatuor gradusperleaioiium . P r i-
mus loqui degraduititcllcftiuoin D eo. mumeflcndi,fecundum viuendi: tertium
Prim o modo j in quantum ille griadus fentiendij & quartum iritelligendi; hinc
condii'tsnguicur ab omnibus alijs ijife- eft , quod non polfiimus extra iftos gra­
rioribus, v.g.gradu elfcndi, viuend i jfen- dus ponere Diiiinam n.ituram , quia noii
ticiidi. Secundo modo: in quantum non agnofcimus alium cxcellentiortm iftis.
folum ille gradus pcrfeciior e(l, led vitra E rg o a fortiori debemus ponere , vcl in
hoc continet omnes inkriorcs , & in ilJa vnofubiim iori , vel in omnibus. Quia
continentia claudit omniu n generum,3c quidquid D e u slu b et ad lineam intelH-
graduum perfedtiones. in primo kiifii gen J i , vel alias relatas dcbct red u ci, 3c
iam diitindjo vnius gradusab a iu limi­ per illas debemus explicare Diuina? na­
tat vtrumque.Q^ia vld' efi; dmiisio vni-.is tu ra conftitntionem.
ab alio , exduuitur vnuniab alio j Sc lic Sedadliuc inlineaintclligendi,
contraportitur ille giadus cum limira- in quaplures Au chores collocarc'inten ­
tione ad alium, in ftcurjdo fcnlu funiicur dunt Diuinae natuta conftitutiontm , eft
vnusgradusltcudum perfusionem om* nwgna d;fhcukas. Nam illa linta liccc
«ium , & tunc fine limitatione, vel it pa­ fit perflari or omnibus a lijs , iiont;nu-u
ratione liloium continet omnium ptrie- euiiiiguiaris, & ipecialis Jveo , A-d eit
«aiones. t t propttrea qua;fdo p i®le s ccmmunis D e o , & h om aa-
LP.Q^IV, A.LDeSciendaDeL I
b u s.E t propcerea dicitur A ftorinn .G e- Nam haec omnia dantur in Deo cum ea­
tius Dfi Jumus^Quii quafi genus, feu no­ dem met diftin(fcione,qu3 cgtera, quz in
b ilita s,quae Deo conceditur per lincam Deo funtjdiftinguuntur;
jntcl!igendi,etiam In iiominibus repeti­ 55T Namaliudeft dicerc, quod in
tur. E rgo cum natura, & cficntia debeat Deo non reperitur radix ,vel principium
poni in illo,quod eft proprinm iJlius cu­ intelligendi per modu a Ausprimi, aliud
ius natura e ft : quia fi ponatur in praedi­ yero dicere,quod radix,&principiu pro
cato com muni, non poteft per illud in- ximu inteIligedi,qiiod el^ iiitclleftus no
tc llig ijv t propria D e i , iamper gradum diftingutur, nififolacxprefsione muniii.
intclligendi,licet fitperfcitiur alijs,non Hocfecundumadmittimus, &c primum
poteft confiitui natiira Dei. Con/equen- negamus.Nam in Deo-datur verc radix
tia valtt. Quia per ilium graduni potius intelligendi, & principium proximum,
conuenit,qaanidifS:rtab A ngelo, & ho- ■quodelt inteJledas,& ctiam m teikftio:
iiiinc. lirg o talis conftitucio non ftcic arta-ren omnia iita fola exprefsione di^
iiacuram propriam D e i. Nam ii ciicas* ftinguntur,ijon alia diftinttione. Et ha:c
Q^od per gr:;duin intelligendi contti- eftfoia diftiiidio.qua: m Duiiois repcri-
tuitiirin quantum talis graduseft infini­ tnr inter oinnespertcdiones Dei. V nd€
tu s,& a d u sp u rn s:a te x h o c iam giadus noneft niS!oi;,ncc minor j(nam minor dfc
intelligendi cit,quafi genus, et determ i­ non poteii) in vna iinca , cuam in alia,
natum per diftLrciitiam adtus puri. E rg o v. g. (icut d;cimus in linea inceliigendi
non eft veruni ilicere , quod JnttlJf£tio diiiinguitnr ioJa ex prefsi<^ne radix intel-
aftualis,vcl rauicalis,vel gradus intclli­ 'iittendi in Dco,etintcllcdus, ct intelle-
gendi eoftiruit,ltd quod latio a d u s p u ­ A io eodem modoinlinea voluntatis di-^
ri , & infiniti tft conftitutiua, ita , v td e fiii;guitnr foia exprelsione radix volii-.
m ateriali fe habcut grad us intelligendi, tatis , & voluntai, & volitio ; neqoc
'qiu con trah itu radpu ru atem adu i , vc datiir mi'ior diiiindio inter lincam in^
confl ituat naturiim. Sed li puritas ad u s tclligendi.quamam andi,ntqiiein Jii;ea
ftiperaddatur cuique p erfe ftlo n i, t’dcicc voluntatis, & intellectus, qu<im dacu^
propriam diftercntiam iblius D ei. t r g o inter radicem,& mtellcctum,& inceile-;
non videtur proprium conliitutiuum na dionem:neque magis diltinguicur lines
tnr®D iuina:gradH s intelligendi , quo- voluntatis , quanilineainceilectus.vel
cunque modo fumatur. inter proprias perfectiones fu» linea:;
• 54 T ercio fupponendum eft. Quod qaam dillinguacur intra linenm incelli-
licet in natui'a D iuina, & fubftantia D ei ■gendi triplex perfcdio radicis, potcn^
inucniatur omnimoda identitas omnium tiffi, feu principij actiui , & actionis,.
perfedioiium ,ita^vt neque p n icin d ib i- Quod eft Jiccre. Quod in Diuinis praf^
Jis (jt viia pcLfictio ab aha per rationem* ter diihnctionem oppoiitionis reJaciua
IS'ihiiom insillal'orm aDei , qu $ oinnes (de qua no loqumiur in pi a:len:i)non da­
perftCtioncs adunat lOmnes tamen mira- tur nij 1 fola diftinctio expreisiua, & iia;c
bii! ciaritate exercct, & tota diftmctio- eft vnita , & fola,& generalis ad omnes
iic adimplet, ita,vtfcmnia munia omnifi perfe ctiones Dei,line cxctptione, ita,vC
pcrfcdionum talitcr in Deo inuemantur mi'la periectio Dei habeat maiorcm di-
clara,& exercita,acfi performas diuin- flinctioncm ,vcl minorem aoaJia prater
ftas realitertalia nuinia herent, & ex- - ipfam dift ui; tioncm exprelsiuam* ■
pliearpntut.bx qu oiit,qu od in lineain- ■ 56 Qiiartofuppbneiidumeit.Quod
tcliigendi, v .g ,debemus intelligerera- in omni pert>ctioneDiuina datur duplex
diccm , & principium proxim um ,& ip- icnius: alteriucnticns, after fornwiisi
iam intcllc Aionem, & h sc omnia ^n D eo Identicus rcfpectii pcrtcccionum diui-^
reperiuntur exprtlia,6c c la ra , & exei ci­ ftarnm vociitur lile,in quo omncs perfe-,
ta, muito mchus per illamformanj folam <tioncsidi.ntiiicanturabfqueeo , quod
D ei.qu am in hom ine, in quo diftitigui- jjolsmtprjEfcindi per intelkctumex par
tiirre4literfubflantia,qu3Ecftr9tdix » al> te Dei .-quia ciiomnes pei ttctioncstioc
intellectu, qui eft qualitas* & potentia, liiudo lintvnita:,& idcntiricata; in D eof
feu principium proximum intelligendi, ided inhocfenfu onaitslunt vna torm a,
& ab inteJledione, qua: eft a ftio , etiam fiitormahcascx parte D tj. &hcUte icn-
rcalitcrd iftin fta.E rgpm ale infententii . fnscftidenticns. Lc in hocfcnfu omnia
contraria negatur in linea intelligtndi funtvnumin D ecline dillinctione . EC
ptrfe.dio radicis in D eo , & pcrf^dtio propterca in hoc fenfu nan pottit tiij
inteUcdus ^ & pcii^diQ inteU tdionis. <jux/_iiO;(juia onviia fiific D cus,& oniiii»
■ ■■“ iuac
31 Commentaria m DiuumThomam;
cnm omnes perfedioncshoc tnodo fint imuniter diftinguitur a diftinftione fa^
v n itx ,8: idcncificatsE inD co; ideo in hoc tionis ratiocinantis,eft duplex: iuxta du­
feiifii oiniicsfutit vQiitori'na,2£ formalitas plex fundamentum jquodpofliimus inue-
ex parte D ei j & fie iftefenfuseft identi- rire in rebus,quas intellc6tus diftinguit.:
cus. E t in hoc fcnfu omnia func vnum in Primumfiindamentumcft,quandodatur.
P e o fine diftin aion c. £ t propcerca in limitatio in forma , in qua advnantur
hocfenfunonpoteft effcqusftio j qm a graduSjV.gr,vt cum diftinguimus in ho­
omnia funt D e u s, ficomniafunteirentia mine etfe, viuerc ,fentire, & dilcurrere.’
D e i j S (ic v id e b is,q u o d in D c o omma Mam ifii quatuor gradus reperiuntuE
dicuntur de clTentU^Q^ui^» nihil eft ,quod aduisati in homine, attamen cum limita-;
non fit ilia forma,quse eft elTcntia Dei.Ec; tione; quia cumfit pcrfcfiio crcata, non
propteccanonfolum gradas , fcdetiam. claudit totsm perfedtiontmtflcndi, nc-,
lineavolendi eft eflentiaD ci, E t IlocD^» que totain perfeftionem viucndijquia ia
T hom as repetit d ices. Ciaodjicut intelli’ atboredatur perlcftiovita i neque to-,
sere ejl e^e Dei.iM , & velte. E t fic in hoc tam pcrfeftioncci lent icndi; quia ctiain
lenfu nulla eft diftiiiftio : A t verd ifte in bruto dacur pcrtcttio fcntiendi i neq}
fcnfus T h eologies loquendo vocatur totam perftdiciitm inteliigcndi ; quia
identicus * q u i a procedit in illo modo> ctiani datur in D e o , & Ai.geJis, & alijs
quo omnia, quae in D eo funt, vnum funt; hominibus.. Et prcptcrca cumfundanx-
quia omnia lunt dcgeiiere abfoluto j 3c toinipfo homiiit pisiciniiit intelltiius
^ic uulia-reperitur diftii £iio. iiofter vnamiationemab aliaj & hare di-
57 In aliovero fenfu formali pro- ftinctio rationis vocatur praecifina, qu«
ccdit quaefti’o ,quatenus licet inD co om­ in onini peifeftione creata rtpcritur,
nia fint vnum tota vn itate,& fummaviu- jp A liua fundamentum ad diftinf
ta te , nihilominus cum ilia forma D ei dionem rationis reperitur refpcdu per-*
excrceat, infinitas perfeftioncsfinc con- fc&ionun> Diuinarum , quatenus liccc
fufionc , fed cum omnimoda claritate; illxp eru d io n es ratione infinitatis non
quatenus in exercitio pcrfcfttones fine relinquar 2 liud e:^trcmum,a quopofsmc
perm ixtione exercentur,licct per eadem in Deo pra:rcindi:attamen,quiaillapcr-
formam , fcuformalitatem ,id c 6 diftin- fcctioiniimta , vnacvmlitjcxercctom:^
guimus ill ilia forma exercitium radicis, nium perfedionum munia cum fumma
poten tiae acliuae, & intellectionis , & claritate,& (intcontulione; ex hacparte:
O m nipot entise, & volitionis, & immu­ partim, & partim cx noftrti impei t’e ftio-
ta b ilita tis, & c . Ig itu rq u c liio m q u iric i ne intelligcndiprohoc ftatu diltmgun^
jinnntttrn OiutuaconjiitMLturitt turinD eoptrlcftiones , nonpraiciliue;
r< ^er yatun ex^refshnem partwularei», quia talis dilundio efltt falfa,& Imc fun*
n>d radio's tntelligendt f -vel att»alis in- damento, iedexprefsiuelolum. Ex quo
teUeiliofiis.nel per omnes expre/siones^yel fit , quod quando intclleftusdillinguic
fer aiiqUAm, quafit origo omniumt Semper cum fundamentis p radiais,datur diltin-
tamen loqujmur deillis infcnfu formali a io rationis ratiocinats , & non ratio-;
fexpr*fsiuo , & non identico. V n de ex nis ratiocinantis. Quia ifta diftinftio
hac do ftrin a fjciie intelUgitur, quomo­ proprie loquei 'do eft per falfitatem, vel
d o D . T homas fsepedoccat, quodquid- chyi\»cram , nunquam cnim poteft dici
iju id in D eo e ft , lit fua effentia $ .& alias diftinfcio rationis ratiocinantis , niU
diftinguat eflentiam D e i ab attributis* quando intelleftuSjvel fallb, vc] chyme-
,& prop tietatib u s,& operationibus eius. rict diftingiiit. In prsfenti ergo qua;-'
N a m ,fi femcl lint omnia de effentia D e i, fio n e non loquimur' de dilijudione
nihil crit,q u o d lit extra eflentiam. E rg o perfeaiom im , quam inte)le£tus pctcft
neque etunt attrib u ta,nequc proprieta­ chymericetbrnnare, fediblumde diflin-
temin Deo cum veritate fermonis. E rg o dione fundata , vel in virtualitate lir
cum non pofsint T heologice loquendo niitata creatu r*, vel in virtualLtatc
negari in Deo proprietates, S: attribu ­ ii^ n ita Dei cum multiplici
t a , & edentia , a fortiori dcbcm uslocui l^ ctcitio pcrfe<Sio-
in fentu fo rm a li, & exprefsiuo , in quo num.
p ro ced itq u sftio , & m quo debemus cli-
Jlinguere eficntiam D e i a proprietati^
bus, & attributis.
5 8 Quinco fupponcnduni eft: Quo 4
I.P.Q ^XIV. A ; L D eScientiaD ei. 33
non cxplicatur natura? quia quod confu-
I V . Rejolutloquieponts fum eft, non poteft expiicare luturam.
^rg6 vel reducitur ifta concUtfioad fen-
60 T T Is pricmifsis dicendum eft; tentiam. pelagi , vel valde difficilis eft
1 ~ J Quad n*t»fA Diuinn , fett eus explicatio. Vcriim msnifi ite couitac
Dei conjiitultur txfryefse per con­ veritasiliius.Quia illa fubftatia fpirinia-
ceptum fXpreJptmfubjiantu {piritualis^i^ Iis,& iinmaterialisDci cxplicat conctp-
fupee naturalis infinir^tn omni genere per» tuin naturf expi 2fse,5e alios conccptus,
fccUonum. H i c eft I>. ThotnSjVt ftacim quiradicautur in natura, explicai radi­
conflabit. Ad- euiusinteiligcntiam n o- caliter, E tlic quando dicimus ; quod
ta ; Q uod quando in conciufione d ic i­ •coDceptus fubftalitiae imm.iterialis,& la-
mus j quod conceptui rubllanciz fp iri- pernaturalis , & infiiiic^ in omni genere
tu a jis ,& rupernacuralisintinits? inomin confcituit naturam,loquimur dc concep­
geiicre peifeftionum conftitaic naturam tu formal i exprsdo; fupponendo tamen,
D e i , idem eft> ac dicere t q uo d in quan­ quod aliquid eftexprciium innatura, &
tum concipimus , quod ilia forma D e i aliquid radicatum , idelt, a!iquid expli­
icutorniaticasexercct munus fubftantiar catur per modum formalitatiscxpra:f5e>
Ipiritualis l'upernacuralis,& infiiiitz, eft & aliquid per modum radicis. Nam na­
d l e n c i a D e i , & nicura. N a n natura ab tura vtrumque habet. Ergo illtidgenus
eiTcntia loJiHn diiicrt in eo >quod n atu ri pei R ftio n is, quod poteft elie formale in
c xp lic arlc per modum r a d ic is , & p r i n - ■natura, formaliter explicat , & exercet;
cip jj radicalis i eilentia vero explicat fe illud vero genus,quod non poteft exp ri­
line expreisione radicis per m odum fub- mere, vt naturafsrm aliter, continet, v t
ila n t i s in fc concinentis omnem perfc- natura radicaliter. E t ficomnia genera
dlioneni imaginabilem ad intra , v t eft pcrfectionum fimt in n atura, & per hoc
eflb D e i , & perfeftio fua, H«cc tamen diftert natura D ei a proprietatibus, &
continentia poteft efle d u p le x; alia radi- atc "ibutiSiSc opetatiombus-, qya omnia
c is,a! ia expref$ionis,& lic dupliciter po- debemusTheoIogice diftingiiere inD eo.
tcft in c e ll i g i , quod natura fu iniimca iti 6'^ N am eflentia feu natura eft infi­
omni genere pettciflionis, nita ill omni genere,taliter ,v t onwia ge­
6 1 Prim o modo , ita t vt omne ge­ nera intrent in illo conceptunaturJEjali-
nus perfeftioiiis fit inilla forma D im n i qua form aliter,aliqua radicaliter. P r o ­
exprffifse fcuiper. Secundo m o d o ,ita,vt prietates vero D e i,or attribu ta, Sc ope­
aiiqux perfcdior.^s D eo fint cxprafse rationes fune infinita in luo genere,vnuiu
aliae radicatf»y.g,qu adad icim u s, quod quod q u e.E t per hocetiam diftinguitur
forma D ia ia a fub c.xprefsione fo m ia li iita fcntentia ab illa prima , q u s ponic
fubftantis Ipiritualis , & fnpernaturalis efientiam, & naturam D ei in peiago per-
eft infinita, videtur, quod ibi non ex p ri­ •fcdionum. Nam veLloquitur identice»
m itur omne gcnus prefcttionisjquia noii &_iu hoc fenfii non eft qiisftio. Q aia ide-
exprim itur perfc£bioiDtcUigendi,neque tice in D eo omnia funt vnum. V loqui­
voluntatis , iieque OmnipotentiaTjrSrc. tur form aliter, & Thcologice ; & tunc
Jirg o videtur inipjicatorium , quodfit cofundit eflentiom, & luturani D ei cura
eflent ia infinita fub expreisione eflentise p rop rietatib u s,& attrib v.tis,& nihil di-
in omni genereperfeftionum , & quod ftio g u it.E t hoc modo cofunduntur per *
alias non exprimat omnes perfeiTtiOncSi fictiones D iuinx , & line diftindione
E t propterea v iu fentctia pofuic eflentii umnia funt eflentia.: Q uod falfum'^ft.
D e i in pelago , feiiabjrdb omnium per- Quia exprcGe in Deo diiiinguiinus O m -
fjftionum %quia pelagus om niaclaudir; nipotditiam , quse eft attributum D e i i
E rg o , vel iftaconcluho concidit ciim natura D iuina.Ergo ii in peiago ponatuc
prima (entecia, vel irnpofsibile eft, qaod « a tu ra D e i,e rit omne natura Dei^£i c6 -
conftituacurinflnirain omni genere , fi fequenter nulla exprefsioerit attribu ri,
non explicat omne genus perfe^ionum . yt condiftinfti a natura,& ab alijs. £ rg 6
62 E t ratio efi manifefta : N am fi natura eftexprefse fubftantia imniateria-
perprafdicatum cofafum explicarut na­ Jis ,& fupernacurjilis, & iniimca in oonii
tura D e i ; qnia in confufo illafubftanti^ perfeftionum genere, ira ,v t omne gcnus
continet quidquid eft Deiis>iam reduci­ fit in natura,vel form aliter,(i ft'irmahcer
tur conc lufio ad fsnfum identicum, & in poflunt prjcdicavi. Sicutpraidicatnr de
hoci'enlu omnia fur.c de edentia D e i, S i natura D si,q u o d iit fubndatia, qiK^d
vero per ncmcn ccnfuruiu pxpHcctur^ (it iuiJUiCerialiSjSi!; quodQt
34 Commentaria In DIuu mTho’mani;
lis,fV quod fi t infinica.CaEtera vero per- mitat perfsftionem Diuinam ad vnutn
fedione*! aliofum geaerum , qu* noil graduitifolum , fed Deus non eft Unilta-;
poiTuiit p xclicari fornialiccr de natura tu s.E rg o neque gradus, qui cx'plic.ic ta-
D ci,prsaicantur , &contmencar iniila lein limitationem poteft coftituere D eu ;
radicahcer, & fic eft infinita in omni gc- M aior probatur. Nam cum dentur qua£
neie perfcftiouum. tuor gradus perfeftionum in rerum nntiN
^4 Hocpr^mtlfo probatur conclu- ra, h ponimus Deum in vnofolo, lim ita­
f i o : Nam per illum conceptum debemus tur D e u s, Scconfequenter non exprimit:
explicare naturam D ei cxprsefse , pct illegradus conceptum Dei.Vndie prop-
quem naturaD ei diftinguatur a natura terca dixit D . Thom as; Q uodperJy
creaturarum ,ita, vtn oftro modo intelli- explicatur melius natura D ei j quiaeo
g c n d i, habeat aliq u id , per <juod conue- modo , quo determinatur l y efi ad ali­
niat cum creatu ris, & aliq u id , quod fit quod genus particulare perfeftionis,de­
proprium dei. Sed in hoc conceptu fub- ficit a modo , quoperfeiSkioeftinD eo.
ftan ti* fpiricualis,& fuperna.turalis,&c« Q p iain D eo efthnclim itatione j & p er
proponitur h o c : E rgo per illum debec ly f^.exp’ icatur omnis perfeftio fine de-’
«Ttplicari conftitucio naturae L/iuins^ terminatione,vel limitatione. V nde ip-;
M aior eft certa.Q uia noftro modo intel- fe Deus d ixit: qiucjl,
iligendi debemtis explicare, quafi defini- mifitmead i gitur determinare <^ra-
■bilitatem natura:,per quail rationem ge- dum perfectionis in nominibus, per q u x
ncricam , &difFt;rentialem, M inor vero explicatur eficntiaDei,cft de/icere i mo­
probatur. N am per hoc , quod eftefle do D e i. Ergocum inprafenti explice­
fubftatiam,conuenit natura Dei cum na­ mus iiiaturamOei,prout eft propria D e i,
tura creata per hoc etiam , quodeft debemus explicare per tocam amplitudi­
efle rpintualcm, & immaterialem, quod ne iuhnitatis , fed gradus determinatus,'
ideui e ft, & eft explicare gradum perfe- etiam fi litperfcftior , qurtliseft iucelU-
•i&ifsimuinreruminrellfgendi, & aman^ gendi, iimi^tat gradum , & perfcdiones
d i, & opcrandi;Et alias per hoc,quod eft D e i. Ergo per talem gi-adum non be--
ifie fubi^aritiam (lipernaturaiem , diiFct uine explicatur conP.itutio racur® D i J
sh omni creatura j quia nulla creatura n^, ^
poceft efle fapernaturalis fubftantia , &. 66 Confirm atur; Nam conceptus;
infinitain omni genere perftftionis. E r ­ quiexplicac eHenciam alicuius, non de­
g o per talem conceptum explicatur bet deftrnere prsdicata tranfcendenta-'
q uidditas, & naturaL>ei eo m odo, quo, liter eilentialia illius , fed conceptus vcl
&.forma D e i exprimit perfedioncs fuas, gradus intelligcndi , determinando ad
r& ex'crcerec illas ad in tra ; & eo modo, illum eficntiam D ei} defiruit infinitatem
quo a ijobis iutclligibilis eft D iuinaper- pei^quic eftprsdicatum traifcendenta-
f i d i o , vt propria JDci, & natura. Ante­ JC;Dei-. E rg o per gradum inteiligendi
cedens conftat;Quia efle fubftantiam im* npp poteft conftitui natura D ei, M aior
m ateriale eii conceptus communis D eo , eft-certa. Nam ficut in crcaturis p rxd i-
6c creaturis; EfFefupei'n.ituralem, 2c in- catum entis eft cranfcendencaliter clfen-'
^finitam inomni geiiereeft conceptus pe- tialc.n addsrctiir-ad confiitutionem ho-
culi.?ri$ D e i. E rg o pervtrumque rect^ m ij)is> . g r; praedicatum, quod deftriie>
exponitur natura Diuina , & conftitu i- je t rationem e n tis, non poflct conftituc-;
tu r. • renaturam hominis. Q uia prredicatiiin
■ E s q u o i n fs r t u r Q u o d natura tranfeendcntale debet conferuari in oni^
B c i nonpoteft conftitui per gradum in- in praedicato fuperaddito ; fed in D eo
■teiligendi. T um quiagradus intelligen- pra:di<jatum iinfiniratis eft tranfccndcn-
d i non eft proprius, folius D ei,fed etiam taliter eflentiale. E r? 6 cOnccptus ille,
A n geli, Sdhoniinis. E r g o per taJem gra­ qui opponitur infinrtati , opponitur
dum no exprim itur,quid iit natura D e i. etiam DeOi& eflentiali p rsd icato illius.
Conftquenria valet. Nans conceptus na- E rg o per illum non poceft explicari, vcl
tufa: D ei eft proptius D e i, & nuiii alteri conftitui natura D e u Tum Cic, Hd per-
creatu rs conucnieiis fecundum modutn rc61:io intelligendi eft gradus dctermi-
noftrum verum concipiendi. E rgo,{i c6- ^ t u s in D e o .E rg o deftruit ;smp)itud i •:£
ccprusillius gradus incelligedieft com­ D e i , & deficit a modo D ei j q u ie fliii-
munis ad D tu m , & creaturas,non poreft finitus. M inor probatur, ^ i a inhni-
.cfle confticutious fpccialiter natura: r>ei. .tuJn,&deccrminsruiTiopponunturi:quia
q u M gi^ ^ s intcl.ligtndi li­ determinatus gradus Siu^itaj, E rgo /i
'piir illuiH gra dum determinate coftituc- perfedionumDiuinarunijficut velle D ei
retur nacura D ei,n oii eflet infimca.Con. nonpoteft explicare nili aliam etiam li­
fequcntia probatur 4 Quia infinitum non neam D iu in z amplitudinis. Nam D iui-
potcft confticui per determinatum, .&U- na natura eft radix omnium peifedioiiii
raitatum, tam intelligedi,quam amandi, & Ouuii-
6q D ic e s : gradus intetligendieft p o te ti« ,& i m m u t a b ilit a t is ,O m n e s
communis D eo A n g e lis, & hominibus ergo ifi® lineae dimanant ex ellcntiaDci;
abfolute; fed, vt ponitur Conftituens na­ & lie natura fignificatur per illam ra tio ­
turam D ei , non eft gradus communis, nem radicis omnium j Si licet inter om­
fed gradus purus» & a£buspurns. £ r g d nes lineas p crfcd ior fit gradus mcellige-
iam afsignatur ilie gradus perfeftior d i , attamen eft vnus gradus dimanans ex
om nibus,& per modum ad u sp u ii,q tio d radicejSi cuiii finitalij plurcs gradus, £5c
eft ponere aliquid proprium D e i. E rgo linea; , nullatenus poteft explicari per
iani confticuJtur natur.a D ei per praedi­ vnjm , quod eft in fua amplitudine om­
catu m ,quod eft perfectius iji D e o . Turn nium rad ix.
etiam ;licct gradus inteJligendi videatur 70 Praecipue i quia cura conceptuS
determ inire perfcftiones Dei,tam en e x ­ iiaturf debeat efib pn or in illa, & cocep-
plicat , quod eft perfediftim um in Deo* tus inteJligendi non fit prior in natura
& fic non lim ita t, fed explicatperfcAif- D ei,non poterit Illam conftituere. N anj
fimam lineam, & primarii D ei, Ijcet gradus intelligcndi intelligarur
6^ Contra tamen : Qijia vel gradus prior gradu amandi,attame non eft prior
intclligendi explicat naturam D e i,v t eft coceptusan natura D e i. E rg o per illum,
initlalinea , vel vt in ilia lineaeft aitus qui iucrit prior debet conltitui eflentia
purus?Si vt eft gradus inteJligendi, fem- D e i, iuxca P ro b k m a Philolophi dicen­
per eft communis D eo , & creaturis. S i tis : i^odtllud , quodpriHS tuTelligttarin
Vt eft a^^us purus , eft perfcftio commu­ T>tiaq»atjuenarui0, ejl conceptus effenttalis
nis DeOjiSi om nibusperfcftionibuseius. wVff. 6ed quando intelligiii.us concep­
iir g o in nullo fenfupoteft explicari na- tum in telligcn d i, prius concipimus fub-
turaO ei per gradum intclligendi.M inor ilantiam D ei fpiritualem , feu immate­
quod ad fecundam partem probatur. rialem , a tjisa tanquam a radice dinunac
Nam omnis p e rfe ftio D e i, cuiufcunque gradus inteiligendi. E rg o illa linea non
Jinea:/Jc, eftaftus purus. E rgo per hoc, pcteft ccnliitucre naturam , icd e x ilia
quodeftefleaclum purum , non ponitur conitituta din^anat. Minor probatur:
atiquid differeiiciale in illo conceptu, T um ex D . Thon^a, qiii ad probandam
per quod explicetur efientia D ei. A nte­ intelligcntiam , 6c ci gmtioncm in D e o ,
cedens conftat : Quia tam velle D ei eft cx in.m aterialitare probuuit. Nam ha:c
ad u s purus,quim inceliigere D e i. E rgo conllqueiiti;i: fubiiantu jpiritttalis.^
li ex ratione aftus purl ponitur conftitu- immarerUtis. kr^h iji optima
tiOjjEqualiccr potcrit jjoni in velle,ficut crt.Ergo tota linea intelligeiidiprocedic
.& in iiicelligcre. E t propterea D . T h o ­ cxfubftantia (pirituali. E rgo per ratio­
mas di xic; quia fscu t inteiligere eft cjfe Da\ nem fubliantia: dcbtt coniiitui natura
ira , ^ yelle. ErgO ex hac rationeadtus D e i, T u m etiam , quia conceptusfub-
puri in onini alia peitcdione poterat a f. flanriar ex fuaquidditate eft radicalis, &
ngnari conceptus conftitutiuus natural prior. E rg o debet intelligi , vt radix
D vi. Deinde quando dicimus , quod illius gradus intclligendi. E rg o linea
gradus intelligcndi lim itat amplitudi­ intelligcndi erit tanquam dimanans ex
nem perfedionum Diuinaruni ad g ra­ radice,ficut proprieuas D ei. Antecede^
dum determinatir, folum dicim us, quod co n ftat: Quia in nobis eft prior fubftan-
illa lim itatio fit in conceptu expenmcn- t i a , vt principium radicale totius Jine*
te naturam: fed cum debeamus coftitue- intclligendi, & amandi. Ev gc iimiliter,
re illam in illo conceptu proprio D e i, in D eo debemus intelligere conceptum
nonpoUunuis illam conftituere in gradu fubftantia: , vt radictm gradus intelh-
intelligendi. Quia talis gradus ex modo gen di,& aliorum *
figuificandi lim itat naturarit ad taiem 71 E x quo infero etiam :Q u6d <iftfu,]
gradum i & fic deficit ab amplitudine quo conceptusnatuiBEDiuina effecpo-
D e i. E rgo , & 3 conceptu ConUituti jo nendus in linea , feii gradu intelligcndi,
natur® Diuina:. non debebat poni in aftu ali in te lk d io -
69 E x quo infero:Quod intclligcrc ncjquiainrelledio adualispra:fupponic.
non potcft explicare , mii lilini*!* pi i n c p f
c(t
'36 Commentaria in DiuurnThomani,'
icft in telleaus, & etiam radicem intelli- ftinguere rationem radicis exercitam
gendi,qu3E eft fubftantia. Ergo in funili ab illa forma,& expraflani inD eo , 8c iti
cafu debere: poni nature conceptus in ‘i lla conftituere rationem natura:.
radice intelligendi, 2? noninintelledio- 75 PrfcipueiquialiinoppofitafeiiiR
neaftuali. Confeqacntia fme dubio efl; 'tentia dicitur,quod ideo eft ponenda na-,
certa. conceptus naturae eftcon^ tura in ailu vltimo , quia talis aduseft
ceptus radicis. Ergo non conceptus vl- per modum aftus puri identificantis to­
tim i ac tu s procedentis a principio pro­ tam lineam yfque ad vltimum aflum .Er­
ximo , & a radice. Nam dicere quodeft go ex hac ratione debebat poni natura
aftus purus , eft confunderc exprafsio- in radice; quia proprius Cgnihcatur na­
nes in Deo , 3c reducere tjuzftionem tura per radicem j quam per illud, quod
ad fenfum identicam , vbiidentifican- ex radice c)fprimitur,vt dimanans, qua­
tur omnia i Sc hoc iton ejft refpondere lis eft intelleftio.Et fi propter puritatem
■quseftioni. aau s claudit intelleaio radicem, prop­
72 Nam certameft,quod quidquid ter eandem puritatem etiam clapdit ra-;
'in Deo eft,fummaacluaUtascft,& eonfe- dix intelledionem ; quia non eft magis
quenter neque praecifiuc diftinguitur ra> purus adtus intelledio,quani radix,ncq;
d is a principio proximo, & vltimo aftu $ magis identificatus adus cum radice,
.Scfic m telligercinD eo omnia ita inclu- quam radix cum a&u. Ergo fi propter,
dic, vt quidquid fit in lineaintelligendi, rationem a^us p u r i, quam includit in-
fit ibi inclufnm forma)iter, feij vt melius teliediOjVt vltimus aftu s,& ratione cu-,
dicam , omnia fune vnaformaiitas. Sed ius includit radicem, ponitur, vt confti»
hoc idem dicedum eft in omni lineajquia tutiuuni natura in expraefsione difta»
w Deo omnia funt vnum formalifsime in nieJius ponenda erat radix pro natura;
illa formal itate Diuina ; & fic propter quia etiam eft purusaftus, & claudit vl-
hanc rationem non debemus potius po­ timam adualitatem intelligendi fine po-
nere effentiam in illa linea ,q u am in alu tentialitate aliqua , & vlrerius habet ex
<]uacum ]ue.Qaia omnis linea ell vna for- fe conceptum radicis , qui efl proprior
maiitJspurifsitTia, & vuaadualitasiine natura , quam conceptus inteWedionis
prscilione. Ifte autem eft fenius ideiiti- dimanantis a radice, Confcquentia pro­
cus; 8t lie hoc modo no explicatur quid- batur. Quia proprium cll nacurs cfle ra­
ditas D ei, neque natura illius in quatum dicem , k qua dimantnt omnia , tam po­
c o n t r a politaproprietatibus, & attribu­ tentiae , quam aftioncs ; & nunquam eft:
tis jfed omnia coadunantur in illa tbrma- proprium narurs dr«5 <ftionem dimanan-
litacciSi nc parum refert,quod intelligc- teab a lio , quia natura a nullo alio priori
re in Deo p^r modum aftus puri claudat potcft dimanare. E rg o fi eft omnino ide
totam lineam; quia ifta vnitas, & fumina rad ix,& intelle£Eio,ideft,idemconcep-
aftualitas aftus puri explicat identita- tusefl formalifsime intelledionis , vt eft
temillius line* pcrtocam petfcccioncm aclus purus,& radicisjmeiius explicabin
illius.Sed cum certum ii t » quod licec in tur per conceptum radicis natura D ei,‘
Deo lioea incelligendi lit linea adluspa­ quam per conceptu intelleftionts.Quod
r i ,& limiliter volendi attus puri,& li^ica autem deturdimanatio intelledionisab
Omnipotentia eft aftus puri» & aliae im­ intcllcdu, & a fubftantia D e i, tanquam
mutabilitatis, immenlitatis,& sternica- radice,manifcftumeft.Quiaemanationes
tis tint lineae aCtus puri. E t licet verum in Diuinis nullus negare potcft. Ergo in-
(it etiam, quod linea intelligedi Iit prior telleftio explicat emanationem, licet iit
linea amandi; attamen ex hoc non infer - pura ab omni potentialitate. Ergo ptc
tur,qaod inDeo non Iit radix intelligen­ conceptum radicis intelligendi potius
d i,& principium proximum etiam,quod deberet explicari natura cafu,quo in ill.i
eft intelledusjoc intellectio adualis,ita* lineafola deberet poni natura.
v t ilU forma Diuina exerceat, & radicis 74 Sedjvt redeamus ad nollram con-
ratione,& ratione principij proximi, & cluiionem.Ratio radicis, in qua ponitur
potentia: aftiuae, feCiintelkaus, & in- natura D e i, eft fubftantia Diuina fuper-
tellcAionisi Sc hoc cii fumma identitate, naturalis, h qua non foluni dimanat hnca
& claritate fine cofulione perfectionum. intelligendijfedomnes alias linex voUin-
E rg o cum inDeo fit tale exercitium rea- luntatis, Omnipotenti*,immutabilita­
le, cui corrcfpodet diuerlaexprsrfsio ta­ tis , imm aterialitatis, ffternicati,s,.&c.
lis exerciti j , & h^cexprsEbio fitfenfus E t propterea nonc:t pontudus proprius
|-3rmalis, de <1110 loquimur, debemus di- coiicepciisuei in Uibit.u.cu fup«rnacura-
IP.
•, vE c{^ radix folitislincc intelligendij 5. V . Itefpondetar kd argumenta frimx}
fed eciam * vc eft radix aliarum, Nani & Jeciitidj: fcntentiAt
Iicec inter J'pras lineas pctfeftionum de- 7 ^ ' ^ E d quia clarior noftra con-»
tm: ordo : qiiia vna efl prior alia , 8C • clulionis intelJigentia pciir
qiiafi oritur abillaificut ex Iftimucabili- det ex explicatione fciitentiarnm, & fo -
ta tc » Imincnfius , & JEcernitas. E t e x lutioneargamentorum^ ideo ad illaruni
hitellcftu volnncas: attamen fubftantiS iiitelligehtijm admittimus pracnotatio-
diuina, qus eft radiji omuiuni, vt talis nenifadam in principio qujcftionis. lii
ex'plicac concepcutn naeurx diuioz , St qua diflinguirur illetriplex coceptus, fub
ill fe formal iter explicat omnes concep* cxprefsione,vel entis diuini, vt cft quid
tiis perfeftioniim, qosdcipfa prsdiea-^ commune ad cnm i^iquafunt in D eo jied
f i poiruntformaliter.Alij veto <ionc.-p- quia inDeo nulliuriatcidens admitti turi
tus>qui foritialiter noil funt compatibi. ideo ratio entis noneft adniirttncia in il-
les cutn natura, intelligunirur in radice Ja amplitudine, fed cum aioii r d iiiftio *
yirtualiter. £ t propcercadiciiiiusujuod ne : quatenus illa ratio comnnis, fitlub'^
^ lis fubftantiaeit inlinita inomni gene­ liantia diuina,& prcptereaille coccptus
re perfedionum , qu:ailia generaperfe- p r io r , & quafi comn.unis (eo modo quo
iftionnni, <jus poflunccMc t'ormalitsriit in Deo com unitasporeft concedi} deber
iiaturajfornuliter funt in ilia. Qiia vero vocaricoiiccptus lubftantix* diuinaetquia
reftant.virtualiter iniliairiant-ijc . & fic eft communis adnaturs-ni.&ad dlcntia,
omnia generaperfi’dionunidicic, & eit ,& ad proprietates,et ad attrib u ta , et ad
iafinka in omni genere. operationcsjct ad omnia,quz in D eo rc-
75' E t per hoc maxime diftingui- periuntur.Deinde conccptustflcntiffi, e t
turnoftra con clu fioi prima fententia. naturar idem omnino elt,quia ii> Deo , G-
Q u iaillapon it cotum pelagfl perfcflio- cut et inhomine.no ponitur duplex con-^
niim formalitcr in n atura, & fic confun­ ceptus ellentijB , et natui a , fed idenimcc
dit eflentiam cum attributis, & proprie­ conceptus fubllantix diuii a“,qi!{eiiiDeo
tatibus. N os autem ponimus pra'dicata eft per modum primi conceptus cfientia^
in naturafbrmalitvr^fubrtanti® i'piritua- Jis coijitituentis Deum, idemniet eft cQn-'
Iis,Sc fupernaturalis , & infitiicae in omni crpcus naturae, cr principfj diuinarunt
genercperfcdionis,reliqua vero de Jint-a operationum, iius ad intra,fiue ad extra,'
intelligendi,& vok-ndi, & c . (olum radi­ E t iic non eft neceflarium diliinguere du-
caliter in natura explicamur. Sicut dici­ piiccm conciptum eiUntia: D e i, et natu­
mus in homine, v .g . quod aliqua p rxd i- r a , fed vnicum folum admittimus , vel in
cata dicuntur de illo form alitcr, aliave- quantum dicit in D eoeflecfltntialc, vel
io virtualiter. E rgo natuia diuinacon- in quantum eft radix proprietarum , ec
Aituitur per rationem expreiiam (uolla- paisionum , et attributo: u m , et opera*
tia: rpiritnalis,tanqua per ratioties ,quafi tionum D e i,
gen ericas,& per rationem fupernatura- 77 A d primam lententism dicen-*
l i $ , & infinitae in omni genere psrfcdtio- tem naturam diuinam conititui per die»
num.tanquamper differetiales.Nani per feu fubftantia ii fcjdicimus.Quod ad h o c,
ly y»pfm rfr»r 4//V,dtltinguiturrubftantia yt ifta lententia fit vera,debtm as addere
D c i,a b omni fubftantia crcata, quia nul­ illi iu xta noftta cocluftonis politionem,
la fublhntia crcata poceit elfe iuperna- quod fit iubftantiafpiritnalis, ct fuper-;
tu ralis,& per ly infinita m omnigeutre^di- naturalis,et infinite inom nigencre. N 5
llingnicur ab attributis , prt-pi ietati* fi iulum dicam us,quodeft iub lU n tiaalc,'
bus.tSc operationibus D e i, quia iicet iiU non expijcamusconccptumnaturae d iu i-
|i(itiBrinita,uint tamen in Juogenere 11« completum,et elicutialem , fcdrohiirj
xnaquaqite : at vero natura D ei quafigenericum. jN am p erraTtiiPtwjub»
clt infinita in omni genere, Jian tU conucnitnatura diuina cnni crea-j
& per hoc d ilH ugui; turjs,qu«fub itan tia lunt.pei t j i e a j e d i -
tur ab illis . cxtquandam rationem coniir.uuim om*
(•••> 111 ptitectioni D iu in a :,e t iic non exp li-
c?c c0tic>.ptum adarquatum natura d i u i -
nar.Et alias fi non txplicac qiialittr fub-
ftatia illa fit natura, t t qualiter Iit a t t r i ­
butum , Contundit omnia,et vel proce­
dit m lenlu id e n tic o , vcl non diftinguiC
ST o m .II. ........ e ■■■
38 Commentaria inDiuu mThomam,
naturam ab a ttrib u tis,& propricuu- ladix , intelligendi , amandi , Om­
bus. nipotentis , & immenlitatis , &c. Si
. 7a Nam ifta fcntentU in pelago futnacuripr/momodo , non eft admit­
.perfcftipnum conllituic naxtiram D ei, & tenda fentencia : quia eflditia Dei non
iic omnia includit . ig itu r v d includit fplum cft radix intelligcndi, fed etiam
form aliter, velidcnfice? S i tbrmaJicpr, omnium aliarum pertcdionum diurna­
omnia confundit, iionafcignat dilHn- rum , & fic cum illa limitatione radi-i
Aionem inter cflentiam , & naturam , ,8c cis non admittitur fenccntia , fed cuai
proprietates, S i idcncice , non Iqquir amplitudine propria D ei: quatenus na.
tur T hcologice , ncque refpondet ad tura diuina fit radix omnium ptopri^J
quatflionem.Quia identice oninesThcor, tatum , attributorum,&operationum''
lo g i fupponijnus in D eo omnia elle cfr & inter proprietates -Dei intrat li^^j
fenciam, & naturani: quia in D eo omnia intelligendi form aliter,vt incipit ab ip_
fune vnum , loquendo in fcnfu ideuticp» fp intdleiStu, vt poten tia, vlque ad ac­
non fbrmaii , vel expreliuo. ig itu r tualem in telled ion em : induacnsetiant
fi pracdifta fententia explicctur iu Icn- obiedum in td lig ib ile , et omnia , qujp
lU noftrs condufionis , non debet ion­ ad iliam lineam pertinent, extra rad i­
ium conftitui natura D e i .pcj: abyllum, cem , q u ® d t natura D ei, qua: Imiui d l
& peJagum perfeftionum. JNequc per radix aliorum attributori-m .
folum conceptum fubfianti* a Ic , vcl tur fumpta radicc cum tota hac am-^
entis a fe : quia ille conceptus cft iii- plitudinc conllituit naturam : reftri-
completus > & genericus: & m ptiago gendo vero illam ad foiani rationem
non datur conceptus cxprt^us j itd. liu dlJgen di , iion adm ittitur lenten­
fbla omnium perfcctionum inclufio, in tia. ^
prarfeati autem diiputamtis de concep^r 80 Ad primum argumentum il-
tu claro et c^fptellb. In pelago auttm liuj refpondctur. Nacuia hominiscon^
nihil exprimitur ; fed onjnia quali iii tuitur per hoc , quod lu radix intd-
coofufo dicuntur : quia omnes pcife- Jigcndi. Dilunguo antecedens. Quoad
ctiones, vt in pelago, non pofluiic e x p ri­ hanc partem iwium per hoc quod lit
m i. Ergo li dilputamus de iIlo con­ radix intwiiigendi, & non aliarum ra­
ceptu,quem inteliigunus conltituciuunx tionum , qus in illa tanquam in radice
n a tu ra , non debemus recurrcri ad pe­ continentur. Nego anttcedcns. Per
lagum , V b i nulla exprefsio alicuius pcr- radiccm intdligendi tanquam per ra­
fed io m s d a tu r, fed omnes pei& ftiones dicem principaliorem, quam continet,'
ponuntur iacluCo: , & confuts , & line non excludendo alias , Concedo ante­
diiiiijctione elli:n tis, & proprietatum . cedens , £ t conccdo fimiliter fecun­
N am li finml omnes pcifettjoncs con- dam partem antecedentis. Sdhcet
Itituunt eHcntiam, nonpolTuiit pertine­ qaod non conftituatur natura humana
re ad attributa, £ r g o debemus dilhn- per hoc , quod m aftu fecundo fit m-
guere conceptum eflentiae , ni quo non ttlljgens. £rgo natura diuina conni-’
exprimatur proprietas. Qj,od impofsi- tuitur per hoc , quod l;t radicaliter
bile videtur in p ra d id a iententia.qua: in telleaiu a,& (imul fit radix omnium'
poDit dicntiam in p d airo . V nde ar­ psrfe£tioiuu.n diuinarum. Concedo
gumenta Omnia, quae pro illa fiu n t, in confcquentiam . Quod fit folum radix
fauorem noftrae condufionis faciunt, in Jntdhgcndj. N«go confcquentiam. £c
4]uantum probant,eflentiam D ei non de­ concedo lecundam partem confequen*
bere conttkui per gradum determina­ tis. Quod non conliituacur per actua­
tum incelligendi j at ex hoc non proba­ lem iiiidledtioncm. Q^od auteni diui-
tur, quod debeat omnis perfettio con- JU lUtura conUicuacur eodem modo
ftituerc cflentiam ;quia fi omnis con ai- concipiendi, ac natura creata infjniVi di-
tuit eflliitiam . E rg o nulla eft perfectio &o. Concedo ancetedcns. lddt,quod
actributalis in D e o , & fic dellruuntur ficut natura A n g e lic a , vcl iiumana con-
attributa , quod non elt admitten> itituitur per radicem iuarum pertcc-
dum. tionum , ir a , & dm ina, S ic u t,& fo r­
7P A d fecundam fcntentiam iam mamus vnum conceptum dientialem iu-
conllat , Qnpd illa f*d ix intelligcndi llit ia communem D e o . , & hom iiu-
poreit fumi dupliciter , prout eft ra- bus.
dix intdligendi folum , vel prout clk ii Ad probationem rdponde-j
Cur.
IP.C yC IV A L D e Scientia DeJ: 39
ta r. Q n od id eoin Angelo » & honime lo homine , & per radicem Omni­
r a d ix iiitelligciidi eft cRnftitutiuum iia- potentia: diftert. E rgo fi ex gradu dif­
tu rs A n g e lic » , & iiumans : quia eft ferentia: deber cxplicarir.atiua D ei ra­
prim um iprsdicacum tails ;tiaturjc > fed dies Ii ter, p itiiis d tb tt e x p lica ri, ex co
in D eo etiatn eft primurn praedicatum quod fubltantia D ti eft radixO nm ipo-
jradiji intelligendi j cum amplitudine ad tentise.quanj cx eo quodCt radix intelli­
alia. Concedo minprem. Sine tali ami gendi.
plitudinc cum reftridione ad folara ra ­ 84 A d fecandujn ai'gumcntnnt
dicem intelligendi , N ego minoremi refpoi;detut. Quod gr?tia lanct:ficatiS
P ro p te r rationcno d i^ a m ,. V n de* li- dicitur participatioformalisdiuiiiKna-
,ect gradus intelligendi fit perfeftior tur$,nrjn quia rigorose loquendo fit ta­
om nibus, exhocfolnm iequitur , qaod lis participatio:quia com gratia Rt ac-
radix nacurs lit principalior refped:u cidcns,non poteft participarc riguroic
talis gradus , & prior in loco , fed non naturam diuinam,quae eft fubllantia, L t
ii,fcrcur,qiiod fit radix folum illiiis gra­ ficmlinea accidetis eo modo quo poteft
dus intelligendi. Sicnt conltac etiam dicittit participatiodiuinj naturaeu.uia
ill homine,^ b i natura confticuicur per fe habet vrnatura in ordinefnpernatura-^
radicem intelligendi, & taaiea non fo- I i . Tum j quia eft ibrma prima in il-'
Jum cfl radix intelligendi , fed ctiam lo ordiue . Twm , quia non'datur adj
.viu en d i,& fcnciendi, & c , Ergom nlto operandum , led ad confiituendtim fi-j
irielius in D eo , qui ratio n e fu zinfini­ hum adoptJuum,8f qoia feh^'betqua-
tatis habet amplitudinem ad . omnes, fi radixhabiruuni ri'pt tnaniralnrm. E t
pcrfcaiynes pcoprictatum, attributo^ fic iJJa participario efl iViipropna , vt
rum j & operationum , non debet re- latius in materia de gratia dicemus.
l^ringi ratio radicis ad gradum intelli­ 85 A d minorem rtTpondcturr
gendi , excludendo alios. Per gratiam participatur efle radica-
82 Dices : gradus intelligendi, ce if.telieeriuiiin , insmediate pliyfiie.
feu radix illius in homine fufiicit ad ex­ N ego minorem- M ediare , quatenus
plicandam naturam : quia licet etiam per habitus fubfcquutt-frad giatijm ,h o *
in hcmine detur radix aliorum : atta­ mo in ordine fi.p.inarurali "proportio­
men , quia ille gradus eft ‘p etfeaio r, nem accipit ad intclligcndum. Conce­
per lUius radicem tanquam per gra­ do minotem. N am ad grati.!m cciife-
dum djfFcrentialem melius explicacur quuntur habitus fidei, f p i i , & cliarita-
natura humana . Ergo eodem m odo, t i s , & ad gratiam conIi:nimat3inft.qui-
quia gradus intelligendi eli gradusper- tur lumen g lo iia ; fed ex huc non naf-
fcftifbimus D ei , per radicem intelli­ c it u r , quod talia auxilia radiccnrur in
gendi melius debet explicati natura gratia i fed quia debito connaturaji in
b e i : licet fit radix etiara aliorumgra- illo ordine confequunttir. Nam ad hoc,
diuiiujtcu peifcctionum, v t radicarentur proprie, dtbcrct gratia
81 Kcfpondetur; quod inJiomi- eflc fubftantia,& non accidens. E t cum
ne gradus inrelligendi eft peh&.ftior, & alias non polsint accidentia lupcrnatu-
per modum difterentia: attamen in Deo ralla ciVc connaturalia aliciii creatutar,
gradus intelligendi eft communis , ad per modum radicis propria: i fed per
homines , & A n g e lo s , & fic neque per modum accidentis primi, quod in linea
illum canqiuni gradum differencialem fupernacurali imitatur eo medo quo po-
in radice potcil explicari natura diui- tcit lubiU iitiam . Id ep non pctelt ex
na. Nam D ei nu.tiira tft radix Omni­ gratia Uimi argumentum ad conliitu-
potentia.’ , Si imiPUtabilitatis, Imnienli- tionem njturar diuinx. l'rc c ip u e ,q i!ia
ta c is > & n stitis , & c. Situteil: ra­ gratia eil radix chantatis in Itiifu di­
dix inteiiigcivJi , & an«andi; & tamen tto. E rgo ex hac ratione potius infer­
mimis comicnic Deus cum creatura cx. tur , quod li p.irticjpartt natursm di-
ratione Oiiinipocentia:» Sc Immutebiii- uinam , participartt rutiontni rac4ii.is-
tatis, qiMm ex ratione mtclligendi. E r­ cum toca amplitudine ad onnies pcr-
go potius ratione diflrerencia: debet fjc ti j ies , qase funt in D s o , non lo-
confticui ns^Tura Dei in radice Omni­ luni in linea intelligendi , lea etiam
potentia: , quam i n r a d i c e intelligendi, in linea voluntatis , 6cc. Q>iia g ta tia
Coiifi-queiiria valet. Quta per radicem seque eft radix habicus chantatis , ac
jotcliigeiidi coiiueriic Deus cuin Ange^ hdd , & c . ^ o d auccm cedd.iixur
T o in .I I . D a
40 CommentariaiaDidiimThomam,
F ilij D ei per graciam antcquanvcog- prefse,& fbrmalitcr loquendo, conceps
riokaauis L>c«m , poccft intelligi, v d tus intellcftionis repugnat conceptui
cognitione intnkiua per lumen in g lo ­ haturae exprcflb : quia natura exprimit
ria , vel cognitione obfcuraper fidccn, formaliter radicem ,fid intellc.aio expri-;
Scpcr ergo.gracia infcnfu d id o eft iradix m irform aliteraduni fccundum. Neqne
cogncfcei-iu i Deviniyvel in via per fidem; tobieAioibiipropdfica, ftu folutiovaler,
& fpcm ,& charitatem , vcl in patria per Quia illa-maiorfpropofitio eft felfa. Sci­
lumen gloria. Et fie ex hac parte non in- licet. Qnbd lolum de ratione operatio­
iicnitur repugnantia, iedex racione iani nis creat* iit prbccdere ab alio, N am dc
ratione opeta tignis vt /ic, et in commu­
S 6 A d argumentum refponde- ni,eft procefliiisab alib. £ t repugnat'in
tur. Quod majpima iquiiiocatione la­ terminis , quod fit operatio , ct non (ic
b o ra t.Nam ilia tnaior. Scilicet, intelli- a b a iio . Tum , quia obierat io,feu a d id
gere aftuale continet pcccatian.-Ert fal- definitur per hoc,quod jit caufalitas ab
la.N am intelligere peccatu,non eft con­ agente,£cgo iinphcat dari operationem
tinere illud,ncqi]c facere , fed cognofcc- fine proceliioneaprincipio. Vnde,ne-i
re faftum ab aiiq. Sicuc.Deus cognofcit que in D eo fornjalitet,etexprclsiu6 lo­
ens rationisjquodnonfingic, neqiiefa- quendo, porcli efli; operatio , qux fit
cit'. V n d e ergo infertur, qaod cx co ipfum operans ,quia hoc eft in ferifu iden-
quod Deus co gn ofcat, vel a d u , vcl po­ tic o (vt is p iu s d ix i) non in fenfu for­
tentia peccatum , contin eat, vel faciat mali. N aiucornodo quo formaliter in
ili.vid? Nam fi aftualiscognitio D ei ef* D eo datur opsratio : etiam formaliter,
let contincntu peccati , etirjn radix procedit ab alio,ncquein diuinis polfii-j
ad intelligcnduni peccatum ellct poteii-. mus negare procefsiones, quas fides do-;
tia ad ptccatum , quia iicut a6;u cog- cet iuxci illud Athanafij. F/lius 4 p 4 tre
nof^ert efl'ti: aftufacere pcccatum , ita Jolo e ji , C?- Spim us Saudusa Patre , &
ctiam radix ad cognofccndiim illud ef- titio . JLcccvbioprinutur ratio opera*-
(ct radix ad peccatum. H oc autcm iine tionis abalio.N am F iliusa P a tr e e ll,e t
fundamento d icitu r, ^ luiem aiarilulu- Spiritus Sanftus ab vcroque . £ t tunc
tione ruit. licctidcnticc litid e ra , et operatio , ec
47 A d fee undam impugnationem operans , formaliter tamen, etexprelsi-j
rcfpondetnr. Qnod inter pocentiamin- ue diliinguimus iecundum fidem prin-j
iclligendi,& inter obie^tum intelljgibi’- cipium aoactionc. Nann Filius eil aPa-)
ledaturdiueii'a prioritas. Nam,poten­ t,re. V b i per ly,«t,exprim itur procefsio,'
tia in ratione potentia; intelUgitur prior fcu operatio.Et per iy,Prtf«,ptincipiuni
a d ob ic 6 :iim,& obieetum inracionefpc- talis procefsioms. Ergo femper opera­
cificatiui prxcedic ad potentiam. Sed ex tio explicat procefsionem a principio, &
hoc quid iutcrtur ad qusilioncm e Nam fic formaliter non cft operatio ra d ix , feu
natura diuina,qu 3e tli radix incclligcndi, principium a quo exit.
ciictiam intclUgibilispcrlt in actu i fi- S 9 A d fecundam impugnatio-,
cut omnis puteuciaaa incclligendum, & nem reipondetur etiajn. Quod illa fup-
eltvtrtus cognolciciua, 6 : elietiam ob- ppfitio. Scilicet, intelligere fignificac
ivilunicogiiofciL)ile, Q^iailia potentia d u o , vel operationem inteiligendi, vel
p o ctlU ogiiofci, & tunc deftruit ad ra- pcculiarem gradum intelleftualitatis *
ciontm o D ic iti, qua- cx fe eft potencia Q^ix fuppofitio eft falfa. Qjjia intel-
ad cognitionem. i.t lie natura Dei , vt ligcre femper fignificat operationem
docct D iuusThom as ell obi^idhim in- in a£tu fccundo, et nunquam poteftlig;
td lig ib ilc ,& radix intelligedi,& adua- n'ficare totum gradum , fcu lineam in-
le intcllige(e,& lie omnia ifta conllicuut teUigendi.Quia de fe intelligerecft a&us
adsquatam lineam intelligcndi^qug om- yltin)us.£t hoc debet fignificarc in fcn-,
n u coniprehedit,&ontuiaradicantur iu tentia tertia: quia in illa defendunt,quod
uaturaD ei. intelledio aftualis conilicuic liaturani
^3 Q^^artumarguitientum adm it­ D c i.A d q u id ergo volunt Authores il­
timus. Q^ia, maiiifcUc probat; quod car lius fententi», quod incelligere, quod
fu quo pctfolam lineam inteiligendi de- conitituit naturam D tilu bcatd u p liccn i
beret conllitui natuca diuina; deberet fignificationem ; Ii ipfi defendunt, quod
tile per radicem intcllcdeionis , & non intelleftioin vltimo adtu coniticuicna'
per adualtm iutelleftionem. Quia ex- turam? i^am alKra fi^gcnljcatio ad nihil
dc-
IP.(^IV.AJ,P:6,Scicnt[aPel; 41
«Jcfciuit. E t cafuquQd^fecur iniutdli^ conftirutio fieri per radicem in'teJligen-*
gerQ ilh dupiex lignificatio, fcmper re^ •’ Q'l per intelledicncms ncque pet
tiuceda eft cacio ad intclle&ionen} totam lineam intelligendi , vt inckuiic
,yt,cftopcratip,„,:, pmnia.<jua; ad talcm lincam pertinent.
. - p o ; P r3et«<;q,uat^f^qqod ; cafii quo 111- .$2, , ^ o d lie probatur: Nam oninis
itelligere fign ificarcc non fojwii operatio­ natura fignificatur per modum radicisj,
nem j fed etiam cptanj lineam ; qnodi^Iii fed intelledio fignificatur per modum
felfum .T unc talisfignificatiq pertineret procedentis a ra d ice .. E rgo intelledio
ad icpnftitutionem.eflenti*., Ergo debe; nonpoteil conftituere naturam D ei. Ec
bant dicere Authores tjprtisc fententiac, iP dica.s,quod intelledio idcntificatto-
<quO(i tota Unea ifitelligendi. conftitue- tam lineam intelligendi , & ficeftad u a
t»at naturam^ Ergo -non in.telledjo I'/la purus conftitnens naturam D ei.C ontra
prpbo confequeotiairt. Quia intelicctio Nam iam recurris adfenfumidentJ€i:nij
eft vltimus a d u s illius-lincra?. E rg o nop 8f in hoc non folum intelledio,fcdquid -
tota liijea. E t licet Authores d id i vor quid eft inDeo,eft cfl'entialJei.Quiaom­
lantarie dicant.Q£odintelleftio{ignifir nia funt vnum in D eo j & omnia liabcnc
cat lineam; quodnonprobanc, fedfupr «qualem identitatesri, fine diftindione
ponut.Quia linea intellcdualitatis clan- ai:iqua,vcl differentia. E rgo loquendo in
d it multiplices exprefsiones, &adv:/aiti fcnfuformali ; quo intcll e d io eft a.dus
ijuamqiicexprcfsionem explicatidiimal- fccundus intelligedi; procedit a radice.
fignatut peculiare nonien,Quij nommai E rgo non eft exprefsio adus p u r i, fed
&.voces lunt figna concepcuuni, 6: o.bier cxprefsio vlcimi adus in linea.
ftorum . Cum ergo linea intelledualita^ ,.P.r»terea, quia ncque tota lineai
tis claud at, & radicem intelligendi , & poteft Gpriftituere formaliter Diuinam
principium proximum, quodeftintelle- naturam.Quia illalinea(vt dixi) claiidic
6:us i & intelleftioncm , et fpeciem iin? plu rairadice fubftantif yfque ad vlti-;
prefl'am, & expvxfl'am, & obiedum cog- mum a d u m ; Sc confequenter li per om^
nofcibile i improprium omnino eft con- i)ia ilia conftitaeretur natura D eijdebe-
fundere voces, & nomina; & dicere quod rer aequaliter confiitui per radicem ; 8c
intellcftio qus illius linea eft vJtimus per intellcdum , & perfpccitm impref-
aftusfignilicac totam lineam. Nam qua. iam , &exprE(Tam , & per onuiia. Q u ia
do volumus explicare totam hneam, non omnia pertinent acj elfencialem integri­
tlicimusintelledioiiem; fed potius qua- tatem illius liii'.x. Ergo no cU maior rap­
do intendimus explicare iliiusline* vl- tio quarc cofi iruatur naciira per i;itelle-
tim um adum , vtcondiftindum aradi- dioDfm squamperintelledum. Confe-'
cc ,& a principio proximo, Sc fpecieini- quentia va|ec. ^ l a t a m inttlieduseft;
prtfla,Sc expreflajdicimus inteilettionc. de linea; quam intelledio. E t idem di­
E rg o numquam intclledio formaUrcc cendum de radicc,& potiori titu lo,& de
loquedo poteft Ggnificare totam lineam; fpecievtraque.
nifi velint praedidi Authores recurrere P4 V e l fid ic a s: quod omnia ifta
ad fcnfum identicum in D iu in is; vbi in- concurrunt,& ad integritatem linear j Sc
tellcd io eft idem quod ra d ix , & quod adconftitutioncm nature. Ergo coniii-
incelleccus, Sc fpecies cam imprefla quam tutio fit ex aggregatione pluriumjquod
exprelta.Sed in hoc fenfu non loquimur* eft Incidere ininconueniens pelagi, Prg-,
91 E rgo p rsd id a obieftio duo c6- cipue quia difputamusde ratione forma­
tinec neganda.Primum:quod intelledio li exprclia; qua conftituitur natura Dei^
non explicet a d u m fecundum intelfigen- & hanc non poflumus ppnere in aggre­
di Temper. Nam nomine iiitellediouis gatione plurium perfedionum ; led in
niliilaliiidfignilicamus j Sc talisintelle- yna ratione formali exprefl'a, quse expli­
d io d ic ir procefsioneni, & a radice , & cet conceptum eftentialem nature. Er­
ab intelK'du , qui eft proximum pcitici- go ex his rationibus reijcitur talis folu-.
piuin; & a fp ecic;q u s turn illo concurrit pio ibi propofita: vnde folucio afsignac^
proxim e ad inreilediotiem . Secundum; ' gdillam ibi num.p.admittitur;qui%
Q u od in telle d io cxplicet totam lineam conuincit incentum noitrs^
jntelligcndi. V n d e conftquenter infera­ conclulionisj
tur : quod intelledio non conftituit for-< (0 '

ni.lliter nacuram D e i , cafu quo pcr^


illam liiie.'im, vcl in ilia iiu ca fo la ,d tb e - .
cpnQituinaturaU iuixia ; debcgcg
J o g i.ils p:
42 ’ Commentaria InpiuumThomarn;
& nomina muhus,radicis,ct incellecfusi
Vr. E x p U cu tttrfu en s & intellcctioiiiSi Quando ergo hoc mo-,
ilb explicat/ tunc non confundit vnunt
$S A "D tertiam f^nteritTam di^ knunus cum alio jueque vnuiH nomen cum
J \ ' c6iduttieft. C^odillernon alioi et irtip^ ifrolite/ententiae implica-
d u s exp lican d i co n fiitu tiu u n t d iu in i toriaeftfuppbiiCid i <]use ad firmandanj
n a tu ra , neque eft admittendus ncqud fententiam proponitur*
intellegibilis. Nam fi radix intelligendl. P7 Quando etiam dicitur in fcn^
non conftituit naturam D ei^vcdiftin- tcricia, quod eonftitutiuum diulnae na-,
giiiturvirtualiter ab intcllectionc. £r^ turae eft iritdleftio per cflcnti3m,hoceflt
go folum vt eft eadem intcllectio. In-, r e c u rr e r e ad fenfum identicum. JJam fi
qiiiro ergo • haec propolitioeftinfenfu in illa voce per eflfentia explicatur, quo 4
formali, vel identico?Si in identico.Fu^i fit illain telleaio d iuina, et confequeii-j
g it difficulca?:cmiQuia inhoc fehltt oni-. ^er nullo medo diftiiicu i fuo principio j
nia fnntvnuniin D eo , &pmnia funt eCj eodem modo illa itltelketio per cffentia
fen tiaD ei,& naturi.Siproeedit in feri-: nondiftinguiturivolitione* etab Om-j
fu formali* exprefsiub. In hoc fenlii, iton tijpotentia , e t cgteris perfectionibus
potefl radix intelligendieflc actualis in-. I/ei.£ rg o fi ly f>cr t^'enmm aliquid eft'in
tclicctio.Q^nain hocfenfu debcmusmul- •intellectione,q u o d tacit illam actum pu
tiplices exprefsioncsformales admitte-j rum ,ellquiaidencificatfibitotam linea
re, per quas exprimimus in D eo radice* inrelligendi,a radice vfquead vitimum
principium proximum,actum vltiittum» a6tum.Ei go eft recurrere ad icnfum ide*
fpcciemimpreflam , Stcxprcflani. £ t ad ticum,quia ilia idcncificatio non Iit per
lignificandashas multiplices exprelsio-^ txprefsionem ltd per identitatem : nani
iicsiii D e b , vtimur ncmiiMbus frgiiih- pbcius exprefsio intendit diRiiigucreii-
cancibus illas. Nam quando vo4 unius. las perfectiones fumn;e vnitis in Deo*
fignificare munus radicis intelligciidi E rg o iam exprefsio nihil facic in tali ca^
<^cimur nomine radicis,& fi5 de leiiquis. fu diftinguendo ratioi.em inttlleCtionis
E t quando volumus fignificare actunj aradiccjcxprefsiueulcim , led rcnwnec
feciinJam intclligendi , vtimnr nomine intellectio cum lua idetitate reaii,&for*
inceilectionis.E rgo expreise loquendo mali,quam habebat.
nuquani poceft percit^ere radix ad hoc. pS Quando vero dicitur : quod
V t (it in te lU c tio q iiia li clHntelIcccio abfque omni difiinccionc fundameiicali
forniaHtt:r,!ion eft radix , vel m iplis vo ­ inanet intelleftio radix. Neganda eft
cibus coiifundctemus (ignificationts re­ fuppofitio. Quia intellectus idem fun­
rum . E rg o implicatoriii eft,quod quau- damentum habet ad diftmguendam in­
do fig!)iiicinius rad icem in c c l.isje J i, ex­ tellectione a radicet ac ad diftinguedam
plicemus incellcdtionem , quia lunt du« intelleftione a volitione. Ergo ficut cf-
exprclsiones diucrijE, 6 c lolum idsntice fet contufio manifefta confundere forma-i
porfuiit fierivuum,l:ocma.liter vcrb nulio liter , et exprcfsiue intelleftioneracura
m odo. volition e: enameft manifefia confufio
96 Ecce quomodo talis fenten* confundere intellectionem cum radice,
tia ill i piis verbis conftindicur. Quia ex Quia (vt d ixij idem omnino eft funda­
vni«pa: te vult identificare radicem vf- mentum m D eo ad diftinguendam ratio­
qnc ad incelkaionem,fic ex altera parte- nem intellectionis a radice , acintelic'.
vulcjvt intdleftio conftituat naturam ctionem ab Omnipotentia. Qn ia foliun
l)e i. Nam fi radix pertingitvfquead datur vnicum fundamentum ad omnis
intclleiftionem, ica vt cum fundamento aquale , fcilicet , illa diuerfi muneris
d id o ad exprefsioncs; licet nonadpra:- cxecutio , & exercitium, quo iila fjr-
ciiioncs , non pofsit intelligi radix fine ma D ei omnia exercet per funimam ide-
intellcftione>noh dabitur exprefsio ra- titatem formaf, & cumiumma claritate;
dicis,vt d illin d ia b a ctu feciido. \Quod omnium exprefsiooum, et perfcct/ouu*
faJfuni eft. Quia ficuc Deus per fuanidi- E rgo diuerfa exprefsio deferuit ad cla-
uinam formam exercet vere , & realiter ritatem .quam Deusin fehabet expliea-
munus radiciS", intelledus-. Si mtelle- dam : & lic noneQ: maius fundamentuiu
d io n is; Itcct omnia ifta fiant per vnam id vnaperfectione D ei,ac in a lia , quia iii
formalitatem D e i : ita etiam uitelledus omnibus Deus efiiluntme vnus, & omnia
cum fundamento illius diuerli muneris, fumma claritate exercet.
^ cxcicitij explicat per diucrfas voces^ 99 C^andp vero dicitur , quod
y j.
I.P .Q ^ IY . A.L De SGientiaDel. 43
i/itelleiftualitas per ntocliim actus puri hieoi Nam exprefse mens DiuJ T hom *
eft confiituciiinm diiiinaenaturs, matioj cxpjuribus locis conftat. Quia in hac
jfeni cqaiuocationem declaratiNam in-> qu a:ftii4.art.4 iV bi inquirit; yitrum ip-
telleccualitas potius lighificat in line^ fum ioieilfgefe Dei jit eius /iif>fia»tia}Rcf^
i»te]Hge«di pafsiiiam capacitatem obie- pohdet in argumento^ contra cum
&i,quath actiiiam princtpij’Ni^ipiieai.St Augullinohb.Tr. de;Trinitate capit,7*
iic int€UectBalitas,fi propriS ioqiiaraur} kom.3.dicens^D€ohocijieffe quod fapien-
ft tenet ex parte obiecti* -Ergo ncqiic eft tmtjfe^hocatuem ejfe > quod
i?adixinteUigendi,neque incellectio ac- ititeHigerei Efgo Ceahoc efi ejUif,<juod intelr,
tiu a.E cfo diutna natura t&fticuitar per /igefe.H fcib f.V b i exprefse dbcet,quod.
3I iqu id paGiug cognofcibilicatis expar­ fipiencem efle in D io eft intdligere j fed
te abiecti*qua Detis cognofdbilis eft a fapiententia in D eo tn onini fententia
fc;& nonqua D eiiscogtiofcit, vel f e , vel attributum, Ergointelligere etiani
alia.H oc autem difitcilius efti Quia lu - attributum eft. Ergo intelligere eft quid
tura tiunquaiti fignificatur nifi per prin-, tonfequutumadcffchEiam fecundum Di-.
iipiiM iiactiuuin, Jion per pafstaain ra^ tiuni Thom am : licet fit ?idehi cum D eq
tionem,quaeftcapaxLvt cagnofcatur. E r proprcrfummanHdentitatcmDei in onT<-.
goim plicacofium ell i quod perintclle- nibusfuis peifeftionibos. C^id clarius
.dualicatcm con&ituatiir diiiina natura. potuit ex co gitariex Diuno Tiiom a pro
/ . 100 D ein d e, quia etiam repug­ tjolhafcnrentia? .
nat jquod intelJectiialitas fit per moduni 102 N os eivin-i nihil a<liud:dicimuSi
aftuspurifsirai. Q^jiaa6i:us piirus voca­ ^ u i quod intelligere D d eft.ficut f’apie-;
tur potentia a ctiu a, qu® coniungitur cu tiaD ei.q iiaex diuini fubi-atiadinianati
a d a v ltim o , at intelleftualitas non eft turn qua idetificaturiqui eft adus purus;
potendaactiua,fed capacitas obiecti.vc E rgo ex Diuo ThonUvuidentcr conftat;
cogn6fc4tiir* Ergo intellectualitas non quod eflbitia D ei non- conftiniicur per
poteft diciacttis purus:nam adhoc, vc intelligere,fed per fubftantiam, ad quam
dicatur talis ; debet habere (nnul, & li- taiiquamad radicem fubfequitur intelli­
ncaifi pal'siuam totius intclHgibilitatis, gere D ei:& cum quaetiam identificatur
& actiuani;fcdhoc non poteft cadeie niii intelligere: quia a<5:uspurusi«lentificac
fub dlueria exprelsione. Ergo ratioactus fibiomnesperfeftiones. Pv2Lipue,qui4
puri non poteft explicari per intellectua­ tam hie,quam in alijsquam pluribus 16-
litatem , Et ratioactus puri iam admitr fcis , repetit Diuns Thomas , qm.d tflo
tit diuerfas exprefsionesiquiafoluni pe­ 'Dci,efi{ubjlanrta D «,Tum lic:fed effc uet
tit ad h o c,vt (itactus purus,identifica- fecundum commtincm explicationem eft
re fecum om nia, a radice vfquc ad vlti- txiftentia D e i , quae idcntificacur cum
ciinuni actum. Sed cunl ifta identitate cd fiibftantia D ei , tanquam cum eilentiai
patitur opcime diuerraexprelsio radicis^ Qilia hoc eft foliuis D ei propriurti, quod
potcnti®,& adtiiSiErgo ratioactus pu­ identificetur in D eo eflentia, & exiften-
ri non poteft explicare conftitutiuujrl tcntiaiquodviilcDiuusThom asdoccre*'
natvirxjfcd habere fe depr3efuppofito,5i ljuando dicitrf^e Dei,efifK^ftitnriii P eiik l
qua(i de praedicato idencieo* Q^iia per feft,exiftentia D ei identificatur cum cf-
rationem actus puri folum explicatur ferttia Dei*Ergo effe eftexiftentia, vt oni
identitaSiqua; datur inter omnia praedi­ hes &tentur T h o m ifts»& fubftantia D ei
cata diuina illius line*,in qua puritas ac­ eft eilehtia Dei* Ergo ex Diiio Thom a
tus declaratur,Sed cum identitate actus conftat,quod fubftantia D ei fit efleutu
puri coiTipatituf expre&ionuni diuer/i- illius.E rgo non intelligere, nifi inienftl
tas, perqiias debet exphcari conceptiis iden tico, in quantum ratione aftuspuri
exprefliisnaturi diuinaj. Ergo riortbene identificat intelligere.ficut & vcUc,
cxplicaturperiiucllectualitatem j qua- io j Confirm atur. Niim in hoc
fit actus purus* E t dcuiquejqiiia nacura art.4.. vtprobct D iliusThcnias , quod
fcnitier petit exprefsionenl principij ac^. D e o convteuit effentialiter intelligi;re ,iiz
tini,qiua eft principium actiuum niotusi; tutetiaiil & velle,Ex eoprobat, quiain-
intcllectualitas vero folumeft pafsiiia,fi­ telligere Dei eft fubftantia D ei, Erg(>
ne obiectiua cognofcibilitasi fitg o per fupponit,quod fubftantiaeftelkntia, eft
intellectualitatem noii jpoteft exprimi quaidehtificatnr intelligere, vtconue-;
couGcptus natui 2 diuinSi hfatD eoelfentialiter, Igitur identiras
jox lit licet Diuus Tlioirias pro probatur inter intelligere,ficfubftatiaaiii
tc r tii fcntentia teieraturi imracri|o ti« fieut probatt^r in^er vellc^Sc Jufeftacianin
k it
- 1

i]4 Commentaria In DIuumTbdmaraJ


•Ergo D .Thom as probat,quod y e llc,& gere cum ex'ifientiarnam licet exiftenti^
& inteUigere conueniant D eo eflentialii lit idem cum effentia D ei , tamen eft
ter , quia idcntiScaiitur cum fpbftaotia forma , qua: confequitur ad eflentiam,
D e i. Eriio fnbftacia D ei eft eflcntia Dei*^ I ta intelligere licet fit idem cum fubfta«j
(Aiias non probaratfix identitate intelle^ tia Dei,confequitur sd fpeciem intelH^
^ionis,J 5c volitionis cum fubftatia,quod gibilem ; fedfpeciesintelligibilis eft eQ
intelligere, & vcUe.cffctqnidcO<intiale fentia DeiJ Ergp intelligere confeqaituij
D e o , vel cflenua D ei.Q u ia fifubftantia, ad eflentiam. Ergo ficut exiftentia non
exprefse noneft effcntia; quamuisincelli-; «ft eflcntia D e i : licet identificetur cum
gere non fit fabftantia D e i, non efteffen^ effentia, exprefsiuS loquendo, fic neque
tia D e i intelligere D ei, intelligere formaliter eft elTcntfa Deiji
104 Deindc hoc confirmat in cpt^ fed confequitur ad eflentiam : licet iden-f
pore iiuius articuli dicens. tificetur cum effentia, & propter hanc r»
^ e ft Dei fit aliud i <jKdm ei»s jh^fiantias tionem'fica&uspurus, 1;.
cfforceret , vtdocetPhiloJophvs iz . M e * X06. E t infraetiam i.p .q .a t f .
thaphyf. rextu 3 p.q»od aliquid dittd efet 2 .in corpore air^ ttiDeo autemno efia liu d
f>etjeWo j'ubfianti^ Oiaio^ t »d efie.a^ .tntelUgerc fecandunt rem ifedmn<*
quod fc. habeat Jubpunti* UiuiuaJicutpor turn (ecundum intelllgentia rationem i
tentiit i qaod efi omnino iinyojsi- H s c ib i.V b i exprefse contra Authoresj
bile.Nam intelligere efi perfetuo, &ACtuf tertia: fentcjitia: docet. Qwod efleDei,:
Mtelliient'is. HocAutem qualiter JK conji- & intelligere dillinguntur ratidne»lice^
deraaattin efi : ficut enint JupradiEium efi fecundum rem fint idem. E rgo adrattO'^
ftfteUigere non efi atiio pfo^redtens44«ttr neni aftuspuri foia requiritur identitajj
qtud extrifijecum \ fed manetin ofetmtTef reali's. E rgo intelligere D e i , & .efientia
Jicut perJ0 i^ eiusiprout ejfe efi Deidiftingunturratione. Ergo effcnti^
fcrfeciio extfientis i ficut enim efie confe-r D e i ex D iuo Thom a formaliter non eft|
iqis'itur formam, tttt intelligere confequhur effentia,fed idcntice fohim. Conlequen-J
jpecieminrell!gibilem,ln Deo autem itonefi^ tia valet. Quia fiefl’er intelligere form al
form<iyqtije fit aliud quam fu»m efe.Vndk liter tfi'entia, non diftingueretur forma-!
turn ipfit [«a efetiti* etiam Jpectes in, liter per rationem. Nam folum quaftio
feiUgtoilis exnecefsitatepquit»r^quod /jf>- praffens procedit de conflitutiuo D e |
fumeius intdligere fit eius efientia^Q^ cius per rationis conceptum formalem,& ex-j
Diuus Thomas. prefsiuum.
105 V b ic la r c docet: quod fi in'* 107 E t clarius Diuus Thomas ini
telligere D ei non tflet eius iubftantia, codem articulo folutionc ad 1. fuaninie-
xliftiijgueretur {icutaftusl’ubftaiiciiE , & tem exprefsit dicens, 'id primum dicendu:
fubllantia.Ergo fentit»quod lutclligerS quod e x ilia ratione probat ur,qmd Dcusfic
D e i eftadtus inteIiigendi,foIumque pro­ Beatus Jecundum Jnam efitntiam, noaatt^
bat,quod fit aiftus ide tificatus cum I'ub- tern,quad Seatitudo eicofiucniat j'ccundum
fta n cia D ci: aiias eila in potentiarcali ratiommefenti^fedma'^is fecmtdum w-;
fubltaiiciadiuina ad aftum intelligeudi. Tionem inrdleEius. Hicc Diuus Thomas,;
Igitu r feir.pct intelligere elj: attusl'ub- V b i euidenter declarat : quod cffcntiaj
fta:.c iae di«in«,foIumque docec; quod efi D ei noneft intelligere,naBeatitudo c5 -;
a.i3;us iiiencificatns.£t hoc repetit inpro uenit D eo non fecundumfuam eflentiam j
bacionc dicens.<^ad intelligere efi perfe- licet Deus fltJJeatus fecundum eflentiam v
c iio ,& a c iu s £»rfii/gc/i«'f:a6tus tamen (i.f fuam, D iftinguit enimDiuus Thomas,
ne diftin^ione. £rgo quia aftuspurus quod Deus fit Bcatu; fecundum fuam
.eft identiricataAam cum fubllantia, fed eflcntiam jliceteBatitudo non conueniac
fcmper manec ad u s. lit vlterius hoc raa- ei fecundum fuam eflentiam, fed fecun^
gis declarac dicens. <^od intelligere non dum rationem intelledus. Siauteniin-‘
^ a6tio progrediens ad aliquid extrinfe- telligere efet effentia D ei , Beatitudo
c» m , fed r»<inet in operante ficut a6lus , conuenirct D eo fecundum rationem ef-
Erpo.ieinper d o ce t, quodincelligere fentiajquia conuenit fecundum rationem
aftiis non cendeus ad extra,fed a& io im- intelleitus. Ergo cum noncoueniat Bca-
jnancns.Ergp fupponit lubflatiam in qua titudo fecundum eflentiam, fed fecundu
jnanea c.E t ponic exempiu in in ex ifte tia, inteljefifuinfertur clare,quod inteilige-
N am ficut cjfe^ feu exifiemia confiquitur re non eft elfentia D ei,quia fi intelligere
forf/tam'rita intelligece Jeqiiitur JpecieM in~ diet eflcntia,idemefl'et conueuue Itcun-
relli^ibiUm. t c c s v b i comparat •intelle­ dunv intelligere, §c conueijire fecund;:m
■................ ■cl­
I .P .Q ; X I V . A .I . D e S c ie n tia D e i. 4s
e/Tentijm. Ergo fi Diiius Thom as (licit; lumeft ad us purus in vna linca intcHi-
.qtiodnoiiconuciuc Beacitutlo fecundum gcndi i fed in omnibus; H o ccr^ o eft dc
ffleiiciam j fed magis fecundiimintclle- fenfu identico ; in hoc ison proccdic
diim fcu iutelligere , fiipponic quodiu- iquaftio:quiaiaiftofenfu omnia qiii’ funt
telligecenoneftefleatiaD ci. inDeOjfunc de conceptu eifcntiali D c i,^
108 E t qiiacft* 27«arcic,. a . a i c : Sic :pertinent ad fubftanciam,& eflentiam»
igitur f>r$etfsio V<rbi in Ditttttts habet V4 ~ . .1 1 0 Practere.aa(!jualitas intelifgcn-
Sianem genttitionis ; procedit enim per mOr ^dieft idem ac a&us intell igen d i, fiue in-
dumintelligiyiii/^^^^^^ .telled io i & haec non poceft cxcludcre
& i principio'coni^iteio;&' jecUdum jCgrefsionem .; quia formaJicer eft ipfa
fitiniiem fimilitudtnn j quta fonceptio in- egrefsio,fcu origo a prmcipio intellipen-
teUeElits eft ftfniliti*dorei intet{etU i dr in dijqua proceditVerbum . Ig itar ratio
ed Jtm ndtUi'A cxijtcns , quia in Oto idem efi . cgrefsionis ab alio jcft dc dl'cnt ia cxptcfla
£fe, &■i.ftclUger^. U s e ibi t vbiinanifefte iutelk'dlionis^iiuea&us intelligcndi; vel
dilViiiguit; Q u od iotd ligere fita c tio in - ■ aftualitatis j omnia enim Ifia lunt (ynO-
jtclligibilis> & operacio vii®, i principio nima. Rationem inhsrcntiaf ccr-
eoiuuii6to,& miiaturafimili. Dittinguic tum eft,quod 'excludit intcllcfiio D iu i-
ergo ad geueraVionem V^erbi, & incclic- ra.’Q jia cum fit fubftantia a fortiori de­
<!tioncin, qu® eft a ftio intclligibilis, & bet in hzrenciim excludere ; ad cum nio«
piincipiumconiuiii^mii a quoproccditj ^dum, quo relatio in Dt o non ell accidet;
& naturam etiani ad cuius (imUicudinern fed fubftantia; r^men relario non ft hab'ec
procedic. £ rgo diftinguit aftionem , & y t ternjnus conflituei« perfonam ; quia
principium proximum , quod eft iutellcr relatio non eft terminus, ncquc coiift itu-
a u $ ; & naturam,quae eft fubftantia D eii tiuumperfons in Diuinistftdeft oppofi-
E rg o D .T lio m a sn o n fentit,quodeflcn- t io , & ratio faciendi refirre ; terminus
tia D ei fit mtelligete DeijnahKi fentiret autem eft perfona qu« rcfcrtitr jfitut ter­
quodnaturat)ei erat intclligcrejquaodo minus relationis Paternitatis eft Filiusj
loquitur de fimilitudine naturse ,n on d i- & terminus relationis filiationis eft P a ­
ftinguerct iiilineaintelligedi aationem; ter, fub ratione op'pofitiohis feu relatio­
principium , & lututam ; fed diccrtc: nis filiationis adParrcm . Sic ergo nun­
quod natura D ei erat iotelligere , line quam adiiiittenUuro eft, quod rclatio fit
diftinftione a d io n is , principij, Sc radi- terminus ; fed 'potius oppofi'cio feu r a ­
tisi Ergo talis conftitutip uatuta: eft cqr tio referendi ad terminum.N cque,quod
craria omnino hieiiti D i 1 homaf. iit ratio conftituens perfcnahi formali-
t e r , & cxprelsiiie : nam pcrtona expief-
V II, Refpondetur adargumeutdterz se ( vt didum mane: i , tcmo ) confti-
Ha fenteuiU . tuitur per fubliftehtianu & aniplius infra
dicem usilgitur rclatio eft ratio faciendi
io p ^ D primuni arguimentum perfonasdiftin£kas5 fed non confutuendi
A tc rtis ftrntentiae refpoiide- perfonas; Namaliiid eft,per quid c'onfti-
tur : Qtiod iCEuaiitls iiitelligendij qua- tuitur perfona; Aliud vcro per quid di^
te n u s^ v lt'im u s a d u s, noii (igmricatur ftinguituriConfiicuituCperfubiHientiaj
exprefsejvt eft adtus puvnsjrieq; per nio- dillingiiitur per relationem. H oc nunc
dnhiaibiVitia::quia iic tt I k a a u s puiu s, breuiter damus 1 largius infra in propria
& fubftantia ; hoc tameniioii explicatur qusftioiiCi IntcllJigere ergo ih a£lu fee un­
liib nomine , Scexprcfsionc a d u a lita tis do in D eo, nohdicit in hacrentiam} qu ii
intcliigeridi. Qi;ia ratio aftus p un p etit eft fubftantia Dei; expnmit tamen tflen-
identi'ficsire omiiiailliusiinesE , a radicc itialiter, & djcitegrefbionem j quia per
hanc ejfprefsionem tonftituitur; Naiii
vfq u ead vltimum adtum ; & hoc quod
adio eftentialiter eft egrefys k principto
eft identificare onuiia,pertinet ad leniuiri
identicum .no prefsiuunu&iorm alcm ; Rationem verb a&tis puri iion dicic; ltd
includit identice;
E t rtfij qiiaiido dicicur aftualicas
I i I Doi^rina vero D .Thoma: qu«
gcndii noiiiexpriniit aftum puruiiii lice^
probat Deum lubete ifummiini gradiinl
fie a c tu s ^ r u s ; qiiia i aliudeft ette^aliud
vitae , hoiifatnitur ex loco citato ex l i
cxprimefCi Immo , & ratio actus puii
nonpoteftcxprinii:quia(vt dixijpuritas p a rtiq u Jfft.tiart.j.S ed ex i.p a tt.q u jft.
i ^5.art. j ; Ibi ergo [irobair itilJeo non fo-*
aftus pcrtiiKt ad idcntifieationem tor-
Jiim vitairisfed fummum gradum vita da »
malem omnium perfeaioutiiii illius il-
iiC3t,& etlaiivflUarum.Quiaaeus hqn fq: Hi ia fuajjwura left fuum intell igfcje .
46 Commentaria InDiuumThomarri,’
ScJ ill hoc articulo expi fcffi d o ce t, & in cipium , & opperatio,non^ aturpotcn-
antecedenti; quod gradus vic» explica­ ■tialiras,fed principium eft in vitimo gra 4
tur per aftioneiii, licct vita non confifiat d u .& a ftu real iter , licet ipfaforma quae
iu aftione. Sic ergo Deus viuit fumino omnia identificat,Ioco diftindtionis rea-
gradu vitxjquia fubftancia eius IpirituU- lis , ad claritatem perfi. aionum habeat
lis eft; ideft, immaterial is. Et ftc cum (ii •exercitium diuerfuni, per plura munia,’
- in.fummo gradu perfeftiorfis , etiam eft £ t fic vita in Deb ponitur in fummo gra^
'infummo gradu v i t i , Q uo4 autem vi­ du:quia non eft determinabilis, nam exi-
tam probet D .Thonias ni D eo: quiafua prefsio diuerfa , non eft contradiiio grai;
. narura eft fuum intelligere,eft propofitio dus determinabilis, fed explicatio illius
identica.N am fi loquamur infcnfu', qut>- perfedtionis : qu* reperitur ynita cum
,dicitur intelligcre natura ^fenfui identi- alia (ine coufufionei Jbt fic licet cpetatio
cus eft , quiaidentificat fecum fubftan- explicetur per modum egrefsioius, non
tia.m,quaE eft viuens in D eo , Sic eriim ait dicit potentialitiatem principij , a quo
art.2.antccedcnti incorppre: ^ o d h o c aggredi dicitur.QjiiapotcntiaiitasUip-;
nomen impoptum ad jignijicandam ponit diftinftionem inter vtrumque.nam
-fabfiatttiam, cuicanuetiit jfcunditm fustm fi eft idem,non poteft dari potentialicas:;
nawrarfi monere fe fpfint. Ergo quotief- qiiiaidem noncltporentiale rclpedului
tui'.que D .Thomas dicit , quod natura ipiius. Ergo tota puritas aftusexcludes
D c ie li fuum intelligcre,eft licut quando potentialicatem pertinet ad fenfum iden­
d i c i t , quodcflc D ei eft eflencia D e i , Sc ticum , & Iic totum arguinecumlaborat^
\ellc D ei elt cdlntia D e i : quia loquitur -in squiuoco: quia fcmper reducit do6tri-
in fcnlu identico t non forniali iecundum nam ad identitatem rtcjuilitamad aftum
cxprafsionem, purum,excludentem po:cntialitatcm ,&
I la Qnando autem dicitur,quod nos loquimur in leniu turmali, & expref-
'fi ahquis gr^Cus v its (it in operatione» fo , v b n lla p e ite a io p iin c ip i;, &a£tus
cgredicnsab iilo principio , tale prir.ci- exprimiturdiucrlaexp* elbione, lednun*
pumi habfc mmui de vita:quia minus de quamcft locuspoctntialuati : quianun-j
a S u . iio c torum ad fenfum identicum quam negatur idfiujtas.ieiliupttniturm-
reducitur ; quia illa cgrcfiio noncftrea- tcr omnia pradicata D lilina.
Iis per influxum diftindnm a principio, 1 14 iioiutio ibi propodta etiam
;& licnihii m inushibetde vita:quia cum fauctiioftrgconciu(i«jiii; E tiiie o a d im -
Jn tcllcftio , inceUedus , Scinrelligens, pugnatioiKiii eius rtfpontletur. Q;:od
jam radicale , quanv formale fint idem, incns Diui riiom® iam manet ex p iiu ta
id eo nihil poteft habere minus de vita. in fauorcninoitraedoctriitse.Cuuctdimus
C^ia vna vita eft in omnibus , nam foia ergo ; Quod form alis rAtio v itx cot.jjitt in
datur diuerfaicxprefsio ciufdem forma i‘0 qtiod aliquid mQueat fei quud tm noejl
Diuinas, q uscft totius vitas origo>6c vi­ tasgis p c f.C ia -vita , quanto minus deiff~
ta ipfa. bic evgo nihil argumentum pro­ minatur ab a iiu , 0?- e x j e ejl magis in actii
bat.Q uia procedit a fenfuidetieo adtbr- ’vliirno. Sed totum hoc iit mediaidenti-
nuicni. iit ficin forma refpondetur. St tate principi; virae cum adionc vitali, &
aliqaisgradtis Tritaefirjn qttoI’n ttliig a cfit fic confequer.tia;qua: ex hoc antccedenti
cperat tu i'gyedtens i principio , rale princi­ infertur,no elt aii rem: quia mutatur fen*
pium mirtus bahetde -vitd. D ifiingo ante- fus confcquenri*. Nam in antecedenti
ceues; i 1 e^^rediatur dijlingua- fenfnseft identici!Sjincon?equentiaver6
tur realiter gTAdtts i principio , « quoegre~ eft exprcfl'us, & formalis. Ergo ficut fan
d/fMj'.Conccdo anccccdens. Si tdenti^ce- pra argumentum probabat e.\ ad upuroj
tur cum principio , & Jolttm Jit egrejsioin iic modo probat ex fummo gradu v ita ,
wwnirf.ve/ex^rfJjfonf.NegOanteceues. & vtrumque cum fola ideticatefaluatur»
£rgoille gradtts antecedens aiiurnejl -ptia Ex eoeniin quod illa tbrnia D ei cxpri-^
fe>rf:Ctil)!lis , 0 -detrrminAbilit par opera­ mat diuei fas perred iones>non datur po­
tionem. Diitingoconfequens. i i Antice- te t ialiras,qu® deftruat puricacjin a^tus,
dit c»m dljiindione reali. Concedo confe- nequefunmiumgradumvitse. Ergo cura
?;aenciam.^ i antecedit caidentn^ite^&fo. argLinientuni (oium intendac a D eo ex­
nmfji prioritascrigiuiSiCff' f}^crcity. N e­ cludere pottntialJtem , & hac cxcluda-
go coiifeqiicntia. Ergo hoc habet minus de tur per identitatem , qisac reperitur in
fummo grailu yitx'. Suppofttaidenticate. D e o , nihil probat argumentum ad rem,
jN igi> coiiltquentiam. qiiia in kma identico non dubitamnsj
?}i. . eft prin­ qucd quidquid in i^€o eft ^ eft tHentia
P .^ L
I . P . Q X I V . A .I. D e S cien tiaD eL ' 47
D e i. Neqne fokiin ditur in.Deo aggre- & idcntic^ non fit <liftinftio neque con-
g-icio perfectionum ; quia fi folunitflec ilftufio.i exprefse vero volitio d icit vita
aggregatum , vt argumentum proponit» ad us fecundi; ficut & incelJedio» in hoc
poflec dan pocentiaiitas repugtiansDeos nullum eftdifcriiuen. jc
lid datur idencitas omnium perfcitiOii; 117 A d ilJpd a-titem quod dici-,
nuiniquse facit a.ftuni purum. tur ; appetitiuum in ytuentibus fjon
iiy E cproprereaadillam propo- fjonfiitmtgradum ^fcutintelle^iinum ,
litioncmrerpondecur. E x eo quod fcnfftiuom, lioc debet in fanp fenfu expli­
pcrfe6iiones identific cari. Quia ex parte veruineft } exparte
tas^no explicattnodum naturit, idcfit quod vero confundit dodrinain. Verum cft.
iftrelli^ere fit fuum e^e. Neganda eft nii- quod nunquam datur fenfitluuinfineap-
iipr.N ain h a<iunac,& idencificat non fo- p etitiu o ; n ^ u e intellediumn fine voli-
h m plurcs perfediones , fed omnes, cx- tmo. Quia ill* dua potentia: intelligen-
plicat quod-incelligcrefuum efle fit j im- ai> & amandi fen fcutiendi, & appetendi
in d ,& quod omnia quae in D eofiint, lint couitituunt vnumgradum; & non v«u fi­
fuum cflc. S^d modus conUituendj natu* ne a lio ,& lie gradus animalis coftiiuitur
ram> non explic tur per identitatemjled per lenntiuum, & appetitiuom ad;equa-
per exprefsionem. £ t lie adhuc fuppofica tej quia implicat, quod detur fenfitiuuin
identitate omnium i requiritur exprcfsiq fine appccitiuo , & fic gradus,v.gr. ani­
ad cxplicandas perfediones Diunias, malis nonto lat folum ex fetifitiuo,; quia
A lias confunderemus naturam cum pro­ hoc partialiter conlUtuit gradum , ficut
prietatibus, fi folum attendamus ad ide- animal , & rationale partialiter confti-
titatein omnium. £t hoc modo ifta Tcii- tuunt hominem. Sic ergo,fi propofitio
tentia vidctur concidere cum priori illa vf^itfjg„|fi(.arg ^ quod appctitinum
fentencia , qus in aggregato feu pclago cxfc (olo conftituit gradum diftindum ,
omnium peril'ftionumponebat naturam optjnie dicit, & coucedenda.Si vero ve-
D e i. Q^ja tota ratio illius fentencia: (u- Jit dicere quod fenfitiuum folum fincap^
initur ex identitate omniutii perfectio­ P etitiuo,c6llituit gradum, ita v texclu -
num; ficu t, & ifta fententia lumere vide­ loappetitiuo detur gradu$, in hoc fenfu
tur. Igitur to tad oftfin a tundjtaineo: falfatll: fuppofitio. Nam licet verum fit
quodintelligcre Di-'ifit cfi’e D e i , e lid e quod gradus conftitutus ex appetitiuo,
fenfu identicOjficut quaniio dicijTius, vel­ & fcniitiuo , & intellcdiuo, & volitiuo;
le Dei eft elTe D c i,& nos de selu exprelfo, Ordine naturae prius ex intellediuo con-;
& formali loquimur in praslenti. E tto ta tituatur; quam volitiuo, & priusexfen-
fuppofitio huius fententis hac squiuo- fitiuo, quam ex appetitiuo, attamen ex'
cationc fundatur , & ficilja abUtaruic vtroqueconftitnitur, & ficappetitiuum
argu nenti ni icKina. non conftituit gradu diuerfum > fed eun­
lid Vnde,altera folutioibi pro- dem gradum cum fenfitino cohftituit. Ec
pofitanum. i j , fauet nobis. E tad eiu s ho.c modo debet intelligi illa propofitio.
impugnationem refpondetur; C^nod voli- 118 Sic ergo infertur; quod ap­
tioex fuo formed concepta nonp^/tejlcoH- petitus no conftituit adaequate gradum,
fiitttere viram; fed confequi ad iltam. D i- fed p.itia1iter. Erpo ficut voIitio non
iiin g o antecedens. Nun conftituit vitam conftituit neque partialiter naturamDi-
cxprcfsc ad uakm . N ego antecedens: uinarn , neque intellediuum conftituit,
Non coftituit vitam exprcfle radicalern, fed tam intellediuum quam voliriuuiH
vel per inodum principij.Concedo ante- conftituuntinradice.ldelt,infubflariai
ccdcns. yolitio cum (it exprefsione q u seft radicaliter intellediwa , & v o li-
fuaadiisiccundus, iicut & intelledio no tiua , vnde quando dicitur quod lenfiti-
poteft exprimere conceptum vitg radi- uum,&appcriciuumc6itituunt gradum,
caiis; fed folum vitx adualis: & lie in e x - debet iiitelligidsfenlitiuo, ficappctiti-
prefsione fuaexprimit origm cm abalio, uo r.idicali nirubnautia, & eodinim odo
Jtcct identice (it idem cum principio. quando dicitur ; quod iotellectiuum, Sc
Eodem modo dicendum eit de intelle- volitiuun) coftituunt gradum fuprtmum
d io n e , quod infua exprefsioneexplicat vicf .debet intcbigi radicalitcr m lubfia-
originem ab alio , licet implicite dicac tia:qua:efi radix intclledus, & volunta­
omnimodum identitatem cum radice, & tis ; faltimcjcprefsiue , licet identicc lic
principio. Vnde illa conllicutio fi luma- idem ,& fubfiaritui, Sc intelltdus, & vo-
tur implicicc, ouilu ell ; quia idem non luntas,.& in telled io ,& volitio. Quando
conttituit fc ipfuni.Cum crgq iniplicicc. Vero d icityr, yoiiiiv iit Deo licet fic
CotSimintark in DiuumThomatii;
fttbfifiens , non iiin tn ^tcof>^itutiu»m 121 Quando vero D . Tliohnas
itarje Diuina^,- Diftinguenda efl propofi- 3 o cct ; i n t e i i i g e r e D t ie jf e D e i- , lo*
tio; VratnjiitatiattmperfeforMaliter, & quitur in fcnfu iden tico, & non formali;
exf)*efse. Concedo.-Kf rAdicalirer in £ tfic neganda eft confequentiaargume-
fi*niiA.tx^tm itUtn»tuYA,^z^o'. N ahi li­ ti. Qna contrarium proponitur. Prseci-
cet vofttio fubfcqnatur , & ad haturam,' puS eriam j quia argumentum fiipponitj;
qua eft radixj & ad volutitacera i qus eft quod D . Thomas loquatur in fenfu' for--
potentia ; & ad inte!leftiuum j & lieet ina!i,& non identico,& non probatjcum
ytraque fit proptietasDei,tamen‘fuo'or- fit dehoc totaquEEftio;circa mentemD.;
dinetaiiseft; id eft,itavt prior j0t cogni- TItonijc, & quod D . Tlionias non loqua­
tiojquam volitiojficucprior eft inimuta- tu r,probatiim relinquimus. Tura,quia
biiicas origiue,quain immcnHtas. Sed in fupponit in intclleftione procefsionem
hoc explicatur ; quod perfediones in ab alio. £rgo intelledio qua: fupponit
P e o jlic c t fint vnit®;non tanien confufa;, iilud a quo eft,non poteft conftituere na-1
E r g o ficut volitio -expraefse intelHgltuc' turam. Tum .quia ad probandam fimili-,
pet modum operationis procedentis i tudinem naturae j potius deferuit identic
■yoJuntatfijlic inteiledio ab intelleftu, & tas: quia natura non folum eft fimilis,fed
it fubftautia tanquam a radice. eadem. Ergo loquitur in fenfu identita-
1 19 A d fecundum afgunicnttim tis,feuidetico.T um etiam , quia intelle-j
refpondetur. Conccdendo : Q u o d idc6 <9:io non conftituit gradum ; fed ex radi^
fecuodui.n D .Thom ani V erbi procefsio ce gradns dimanat.
eft gcnetatio j- quia procedit a principio 12 2 A d impugnationem refpon'*
coniun£to in fiaiilitudinein n.uura:. H o c detur.Filius vt Filius non procedit fimi*
antecedens j poti;^ fiicit contra ill;sm lisidencice,fedform aliter.H sc propofi-
fentetianijquatn infauorcm.Nam ii V er- tio eft squiuoca. N a in ratione.Filj for-
i>i prod ud ioeft procefsio a principio.’ inaliter procedit., & natura etiam com'*
£ r g o iam exprimit originem ab alio. muntcatur formalitet ex vi genetationisJ
E rg o iam in exprefsione Tupponit prin­ Sedrario : quare communicatur naturs
cipium , a quo ducat originem, £ t hoc fbrmaliter , non eft quia commanicaniT:
»on poteft negari j quod Filius fit a P a - intellettiojfed quia communicatur eadc
rre.E rgo implicat quod conceptus fit in-i fubftantiajquseeft in P a trc,& eft natura,'
itelleftionis iu D eo ; quia natura non po­ nam aliud eft quod communicetur quod,
teft ijitd lig i vt procedcns ab alio. E rgo eft natura, fea fubftantia P a tr is : A liu d
ii generatio V ctb ieft proctfsio ^kgene- medium quo communicatur, &c h z c eft
ja n te , non poteft exprimere conceptum intclledio feu generatio. Igitu r ex eo:
naui'-Ofjquia illud principiuma quopro- quod Filius ex vi generationis recipiat
cedit eltprius ; & conl'cquenter in illo non folum fimilem naturam, fed eandem^
jcanqimm priori debctconftitui conccp. non fequitur quod intelledlio fit naturaj;
|i:us nature. fed quod intelledio fit a6:io perquam
120 ^ a n d o v e ro D iu u s Thomas generans P ater communicat naturam.
prpbat Gniilitudinem naturarjex eo quod £ rg c argumentum confundit aftionem
intelligere D ei eft efi'e D e i } non negat communicatiuam natura: cum natura
quod intellfcdio fit procefsio. Sed quod communicata,& licet vtrumqum fitfo r-
a d h o c vt fit generatio, nonfufficic quod male ad Fill j generationem 5 fed non eft
p ro ced a t; fed quod talis procefsio fit in formaiitcr feu in fenfu fnrnuU venim;
eadem natura. Et ad probandam eandem quod inrelhgere fimiptum pro intelle-
iiaturam dicit. Q«od intelligere D ei eft ftione, fit natura, quia hoc fcmper eft iii
cfl’e D c i ; ex hac enim identitate probat fenfuidentico.
D .T h om as , nonfolum quod procefsio ijj V n d cF ilius exit formalitec
eft origo viucntis a viuente j fed quod fit in natura fimilis,.& no in proprietate cha
ineademnaturaper identitatem , Sc non raftcrifticaPatris,& fic ex vi generatio-
folum per finutitudincm,. Ergo iam fup- nisaccipit naturam j qua; efi fuhftanti^
ponitur intellcdio vt procedensfeii pro­ D e i,& recipit per intcllccnonem .Ratio
cefsio ab alio j & poftea fubfcquitur, autcm : quarc procefsio Spiritus SanCt;
quod ilia procefsio iit in firoilicudinem non eft generatio,non conllftic in com­
nature. £rgo iam intellectio non poteft municatione natura form:! Iiter, vt dice­
conftituere naturamjquia cllcntiilircr eft mus infra; fed quia Spiritus Sanflus uoa
procefsio ab alio i & lupponic piinc^- proceditcx;»»T«c/]p/o co»iu>i6to, Et h sc
piuxn a quo fit. gft ra tio D .T h o m s inquaeft.aj.Sed hoc
I P / Q ^ I V . A iL D e S c ie n tia D e K 49
pr^tcrminb.ccrtii cn,cjuodFilius cx v/ge & qua ipfe tendit probare. N ego confc-
iicrationis fDrmaiicer recipit natura , fed quentia. Ex ratione,quam Autliorcs ter-«
non bene infertur.Q uoti,quiarepicit per tis fcntcntiaj interpretari conantur. C o t
generatione ,fcuintclIeftionejqiiEcidein cedo confequentia.Illa enim ratio r.6 eft
f ft: ideo generatio, feu intt ilcctio lit natu P .T h o .fe d Authoram te rtis feocentii'.
ra. H £c cojifequentia argumenti no bene 12 6 N ec admittimus folutio'neni ibi
deducitur.Ergo licet intelligerc fonnali propofita,n.i5iquiaratio imaginis inVcr
tcrfe hahcat,vc proprietas natura:, no e:< bo no facit gcneratione,fed eft quafj pro*
hoc to llitu r,quod natura communicetur prictas fublequuta ad ration? F ilij,q n u
form aliter.Propterea ilia cofequctiaqiu Filiiis eft talis exvi generationis,&polka
d'icitut,ErgofitnteUigere fehabet, y t fro- fubfequitur ratio iniaginis.Secunda vcro
j>rkras^ira y t aliquid aijrectdnt ill»d,quod pars folutionis,ex parte coincidit cii nc-
fit natura,fi Filtusformaliter,T>t procedh ejl ftrafententia,&: lic adm ittitur. A d im­
folHfecatidu intelligereinotiptpccditforma- pugnatione illinsrcfpondetur. sQvtod rc-,
licerftmUts in »at»ra,H£C confequeua ne Jinquedo rationem imaginis,quia ex par
g ld a e A , 5c expiicada.N a cocedinius pri tc impugnatio prajvaler,quoad aliani par
ma parte:quod intelligerc fornule, & ho temqua dicirur.QnodFilius procedit in
radicalc fit proprietas naturx diuinae >& tadcninaturajprobat D .T h o m .e c quod
quod prsEcedat principiii radicale lublta ill Deo idem eft intcl),igerc,&eflc. E ta d
tisefpiritualis, &fupernat«ialis, quarcjit probandam identitate n?.turx , quarc no
nacura.H scpars verifsima eft j fed£|uod va’eat fenfusideticus^ Vndccoufcqnecia
cx illafequitur, Q^od F/tius, y t procedens illata. Ergofiintelligerenon e^cjpf naturje,
formalirer^tfoiiifeciiditinttliigere.F^xpli- fed proprietatis,&foUtm iii^ttchjl tiMitrj,
cutar^idcli,Filius vtprocedes. per imelle- ttoaprobutstjftod deturJiT/tilitttdoJormalitef>
dionem joUm pfoci’dit, per tfJicne JubjliKTialis.fedjolum identice. Diftinguo
gencrrtf/wrf. Cocedimus confeqaicnt ia. So/k conl'cquens, Jf//?r lutetligeye radicah-.Con-
jtCitndii intelligere proced it. ideji, Tiihil alittd cedo.quod lit natura fbrnialiter, & non
rccipit,nifi iatelUgere.lstj’ im as c 6 lcc\uin' folii jdenticc.Intelligercfumprii pro in-
tia . Qnia ex vi inrellcdtionis proct-dcns tcllcdhone.N ego confeqiientia.Q^ia ta
rccipit lubftatianjintelledtiuan;, qu$ eft le iiiLclligere non eft proprictas/cd a 6rio
rtatura,& rad ix,& fic intelligere ibi co­ aproprjttatcproceces,&rCic foiu idecic^
fuse ponitur,.& diftinguenduni cil. elt nat-tua.Bene tame probatur: (imiiitii-
124 Alteraetiam cofequciitia debet do fjrn u lis,q u ia per in tclkctionS cornu
negaci. Ergo v t D, Th<w.probet efficaciter^ nicaturform aliter.cx vi generationis fub
qttodprccejSio Verbiejlgeneratiojuhflatiilis fta tia P a e ris y & fic fitfim ilis F iiiu sc x vi
in eade.natura,debetdiviy^Hod intellig^rejit procefsionis , quia datur natura illi, per
idemxiiKAcurjfor/Kaliter^&mafciiiide/t-- ititd le 6 tionen^ qn* 4iabct afsimillarc.
tic e ,H x c confequeiitia negatur abrolutS. 1-27' 'S ic ergodebeiT'.iisdlUinguerc ly
Qi-i 1 quod VerbiprQcei'sio lit generatio, iuti>mgere,quiz ciim pofsitfum i i vcl pro
no;);pcobatur a D ,T h o m ; ejcco quod iri- -tadice.vel p ro in te H c a u ,v d p ro intelle-
Tclligerc fit ellc D ci,fed e xeo , quod pro- A io n e,h ab et diuerfam rationem inferen-.
fcdiclf;ilius,tf principicrctfmi(n6ic injimili- d iiN a m pro to ta linea no poteft fumi in-
tMdincmnAtuT^. , - :< . , tellig;re,n iii idetic^ ,& in h ocfallitu r fen
i 25> Ad^probationc cofequentisEref- tetia op p ofita .Q « ia in d ieat,q u o d poteft
!>!>ndetur. Si intcil/gere Deifolii efi identicf •ly inteliigere Tumi pro tb'ta linea intelligc
nAtfita.pracediay<iux ex. y iju a tagit //itd- “di a ra d ice,vfqoe ad a d u m fecudum ibr-
,ligere:fitiif>git aiicfuid can/tqiiutu ad natii^ inaliter,qu od impofsibile eft.Q nia fenfus
rrf* t»i4linguo anfccedesi 5/ iatelUgete Ji». ■formalis (blum expiicac vnum inwnus. C u
flraritrpro radice intelligendi in jubjliitura^ ergo detui" triplex muinis,feu excreiti'um
jlSegoaijtccedcns^Qivia tunc jntelligere j-cale,quod in D eo'datnr J ic c tiid fn tih -
-C c i eft I'oriiialitar natura»:^5 f intclhg^fi -catum ;fcilicet,m linusradicis ,& -m nnus
-pclr^ m ^ turprofm ltetliontfiC onccdoin (intellectus,& n)un‘**intelk'ftibi)is;adhoc
.tccetiens. Q^iait^uiic intrJligereD ci non Vt formaiit'er loquamur ilc i»i^Ugeri”,dt;^
.cll.eirftPdi foirn:^aiicer,, fed quid confe- bem us^oqm de tn o munere folovN a ii io
quutum.ad natujarn D d,xanquam aftio ■quamur dftriplicin H ih ere fim u !,eritid s
ad pi}.i}gipiii 5,vciproceisioj (eu origo ad ticc;q a ia n o n vn iu to r'illatriu tn D eo.n ili
radice.Ergo nonprybftxD .TIioi cx hac ptT id cn tita tcm .B rg o k sq u ed o d e rribu.':
ratibne prqcefsione V erb i cffc gt;ncratio illisexcrcicijslini«ljloq.dAin)^^dcjicitC i
neni, Diftinguo confcqacns/Exratione, tortio i*E rgo vt loqnamnr expirehe j fc
. qua cx P .T lio . explicata pr.opofuiinus, fqm uiit;er dcbein’ cXprmwreyJiUffiun'ii;»
0-rr 1r ^
JO Commentaria in DiuumThomam,
vcialteru.fetl nu!lummutius vcl cxprefsio Ijo Altera etiani cofequentia.Sci­
potent dt'clararenatucain,iiifiiTiui)US ra­ licet.L.rg6 vcl voluntas pertinet ad con-
dicis. E rgo vel iiicelligcrc fiiniitur fub (lituriuum naturffi formaliter > velfoluin
iftoniuiiercjvel nunquairt poteft torniah- identice. Diltinguo confequcns:vo]iitas
ter fignificarc nitiiram , fed iden ticc, Si fub exprefsione voluntatis nonpertinec
fie coiiftac ad totum argumencumi; ad cofdtutiuum naturf;quia eft propric^
128 Neque aditiitcimus foUitioncttj tasiuiusjfolum queidctice eft natura: 3c
illani ibi propafitam,n.i7.Qiiia ilia ratio eodem modo intelledus fub exprcbione
qu£E ibi afsignatur,nonefl vera:iia ratio intelleflus nonpertincc adcoftitutiuum
q u a re p ro ccfsio V crb ieftgeneratio , 8c naturaj-.quia eft proprietasformalitcr»fo
non Spiritus Sandi,n6eft:qiiianon pro­ lumidtntic^ eft natura. Concedo confe-
cedit Spiritus Santtus fccundu efle prin- quentia. SubcxpraSfsione radicis.N egq
cipaleD ei.Q oia alias rtonefl'etDeus,(i no confequentiam^ lUatio vero qu* deduci-
haberet illuJ v quod eft principale in na­ tur.- ErgoformttlitercoPp'tutiuum trntuns
tura diuina.Hgc ratio nullatenus admit­ ejl htelietlaMttas in aCtupuro. N ego con-
tenda ; fed quia Filius lolus pro ced it* fequenciam» & luppoiitufecundae partis
frtHCtpi'oeon/uudOyiion vcroSpiritus Sa- c 61equetis.N a inpriiliis intelledtualitas
ftus. Scd hare qusftio fpecialicer eft dif- non eft intelligcreiuifi idcntice; quia in;
putanda infra. £ t quando dicitufjquod tcllectuaiitas potius explicat intclligi-
voluntas pertinet ad conftitiitionem na­ b ileex parte o b ic d i t qua intellediuutn
tura:,debet intelligi radicalitcr,ficuE di­ e x p irte pciacipij a£):iui, & fic iammu-,
cimus de intelleftu ; quia ex eo quod in- td turfcnius tbrmaliccr:quia mutatur ex-
td leftu s fit prior voluntate,non infcrtur prefsio.Nanf aliudelt exprimere ratione
principalitas plus in vno qua in alio , fed o b ie d i: aliud exprimere ratioiic princi-
infcrtur,quod inter perfedionesDei da­ pij : m utatacnim exprefsione, mutatur
tur o rd o rc a lis, 8c eilencialis i fccuaduni ctia fentustbimalistquu fcnfu&ioinialis,
quern prior efl intcllectuis origine volun­ nihil aliud eft : quamexprefsioaliculus
tate, Sicut etia Spiritus SanAus eiil po> muneris,vel exerciti). Cu ergo fit diuer^
ftcrior origine F ilio , & camtn neque eft fum munus in telledu s,& o b H d iiu tcili-
maior velm.‘lior,veI principalioritpiricu gibilis, licet in D to vtiumqjUt ide,hinc
Sandlo. >fi Oiuitia T finitate niini ma- n<ilcitur : quod iam argunicocum tranfic
minus fed totx tresFerfona coster- adalium fenfum formakm,8i lalium om-
tix fib ifu n t, ^ c o x f u i e s . £ rg o a d in tia nino:quia naturaDvi 116 conhitmtui per
nihil fecundariu dcbtt ad m itti,’& prop- ratione iinelle£tualirati.sparsiuae,fedper
terea ilU folutio non dtbet fubliineri. ratione radicis fubftatiaiis intclligendi,
up A d impugnationem nihilomi­ i j r . Pra?6erca quia : Ratio a d u s
nus refpondetur, in quantum noftts con- puri non filuacnr in exprefsione tbrmali-
clufioni videtur opponi. Conccdendo:^ tatumjfed inidetitatcpcrfvftionum : na
Qiiod perfefta generatio dcbetcfie pcr- ille eft aft us puru3 ,qui caret omni pote-
fcdeafsim ilatiua.Sed haec foiucio dcoet tia lita te ,& iile caret omni potentialita-
diftinguercduo, aliudeftin quo fit fiini* te, qui identificacomoesperfcfcionesin
litudo , aliud eft per quamaftioncnific vnaforma, & formahtate, & ifle folus eft
fim ilitudo.Nam fimilitudo iit in natura, D eus.Exprefsioantcm pluriuform alita-
quar eftfubftantia , & hoc explicat ipfa turn,vel inuniii non opponitur aciui pu­
definitio gencrationisdices: (^ 6 d lit in ro : immo illi conuenit. Qiiia ex eo eft
fimilitudintmnaturae; ha:c tamcnlimili- aftus purus,n6 quia careat omnibus per-
litudo communicatur, & per inrellcctia, ftftionibusjfed quia omnes habet vnitas>
& per voluntatem , & lie male arguitur a & identiiicatas, fed identitas non tollic
ratione illiu s, in quo fit fim ilitudo, ad exercitia diucrfaab eadem forma Dei.,
raticyiem alterius, per quam tali.s fimili- E rgo cum exprefsio fequator exercitia
tudocom m unicaturiSiniilitudoergdfit form s, eo modo quo forma exerccc per-
in natura femper; fit tame per intcUcttu, feftiones diuerlas j ih tellcd u sexprimit
quia per illam potentiam , & per inteJlc- illa s, & fic exprelsif) pluruim pcTteCtio-
ftionem tanquam per actionem commu­ nuin lueadcm t'orma non opponitur puri­
nicatur: Ilia aute conlequentia.fifgb ter­ tati aftus. Igitur im plitatoriiieft: quoii
minus generattonU dtbtt tjie tora natura. ratio attus pun exprimatur : qtiia quod
T erminus quo cocedo.Terminus,i|m/ leu exprim itur,eft vnum munns formae,puri-
^»od.Nego;Qnia ille terminus eft per fo­ ta svero a clu s iJcncificat oniiies pcitc-
lia ; nam ficut adiones funt fuppolitq- ftiones.Ergo aluideli diccre,qiio<lillu«.l
m n * fic tendunt ad fjppofita. P'^Pl|S,v.g.iJitd{tdkius,quod tniu
I.P .Q ^ iV .A .I. De Scientia DeiJ ■ jr
^ur fiipponit puritate a6tiisinDco,quod iltius operationis inceliigendi, ii.fertur;
^dniictimus. Ahud ver6>c]uod ipi<i expie quod incdleftionoeftnaturaD cijfcd ra­
CiO alicui» imiticris, {it cxprefsioadus pu dix intelleftionisjqucd t’ii contra luite-
ri,q uod non coiicedinius.Q«ia aftus pu­ tia tcrtia.T u etia,q u ia natura 116 folu clV
rus fiipponitur in iciencicatc pcrfcd:ionu; radix inteliigcdijfcd etia aliaru opei ;:tio
fcduon poteft exprimi inexprcfsioitemu uUjiStproprietatUjqu^ in D coreperiun-
neris particularis ptocedcntis a forma tur,& lie rcfpcctu incciiediouis eil foluni
D ei .PrsEterea etia iieganius,quod mtel- partialiter radix , ,& iiatuia.
led iu iitas fic inrclligerc, quia hoc cft c6- I 3 5 E t licet operatio v-olutatis fup-,
fundcre nomina, & fignificationes illoru, ponat intelligere, quod (it nobilius. Sc-»
vc difficilior reddatur quasftio. per dicimus,quod natura diuinacli radix:
132 N e q je tia folutione d e n .iS .a d - &intciligcndi,&am andi efl'c:itialitcr:ita
m ittim u s.Q jia n o n e fta d rcM ia F ilio co yt no poisit cHcntialitcr,8t coplcte inttl-*
muiucacur natura,qua vt term inat intel- iigi radix,nifivtriulq,;intvlligatur. P rop
ledcioncPatr jsjcft ubic^lii in:elle£tionis, ter quod totu argumentii, quoii nicituL^
& vt eft inF ilio c6m uiiicata,cfi principia in eo,quod operatio inteiligedi fic prior,
■ incdligedi,c6mumtecn6notionahter,6c fblu probar,quod radix diuina: natura; fi;
fecu n d e.E t fic vtrum q;faluatur, & quod ne cofuiione pcricdionu fuo ordine exer­
cx vi procefsionis term iiieccognitione ceat illas,fed hoc no toliicjquin fit radix
P a t r i s , v t obie( 3 :um ,& fit radix intelU- omniii,quaL.is prius incsHigedi radix ex-
gen d i,& natura coinumcata F ilio . S icut plicetur.quaam ad i.A d iilud veio.quod
in crearis etiafubftantia genita F ilij cft dicitur de attu puro,i'am dictimi manet,
tcrmmtjis pafsiuus generationis P a tr is ,& quod ratio a£tus puii cft fenius idcnti*.
principium generationis alterius F i l i j ,& cusjnoiiformaiis.
vtrum qi habet F iliu s e x v i generationis 136 A d ilia vero rup‘>ofitione ibircf-
form aliter.Q iiia n atu ra, quar comunica- pondetur.Quod couccptuspotetia' a£ri-
turjcft principium radicalea£ lion ii,& tcr uijfcu actus prinjitlicit pc:rfefi:ioacmj&;
minus etiam a£t tonis generantis,& racio idco repentur ihL'co,no cum cxclulione
liatu rs no explicatur per id , quod habec a d u i Itcudi,fc'dlupponc.s identitatem y-
de pafsiua intelledcione, feu de o b ie d o triulqi&espucanstornialitatc vniufcu-
in telle ftio n is, fed per id ,qu od habet de iufq,ih-opt(.[(.a ergo neganda eft iilalup
radice intelligen di. p o litiy . 5 «;iiii:i;c.'^otl cj/icef^rus ^ri
133 A d impu gnatione refpondetur. «iiy V iiiia i orUitie>iiij<Ciitidut7io:]fit fitijiie
N egando anteccdens.Quod natura diui- 'viriHAliter^Hctj.j^ormdiferii) v*
'lia iion confiftat in intelligere radical! ac troq;nioao it^cvitur in illojhoc euunno
riud, quiaintelligere nunquam poteftcfle dicit opjjoiicioae cii a d u puro:na illa cx
pafsiiiumjfed tiiceric intclligibilc. E d i ­ prtisio adus primi ;iO cu pocentialis, fed
cet iutelligibile id^itificetur cuinteile- pccttda,quia ratio ad u s puri refultat cx
ftiuojKoc ett in fenfu identico,formaliter ,idciidcate,exprefsio vero fit per formali
autem natura non explicatur ptr inteiU- tare exprefsa.Et fic muratur sefusforma
gibile pafsiuum,rcd per aftiuam radicem lis inidenticu.D einde etia i eijcie;;da ea
incelligendi.Vnde racio adus puri eft ra­ fecuda par$luppqficio;iis,fcilicet, Qiiud
tio idetica,qual‘ubltaEia D ei omnes per- operatio vt dicit cocspiu egrefsionis for
ieftiones identificat, & propterea omnes nialiter non detur in beo,lcdfoli\ emine
ilt^ folutiones recurrunt femper ad fensii ter.C^ia vtroqiniodocil adniittcda ra­
identicuni,& fugiunt qusfiionis nodum. tio egr^iVionisrca forulaiiter intcJligitiii;
Olli defcnfu formali fertiperprocedit:. “c.vpreriig procciiionis ii)P to ,v t ei; gene
134. A d c6firmationem,den.i p.reC. ^tatio V e rb i, &lpirario Spiritus S a n d i.
pondetur concedcdo. Quod iliud eli for­ i i i Authoiicasecia D . rho.exprtljii;
male conlliturtuuin naturx diuinac, qupd. ^decuracjquod itcudi: noitiiVmodu intcl
elT: per fc primii principium operationis iigendi poceit mrcliigitilentia diuina, £c
adxqiiata,ideft , non foluni vnius opira- I riib raciune iicrionis,& pot,ecice. Ergo ad
rionis/cd oniniu.Qnia radix,qua; elt nar ^Itiirticp. riio.tormaliicL inDeo,fi<: ratio
rura,noncli foiumad vna operacione, t c ' iic adioniSj& potctia:. N p quia vcalicer
Jicet inter i!las"detur ordo,'& cdniiexio", fit ad io d iliin ctaa potetia, \ ci p otttia a
ira vt intelligere fitijobil ior operatio: ac ‘ radice,i‘cd quia lilaforma diuina, e-
tamen non folu natura debet coniHcui,vn /xfirccc vtiiiqi munus ppteii iiitt lii!ji ii-.b
radix refpectu il!ius,red ctia aliaru.i^i g- vnb muncn nou iuL>aiio,l(c<!£ \ ¥1 f.quc
terea , quiacafu quo admiccamus, quod ■ pcrfca:io,& mun» 'ic.a.j cade forui^iiiac^
recura cftprinuun priacipiuui rcfpeitu cocetiViSc idebiicatuiiEquiuocario ai.a;
T T F I■
Commentaria mDiuurnThomam,
cicur e x e o ,qiiod au th b ritates ilUus fen- creaturarum, qnia folum nafcitnr ex emi
tesitix ctaiifcunc dcfeiifii fofftiiili exprcf* nentia illius formx diuina?» R atio v«r6
fi j a i i ad iJencicuiii,& proptereji rioii ad actus puri lemper faluatur, quia fiimitur.
inucuiit eicprclsioiieiii a ^ u s primiiTeli pb ex identitate fumraa oniniuiTiperkctio-
ten cis , quiaexilUmaivc.qudd t llis con­ iiumTKDeo.
ceptus oppoiiirur a fta i pur'o,fetl nu lU op 140 Iila ver6 ratio libertatis diuin*
p jficio Uacuf-, quia actus putuS folti p etit conliftit inegrefsionc exprefsiua,qua in-
ideuciutcni,iJci4Cicas«uceiTi otnnii^ non telligicnr,quodadus egreditur a D eo,
fiuc litrefpcctu generationis V c r b i, vcl
opponitur e x p fe fs io iiid iu e r fi, S flic r a -
decreti refpectu crcaturaru, £ t licet ac­
t io a d a s p r iin i,& cgrefsionis a b ilio d a -.
tur III U e o ,e cto n n a lice r,& einmenccr. tus D ei lit Jplametfubftantia D ei,hoc dc
1 j8 O b icftio i:adatbi nobis £iticc,& bet intelligiidentice,quod nontollitex-.
adaiiccitur.£i: ylcra ilkmaddinuis»quud prefsionem.generationis,Iccundufornu-
iacioa(Ctus fecundi in iiicelleccione , non litate actus,leu originis a pruicipio. Nc*»
foiura repericur in D eo relpedii o b ic d i que ratio libertatiidiuin^ explicatui per
fecundarijjfcii etiam rcfpeduobiecti _pri fubiectiohem creitiiraead D eu; quia m
marijjccneccliarij adintra>vc dj'da ma- hoc potiuscxplicaiur pe teflas D ei , feu
ncc. A d impugnatione rcfpOdecut.Q^oci donuniu illius,qi4l libcrcas ilhus. Aliud
racio,quaceadmicciciKc6cepcus toiu u - eninieH doimniu,aliaefilibcrtas; domi-
lisjfeucxpreisw a d u s , leu .condencji in niumDe i explicatur per fubicccione ,qua
D co,none(lfola concingen'tubm edi lc> DeusonviC creatura habec fibi fubdita:
cundarij, fed ctiam eminentia pcri^cho- Jlbeitas verb explicatur per hoc , <juoci
nis diuina;,qu 3 concinet quidquid pertc- voluntate fua tcdat ad id,quod fua lapie-
jSioais ell i.i radice,in poccnilaattiua,£Sc t u iu Jicat mag IS couuenitns. Tendenti»
in a d u feciindo: ec idcopoirufflasw-xpri- crgoactu i libuii ex parte D ei folum rcf-
inerc onmes ilias perfedioues >& hioctit picit iliod obiec;uni,quod ex fapiecia, ec
illasKjrmaliter diitinguere, no ilittinctio prudentia diuiua iiidica tur couenientius.
nt-rLali,qii£ opponitur ad u i puro.&clUU In am vt infra fuo loco dicam, Ucos fem^
die potentiaiicatcm, fed diitjnctionc cx- per tendit in melius, & tenetur cligcre,
prci^iua , qus cx'piicat diuerfaexercitia quod melius eft,dcbito fuse perfectionis,
ciutdcm pciti-dionis. E t lie ad hoc pirn & dignitatis , & non habet indifferentia
refcrc,quod oiaietturn at primarium, vcl ad aliquod obiectuni,quod lit minus bo>
ftfcundarium,quia eodem inodo relpctia Hum,led de hoc al ibi.Egrefiio aute feni-
vtrmi'qi datucopcelsiotfolum q; pytclt per explicatur in actu libero,per inoduni
cire<iift';rcncuiaeo,quod relp.^xaobie actusfecumlijline lacfione actus puri.
d i fecudacij poteft dtficereexpreisio c x 141 O biectiopropo{itaibim auife>
d tftd u creacur«,quiadcfed:ibiliselt; se fle pro nobis probat D .T h om .d illin ctio
per tamen in nat ura dmma dat ur iila fenii- ne rationis admittere inter perftctiopes
nentia , quaonines peifediones cxerccc diuinas, & aequaliter in omnibus perfe­
iinc confuu'jiie,5 c iniSla Hundatur diucr- ctionibus illas concedit. Qoianeque efk
iicas exprefsiomun. maior diltinctio inter vna linta intcllig€
I j p Quandb aurem pridijfta rdlUti'o di,et amandi, ac inter perfectiones vnius
adm ittit diftindloftemiapieiitiXjSt (cie * ]inea;.Et (ic tota illaobiectio, et confir­
t ia D e l , pertiiientium ad gradiini iVjtef- matio lUius pro nobis eft,Scadiiiittenda.
Jed uaiitatis,iapronobisiacit. Quiaea- Adfolutioncni illius reipondetur. Q u o d
demm^t iiitcllcdio Dci,quam illai'intc- vt J.tdm.explicatum reliquimus,coccp*
tia ponitjvt conflitutiuum elVenci* Dei» Custranfcendcntiasnuiore dillinctionem
eft lapientia,& fcicncia,& licut dilHnguit fupponit,qusn\ idccitas. Minus enimiii-
ilia lententia exprefsioneni fapicncix ni teUigitur id cm illu d , quod in alio inclu-;
D eo:itanoS diftini^,uiirius exprefsioiieni ditur,qua illud,quod cum alio idetiiica-
actus fecundi.Et licut d icit,q u o d fap ie- tur,et lie hac ratio tranfccdentia;,vel in*
tiaeftattribnciiitiiita nosdicimus:quo.d clultonisnonadnu'ttitur, fedfolaidenti­
ancellectus,& voluntas fuht proprietates ta s .Igitur in D eo raciofublUntis (quia
D e i. Ilia ergo in lirtea intclligehtiidi itin- ibin6daturaccides)i(iccificatur cfi om ­
cta perexpfeisioncs prudentis,fcicnti^, ni perfectione diuina,fcu eft omnis perfe­
fapientia:,& pt 6 nidenti 3e,ctia diitingui- ctio dioina,6: exprimitur , vt communis
tur prius perexprefsiones radicis, pote- ad onu)esperfutfcioi)tsDei.Q^ia omnia in
tia:,6cactusfecnndi.Q^ia vt dixi ad hac D eosutfubftantia, & fic n p admittimus
dilljiiccionera parnm rtterc connqcaciq ratioue tntis tranfccndentis,icd rati;>nQ
I.P .Q J I V.A.I.De Scientia Dei: 53
fiibftantuc diiiir)3E,qua: fub vna exprefsio- la tranfcendentia adm ittitur,fed idx-nti-
ne eft natura, idel't, vt radix, 6c Tub aha ficariofumma j quffimaior et pcrllclior
cil atcn'biitum,& (icD iuusThom as ad- eft. A d iilu d a u tcn id ep elrso ia m dixi­
nuttit difiin&ionem rationis non pra;- mus etiam fupra.
cifiiiam, fed exprelsiuam generaliter in- 144 Illa autem obieftio nobis fuiet^!
ter oinncsperfcftionesDei, Neque c6- et adm ittitur.Excepta illa parte,qra pro
ceptum tranfcendentia: afsignaait, vtfnpi bare intendit, quod perfonse non confti-
ponitfolutio , & fic non admitcitur,niii tuutur in diuinis originibus, fcdrelatio-j
fola d ilh n d io rationis afsicnata in ar­ nibus. C^ia neque origine, neq, relatio­
gumento, ne conftituutur perlbna diitiiia:,in ratio­
Neque fecunda foJwio. ad­ ne talium,(cd lola fubfiftentia,vt infra di-
m ittitur . Q^ia diftinLiio rationis ratio- cemus.Solumveroiu ratione dillinaa:.,&:
cinantis eft cayinxra, quia fine iundame - oppoficj: conftituitur perfona relacione.
to ,& fic de ifta non loquitur D .T h o m . C^iiaahudeftconftitui in ratione perfo­
neque de ilia difputar, nequc verbum d i­ na:,aliud in ratione diftinaae,quia no per
c it. Ergo fine fundamento ponitur, Nani idem elt vnum,quod oppohtum,nam per
quando docet,quodjec««d»n» rerum tuo- totumelie abfolutum Deusvnus e ft, et
dttmJitteUigendifduatur ^it|l^n6ilo fdur» lolumpcr relatione dihinguitur,et oppo
% Deo.Supponit,quod nofter modus iu- nitur. Igitur perfona in raticne perfons,
tel ligendi tundatur in ipi4 eminetia D ei, neque origine , neq j relatione conftitui-
qua omnes pcrfedtiones,quas identilicat tur,ftdfubiiftetia,in rationevero oppo-
cxercec.Et vt dixifundametii diitinftio*. fn x , &idiii:in(Sa; conliituicor relatione,'
nis fumitur ex parte noftri modi mipcr- led hoc fuo loco.C gtera vero, qu3c in d i­
fc£ti concipiendijiimul cum connotatio- cta obieftione proponuntur ttiicacite^
ue ad eminentiam diuinam , in quantum pronobis lunc,3dveia.
■identificat omnesperfeitiones, & extr- 145 A d lolutioncm vero illius ref-»
cct omnes licet idciitilicatas. Nunquam pondetur in forma. OjJeratio,qux cfi ac«-
ergopra:did;aexpre(sio , fcu diliinctio uifis ejl^ egreditur dp)incipio^ Diliin^
rationis vocandaclt rationis ratiocm a- guomaiorem. jigredititrreMi e^refstonci
tis,qiiiavere cit rationis ratiocinata, cii e?' reaiiterdijlintla. Concedo. igredituY'
fui ft cienti, & vero fiindanieuto. JpUexprcJsiune ratioms,& txerciihform x
Ncquc inter veiJe,& natura diutnx.^ N e g o maiorem,& ad minorein.
diuinam datur maior diftinctio, qua in­ D e ratione yero opcrationiiJuhfijlentis ncn
ter intelligere, & eandem naturam, Ci»uia eji quod. egxediatur,Jedquod Jit a6ius >/-
fola eft vnica dillm ttio expreiiionis in timus idetitificatus cttm ctpcr^JC.Diftinguo
D e o , Sc folumeft vnicum fundamentum minorem, e^nduturfccandii
eniinentiJE d uiinx,& Jictt velie colequa- dijlhitlionerif reale egrcjsionis d principio^
Cur ad intelligere,hacconlequutio niiiil Concedom inorem .^ o ejlqaod egredia­
aiiud cft,quam ordo perfediouura diui- tur fecundum exprejstovem txertitijper rA
naruiii,quia omnes cum ordine luo repe- f/o7<fw.Nego minorem. Semper enini fal-
riantar,^ic non confuie. Vnde eodem mo uatur identitas cum expreliione dida^
do identificantur realiter intelligere, & quia talis exprefsio diuerli muneris non
velle,ficut intelligere lbluin,& eode mo­ tollit ide titatem ,fed faluat,'& relinquit.
do diftinguntur per exprelsionss. Quod £rgo cum non deturoppofttio no» potefi ope-
autem percinet adaCtuni purii, foluin cli rarw concipi^ v t egreUieits, N ego confe^»
ex parte identicacis realij,quia exprefiio quentiam. Qnia quod concipiatur,vt e-
niulriplicis pcife^ioins iion opponitur gredicns,ii6 piouenitex oppolitionc re-j
a d u i puro. Illa aucem enalio, qua d ici­ lacionii>,iedex ipfa cUcntia operationis,'
tur,quod D .Thomas iupnncipiohuius, qu« in fuococeptu eifentiali d itit clle ab^
quariaonis non dicit fe cgille dcnacura V ndeoppoiitio non datur ad h oc,vt op-.
diuina, fed d e h isq iiip c i cincutadiub- pcracioegrcdfatur,fed ad hoc, vt diUin-
il.uitia Dci,non cftaUiuittcuda. Quia D . guatur realiter vna perfona ab a lia .tt li­
Thum .pro code reputac lubltautia D d , cet intelligere Iit primaoperatio natura:-
& natui am D ei, & lic modo agit de ope­ D ei,n6 infertur,quod Iit natura D el, led
ratione D e i , qu.i;couLcqiuturrecundum;' quod primo procedat a naturaDei.
expi ctsiones ciictas,au ipiam I'ubuaciaiu,. , 140' A d illud autem dcadbu puro.ia
itu iiacurani D ti.M cq j JliatiiihuCtioen; fi’pcrelpouium dedimus. Qn;a non t 1-
tio iiicrcati crauicendencis valec. :>iii vC luin puiicasadus per hoc, quodexp.i-
liiipra d iciiiiuiijicijcitur.Q jia niacur operatio , \ t adu&lleundus cg>.
T o iU .i i , ' ' .......................
54 CommentarlamDiuurnThornarn,
g i ediens ab in td le a u , vt a& uprim o, & ■tio. Tum etiam implicat, quod intelle^
a natura tanqiiani radice , & non tolh- ilio D iu in a fit volitio , & quod non fit
tii r jquotl fic a<3:us purus, quia fit princi­ attributum , feu proprietas. Quia quod
pium motus; quia hoc eft tranfire defcn- vu lt,eftvolitio ,& volitio adattributum
fuexpreflo ad identicum. Quod autem volutatispertinet.Deinde etia fi intelli-
pcrfonii conft i tuatur per ratione incoin« gere effec confiitutiuum D iuinx natura*
m unicabiliucis niDiuims.debet incelli- jion folum eflet radix aiiquoru at tribu to­
g i in racione d iftin aa:; quia ex eo voca­ rum , fed omnium. Ergo male adm ittit,
tur in communicabile ; quia diftinftum, quod intelligerc fit conltituens Diuinam
&oppoiltum , & haec folutio confundit naturam , & quod n on fit radix omnium
conftitutiuuni pcrfon® in ratione per fo­ attributorum , fed aliquorum tantum:
n s , 8i in ratione diftinfiiae, vt diximus qua: pertinent ad proprias operationes.
fupra , & latiusfuoloco dicemus. Ig itu r hscc diftimftio, ^ alia fimiles vo­
14.7 V ltim a obieA io pro nobis luntaria omnino fu n t, & contra dodri-'
e ft, & admittenda to ta. A d folutionein nam D . T h o m * ex cogitata:. Quod aa^
Hllius refpondetur,quod Temper A u th o- tein fit radix aliorum fub ratione a ft us
res illius fententig confugiunt ad ratio­ p u r i, implicatorium eft, v td ix i. Quia
nem aftus puri, tanqttam ad idetitatem , conceptus adus puri non eft exprcflus^i
qaafihsEceualio pollet fufficsre adeua- fed eft identicus. Nam intantum dicitur
dendiitn argumenti robur. Nam cercuni aftus purus,inquantum idcntificat om­
eft,quod in linea inceliigsndi eft idcvj in- nia , & hoc ad identitatem pertinet, &
telleaio ,in telleau s,rad ix,& o bif-d u m . non ad exprefsionem conceptus. Si ereo
Sed hoc eft in fenfu identico j de quo nou fapientiaeftattributum , & fapientiaefl:
dubitam us, & eodem modo omnia q u i intelligere , quomodo intelligere poteft
fijnt in lDeo,funt vnumjtam in hscUn ‘aj. elfe nacura D ei: nili identicej Ctctera au­
quam iu linea volendi, vel Omnipoten­ tem , qusindi<fta folutioneproponun-^
t is ,& c . Vndequ^ndo D .T h o n u s d o - tur.iamiiTanentfoluta.
cct: Q^iodaiftu-s voluntatis no potcftelfc
primam appetibile,loquitur de volunta­ p y B I V M IIT .
te Diuina in fenfu exprefsiuo , & d e v o - Vtrum in Deo dtrur fartnalirer Ccientii
Jutitacecreata qua: cit accidens in fenfu.
dirtindlionisrealis. N eceft maior ratio,
quaie ilia fentent-ia admittat d ifiind io* .i, I\ NotahilU commtini.i ad qu^Jitonet»
nem rationis inter v e lle , vt o peratio, St- pficmitttinttur,
voluntatem feu radicem operationis:
quam inter intelligere , Scintclletaum. ; N duplici fenfu potefi:
Semper ergo recurrit ad adum purum/ |hzcqua;ftio examinari.]
& identitatem , & hoc modo ex vno ad f Prim o,loquedo de fcie-
aliud habet euafionis anfam. ____ ___ i tia D ei in fenfu commu-|
148 Quando vero ad confirmatio­ ili, in quantum rcientialiimicur pro cog-
nem diciti Quod intellectio fiibfiftens eft nitioneperfe<9:a ,& tunc fcientia Dciefl;
natura,qu« vult,& creat. Hacpropofi-*- idem quod intelligere D ei. E t fic q u s -
tfo,eft omnino identica.Q uiaeftidcm ac ftio erit, Aticcgm uoin Oeofir form atter i
dicere, q u o d illa form a, qux in D eo eft v el folum emincHteri Secundo: loquendo
natura,eft ecia intelle&io. Sed hoc quid de fcientia,in quantum dicit cogn itio­
ad rems- Non enim dvibicamus de identi-' nem per caufas , & hoc modo vocatur^
tate omnium, fed quaerimus de conftitn- fcientia ftride fumpta,& dehac in quiri-
tiuo formal i,& exprelTo Dmiirae natur®. mus. An fit fa r maiiterin Deo, i^eljolura
Authoresautcmfbrm aliter , &expreire emin<nter> Proprerquod ha*cdifhculcas
nonloquuntur in illafolutione,& ficfal- fub alijs verbis ab alijs proponitur, VtrU
fum eft quod intelle^io fit natura , S: ScientU Dei fttattributum D<i> £ tu i du­
quod intelleft 10 pertineat ta*quama£l:us plici fenfu procedit praedida difficultas.’
fecundus ad lineam intelligendi, & velle Prim o; An Scientia Deicomrjittniterdic}^
ad liucam voluntatisj& creare ad lineam fit formaliter vel emhieoter in D<o i -vel
Omnipotentiae. Ergo ficut non conce­ Jlritte fumptaformaliter^ -vel eminenterJo-
dunt , quod attributum miferitordiae fit litm intfoiwrnr? Secundo: An talisfcientia
iuftitiae» licct’inter vtrumque detur om ­ q»£ ref>eritttr in Oeo,f/>fm«Uterfit M triin -
nim oda identitas, nec debent concedere tum Dn,-velejfer,tia illiusiVelpritdiW if*»
quod in td k'ftio Diuina v c lit,& fic voli- fertinens aci eJ/ht/jffti
L P .Q ^ i V. A.L Dc ScientiaDei,
2 Ad cuiu<! nuiorem claritatem pientia in D e o fit eo modo quo in nobis?
clifiingunciir |>e:f. dionesin D.CO , v.gr^ A n vero a ltio rim o d o ? £ t nonfiibtbr-
rtien tis in trjpiici djftercntia. Prinia: nialitate modi Iim itati. D e hocfecundo
ciuando pcrtl.dioncs fitnt , ita propria n oaeftqua:flio , quia in D eo non potcft
Dei,VC niilli creaturas conueniant, vt la-; fapientia niodo lim itato , & iiiipet-
Hnicas,a<5tus puriis, & c. becunda: quan­ fefto j fed em in en tiori, & diulno . & in
do pcrfe£tionesfunt communes adDeu* -hocfenfu reinouetur a D e o fapietia,qua-
& creaturas, vt miTericordia,iuftiti 4 , tu ad modum quo in creatura cft : & v o ­
& c .qu« non explicanc aliquid proprium catur fuperfapientia a D io n y fio . In p ri­
D eijv el creacuraruin. T e r tia : quando mo m odo: non potcft negari dai i in D e o
funt pttft£iiones,qu 3c cjiplicant iniper- perfeftiones fapientia^, & c . form aiiter:
fcdioncm creaturarum, poteutialitatis, q u ia ifia , v tfic nullam im perfeftiontm
dependciitix, & c. Difficultas ergo pro­ dicunr. t r g o c u n i D e o non pofsmt nc>,
cedit folu-'ii de perfedioiiibus fecundi gari perfeftiones , ideo non poteO nega­
generis,in qiiibusdatur perfeftiofine ex ri ratio fapientia:. T u m ,q u ia fi D t o non
prefsione inipe fc6uonis>ncque HnitatJS* conueniret fapientia,cppofitum eius de­
& deiftis dubitatur. An nfetU m ur in beret illi conuenire , fcilicet, negat io fa­
Veoformalitery-vet folum cmnenter t h i pientia: , fed negatio v ita :, vel fapientia:
d cpd m i generis perfcttionibus , non ell non poteft D e o conuenire fo rm a iiter. Ec
dnbmni.quod £>rnialiter reperiantur in g o debet illi conuenire ratio v i t s , & fa-
iJ e o ; quia funt propria , & lo liu sD ei. pienti£ forn ialittr.
Solusenim Deuseft Omnipotens, folus S' Verum , vtiam fupra explica-]
iffiternus,& a&us purus, & c. P e rfed io - tiim reliquimus. Non foJum datur emi-i
nes veto tertij generis non poiTuut con- nentia in genere caufa: efficientis , fed
uenire, quia includunt impetfcdioncm etiam in genere cauIa:tormalis , quia fi-
d.ependenti3e,& potcntialitatis, quseix- -cutctficiens caula , ratione coininentiz
pugnant D eo , Igitur delolis p erfld io- pUirium effectuum dicitui tmincns cau^j
nibus,quffi qua(i communcSjS: indiftiie- idificfbrnia, qua: plui es ifFcdus forma­
tc<t dicantur cxfua linea,proccdit quse- les pr a lta t, Ov contjnet, dicitur en.inens
flio jv .g .d e iuftitia,fcientia,& Jiijs, qua: foruia. V nde illadiflin^tio,qua: propo­
non exprim unt, neque infinitatem D ei, nitur inter hoc, quod eil contincre tm i-
neqjimperftdionem creaturae, fed luiuin nenter,vel formaiiter,nullaeli. Q^iiabe-^
ellcntiani il!iusperfcctionis,quaii ablua- ne conipatitur , quod fit in D eo fcien-
ttc lump cam. tia fapientia, bonitas, & iufiiiia emi­
3 . R a tio autcm dubitandi confi- nenter , & formaiiter fimul. N am for-
flit in co.Q aod fecundum Dionylium in maliccr pra:dicatur d eD eo fcien tia , &
D eo non datur fapientia , led fuperfa- fimul ejll eminenter. Quia in D eo non eft
picntia,& non daturexiilentia, fedfuper fapientia , vel -fcientia , nifi mudo diui-
exiftctia .E td e Deo potius remouentur, n o ,& ilie modus eft excellentior, & emi-
,vel remotione explicantur perfectiones* nentior, & confequenctr datur icientia
quam prodicantur de D eo, veilcieiitia, jn D eo form aiiter, & ennnenrer. Ergo
vel fapientia, vel bonitas. £ t Caietauus ifta difiinftio non debet admitti in pra:-
J -P -q .i 3, a r t .5 . euideattam,dic\t. :fcnti: quatenus in D eo vno ex duobus
Qiipd ratio fapicncis in Deo , non eft .niodis debeat efle p erfedio, idefl , vel
fapjencia,fed alcior quadam ratio. E rgo fbrm aljter,vel tmineter,iSc no vtroq;nib
in D eo non datur fapientia formaiiter, do fimul. Et hoc cii,quod docet A reo ­
fed eminenter,qusG vocatut fuperfapien- pagita tiicens : 'quod in ‘Deb non datur
ti.i. iciencia, iapientja , vel fubliahtia , fed
4 H u ic rationi dubitandi refpon- •fuperfcientia, luptrfapieiitia , & fu-
denc a liq u i A uth ores d icen tes. C ^ o d periuftitia , & lic Deus diCitur fuper-
quando inquiritur an fapientia fu forma-- iubflantialis. Viideiulioc nuUa difficul­
Jicer in D e o ? ly formuliter, poteii cadcrc tas reperi cur.Qiiia quando Giiiccanus di
fupra perfectioncm ipfam fapientix , vel c it ; quodfciencia in D coaltiuri mpdo
f c ie n tiz ,& c . vcJ fupra modum quo fapie inueliitur , non vult o citid eic , quod fit
tia eft in creatura : fi fumatur in primO form aiiter, fed quod iit aliafoinialitatc
fenfu,eft idem , ac inquire, A n perte6tio €niinentiori,6ialcioii. igitu r quscliioin
fapientia: in D eo fit? A n vero oppolitum duobus confilUt. Prim o, jin m Deo fit
eius,ita vt lapientia non fit in Deci?becu* fcientia jlriiie d id a ,'vt dicitur cognitio r d
d o inodotclt idem ac inquirere. A u fa­ ~^et ca»jas i Sccniida. A ntM is jci^ntiafit
di-
5^ ComrS'entaHa in DluuInTIionnani;
(jutiut -vocanttntclUgereia verfatur circa principia per fe pHmo^
1)^0.p ii inteile^iiottempuram,perquam di- Ergo fi cognicio Diuina verfatur perfe
Clint aiiqutconjiitui Uet oAturai» i Ita vC primo circa fuam ellcntiam , quae habec
fcietia ilta qu^‘ in D eo ducur,nt accribu- rationem principij iuorum attributo­
til D eijvei c6ltitutiuuniDiuing»cflenti»* rum , Sc creaturarum, omnis cognitio
D iu in a erit cognitio principiorum , ,&
'5. I I . PropomtUYprlmA fententia »fg«- confcquentcr non erit fcie n tia ,qua: cft
UH». cognitio concliilionuni,
p E t propter hanc rationem Du-;
6 •p R im a fententianegatidari in ranaus in r.dift.35.quaft-.4. & Fcrrara,
1 D eo fcieiiam proprie & Herueus quodlibeto 2. qua»ft. 2. non
diftam
fbrmaliter loquendo.Reteruntur a Diuo adm ittit fcicntiam proprie di<5tam for^
,Thoma Authorcs pro hac fentenciam in maliter refpeftu attributorum , & crea­
l.d ift.3 5 .a rt!c o l.i, Etprobatur primo: turarum,quae siit neceflariae.Et ratio eft,‘
fcientia i1:ride,vt cll cognicio rerum per quia omnis cognitio fcietifica debet efle
caufas eft habitusconcluiionis , (icuc ha- per caufjm , led q u i funt formaliter in
bicus principiorum eft inceilectus. Tefte D e o vt attributa i neque Veritates neccf-
■Piiiloibphoe. £ th ico r.cap .3,& 5.&1S. faria: creaturarum habent caufam. Erg6
..Scd Deus non cognofcicper inodum c6- cognitio Dei,quJCattingit iila,nohabet
fequeiiti^jVel conclufionis;quia cognof- rationem fcien tii ftricte. Minor proba­
cerec defcendendo a principijs ad con- tur : Nam quod habet caufam,eft crea,-
cUifiones ; quodarguic inriperfetlioncm tnm.Ergo attributa non habent caufam,’
4ifcurfus5qucni neque in Angelis admit­ & id quod non potcft non efle,non poteft
tit D .D io n y fiu slib .y .d e D iuiuisnoini- habere caufam j icd veritates neceliarisb
uibus. Ergo fcientia fttid e non eft in non poiliiut non eilc. E rgo non Ijabenc
iD e o .T uni.etiam;quia vt d o cetD .T Iio - caufam.
uias q uafft. 2 .dc veritate arcicu!. i . omne
<]ubdicicur ,d e b c tfc iri per aliquid no­ III, pfopofiirur alteru fententia de
tius ; fed nihil D eo eft magisvelminus attribtKoJtientix u ei,
iiotuni;quia omnia Ainr acque D eo notif-
firn.i. £rgo in D eo non datur fcientia x6 V o d au tem fcientiaftri-
flrjftc difta, v ^ t t e fumpta inD eo non fit
. 7 Scciindo probatur: Nam enti attributum probatur : N am intelli-
iimplicifsimo , &: primo nihil potcft c5- gere Dei eft de conceptu cHl'ntiali Diuinaj
uenirci quod praeliipponat aliud, tanqua naturce. t r g o & fciencia eti m eftde c6-
prjeexiltensj led fcientia przfupponit v i­ ceptu cflcntiali. Ergo non erit attribu­
tam, &cl1cntianv& fnpcradditur iilisjvt tum. Antecedens conftat exfententiafu-
in libro de caufis dicicur, trj^d cu Deus pra relatasquidefcjiditur: Quod intelli-j
iitensfin)p!icifsinium > .&pnm iim ,non 5?rc D ei eft conftitutiuum JJiuinx na-.
poreft reperiri aijquid praecedens ad turse.Confequentia vero probatur. Nam
fcientiam. Turn ctiani quia nihil quod fiintclligere D ei debet conltituere eilen-
plnralitateni rcquinc , inueniturin eo, tiam Dei; debet efle intelligereperfedif-,
quieft fumnie vniis. Scd fcientia requirit fimum; ,quod eft intelligere fcientificum,'
pluralitatem fciendi,rcieutiae,&.rcibilis. Ergo fcientia Dei debet coftituere eiicnj
E rgo non poteft conuenire D e o q u i tjl tiam D ei.S: confequenter non ericattri'*
fnmmcvnus. butum. T um etiam : q\.\iihrcUigere Dei
8 T e rtio probatur: Nam cogni^ eft comprtheniiuum j Jed togn itio com-
tio D ei per fe primo terminatur ad fuam prchenliua attin git in D eo tanquam in
effentiam , & in iIU cognita attinguntur caufa,vel rationefor.nulia priciri, omnia
attributa,& creatura. Ergo in D eo non attributa,6c- creacuraspofsibilcs; Ergo
poreft d an fcientia ftrifte d id a . Ante - erit cognitio Icietifica, Tum etiam,qma
ccdens fnpponitur ab Authoribuscom - yeiintc;lLig6iic j^quod coniticuic Dtunij
.muniter. ^ ia in fu a e fl’entia tanquam ia attingit omnia>quff fisntiii Deo.ta/iifor
.obie.fto primarioiprius co g n ito , co g- malitcr.jqnam eininctaer, vt in caula;vul
n o k it Deus omnia; Confequentia ver6 «on?l>i primum, jtrgo habtbit rationtin
probatur : hoc d i& rt fcientia a fciennse qma c<->gnofcit attributa , &
notitia principiorum, quje cftinteiligcn- ;CreaturaiS,per rationetn a p rio riili fecua*
•tia : quiafciencia verfatur circacoBeiu- dum. t r g o cajc incclligt-reerit finitimi,
/joiicsperle primo : intclji^entia vtr6 &noncvnt^icutiuuii^ i nainintellei
I.P.Q XI V. A.I. De ScientlaDeL' >7
ftio , qns non anin?it''m n ia, limitata f.ad vltimum. Et eodem loco
efi, narn cx co cognitio creaturx eft lim:« ad Annibaldum docentem. Quod fdentta
t ’ c.i, quia non arringic omnia,qua? fune Dei no» di^ingmtur i faptentM.Ergo tam
iiiD co jCamformaliter, quam eininen- fcientia.quamfapicntia pertinent ad ia -
ter. telligcre cffentiale Dci^ & uou »d a ttri­
ir Sccnndo probsrurr qtiia in no butum,
bis dfe radicaliter intelligences non eft I ? ^ a r t d probatur. Qnia in
prop ie tis ,fed natiK.i. Ergo in D eo elfr D eo non diltinguimas virtualiter mul­
in Teciindo cognofcentem,pertinec tiplices perftaiQnes fcfenti* , vel M e-'
ad conftitutinum natura, Antecedcin thaphy(icz, vel Philofophi®, & c. Sed
ronftar. Q^ia efTeradicalJter intelleari- datur vnicafcicntiaiqu* ^qiiiualearom^
unm,eyplicareltentianri honiinis. Et con* nibiis. Ergo neque intelligere erit vir-
feqne-itfap-oSatqr. Qnia conftirutiuutn tualiccrmultiplex;aUud de efsetia,aliud
D ei deber elVe ner m ^ u m aftus,exclu- attributi.Confequerttiaprobatur. Nam
lis imp?r.f.’ fti'^nibtis; Ted aftus feeundus ratio quare non dintur plures fcientjia:
fciendi CTcludit omnes imperfe<S:iones, iir Deo,eft;quia cum fcientia Dei fir ii fi­
& e fta d u ':p u rii‘!. Erjjo in D eo tflea ftn nita intra genus fcientia/debet criiipre-
cOgtlofcentrm fcid tifice erit eflcntia , & hendereomnes.Ergo cum inretUgete T 'ci
nonartributnni. Tum criam , quia pote* litinfinitum,debet comprehendcrc oni-
tia ad creandum in D eo eft eadem , cum nc,quod lub ratione inttlljgendi claudi­
illa,quam habet ad transfnbflatiandum, tu r,& lie eriteir,ntia D ei, & no attribu-^.
vel adficiendam iracula.Ereoeode mo­ tum dimanans,& fubfequutum adcircn-
do in D eo non erit,njfi vnum in^cUigere, tiam D e i, qua per ii^telligere conftitui-;
cum virtuali diflinftione, & fic erit tn- tur.
ff///gfreconftitutitnm D ei, & fciennfi-
ciim finiul. Ergo fcientia non erit attri­ §• J V . Proponitur modut defendendi
butum. Confequentiavalet, Q^iia intra MtributumfcieatUin D eo,& fo h tio
eandem li'ieam non debet diftingui , niJi argumentorum»
vnicum inteltigere< quod (it c jnftituti»
uum Dei.ficticnondifVmguitur, niU vnl- 14 Ihilominiis melior fentenr
ca potentia ad omnja> qu« Deus opera­ JLN tiaafHrmat fcientiam ftri^
tur, S e fumptam ertc attributum D ei,& p ro-
r* Tertioprob.ltur:nam Ci intel. ptieinucniri in D eo. Hanc tenetiicn-
//gcrc Dciconftitutiinnn natur® D ei di- ricus de Gandauo infumraa T h eo io gix
ftingueretura fcientia D ei,vta ttrib u to , q .2 . num .j7. £gid^us to m .i. deBeati-
dillingucreturetiani ab inteiligere.quod tu d in elib .5 .q .4 .attic.S . Gonzalez du-
cfl: habitusprimorvi principiorum , quod biovltim . difp.34. fe^t.4. Granados r!
ell: iiupofbibile. Antecedcns probatur. p.traCt.s.difput-.p. cum omnibus illis,
N3infi/«fe(/;gfi'f D ei non identificat le- qui defendunt diuinam cHcntiam coulli-
cum fcientiam.velfapientiam, non iden- Cui per intelligere radicale. Collegium
tificabiti«r^//igci'*r: <iuia non elt maior Carmelitanum Salmaiiticcnfc t r a d . de
ratio vniusquam alt^rlu«. Nam intelii- fcientia D e id ifp u t.i. dub.4. M agiiler
gentia diftinguitur i lapientia, & fjpien- Frater loannes de Sando T h c n u hic
tiaab cffcntia.Ergo h intelligere eu cUcn d iip u c .id .a tt.j. fi£ priccipi^ D .T h o m .
tia,nonpoteR diftinguia (cientia. Ec D i in pruzniio huius quacitioiiis , vbi ait.
uus Thomas i.2 .q 5 ;..i.2 .d o c c t. Q ^ o i X(u(tdpi.Jl cofjiaerAtiontm ivrbtn, <j»a ad
intelii^ere diffifi'iuituf k fxphhti^i qui >la- -utHinuM jitbjiAiitiam perlinent,rejiat con*
fe«d/r in p^'incipUf v t funt ca u ji p ieranatt/n d e iji , ^u4 pertinent ad Optra-.
cotclufi tnis. UitelligeattA Vfro tendtt in • tiO'itm ifjitti, hrgo diliinguit fubltan-
frfncipii fecmdum fe. Tum tnam . quia tia n i, Icii tlLntiam ab opcracionfcitam',
eadem ratione JilUnguitur fciencia D.-i,- -quamquid Gonlequutumadillam, _& a t-
.rrip i.n tia ,ap ru d en tia ,& a b arte, & b tnbutaic. runuE um in i.« i.3 y .q .i,a .i:
Eiibulia,qux eft virtus cmiiniaciua , & a in [olutione ad z.ait. (Jum Deus nomina-
Synefi, Sd Gnome , quas fu.it i/u tutes iu* tu*‘ ens,non exprimitur aliquid , niji quod
dicantes dcrelnis agioili^ins. i^uiaea, pertinet ad p e r f d ion em eius , <27" tioft tota
dem ratio militat in oiiTiibiis. £ rgo ii perJetUu tiuSjt^ fim ilitenum drcifurfcics
fcientiicTt virtu, pricciise intellectualis, CS>' vtiUns.^a?' hHiiiJfMOdi, Et Ita patet, qtiiod
d vb e tdiftnjgiiiabomiubus. i>td totum hxc -unum jUKt in Oeo, J<car.du>a
I10C ell cu u tra D iu u iu l iiyinaiu 4iJ i.d . remijeiXTAti>intdiffi.runt,qtt* noH-tanti*m
58 Conihientaria InpluumThomam,
^ in sntelU^Uy fedfundatur th y e r h d te ,^ temfupponunt. Q usftionem procedere^
fcrfedipne reit&ficut ^roj^rieDeus dtcitur d efcieiitia D ei, fecundum quod eft cog-».
eaSf irk proprit dictt»rfcienSf& 'volens^tSP* nitio reruin per caufas. Ec hoc modo
hitittfmodi. l^equeefi i 6ialttjn 4 pluralitas, fcientiafumitur infuafpccie; ex diucrfi-
Tttl additio,-vel ordo h.re [edin rationctan- tatrc obiefti cogniti ; per fuas caufas*
lurn. Hsfc D ,Thom as vbiciiftinguic ra­ Qoia cum onmis fcieutia ex obicito fu-
tionem cntis per ctTentiam :>:>ion ratione niat fpecieni j ideocxdiucriitate obiefti
fc ie n tk , & licratio fcientia? critquid debcnais fcmper diftioguere,^ & poten­
confequiuuin.adcpijccpcuQipiimordia- tias , & habitus , vivtiites, & hoc e>i;
Icujj&drentialem. ; ’ communi omnium Philofophorum , &
15 Ec vchjBcfententUfaciliusin*. Theologorum confenfu.Sic ergo forma­
telligatur: fupponunc defentfores illius. tur argumentunt pro pracdifta iententia.|
Quod accribucam cx Datnafceno libr. i Nani certimi eft in D eo d aripropric, &
dii fide C.4. iluebonum ftt^e ittfiur» formalicer fcietiam. Ergo rclpicft fcibi^
ftentem ,Jiueq»odcunqt$erandem aj/wd di - Jc proprium per caufas. Ergo talis fcien-
cere ltbeAtyiton Deinaturam,ffd nat»- tia diftinguitur virtualiter ab inteJligere
rxiafvntexpottiti dcfinicurtame per hoc.i D e i , vt conftituit illius eficntiam, tan- ,
^ o d f i t ratio abfoluts ttecejpario,d^fofnta-^ q^uamattributumeius ; Secunda confe-
iitcr exijtensin Deo ,fu b je q m t 4 itofho mo-i quentia probatur: namiflfeW/gewdiftin^
do ittleiiigendi ylrtaaliter ad ejfetitlam Dei, ftunireipicit obieCtumadequatumfor-*
in certa Jfec/e^&athoMacofrJlituta. H x c m ale, ideft cnsDiuinum.fiuecllentiam,
definicioaEtributi ho.c modo cxplicacur fiib ampliori ratiune, ideft, quatenus eft
4 b Authoribus. Quod lit ratio al?folu(a', ijitelligibilc Diuinum , vtfic, &nondC'.
ytdillinguacuriielatiottibus , qua non terminato modo per caufas. Ergo difiin-;
func abfolutum aliquid, fed relatiuums & gufjtur virtualJtter. T um cciam :quiaDi-;
i^c non func propiietates, feu attribue^, uinacfl’ijncia vc eft obic6tumprimarium
ijfuina: eli'entisEjfed perfonales, vel.cou- fcienci® D^"!, non eft cognoftibilis per.
fiituciii^, vel confcquutg. NaniPacerni- caufas. Erg6 diftinguitur ha:c ftientia
i'2s , & filiacio , & fpiraciopafsiuai’uiit per caufas ab illo inteJiigcre Diuino , 8c.
cpnfticuciua perfonarum,, fpiracio.vero primarie. Tum lie.fed iilud quon diftin-.;
aftiiia eft confequuta ad perlbnas confti- guirur vircualiter ab eftentiaDiuina,noii
cucas.pebenccciam efle necejfirio in Detfi pottft ptrtineread intrinfccuin,i!-: cflen-i
y t diftinguantus a perfc£lione;quae foJuni tialem comcepcum.vt pi a’ fupponitiir ad
eft libcre in D c o ,]itfo r m ilite f cciam, vc a:cributa:quia quidquid pertinet ad cq4
iiflin guatur a pcrfeftione, que folum eft ccpcum eil'cntia-jcofticuic vnicam lineam-
yirtualiccr in DeOiEt fic creaturs pofsi- efleiitijE, & id quod pernitet ad vnicam
biles qua:folujn vircualiter in Deo funt, Ivicani,eft vnicafimplicifsitnaformalitas!
non func actributa. D ei. N cc vo litio ii- o b i e d i ; licet cum diftinftione virtuali;
’beraPci,eftatcnbutum .Q uG d auctm fic E rg o quod diftinguitur virtualiter,con-;
fcrfitiio coofeqitur,a ad ejfetitiam requirir fcquitur ad primam lineam vt attribu^
turjvcfupponacur efl'encia conftituta , 5 c turn illius. Ergo omnia quae confequun4
fit ftiWcqiiuraad iilam.Quia koc eft pro­ tur ad modnm attribu ti, iuxta eius d e iii
prium accrib u ti, & h.o.c noftro modo in- nicroncm,erunt attributum.
tellig cn d i,licct non tcaliceri Et dciiJqUe ; 17 Secundo probatur: Nam in-l
ponicur quod racio attributi,)?t /» aliquot tcHigerc Diuinum> quod cofriruitelfcn-
Jpecie athoma confiituT*, vcdillinguatur a tia D ei,eft infinitum, adtus purus,pec.
racionibus cotnnmnibus, quae in D eo re- cfienciam cns , & fe ipfo habct rationem
periuncurifiue perjtranfcendentifini,fiue virtutis intelleaii'.a: , & intellcaionis
alio modo. Qn la.accribucum no eft racio tendentis in ellentiani D e i: vteft intelli-
coniniunis , fed fpccialis ratio D ei feu gibile, v tlic . Ergo non requiritur quod
perfeftio. Loquendo autem dcfcieiici^ identihcct virtualiter fcienrianiDii pro-,
P e i ccrtuni e ft, qtiod illi coueniunc o m - ' prie d id a m . E rgo fcictia crii cji,id con-i
n csp articu ls definitionis , foluni eft dn- iequuciim ad efltndam , & atti ibiicum
bium^dc ilia q u a exigitur: qucdfitaliqui.d D ei,A nceccdensprobatur,
conjcq (tutuM ad naturam U d , tarn dn^ii- y t gradus inteiljgcndi fit conliiri;riuus
tutam . Ita vc pracintelligatur cilencia dlcntiae D ei, foium lequiritm-, quod iit
l> ci y irtualiterprscedcns, & conltituca infinitus in (ua lioea, tr g o fi lupponi-
ante a ttribuca. tur inimicus tallis gradum, erit cor.f'ri-
16 . peinde ad maioieni clafita^ tik n cis D t i , antttt Jcr.tcv :id
I.P .Q ^ IV .A .L D e Scientia Del; s p

linean'if'ctenriae proprie di<ft*.Tumctia,


ex eo quod voluntas D ei rcfpiciat bo* V. N o u b ilU ad duplicem qu^Jlio-
nicriccm diuinum in omni fua ampliciidi- nem de mente Authorit.
j-.e, dicimvis virtnaliccr diftingui a mife-
rico rd ia , qnx refpicit bonitarcm deter­ ip T Icet toifa huius dubij diffi-;
minato m odo,VC eft ratio fublcuandi mi- cultas iam ex d id is refolu-;
feri 3 n i, 8£ propter hanc virtualem diftiii- tamaneatinihilominus vtclarior fiat do
ftion cdicim iis, mifcricordiam fubfequi a r n u fupponehduni eft primo. Qijod in
ad volucaceTi, Ergo ex hoc quod ititeUi- D eo vnicumintcllj^ereeft, quod infini­
,^e/e D e i, vt conftituit eflentiam DeijrcC- tum eft.Qaia in vna lineanonpoteft elTe*
piciat ens diuinum Tub amplitudine, op­ niftvnicum infinitum. Ergo in linea in«
time intelligimus diftingui virtualiter, telligendifbrmaliter loquendo,foluni eft
& pra:cederc ad rcieiitiam D ei, vc eft de­ vnicuiTt intelligerc, quod cohiprehendic
terminata ad talrm inodum cognofcen- omnes rationes,qug ad inteliigere forma-;
d i,& {ic fcieiitia Dei erit attributum c6* le pertinenti Et licec in creaturis diftin-,
feqiiutum ad inteliigere fecundum am* guantur diuerfoc virtutes intelleftiux,
plicudmemdidljm. qualiseftfcientia, fapientia, & pruden-
18 Hx h.ic doftrioa etiam refpon- tia ,& alig plures, qusquia in crcaturis
dent ad argumcntai'ententis $ .3 .relata. Iptcificantur abobteftis , diftinguntur.'
A d primiun diccutes. Quod intelligerc A t in D eo tota Iinca intell igendi eft vna»
D e i conftituenstfliiiinamcirentuin , de­ quia infinita, & non Jjoteft plurificari,
bet elVc fuaimc perfcitum petfcdione quian darentur in linea inrelligcndi plu£
einincnti.tamintra omnes lineas incelli- resiinea:,nullaeflctinfinita. E tp ro p tc -
gendi,quam intra cacerasaliaslineas.ex rea rei;cicnda eft fuppofitio contraria»
eo quod eft primordiali» linea habens it i o qoadicitur,quoddacur tntfUigere in D eo
dum naturXjin qua cscterg omnes forma- in communi, & datur/«refl/gerf faenti'fi-
litJtes radicantur;fed nonell ntcefle , vt CHw.quod eft in alia linea. Nam fiue ra-,
ititcUigere, cumptaicifsione fumptuniiit tio intelligendi in communi, liue ratio
ftimme perfeftuili, intra omnem lineam fcienti$,c]uar eft cognitio pef caufas, fiuc,
intelligendijita vt omnes lineas ad genus ratio fapientiae,qus eft Cognitio peral-'
intelligendi Ipeftantes formalitcr conti* tiisinui. cauUs omnes ad vnam lineam
neat; fed fatis eft , quod habeat fummam iiitciiigendi pertinerit, q u i eft infinita.'
pcrf.ftionem intra propriam iineam na­ bicut quidquid ad lineam volendi perti­
turae, & quod identihcet inteliigere fcie- net, vn icam , & infinitam lineam confti­
tificum. Nam intra genus intelligenai tu it, licet plures virtutes diftinguantur
funt plures linex,quialuuc piuuobiecla pertinentes ad voluntatem. Vnde intel-,
formalia adaequata, & quodcumqueob- Ugere poteft lumi dupliciter,vel radicali­
ic<5i:um adasquatnmfjrnule caufat diuer* ter ill D eo , vel formaliter. Radicaliter
fam lineam. D upliciter ergo poteft di?; eit lubUantiadiuina,vtinimaterialiSi feu
ci fumme perfettum in genere iucelligen- ipintualis, & vt fic conftituit eflentiain
tii.P rimo,quia concinet totunigenus, & Dei,vti'upra dixi,nonfolum ,vtcft radix
omneslineasjfpecie diuerfas , pertinen­ intelligendi; fedetiam, vt eft radix om-;
tes ad latitudinem intelligendi. Secun­ iimm diuinarumperfeftionum intelligC-
do,quia formaliter eftinhnjtii intra vni- di,& amandi, & Omnipotenti*, & c. £ t
cam irneam fecundum fpecicni luam , cjc licutinlineaOmnipotentiae folum datur
pluribus,quae intra totum genus intelU- Vnica,& infinita,qua Deuiquidquid po-
gendi Gontioentur. Igitur hnea intelli- 'telt,operatur,ita :n alijs pcill 6tionibu5
gcndi per modum natur» eft vnicaiinea, fimiliter.bubft.intiaautcm diuina fuper-
diltiiicta formaliter ab alijs , & iibnon . naturalis , & ipiricnali:., qus eftnaturar
eft formalitcr liiica intelligendi, Icieiiti- . D e l eit radix omnium perfcdlionum , ec
fice, folnmque per niodum radiCiii vt radix omnium inteJligicur diurna na-
tinet alias,& hi-c (ufricit,vtlit perfc- ,tura. Nam qnamuis inttr pevkdiones
dta in lummo gradu ia hnea .<liuinasni orduiattamen onincs radica­
natur£ . tur ineiliintid , St illa eft tadixomnium
jjcifcctiunum, & vt r^dix omnium in-
'teliigitur diuina n a tu ra ,& non folunt,
yt tli ladix vniuslinea? intelligendi.
2 ) Nam qnamuis linea intelli-
genuuit prior mter omiKS pettv ftioncs,
quas
6o Commentaria in DinumThomam,'
■qtix dimana: cx diiiina natura,non propf mere nifi cum partialitace, 8i limitatio­
tercil dicitur intelligere adhuc’radically, ne, & cum lim itatio repugnet D eo , hinc
t«r confticatiuum diuinac natura;. £ t li­ fit,quod talisdiftinftioexprelsiua (itre­
cet dicaat Aiithores contrarij; Quod pugnans D eo omnino, vndefolum poteft
primordialis iinea in D eo fit linca in- dari exprefsio duierfa vnius linea; abalia,
te ljig cd i: quia eft linea, quce prior intclli id eft,inter lineam inteliigendi, 5: aman­
gitur otiriex fubftantia diuina, attameu d i,& Omnipotcntias,&c. Sed intra linea
aliwd e ft, quod fit p r i o r a l i u d quod fit inteliigendi , non poteft fieri exprefsio
adsquata. Concedimus itaque quod li­ d iitin fta: quiah^c difiinftiocxprcfsiua
nea intelligcndi fie primordialis > qu«, arguit limitationem. E t propterea om­
procedit ex radice fubftanti:e diuinae; nes virtutes intelleftuales,qu2 diuidun-
led quiaoatura no coftituitur per radice, tnrin creaturis, in D eo non pcffunt cum
ynius perfeftionis: quia h sc confticutio diflin^tione in te llig i: alias ilia linca non
eft liraitata-.ideo non poteft couftituina- eflct Diuina:quia non eUct infinita. Nam
turaD ei,niii pet rationem fubftatix,quae. fi intra iilam lineam eflent plures virtu-
eft radix adsquata on^nium pcrfciaionu, tcs,nulla illarum eflct infinita.Quia infi-!
<}us£ dimanant a Deo* Jnpraefenti aute ► nitiimeft vniciim, & vbi eft multiplex
Q^ando dubitamus* An fcientU firtB c ratio,neutra eft infinita,nam quod eft in­
jum ptafitfbtm Aliur in Dfot Non dubita-. finitum omnem peifeflioneni abforbcr,
ijius de radice , fed de ratione formali & no poteft relinquere alteri pcrfedioni
fcienciffi, qux eft lineaformalis procedes cjufdcm linca; locrtm. Ergo folum poteft
ex radice natur». Supponendo, quod in exprefsiua d iftinaio pcrfedionnm D i-
cffencia radicatur,ficut, 5c caeters pcrf: i uiuariim admirri inter diuerfas lineas,'
a in n e sD e u Igitur ititclligere D ei non r.on vero inter diuerfas perfcdioneseiuf-
poteft,explicari per modum radicistquia dem linca’ , ‘
y t radix non eft inteUigere, fed Uibftaa-
23 £ x quo videbis,quod D .T h o ^
jtia intellectiua. Et quando dicitur in- mas non «jfiingiric in D eo, habitum pri-;
telligere D e i , explicatur tota lineafor- morum pt ii’.cipicTum , ab habitu fcien-<
nialis inteliigendi, prout i.im ex radice ti.x propcic drdiP: neque fciencirini a fa-
dim aiiauit.Et explicatur per principiuni pient‘a , & fi intra eandem lineam pcifct
proximum, & aditionem, & Ipccicmim- adm itti diItiDftio, noncfletmaior ratio
prdfam , & cxpreifam.Qniatotumhoc elt diftin£honis vnius,qtiam alterius. Quia
de linea inteliigendi. Hi iicinteiUgerecx-, vel omnes funt d;if(itiguendx, vel nuUa»:
plicat focnialcm lineam,(i proprie loqua* E rgo figrium manifeiUrm e ft, qu o d in tri
iDiir. Nam radix rion eft intelligere , fed randem lineam luilla virtus eft diflingue-
fijbftanria,qua.' eill origo illius. Et prop^- ^ :quia tollitur omhino infinitas per ta-
terca quando loquimur de radice, noa
Jem difliRaicnem . E t fic D . Thcm asin
pofiomus explicare illampL‘ r intelltgetc^ •Deo mmdjuam 'diftinxir prndentiain a
fed per fubftantiam D ei. fcicntia ;; neqiie catcros habitus intelle-;
, 21 Seccundo fupponendum edt^
<5cuales, qiii diftinguuntnr exparte' obie-J
jC^od licct fcietia vc dicitur ftri^to ni')'-
ftorum in creaturis. E t fi diftingneretui:
dvj , Iit cognitio reniin per caufas , & in intellige-e .in communi a fcientia , vcI
hoc diftinguutur ab habitn primorum
•fciencla Dei a prudentia j etiam deberet:
principiorum ,qui roiumatsingit princi»,
-diftingui Habitus j,r;rtiorum principioJ
pia,non conclniiones, artame h jc dilUii-
<5tio non poteft adm itti in D eo, ncqjqno ■runvafaentia,&i^p,entia etism afcien i
.adexprclsionem inctlleflus ;.qnianihJl tia fin d e di^fa. Hcetcx parte obie-'
'in D eo potcil exp rim i, qiiodnonfit inS-
.hec debet efle riofiram imperfe!
.tiituni in illa Iinef,ii) qua exprimitur* Bc
^^icet in nobis ybi iimiratio eft elfentialit, veram diftinaicnem'
ppfsit admitti habitus primorum prin­ habitmim.NaiirnujltipIcxpbjetfti.mfor
cipiorum incomtnuni,& habitusfciecis, ■
r >n^ultiplic. t vir-
inter habitys (cieticiK dentur -diuerfic nifi rcpuentcfalis
,fcienci;enaturales. Logica:, Methaphj?;- D e t^ n crg »
'jTicje , Philofophix,/Mcdicin®, & T h c o - p .n s vmca cvpi-efiionc daudat t o t L
logi;?,:at in D eo non pq;;eft diftingiii ifta ’ quidquid con-
‘laujtiplicitas fcietitiaruni, eciain exprd- rji.ctur m j])a h c c a , cfi f,ne d if in d io rc
{^ue« E tracio cft:quiaincra vnani lineam “ Jisdiftir.aiodefirnit
oihil polliuuus cum diftinftione expri­ ?ti f^ n ! r S^^ar-dc.diucrfitasobie-
rnialjs ncn mucnitrepugnatism cx
parrcprincipii, tuncjnultiplicac habi- quod talis fcientia fic attriliutiim D ci.'
tuSi Quando vetd ex parte illiusprin- A t vero in qoanruin d ic it , qiu d ncn Tq *
cipij prout in calilineaj reperitur repug­ Ium (cientia Ilndtc did.ijl'edcriam intel-
nantia infinitatis,non diftinguimtur pin-; ligerc totum fjcm alirer, prout claudit
res virtutes > Ted Dciis fua indiuilibiii totamlir.eam intelligendi fuinialircr,c{l
iiitclligentia exercet omnia perfedilsi- attriijutu D eijcft contra fentsntiam re­
nie , & infinite line diftinftione aliqua,- latam,qux ponit eficnriam D ei in intel-
& propccrea noii diftinguimus in D eo ligere D ei aduali,feu adualitate pura in
L o g ica m , Phyficam , Methapiiyficam, telligendi.Sedquiaex fupra d id is fatis
& Mcdicinanti, & alias fcientias j licec impugnata manet talis fentcntia. Confer
ex parte obie^korom afsigiienms diftin- qucnteretiam fo ta d o d r in a , q u xe x U-
flionem Formalem fufficientem ad di- lo principio dimanat, ruit. E t ita pro­
ftinguendos illos habitus in creaturis. banda eft noftra conclufio quoad onir.cs
Quia in D eo talis diftindio deftruerec partes ex eifdem principijs fupra ftabiii-
inhnitum effciitialiter rcqirifitum ad il- tis, “ ' ' ^ ■
Jam',lincam* E t fi femel admitteremus 34 Probatur ergo prima pars c6-
Ynam lineam partiri per duas virtutes, clnfionis.Nam fcientiaproprie did an ul
y d perfcdiones; deberemus admittere lam includit imperfedioncm. Ergo non
omnium diftindionem i quia fi parti* eft auferenda a D eo . Antecedens proba*
tio circa fcientiam D e i , & intelligcre tur.N am fcietiaproprie d id a d ic it cog
fqrmaliter in com m uni, vel prudcn- iHtionem reiii per caufas , fed Deus co g-
1ti3in>non obftat infinitati illius Jinear» jiofcit res per caufas.Ergo habet feieucia
Qeq;plurium;imo nec omnium partitio proprie didam . Minor probatur. Nam
pbftarct. E t fic diftinguerentur tot ha« plura cognofcit Dens,qux habent ratio­
bitus,quot diRinguuncur in homine,rci-<i ne a priori,&pluracognofcit,qu® habec
Jjcct» primorum principiorum>& fcien- caufas indefedibilesfuieffe. E rgo Deus
t i s , fap ien tis,L ogic*,P hyfic2 ,& M c - cognofcit res per caufas. Antecedens p»ip
thaphyhcs , &C* quod Diuu§ ThomM batur*?^ aDeus cognofcit res perfcdifsi-;
r\on admiccit^ 010 m odo; fed cognofcere perfcdi(simo
niodo,eft cognofcere res eo modo, qu.o
funtinfe. Ergo cum plutes perfediones
y ji ^u^jiiontsJ D e i habeant rationem a priori, & crea­
ture habeat veras caufas.Deus debet cog
nofcere illas.Cofequetia probatur- Quia
aj 'p v ic e n d u m efgo eft in p e q alias ignoraret Deus, modum- pei fcctio -
• X y formaliter dari fcienciamnu,qu$ habent ration£S'ipriori,&: crca-
ftrifte furoptam, pcout dicit cognitio- turarumcaufasjfmon cognofcerct illssl
Jwm rerum per caufas , & hac fcientia (icut funt in fe. Ergo Deus debet cognof
/iride d id a eft attributum D ei , & cere per rationes Ip rio ri j & per cauiijj
quidquid pertinet formaliter ad lineam cfFcctas. Antecedens probatur. Quia i»_
intc]ligendi,fimi!itcr eft attributum,,yt telllgere D ei probatur ex immateriali-
inriltigere in communi > & fapientix, tate D ei , & volitiuum D ei probatur
;8c oniues alis virtutes , qua intra U- ex cognoftitiuo D e i , plures alijc
neain intelligendi clauduntur, bicut, perfectiones diuiua probantur ex ra*
& quidquid formaliter peitinet ad, ii- tionib.us a priori , fed htec vocatur
ntam voluntatis,& ad lineam Oninipo* . fcientia ftricie dicta , quia hoc modo
te n tix . Igitur Deus, habtc Iciciitiam co gn ofcit, & iUac rationes a priori yo-;
proprie,8c itrid e didam de attributisj cantur caula: rcfpectu illius perfection,
&c de omnibus pertudionibus Dci,qu<c nis , qux infertur ex a lia , Sicut im»
pofluut per rationem a priori,vcl a p o ; menlitasex immutabiiitate , & imcr^a,.
ileriofi cognofci de D eo. £t hmilicer tabilitas ex infinitate , & infinitas eiif
lubec talem Icientiam de omnibus crea­ D d ta te , ftu ex actu puro. E t llmilj^
turis. Ha;c conclu(io,quoadduaspriu- ter , quando cognofcit creaturas c35
cipales partes eft communis , in quan­ fuis cauTis, a quibus necdfario depen*
tum detcndic, quod in Oeo datur for^ d en t, iSca quibus indtfcctibi!iter -
malitcr fcientia itrid e fumpta , vc eft •fantur i Ergo cum Deus non pcfsic
cognitio rerum psr cautas. Ec edam ignorare , neque illas rationes a prio ­
quantum ad Iccundatn p4rtem,ici|icecjj ri % conuexioncs in dcfpc^if»bi>
T q m .U ji . ’
62 Commentaria In DiuumThomam,
Ics perf.cnonnm , et reruiti necefliirio tosjqui foluni Dcum habere fcicnciam de
dcbec crgnoLere fcicntia ^llriita di- attributis iudicant. Quae veritas facili
aa. fundamento,& euidenti lirmatur. Nam
25 Confii tnsityr. Nam inter pcf- quidquid tli in D eo,habet connexionein
fcftioiics diuiius eft iiidtftttibilis Cfin- indwfedibilenijvel rationcs a p rio ri, vcl
nexiojvel a prion,vci a policriori. Quia jipoileriori. Ergo omnc eft cognofcibi-
in D eo omnia func nc^tliatia connexio- le fcicntifice . Coiifequentia probatur.’
n e , & ordine ; itd JJtus>cogii(<4cJt its Quia illudcognofciturfcientific^, quod
CO moJo , {Juo (uiit. i .ig o cognofcic nonfolum quail fim plicinotitia cognof^
feicntifice . Cv.nfcqueiitia probatur. cicur,fed ex conexione, quam habet cum
Quia cognofccrc fcicntihce, nihilaliud aliapcrflftione,quafiper Confequenciara
cll , quain cognofcerc non foliim talc infallibilem dcdudum .Sicut quando di»,
obicdum ,led etiam cognofccrc,quomo­ cimus, Efihomo. Ergoejt/ifibilh, V e la
do ab a.lio,tinquam aratione p rio ri, & pofteriori. tfi r^bilis.Ergo rationalis, Eo
iudetcdibiH dim anac,& cum quocon- dem modo dicimus. Ejl immutabilis^ Ergo
ned itu r nccelfarid , ied hate cotincxio DfMj.Siceuidecer apofteriori in&timus,
fuppojiitur inter perfediones diuinas, iuxta fcriptura teftimonium. Ego Dtus»
quatn Deus non ignorac« iirgo Deus ficn jjiMfoi-.Vel a p riod .E ji Deus,Ergo
fci'cncifi.c omiics perfediones diuinas iMmuffibi.'istV el limiliter. t^immutabi~
cogiioicic. Scd cogiiitiofciencilicanotv Us. Ergo immenfus. Omnes iftaj noti«
foluni datur, quflndo cognofcituc res a tiae fuiit fcientihcae , quia non fblum
p rio ri per rationem a priori , vel cau- Deus cogn ofcit, quaft fimplici notitia,
1km rigurofamjiicut cognofcuntur crea­ fedeuidenci,& neceflaria, ica vt necefsi-
tura:,(ed etiam quando res cogiiofcuntuf tas cogmcionis deducatur ex ratione in­
a polleriori. Ei go omnispcri'cdio D ei fallibili. Ergo in Deo daturfcientiaftri-j
clt Icientifice ctigiiofcibilisa D eo.C on - d e fumpta de omnibus, & fapientialimi­
Itquencia coultjt. Q^iade Deo. habenc liter: quia no folum cognolcit omnia per
fcicntiam , etiam ipl^ cveatur* per ef- conncxiones, quafi inmjediatas feu cau-,
fed u s U ei eanquam per rationcs a po- fas rerum,fed per altilsimas caufas, & ra­
i^enori* Ergo mulco melius D eus po- tioncs rerum. Ergohabet fcientiam, fic
turit habereitientiii deleipl’o ; qiiianon fapientiam de omnibus , & de creaturis
ignorac Deus, quod creaturapoielt ag- fim ilicer.lm ode futuris habet fcicntiam*
tioi’c ere. Lrgo.de omni pertedionc di- &fapientiam,vt infra dicemus explicado
.uiiu p o td l l/eus fcienciam habere,etiam indefcctibilitatem creaturarum futura-^
de ip a lubitantia diuina, qua: eil clleii- rum,refpectu Dei,negandofemper futu­
tia U ei, Protiatur conTcquentia. Quia ra contingentia relpectu D e i , licet ref-
ad cognitionem fcientiticam folum re­ pectunoflri futura contingentia dican­
quiritur, quod tit cognitio rei per ratio- tur , quia ignoramus an lint futura, y^i
.nes neceiiario conncxas cum obie6to przcis<; pofsibilia.
cognolcendo.fedi, polteriori etiamDcus 2 7 Secunda pars conclufionis pro-,
haocc cotmexioncm cum pluribus cAe* batur.Nam illud d icitu rattributii D e i,
d ib u s iuisthrgo cognofcendo illos , vC quod dimanat ab dicntia, licut radica­
habcntconnexiyncm cum D e o , cognof- tum a radice. ScdfcieutiaD eidim anac
cit Dcum fcientitict,& lie habet iueii- a fubftaiitia D ei, tanquama radice cog^
ciam uc ouu iip eiu d ion ed iu in a, nitionis . Erg^ fcientia D ei eft aeiri-'
^4 fcx d id is inlero. Quod Deus biitum D ei. Maior conftat , in homi^j
kabct fcieuciam de omni ptti'edione, » e ,& in omniclfenria, Nam ided rili^
qiiam cognofcu , & per fcientiam cog- bilitas dicitur proprietas hominis,qui^
nolcic iiiam.. Nam cognofcerehocmo* fupponitur radicata in homine , & di-;
do,ell cognolcere pertcde . Sed JDeus manans a radice illius , ec intelkctus^
non poccit alio modo coenolccre niJi et voluntas dicuntur proprietates il-ij
cum cota pertedione. Ergo Deus om­ lius , quia dimanant ex lubllantia ani-,
nia IcientiHce co gn ofcit. Quia etiain ma:. Ei go artriburum D c i eft Illud ;
omnia lunc cognofcibilia fcttntifice , quod elt perTcctio in D eo , fiipponens
immo,& per lapienciam. Quia non fa- rationem a priori , a qua dimanat.
luni co gn olcit, quidquid cognolcjc per Minor vero probatur . Nam fcientia
caulas,vcl laciones illius , ltd etiani p^fr D t i dimanat ex lublrantia Ipirituali
^itilsim.'s caula s .h t h xc veritas UJiguU- D t/. Q^ia haec eft optima conkquen-
,ritct proponicur contra Authorcs rcia- e A/' IpiritftaUi , Jem
m :.
LP.O.XI V. A.LD s ScientiaD I. 63
ini •n.iterulis. E»'g') inf cl Ergo cog- dfftinftio cognitionis, qn« f.iponitnri
niciodiriianat tanqiiam actnbiitum . Et' C on trarijsin D eo, non eft admittenda.
h«c ratio non fohmi probac , qaod Scilicet cognitio , qua non cognofcac
fcienti.! ftrifte funipta lit accributuiii, fcientificc. Sed quafi notitia finipiici, &
fed quod commnnis cognitio D e i , fea confequenter non folum attributa co^-
omne inteliigere D ei formalc fit atri-; nofcit Deusfcientific^ , fcdetiameU'en-
biicum dimanans ex cflencia : natn om- Ciamfuam ; cum hiic differentia , quod
ncforim le inteliigere dimanat ex radi*^ attribuCa Cognofcit fcicntifice per ra­
cali.Quiaoninis radix eft origo,a qua ra­ tiones i priori reflentiam veto fuani co g ­
dicatum dimanatjfedfubftantiaeftradiif nofcit fcientifice per rationes ^pofterio^
intelligcndi. Ergo ab illatotuiniiifelJi-, ri conncxas.
gcre formale dimanat. Vndc in D eo bin* 29 fgitnriam conftac , &rquod
ne inteliigere eft fcieiitificum»& fapicnJ tocum inteliigere formale D ei fit d e li­
tia]e:quia in D eo nulla eft co gn itio ,qujc nea attributorum , & folum inteliigere
no fit fcientia:,2£ fapietia:. AliascU'et im- radicalefitdeeflentiaD ei , in quan tum
pcrfeda , fi poftct dari aliqua coenitiD , eft radix illms. SicutTubftantia immare-'
quae non efl'et fcicntiK>& fapjentije.iirgo rialis dicitur radix intelHgendi. N ihil
cum non polsit adniitti imperfeftio , ncj ir g o formalc in D eo eft coneeptusex-
qiie poteft admitti co gn itio , qua: non fit prdfuscflentiae } nififola ratiofubftantia:
feitntia:,& f.ipientiiC. infin ite,& fupernaturalis, 3c immateria--
28 Q uodfic probatur; Nam co g ­lis, infinite in omni generepetfcftionis,
nitio quse nonfit fcientise, vel fapientia*, carterjeautem perfeftiones formales funt
eflet fimplcx cognitio obiefti,non attin­ de linea attributoru , vel proprietatum
gens rationes indefeftibiles, vel a priori, qiis confequiintur radicem feuertentian).,
vel a pofteriori illias o b ie cti, vel caufas itfim ilite r conftat. Quod omne intelli-
ncccfiirias cteaturarum:fcdfi in D eo ad­ gere D ei fit fcicntia: , .& fapienris. Ec
mitteretur talis cognitio , efl'et omnino confequenter quod iiivtiliter Authores
imperfeda. Qnia non attingeret obie- requirunt, rcfpe^ta quomm obieftorum
ctam tota cognofcibilicatc iaa. Ergo (t fcientlaDci.quarfiipponitur attributum,
D eiis non cognosceret fempec , fcientia; iit fcientia. Quia fine diftinftione dicen­
8c fapientia elTet cognitio inip;rfeCta.. dum eft. Quod omne, quod cognofcit
Ergo cuminfententia contraria cogni^ D eu 5,per fcientiam cognofcit,im m o, &
tiofciencia rigurofa:, (it attributum di- perfapientiam. Quia omne quod co g ­
minans ex-eflentiaietiam omnis cognitio nofcit DcuSjcognofcibile eft per ra tio -’
D c i debet elle attributum , Sc fic totum nes a p rio ri, vel a pofteriori. Cum ergo
in tciligere formal iter eft atcributu D ei, ad rationem fcientiae nonfolum fufficiac-
Confbqiicntia probatur. Qu>^ totum in-* cognitio o b ie d i per rationes a p rio ri,’
teiligere formale Tnpponit inteliigere ra- fedetiam per rationes a pofteriori: ideo-
dicali^fcd illud inteliigere, quod I'uppo- omnis cognitio D ei de quocunque obie»
nit aliud, eft perfedio dimanans ab alio,^ d o eftfcicntifica,& fapientias. Q uom o­
£ rg o eft attributum dimanans a ridice do aotem creaturae futurx (int obiedtim
eficntia, Maior argumenti probatur. fcientiae, & quomodo habeant infallibi-
Nam Tuponncndo, quod omne obieduni litatem ,ad hoc vt a D eo cognofcantur
fiuc Diuinum fine creatum, habet ratio­ fcientihce, infra dicemus. Vbiafsigna-!
nes a p rio ri, vel a pofteriori, vel cauias bimus , quid cognofcat Dews de crea­
rigurofas. In quiro;vel Deuscognofcic turis , & in quo illas cognolcatindeff*
taliaobie<5ta precise cognofcendo ilia? d ib ilite r , finefintneccUaria, Scpofsi-
A^cl cognofcendo ilia cum rationibus a b ile s, fiue futurse , & lib c r« , loquor de-
priori, vel a pofteriori,cum qaibusinde- i’uturis abfoiutis cx decreto abioluto:
feftibiliter habenc connexionem? S ilo - »am futura conditionata refpecin Deij^
Jtim cognofcit ilia fine rationibus conne- ficut Dcquc decrcta conditionata
xis,ign oratcx vi taliscognitionisratio- non admitto vt infra
nes indcfectibilcsobicftoruni; quod ell latius dicct
abfurdum in Deo^in quo repugnat igno- nius.
ratia,in quo eft infinita, & pcrfeftilsima-
cognitio, E rgo debec cognofcerc illas.'
Sicognofcit. c.ftco gn itio icie tifica .E r­
go nullum obiedtuin cognofcit Deus,:
quod non nognofcat fcient ificc , Ei go ill^
T o m . 11 .
64 Comfnentaria in DiuumThomam,
V i r . Solurioargitmentorum prima ftmplicifMmoi Ex eo enim quod in ente
fenrentit ex § . i . primo,&fimplici ohinia identificata lint*
3 0 A D argumenta ergo propofita non tollitur ordo obicftorum , & conne-
I \ in ;5.2.rcrpoiidtcurconcede- xio,quam habent inter fe. Alias daretur
dc'.Q uodfcicncu ftrifte fuinpra fitlu - confulio in perfcctionibus diuinis.fct illa
bitascoclulio'.iis, non excludendo cog- ratio indiefcctibilis connexionis fufficic
iiicioricmpriJicipioruni, fed iiicludeiido ad perfeftifsimam {cientiam,& non op­
ilUm . Vnde Qeus cognofcit per cpnfe', ponitur fim plicitatiD ei. A d fecundam
quenciaiTi, nondefccndcndo pcrdifcuc:; impugnationem refpondctur, Q^odfcii;^
Aim fonnalcm , fed cognofceiido confer tia p^rfeaifsima non requirit plnralita-
xionem obieciorum ,qua vnum obieSu temreTum,fed folum diuerfatum perfe-
ex alio pendens dinunat^ £t ha?c conne- aionurn cxtrcitia,^iTic in Deo datur fi­
xiofupponit vcriuCque o b ic d i racioucs ne diiftindtioner^ali perfcftio fcieutiac,
a pviori, v e la poftctiori, 6c non arguit;- feiencis, & fcibilis. E t licet fine omni»
impetfedionem cx parte cognofcentis, idcm inPeOitam enom nium habet per-
4}uia non fit per difcurfuin toi'(ualtfm,de fcaifsimum exercitium , & hoc modo
quo loquitur Diuus Dionyfius , & D i- datur.etiaiTipcrfcdtifsimafcicntia ; nam
uus Thomas , quaiido:denegac Augclis d iftin d w folum requiritur in creatura,
difcurfam. Q jia cognol'cere hoc modo,, V b i ex Jimitacione datur,Sicut patet de
arguit iiiiperteftioucm j at cognofcerc Cf teris D ei perfed;ionibus,qua- vere , &
c&iinexionesobieftorum inter i e , & ra­ realiter reperiutur in D eo finediftin£tio-
tiones indefeftibilcsj quibus vnuni con- nercali,cu foh exercitij, & expreCsionis
ne.dicur cum alio , quod ell cognofcerc difl-erentia.
dircur(uobie(aiuo,nonfoluniarguit im-, 32 A d tertium rcfpondetlir con­
pcrfc^ ionem , icd eftnuxnn ap crfed io, cedendo. Quod cognitio D ei, quarfem-
quia eft cognofcere obied:a,ficut func in pereftfcicntirica,term inatur per lepri-
fe.Qyando auteniD iuusThom as dicit» »10 ad;crtintiam D ei j tanquamab obie-.
QuoU omne, quod fcittf y,per ^U^uidaotius &um primarium diuinse fcientis : quan-
j'afMr.Dui>licitcr poteft uiceUjgi,per a li­ doauteni dicitur , quod in elTentia prius
quid notiu5,ex pares cognofcentis, & in cognita cognofcuntur actributa,& crea-
hocfsnfu > nihil D eo eit magisnocius. rxjpoteft dupliciter explicari h zc pro-
Quia Diius e^.eni claritace omnia cog-r poli,t io .P rim o, qiiod prior cognitio ter
Dolcitiquantum eft ex parceiua. A lio mo minetur adellcntiam,& lie dicatur eifen-
do dicicuraliquid magis notius,quate­ tia prius cognita ratione prioris cogni-
nus vnuobiedum ellracio a priori alte-, tionis,qi!f terminatur ad illam ,& in hoc
rius.quiaconnedticur cum illo,tanquam fenfu sdiiiutinuis, quod eflentia lit prius
cum ratione a priori, vel a po iierio rt, & cognita ante attributa, pc creaturas. Se-
io hoc fenfu D eushibet cognitione fcie- cnndo modo potcit dici prius cognita cf-
tificam , quia pirfcCtifsime cognofcic, fcntia:quiaquadode(eruit ad cognitio-^
quodcifentia fuaeil radix omnium per­ tionemattributorum,&creaturarum in­
fectionum ,qu2ab iiladinunant,8{ quod fluit, vt prius cognita vt quod. In hoc fen
vnum attributum eli ratio a priori alte­ fu neganda t fi propoiitio. Q^ia eflentia
rius, & quod a poftcriori habeiic inter D cidupliciter concurrit ad cognitione
feetiam connexionetn indefeftibilenjpcr D e i obiettiue.Prim o, vt obitctum quod
tcaiones diuin® ,& hoc vocatur cognof- primariuin,q»iadfentiaDeicft ide,quo4
cere per aliquid notius , quia illud quud Deus.Secundo modo,in quantum elHpe
eft ratio conexionis cum altero, vocatur ciesimprellia ad cognitionem attributo-'
notius rclpedu illius. rum , 8c creaturarum, & in hoc fenfu non
j I A d fecundum rerpondetui*. eft.eflentia prius cognita,vt quod, fed vc
(^fidentifimplicijsitnonthtlpotcfi pr^<up^ ^»i).Qvi,ia ipecieSjVt fpecies folii cognof-.
foni^uodfitprxixtjlens, D iiliiig u o ma­ citur, vtgw o, ^c obicctum quod rcpra:-
iorem . Pnefuppofuiorie aartcciienfite^ yel fentat,dicitur yt ijwtid.Q^ado autem ab«
dependentU reatts. C on ced o m aiorcm . fohue dicitur.Qi;od prscedit obiectum
trKptppcfitione originis, vtl rarionit k pn’o vt prius:cc-gnirum, debet intelJigi , vt
f i , qux Jfineprxcedcntia , ^ depende,-ria quod ,lk no folu ytquo. E t proptcrea^quit
reali teperit»r per folat/t indejtthbilem do I DpoiitiG d i c i t . tfentiaDeipr*
connexionem obii^hrumd'\Q^o maiorem. ccdit vt ci^vita 4d fi^Kltiont nttriButcrUf
jSiani h zc ratio a priori, qua: cic perfe- e? ctcarararUDcbci difli) gui. Pr^tceditf
difsim a ad fcientiam ;rcp^iirur iu cntc yt rej^cQUtuitrittitoru.
ia^Q^CIV cA.I.DeScJentiaDeK’
ci'crffrtl'rfrHW.Nsgo m aiorcm .Lcque- 6lfim ,vcl produc/bi/e,C 6 ceda antecedes,
clo dc cognitionc, vcquod. Frtecedir v t £Ji prodtf ilum defudof(tlum . N ego ante-
co^arfrf t (ia:nex\eo qitodobie6ium prim*- cedensiQ^iaadhoCjvr verificttur hsbe-
ritsm priifs co^aofcitur,T>t quod. Conce­ rccaufam,fufficit quod iit producibilca!
do mjtiorcra * Ac hac cognitio forma-; D eo jlicet non producatur. Qn^ia no vult
Ji:cc terniiiiacui; m o b ied o primariof D eusproducere;N a noneit conuenicns,
£c uoti influic formahcer in fecunda- vt producatur. Sed.quod non fic cbnue-
riuni,ip quantum cognitu,vt quod. Sed niens produftio, non toJlit caufam , fed
ip quantum, vc fpeciesrepraffea- caufalitatcm. Vnde attributa non habet
tansactribucaySc vcidea creaturas. £ c caiifamdependentix,fed habent rationes
nego confequentiam argumenti. SciJi? .a priorijcx quibus fcietifica cognitio dc
c e c , quod in Deo'non pofsit d v i fcjen-. ducicur.Creacura: ycronecellaria: n5 pof
tia ftrifte d ifta ,:A d impugnatione ref- funt nonelTequantum ad rationem eflca-
pondetur. Concedendo >quod in c o 4 if- ti2P,& idearum: atcameu icmper habent
fert notitia principiorum,ifc ie tia ,;quia dependentiam a Deo ad elleriidum , quia
illa vecfacur circa principia,ifta vero; <;i][* totume{leillarii,vtfune creaturae, debec
ca conclufiones.Et etiamconcedo,.qup4 attendi fecundum productionem illaru;
cognitio D ei vcrfacar circa cflcntia D.d»- qnialitiep.c.odu6tione niiiil funt>&£otinri
tanquam circa obieftum primarium, & effc.quod habent,in D e o elVcreatrix ef->
tanquam principium attributorum radi fencia D e i, feu etleDeiprafcise ,& n o n
cale. Sed ex hoc non infertur,quod noti, creaturarum.
cognofcac etiam attributa,& crcaturasj 34 A d argumenta fecundarfententig^
fedinfertur, quodcognofcat omnia fuo (Je $.j.refpondetur. Ititeilt^ere Oeieftcd-,
or dine,cflt;ntiam,vt radicem, attributa Jlitutiuil- diuintceffitttia, vc dicit intelligcre
y t radicatum. Eflenciam, vt rationem a Md/cd/f. Concedo antecedes. Vt explicat
p rio ri, attributa, vt connexa indcfefti- fotam lineim fom akm intdligendi.l>icg(y
bilitercum illa.E t deneganda eilconfe-, antecedens. Q^ia tota linea tormalis eil
quentia.Scilicet.Q iiod non detur cogni-^ attributum Det,dimanans a radice t‘u b-
tio fcientifica.quu omnis cognitio D ei flantisd iuin z. iit lie nulla cftccgn itio .
e ftfcien tis , & fapienti*. Nam vt dixi, mDeo,qua: no lit fcie,ntitica,& actnbu-,
eft perfefiior cogiiicio,&nuUa magis per talis Brmalicei- loquendo,.A d ifnpugna.*j
f;d a,q u am talis cognitio fciencis, & ra- tioiicniteipondccur.Negado antecedes»'
p ien tis, vc ex d itiis conflat. Quod intclligere fic
33 A d argumentum D urandi, & conceptus tormaUsefientia: Dtif«)rmali-
F crrarf refpondetur, Diftingueiido ma­ ter loquendo,i'edfulum raditalicer. A d
iorem. d e b e t ejfe fecundam impuguacionem relpondetur:
fe r c 4Hpim cum dependentia, difiitiiUo' quod inteliigere D ei icmper clt pertc<icif
ae. N ego maiorem.Per tationetn 4 pm w , fimum,& fic fenipcr eii fcientificum , &:
•vet a poileriofitqine rAttone connexhuisin- femper eftattributum , nunquam tamen
defedibilis-f dicitur ca»f* ad inferendam formale intelligereconftituit,fed radica-
confequemam.Concado maiorem,£t ne­ ]e. A d tertiam impugnationem lefponde-
go minorem in hoc feiifu. Scilicet, quod tnr.Concedendo, t^ o d intciligcic D ei
attributa non habent caufa cumdepen- eft comprehenfiuuni, & fic illa cognitio
tia.Concedo.Rationem a priori. N eg o , attingit obiedum primarium , quod efs
R cfpe^ u vero creaturiirum iam datur ve ertentiaDei,& attrib u ta,& creatura’ , Se.
r a , & rigutofa caufa in D eo , quia licet omnia illa fuo ord ine, Sc cum fua connc-
creatura: fine neccflarisiquatumad prae­ xione. E t cofequcntercocedimus.QiJod
dicata edentialia, attamen in ordine ad talis cognitio iit rcietilica,quia nulla ai
psoduftionem femper habent dependen- ettiri D eo. Ad quartani impugnationem
tiam rigurofam,& fic cognitio D el Tem­ refpondetur.Qij_odinteliigere loiu radi­
per eft fcientifica. Ad impugnatione ref, caliter conuituit elltnciauiDei,leu radix
l^ondetur.^iW^f#rW habet caujam,ejlcre4 intelligcndi. Et ccnleqiientcr inteliigere
fwM.Diftinguoantecedens.C^rd^itid /)<*- formaieDei attingit omnia, qusEliinc in
bet caujaia rigorofam cum iiepe»de»rij. DeOjtam tormalitor,quam emiiiciitcr,iSc
Concedo antecedens. ha­ iic illa p g n itio erit ftictinca sepcr,quia
bet rationem indefeHibilis coHuexiouif fine per rationem a priori,& a poltcriori cone
dependentla.Hc^o antecedens. Et rcfpe-r jcas indetcftibiliter cognofcit omnia, t c
ctu creaturarum iterum diftinguo ante­ fic ad illud dilema itlpondetu:, Q jo d
cedens. Quidquid habet caufam eji pyodu; inteliigere formiijeDeji no coUituit eUai-
T o : r u ll: F i ti.ini
66 Comtnentaria in DiuumThomam,
tilm D e i , & hocattingitomnia,quae!jt guitur a fcfencisi D ei,qu^ eft attributu,
D eo raiu»taf6rrti3iiccr,qu5 einineter.Ec & a b ' q u « eft habitus prin-
confeqiieriter Ivabet rationem fcienci*; cipiorum,loquendo de i»rc//ig<M radica-
fed non habec rationein conftitutiui cf- li.Goncedo maiorem. Loquendo dein-
fciici® D ci,vcfalso fupponitargumentfi* telligere formalia N eg o maiorem. Qnia
B tficp ocius probat hoftratn conclufio- formale nori conftiruit natu-
nciiij quia rioii concedimus,quod fit co g­ tamjfed eft fcientiaD ei , & intelligerc
nitio limitata i fed infinita, & petre.aio iimul,& cft vnicum in linea formali. Sed
attiib u ti habens conhexionem cum ra­ hoc eft impofsibile.Nego minorem. A d
tione a priori,a qua deducitur cognitio impugnatione refpondetur.Si intcUigere
fciencis de a t t r i b u t i s , creatnfis. D e i non idcntificac fecum fcientiam , &
j5 A d fecundum argiimentuirt fapichtiilm,non identificabit intelligen-
rcfpondetur concedendo. Qu^od in nobis tiam. Concedo maiorem. Quia non e|t
.efle radicalitet intelligentcs, no eft pro­ maior ratio vnius,quam alterius. E tn e -
prietas,fed natura. E t n e g o confequen- gO fuppofitHnt cOnfequentis. Quod in-;
tiam . S c ilic e t, quod in D eo elfe in a d it telligere iit eflentia D e i . Quia femp^r
fecundo cognofcent5 ,/it conftieutiuum^ contundit iritelligere radicale cum io r-
nature. A d impugnationem refpohdetUr malii Omnia ergo , qua: pertinent a d li-
Q aod conftitutiiium Dei debet efl'e pet; wam formalem intelligendi, fub vna 11*,
modLim a^us puri identic£,non fofm ali- ilea cadunt * & fub infinitate vnrusgene-
te r.Q n u in a ra tip a ftu sp u ri, non expli­ ris ;& nunquam pertinent ad ellentiam.
cat formalem perfeftionem, fed idenci- E tfic tam fcientia,quam fapientia,quam
cam. Nam ex eoeft aftiis purus. quia intt’lligentia,& prudentia ad eandem for
kkncificat omncs pertedioncs,& ;confe* nulem lineam pertinent, non foliim per
qi5cntcr t jllit diftinfcionem munerum, identitatem,quia in hoc fcnlu omnia,qug
qiis: requiritur ad hoc, vt lit efl’incia cx- fnnt in D eo,funt vniuvi, etiam radix, &:
prefsiue dilHnfta a proprietatibus.Vnde ttiampevfe6ciont'sa]Leriu.slines. Igitu r
ad u s fecundus inteJligendi, vt identifi- ex hac ratione non infertur, quod fci&n-
catiisCLim a£lu prim o,& radice,eft ad us tia D e i lit d f concept u formali elTentia,
purus, excludensomnes impctfeft.iones fed de exprefsione attributi,Q nado vero
poteiitiaJitacis.Et fic in Deoefll* actu fe­ D iu u i Thomas docet i . 2.q.57» art.2,;
cundo co^ orcentem ,eritellentia idcn« Qnodintelligentia diftuiguatur a faipict
ticc , quia omnia funtvnum in tDco, non tia , loquitur ex parte obiectorum, vbi
form alifer, quia fecundum cxprcfsionem differentia manifetlaturformalicer j fed
aftus fecudusdimanatab intellc(ftu, qui non reffLinditur in Deum illa differentia,
eft pfopriecas nature diuina:, E tfic ar­ formalis o b ie d l, quia perfectiones D e i,
gumentum confnndic fenfum identicunl nonfpeciikantur ab obie6tis. Tum ,quia
cum Brm ali i & reducitur ad rationem intra eandem lineam non eft admittenda,
a6his pari coniiitiitiuum naturx , & nort diftin£lio,quia repugnat infinitati,vt di":
adinitcit diftindlionem ab attributis , &: ftnm manet. Propterca ad argumentum
proprietatibus. A d lecundani impugna­ iamdiximus. Quod intra lineam intelli­
tionem rerpgndetUf concedencAo. Qnod gendi in Deojuondiflinguuntut virtutes
omnia , qua Dcus prod ucit, per vnicani illat, fed omnes identificantur, & expri­
Omnipotentiam producit > (iue quando muntur eadem exprefsione, licet ex par­
creat.vel facit miracula, vel quodcunque te obiectorum aliqua differentia repc-
aliud lic it. Et (imiliter (‘«ff/Z/gweft vni- riatur in rebus limitatis.Fauetque nobis
cmnad om nia,qus cognofcit. Std intel- authoritas D iui ThOmie vtroque in loco
li^ere non cft conftituciuum D ei, loquen­ Jrclata.Et in i . d,3 5 , q . i . a r t . i . advltiS
do de iV/rW/igw form ali, fedfempcr eft nium.Cin'® conuincit,quod intra Uneain
fcientificum,& pertinens ad attributum.' intelligendi nondilHnguitur inD eoin^
L t cum intra eandem lineam nonpofsic telligentia,afcientia,neq; fapientia, ne-
dari duplex intelligerc , fed vnicuinfor- que prudentia,neque Eubnlia,neque Sy-
m ale, iftudeftattributale. Nam quod ne()S,nequeGnom e,nequealia’, & fic (1-.
conflituit,pertinet ad intelligcrfradica- cut fapientia eft attributum , eodem mo­
lc,nonfotm als,& vtrunque confundit ar do csetetK virtutes d iftin its.
gum entuin,& cx lu c fuppofitioncfalfa 37 A d quartum rcfpondetur con-
procedit squiuocacio. cedcndo.Qood in D eo non ditiingnimus
36 Ad rcrtium rcfpondetur, illaspeifectioues (cientioc Philolophix,
ligcre D ei confl ituduum natura , dtftin- & Wethaphyhca;, & c. Seddatnr vnica
fa-
I.P.Q^lV.A.I.DeScientiaDei. 67
fjn iertiap ro o m i’.ibns.Ec cocedo ctiam antecedens.Scilicet.Q^od in D eo datuc
cvjiifequcnciatn. (^xod in telleaio non proprie fcicnria.Immo nulla alia cogni­
pertineat ad elientiani j & ad attributu; tio datur , qu® nonfitfcientifica, & fic
led coca linea intelligendi eft attributu. refpicic fcibile per caufas, vel rationes a
A d probationem refpondetur. Q uodar- priori,vel a pofteriori. Secunda vero c6-
guir.etum vnumfupponic.bcilicer,quod fequentia illa ta , & eft falla, & fupponic
intelligere formale fit cflentia D ei, & hoc falfum. Scilicet, quod fcientiaD eidiftin-
eft falfmu.Quia intelligere fol urn-radica­ guatur virtualiter ab inteUigere D e i ,
liter eft effentia. E taliud probat. S cili- quia eft Cofticutiuum elfentia;. H o c enim
licet,quodhcut non dantur plures fcie- loquendo de intelligere formali, eft fal-
ti3c in D e o ; fed vna, qu^ fit infinita, lie fum .Ecquoddiftinguaturfiroiliterj qtaia
riequedacur^nilivnicum intelligere. Ec totum intelligere formale eftattribtiiu,
hoc certum efijfed hoc intelligere(oiraz^ & comprehendit totam lineam intellige-
le eft atcributum, ftib quo clauduntur di formalem,foliimque radicaliter eft ef-,
omnes pcrfsi^iones illius l i l i e E & h s c fentia. A d impugnationem refpondetur
ctiam linea eft attributum, iiegando.Quod intelligere D ei refpiciafc
intelligibilediuinum,nifi primario.Nam
5^. y m . Solutio ctiam refpicitomneiiitelligibilead^qua-
ferttentU ex^ '^ . te.Eteliediuinum .quodeil obieftii tbr-
male,6t prinuriu,non eft efl’e ,vt ficpracf-
38 - r r L t i m a Tententia fauet no- cmdendo ab intelligere fcienrifico. Quia
V ftr^conclufioni* Inquantii in D eo ta lis prarcifio hondaturinaDeus
defendit ft:ientia:n pcopiiedidairnnuc- nihil cognofcit,quod non fit fcientifice;
uiri in D e o ,& efle attributum illius. £c ideftjper caufas, vel rationes. Vnde illa
authoricates D iui Thom® idem probac: ratio communis fupponitur falfo in D e o ,
fiinilirerfuppofitio ilia feu definitio ac- quatenus fupponitur , quod cognofcac
trib n tiadm ittitur. Quia per illam e5fplx- aliquid prius cognitione qiiafi communi,
caturertentia attributi, vt condiftingui- & non fcientiiica. Quia hoc repugnat
tur ab alijs petfeftionibus D ei. Quod ve D e o , A d fecundam impugnationem ref-
ro fit ratio abfoluta attributum; no ided p o n d e tu r.^ o d diuiniteflentia, vC eft ob
eft,quia diftinguicur a relationibus, quas ieftuiti primarium cognitionis diuinsr,
funt’conftitutiuae perfonarum, quia hoc eft cognofcibilis per caufas, ideO,per ra­
fton adniittiitius.Nam relationes in Deo tiones a pofteriori fiuceffeftuSj & confc-
iroa conftituunt perfonas, fedfunt diftin-. quenter fcientifice. Quomodo autem fit
aiu£c, & confequutse ad perfonas, vt in-; obieitum primariuni elfentia D ei, vt di-
fra Utius dicenius. Nam firelationes c6- ftincla a proprietatibus, & attributis, in­
fticuerent perfonas,omnesconftitiierciK^ fra dicemus, Quia d eobiefto primario
& tame fpiratioa&iua in P atre,& Filia- diuin® icienti^ eritqusftio. autem
tio no coftituunt perfonasjfedfupponunC illud, qitod dijiingtttcur ■virtualiter ab ef-
colu tu tasj& d iftiiiaas, D e reliquis par­ Jentia D ei, no» pertinet ad cfcntialetn cori-
tibus illius definitionis nihil addimus illi ceptiit eo modo q»0 dijlitiguitur i certnmep.
explicationi. Quia fuis locis de actu li­ Sed vt iana diximus , in linea tota intelli-
bero D e i,& de modo quo creatura:con­ gendinon datur diftinitio virtualis cx-
tinentur in DeOjdicemus.Secuuda etiaiil prefsiua > fed tora illa linea ftib vna adae­
fuppolicio admittitur , fcilicet. Quod quata exprefsione concipitur. E t (ic ni­
quxftio procedat de fcientla D ei pro­ hil eft,quod pertineat ad eflentiam , fed
prie di<aa:quatenus eft cognitio per cau- quod dilbnguatur ab ilJa. Quiaeflentia
fas,vel rationeSjvel a p rio ri, yel a p o lk - extra totam lineare formalem inteliigc-
riori.Q uod autem ex diftindione obie- di eftjiolumquc pertinet ad tadicalc in-
cti formalis fumatur diftinftio virtutis, tellettiuum , feu radiccm intelligendi,
vel habitus inD eOjdebetincelligii dum­ ig itu r,q u o d confeqmitur ad radicem ,to­
modo illadiftinftio obicfti non cadat ia tum eft attrjbu tale,& tota linea intelli­
eadem linea, quia in vna Unca non poteil gendi confequitur ad radicem , que eft
ex'parte D ei diliingui formaiitcr diuer- efientia Dei»
ia virtus , quia hoc opponitur infinitati 40 A d fecundum argumenturiti
illius,nam fi darentur plures virtutes,nui telpondetur. /nff///g^rediuinuniquod
lacUct infinita. confiituitdlentianj,eft totum inti4iigere
A d primum ergo argumetum radicalc, quod autem fit aftus punis , &
de numer. 10. rcfpondetnr.Conc^cn^g ens per eflentiara j, quid de concepta
idcu*
68 Conimentaria In DiuumThcn-ai-n;
identico naturx,vt didum manet, no aliquid eftj quod in illa lineanon^clauda-
tlecoiicepcu foimali. Inteliigere autem tnr.Quando autem dicit.Q^od ideatifiCiH
D ei/am 4l^,quodtcndit iiicllci tia D eij incelligereejftntUiirttelU-ierefd^tU. H oc
tauqtum obieftum pninarium , non ref- nihil refert a d qusftioncm. Q yian o n lo -
picic illud VC lie , ideft cognicionc com­ quimuf de idencritatc, qug eft commuijis
muni, & finiplici, fed cognitionefcientii- ad omnes pcrfr ftiones D e i , fed de c x -
fie a , & p e rfe a a , & fic totaillalinea'in^ prefsione atcfibttti j vt condiftindi at»
^elligendi exprimitur fubvnica exprefj eflcntia.Nam quando recurritur ad iden­
iioue adajqua'ta , & pertinet ad;lineara titatem ,tota qu^lUo confunditur.Et H-;
attribu ti confequutiad radiccm intellif cet intra genws .intelligendi lint plura
ged i,qu *eft natura. Adim pugiutioaein obiefta formalia partialia, illa no diftin-
refpondetur,quod/flfe/Ogwell vnicum, guuntlineas.in Deo» fed advnam perti
& fic no poteft facere duas lineas, vt fup- nent infinitam. Igitur non duplici modo
ponit argumentuit). Sed vnicain folum, fed vnico foilum poteft dici fummeperfe-,
jSc ha5C lineaeftattributum^ Vnde exem* ctuni,in genere intBll4gendi;Quia conti­
plum de voluntate nolkam conficmac net cotum genasformOie * S^iioc genuis,
doftrinam . Quia tota Unea voluntatis non cotinet plures lineasipecie diuerfas.
forcm liter eft vnlca^, & f i c ad«quate Q u ia n ^ u e -pJures linex admittuntur,
nondiftinguitur a nailericordia j neque neque plura genera,fed vn.icuni infinitum
abalijsperfeftionibuseiufdeni liaex vo- in ratione intelligendi.Niii forte expar-
leiidi: vnde mifericordia non fubfequicuc^ tC: ob i.e<5t orum v t refp ic iii t c rea curas, t a--
voluncatem} fed incraeandeiulineam in­ lis diftinilio fuma tu r.vbi poteft adm itti
cluditur, & (imiliter dicendum ell de U- diuertitas formalis,Q^iia in lineaiim ita-
Jiea intclligedi:quiaadaquate eft vnica, ta poteft fierip a rtitio , quod non poteft
ficutj&Unea voluntatis. fieri in liaea infinita intelligendi D ei.,
4.1 N cqus folutio ad argumenta Cum ergo tota ilia foiucio non probet,
ibipropofitanuni.iS.adinitcicur. Quia fedfupponat, & quod inteliigcreD iui-
eodcm fundamento tallo nititur^ Inlo in nu in communi faciat lineam diliinttam
illafolucione clauditur manifertarepug- a linea inteljigendifcientifica , & quod
nantia.Nam exvnapacte ad m ittit,quod talis linea cpnftituat naturum, iit hoc
intciUgere D ei , quod eft coaftitutiuum totUTn negamus. E t alias argumentum
D in in x n atu re,debet elTefumine perk- non p robat; ideo non indiget maiori fo -
itum , & quod claudat nonfokim lineam lutione p rzd ifta fuppofitio. Praicipuc
in telligen d i, fedomiics alias , &pofte^ qi.ua lidiftingueretur vna linea in com ­
ponit bttelligere conftltutiuium Diuii:*. munii & plu resin p articu lari, debereuc
naturae in ilia lineavna ; diftiuft a a b in - diftingui to t lineae in D eo,quod virtutes
telligcre fcicncilico. Q uod hillum eft. diftinguur.tur iu crcaturis, & ficut diftin
Q u ia in D eo nondatur nifi vtuca iinea guitur Philofoph ia, L o g ic a , & M eta7
incelligcndi.Se hxc eft fciencirica.lgitur phifica, & c. Sic deberent diftingui in
non dantur in Deo dus lines intelligen- D eo . Q n iio b ie ft a formalia , etiam in
d ijfed vnica form alis»qua eft fapientia, iflisdiftinguuntur. Ergo fi ex obic<5tp
& attributi, & fic alialineaquj ftipponi- formali debent diftingui ; omnes diftin-
tur, & diftinguitur in ratione intellegen­ guentur , quod cxprefle contradicit
d i,non eft admittenda» folum enim ad U - jrhomas locis c ita tis,& euidens tatio,
ncamformilem vnicam intelligedi praf-
cedit rad ix,qus eft natura D ei , & non D y B I y M rv,
aliud. Q uodautem linea intelligendi fit
prim ordialis, nihil aliud fignificat > nifi Qjtod-fit ohie^ttm prm<t*tum, ^ fpectfic*^
quod fit prima linea » quz ex radice d i­ Ututm Oiitithe cognithnisi
manat, & hoc non facit eirentiam,fed pri­
mum attributum ex elfentia dimanans* §. I. Proponiturftattts qttxfiionis^&
Quia quidquid ex radice p ro d it, fuppo- pltcatttr.
nit radicem,quz eft eflcntia.Et fic nega­
mus illampropofitioneni fcilicet. (iuod N hac qujeftione ftipponi-
»0« efi mcejic,tf ifod intelii^ereDeiJit fumr,ie tur; Quodrerpedu fcientijc
fc ijiciu m intra omnem lineam itifellige»- D iiiiuxdatur obiectum pri­
Tnni, quia non eil nifi vnica linea in- marium , & Ipecificatiuum.
tclhgendi.Tum ,qiiia fi non includit om­ N a n iD . T h o m a sh ic art. 5.ad docet:
ne,ent intra talem line^in finitum, ( ^ ia Qaa<i fpecics principalis inrelledi ta Dcp
IP.Q^ClV.A.I.DeSciGntiaDeL 69
fjl ftiscjf^mU , in qu t omnes fpecies ferum n/cfonem.fed intclledioD ium a eft eflLn*
Co/npfch- nduhtur. V'td<; nun oj>0rut: cjuod •tia D ej;£ rgon 6 potell terminare illanu'
VimnamtnTclUgefi jpccifici. tur ^er aliudt Tunvetia quiaobieclum rpceificauiiom
t j in per fffenttamfua/n, Hd:c i b i : E rg o eft ratio cognofcendi obit.dttim mate­
cllliiE iaD ei eft obicftum fpccjficans In­ riale, fed edentia Dei non potiflcife ra­
tel i'gere D ei, Et confcquentccobicdum i tio cogiiofccndi ci'caturas, ni[i pnus fit
prirniiium illius cognitionis<£c ratio eft raticcognolcendi ffi.E^go hiSn poteft cf-
maiiifcfta. Nam D eus vere in tcliigic; |cd /c obieftum Ipecificanfe^ D en ique, quia
non poceft vere intclligere i niii lic veie jn fencentia cohftitueute efltntiam D ei
quud incclligar.N am ii no eft o b icitu m , •incxprtffla ratione intelligendi, non po-
q u od in C elligac, non p o ttli vere in ttlii- ceit dafi talis fpe^rficatib. Qi^ia h eflen-
gere. E rg o datur obicttum r d p t f tu in- t i ie i l intel Icd io j iafti fupponitur Ipcci-
teJledionis D iu in j. Inter o b ic a a auttm ■fic3fa ,& ‘aliasintentftioelt eifentia. E r-
aliquod debec efle primarium, iirg o de­ '£0 nort poteft rpecificari i fe ipfa. Q^ia
b et dariobieiStum prim ariuni.Tuui c tia , quande-datur jnttllc<5tfo,iamfuppomrur
quia ficutcft p e rtca io fubiiaiu iz inuua- rObieftaiii j fed non luppi-nitur tlUhtia
terialisj qiiod^itintellct1iua,fi;cttiatft ante i:<teHtaiofi<mi tonfiittntur enim
perfectio illius , quod i i t ‘^ogtiolcibilis. per illam. Ergo neque <ibi«duni. E ccd -
Ergd.fubftaiicia Diuinajqa® intcllcdtiua tequenterrtohpotellobiedtum dare ipc-.
cft,etiam debet clfc4»ttllii'ibilis,& coii- cifieatibbem.quiaiiortfupponitur adin-
fequenter debet eile obieftum ; quia tlfe telligere-. E t propterca negat Herice»
incelligibile,eft effe obieftii incclisdio- quod in D eo deftir ratio obit f t i , quia
nis. £rgo in D eo debet dari obieftum ad rationem obieeti requiritur ordo
priinarm , a quo fpecificfitur intellefiiio. -tranfccndcntalisadeflerttiam , attarrieli
In omni enim potentia cognofcitjua di- D eus eft vere cognitus a fe ', & ile datur
ftiiiguicur obieftum primanum a lecun^ ratio cogn iti,fed non ratio obiefti,
dario,& hoc prjccipuc debet dilUngui ia i N ihilominuS P a te r' Magifter.
I^eo , quia cum Deus oiimia'cognolcat, Frater loannes de Sando Thom* hic
clauwiit omnium cognofcibilium rerum •difput. 17, art. r. cum P a tie Al?rcop,
differentias. Et cum non omnia cognol- trad ata defcientia-D ei difput.3 ,cap,i .
cibiiiafint sqiialia; neque in eil--, ucquc cxiftimac dari in D eo obiectum fpccifi-
in cognofcibilitate, hincnafcitiir ditre- cansablatis imperfrftionibus. Nam »n-,
rentia' obieftorum inter fe. Ec telligipafsiuurii >& intelligtrc aftiuuni
•qt;encer etiam vefpc6tu cognitionis iJei, dicit p crfittio nem': quiad^lcitratiopen»
quia aliquod obicftum petit prius cog- veritatis , & hsc eil nMxima peifci^io,
iiofci, & illud erit obiedumpriniarium Cognofcibilitas ergopafsiua eliin aclii
cognitionis. Q^od enim fit obieftura yltim o,& fic vericas elt vt CQgnita, & no
primanum» diuunac tam ex exigentia Vt cft cognofcibilis. Et vt docet Diuus
obiedti.quod petit elfe primarium, & ex T h d n u s in fr a q u s ft.a .^ r t.i.a d q u a n ­
ipfa potentia intelleftiua , qu.® pctit to obicaum , 6c intcllciSusmagis vnuin
prius cognofccre illud. fiunt,tanto intelieflio peifefttor cft. N a
2 In hac fuppolitione Pater Herice inteUigere hoc p ro cu rat, vt trahat ad fe
hictrr& atu i.diip.4.cap I. & difpuc.5. obiectuni,& fiat viiumcum iUb. Ec fiC
cap.4..noluit conceucre : Quod D iuini formalis ratio obiccti non petit diftin-.
elfencia , vel prima veritas habeat ratio­ dionem ab intcllc£tujfed magis id en ti'
nem obiefti fptcificantis Dei intellc- •tatem,& vnitatcmcum illo : nanidiftin»
«Etionem. Et ratio illiuseft.Q^ia intelle- <ftio inter obieftum.&inteilcctum nafci-
d io D ei non dilringuituvabviientia. Er­ tu rex'lim itatio iX jV td o cctD .l ho.3.2,'
g o non poteft realiter ipeciricareiilam: E t fic de ratione obicd i e it, qucd detur
quia idem no fpecihcat realiter le iplum. d ifiinaio,vel ordo tranfccnclentalis , vel
T um etiam ,quia obieccum Ipeciiicans r ‘ tio caufa: form ilis nlOl-etl^>;ftd hoc in-
dat perfectioneni,& <pcciemactui,qnem uciiiturfolumiiK^-biecto lim itato,& po«
fpecificatjfed intellectio Diuinaexle eft tentiaiij& lptciticanie.R atio autcni ob*
aittjs purus. Evgo non poteft recipere iecti , fecundum quoo dicit p tiU ctio -
petfeftioneab obiefto» 1 um .quiaobie- nem , faluatur inco,c,t.ou lit res pai&iue
fium mouerpotentiam adcognitioncm: int2llecta,&vnumcum intcl'igere,illud-
ledenentia Diuina cftidenvcum intcllc- qiie diltinguat ab alijs actibus, qui noa
<ftione. Ergo non potei^ niouerc illam. lunt inteiligere,& abJlijsobiectis,q'»*
T uin etia,quia pbieclum terminat cog; non fuut vnunjcum intclligtre. Et-Jiof
70 Commentaria inDiuumThomam,
modo inccllectio,qu£E e fte fic n tu diuina, tc(} dici,quod lubctobie<5tiim fpecifica^,
\ r intellecta *. diftineuiruc a volitioiic, tiuum. C^iafpccificare eft fpecieni da­
& a creaturis,qus fuiitobiectum mate­ re,& Dens poteft dare creaturis eflc, (ibi
riale , & meiiaiite prim ario, & foim alj autem non poteft d are, quia eilentialiter
cognofciintiir. qui rccipit,petit diftindionemab illo,a
4 S ic e rg o refpondent a d argu-; quorecipit,a fe ipfo enim nullus accipit,
'mentum. Q u o d de ta tio iie .o b ie e c in o n prafcipu£Ipeciem ; quia fpeciesfumitur
eil ord o tranicehdentaliSjnifi cjuaiido ob pro cflentia , vel natura, & Dens habec
ie£tum eft d iftin ftu m ab in te lle ctio n e , afe naturam, & edcntiam, & quidquid
q u o d vero Iit d ittin ctvjm , non conueiiic habet. Sic ergo nomenfpeciiicandi non
o b ie c to e x c o n c c p tu o b ie c tifo r m a li, fe- poteft admitti refpeftu cognitionis di-
cm idnm q u o d d ic itd e p erfeftio n e , fed iiirae. Vnde aliud eft, quod detur obie-
fecundum q u o d d ic it de imperfectione^ ftum primarium; aliud quod detur ob-,
D e in d e refp on d en t. Q u o d o h ieetu m ,np jeftumfpccificatiuum. Nam primarium
d eb e t dare in genere caiU« form alis , & poteft comparari ad fecundarium,& hoc
determ inare perfcctionem fp c c ific a m , explicat perfeftionem diuinam,vel vcri^
quand o ^ ft o b icc tu m puvificatu niab im ­ tatem diuinam comparatam cum verita-i
p e rfe ctio n ib u s,& fic lolum em inenter te creata, & in hoc fcnfueft primariunfi
n on fo i-in aliter,p o teft m ouere in tellectu cum rota proprietate veritas diuina. E t
a d elicien d u m a c t u m , neque term inare etiam cum in D eo om nia, qus funt,cum
c o g n itio n e m , am cum o b iectu m Iit om ordine fintj& diftiudione, ik claritatc.1
nino vniim cum in tellig ere , iicn^.c re ali- Hinc eft,quod poteft ratio primarij ad-;
.te;:m ouec ,, nequc te r m in a t, v e lc a u ia t. m itti in D eo, quia vel iutelligituc com-
;Q ^ia htec om nia fupponwot d ik in g tio » paratiue ad creaturas , vbi cum totorr-;
•jicm .Ig itu r ad ratio n e fpecificantis p er­ gorc ratio primaria admittitui*, vel po-
fe c ti lu!:Hcit,quod co n ftitu a t rem inclTe teft fumi comparatiue ad perfectiones
• in te llig ib ili, feu v e rita tis intelleil:£E,di- D e i , quJE licet fint om nesidencificatij
ilin g u cn d o illu d a quacunque alia r a t io ­ tamen liabent ordinem,& claritatem , &
ne fo r m a ii, 'q u x non Iit c o g n itio verita^ connexionem prioritatis, fcu rationis a
t i s ,& ab a lio o b ie fto m a te r ia li, q u o d priori vnius abalia,
folum ratione form alis a ttin g a tu r . E t fic 6 Quod vt clarius explicemus;;
p o te il a liq u id fp ecificarc fe ip fu m , uon etiam fupponendum eft. Quod quando
/p ecificatio n e cau fan te, S: lim ita n tc,fe d dubitatur. Antn Deo tepcrUtur Jpecijica-
jd e n tin c a iite fe fib i ynicate fo rm ali, T/o f x obu6lo(ECt idem ac inquirere. Aa
recif>iat/pedet» abobie6io} Et cum Deus
1 1 . E x mente 4 »thorisjlatus in fe habeat fpeciem, non poteft ab alio
Jlionis recipere. Imo recipere ab alio fpeciem,&
habere a fe,repugnat in terminis. E t cum
5 Q Ed antequam ad quaftionis piV alias obicc tum Iit idemmet D eus , vel
3 <Stum procedamus , priuS quae-eflentia fua, etiam repugnat, qnod fpe­
fiionisllatu?eit proponendus. £ t vtccr- ciem ab iilo rccipiat. Quia hocnoneft
ta ab incertis feparemns.Supponendum recipere,fed cfle in fe. A d hoc enim , vc
c ft, quod obiedum diciturfpcciiicati- reciperet, deberet diftingui illud,a quo
uum,quando dat 1’pcciem potenti* > vel recipit. Nam fi idem eft, nec poeeft da-
ad:ui. fllnd enim proprie dicitur dare, rcjnecrccipere , & fic non poteft dici,
quia fpecificatuium e l l , .& fic eo modo quodobicftun», fcilicet, cflentia diuina
quo fpecicm dat,fpccificatiuum eft. E t det ipecie intellectioni D e i, fed quodfic
fic, Ii dat fpcciem pi oprie , erit proprie ipfamet crvncia,& intellectio identicc,
obicftum fpecificatiuum , bi vero non & realiter. R atio autem primarij potel{
dat Ipccitm proprie,erit improprie ipe- explicari fecundum ordinem , quem ha­
cificatiiium obiedum .N am cum nonieii bent pcrfedioncs in D eo . Nam ibi eft
f^eaficAndi liguiiicethoc. Velnondcbe- ordo perfectfonuin , & claritas illarum,
iriu$ adniittcre nomen in D eo , vel eft ad>; & vnatil ratio .alterius , ficut dicmius.
mitteodum cum proprietate ligiiifica- N p r i u s cognitum, V b i
tioriis.Si ergo proprietas lignificationis ratio cognitionis pricederc dicitur ad
claudir impertedioaem,relegandum erit amojcn\ Ju hocergofenfu poteft dici,
a D to taie nomen , £ t cum Deus non qucd detur in D to ratio obiecti prima­
pofsit recipere aliquid, quia hocarguit rij , (]i;atcTu>£il;ud ,q u c d in D to b s b c t
potentjaiuatim , hinc ci't, quod rationtm p r;o n s, iit cb itd u m prina-
rii m.
I.P .Q ^ I V. A.I.De ScienciaDei. 71
rlii:n i refpedu illius, quod habetcon- quod detur fpecificacto in D eo in fua
nexioneiH quatl ex iila ratioiu a prio­ cognirioncrcfpv'ftu obicCticogmci a fe.
ri , Siciic dacur ctiani ^onnexio con- In fenfu ve;o communi , quo dicimus
fccniGnfiic , quando dicimus. Deus efi communiter , quod fpccits porcntii' Ui-
fuhjiaKti'a fpititualis.Ergotntelleiiiua. Ec niitur ab obiecto , non cit admittenda
ficucdiciinus, Deus (fitmmutabiUs. Ergo fpecificati.i in Deo. Vnd£ debemus ad­
immenfus, V b i ratio confcqucntia- fun­ mittere dari in D eo abicclum prima-
datur in ratione a priori vnius cx alio.Ec riuaijfed non ipeciHcatiiujm, Q jia ratio
lie ratio obieiti primarij nonrepugnac primarij non repugnat, neque dicit im*
in D eo,quia cU'c primarium,eft quid per- perfectionem; ratio vero obiefti fpccif
fcclionis,& proprium Dei,fi>cciem verd ficatiui.fcu dantis fpccificationeminclu
fumere e.ft impofsibile D e o , quiaquid- dit imperfeftionem.Qjandoautem M a-
qiiid eft rccipere,repugiut D eo ia r c , & gifler Frater loanncs a SaiittoThom a
ia conceptu. dicit. Qdod ratio obiefti fpecificariui
f' £ x quo deducitur. Quod qua-; potett inueniri in D eo ablatis imper*
dodicicur communiter, quod intellige* fedionibus. SihocpoRet fieri, optimfc
reD eifpecificatucexeffen tiaD ei. H o c d ic it: at hoc eft impoGibile , quia tota
in dupli'cifenfu poteft eflc verum.Primo, ratio fpecificatiui claudit imperfcftio-
in quantum medium per quod coguofcic nemrefpedtu fpecificati. E tficu td ici-
intellectus obiectunj,vocatur fpccieSj& inus,quod eife potenriaiG.feciidum quo'4
€T( fpecie dicitur cognitio fpecificari, dicit potentiam pafsiuam , eft imperfe-
Nam obiectum attingitur media fpecie, , & fic eft relegandum a D eo , i,o -
& fic cognitio attingens dicitur fpeci- dcm niodo,ratiofpecificati dicit imper-
ificari , quatl idem fit attingere fpecicm, fcftionem , quia quod fpecicm fumit ab
ac fpcciiicari ab ilU,d!; ii^ hoc fenfu, non alio,rccipit illud, quod non h a b e t, fed
rccipit cognitio diuina aliquid ab obie- Deus nihil poteft recipere, brgoneqiie
ccOjfedatTmgit illud,& attingentia mcT a rationc obicfti fpecincatiui poteft
dia rpecie dat denominationem fpeciit- auferri im perfedio.£tfic iion poteft d i-.
cati.Sec&do modo potelladm itti.Q uod ci, quod ablatis imperfectionibus datutf
fflfttt/gf w D ei fpecificetur ab efsetia Dei«. in D eo ratio obieiOi' fp ecificati, quia
Quia cum Deus plura inteUigat,adiioc, non poteft auferri ratio impertc^ionis,
VC diftinguantur cognitiones diuin® in­ *b obiefto fpccificante.Et propterei rar
ter re ,fmnitur diftinctiocx parte obie-, tiones.quas proponit H ericc lufnc ientejf
ctr>& hocdicitur fpccificatio,ideft,di- conuincunt,! quod in D eo non datur ob*
ilinctio vnius cognitionis ab alia,feu di« iedum fpecificanii,rigurosc acceptum*
ilin ctio vnius obiecti cogniti- ab alio. fed folum in ilia duplici acceptione, qua
N on enim polfet diftingui vna cognitio propofuiniusfupra. Ilia veio ratio, qua
D e i ab alia,nifi per fpeciem qua obiectii probare intendunt,quod in D eo non
fepraefenratun Cum ergo Deus cognof- tur obiedumfpccificans.Quiaobie< 9:uiTl
eat,&eficnEiam,attributa>& omnia,qug fpecificatinum , & prim,itium eft ratio
fant in Deo^ & hoc per rcpr*fentatio- cognofcendi obiedum materiale , 6c
4i^ih obiectorum , &■ etiam cognofcac quod creatursc funt obieitu materiale
creaturas,ad diliinguendas liU siiotitias refpeftu cognitionis diuin^. Nod eft ad.
^eferuit’fpecies tamquam m edium , & mittenda.Tum,quiatalfumeft)quodob>
hoc modo dicicur^quodintclligere D e l kftu m Jecundarium, fit obieduni mate­
^pecifie^t«r > » ilillinguitur ad c o g ­ riale, iltetiam ,quod creatur? fint obie-
nitionem obiectorum . Quatenus diftin- ftum materiale diuinscognitionis.N am
guitur in D eo cognitioi:licntisE D e i , & obicdum lecundariu|n ctiam eft obic-
creaturarum.lit h^cdilUnccio piouenic dum for,naiejlicet lion prmiarium,& fic
4 ff^ecie reprsienta.nte luo ordinc,& ui|^. ratio cognoiccnai , quae eft fuh qua eft
iiitate omnia,quie cognolcibiliaiuut, 6£ vniuet falls ad omne obie ft um formal^
reprasfentabilia. ad fquatum , & h jc obieduni includit
i £,t proprerca , (juando Pater _& primariuni,& ftcundanumi & vtrun*
Herice negat fpectficationem, loquen­ .que eft formale,licct partiale. V nd c pri­
do in rigurofo fenfuiOptime d ic it , quJi marium obiettum lion,eft ratio c< gnoP
fpecificare eft dare fp6ciem,S: Deus non cendi iecundarium, licet principalius, 8c
poteft recipere fpeciem ; quia quidqmd prius cognofcatur primarium, qua-n fe^
c;ft i-ecipcre,rcpugnat D co,^& lie loium cundariuin, E t ideo crcaturse non cog-
^ du^lici leijiu rclato •potett adinitti# uoCciintur a Dtto ratiQtie o b ie d i prima­
rii*
72 Commentaria inDiuumThomara,
ri;;qaialicetincflbntla D e i, vteflfpe-
cics ,ft:u idea creaturarum cognofcancur 5i I I I . Prol>OHuhturfententUf^ 4 rg»i
crcicurs.attainsn hoc non til cognofcc- meata e»r»m.,
re creaturas ratione cflentia: Diuin2e,ta*
quam ratione forrnili cognofcen Ji illas» 10 T N hac ergo difficultate tri-
fed tanquam mediorepraslentationis. Ec 1 plex qujcflio propooitu^
propterea ifta ratio no probat obiedtuin fecundum mentem aliquorum. Prima
Diuinum , noncflefpecificatiuumrigu-i eii. E x q»A rtttione ejiettti* Dim'tt4 habeat
rose Diuina:cognitionis, C xcer* vero Titionem obie&t primarij 5 an ex y i foliu t
rationes Patris Hyriee fufricienter pro­ c^entUlAn etiam -vtincludit mrib»ta^(^
bant. relationes i Secunda: ylu attributafihh»
p Vndeaddoftrinsm propoficarn y t coacipiitntur 4 noBts difiinUa j habeaaC
'num j,Sc 4.,refpondetur.Qjoi a ratioae rittlofient obiedi fecutidaryf T ertia fpe-
o b iefti fpecificatiui nonp Mlant auferri cialiter de D ei cognitione , qua Deus
imperfcftioncs i quiafiintde incrinfecoi cognofcit fe cognofcere. Vtrkm habeat
conccptu iilius. Sicut de iatriiifcco con^ rationem cognitionis refiexic,&'ficttOtt.p<if~
ceptu receptiiii,feuporentiaEpafsiu3c ,c f t . Jit habere pro obiero f/riraario totam »gucrf
im pcrfedio, & ficnonpotcftadiuicti in i» Deo eft, ScUicet.cogninonemfu i, quia uan
D e o .Q a o d autem fit prinu veritascqgt totum hibetpro obieiio rf/Veflo, fed aliqui4
nofcibilis j dicit perfe.dioneni, & fic adr pro rcfiexoi In his ergo difHcultatibus
mittenda eft in D eo ratio obiedti. Q^ia prima fententia.Magiitri G on zalez, &
in hoc nulla imperfeSio inuenitur, Nanj aliorum hic difputatione 3 5. nu.4i affir-i
D ens exfe habeteffe veritatem cognofi m arobicdum primanum Diuin^ cog>-
cibilem. Et fic negamus illam diUiiificio- nitionis efle efleotiam Diuinam , vt com-j
nem,quam ponit H ericeiii ratione obic- plediturom nem perie^ionemj qua:for-;
m ratione cogniti. Quia eadem e§ m alicercftinD eo , iiue fiteflentia, fine
ratio vtriiifque. Neque ordo ttanfcen- attributa,fiue celationes,fiuc qusuis alia
dentalis in obicfto eft neceilari us, oifi fic ratio. Et probAtarprimo. Namintelle::
prdo origiiiisjfeu rationis a priori , vel d io famme perfe.cta debet habere, pro
dilHndioniSjinquantumopponitur con^ obiedo.primario.ens. fummc,&.omnibus
fu/ioni, non vero ordo ad alium , .nili lo-; modis pertedifsimum. E rgo debet hat.
qucndo dc ordine relatiuo incerperfo* bere eHentiam.vt claudit omnem pcrfe^:
pas.Q;ua ifte ordotacit oppofitionem,& dionem formalem, ^q u s eft in D e o , fiue
diftinctionem , & dchoc non loquimur abfolutam ^fiue relatiuam , & non folam
«unc. Ergo ratio obicfti non requirit cHentiam vtprafcifaii a relatioflibus , ^
Ordinem tranfcendehtalem,fed follmive- attributis,A nte?edeasprobatur; Nam
ricatem primam cognofcibilem ex fc perfedip inte.lle.dionis . defumicur f x
€lfcntiaJiter,& hoc rcp:ritur in D eo. £ t o b ie d o . Ergo deb^et in telled io furortip
Jicet vidviacur, polle prailcmdi rationem perfcda haberejpro pbie.do ens fuming
im perfedionisa raEioneobjcftifpeciHta pctfcdum . Sed efientia Diuina,fine reja/
tiu i,v t intendit folutio ibi afsigiiata.hoe tioiiibus ^ & attributis uoii ejl fuipiiil
eftimpoiibiie. Q uia vel dat rpeciein iii* perfeda.E rgd neq, poteft efle oblcdlU«
telled ui.vel cogmcioni,veI noni" Si dar. primarium. j
•Ergo incelleftus recipit fpecigabobie- t i . . . S?cund6. Qiiia, tatn
’^o:quod eft impofsibile.Nani Deusnoa D e i , quatn relationes, o( gttribuca Oiqp
poteft recipcre^Qu^ia conceptusrecipic- ex fe ipiis iiitciligib ilu , dc fuum efleS#:
;di eft potentis palsiu» , quae repugnait funt intime przilntia in telk .d u i' Diui-r-
D e o . Sinondat fpeciem. firgo tioneft no, & vnita iJfi, E rgo cum cftcntiaDei,;
obiedum fpecificatiuum .Quiafpcciiici'- nihil aliud liabgat prater hoc , squaiis
re proprie,eft dare fpcciim.Coneluditnt; erit ratio !^criufque ;, & fic u te ik n m e jl
ergo quod in Deodacur obicdum pri­ obiedumprinRariinn, lic & attributa, &
marium cognitionis Diuinae , licet no^ relationes. T u m ctii;qu iao bicd u m D ^ ’
detur fpccificatiuum 5 nifi infcnfu di<Ttd.. uinar cognitionis depct cllcjlupern^f
£ td e h o c dubitamus-in pr;jrenti, qiiod Ie,Ced fupenut'iraLtis u6 explicatq^p^r
/itlNeque loquimur-dc obieftoadse- ' efljntia Dei,\*eJ;pc/.peu v,t vuuseft:qu/a
quaco , fedi deiprimario. Deus, vt vnuscognofcitur ;lyminc natitra
li. Ergo vtcrinuS;,4tt)et cognpici. Q u ia
illo niodoXolum-explicatijr.vt fupfrnatju ■
£rgd£um objicdyiii^ebc^t eife fa-
pet-
iP .Q ^ lV .A .lD e S cie n tia D d .
ijcniatlitale,ctiaiti requiritur,quod deri-- a,Suarez iib.jjide Trinitate cap.y ,V a f-
tnr relationes rariortc quarum fupcrna- quez i.p a rt;to m .2 id ifp i:t.M j.c a p ,^ i
turak fic Deus Vt T rinusi Collegfunj Salamantinum Carnielita-
12 T c rtio pfobatttrit^ain fi rela^^ijm I>ifcaiceatorutn hicdifput, j i dubi
tiohes non eflbnc obicftum pritnariuni ?,cunialijsp]utibusi
cognitionisdiuinae, codem rnodo cffeijt; ly Probaturprim orilludeftobie--
obie£tui.n, ae crcatutse; quod eft abfur- jftum primarium i & fpecificatiuumin-,
dura.Q uiaT rinitas perfonarufh eft DeuS telleftusi quod attringitiir per f e , & ra­
inlinitus.Ergo debenc rdatiohes,& per- tione fui i extera Vero non niii ratione
foiije pertinere ad obieitum prinurmra. illius. Ergo foJaeflentiadiiiind, d iflin d i
K am creatura; habent cfle lim itatum , & ab attributis, & relationibus erit obie-
porentiale. Ergo non poiTnnc relatione^ ^im i per fe primarium; Antecedens fnp-
pertinere , ficut crseaturi pertinent ad poiiitiir a fuis Aiitlioribiis. t t confe-
obie^tinnfecundiriuin Dci.Tumecianrij quentia probatur. Nam eifcniria D ei
quia di'entia D ei, & relationes, Scattri-* attingitur per fe , & ratione fui: quia ra­
butaconueniunt ineodeni gradu imma­ tione fui eft primum ens,catera vero not»
terial itatis.Ergo pertinent ad.candc ra­ attinguntur ni(i ratione tflcntiae. Et /i-
tionem priiliari-im obiedti. Ergo cufii cutellentia eft prima ra d ii ehtitatiseo-
atcrilnua , dc relatiorcs (int aftus,purus' rum ; it^ etiam eft prima ratio in rd iigi-
eo modo erunc obie£luni primariuni bilitatis ipforumi E t ficut extera noti
c^ignitionis Dei< funt entia diuiiia riifi in quantum partici­
ij M agifter lostines a Sanfto' pant eflentlam diuinain , ira non ffint in-
Thoniahie difput. 17. artic. i,h an c fcri- teljigibiliaform aliter , nifi in quantum
tentiam defendit. N am in prinja concJu-» participant intelligibilitatem diuina: ef-
fione dicit. Qnod obiedcum primarium^ fentis.
& rpecificatiuuni diuini intelledus ex' 16 Secundo probatur fententiai
parce rei co gn iff , eft ens diuimim, vt iii Nam inrelligere conftitiitiuum D ei de-f
tetafualaticiid iiie, & vt includit attri-; bet identiHcare fvbi,abfque aliqua dillin-
l>uca,&: I elationes* & quidquid formali; ftione intelligibilitatem y & obiedtuni
ter eil inDeo.foliim queobiedum fecun­ per fe primo intelleftum,qued fpecificac
da rium eile creaturas. Cicat ctiam pro’ intellcftionem. Sed fola cHentia diuina
h a clententia Nazariuni 1. part. qu«ft, vt diflinda ab attributis>& relationibus
3 J .contro'uerfia 1. Ferrara 1 .con­ identificatur hoc modo cum intelligcre
tra Gentiles cap. 48. E t in fecunda con- ccn fiitu tiu o D ei. E rgo fola eflentia line
clulione dicit, Q«od attributa, & rela-» attributis j & relationibus, eft obicctnni
t iones etiam prout a nobis concipiuntur^ primarium, & per fe fpccifieatiuuhi eiuf-
cum diftinftione rationis ab efTcntia, ex deiii intcllcdrionis. Maioj- probatur.:
parte rei cognitar non poUunt habere ra­ .Nam ad intclleftioncin reqcirritur vniof
tionem obiecti fceundarij, licet ex parte' incclJedtus cuin o b ied o intcllcdto , Sc
modi concipiendi ex parte noftra dicanc- quanto vniofueritinaior, tanco intclk-’
connotatioiK m ad crcaturas per ordine,- dtioeritperftftior. Ergorum m a.& per-
ad qnas concipiuntur. £ t ratio illius ciU- fedifsim avnio j quseit identitas requi­
quia qncmodoctmque agnofcantur,rem- ritur ad pcrfedtitsimam intclltitionciii,*
}>cr attribut.T func ad u s purus. Quia & lie erit idcirt obiectinn cum intelle-
prarcifto non deflrnit puritatem adtus. ttionc.
jir g a Temper manet eadem ratio'prima­ 17 T uin etiam', qUia cuin' intelle-
ria obieftii femper eftadusporus, fiio jin q u a conliftiE d:innan^ttura , fic
& diui:)us , Si lie nuriqtiam eft ob'iedlum- prima formalftas conftituens punwni li-
fccmtdarium incellcclusDei.’ iieam interomnej; Jiiieas, qua; in D to re-
14 Nihilomijuis fccimda fenten- pcriuntuF,-requiritur uuod itlentilicttur
tfa affirmat: QModobicdtum primarium' omnino cum obiecto per fc prim ario, 86
diiiinse cr»gnitionis non ciiu d it omnia,- coiifcqiienter neque virtualiter Iit diltin-
q ijs iune furmaliccr in D eo , fed folam' ^uni ab eifeutia , Si intelledionc.' Sed
' fiiiiiciam line re^ationibus,&aftribu^is^ attributa , & relacioncs virtua'uer di*
& ita attributa, & relationes, & creatu­ ftingunntur. E rgoatcribu ra,& rclacio-
ris- ia'i'it obit^'!*^! rccwidariiinvilliu^.- Itaf neS non ptiHuut conllituere obifcdtum'
F c I i'3r a I , c o n c r a G t nci Ies ca p it . . ra • j'lrifti’-rim ir.tellcdionis .• Tunieiiainy
ti,oiic'j?.ScociiS'ni 1 .dilHiii^'ionc j,q.u3>0ir rtiiia exco intcllea:io per niodiun icitn-
T om v iiif ^ ' ....................... a cii#
/i Cotninentarlaln DiuumThomam^
t ix eft attributum » ct non pcrtlnccad H o c in qiiain nullatenus admittimas;
conflicutiuum D e i, qiuadiftin- Q^ia opponitur veritati. Nam certum
givitur virtiialuer intelUitionc ^ qu« e f t , quod obiectum materiale eft illud,'
ert eilenciaDei.lirso eodcai modo atcrj^ . iju(?d ratione alterius attingiturjfed ob-
/ectum fecundariumnonelt illu d , quod
buta.
ratione alterius tangitur .C^ia obiectum
iecundarium etiam participat rationcni
X mtahtlU ex
y, P r o p o n u n t a t m n te forim ie refpectu potentiae,ct fic vere, et
^»thoris. rigurose obiectum fecundarium formale
eft,quia efle fecundarium no t o llit , quod
Ctfbrm alc,etquod ratione fui attinga-
ig; * D Qujeftionis explicatioa tur , feu quod participet rationem Ibr-
A nem lupponetidum eft pri- malem obiecti, fed quod in fecundo loco
ino. Quod vtiani tomo u manet explir. petat co gnofci,et non ranquam primai ia
catum. Aliud eftobieaum primarium. patio illius potentiae.
A lin d efto bicctu m adiquatum . A iiud 20 E t v tb o c clarius fiatrponamus
m obiectum materiale,& aliudeft obie- exemplum in potentia intelleftma , flue
■aum formale. Ec hoc uecellario notan­ diuina,fuiecreata. Mam ratio formalis
dum ctt. Quia Authi)res confiuidcntes jitbqua attingitur ab intelle&u diuino
talium o b i^ o ru m naturas, etiamrefo- obieftiim>eft vciitasdiuinajfeu ens diui-
lutionem quccftionis coiifiiudunt, Igicur lium fub ratione veri, lient in materia de
obieiTtum materiale eft illud »quod ratio­ voluntate Dei dicciv.us de obiefto v o ­
ne alterius tangitur. Sicuc papyrus eft luntatis diuiii® , quod eft bonum diui-
obiectum materiale vifu s, quia ratione num, feu ensdiuinum fub ratione bcni.J
coloris attingitur. O b icctum formale, Vnde cum creaturaj.qusfuntobiedvm
feu ratio formalis/»fe <i»a eft formale par­ fecundarium participer.t intrinficc in fe
tiale,idcft, eft ratio papyrus v i­ rationem bonitatis, ideo vere, & pro-
detur,et lijcc eft color in vifu^ct ex colo­ j>rie dicuntur obiectuni form ale, & fe­
re,et papyro vefulcat obiectum formale cundarium diiiini intclleftus , & volun­
quad-y S£ hoc eft coloratum. Obiectum tatis. E t Deus vere, & proprie diligic
vero adsquatum eft illud , vitra quod creaturasjfecuiidaria dilcftione, fed for­
ncque fcientia , nequc potentia extendi­ mali. Ergo non eft idem efleobicdum
tur , quiatale o bisccu m ,id eo acaiqua* fecundarium , & efle obiedium materia­
tum dicitur, quia adaquat totum , ad ls .Quiacbic^tum materiale ptacciie ,v c
quod fcientia fqextendit, ct v k ra nou tale nunquam habet in fe rationem for­
poteft. Sicut vifus vlcra coloratum non malem/»& attin gitu r. O b ie6 u in
poteft feextendere, & fic,quidquid ac- verofccundy.rium, habet infe rationem
tingicjfub ratione coloris a ttin git. O b - formalem Jwfcqfwcogriofcitur.Nam crea-j
le^liim primarium eft illud , quod non tura: funt vera:,& bona: in fe intrinfece,
folum eft formale , et partiale , fed inter licer illa veritas,et boiiitas fit particijja-
p artialia, qua adaequant rotam pottn- ta .E ig o lunt obit dumlecundarium , fed
tiam .eftprhicipaliusjct exctllentjus, et non materiale diuini jntclit 6 us.
quod prim o pecit attingi: Secundarium ai Qnod amplius explicatur in
ycro eft etiam obicctumformale,et par­ fcntentia fecunda relata dicente , quod
tiale, fed r.on eftqtiod primo petit attin­ attributa D ei funt obiectum fecunda;
g i , fed quod fecundario,licttpcr fc,ct rumdiuini intelledus , ct tamen a ttri­
ratione fui attingatur. buta non funt obic6um materiale; quin
ip H o c dico propter aliquosAii- in ife habent rationem formalem
th o rcs,q u i confundunt obiectum mate­ quA attineur.tur a D e o , & in hoc non
riale cum obiecto fccundario,exiftinian* poteft eAe quaftio. Q»ia attributa D ei,'
tes,qtiod idem eft efle obicctum materia­ qua: in pradidta fcntentia poruntur , v t
le poc entissjacciVe obiectum feciidarium obitftvim ftcu n d ariim , funt ftibftantia
jlliuSjCtpropterea dicunt. Qiiod rcfpe- D tijtX pviftccio diuina.Ergo ncn obic-
ct« cognitionis diuiiisc creatura; lunt cb - di'.m n;attn.ijc intclit6ius d iu in i, lic tt
iectunilecundarum ijtt niateviale. Qiua lirit cbit o i.n ittiuiai ii.m. t i g< obii t fi
Biateriale cU illud,quod ratione alterius fccundai it r.cn <,li mareriale.ltd foi nuiie
attii'.gitur, et itcuntiavjiini ctiam cli il­ feivpc.r,iittc i c ii.pnm ario Ictc ^ itirga
lu d , quod iatioucprui<arJj attingitur* tur^iK qut ts igt i:a pi .n.aria ptta t stt rn-
I. p. I Vo A vI. D :6 S c ien t i a: D e l. 7 S
g i 1* & confeqi’ciicer obi(!dr.m priniti» tcftim ieniri in co confinit, quia com-
riuni non eft , fed partiale» m?mker dicimus * qucd csa Jiuina
liccc princip-iUus HC , Evgo obie^tmn eA'l^eci<?s. rcpr«fs;nta:;s rcttjni , ouo.d
adsqiiicum pocvsici® . fempet eft foi% ;Peus;C<^nofcit j r.tniiiti.;- rcfjiedu
male >:& contiaeciomiie, qu o d forim lii Jbeatprijm dicimur ejVeiuia D si fpccits
ter eft atcingibiIe.rpot;CiHia.Obiejauiti ^epra-'fetiCans, qyidq liid cognofcit Bea-,
vero: piimarium: npii; Gontinet iusvfcdhoein.ienfu identico eft intelli*
guod atcingit poc«nEii> & dc ^iqupii .gen(lntn,‘& noii iji formalin de quo loqui-
obieftiim formaliter cilattingibile,|»r®j, mur in.pra:renti.!Nam cum ui D e o omnia
ter obicdam primariam inteUeftus d ir. /iiitfiia effencia;.idi;6 jpecics.quas vnitar
Itilli. t ;•: ! i V • r intelledui diuino.vVelhMmano , vocatitr
• 22 Seciindo. fiipponendum:i<Nftv; e^emia^ D ei,nooquia fub ratione eflen-
Q u o d primariuar-obic^uni , & fecimr- tix folius , in quantum eflentia diftin-i
dariuiu rep rsTeneantur in .fpccie , nie-*; guicur a b a ttrib u tis ,■lit fpecies repra:-
dia qua co giiofcitar, & in hoc conue- ientansi Q ui» lwtrSbpta etiam rcpi» -
niunc j & primarium. Sc iccundarium t fenfantur»& relationes, & omnes pe^-
quod vcramqucihabfcc' fpeciem , media fediones D ei, & ha:c,repr*fentatio %
qua teprjEfentatimi Hoc dico propter per ipfas perfcdioH’es , ita ,,'vteflenri{t
aliquos Auchores iudicances, quodob- ,D ei reprsfentet. ,le ipf4ra intellediri
'iedam prim arium eftfpccies, qua cog- •Dei * & attributa etiam per fe ipfa r4-;
nofcirur o b ied u m , & fecundarium eft praefentantur , & vnaqua:que perfedlio
obieftum repraefentatum in fpecic. Ht .tepraffentatfeipfam. Igitur^elfcntia non
in hoc fenfu exiftimaiiit Pater Magifter eft ipeeies dttrih'utorum , vel reiatio-
Frater loannes de Sanfto Thom a,' DLi. .nuna ine.o feoru,qu@diftingnuntur, quia
uum Thomam acc?pifle obieiftum {>ri*; fub illo munere quo ilU forma exercec
m ariam , & fecundarium* In i.diftind:» eflentiamjHoneft attributum , ideft, non
J5jquacft.2. artic.2,. Nani inhocfenfn cxerc6c munus attributi. E t propterea
conftat,quodratio fpcciei eft aliqmd ab,.; elVentia D e i non eft.lpccies attributo-;
folutum in DeOv& non relaciuura formal rum , fed vnaquacque perfedio D ei eo
liter jverbi gratia,eflfentiadiuina , qua modo,quo ab alia diftinguitiir , eft fp(^-
fgcuadat incclleAum P atris ad genera- cies fuifc Elfentiaeftfpecicseirsntise, it>-,
tionem V e rb i. N am ffcunditasfitrper telledus eft fpecies intaliedus.Omnipow
fpecicm , & hoc exprimitur iu V erb o , tentiacft fpecies Omnipotentiae, quia in
iVerbum enim non e^prijnit relationem D e o non datur fpecies diftinda ab obie-
P a tr is , quia quod exprimit,eft illud,,in d o ifed ipfummec obiedum per fe ipfum
quo afsimilatur , 2c non afsimilatur in vnitur p o te n tis,&repr2<cntat fuam pec-
rarione reUtiua , quia in relatione eft fedionem*
difsim ilis, & oppofttus , & fic relatio 24 Ergq non poteft dici , quod
non habet rationem fpeciei. Ig itu r ob- obiedum primarium refpcdu D ei eft
ieftum primarium nunquam eft fpecies, fpecies repraifentansobiedumdiuinum,
qua mediante reprsfentatur obiedum ; ^ fecundarium ipfa res rcprasfentata*
led obieftum ipfum rcprsfentatum per Quia in D eo non admittitur fpecies di-.
illa m . Ergo cum vti umque obiedum llin d a ab o b ied o repraeientato,fcd on»-
prim arium , 3 c fecundarium conuenianc ne obiedum pcrfedionis diuins leipfo
in hoc,quod eft habere fpeciem , media im m ediate, dc per fc iplum repraelenta-,
qua reprarfentetur.Idco, quandoloqai- tur in telled u i,& |ic luppolitio eft t'alla*
mnr de ob ied o primario, ioquimur de & ex tali liippoiitionc deducitur etiam ,
illo o b ie fto , quod priusrcpraefentacur quod obiedum prjnurium lit fpecies.
per fpccicm intclJigibiJem fecundantem Cum tanien non detisr Ipecit's, & tic non
intelledtum, fed illafpccies repra:fen:at daretur obied u m prima^un» ,i'i fpecies
obiedta,eo modo quo ipiapetunt rcpr|- vocatur ipfumniccouieduiu , vt vnitur,
fentari. Cum ergo obiedum .primarium in:ellcduiadcogiiitiong. £ t hoc modo
pecac primo repr^fencari: ideo prima­ etiam attnbuca client obieduprim ariu;
rio reprarfentacur , & fecundarium fc- quia per fe ipfa repraElaitantur incelle-^
cundario , nequs Dinus Thomas loco d n i diuino, vcl yc prr«prius ioquar
£llegato alijerfenfir,vtexipfo contextu forma Diuina, fub munere attributi vni*i
liquet. tur in te lle d u i, fm ealiafpecie, 5c tunc
23 Nam xquiuocatio , q u s p o j rcprxfentatur lUjt Ergo ilia fpecies eri«
T om . 11 . C i obj
76 Commentaria inDiuumThomam,
obieduni primarium j quod eft fiilfuni* blrquia Verbum eft reprzfentatiuum
Q^fa attributum noneft obieftiim pri- omnium perfe^ionum diuinarum, & fic
nat ium Diuinae cognitionis. Q god au­ e o modo exprimit Verbum perfedtio-
tem attributum vcl perfedio D ei perfe iies, quoinintelle'Au faecunditas datur;
ipfam repr^fententur ,manifelifl eft.Q u ii E rg o non fola elfentia diuina fscundat,
in D eo non datui fpccicslicut in crcatis> fed forma D ei, quae'omnium perfectioncsf
•icjuiaibiobiedtim non-6ft proportional h a b e t, vt fic Verbum procedat cum in'*,
tum cum potentia per fe ipfum; ide& vti- fihitate diuina, nam licet omnia qua re^
tur fpecie potentia^qui^per illam Tnitut pr«feritatintelleftui, fuo ordine repe®-*
cum proportione. Cum ergo in Diuiniis ferttet :-ideft, prius eHerttiam, vel nata^
.lemper detur proportio i idco ibi non eft rani, deinde attributa , attamen omni%
i^ccies ; fed ipfummet obie^um per ft; fecundant intelledum > & non fola eflen-
immediate vnitum. tiai vt condiftinguitur ab a « rib u tis, &
2 5 T e rtio fupponendom eft :Quod relationibus.
quando dicitur , quodadgencFationeiii • 27 E x quo fit quod'quando Filius
iV erbi intclltf^lus fecundatur eflentia di- exit fimilis , etiam iiabct fimilitudineni
Uinajquafi ipecie, ad cuius fimilicudinerti omnium relationum vqiratenus in eadem
■procedit V e. b.uii,hoc debet intelligi in eifentiarepracfentantur relationes : du-
‘fcnlii itientico, Naiiieflcntia diuinanon pliciccr ergo filiu s dicitur fimilis ge­
fumitur fecundum, quod lipniiicat ratio­ neranti. Prim o modo v teilF iU os , &
nem cflcnti* , vt eflentia contraponitur perfona diftinda per relationem. Se^-
attr ibutis per modum fpcciei, vel obie- cundo modo vc ell exprcisio oiDnium
'Cci ixcundantis intciic£tum Pacris, Qnia ■perfectionum diuinarum, Nam V e r ­
.intellcftua ad generationem V erbi te- bum vt tale explicat omnc^quod eft to g -
cundatur nonfolum eflentia , vt elfentia nofcibile in D eo : quia Deus noncog-
eft , fed etiam omni perfectione diuina, nofcit nifi illud , quod in V e rb o rep r*-
'tjux repra:fcntatur ib i,& omni perfectio­ fentatur cxprefle. fct verbam nihil e x -
ne imaginabili.Q^ia Verbum ell compre- prefee repracfentat, nifi omne illud quod
henfiuum omnium , & cognofcirom nej ■imprcifum fupponitur in memoria fecun*
quod cognolcibile eft,5: onm iaquz cog^ da Patris. Igitur Pater omnia cognof-
iiofcic reprsfentantur prius origine in iu- cit 116 lolum eilenciam«vt eft eflentia fui>
•tcllectu fecundo P a tris ad generatio­ hoc munere, fed etiam relationes , 8c
nem V erb i. attiributa im 6 , & omnes creaturas, E r-
2 6 Namlicet-priusreprefentetuif g6 fi quidquid cognofcit P a t e r , eft ia
quod priuseft, & prius repraefentari pe­ y e r b o expraelfum. Ergo Verbum ex­
tit» attamen fuo ordine omnia reprzlent primit omne cognofcibile. Ergo V e r ­
tantur non folum diuins perfediones, bum non folum procedit vt (imile eficri-
fed .etiam omnis cfeatura : vt infrii dice­ ‘t i f D e i, fed vtfim ilc omnireprsfenta-
mus. Igitur elfentia, qu* diciturfpeciej, tiom in fpecie imprefla.
,noncfteilaitiafola , fed illa forma D e i, iS V nde rit, quod vt Filius prO-‘
squ* omnium perfeftionum munus exer­ cedit primario limilis natur^ diuins, fiib
cet , & illa per modum o b iefli nonfpe- cxprefsione naturs » & etiajn omni per-
-ciei, quia in D eo non datur fpecies , fed feftioni diuina: , licet fub alio munere.
tobieClum * fpecies enim eft vicaria obic- E t quanuiis fit difsimilis in relatione,
Ec propterea quotiefcunque datur per oppoiitioncm : quia in Filio efl re­
(ipecies ; ideo eft quia obie^tum per fe latio filiationis , & non Paternitatis,'
,ipfum non poteft vniri j ideo datur fpe- attamen hoc verificatur ad hoc vt fic,'
cies vt luppleat vicem cbicai»at fi obie- fed non ad hoc vt repra:fenter. Nam
<Sum per fe ipfum vnitur , quiapropor- etiam in V erbo eil fimilitudo lapidis,
tionatum , non indiget fpecie, £rg6 in & Verbum non eft lapis , & elt idea
diuinis nulla fpecies datur , fed tota illa creatur* , & non eft creatura. Igitur li­
Jormalitas D ei vt excrcet munus obie- cet fit rcpraffcntatio omnium relatio­
fti,vniturintelle<aui Parris,&fa:cundat num t non debet habere onuies relatio­
Ulum feciidumamplitudinem infinitatis nes , nifi eo modo quo polfnnt inucni-
;<iiuinx, & /ic non faecundat lolum fccun- ri in V crbo:fciIicet : relatio filiatio­
dum rationem : qua dicimus exprimere nis fecunduni proprietatem perlonalcm:
munus elfentia folius , quia hoc n^odo rd a tio Paret nitaris fecundum repro:-
non fafcundarciar ad produclionemVer- fcntationem , qux in V tr b o vc efi e\-
pref-
I.P .Q ^ IV . A.I.De ScientiaDel. 77
prcffuHiago feu fpecies deb'’t invicnirii omnia rcp rifen tat, diftinguimus illud
Sic ergo Fili'is fecundiiin quod Ffliiis quod priinario repra:/entat ab illo,quod
pecicimuUctidinem in narura, iuxta de- fecundario,
finicioncm generationis. Secundum ve­ 30 Qnarto fupponeridum efl:Qn'^d
ro quod Verbum pecic limilitudinerri quando dicitur ob itd u m fecundam,m
omiifiini rerum, quas cognol’c K Deus^ alicuiusn o titijjln cnonicnfecundarium
tunc nihil excludicur a racune fimilitu- poceft dupliciter intellegi. P i.m o : irt
dinis coiuicnieiicis V erbo. Quantum ligiiihcat obit^tum , quod nort
2S Quod clirius explicatur hoc eft rada , & origo omnium , fed aliquid
modo : Nara in V e rb o cogiioicic P a ­ radicatum,& confequutum ad eflenciam;
ter & Spiritus Sanctus , im o & ipfc f i i Secundo: iioiifolum in quantum radica­
lius quidquid cognofcibile elt. JBrgo tur in efleiuia.fed ab illahabet etiam de-
Vcrbm n eftrcpraelentatio totius obie- pendentiam.vel caufalitatis, vel infiuch'*
d i diuini. Std ui omni o b ied o adaqua­ ti* . Be iuxti hunc duplics-m moduni
to clauditur Trinitas perlonaium , & poUumus diftinguere in D eo artribntaj
relationes. £ rgo cognolcit omnes re­ ,& creaturas. Nam creaturar lunc obic-
lationes , & pstfonas. t f g o aliu d eit, dtum ftcundavium cognitionis d iuin sf
quod Verbum procedat cum diitiiiftjo-' quia funtquid conrequHCum,3£porreriui
ne perfpna: a pcrfona , aliud verb quod adDeufn»5 c dtpendens ab illo,iSi fic cunt
proccdap vt reprafencatio omnium, t r - to to rigore dicuntur creatur® obicduifl
g o v t Filius proccdic ill iimilitudintin, fecundarium.Quia non fulum ab ill j fon -
Icd vt Verbum procedic vt reprff'enta- tall origine diuinitatis procedunt, fed
t i a omnium pei t'cdionuni, qua: a D eo procedunt cum dependentia. Ac atcti-
fljnt cognofcibiles. Ergo fi obiecluin buta D eifuntencitatiue, & identice ip-
primarium fumcrecur pro fpccie reprae- famet forma diuinttatiSjlicetcxercitiuni
fentante perfe<^iones D e i , lie etiam re- fubqiio attributum lignificatur, non fic
Jationes, & omnia pertinerenc adobie- primordiale , fed conlequutum fub ilia
4tum prim anum , imo & ipfse creacura exprefsione ad pi'iorem pxprefsionent
etiam futurst;quia Verbum eft conipre- naturffi. Nam licet in re attributum fic
faenfiuum onmium, quf Deus cognolcit, aftusptirus , non exprimitur nifi iiib r^-i
6c fig coniprehcndic tocum efle diuinum, tionc perfeftionis , qua? radicatur i»)
fiue abfolutum > fiue rclatiuum, & etiam eiTentia , Scabilla tanquam a racionea
creaturas,quas cognofcit. £ rgo fi idem ptiori dimanat. Cunj ergo ratio obicdti
clTet obiedum primarium , & fpecies primarij formaliter loquendo p e ta t,noij
repraefeataiis, effet obiedum primanum folam identitatem rei, led formale cxerr
idem, quod obiedum adzquatum : quia d t iu n i'encitatis fub ilia iorn uiitate,
Ipcci-s. eft adaequata reprzlentatio om ­ ideo in fenfu formali dicitui foiumpri-.
nium. A t obiedum primarium non eft marium , quod eft origo fontalis; a quo
adzquacuin , & partiale > fed quod pnus dimanaiit c x c c tx perte^iones , hcec
intelligitur in D eo, identificcntur cum ilia toi jmjqujE eli dj*
zp Si cut elfentia D ei non eft oni- uiuitiis leu aftus purpsin D eo,
nc,quod in D eo eft , fed illud quod prius jt Quintdeftlupponendjim! qpod
inteiiigitiir in D eo, tanquamradix alio­ cognitio reflexa m Deoeft impcfsibilisi
rum fai ctim iji munere. Sicut etia in T ri* quia ad hoc vt detur cognituj reflexa,
iiicate primam Perfonanr inrelJigimus debcc dan duplex cogn itio; vna qu£B d i- ’
Patr.em . , & hanc dicmius ell’e fontale r e d ’a i i f , fupra quam refledacur altera^.
pfineipiumy a originem totius Trinica- Sed in 'D eo implicat duplex cognitio:,
tis faltiiu in muneie: licet in T n n ita te qii-ia iiV- eadem liriea irnplicat d'ar 1 duas
diuina» nshilprius Itat , nihU m 4 - perfectiones j UCHCra enim illarum elTcC
tus a»cminus,I'ed cot^iresperfoitjc coxtet- iniinita, Ergocpiam mitjhcat, quod de­
n<efibi funtjG^ coiequalet; Ergo cii in D eo tur duplex cognitio in D e o : vju qn a di*
detur ilia radix qux vocatur elfentia in red:e cognofcaf ,&'alteia q ta ieflectatui:
niunerefaltim; debet pra:cedere tam in fupra pi'imam. Nsm ‘ fi duretur duplex
D e o , quani in iplb V erb o fecundum Omn'rporciicia, ncutra cftit intinita , & ^
quod in ilia oninaim reprsfentatio re- ficde sltfs ;qui 4 infinitum nor.poteft eile
pcriccir : ' quia talis repraElcntatio eft nilivnicurr) } cnim ipfo qupd fiiuidi?
etiam cum fuo-ordine, & cla ric 4 te. Er­ turjiam'partiturjSf limitatur, 3tjimi£ 4 *
go iu ilia, adhuc fpecic ^q u s adscjiwcg tio dciiruit iufinitateni.
r- . la jq
78 Catranentariai» DiuwmThomamj
i igS;3.2 Tum etiam , quia cognitio tisfcntentix oppofitiones.
I)e i eft vnic4,Iicut arttriMcas, & lic non ^4 Quam vt facilius capias, noti^
fuceedic vna ajterijled \^Hica ieii>per-per-. Quod ^ iu u s Thom as communiter do­
feuerac. Tum etiam» q w a ’fi ilafccur cdg- cet in D e b ’non dari acciidentia, nequi
nitio reflexa,aliquid cognofcer&c fecun­ Logica,nequc Methaphyfica, Quia to ­
da cognicio >quod noncognouit prima. tum , quod eft Deus, vel in D eo eft , &
Ergo prima cogrtido >0011 erat infinitas fubftantia, Sc-effentia eft, & lic fapientia
<]uiainfinitum cllillud^cwinihil dceft,6c D e i dicitur efi’e ntiaj quia Deus d ick u t
cui non potcft iicri additio. H o c <iico «flentialitcr fapiens,et liihil de D eo acci
propter aliquos fupponentesin D eo da­ dentaliter praedicatur. Eccc v b iD .T h o
ri cognitionem reflexam , & ,ex hac fup* mas quidquid in D eo eft,docuit cflccf-
pofltione dubitantes? An<cognitor^e'X 4r lentiam D e i. Et prcSpcer hoc aliqui A u -
fit folnm coaiprehenftas Deii Quia totiirti thorcs dixerunt , quod elfencia D ei eft
JDeum cognofcic.C^a(i efl^t altera-cog- abylVifs omnium petfeftionum ,■& iiihil
nicio p.racedcHS dire&a ad illam , <jua: inDeoefl'ev, <}uod effentia non^c« Sed
non attingeret pfo o b icd o illam;nicc cog, •lixc fent^ntia :graue incomienietis abfor-
nitiooein. Praecipue cum talis fententU, 'bere vid<jtur,quia omnia cojifundit,
fupponac eflentiam D ei conftitui per /a- nondiftinguit attributa in D e o , nequp
telli^ere a& uale, quod eftin adu^iuro*. prQprietatcs,rieque relationes, <juodeft
Ideo iudicatit, quodfoia cognitio refle­ ■contratotamTheologiam, <Mqua con-
xa eft cllentia D e i , & quod ciVentia illo cipimusOmmpotciHiam D « i, tanquam
modo intellejfla pertinet ad obic;^um attributum il}ius,fupponOTtes Deum,efr
primarium. Sed quia totuin hoc nititur fe ,et habere eflentiam aliaai ab Om ni­
fuppofitione impofsibili , & falfa,idc6 potentia.
reijciendumcft.Quiancque cognitio r c j 35 pfQpKSr , ^^nod idem D iuus .
flexa datur :tiequceircntid D ti in cogn i­ .Thomas eflenwain.ab attributis diftin-
tione poteft couftitui, fed ia ratione di- •guens forftwJiter , exprefsionts diuetf®
<5ta fuperius. formalit<?tis adm^flt. Sic crgo;, quando
in primo feafu dicimus in conclufione,
^. V , Rrfaliftio q»^eflioms ex mentt ■qwod in feafu identico omnia, quse fune
jiathoris% in D eo/ant ohic<ium primarium : ideo
e ft, Cjiria in illo fenluomniafant effentia
33 t T i s pramifsis diccndum fcfl D ei ,quia in D eo non datur ^liquid ac­
l i a d lefoliitronemqusftionis» cidentiis,fed totum elVentiale* E rgo eo
Q uod loquendo in fenfu identico f Se modo quo funt cflentia D ei/n n t-obie-
reali > in quo non diflinguitur io D eo ^ufti primarium. E t ftc femper dicimus^
cflentia ab attribu tis, vel relationibus: ^uod primarium ejl ejjeitxi* D e i.E t
T o tu m , quod in D eoeft, eflohieibim quia cflentia poteft dupliciter; explicari, ■
primarium diuinar cognitionis , quia to ­ ideo etiain poflamus dupliciter de obie *-
tum,quod in D eo eft , eft D e u s,& adhis d o primario loqui,quia nunqua:m obie-
purus,& Aibftantia Dei, & cflcntia D e i ,, duni' primarium eft aliud , nifi elfehtia
Loquendo verojn f<;n(uformali,& T.heo D e i. A t vero,quia in fecundo fenfu ma­
lo gico,in quo in Deo diftioguimus clfcn- gis T heologico loquinm r, & fecundum
tiam ab attrib u tis,& attributa,inter fet ; cxprefsioiies diuinatum petfcifiionum»
fpla cllentia P e i,v t efV exprefsipeOcntixj fine CPnfufione diftingucntes ( v t debe­
formaliter,cft obieftuni primarium diui; mus) eflentiam ab attributis ; ideo^ tunc
ne cogditionis. A ttribu ta vero D el r e - . ponimiis effi-iitiam ih ratione radicali
]ationes,& proprietates,cxplicantur per fubftantic fpiritualis,a q u aattrib u tad i­
modum obiefti fecundartjjlicet hnc im- ; manant,& iltacft eflentia fola. E tcoh fe-
perfedione dependentia!. Creatur® vcv quenter eft obic6tum primarium liaque*
ro fune cum toto rigore dependentis». do fecundum cxprefsioncm talis perte-
obieaum fecundarium diuinx co gn itio ­ ftionis,6i. formalicatisi Y n d e fit, quod
nis'. Ha;c cpnclufio ,eft vera quseftionis in primo leiifu,qut.m vocamus idtntictu
refolutio!, & in prima parte illi^js eft de ­ quia in illo omnia funt vnumjpoilunc he­
mente Authprum. prima -fententiat» In ri pra:ditationcs formales ,qn ibiisd ica-
fecunda vero parte,eft dc menteAuthorUr IUUS4 Deus ffl f Ita Japientia, Et hi’c pra-
fecunda ientcncix.lity.t proprius loqua­ dicatio cfi forn!alis,& identica. Identica
mur, hffc concluiio fub hac Jiilin.ftionc Joqucndo ill fcnfu cJiprefsilio , forma­
propodta conduct vrriufquc diicordan- lis in icniii reali,qiiia
I.P .Q ^ I V. A.I.De ScientiaDei. 79
cfi nia forma , omnia eft* vnicam ve rita te , feurarionem a ftiispu­
36 H o c he exp licato: probatur ri. Ergo hac om nia, quafiujt in D eo*
pn'm.1 pars coneltilioliis. N atnobiedtufn gque pertinent ad rationem o b ic d ip ri-
pn'mariiirii fcmper eft illud i quod per liiarij. Antecedens probatur. Quia intel-
hiodum ellcntise itite llig itu r, inquocun» ligibilitas attributorum eft intelligibi-
fjiie o b ie ito ^idaequato com parato ad litas a<5tu$ puri, & diuina,££ non crcata,
po£enriam,vel habitum ,fed infenfu ide- fed ratio obiedifeqnicur ad intelligibi-
tic o oiTini.i, qiiaru n tiii D eO jfornialiter litatem .Ergo fi intelligibilitas eft diui-
funteffcntia Dei* E rg o in tali fenfu o b - na, & prima,obiedtum eritprim arium i
iedJum primarium eft , quidquid eft in Confcquentia probatur.Q^ia non eft alia
D eo fo n u a liE er,& per modum p rad icaci prior intelligibilijas,quan» diuina.Ergo
dj'encxahs iiiuenitur<Ergo fi in tali fenfuj ifta erit fcmper priiila* Ergo non potcric
nihil eft III D e o >quod non fit eflcrttialc, efl'e fccundariajquiahoc repujgnat diuina:
& idSciHeatuni cuiti D eo,n ih il erit,qu od e n tita ti,& p e rte a io n i, Sc loluni poteft
non fitobie^kurri prinjariuoi diuina e o g - conuenire creat«r*,Tum etiam, quia fe-
iiitionis4Ergo liiii hoc fenlu nihil in D eo cundaria intelligibilitas,eft ratione alte-
eft accidentale , vel coiifequutum ad cf- tiusjied nihil D eleft in telligibik ra tio ­
fentiam , nihil poceric elk obieftum fe* ne alterius,quiaex feens diuinuineft in
cundariuni.niri creaturae , quaefunt extra fummo gradu intelligibilitatis , & ini-
D e a n ip ro d u cib ile s, & dependentes ab m aterialitatis.Ergoex fe eft inrclligibi-.
illo .M a io r eft ceria. Q ^ iiaobieaum p;;i- kfcir)per,& confcquehterpriuiariojtan-
Jiiariiinvcft illu d , quod per fe p etit p ri­ quani primarium obie£tuni.
m o attingi a p o ten tia , fed eiieritfa cftj 39 R cfpondetur. Q g o d in D eo
q u a fe primo petit attingis E rgo in quo^ gfadus im m atetialitatis lemper eft vnus*.
cnnque fcnfii illud , quod per modum ef- & intelligibilitas in ratione immate-
fen tia explicatur,erit radix aliorum > & rialita tisen a m eft viia,atram en hoc noit
obieA um primarium p oten tia * M inor to llit differentiam o b ie d i p rim a rij, &
etiam conftat. Q «ia re a lite r in D e o o n ir feeundarij inter partes obie.Ai ada’qua-.
nia id€ncificaiitur,&funt vna forma , St f i*Nam obieftum ad^quatum p otcn tig,
pertl'ctio infiiuta,& nihil eft accidentale vel fcientiae eft aequale,& in ratione im-r•
D e o .B rg o o m tiiafu n rcffen tia lia, feu efr m ateria lita tis, 8f in ratione form ali {ub
fentiai E tp ro p te re a n ih ild e D e o acci- attingitur,quatenus totum obiectd
dStalicer p r^ d icatu r.E rgoO fn n iaad o b- cdiufcunqne potenti* debet eile propot-
ic d r m primarium bertinenr. ' tionatum cum ilia j confequeuter de-
J7 Sicnnd.1 etiam pars conclu- bet habere feuridein gradum immateria-
iionis eodcin rliodo conftat. Naiti fo r- litatis,alias ncqueerii obieftumprinia?
•m.1liter loquendo e:Srplicarut'cllcntia D ei rium, neque fecurtdariuni.Quia quod im-^
p et exprefsionenidiftinaam ab a ttrib u ­ propbrtionatum eft * nullo modo poteft
tis , qua con tip itur ilia forma D e i Tub a ttin g i a p oten tia,et ficim im terialitaS'
lijiprersione fubftantisc, & radicis, & po- folumeft requifita ad proportionem , e i
ffcd Concipitur Tub miinere intelleiftiohts pfo^ortio eft conditio,liecclVario tcqui-
■iic inreilettus, & O m n ip o te n tis.E t iftai litainom ni o biefto tcfpeftu potentiae^
conccpciones fun^ fubrequutse noftrb Jgitur ex hoc non diftinguicur obic&uni
ii^odo iiitclligsndi ad rad icem . ErgO e£i primarium a fecuilditrio, quia vnum ha-r-
cr>!icfpi.Jtur ilia form a prius , tanquain beat maiorem immaterialitaiem i quam
radix o ila (oia erit eflea tia ,& eg te r * per aliud,nam vtritnquehabet cadcm imma-
fciti<>IH’serunt attrib u ta, feu propriet^- terialitatcin,^: fic quoad hoc aquale eft
tAJes confcqiiuta:. E rg o cmil ra tio o b ie - vtrunque obicdium primarium; & Itcun-
ccr prinivirij iit ratio p rior^ o gn ita - & datium .E t etiam «quale in co , quod
qua: p rillsco gn ofci p e tit; idc6fi>l4 ilia frtinque'aeque p 4rti<lipat rationem for-
ra tio fubflan tis infinitae, & Ipiritualis, (nalem/ife ‘/»«>q'uia totum obit Sum ad-
qu® eft prior in ordine ^rfe& ionun», srquatuili,fiue priffiatiUm lit', hue Iccun-
f?ir ilia f irrifa diuiiiafub ilSb munere ra­ dariumlrormaleeftv et eoiifeqoenter de-;
d icis erit obiedhim primariunii diuin* bet participare eahdeni rationem ibrnia--
«ognitiortlsi egccrs auttm exprefsiones ]emy«^<^H<*<
eruijt aetrif^v»coruin^vcl proprietatum . 40 Alias nuHo rh«d6 attingetur at
j8 D k c s : Qtridqitid form alitcf potent'ja fi non lt;tbet pra-di^l^am ratio-
ert in D e o , habet vnicam , & eandem irr- rtettfiqiiia Iicut nihil attingitur a vii'u, ni-.
tclligibilitacem ,£ ; im m accrialicatan, & fi fub tationc formali eoioris , lie nihil
8o Commentaria in Diuu'mThomam,
attingitur ab intelledu diuino, nifi fub mitur ratio obiefti prim arij. Efgofitn^
tatione en tisd iain i, vcl fub ratione ve*.. teiligibilitas t^diuina,^' primtt^cbieaum
iricacis diuina:. liy’car pa-um refcic, erit primatium. Diftinguo confequensi
qiiodineircncia D ;:i, & attiibutisrep?-' S i efi diut»a,&'prima in ordive originis^O'
riatiir eadsni ratio iniinaterialicatis s - cavjc(juentite, Concedo confequentiam.;
qualicer. Nain ratio obiefti pnmarij Siefi dittinafolumt&'ptima,quia diuitta^&
non fiimiturcx hoccapitc. Neque ob^ Don q»ia inter dittinas perje&iones habct
icduni feciindariuni pecic attingi ra­ rationem radicis , & ratioum i priori,
tione obiefti priinirij >fedratione fui* N ego confequentiam.Quia in hoc,quod
Q uia ifte modus philofoplundi confun­ eftefl'e diuinam, habent conuenientiam
d it obieftum materiale cuni obiecto fe­ omnes perfeftiones D ei j fed vltrah o c
cund *rio,qusconfulio fine rations pro­ datur differentia in e o , quod vna eft di-;
ponitur. Nam aliud eft obicftum ma^ uina per modum radicis , & eCfcntix » &
teriale , aliud obieftum fecundariuni* alia eft diuina per modum attributi di-,
N am oisiejftiim materiale eft iilud.quod manantis abeflentia,& perhoc prima ve­
r itio n e alterius atingitur. S cilicet,ra- ritas diuina eft obieftum primarium, fe-;
itione form alis.Obicdtum vero fecunda-; cunda yeritas diuina eft fecundarium ob-
rium cOf'ormaleabfolute, fichabet in fe ieftum ,
rationem formalem fab qtt* accingatur. 4j A d impugnationem irefponde-
E rgo fine confufione vtriufque o b iefti tur . Nonefi alia prior intelligibilitas , ^ucC
debemus ad obieftionem fatisfacere in Diftingut; antecedens. Fa(la
forma* paratione ad inteiiigibilitatem creatam^
4 X Q^id'ititd efi fo rmttUter in Deo; Concedo antecedens. Faiia comparatio-,
h*her eaadem immAterialitAtem ^ & cog- n t inter perfe6liones diuinas inter fe . N e­
mJctbiUtatem ex ta li grad». C onced e go anteccdcns. Quia inter iflas prior ell
antecedens. Ergo omnia , ^»<e /»»r for- cHcnria,quamattributa,& tamen vtrun-
maliter in Deo,xque perttnent ad ratio-i quc eft diuina veritas. Ergo non poterit
iiem obieili primary, N ego confequen- ifiadiulna yeritas efe ftcttndaria.. D iftiii-
tiam . Q jia vt dixi, differentia vtriuf* .gup confequens. C£>wp4rdfi»crfd -verita^
quc obie<5ti nonfumitur exdiuerfogra^ ■pesCKfrtf.'tjXoncedo cqlifequentiani. Co-
duim m aterialitatis ; quia in gradu po-. -paratiue ad aliam ■veritatem diatnam pe*-
tius datur contincntia,quam difcrimen. modum ejfentU^fea tationem a priori. N e-
R a tio autein priniarij fumitur ex eq„ ^0;confequentiam. Et ad fccundam im^
qu od liccc in Deo plur.^s, (int perfeftio- pugnationcm refpondetur. Secundaria
nes diuin« conaenientesin d ifto gradu i/itflUgibiliras ejt ratioife alterius. N ego
ipiritualiratis i attamen fiuit praedifta; antecedens.Quia h ic confunditur intelr
perfe<5tiones cum, ordinefno, & conne- ligibilitas materialis cum fecundaria;
x io n e , ta h te rv t vna ratio (it prior alia jpam materialis eft ratione alterius, id-
origine , vel connexipne , & lie datuc ,efi, ratione formalis? at fccundaria eft
ratio a priori in D eo. Igitur ilia ratio; .temper ratioue fu i, licet uon fit in p ri'
qu® eft prima omnium , ? qua omiies radice ord in is, fc4 fit tanquam v f-
originem d u cu n t,, cfl; pbiectum prima­ rii^s habens conncxionem cum alia
rium, Sdilljc, ali» petft,diones,quae ex iU > tanquam radice , & efientia,
la probant«r,funt obiedum fecundariuni ■Vnde concedo , ^ p d nihil diuumm
talis potentiae. , iit inteMigibile ratione alterius j fedra-
42 Adprobationcm refpondetur;. tiqne fu i, & tamen hoc non fufficit ad
Intelligtbifttas attribuiorum ejl intetligi- vt totum, qjioddiuinumeftjfic ob-f
bilitas diuina in creata , aB\ts puri. .i^^uin primarium , .fed illud folum»'
Concedo maiorem. Sed ratio obieikife- ^ upd-pfsinteiiigjtur,, ytra d ix c^tera-
quit»r ad meUigibiUtarem . D iftinguo perfcftioniini:ad^cuni modum quo
fninocetxi. S^ecanduat rationemceptmunern . dicimus. N ih il volffum, quitt prius
ohicSli. Conccdq, minoreni, SectfnctUm -I',- ccgnirnm , vbi ptJpfupponitur
dijfeteifp'a^ obic£iipriaarijtifel Jecundafij, iutclleftus ad volunta-
N e g o minpr^.Quia b»c.n6 feqiiiEUfXoIa: tcin
ad intclligibiliuatem vtcnnquc} ff.dad il-^
lam fecundum quad inri'a eandcmada:-
quationtm o biefti dicit ordineniprio-
ris , & pcfterioris. ita v tlitv n a p e rfc *
ftio ratw j p i ’io r ialterius liocfu”
I.P .Q j:iV .A .L D e Scientia Dei. 8I
fen tu D« dtrributd relationes, ex (e
j f. VI . Solutio argitmeiitofum p r m x ,0 * ipfis fitnt Inrelli^ibit/a ,& juum ejfe, O' irt-
Jeeund*: jetitentiit» timeprxfeniia itirelleituf dmi’wOiConcedo
,i ■ antecedcnSi Ei'go: iqitdU'i ctii ratio aitri-
44 X T c l a n ' t a ? hutorum ,^ ejientifi W r^tiorte obie£\i in-
■ • ., j_|yX -ex folutionc argumentO- teUe6ltimitdiuirl4ei Diflir.guoconfequcs.
i-umpch'det. Adpriinivm ergo cxprinia ^^ualitattj»iitm e inielligibiliiatil tx fe .
fcncentia rerpohUctnr. Concedendo an- Goncedo Confequcntiamiyf^wrt/irrtrr pri .
zcccdensiQuoil itttelUdiofittitrtie f>irfe£f4 *Mdti<c cognojcibilitatitylsegocottkquea--
debct haffei^proobteiio eni fttinme ^'erfe- tiani.N arrtiitet attributa, 34 relationes
^}»m*Ncgo camen confeqoentiajn.' S c i­ D eilinf KqiialeseU'entisin rationcaftus
lic e t . d e h t A t hibeyg tJienrtS^ y t cla» piiri, 6c Aimma: intelligibilitatis exfe;
dit-tton fiU in e^entUmJed attributa ^ & attamea noH funt arqualcs in illa ratio ­
JQuia hoc potius piobac efle ne requifita ad racioiittn- obiefti .prima>
obicdtum adKt|uatnm quam priiriariu, t i j . N 3 m a£tribiica,& cffcntia conueniiic
quia ad rationem c b ie fti adxsquati re­ 3ti vno.Scilicet,fum ntaiiitelligibJhtatei
quiritur, quod claudac omiies exprcfsio- fed differunt in alio jfeilicet, quodcfl'cn-
nes perfectionum. Ad rationem verib o b ­ •tia eli ratio a priori,& radixotnm um , 8c
it 6ti primari), 116 requiritur ipcluiip om-* ha?c differentia facit eflentiahi obie-
niiim,fed cognitio p rio n s, & p rim io b ; cium primarium,& atttibuta,& rciiatio-
ie<fti, •nes fecunda ri urn. V nde Temper confcq ue -
4J A d impugnatione refpoode- xia dedu<aa eft neganda* Scilicct. hrga
tu r. inteUt^iknis taxatur r)t ficu t ejj'eutu ejl obh^lnm prtmariufn , it*
oi/V(5if>.Concedo antecedens. debet etiam attributa, relationes* Qi^iacft
intellectio fumme perfeiia habere pro ob- idem ac dicerc.Ergo ficut effcntia til ra­
ie6io etis JumtAC perfetium . Diftinguo tio a p rio ri, S£ radix omnium, itactiam
conlequens.i/itf/iedf/o adxquata, attrib u ta,quod not! valcti
r/te perff^td debet h»bere pro obie6lo eni 47 A d aliam impugnationem ref-
adequate dittinum Jummeperfe£lum,C6~ pondctiirconcedendo.C^<!£io^J<?<^i»wd»-
ccdo confcquentiain./«rf//(^ffoprimariitt uivec cognitionis debeat eJfe JuperitaturaUi^
& fumme perfetia debet habere pfoobie- fed fupefnattfralitas non expitw u r per ynt
d o ens totam diuinum fumme perfcdum4 rate/n Dei,fed perTrinitatm k UiitinguO
M ego confequentiam. Quia co modo, minorem. Loejuendo de agnitione abjira-
quo eft intcjledioicorrefpondcc ilii ob- tliua hoiHinis in via % iiicipit
ieilum jfi intelledio «II priinariajcorrcf- buSi&'hibeturper creatusi Gon-
pondct illi obiettum primarium,(i intel- cedominbrem. Quja tune non exprimi­
Icd io eft adarquata,correfpondcc ilii ob- tu r,nifi quod (it vinis Deus j & non T ri-,
iectuni adjcquatuni« Vnde argumentum tius. Lo([uendo ver'o dectgnitioiie diuimii
male probat.Quia traniit de obiedio pri­ qua Deus feipfum cogy<c/c:/r*Nego mino­
mario ad adsequatum , 8c non dillinguic rem. Q ^ iaillacogm ttoattJngit Deum,
inter vtrumqucj ricque inter intellectio^ vteft in fe totus fupernatutalis fubllan-
ncin primariam,& adaequatam. Nam ii-. tia ,ta m quoad ratioiiumabfoluta Du^
cct tarn obiedumprimarium, quam ad­ qua quoad relatiuani. E t proptcrea ratio
aquate diiunuin conueniat in hoc j quod fupernaturalitatis conncnit iiii la onuii
elt elfe lumuic perferum vtrumque i ta­ ptrfeftione fua , licet non eonaeniat iil
men non vcromque primarium ijlcdiJlud Omni perfcGioncfua, habere primariam
quodcii per niodiim rationis a p rio ri, He tationcifi o b ie ^ i,& cognoJeibilitaiisi
radicis aliarum pertcftionum . Eflcntta 48 AdquattunirtfpoDtlctur.Nc-;
vero diuina.linc relationibus,& attribu­ gatldoHiaiorem. Scilicet,quod fiattrir
tis non cit fumm^:perfcifta» D ebet expli­ biita !int obiciftum fccuntliinum diuina:
cari hi’ c propoiitio: iinc attributis e x ­ tognjcionisjeodirm modo fint obiedtum#
cludens iotiiniccc illa,velnon exprime-^ ficutereaJiirai.Qiiia (ytfupra dixi^crea-
do illa. Nani quando ditimus ellcntuini turaefunt obiedumfceundarium cum de­
line attribu tis,nonexciudinuisilia i Jed pendentia,& leparatioiK-,attributa vtrd
non exprimimus, b ttu PC cit fumriii pcr- fo]tjiii flint obicftum Iceiindanum , irt
tefta in rationc diciitia:, & obieCti pri-: f/uantuil) non funt cxprcfsionesrationis;»
n u rij , liecc non cxpnawt per^cC-tiuneS priori indiuiniSj fed rohim eiprim ilur
iltcributorum. r.ifio fubfcquuca ad radicem in 3EErJbu>'
A d tcrtivim refpondctur* E f’ Ej;licuE inellcucia cxplicacut ratio ori-=
82 Commentaria iriDiuumThoriiani;
jriiiis fontalis; Ig ita r creatura habsnt IiiEC ell ratio difterentif.
c l t ucpcndCTS., & pocentiale, & fic fiint’ 5 1 ■ E t propterea cpnchifiq es: il*
cLicccum (ecundaiium , cum depen; la ratione 1^011 probatur, ..Nam eflentia
dci-itii , ^ poccHtialitate, qnodnon ha« diuina attingitur ratione fui. Quia ra ­
bcni artt i’o uta,'ieqae relacioiies.-Et licct tione fui efl: primum ens,& attributa cf ia
cHcntia, & actvibuta, & relationes,ha-r funt primum ens.Vnde falfaeftjCtiam il­
beant eiiudcin gradum immaterialitatis, la propofitio , qua in argumento di ci-
hoc folum p ro b at, quod funt squales ia rnr .Q^od cscter e perfeftiones non attin
hac ratione ^ quia, totum hoc eft forma guntur,, nifi.in quantum participant ef-,
D e i , fed ad rationem obiecfi primarij, fenciam diuinam. Nam vtiilae perieftio-j
hoc non fufficit } fed vlterius rcquiriv nes diAinguuucur ab efientfat potius cx>
tur,quodhabeat rationem radi eis, & r4 primunt fuuin eflV fpecialef,‘ed non ei&
tioois i priori,a qua c§tcrac perfectiones cflcntisc , & fic non habent ab eflentia
peraenireincelligantur. , - ^ efle, quod habent, fed a fcv Q^ia habere
49' N cqne tatio adducta a M a- eflc ab aliojfolum eft propitium creatura­
gJftLO Fratre loanne dc SaijctoThom a rum. Cum ergo attribnta D e i fint Deus,
,dc actu puro,aliquid probat, Qnia quod hincnafciturjquodnon debeat adm itti,
attributa fint actus purus>nonprobat e£- quod arttibuta habeant eUe ab eflentia,
fe obiectum primarium diuinse .cogai;. ied quod concedimus efl. Quod exprcf-
nis,quia vitra ratione actu$ purii in qua fio attributi fupponat ratioiiem a priori
conueniunt omnes pcrfcctiones diuins, elTentia, a qua tanquam a radice dima­
requiritur,quod fit ratio radicis , & a nat .Sicut quando dicimus^, a-o/i-
priori,a qua oranes diuinae perfectiones tumy quin pracognirum. N o n dicimus,
dim anant. V nde ratio actus puri non quodintelleftus det voluntati rationem
p ro b a t, quod fit obiectum primarium. amandi, fed quod non pofsttintelligi a-
£tproptcrcaconccfTo antecedenti, non mor,quin procedat intelle& io, Eodcni
yalet confcquentia, neque argumentum,. mododicimus.Eflentia non dat attribu­
>Ieque illud,quod addit dercfpectuad tis effe; attamen eflentia femper intclligi-l
crcaciirasvalet.Quia licet attributa non tur,vt ratio a priori attributorum , ira,’
concipiantur cum tali refpectu ad .crea - vt valeat confequentia dc eflentia ad at­
tu ra s, vz im m utabilitas,& alia, tamea tributa , ficut valet de intcUean ad vo-;
femper int6U igitur,vtpr3efupponunt ra­ Juntatem, & detim m utabilitateadim -
tionem a priori , ficut voluntas fempet^ menfitatera,& aeternitatem.
explicatur, fecundum quod prxfupponit 53 A d fecundum argumentum
intellectum. Ergo nunquam ratio obie- refpondetur. Negando, qaodintttiigere
cti primarij intelligitur in alio praeter fit conftitutiuumDei,nifi fumpto m elll^
diuinam eirentiam , qus eft radix om­ gere radicaliter,ideft, fumpto pro radice
nium, intelleftionis.Et licet hoc non fit ad re,
50 E t licet fecunda fententia fit quia in quacunque fententia detendimus.,
noftraconclufio,tamen argumenta illius ^ o d illud,quod eft eflentia D ei,eft ob-
non placent.Et fic etiam ad illam refpo- iedtum primarium , & illud quod eft at-i
detur. Ad primum negamus illam ra tio ­ tributum eft fecundarium * attamen no-*
nem fpeciiicatiui in o b ie fto ,diurno ref- lumus admittere fcntentiam , quam faN;
p e ftu D e i,v te x diQis conftat. Deinde iam iudicamus. Propterea'etiam ad-;
negamus illam maiorem. S cilic c t.q ip d m ittim us. Quod in D eo identificatur
illud jitobie 6litm prfm*rium,quod rattone abfque diftindione vllaintelligens, & ob
Ju i atuogitftr ^feeundarium yeio , ie<Sum,& intelieftio i quia vt ex d id is
ratione p«w<»r^.Nam formale eft illud, conftat,fola diftindio exprefsiua adm it-i
quod in fe habet rationem formalem/wf» titur,qu^ eademformalicas habet diner-;
qua pofsic attingi a potentia,&fiC tam famuni«,&exprcf&iones, & fit fcla h a c
obiectum primarium,quam fecundarium diftindjoitam in lineaintelligendi,quani
funt obie^uniformale. £ t confequenter in omnibus alijs line difcrimine adm itti­
ratione fui attinguntur ab inteUcftione tur in 'D eo . Negamus etiam minorem.!
diuina. Attamen licet vtrumque obieftu SciUcetySoiacJieiitiadiuina^ u t difiinCld
primarium , & fecundarium attingatur ab attributis , nlarioitibus idcnttjicatur
per fe,& ratione fui,non tamen cum om­ hoc modo cum /nfW//gw.Nam ha?c pro-
nimoda arqualitate. Ideft,vnum attingi- pnfirio duo falfa fupponit, quod eflentia
tu r,vt ratio a priori alterius,& alccrum, Dfiper/*re//»ger<; conftituatur , contra
j t quid ex ratione a priori dedn£tum, & fupcrius didta;Secundum,quod illa linea
in-
I.P .Q ^ IV .A .I.D c .Scientia Del. Sj'
intclligedi idccificetomninotoiu^cjuod c e ’ e V t : b : i m , c o n i i i : n i i c i i i i nr!t-iu‘ .r p r o
adilla:i3 p:rcincc , & noiiaJtQi iusIineK. a lio u 1p e l f o n a , n o n v c l o qv;i ^ ! it p c r f c -
Nam ( VC liixim-js ) omnesIiiK» in D e o , d i o c o n itic u t- n s n a t u r a m c i . u i n a i n , p r o -
j& oinnnqus: flint in ■Deci,a'qiiaiiter ide- dnci-TC p ifflD iia m V c r b i . E t f i c v i s ; . a t i o -
tii'icaiUKr, caliter, vc nulla p ertcd io D ci v.iir. L \ T h .v !n a c fta t i u h o c ; q u o d p r c d u - .
ill prgfcmdibilisab alia,fed oiiincs a:<;ju4- c e e V i r b u m e it p e r f e d i o c o n t i e n i e n s , { 5c
litec/intvn2c , & uletitificata, cum ibla c o iil( .q u u t a a d n a tu ra m in ^ e llig e n t e n i,
exprcfsioniim diftijidione , vel dmcrii n o n v e r o vC c o n f i i c u e n s n a t u r a m .
cxercitij racione, V nde ilia virtualis di-; 55 E t ad confirm ationcnircfpon*
ftiiiftio, qug admittitur inter d l’entiam» dene. R equiri ad cognitionem in tu iti-
,& relationes, uonfacitattributa. C^ia uam,quod-itiii^gatur luppofituniiS: exi-
codem modo omnia qusfantin D co ,d i- fiens, non tamcn ita quod cxitleniia ,v e l
Itiuguiintur; Sola ergo exptefsione di- fuppofitum conftituatnatnraM i; icd ha-
fiinguuiitur attributa j & hxc fufficit ad bet fe, vt conditio in ob'ecco vifo. Stcut
hoc, vt iatelligatur edentia, V? coiidiftin- per potentiam viliuam a ttin g ita i co lo r
ila ab a ttrib u tis , & vt obiedum primal exillens , exiltenna tim cn non eft ratio
rium diuinje cognitionis. formalis vilib ilitatis,led foJus co lo r. S ic
j j D ic e s : c o g tiiiio d iu in a e x fu a ergo perfonse pertinent ad obiefttim p ri­
r a t io n e f o r m a l i , & fp c c ific a c f t p t o d u - marium diuing iiitelledionis-.quia iu tu i-
a iu a V e r b i,fe d v t p r o d a d liu a V e r b i n on tiue , & comprehenliiic fe ipfum v id e t ,
f o l u m r e f p i c i t p e r fe c f l e n t i a m , f e d e t i a m perfonae tamen non le h ab cn t, vt fo; male
p c r f o n a s . E r g o n o n f o l a e f le n t ia e f t o b i e - confa’tutiuum cfter.tia:, vel obi«6ti diui-
d tu m p r im a r iu m d i u i n s c o g n i t i o n i s , fe d ni, fed vt termums, fc*u modus illius. E t
c t i a m p e r f o n a :. A n t e c e d e n s p r o b a t u r e x eodem m odo efientia diuina eft ratione
D .T h o m a r .p a r t. q u a e f t .z j.a r t ic .i. v b i fm fupernaturalis , & non folum ratione:
a i t : <^o<f omne inrsllige»s ex eoqaod In- perfonarum. ldeft,n p folum Deus vt t r i­
telligir,aliquid pnducit intruiffumt^uod nus fvipernaturalis cft.S e d e tia vnus,& v t
ejlcosceptio meotts. E r g o d a t u r i n D e o eft lubilatia diuina in fe Ibpernaturalis eft
p r o c e f s i o V e r b i .E r g o f o r m a lis ,^ fp e c i- 56 Sed hsec lolutio non placet.
f i c a r a t i o i n t e l l i g e n d i in D e o r e f p i c i c T u n ;:,]u ianatura: diuniae.vt tali coanpe-;
p r o c e f s i o n e s V e r b i . T u r n e t i a i q i ’ ia c o g * titelicp roductiuam V e r b i , & ideo non
u i t i o D e i e ft i n t u i t i u a ,& (u p e r n a tu r a lis , potcU elle la ratione natuia: o b ied u tn
& c o m p r e h e n fitia , fe d n o n p o te ft ii i t e i li - primarmrnuiuiria.’ cugtiuu>iiis,m lictiani
g i i n t u i t i u a , & c o m p r e h e n fiu a d iu in it a - in ratiun cpioiiudiua; lit t-bicduui p ri­
t i s , n ifi a t t i n g a n t u r p e r f o n a , i n q u i b u s marium. N am ( vt <JixiJ ratio actus puri
d iu in it a s e x if t it > & fn b f iilit .E r g 6 fo rm a - non ell quid de forn u licxplicicum in n4,-.
m a lic e i: c o g n i c i o D e i r e f p i c i t p e r i o n a s . tura D t i, fed qu idde a u p iicito , & idei).
i T n m e t i a m : q u i a D e u s i d e o e ft i u b f t a n - tic o p rx d ica to . N am ratio actus puri
t i a l i t e r f u p e r n a t u v a l i s j q u i a e lt c r i n u s i n non explicat iblam eiien:;ani D c i.it d tp -
p e r f o n i s . N a m c x e o f i d e s , & lu m e n g l o ­ tuin Deuni , inquancim iconciuetquicj-
r i * f u n t h a b i t u s fu p e i n a t u r a le s ; q u i a quid eft inD cO j& totum he c ia cit a a n n i
a ttin g u n t D e u m , n o n v tv n u n i , fc d v c purum in D e o . E t iic ex hoc ,q u o d fjt
t r i n u m . S e d v t T r ir.u s n o n p o t c f i a t t i n ­ afcus puriis , non (iij,iinguiiiir in Deft
g i fin e p e r f o n i s . E r g o n o n f o i a e lle n t i a e ft cileiitia ab a ttr ib u tis , ncque ratio obi^-
o b i e f t u p r i i n a r i i i . l e d e t i i i p c r f o i i f d iu i n j d t p tim a r ij, prour dUiiaguicu.i: afccwn-
54 A d h o c a rg n m e n c u m re fp o n - dario. Nam ra tio a d u s pur: claudit om -
d e n t a l i q u i A u t h o r e s d i c e n t e s . Q ^ io d nc,q uou ett in D eo ,& ex hac rj tJOiie neq j
c o g n it io d iu in a n o n fp e c ific a tu r fo r n ia - diUinguerevureli-;nti3 abatriibv.ti'',ncq|
] i t e r , n e c c o n : t i t n i t u r in r a t i o n e d iu in a s , racJo o b ie d ! prinurij a itcudai io.i;.t U ;
p e r h o c q u o d lit p r o d u d iu a V c r b i ; fe d T hom asoptinie p ro bau itexeo ,qu o d d i-
p e r h o c q j o d iic a a . u s p u r u s . N a m d a r u r luna nacuraeit iuti.iligcs,quod p iu d iita t
c o '* n i t i o du iin ^ t in S p i v i r u S a n < f t O j& t a ­ V erbum .Q^iar.eceiVuiioieqiiitnrad na­
m e n i b i n o n e ll p r o d u c liu a V e r b i . E r g o
turam v t naturam, quod »ic fxcuiida,noii
efTc p r o d u a .J u a m V e r b i , n o n c o n u e n i t
folum per in t c lk d u m , fed pot v o lu iu i-
q u i a dillina,ted rjltmi conuenit vt facun­
teni. E t propterea natiira diuinaclien-
da efl narura:&. notionalis in i>atre. N e c ria lite rvt talis , eft ccm m unicatiiiafij(
U . Tiiom .is idco probauit d a rip ro d u - duplici via , intelligendi , & amandi,
d ic n e V’erbijquianaturatUsntellig^cr.s, Y n d e ratio a d u s puri non co n liitu it
fed iblum prpbiviic i>c>cj quod eft p io ila - jw'cuiani fo(:majiter , quia ^il. conceptus
idtfu*
84 Commentaria in DidumThomarn,
i (icncicns,non formalis.Turn,quia natu-^ fubfiftentia,maneret fubftantia, qu® c6'*
ra fola noneflaccuspurus,quia talis c6- ftituitnaturaincompleta, & conJcqucn--
ccptuseft comprehenfius omnium perfe- ter non efTetfubftantia diuina, neque in-
ccionu, qua; Ainc in D eo,taliter vt cxprcf friira.
fio actus puri debeat fieri includedo om-s yp Quando autem intrat fubfifle •;
ncsperfccriancsdiuinas,n6 foJius naturg, tia,&citperf^’ £i3m. SicutAiigelus dici­
fed eci5 attributorum ,proprictatu, &c* tur perfona,quia eft natura fubfiftens. £c
57 Ec liccc in Spiritu Sancco detur fic o b ieft‘ini primarium eft natura cuin
HI Cura diiiinajfine fgcunditatc ad produ-^ fubfiftentia. V ndc cognitio intnitiuaDei
cenda alia perfona :idc6 e ft, quia naturi attingit fubftantiam diuinam, Cum fubfi­
ia ex vi intellectus,Sc voluntatis produ- ftentia , 8f exiftetitia, qux fuut de eadem
c tio n e s F ih j, Sc amorisemific, & cunt linea infinitafubftantise, & fint illis carc-
productio fit infinita,& terminus infini* ret infinitate,& non elfet fubftantia D e i,
tus noupotcft per eafdem potentias alios Sc cum ilU perfOna . E rgo Dbieftiuu
terminos producere :alias infiniti non ef* primarium non eft natura, feu fubftantia
fent. V n d e in SpirituSanctOi iam fuppo- Dei,finefubfiftentia,fedcum illa , Sc fic
nitur latura diuiiu plene completa in iam cft natura fubfiftens, 8c fubfiftentia
ratione producendi, & Filium, et amo­ non cft conditio fo la , fed quid cflentiale
rem j at natura fsmpcr exfc eflcntialiter de eadem linea-. Cum ergo diuina natura
cft fgcuuda,et per viam intellciaionis, et: fubfiftat in tribus diuinis perfonis , illa,
amoris. N eq u cD iu u sT h o m a Jimicauid v tfic fubfiftens cft obic£lum primarium:
productionem V erbi ad vnam perfonamj 4]uia attributaiCt proprietates fubfequu'
led abfolute d o c u it, quod natura intcl- rur ad fuppofitum,non ad naturam, fine
lectiua eftproductiua.Quando autem in fiibfifientia.Ergo terminus fecundarius,
Spirita Sancto uonproducit, non efl ex feu obicdumfecund.irium funtattribu­
defectu naturae,fed ex abundantia illius* t a , qna; fubfequuatur ad naturam com-^
& infinita: fjciiditatis prole, quia impli­ p ictam , et fuppofitatam. N atura vero
cat dari duos filios,filius enim in ratione diuin.a,vt completa , et fubfiftens eft ob-
gen ita prolis cft infinitus terminus , & iedum prim arium .Et confequenterquid
non poteft dari duplex infinitum inea- quid ad naturam cohipletamfubfequituc:
tleni linea. Igitur producere Verbum, n5 per modum attributi,et proprietatis,i/i-
cft perfedio lubrequuta ad naturam, fed telligitur obiedumfccundarium.
coiiiticuens illam. Quia conceptus radi- 60 Propterea ad argumentum
cis,origitiis,& facunditatis eft proprium aliter refpondetur concedendo. Q nod
conceprus,& efltntialisnacurs, haturadiuinaexfuaratione forjitiali, ec
58 Praetereafolutio lofirmafio-, elfentiali fit p ro d u a iu a V e rb i.E t etiam
Ilis debet explidari, Nam quando loqni- concedendo.Quod vt produdiuaYerb£
niLir de obie^to primario cognitionis eft facunda ad productionem perfonaruj
dininx,non loquimur de o b itfto quafi in E t ad confcquentia d ic o .^ c d folum
a b flra fto co g n ito , fed de illo,quod eft natura efi obie^lum primarium , jed etiam
obieftum primarium. St fic ffm- perfcmx.DiLMngiio cohf^quetts.^iVo» fo U
per includit iubfiftcntiam, & exiftentia, natuU.fed ttiam iffa, i>r f uhffteas. C on­
per quas confticuicur natura fubfiftetis, cedo confequentiami N on filu m natura^
qua; e(l pcrfona. Etficfubfiftentia perti­ Jtd etiam includens retathnes,perqaasdi^
net ad conccpcnm cUtntialcm naturae di- jiingunrifr perfonxformaliter, N eg o co n -
iiins!}quia i:i hoc diftinguitur natura di- kqucntiam .Quia natura fecundum ffcu-J
uina ab omni natura c reata, quod irefpe- dicateni,et fubfiftentiamprascedit origi-»
&u natura diuinx elt eflencialis rublilie- ne ad relationes diftinguetltes per oppo<^
tia,& exiften tia. Quia cum natura diui* ficionemperlbnas , et tunceftobieftuni
na conftituatur per rationem fubfiftcn- primarjum. Q^iod autem itlie perfona:j
tix fpiritualis.fic fupernaturalis, necef- qua: ex fjcunditate dimanant , difiin-j
fario debet includere fubiiftentiam , Sc guantur tacit oppolitio telationis , et;
exiftcutiam.lSIamlineillis fubftaiuia m a­ <ic ad rationem o b icfli primarij pcrtined
net in com p icta, & finita. E rgocuin totum , quod dicit perfotu, v.t perf^na,
liibftantia,quxcft natura D ei debeat ef- led non pcrfona, vt diftlndla. Quia , v t
fc idfinitajiJcd dcbctelTcntialiter totairt diftinfta cxplicar oppoficionem relatio­
Jiocani fubfiancia’ ainplcfti. Cum ergo n is, ct ilta oppcfitio refultat exmodc^
fublirtcntia,& exificntia fit de linea fub- figRsficandi fubkquuto ad naturan» ^
fUntia;, fi in ratione natura non intrarec c t fubfillcntcm , et exilUntcm^ nam re-
iijlf
I.P.O .X IV .A J.D e Scientia Del.’ 8 ^

Tnltat cx nntiira fccu ula media aftione JiseftiJicct in<.fr?Ll:ibii5n.i::;'(,' T.dun)no­


Virci;tis i ; : nerariua;, .-ciiotics autcin fiu)c bis rc/ucere videatur vi.itas priiicfpj'j
fuppo(icornni. E rg o ia n i in tcllig itu r lu * pri:ni,& non lupernaLuralitas trium per-
t ’.iM fillip ifiiaca ad actionem generandi, ibnaiuiu.
& confcqiicnrer ex accioiic g cneraciui
refult:.icrclacioPacerni:;icts,& :cx pafsio-
D V B I V M V;
nc gcniti relatio f i l i j . E rg o lam ex m o­
do (igniticandi relationes , qtiajfaciunc
VCfHot tof4 ratio 1» Deo ccgttofcendije Cs?*
oppofitionein, & diftiaftioncnijpraErxip-
pv^iiH’ic cotatn rationem obie£ti prima- creatitrasfit e£entt»dwiti4 l
rij.quae eft iiira tio iic n a tu ix p crteftsjo c
com plcca.*,ideft,inratioi)£!ubllancia in-» : $ . 1 . Pf'opomturdtfficuhatif-Jlatuse»
fiiiicx,& fu p crn atu ra lis,& fp iritu a lis. mc»te jiu th o r » m t& referuntur
6i Adilludaucem .quod dicitur.» jenrenux.
Qnod cognitio D ei eft intuitiua, & fu-
perriacuralis,& comprehenfiua. Conce-: Tfficultas ifta tangit
do maiorem. A t fi fumatur, vt comprc- duo.i^ritnu. An Deus
henfina,non folum cognofcic obieilum it» httbeae pro ratione
prim anum ,fedctiam feciindarium intra motiuA ad .cognoJcendU
Deuni.&fccuiidarium creaturaru, Q^ia j'uam egentiam,y t ntU-j
aliudcft loqut de o b icd o primario di- lotnodopoj^itDti crett-,
uina: cognitionis j aliud vcro loqui de it*t<t adcogttojcendumytM<luAm medio ,Jea
9bic£lo adaequato comprchefionis; nam .motiuo i Secunduspundus.qncm tan git
comprchenfio non diftinguit;, fed clau- eft.Vtrum diuina natura,vel ejjentiayUa Jit
jiit o m nia.E tfic loquendo de cognitio­ primarium obte^itm rtfpe 6ltt diuina « g -
ne D e i, vt comprehenfiua, tunc non di- I’ttionisyquodfit etiam medium c'ogticfcetm
ftinguituc obiedum primarium , a fe- cnatftras tanquam res primo r4 ~
cundario» Qnia vtcomprchenfiuaerten-, tionefuii/itt yerotf f ratio cognojcendi non
tialitcr ad omnia fc extendit cognitio! prius ccgfiica,fed "vtid quo atiquid cognofci»
propterea * quando loquimur de ob- •f»»*? Nam duplex explicatur medium ad
iecto cognitioQis diuina:» tunc fepara'^ .cognofcendum obiedum , Vnum , quod
a iu s, & quafi partimut obiedum adsJ prius cognitum ducit in cognitionemal-,
quatum comprehenfionis-in obieftum tcrius. Kt ponitur exemplum inprxmif-
prim arium , 3c fecundariuni,& fic argu­ Jls , qu® prius cognitx dncunt in cou-J
mentum non probat contra nos, fed con­ clufionem, tanquam caurx refpcdu cfteJ
fundit obieftum comprehenfionis, quod d u s.E tficu t imagoducic in cognitione
Temper debet elTe adxquacum, cum ob^ rci reprxfentata: ill ilia. Aliudvero eft m?
ie d o primario,quod folii eftillud, quod diii,quod facit cognofcere, quod fine cq’
eft prima ratio omnium , feu origo , & fit prius cognitu.Sicut fpeciesreprsfen*
radix attributorum ,& proprietatum. jtac obiedii,(juc eo, qnod prius cogriofca
(Hz E t licst ilia fola cogm tio fit' tur fpecies. Inquirimus ergo quomodo ejt
intuitiua » qu$ omnia obiefta cognof-r lentia .diuina fe habcat ad cognofcend^t
c a t , ^ttamen inter illaobiefta,quffi cum obiefta, vel vt medium,vt feu prius
tot<tdiftin^cione , & claritate actingitr^ cogoitum , vel vt medium, vt;g»DjaIiu4
iiituitiuediftingukur , quod.eft prinu- cognofcitur fine prxuia cognitione f«i?
riuniafecundario. £ t lie , quodlit in- 2 Pacer Her ice tr a d .i, dilput.42
tuitiua,foUim p r o b a t, quod omnia vi­ capi2.&.j| ..refer tur inprasfenti affirmans J
deat fimuliled non propterea contundit, Q aod Deus non foJum cognofcit fc ip
quod eft obeftum primarium cum il­ fum in fe ip fo , fed etiam in creaturis,-
lo , quod fccundarium. Q;jia ilia fi- C^fa vnica , & indiuifibili cognitione
inulcas perfe^ionum inintuitione, non, videtur creatura, & fim u lD cu s, tan-j
confundit illas , neque omnia , qiixin-, quam terminus illius intlufus in obli-i
tueturjfunt elfentia, fed aliquas v id e t, quo. Naiii cumcrearura fitcfrcftu sD ei
,vt eflfcntiaiu , & alias , vt atm buca. connocatiue , cognofcitur Deus cognof-;
A d illud vcro d e fupernaturaiitate. ce.'ido creaturas,ik h ic cognitio eit ab*.
fubftanti^ , iam manet diduTi , quod ftrad iu a,& qaoad aa rji. ^ am cognofcic
to ta fubftantia Dei^tamin natura,quam Deus creaturam terminari ad Deum , Sc
in attributis eft fupernaturalis, t t tic Iioc modo cognofcit Deum contm en ia
etiam , vt. vnus inf^Yilusfupcmatura- creatura.
T o m .I ij U F coi
G o m m m M r ia k D iu u lw T h o m a R i,
j Probat H ericc. Nani Deus v'i- neque ex parte cognofceAtis habeat ii-
dindo cve.n!iiras,v'idtt in iplis repr^feii- hull modum cognofcendi fe in creatu-
cari Dciiift-, qaiaomnis creatura elt ciFe- ris^ea liniJtatione.&nT6dO|Cjuo in ipfis
ifliis D cf. Et-conf.-quentcraliquoinodo concinet^. Sed totuiin hoc pertinet ad
D eiim reprsefentans'. Ergo impofsibile obiedum cerminatiuuni , & materiale
e ft, quod DeUs vidcat creaturaspcrte- 'COgnitionjs'diuina,& fic cognofeitut a
'd e , tanquJm eftcdus fuo5 ,& noii cog> D eo fubm btiuo, & ratione formali fu»
iiofcac in ill is dependei itiam , quam ha- cflentia comprehenfiue cognitici V n d c
bent ft D eo,&fim ul refpcilium adDcuin* in D c o c x parce cognofcentis non datur
E rgo Deus cognofcit fe ipfum , vc tcr- abftradiua t o g n k i o , & inad^quatafui*
hiinuiti talis dependcutise , & vtconten- U s e fententia his verbis proponitur, &
tm n iticreaturis» Nam Deus cognoffit defenditur» ftris Authoribus*
creatQras non foluiti in fe ip fo , fed etiani •6 Probatur itta fententia* Quia non
in propria cognofcibiHtatc creatura­ poteft dari in D eo alia ratio form alis, &
rum , & fie quando D euscognofcitfe in inotiua’cognofcendi, velaliafpeeies re-^
«n creaturis, canqn am terminum dcpen-: prae&ntatiua obiefti,nifielfenEia diuina,
tlentisc inclafum in obliquo , habet crea­ quia intcHe^us D ei non vtitur Ipeeie
turam tanquam medium , & rationt‘m ’creata ad intelligenduni.ErgtJ quidquid
ftiotiuamfux cognitionis. Qnia creatu­ 'Deus cognofcit,(iucfe ipfum , huecrca-
ras in iua propria cognorcibilitate cog- turasjtotum cognofcir per fe ipfum, tan*
Kofcit Deus non folum tcrm iaatiue, ^cd, quam per rationem formalem cognof^
v t in ratione'cognofcendi fine alio me­ 'cend'i, &fpcciem reprzfentatiuamcortij
dio, & tic creatura; habciit rationem mo* ■qua; co gn ofcit. Ergo licet cognofcac
tkiam cogpofccndi. 'creaturas,^c quidquid ad illas pertinet»
4 ConfirmatuT hare fententia c'H non poteft cognolcere vtcndo illis , v t
‘ 32>iuuo Tiioitra in i.diftin ^ .j3.qu$ ll.«v ratione formali cognofcendi. E rgo
arr. i-. ad 4* dicente, Qnod PAur in Vef- Deus non cognofcit cx parte cognof-,
ha j e ipfum , & creatvras, & fic centis ca limitatione » &: abflratiotre,
vtUm non cfi incoHitc»Kni, g«od ft»-')Mo!- t^ua eoirtinentur in'creaturis.- Nam ho*
^,urA ifiufn incruttara fe IfrWc^r« qtrxi’pfiu'S njodo cogrtofcere ex parte cdgflofcen-
'diuiax bonitatis Ytprxfientntiu* cjiperim *' t i s , nihil alindeft , quam ex parte m e;
g(wm ,v e l v^/grartt.H^eibhErgoDeiis d^j coghofcere per creaturas , cum ta­
cognofeic feipiwm » vc reprsefentatum men creatura non pofsit cfle medium
in creacttia , & confequentcr non foluni formalC) vt Deus-cognofcac'.- E rgo Deus
C'^grtofeit fe infe ipfo,fed etia in creatu­ non poteft co^nofct i fe cognitione in
ris. PatreniHcricejpluresfcquutur; prf- adsquata,& ab(lrat itta ctiam cminenterj
cipu'e In eo,quod alHrrtut Deum cognol- quia non poteft vti m otiuo , ^ ratione
cere creaturas fecundun? cogiiwfcibili^ formali creatav Ergo Temper medium
tS K m propriam , quam habent, & non cognolccndi reducitur ad tognofcibili,-
foUnti, v t in D eo futvc >tanquam in can-, tatem in ereatam , non ad ipfam coguof-
ia* ViidG iivhac fententia ponitur cogni» cibilitatem creaturae, vt ad racioncmmo
tio Dei tcrnuuata ad creaturas praf* tiuani.
fertiiiV ft)t•l1^as > ratioiie veritatis , quae' 7 A t ver6 ex parte rei cognita: n6
in ipfiseft, & non ratione illiijs , quod «ft incohudiiens « quod PcuscognoicaE .
D eus in fe ipfo lubet tlciUis creaturis feipfum in creatur isjquia hoc nihil aliud
futuris. • «ft-,quam quod Deus cognofcat.quod ij^
5 Secunda rentcntia.quiirti dcferi^ creatura contiiictur Deus hmto modo»
tUt Pater M agifler Frater loannes de & quod creatura cognofcit D cuai lini-j
Sando T h o iiu hiedifputat,17 . arfcicia* to modo. E t quod Deus terminat reia*
cum phiribus alijs af.irmat» Q^od ex tionciiicreatur»ilinealiqua impel K d iO i
parte rcicogniiiE , feu obiefti termina- lie ex parte D ei termiiiautis , et cugnoi*
tiu i, Deus coguokenclo creaturas c o g - cit etiam D eus, quod vna cvcatuia,
nofcit fc terminare rclationein ticpen- beat eonncxioiiem cum alia,ct quod
<Jc»ciae carim i, & in illis tanqii^ni incf- beatdepciidcnciam abiH a,ctaD eo , ec
K d u eoncineri Dt:uni, & reprafcntati omnia,qua in creatuia kint,et fiunt,ccsj
impcrfeiSa , & connOcatiiie ; taiitfcr ta- jiofcuntur a Deo.Q^od tctumnihil aiiua
nicn,v: Deusnullo niodovtatur creata- clUqiiitm quod D ius videat fe ipfum cog
ris,tanquam ob ied o m ctiuo,& tanquam Hofcia ci’c;iriiri4 j vt quid terminai^s ptc
ratioue f>^niali cognoftcndi _fc ipium. modiuTi ci>ic€ti cogniti, nunquani
rci<*
LP. Q ^ I V. A.I. De Scienda Del.'
refpiirit creaturam, vc rationem forma­
lem, motiuam , vel fpccificaciuam co g.
nitionisdiuina:. Sic ergo argiiiuencuiri yuuu JiMutiitituacjCx cum L^ci'siiabenc
folum probat Dei;m’, vt contencum iq j infiiiitiini lumen,i>ulJa fp.cit: indis^ef. D c
er'eatuns cbgnofci ex p a 'te rei cbguicat, hacergo fen tenda ho diici;tiinus,fL-d hre
hon (aaieii fub lacione formali mociua ui calajno verbum'faeiemus. iyirur c ir­
creacii, fed fub rations formaii motma ca pralentcm difricnitatchj fnppojic ndo
diuina; eileutia.*;- Si veto i>eus vccrctur DeitHciitiam elli rpecicnijqua Deus c o <t^
creatnra,tanquam racione formali cc>g- n'^fcit omnia : alias fciitel.tias refe le-
iit)rceiidi>iti VC cognofcibilitascreatura mus. ■' - - -
fit racio medtjlti per quod Deus cogriuf-. ■ 10 Nam Pater H ericc affirmat lo^
cerct crcacuras; haberet argumqutiitn. CQ crtato, creaturas cogiiofci a Deo non
oppofitum ditHcukatem , at Diiius loium.vt contentas in OiVinipotcticia,fed
Tiiomas non p ro b a t, hifiquod P eu s fe etiainimmediate m-feipfis in propria c b s
ipfum videac in ’creatura, canquam in ,
nofcibilitatc creaca,vcficDcus oniiiimo-,
terminb , & i:e co gn ita, non vero tan- do pofsibili cognofcat.taliter vt hxc fe-'
qipiam in ratione form ali, & motmacog-^. cundacognitiunon addat perfcft.oncni
nofcieudi, quia implicat, t]uod Deus vta- fupra prunam cognofcibzlitateni,fed folti
tur creaturajvit ratiorie foriiiali, & m oti-,. cxtenlio ncm quandam, qua termiiiettitf ■
ua. Ergo f<;mpenratio form alis, et ixio-' iinnncdiate ad creaturas,licutlcientiavr-
tiwa eit io crea ta , fcilicec, diuinaefl'en^. honis non addic circa creaturas,nili q a i L
^ dam extenfionem circa proprium exerciti
; 8 Quomodo auteni Deus cogr tiiini cixiOcndi. Quia ilti Authoresiiidi-'
t k obieftuin fecundarium , quod, ell canr,qiiod Deus cognofcit futura in ipfa
creatura,& in quo medio: eft difhciiltas» yeritate,quam in fe habent,non \n decre­
IJam ( v td ix ic 3<D^Thoma} datur du^ t to jyclatcribu to D ei. : . 7*
plex midium; vnuni qsiO,\z fpecies reprf-1 11 Pacty: Vazquez hie difpnt.^o;
fentans o b ie ftu m - .a liu d ,v t,I ic u c r e s > cap. 2 , & 3 .affiitnat. Diuinam ellaifiam
cijgnita habens connexionein curti aliaj non habere rationem luedi; prius coc•^
ficut caufa cumcftciku, & pram il^ quni niti,&^obieai^»od , itiv th & d ian te tO*
conclufione. Igitur dubitamus. F'frwM mna effcntia pnus cognita, eogiiofcan-'
diuina efea tu ad reprxfentandum fttar,' tur creatur® , fed folumhaoete diuinani
t itr a s p medium ytq u o ; tdejl^ fanquam ellentiam rationem fpcciei repra:fentan-
fpecies^vel etUm j "vt quod ad dempjiranz tis creaturas, v t medium (juo. £ t Pater
dum iU4j?£t vltcrius fupponerido>,qiiod Arrubal hic difpucat. 30. cap. affir-^
D eus vtroque irlodo, & in td io conUuc- n u t . hilcnciam diuinam non cUe /pe-
rat ad cognofcendas creaturas dubjca- cipm rcprsfentatuiam crcaturarum fi?-'
tar. An hoc folo duplici.modo, Deus. h u « , fed ctiam obiectum cognjtum,non
pofsit creaturas cognofcerc , ivel vlte- tamcn prius cognitum ternimatuiCi Jca,
rius pofsit cognoicere creaturas imme­ yt ex ipio obiecto maiiiffllentur crc 4 -,
diate in iphs,ratione propris cognolci- tur® , led lolum fe habere, vt. o b iea o ai
biUtatiscarum ,& non folum, vt Deus eft iiiyuens, & decermnians intellcdtum di«
terminus,fed ctiam vt iuimeUiate m jupc uinum ad cognol'ccndum creatnras.Nani
cognofcibilitas creata ad talexii cogni­ ad hoc y vt cx viio o b k tt o prius cogniij
tionem < iUCO,aliud manifeftetur, requiritur coh-
. p Neque inhacqtt^ftionefenf^il- ^ nexto inter o b icau n i maiufeftans , &
tiam V azquez admittendam,vel exam i-; rcm manjfciUndam , led Deus nullam
iiadam iudicam uijquiahocjp’rimo tomo connexionem habet ciinr creatnris 5
in materia devilionc iann fupponxcur s;xa , quia cx dcUlructione veritatis creatx,
niiiiatiinijContra iplum,& i'a tre ricrice. non fequitur dcrtrnctio veritatis dini­
hrc tr a c t.!, d d p .j. cap,4. afhimantes , ng. Vbiaucem datur nectflariaconncxio; -
quod noncft nccthaixa ipctits in D to ad. ex deftrua:ione coafequcrtcis,denruirur
cognoicendas creaturas,fcil lufnctre inr veritas antecedentis. Qjiam feiitentiam’
finitiim lumen D el,ad ho c,v time alia ipe etiam Pater Lciins lib .e .d e perfectioni­
cie nunifeltctur D eo omne coguolciDile, bus diuinis cap, i . dtfendit , & a)ij plu.’
quodcnnqueiiiud lit. Sicuc loco citato res. ■'
ctiam dixit,quod lumen parte inccllc- ■12 Pater Suarez lib .j:. d eattri-
ftiisgLrit viccm Ipecfei impidtacrcpi»-
tisp o litiais, cap it. 3 ,n u m er;i 4 . fcnten-
iciitaucis oDiccta, AN3in iUi Auchotes IU3 Pi^babilem j[cf^rt , licet eum
/ojii.^Ji^
H a non
C omme litaria in D iduwiThoSia rn;
non fequatiir,qux tffirmat. Q jo d DcilS: cognofcibilitatis perfeftioiie cognitioni
dupllci modo'^OKft cogiiofccrc creatu­ diuina^,fednouamexteiioneni perfeftio-
ras , vno pcr l’uJm cffcirtiiiti .prigs cog- nis conftat.Q iiiaD .Thom .docet cfi'eutia.
nitaili , in quaiuuni <;ft caofa creatura-: dluinamfe habere >vt fpeciem^adcognof-
rum. A lio moiio f>cr fulm c(Tcntiiin tan- c^dum D cunij&: ctcaturas in-Deo.N am
quiift per fpeciem repraefencantcm im-. dc Bcatis id docet q, 12. V i i ‘explicat
mediate creaturas. V . g* creatur» cjti- Deum noil cogndfci per fpeciem creata.
ilentes cognofcuntur immediate per vi- fedpereUentiaiTi fua,vtconftat ex d iftis
fiou cm D ti j 'taliter >Vt<i non eiriiit exi- primo totno.Ec fimiliterdocetrcreaturas
ftcMtes'in fe , nan^aretur vifio iiftuitiu 4 - videriinDieonon'jper fpccies,*fed;per ef-,
iHaruni,_& tatiien ifia;vifiQ iirtuitiua noil fentiain diiiinam vnitam intelleftui Bea-;
addic 'houain "tationein tbrrnalem fupri to ru m .V tco n fta tcx -q ,i2 .a ;9 .1irg o ef-
fciftntiarii finipUcis intelligentias; fcdfo- fentia diuina habet rationem fpeciei. E t
liUTJ cdfinbcacionein quandam ad crcil- - etia de^Dcoqui fe ipSu cojgnbfcit^.& in fo
tiirasjVt exiflerices.Yltiirio 'denique alij creaturas, etia fi habeat infinitum lume.
‘A athores defeftdiirit Detiin oon cognof— Inhac qvivf.a;2.ait, (^ o d h telleO u s
csicc creaturas alia rationeformali^ net «f n«f, t.fcut
aljp Incdio quam in feipfo ,V tin caufa> ' itttelU 6iiis ndfler cOm'fiitetli^jrjtfpoteariay
iBt dbie'dtp priuSxOgriico^ V n d e frell«2n- tiequelfecies latelUgthjUsfitaliud ifubfl(C~
tia D d e ft f{>eeies;creatupapam;fdluhieft Tia ilitelleilus di-uiniffictt taccfdtt’inteUe-
ipecies mediate, repricfentanseas. ldeft> ^ i i u i ti(^ro;cttm ejl a£luinteU/gens,fed ipjk
nie.4untc eil'entia-diuina prifis reprasfenr Jpecles ihtelltgibilis efiintfllettus^diuiiius,
^ata,non iinmediatc infe», & hscfentdd*; ■ & fic.fe ipfurn'pevfeipfumi^ulligir, H a:c
tia «ftcomreianisintec ^'hottiifws, D .T h d m ;£ t idemrepctic ar^4..Et quod
jjnteliigat Deus cfeaturas per Ipeciem
I I . Vlr}m i;pritem 4 .T hom fi 4 r t ^ non crcatam ,*fed:^er ^entiahvdiuinam;]
explicatur ab quatenus'contine-t finiilitudines dmhium
creaturam i licet priiKipaliter fitfpccies
ipfiu sD ei.vt principalis obieifti, d o cet
Xi \ j r Agiftfic Ffal:et Toattrafs hie q . i4 ,a rt. 5 .Ergomon folo lumine fine
i V i Sando Thom a hie, lo c o ipecie poccft Deuy^ognofcei^ «aj
citato fupponit ad probationent i'ftiuU turasw
vicim s rciiteritia: , Dcum non foliiinvti I'j £ t ["atione etiam probatur. N a
hiniiiie diaino,& virtutcintclSeaiuaift- 'c o g n itio , quar formaliper reperitur'iu
fiiiica;red etiam fp ecic,n on creita > Deo*ciferiti3literTcfpicitQbie£t;um,quia
increata ad cognofcendum fe , & CFea- fine obie<fto'nihirpc>teft CQgnofci, fed ob
turas . lit quia inci'eata’eil foecies,Ht>h lediiim d^bet eflciritra’poicriitiam - 'quia
p o rd l repr^feiuare creaturas ni(i me- «b obi«£lot^fiit:e^ia'faritit.r m tttia, *Ec
tliite , & fiip^oiicndo reppaferitationenl * per hoc diftxnguitur intelle^us a voliin-
■priorem ipfius rei incceatx -. Ex' qu6 tate,qiria voluntas t^dit in obie^um ex-j
vlterius nafcicGir, quodD«us non poteft trafc:intdle^lns vero trahitiiitrafe bb-
vri cagftoTcibflitate creatur®,canquain ied u m ,'& afsiniilatio'fit intra illiimiEty
rAtione formali matiua j fedv-t cojften- go fi faiuitur v6ra rStio cognifionisj
t i in -cognofcjbilicate , •& ratiotie fo t- •bet non '-dari pcfeentia nada, Ted v<rftica
n u li De-i . Igitur Deits vtitur diuini fpecie o b i ^ i . Ergo intra intelleiftum
eflentia, vt medio cognico , ^ re^riiis d cb etd a fi' 6 bie<5tum intelligibilrinodo^
racla , v t qmA ad Lognofcendas crea* E rgo nonfufficit,quod lumeft -fit'iniini-
tiii as •, & licc oniiiia pendent ex illo tunijfi deiicit'fpecics reprafcotSits'obie-
prmeipio.quod Deus debet vti fpecie in- ftu m , & faciensiiniilitudine*!-intra in-i
crl-ata^& non poctCt vti creaca.NequeeX 'telleaiim*
eo,quodD cus tiabeat infinitinn lumen,fi- Vd Deinde^quua D eus^on poteft
ncYpiC'ic taifte, nihiipoteric cognofci-jfi» 'cog-nofcerc creatu T as, n ilitn cd iaaliqua,
cut li darctur lume corporale,& non da- fpccie reprtcfentaiiteilias-i fedim plicac,
rccnr obicctum,qnodvide'recur-. •Igirtir 'qtiod vtarur fpecie rcprarTcr/taiite crea­
D cas dtbcc vtilpccie in creata ad t o g - tu ra s inimediate . -tre o iiecciiario d c-
nolccndascrcacuras. b e t Vti fp c cic rSprselcncante crea tu ­
X4 Q u o d autem non p oisic v t ic o 'g - ras m ediare , i tcnndari o. E rg o im ­
n c icib ilica rc crcacji DeuiSiVt racior/efor- p lica t , ’q«vd D tu^ vM tur co gn ofcibi-
’ n a h ,& iiio tiu o jttia m liw on^aJdatinM ii Jitate cre a iu fx in.nit^idta, & v tin o ti-
uo.
I .P .O J i V . A.I.De ScicntlaJDe!. 89
no,vcl i-ationcfortnaii cognofccndi eas; henon-dcpsndcta cveatnris; fed fnede-.
Minor probatur. Q ” i;i Jmplicat iiitellc- pendentia ntcclfirio rcpi?:fvni t illasi
ftaiii Diuitiuin iiifonnari fpecie creaca, Ergo etiam fincdepcndci ria poteft pei:
ali.is aliqwo creato informaretur , & modum caijfa: demonlirare illas. Tuni
perficeretur, & effet cap axaccidentuini etiam , qniadinirar tflci’tia: conuenit in-
D ciis , quod eft abfurduin. Ergo fpe­ trinfccc.& d la itia litcr ratio idea: , fen
cie diuina vtituradcognicionem . £rgc( fpeciei rcpraelentantis creaturas , Sc hoc
principalius debet repraclentare feipfaiiii left magis neceil'ariumi & immutabile,
immediate,& mediate creaturas. St- quam veritas creata reprcsftntata per
e u t edentia Angeli immediate repraefe.j. ideam. Si ergo deficeret crcatv.ra , vel
Mt fe ipfam» & poftea alia fibi fimilia. Dianeret idea in D eo,vel non? Si non ma»
i)e in d c i quia cognofcibilicascreata li­ net. Ergo deftrnerettir Deus cx defirii-
mitata eft. Ergo eft ratio cognofcendi itione creaturx. Si maneret reddere'
fiaito modo ex parte cognofcentis il­ ttir falia idea , quia repraifentaret crea-j
lam. Ergo licet lumen fit infinitum, fi turam,vtpofsibilem, cum tamen i;im ef-.
teprsfentatioeft finica,nonpoterit co g- fet im polsibilis.Ergo fi femper idea ma­
nofcens infinito modocognofcere » fed net reprarfentans creaturam in D e o , etia
D eushabet cognitionem infinitam,& c 5 potent manere ad cognofcendas illas iii
prehenlluam.Ergo debet vti reprsfenta- eilentia fua, tanquam in eaufa prius cog-j
tioneinfinita.Ergo non cognolcibilitate nita Ime relatione dependentis a crea^
creata; ^ turis.
17 D e f n d e , q u i a d i u i n a e f ie n t ia z6 Deinde'; quia fi deficeret pofi
n o n fo lu m m a n ife fta t D e o c r e a t u r a s , v c nbilitas creaturarum i non maneret ppi*
f p e c i e s , & « i c d i u c o g n o f c e d i i lla s j V t ^ K o , tentia D ei,qu2 ri^odo eft. Quia pofsibi-;
f e d e t i a m vt r e s p r i u s c o g n i t a , m o t i u e , bilitas creaturarum non potelt deficere,;
& t e r m i n a t i u e i & v t qaod. Q u o d c o n f i a t etiam fi deficiat: aliqua realitas creat^
e x D i u o T h o n i a h i e a . j . & <?. Q u i a D e u s extra Deiim y fed deficeret denomina:^
e o g n o fc itc r e a tiir a s c s e o ,q a o d c o g n o f- tio illa pofsibilitatis orta ex Onmipor
c i t v ir t u t e r iii f u a m t q u a : e f t p r o d i i C t i u a tentia D e i, vt eonftac e x D iu o T fa o m i
c r e a t u r a r u m . E t a r t i c . y * d o c e t 0 iu u s i.part.qQXEft.p-. art.2 .Denom inatio au-,
T h o m a s .Q u o d D e u s v id e t e ffs ftu s fu o s tem non poteft deficere, nifi deficientii
i n fe i p f d » t a n q u a m i n c a u f a * E r g o n o il Omnipotentia , licuc denominatio vift
f o l u fe h a b e a t e f l e n t i a D e i , v c f p e c i e s re -, ho poteft dificere, nifi dcnente p o ten tii
p r £ c fe n t a h s ,f e d p e r m o d u n i c a u la s c o n t i - villua; quia denominationes extrinfecas.
h e n t i S i E r g o v t iii r e p r i u s c d g n i t a . E l i e n - non poliunt deficere ratione fui, fed ra­
t i a e n i m d u p l e x m u n u S e x e r c e c , & Ipe-- tione formx a qua proucniirnt»
c i e l r e p r s e f e n t a n t is • 8c c a i i f e c o n t in e n - , Z T Denique probatur, quod fpe*
tis.E t cnni D e u s non folum habeat noti- cies in creata •, & duuna non po!sit rc^'
tianr creaturarum iittuitiuara per lpe>* praefentare creaturas immediate , fed
c ic m , fed fcientiftcam per eaufam , vc ibium mediate. Nam in D eo priug re-,
per cauCtiti'COgnafcat creaturas » debcc praetentato , Sc cognito debent cogiiof*.
cognofcere illas in cflcntia fua prius cog- ci creatura:, eo modo enim res cognof-
nita.Quod Diuns Thomas explicat etia cuncur , quorepr®fen£antut in fpeciei;
in r ,dilL j7.q> i *art.} .& i . eontra G en. E rgo fi nonp{;il;jnt rtprsefcntari mii me­
diate,neque cognoici poterunt, Miopi;
tescap\4>i^ ^ . .
iS D ie ts ctim VazqueJiiEfleiitia probatore Quia nulla: fpecicspoteUha-i
diuina non habet p e r fe conrt'exionem bere pro obiefto immediato nifi obie*
cum creaturisjquia etiam fi veritas, vel ^tum primarium , & unmcdiate libi
pol^ibilitas creaturae dcficeret, non de­ proportionatum; fed fpecies diuina ^ &
ficeret veritas D eii Ergo ft dimna ef- infinita non poteft habere pro obicdto
ifentia poteft faluari fiite creaturis » flort immediat:a,Si (ibi proper tionato,&pri->
poreft neeeflarlo demonllrari perillasj mario niii rem incieatam , E rgo ifism
quia bene ftac dari Deum fine creatu^ debet proobititoim m cdiatortlpiccie»
Ergo creaturas fblum rtfpi<Jiec tanquam
10 R e f p o n d e n t A u t h o r e S i f t i u s obieftum contentum in primal io , 8C
f e n t e n t i® . Q ^ io d d i u i n a e f l e n t i a r c p r s - mediate repritfcntabiles , & c guoCsi-
fe n ta t c r e a tu ra s p er m o d u m id e s , v e l biles. Deinde , quia Deus non pot;;flf
fpeciei , ficut Deusneccfl‘ari6 illas co g- creaturas cognofcere, nifi comp:
n o f c it , & ta m e n in h ac r e p r x fe n ta d q i ue. ErgqsedBcendgiUasadtuas c^tif^s*,
Tom , l l j
CO
y
Com tnehtinain DiuumThoir.am,
fed Deus eft caufa priina,& fupremi.Er- bet niodum fpcciei,no immediate rcprar-
goper rediiftioncinad D ciim cognofcil fentando crcaturas,fed eflentiam diuina,
crcaturas. Reducereauce aliquidinftias ilia mediante creaturas. H oc ergo tit
caufas , elVex vi caufa cognofcefe effe­ 'CX parte-cognofcetisjatexparte rci cog-
ctus , .& ex caufistanquamexprzmifsis n i t x , non negat D . Thom as habere fa -
videre illos. E rgo hoc iiiodo D cu sco g - tionemcaufae, 8c princip i), ad quod re­
iiofcic creaturas, Ec hoc fit fine depen- ducatur cognitio creaturarum.
dcncia caufsab effe^ujfedc/comra* 24 A d aliam ptobationem tefpon-
•dent: Aditiaiorein propofitionem/ciU^,
f , I I . Proponufirur oBieff/oses 'c e t: In tantum Deus tji caufa cretttUf»~
luuntufexm ente Authorumft^diCi^i rum , in quantum efi Omnipotens : D iftin-
fent^ntU» guunt. In (i»atttum Omnipotensr»dkaii‘
‘ter-, fjftodbabet per fuam ^enti^m.C-oncc-.
%i B ijcitur ex P a tre V a f- dunt: In quantum Omnipotensformaliter^
quez’auchoricasD .Tho- '^,uod efi .Attributum confequutum *d iotelii-
m x 1 *contra Gentiles cap.'5 8. dicent-br :gere,.qpod^ejpenciaiNtgznt:Ec ad aliam
(^uod ejjinti* diuina fehahet ad a/m* nonfi- propofjtioncm ,fcilicet: Scientia procedit
'cut principium ad conclufiones , fed ficitt •Ow«pote»f/iii»:Diflingunt; Quoad eXer-
species ad res cog»;Mi>Ha:c ibi.E rgo crea­ ■citium Omnipotentiv'. Concedunt, (^ o a i
tura: non maniteftantur feucogiiotcuncac f^tionemtobietii c<jg»rt'r/ ; Neganc ; Nam
■ex vi connexioiiis cum iliis , led e x y ire - fcientia Dei :quia diuina habetpro obie-
praefcintsdonis illarum.T um etiam :quii '£eo non folaniOmnipotentiam »fed etiain
D eus eft caula creaturarum vtOiiinipo- alia attributa, & «juidqu^d eft in D e o , &;
tens, & fc^entia pracccditad O m iupoter t xerci cium Oninipore tis fupponic cxer
Ergo priuj citium intelligendi.
eft Deus fqiens, quam Omuipotens , feu a5 A d aliaiTi probationem refpon i
cauia creaciirarum. Ergo antcqiiain in-* <lent:<iuod inter D eum ,& creaturas noiJ
tci ligatur :^ufa crcatutaruni; eogiiofcic foluin datur fimilitudo intentipdalis ,fed
creacuras^Tum etiam : quia inrcr obie* cnianvrealis,& entitatiua; licet, analogi­
^tum quod eft caiifacognQfcendi aiiudj ca cnritatiue: Qaiifaliter tamencontinec
^ rem cognitam ,debet dari aliqua fimi-> omnem rationem propriam , & forma­
lirudo. E rgo vel uiuinitur inter creata? lem, qua: inutnitar in creatura. Quia cfk
Tss, & Deijm liinilit udo incentionalis, & caufa , & radix omnis psrt'edionis crea-
repi sfcntatiua, vel ^tiam realiSj &.enti- Cff.ynde authoritas D iui T h o m s e x i .
tatiua?Siprimutn.Solum erit ipecies re» featentiarum : intelligitur d,e exprefsiui
prarientaris, Seciuidum autem dici noH finiilitudine D ei c«m creaturis, fed noa
pptell :quia interD cum ,& creaturas da- immediate repracfentante illas , fed m e-
.tur omnimoda difsinulitudo ^ cum fola diate. Id eft mediante effentia diuina*
CQiiucnientia analoga. Ergo non pote* taflquaiM obiefto primario, & immejdia-i
rit ex vi encitatiuac <;opucuienti$ dari te reprsfentaco. E t ad aliam impugua-i
nifi cogrijcio cpiHnmnis, & analoga, Sc tioncm refpondent. Q uod cognitto in
jmperl:eda.,.Qu^pd D . Thomas a.dAnni- alio noneil difcurfiua; fi feinel, &vi)ica;
baldum in t . S. quaft. vnica att.4* intuitu tQtum videtur : quia tunc com-)
a d j.d o ce td ice n st U^od<\9 <tmHis.fitmA- p.rehcliu« cognpfcit pi ura,fed qiiado yno-
vim * di'Oi/fiilitudo inter D eitm ,^ creata-r vifo, adhuc aiiud noucognofcituc i quia
ras co>!fideraHproprierate nanttaliyrriaf- d eb it dcduci pe.r. illationetu , Sf c<>nfe-
tiinten feenr>d»m m’>dnm reptitfentx- qucntia!» i cun<i4atur difcurfus>Dciflde
rionis , ^xpr>tfi>iuafimilirtido , >^uan~ cogijitioiinperftda inalio , non a ttin ­
ittm repfAfenTAt cw tu ra st& ' h xa monpri* gens ewftentiam rci, erit abftra<^iua» Sii
ma rc(Jt(srit»r ad cognitionem, Turn deni» vero perfcSe attingat in alio,etia quoad;
q.uerquia cognitio in alio , vel ex alio eft e^ciftenlia^n erit intuitiua* <^ia intuitio.
cognitio abftraftiuaquffi repugnat D eo; non fumitiir ex medio,pec quod fit vifto,
2^ . . Refpoudent Authores rcjatii fed ex tenninoqui attingitu^: t ilic e t j fi
l).Thomajn.Degare eflentiam diuinam fe actiiigitur exiikntia rei ; Deus aa^^Mn
habere vt principium ad conchrfiones pcrleftifsitiic a ttin git, & cau fatcxiik a-
refpedtu crcatur,a.nim, quantum ad mo­ tiam . •'}
dum dilcurfxis: quia non manifcflat illas 2(S O b ijcies fecn n d o td iu in ad ^ *
modo Jll3tiuo,fedfimplici. Sicut in fpe- tianonhab.ct connexionem cuincrearii-
•culo raanifefiatur im ago,& lie magis ha* tis. Ergo pon poccft per diuiusm effei»-
tiam.
l.P.Q ;Xiy.A.t.D eScientiaD d. pi
Canqoam per nicdium c o g ictim lib iliter pcccatum , feddebct videre im ­
cogn ofci inf.illibiiiter creatura. Confe- m ediate extra fe .T um denique, q u ia D i-
quentiacA ccrta. ( V ia nullum o b icd u n i jtius Thom as hie articulo 10 . ad*}, a iti
tlcfcruic , vE medium ad cognofccnduit ,(^#od cognofcere aliquid [>eraliud tajiTumi
a liiid , nifi in quaiuum lia b tf connexio- efi cognitionis , ji ill»d talc Jit
ncnj <;iim i l l o , & fi eft medium cognof- cognofcibileper je i Sed creatura; fune
cendi infallibilicer» habet connexionem perfe co g n o fcib ile s; quia per fcfu n ten­
IntallibilciTicuni creaturis , & ddlru £ lis tia .H rgo im p erfed a fo rct diuina co g n i­
ilh sd e ftru e re tu rv e rira sd u u n a .S icu t ex t io ,fi creaturas folUm eognofcercc per
defiruftione confeijuentisjdeftniitur an- aliud, i deft,per eflent iam fuam*
tecedens.Q uod n.on poteft efle, quia vcri- 20 A d hannc o b ie d io n cm refpo-
ritas d iu iiu maior ell veritate creata,n e- dent d id i A uth ores i Q u o d creatura:
qu ep o teft cji’ deftrnd ione crcaturae,de- pofsibiles habCt fuflvciehteni conncxio-
ftr u iD c u s . N am vel ccm paracio fit ad nem ,vt videantur m ediaellentiadiuina,
creaturas p ofs!biles,vel ad futuras? S i ad .& Jjgc connexio ex p a r creaturi' eft dc-
p o fsib ile s, inanifeftum e l l , quod ex de. pendentia:>ex parte vero diuinx elfentis,
itru d io n e crcaturic pofsibilisiio deilrui- eft connexio conlequentis , yelcm inen-
.tut O n iijip o ten tia . A lioqu in depedcre£ tiar. S icu t caufat mutationem in rebus
O m nipotentia a creaturis. E rg o non fine m utatione fui.C im i ergo in ideis de­
,<*iTct firm ior veritas diuina,qt>ani creatu tur rcpraefentatio creaturarum , & h»c
t z pofsibiies. Q uoad futuras etiam , quia f epracfentatio ik necefl’;iria,fi rcdderetiur
D e o liberum ell producere illas. E rg o im pofsibilis creatara, tolleretur Deus-.
non habet connexionem pcrfc cum illis* -E rgo finiiliter deficeret Om nipotentia
-N eqiie cum d e c rc c o libero D e i. N.im deficiente p ofsib ilitatecreaturarum , no
decretum fum atur, quoadfubfianriam , propter dependgnti.anj D e i , fed propte-r
p oteft faluari (ine voluntate libera huius confequentiam creaturcB pol'sibilis cum
.crcatur^in particulari. S i fumatur quan­ O m nipotentia D e i . C^ la non p o teil
tum ad determinationem ad hanc crea* fieri creatura im pofsibilis ni(i deficiente
tu ra,cft denom inatipextrinieca, vel ens Onmipoten£ia,nam .pofsibilitas, vel im-;
rarionis , quod non poteft cifc medium pofsibilitas eft denominatio dcfumpta ex
ad cognofcirndas creaturas, qux’ funt en- O m nipotentia ipfa i ■ ; '
t ia r e a lia , quiaab ip facreatura fum ituf 30 Etpropterea concedunt.Q uod
.denom inatio voluntatis Jibera:. ex detcdu creatur® deftruitur Omnipo",
27 V rg e tu r amplius ex Pacre .'tentia, non quia Omnipotentia depehr,
X efsio:N an i Deus cognofcit peccata.cii deatab inferiori creatura; fed quiap&-
quibus non habet connexioncm. Ergo tit Omnipotentia,quod creatura depen-
peccata non poterit,media fua eflentia dear a Deo j ficut petit potentia viuua-j
cogiiofcere. N tc poteft ilia cognofcere quoddependeac vifioab illajS; licex de-
in I'ua permifsione, Turn,quia petmiisio llru id io n e tonftqucntisdeliruitur ailte--
jion habet infallibilem conexionem cu'iii ccdensi Quse dodrina eii D iui ThonraS
peccato , nili niediante defedibiiitate q.2. de v e rita ie a rtic .j .ad 1 1 idiccntis*
caufaE fecundajjquam pcrniictit deliceie* fic»rji j>un6ium di»)ittii‘iiur h
V n d e permifsiofchabcEi -vt conditiofine ^tAtc in tt iu d quahtitAte lint<e vv» pent
q u a «o»,ficut rcmouensprolnbens.EtiiG quttnu'tas lincteiji tumen niminiiatttr^ quod
.ratio fbrmalis: eojic x ionis peccati non de lincafit terminabilis ad puniiui» f>trit fui>‘
.uoluitur ad permifsior.em, tanquamad fiantia Une^.Sivetidrn ttilnl depcrit k Dce>ft
.tadiccm , fed ad„defedibilitatem caufas creatitrxnonponant#titt.epe,4 eperit tim S
/fecundse.Ergp in ilia videt D cus pccca^ Ji aaicratur ab eo poteflai produt-cndicrra^
.ta,i^* nonin fe< : : ■ r»r<a/».Hfcibi.T ollitur autem potefiajf
38 T u m .e tia m in fe n te n tia T h o *•producendi lapidem,fi lapis redatur ira-
jiiiftarum negahcium fcientiam mediam* ;p(ofsibilis< . ' ^>
.per quam D eus vidcat determinationem 31 A d illui-ldefuturis rcfpoadet;
.yolantatis cceatsc , ante dterctatn D e i -Quodnequefitbflantia dccreti, ncq; rtf-
Aintnsdiace in voluntate ereatur** ErgOf pedus rationis eft medium cognolcendi
cuni decrctun'i jH'rmiisinuni non habcat futn ra, fed decre tam quatenus fund ac
infallibilem connexionem eum p e c c a ^ tetminationeiti crcaturjc , quantpcr rcf-j
iation e fni,fed‘e7t red n d ion c acl eaufairt pedum rationis communiter cxplicani*
.dcfricientenijfequittif quod Dens non ba- fine dependentia D ei ad creaturas , fc<l
beaiE.iiifc pf jaciiviuiiiad videndum cum dependiintia ereaturar&^Et ad aliti>l
4 <i
pi Commentaria In DiuumThomam';
de cccreto permifsiuodtciint. Quod li­ vel propria,vel aliena, fed quia vitra fpe-
cet tale decretum nonfit tadix peccati» cicircprsfcntationem , datur e tian con­
habet tamen infallibilem connexionem tinentia effictus cognofcendi in cau&;
cum illo, non inf.illibilitate influxus, Sc D icitu r autem fpecicspropria,quando
caufalitacis, ftd confcquentis. Q uia (i* directe fpecies datur adrepra:fentadum
cut ex furpcnfione coiicurfiis D ei fequi- obic(aum:diciturimpropria,qnandoip-
tiirannihilariocreaturae, ita expermif- fa tendit ad repracfentandum vnum obie-
fionc pcccaci,qu26 cftfufpenfioauxilij ad ftum ,& pofteadeferuitad cognitionem
bonum , fcquitur infallibiliter defeftus alterius,quia ad fimilitudincm illius cog
operandi, nonper modum influenti^) fed nofcitur:vt contingitin homine viatore
per modum remotionis caufa: prohiben­ cognofcente fubCantias corporeas per,
tis , ficut ex remotione columnar, fequi^ fpecies illarnm,&poItea vtitur fpecicbus
tur cafus lapidis. A d illud ex D iuuoT ho iliis ad cognofcendum Deum, vel Ange­
ma.quod imperfefte cognofcitur aliquid los ; tunc enim dicitur fpecies propria;_
per aliud,T per fe eft cognofcibile. Ref* quiareprffentat d ire d c ,& per fe tale ob*
pondent. Quod quando cognofcitur per icdum ,im propria Vero,quando non re-j
aliud in quo continetur minus perfeft^ prjefentat tale obieftum per fe; fed affu-
i& proprie,quam in fe ipfo,tunc imperfe-. mitur ab intelleftu ad cognofccndum
ite cognofcitur. Si vero per aliud cog- aliud obiedtum ad inilar illius.
iiofcitur in quo maijis proprii , & pcrfe- ^4 Ex quo infertur.Quod in Deo’
d e continetur,quam in fe , hoc modo no femper datur cognitio perteaifsima
im pertede cognofcitur,Ergo cum diui- qn il omnes creaturas cognofcit per;
na efiTentia pcrfeftifsinie contineat om­ fpeciem,vel ideam, quae ipfas quidditati-
nem creaturam , vt caufa per fe, fic in illa u e , & proprijfsime, repraefentat;ita,vf
peifedlius cognofcitur crcatur 8 ,quam ia detur formalis repraifentatio cuiufcunq/
creaturs,cum fumnja proprictatejimmb
& ipfam etperfeaio creatura melius re-,
§* I I I ; Notabilia ad qit<efliotiemde prxfentatur infpecie,quam maneat infe:
mente jiathorij* N ih il ergo eil cognofcibile cuius Dcu§
non habeat reprafentationemformalem:
§2 A 15 C^ajftioois intelligent, E rgo medium in quo Deus cognofcit
tiamlupponcndumefipri,-. •creaturas,cft fpeciesjfeu idea,in qua quid
hio.Q uod nulla cognitio imperfefta po- quid cognofcibile efl creatum rcprifen^
teft reperirijiieque admitti in D eo , fed tatur. Nam quidquid cognofcibile eft;
yi>ica,& (implici{sima,& comprehenfiua reprifcntabile e ft, (ine reprxfentatione
omnium rerum, ^ omnibns modis qui­ enim non fit cognitio. E rgo cum Deu^
bus cognof^ibiles funt^ V n d e , (quando omnia cognofcat ^ omniuni rcpraefenta.
D eu scogn ofcic creaturas, cognofcit fq Clones habet.
ipfum etiam i quia in efFeftu dator limili- j 5 V itra hoG autem eft etiam cau *
tudo diuina,3i illa fimilitudo etiam cog- f i omnium rerum creabilium , & per hoc
nofcibilis efi. Ergo nunquam dubitandu continet omnes res, quas producere po-;
eft. An D euscognofcat,vclfe,veI creatu­ teftjfcd continetia nofufficit ad cognof-'
ras ; fed in quo niedio cognofcat? Nam cendutniUas;ui(i ipfae,vt content® etiani
euidens eft,Qu 6 d quidquid cognofcibile reprxfententur. Nam hoc femper certif-
eft,fiue pofitiuum , fiuenegatiuum , fiue fimueft.Quod nihil cognofcitur,nifiquod
creatum,liue diuinum,omne cognofcitur intelleaui reprxfencatur, fiue per ipfum
comprehenfiae a D eo j quia Deus nihil obieftum intime vnitum,fiue per fpecie.
ignorat. E rgo folum de medio in quo Cum ergo illud efle creaturat, quod eft in
cognofciturdebcc tfle quseflio. E t fic to ­ caufa , debeat repraffentari intelle^ui,^
ta difficultas confidit in explicatione me numquam poteft deferuire ad cognitio­
di,per quod , vel in quo Deus cognofcit, nem,nifi media fpeciercptsefentante tal^
guidq uid cognofcit. obieftum , omnibus modis quibus cog-=
3 i Quod dupliciter poteft con^ nofcibile eft,& fecundum modum contl-{
fiderari, V n o modo quando reprxfenta-^ nentia:,quo eft in caufa,& fecundum efley
turobieftum in fpecie propria, vt cog- quod in ic participatum habet creatu*,
nofcatur ab intellcdu. A lio m o d o,q u a- ra.
do fuppofitareprffentatione datur etiam E t loquendo de creaturis pof-
cognitio in caufa continente eftcccura , fibilibus, foUinipoffunt cognofci fecun­
non quia cognitio pofsit fieri line Ijpccicj dum cfle, quod habent jn .Omnipotentia
re-
IP.Q;XIV.A.LDeScientiaDei. 93
rep rsren tam n i, tamen per ideas renim, neque cognofcit Deus creaturas pofsi­
& creaturarum ; ita vt ilia continentia biles per Omnipotentiam vt reprsfeii-
Omnipotentiae nihil defcruirec, fiilonre- tantem illa s, fed per ideam , qux etiam
pr^f-’ntaretiir per fpccicni. E rgo conti- Omnipotentia: continentiam rcprarfcn-
nciiria caufa , vel creatura vt contenta t a t , itaque neque O m nipotentia, nequc
fol'jtu eft quid rcprzfentaturn in fpecies decretum, nequc propria entiras creatu­
ad hoc vt illudquod repr$rencatur,cog. rarum funt medium quo cognofccdi crea-
nofcatur. Loqfuendo veto de creaturis turasi vcl pofsibiles, vel futuras> vel e xi-
fMturiSjfolum additur connotatio decrc» ftentcs, fed idea reprsfentat om nia, Sc
tidiiitni , & talc decretum debet etia n Omnipotentiam continentcm pofsibilia,
repraifentari. prout eft determinatio vo- & decretum determinans futuritioncm»
Jtmtatisin ordine ad produftionenii Et & entitatemadualem creaturarum. E r-
dciiiqsde eiciftentibus fccundiini prsefen- e 6 pra;ter ideam cste ra fune rationes
tia.& p ro d u d io n e ift^:debent repra:fen- repratfcntata» Sola idea eft ratio repra:-
tari formalicer iii idea diuina; Goncliidi- fentandi, & cognofcendi, creaturas for-
ttir ergo quod nunquam poteft cognofci maliter.
crcatura, tiifi in fpecie leu idea reprsefcn- ji> Defrtde etiam fccrtioinferturs:
tante illam * & fic non datur aliud media Q uod quando D^ Thom as d o c e t; quod
cognofcendi eas. P a ter in V erb o videt fe ipfum > & crea­
^7 E x qno deducitur fecundo: turas, loquitur de cognitione exprcfla in
QMod quando dicitur dari piipkx me­ ipfo Verbo* Nam idea ,quar eft fpecies
dium , Sciiuod. Mediam impreflacreatufarii, exprimitur in V e r ­
■fpecies.Et mediumm quo Cea <jt*i»deft res bo Diuino , quia ibi omnium notitia ex-
cognita , in qua cognofcitur obieftiim» prefla reperiturk E t propterea quando
H o c debet intclligi , vel quando obic- dicitur quod in .Verbo videt , ideoelh.
dturri non habet fpeciem ptoprfam j qua quia rpcCies imprcfla »quac fecundat in-*
reprarrentetur, (ed per alienam cognofci- lelleduitt exprimitur in V erbo per c o g ­
ttir , & tunc prajcedic cognitioalterius nitionem. Cum Erg6 Deus non habeac
rei, ad cuiusfimilitudinemaltera cognof hifi vnicum V e r b u m femel Ifrquutut
catur.Sed cum ioD eo detur fpeciespro- Deas i ideo quidquid loquitur, Scin-
' pria omniu , ideo in D eo,quidquid cog- telH gitjinVerbo intelligiccxprefset im -
nofcitur , eft media fpecie reprscfentante |>refse irero per eflentiam fuam non fecun­
obiedum 1 eo modo quo cognofcibiJe dum hiunus elfcntise, fed vt exercet mu-
eft. Igitnr cum forma D ei, qus omnium liu so b ied i imprcfsi,feufpcciciimprenbe
mania e^crcet , etiam idearum munus fecundantis intelleaum , Vnde quando
cxerceat, in quantum eft idea cfeatura- dicitur : Qnod per efl’enti/im fuanicog-
rum , in illa creatur^ omnibus modis* nofcit Deusj loquimur in fenfuidentico:.
quibus cognofcibileslunc.pro omni fta- idcftmorifub eicprffifsione cflenti® j quia
tu ,& m o d o reprjefencantur. Et fic D e u i fub hac expraifsione non eft fpecies in-
c'’»gnorc:t creaturas in ideis , feuinilia telleftus,neque idea creaturarum.
tliuina forma,vt exercet minius idcarunit 40 Secundo fupponendum efti
qiiiain iila tota reprgfcntatio comprc- Quod quando Athorcs relati diftingunc
hen-iua clauditur, iitiic Deus cognofcit Obieftum motiuum , & termmatiuums
creirtiras in fpecie vt m e d i o & tale harc diftindio , vel non intelligitur , vel
medium reprsfcncat creaturas omnibus innutiliseft. Nam obieftum morinumfi
rnodis , quibusrcprafcntabilcs funt. Id vult fignificare, quod fit fpecificatiuum
eft , vr pofsibiles cuai connOtitionc ad iam fupradiximus,quod Deus non poteft
Omnipotentiam , ,2< vrfaturascUm coii. recipere fpccicm ab alio : quia ab ipfo
rotari<^'ne ad d"cretum voluntatis, Si vt omne eJfc dcfcendit , & adhuc refpectu
cxirtccescunicoiinotatione ad aftualeni fuKClfencia non poteft talis fpecificatujs
illarum prspienciam. a d m itti; quia idtm non putcft a fe ipfo
j i ’ Vtide non dicimus,quod Deus tecipcre, neque Deus a 1'ua f.Hcnria
cO£»nofcic creaturas in fuacnticate , p st fpedilicari.Si aiittm obii^Sism niotiui ni
infam enticatem vt repia:fencacionem, dicatur,quia moncc ad fui cognitionem ,
fed vt repraifcnt^ras per ideam,neqiCog- fnh>ci',*nru , omne obieitum motiuum
nofcit creaturam futui-am per doCrtCnm, eft. Q^iiaomneobieflum eo modo , quo
tanquam per fpccitm rcprarencantun, potecif ofteiulicDr, iJ dognitioncni mo.
fed per ideam.que ctiam rcprsfentat dc- uct potoiitiani, & h;)c ctiani p-iti it in-
'^ctum culti Q m i ; i p E t dcijitjue tciligi rcip cau D e l : non q«od cj;iiVc
jno-
94 Commentaria in DluuinThomam,'
motionem iiiDcoicjiiia nonpotcft muta­ teft dici res cognita, qiiatcnuS Deusfloti
tionem in fe recipere , ficiit intellectus cognufcit creacuras infpeciefeu in idea,
cieatiis,qni ab obieao.& fpecificatiir ficut cognofcuntur onmia o b ie d a . Ec
mouctur. Igitur (i in hoc fenfu loquatur hoc non concedimus,nam creaturarum
Author<ispra:difti,in Beonulhim obie- datur propria lpeci?s, & imago, quae cfb
duin matiuum eft admittendiuii.Si vero idea, & (iniHidaretur^nuUo modopolfec
m otiunm refpcfta Dei dicatur : tjuiaU-, D eus cognofcere creaturas* Quia nihil
cet iiiDeo mutationem non caufet,qaan* poteft cognofci ab aliquo intelleftu fiue
tum eft defcjofied itur intelIedui,&nio- diuiup fiuc c re a to , nifi intelleftus prius
uet ad cognitionem , in hoc fenfu obie- facundeturfpecie rei cognofcendx. Er-,
ftuni motiuum optime admittitur in go fi D eus non haberet ideas rerum in fuo
P c o ; St illa idea creatuurum fzcundac intelledu,nonpo(fet cognofcere creatu­
iiitcllcftuni , & mouet ad cognitionem ras. Ergo ex vi idearum cognofcit crea-'
creaturarum. Erg6 idem met obieaum , turas tanquam in fpecie repracfentante
qnod per fpeciem , vel idea iriouet ad fui illas , .& in illo medio comprehenfiue re-;
cognitionem poftquam iam etl. cogni­ prsefentante creaturas cognofcjt ilJas
tum , 'dicitur obicftum terminatiuum; omnibus modis, quibus creaturs cog-
quia terminat cognitionem Dei.v nofcibilcs funt.
41 Quando autem d ic itu r, quod 4 i Vnde nulla eft differentiainhoc rod
D eu s non vtitur creatura tanquani obi-: do cognofcedi.vel motiuo, veJ terminati
d o m o tiu o , fcu ratione formali cognof-: iio,Si vt ratio cogftoicedi,& vcres eogni
cendi. H oc poteft intelligi duplicicer,' ta,nifi in eo,quod illafbrm aD eiqus Aib
Prim o.quod ratio obie£ti,ad quodcopt;; yno munere fpeciei impreff», vnitur intel
nitio terminatur »fit creatura :quiaDcu{} Jcftui diuino ad hoc; yt Deus cognofcat
intendit media cognitione cognofccr? fe per fuam formam , tanquam per obie-j
creaturas , quamuis illascognorcat jiie- propor tionatum, & imme-
«liofeu motiuo ideae j qua eftfolaratia diate vnitinti; ipfamet forma f«b munere
formalis cognofccndj illa s: D.eus enim idearum reprafentat obiedum fecunda-,
omnia media tali idea cognofcit. E t in rium jfcilicet,creaturas fornialiter, & vc
hoc fenlu admittimus j quod Deus non talis reprsfcntatio etiam proportionate
ytiturcrcatutis tanquam obie.flpm oti­ vnitur diuino intelledtui, V nde fi velic
uo feu ratione formali cognofcendi.Quia diccre illa dodrina Authonim relatai
jlludquod immediate mouet,eft idea di- quod creatum fecundum effc^quod extra
uina 1 quae per modum fpeciei imprefli» p e u m h a b e t; nunquam poteft vniri in-
yuitur intelleftui diuinoad cognofcen-: teJIeduidiuiiio per fuam met entitateiq
4 as creaturas. A t vero quia medium quo creatam >& limitatam , vt medium im­
icu rpecies vel idea, non ponunt in nume­ mediate ad tcpraefentationem obied i.'
ro cura obiecto:quia reputatur pro obic- Adm ittim us in hoc fenfa non cognofci
f t o ; ideo idea elt creatura inclFe repra:-, creaturas per fe ipfas immediate reprs-
fentatiuo.Sf fic creatura: habent fuam re- fentatas, ied per jdcas diuinas, qux fune
pracfentationem diredam in D eo, & im-; ipfaforma diuinitatis. Si vero vclicd i-
tTiediatam,j8£ creatursE no dicuntur obie- cere,qaod ficutobiedumrcprseferitsttim
d um materiale D e i,fed formale, St mo-j per fpcciem,eft quod cognofcitur imme­
tiuum in icnfu.didlo, & terminatiuum fin diate , creaturxnunquim rcprjefentan-
niiliter,quatenus ad ipfas tendit diuina tur immediate per ideas, tanquam obie-
cognitio, & in ipfishabet illam termina^ dumimmediatiiin illarum. Neganda eft
tioncm cognofcendi. doCtrina, Quia licet crcatura: lint obie-;
42 E x quo deducituriQuod quan-, dura fee undari um intelledus diuini;
do dicitur,quod ex parte rei cognit^ po­ femper tamen fant obiedum , & formale,'
teft cognofci Deus in creaturis, quod & immediatum immediatione repracfen-j
D eus cognofcit crcaturas infe , nonvt; tationis idearum,immediatione cog-j ^
jsbiefto motiuo ; fed vtin o bied oprius diuina, licct non imme-
cognito.H oc debet explicari hoc modo: diacione primaria,fedfe-
Q^ud quando Deus cognofcitur in crea­ cundaria.
turis,prscedatcognicio creaturarum,8c
fic creatur® co g n its poterunt dici res
cognita , & in illa cognpfcatur Deus
tanquam in eftcftu, & hoc modo adm itti
poccllpropofitio d ifta. A lio m odopq-
I.P.Q^IV*A.LDeStientlaDei. PI
nofcit ; qua:quideni vocatur obieduni
§. Refolutto ex m » te rerpe<9:uD ei , & rcfpedtu creaturaruni
AHthortSi Vocacur idea; ErgO inuiqualn pbteft vEi
alio inedioad cognofcendum, v elfc, vel
t T fsergo prxfnppofitisad creaturas.Gonfequcntiaprobatlir. Qs^ii
1 JL rdoliicionfm quaclHonts (i Dens vellet cognofcere creaturas nii-
dicciulnraeli:Qnod cota ratio inedij tbr- inediate in Ppa entitate ; id e ft, non nic-
ma!isjf;;u fpcciei im prcflf.quaD eus e o g - diaiitefuaeflfcntia permodum idcarunii
nofcic le ,& crcatiitas.elt elkn tiaD ei,iub nullb modo poflec iiericognitio; Q u ii
ra cio n eo b ic^ i vcl ideah iin»in quaneiiin entitas crcaca infinite diftat k perfetrio-
per niodmii o b ie fti propdrcionaci vnicuir ne diuini intclleftus; Ergo in ilia noil
in tellefta i diiiiiio j vc cxercec inunus {Joflct habere proporrioncm cuhi intclle-
obiecci vcl id ta n im ,& cx h a c iinprefsio- d u D eiiErgo curiiad omnern cognitio-
ne o b ie fti j & idearuihrcfulcac cognicio uehidebeatpriccdere , tanquam condi-
Dei,8d creaturarum j Sc D cuselV cogn i- tioindifpefabilisproporrio obicfti cuirt
tus prinio fovmaliter , & d ir c f t e , & jni- potentia, ideo li entitas creata vniretur
incdiate, non iaim cdiations x q u a li, fed immediate intelleftui D ei , non pofiet
diuerla* A d cuius inEelligcnciam iiota, illani cognofcere; Ergo femper tota c o g ­
Q u o d p ro p te re a d ix i; quod m im ediatio nitio Dei tarn refpcftiV rul,quam crcatu-
qua D cus cogtiofcic fe , eft m aior ac ilU j ►Mrum fit media eiicntia diuina vuita per
qtiacognofcit credi:uras:quia eum clleif- modluii obiefti; •
tia D ei (ub niunerc obiedti vniacur in- 4<?' D ic e s : Ergo fi Dcus cognof-
tcllcftiiid iu iiio ad cogiioli edum Deurtfi •ciE & fe , & creaturas media eiicntia fua i
. tunc Ipecies D ei eft ipfa e(?cflSia,&iic<Jft ratio formalis cognoicedi, feu obieftuni
..ornaiiio immediata rcprjcf^ncatio ; qifia •niotiuum rcfpeftu creaturaru crittflen-
-eft per iuam clientiam ,Quando vero vnii- tiaDei prius cognita;Confequentia pro^
tur itjl'a cIlcnEia D e i ad cognofcendas batur^ Q yia cHetitia D ei cff obict^um
cicacu ras, fic per ellentiann D e i fub mu­ primarium,5 c eoniequeiirer prius cbgni-
nere idearum, fit talisid e a dmina rcpr«- tum , quani feeundariiun, & alias eadem
fentat creaturas, 8r cflcearumdilUndium cfl'cntia Dei eft medium cognofcendi
r e a lite r , & prodnftiim , & fie non eft crcaturasi Ergocreatura; cognofcuntur
aequalis iinm ediacio: quia in primo c'afu in cfletiE ia diu ina tanquam in medio pr mi
Ipccicsreprasfentac ipfum D eum ;, a q u b cognito,- & ratione formali cognofcendi
non dillinguicur : in fecundo vero cafti crfcaturas;
rcpralcncaE creaturas , ^ quibus lepaVa- 47 Refpondetur : Quod ha:c im­
cur,& inlinit^ diftirigiiiEur*£r^6eic.icu- pugnatio claudit xqaiuocationcm ,/jcut
IS cognofeuniur per ideam diuinam ; ^ & EOtafententiarum yirietasjquaablatd
D eu s iinn'Hterpcrcandemtormam, & ire argunjStum non vrget. Namaliudeft lo-
cx parte medij cognofcendi non dacur ^ui de medio foriiiaii tftto; aliud vcro ds
diitcrlkas, licct ex parcc o b ie fti cogiiici obieCto gwod prius cogn ito; Qoando cr-
dcEur leparatib, &-diftih£ii6 . 'godieim ns ) quod Dens in fua effentii
45 Inboc rcnfucxplieataconciii* 'cognofei Ecreaturas, loquimur de mediql
fio eii Diui T h o m s ,& probatur : Niirt <quo. SicHtfpceies eft medium grto cog-^
togititio d c ^ t fieriCK o b ie flo , & poce- iiofcitur o b icfto m , & talc medium nun-
■tU; quia cognitio dicicur parnvs lotelle- «quam poteft dici prius cognitum , q u ii
ciu si led noiT popetVfieri , nil! obic^Uiii fpecies imipreft'a po'nitur lo c o o b ie d i, Si
fit pruporttonatnn‘> cumpoEcriEiaiVc^r -fdca loeo creaturaruftiy & lie non dicitur
fe , vel media rpecie ftii. Ergo ad hocA'C :quod aliquid mediae ^ vel prius cogno(-
DcHseognofcaEvelle vel c;tacuras,renf- catdr; Nam quartdb vifns videtparicrenfi
pc? deb’cc vsi iuaefl’e nria tanquam ntedia =mcdia fpecie parietis, non dicitur quod
vt (jiio. Confcqticntia eft elara. r«;{^ paries ficvifus mediate/cd immediate,&E
peftu n itclk^ iis diuini non potcll dari -intuitiue.-Nani fpecics obiedii non tollic
proportio obied-i.wilT rfTcdia eHencia d ii inimediationemiliius; Ergo licet Deus
II im j qma entitas cfeacura: eft jnfinicd 'cognofcac Creaturas medtante idea ilia-,
diftans ntimmatcriaHtare , & reprafenf- f ui:'T, non<propterca diccndnm eft, quod
tatione a d-iuino ii^cclkftu. £rgo foliiitt E-cu's cogiiofcac illas mediate;
pocclHicri proport’io ptr elfciici:iiri Dei 4$' Etquando dicicur,qirod cfTcn-
vnitam inrciicttui Dei.- Ergo ouidquid tia dfirimt eft obicftufii primariiim cng-
cognofcic JDcus ntcdia jila fjjcck cog- ijtcjows diuittXj quo.d dcbec cfl'c priu?
co^-'
pS Commentaria in Diu'u'mThomam;
cognica , qii.'itn fccundavium , concc<Ji- tur. Non cnim negamus , quod Detls
inus. Ht inhoc Icriiii onine obicctiiiiipri-; c o g n o k a t, & creacuras pofsibiles , &
miriom cric prius cognirX!iii>c)n5 rr4fccu- fu tu ia s, & exiftentes, & concinentiam
dariiimjfetl fpecics,(jua: leprxfencac ob­ iilai um in Omnipotentia , & decreto,
it iftiim priiiiariLiiTJ, non t U fpecics obic« •quia omnia ifta cognofcit Deus com-
€ti fecundarij tornialicer, & exprcfsiue; pichenfiue > feddicinuis, quod adcog«;
’& lie quando loqijim arde idea diuiiia^ uofcendum omnia ilia, debent repraflen-|
y t efi: reprjcfentacio t'ormalis creaturaru» tari in idea om nia, eo modo quo cog-,
& hoc modo vnitur iiitellcdui dioiiio, Jiofcuntur. E t propterea Temper idea eft
tunc loquimur dc o b ie d o fecundario, tnediumjfea ratio formalis cognofcendi
quod habet, & fuam fpcciem»& cognof- creaturas, 8c otnnes modos illarum , &
cibili:atem diftitt 6tam , 8£inlioc feiil’u ia neque O m nipotentia, neque eflentia eft
fumimusideam, in quantum eft medium medium ^Mo,redfola idea.
g«ocognofcicur creatura, Ec fic per ilia
dicitur cognica immediate,quia ilia idea |*Y ,. Expltcatieur fententU oppofiu)
Tola nicdiat inter cognitionem D ei , & &jotuHnturearumargtt~
creaturas, & talis idea non toJHtimme- m tiU u
idiationem,Sicut,nequefpecies toUit il­
lam. & propterea,quod Tit obieftum pri­ '56 TJ' X d id is conftac ; qBod
marium prius cognitum in ratio.ne priJ H t D cus , ita haberproobie-,
uiarij , quam fecundarium,non to llit, cto prim ario,& motiuo fuam eirentiam,'
<juin fecundarium eadem imraediationc fiibratione o b iecti,q u o d etia m habeati
<ognQfcai:ur,quiavtruque habet, & fpc- pro objectom otiuo,etfecundario crea^
j:ieH!>quE m ediat,&: obiedujquod cog- turas fubratjone id e sj in quantum idea
iiolcitiir per talemediu o b ie d i, idea- eft medium ^uo D eus cognofcit illas,!
jrum. non iu quantum Dens vtitur fpecic crea­
49 Secundo probatur conclu/]0. ta ad illarum cognitionem : quia talis
N am omnis cognitio fit media reprs- Jpecies eft ipipofsibjlis refpectu cogni^
fentationeillius»vnitaintclleccui, E rga tionis diuinjE. Conftat etiam ex dicti^
:vr Dcus cognofcac fc ipfum,vt obiedtira iim ilite r : quod eflaitia D e i, ita eft pri-J
primarium,& creatatas,vt obiedunv fcr mai:ium obiectum diuins cognitionis^j
cundarfum, debet vtrumque obieduni ,qi!od etiam fub munere idearum eft mc-
jirniri intclleduidiuino , vclifcipfblieft ,dium cognofcendi creaturas, non tan-’
proportionatumjvel media fpecie,fi per quam res prins cognita , fed tanquatn
fe ipfum non habet capacitatem , & pro •; jnedium fpeciei ad cognofcendum obie-;
portion em . T u m fic ,fe d D eusrefpe- ctuni fecundarium. Conftat ctiam»quod
d n Tui ipfias non folum eft proportio- <5uando diftinguitur duplex medium ad
natus,& vnitus, fed idem omnino. Er-i cognofcendam aliquod obicctum,qooci
g o rtfpcdu fui ipfius non jndiget alio prius cognitam ducit in cognitionem
o b icd o ,n ifi fuam etefltntia, fubmunere alteriiis,(icut pramifl® ipconclufionem,;
p b iectivu icain telied u id iu in o .E t.qu ia et imago ducic in cognitionem homi­
icreaturi non funt ex le ipfis capaces pro- nis,et hoc dicitur medium qitod, A liu^
p o rtion is, nequc p ro p ertion ata; ideo,’ medium quo ficutfpecies.
y t cognofcatur aD eo,debet vniri media 51 Conftat itaq u e, quo.d omnis
fpecie.fcu ideareprsfentante lllas. E rgo cognitio fit femper media fpecie repra-]
cognitiocreacurarum eft immediata, & fentante tale obiectum , et fic quando
per immediatam repra:fcntationemidea- medium,vt prius cognitum ducit in cog
rum. Ergo licet creaturx contineatur in ^nitionemalrerius, ideo eft, quia ibi da-;
Omnipotentia D ei;attamen non cognof- ,t(Jt repraefentatio alterius,;n cuius cog-j
cuntur per Omnipotentiam , tanquaiq •uitionem ducit.Semper itaque refundi­
per medium ^no,niii in quantuni repra- tur cognitio in medium <juo reprx/cn-^
(entantur inid eaiid eft, quia in idea di- rtans , licet pofsit cffe fimul reprjelen-*
oiiia repi-ffifentantur creaturic,fecundum tatiuum,et vnius caufa: continentis efre-
omnem modum cpgaofcibilitatis ipfa- c tu n i, et fimul etiam cft'ectus contenti
ru m . Nam fi creatura habent diucrfas in caufa.Eo ergo modo quo talis res re-
reprarfentationeSjCtiam diuerfimode re- prscfentatur intellectui, cognofcitur ab
prsfencanturin id eis, & lie media re- illo.V n d e ad cognitionem vnice deferuit
pta:fcntatione idese cognofcit Dens rcpraerentatio.quapoteft fieri c ia ra .v tl
crcat^ ias, in <Juocunquc itatu inuerjiag- y^rtualis in coiitincntia caufe , et tunc
iiCt
I.P,QjXIViA.I.De SclentlaDei; ^7
fist minus clara , q:ii;i noiv r c - . tccedens. D e cognitione ergo no ef: du­
praefcntaEur res for/na!irtr, vc in fie eft,- b ita tio ,fed de m ediocognuicnis. C citr
fed VC i*i poCeatiacoritinecur,feu id y'ir- cedimus icaqac>qnod creatnt a fijrttfie-
tiite caiii’x ptodiicentis. Igicun Deus itiis D e i , & v t .tales.cognofcunciu' ciim
oninifans modis qpmprehcndic icceacu^, dependentiaa D eo,fed nunquain cojxe-
ras, & per ideas tbrmaUcer reptscfcAWii-i dimus. Qubd^repraelentatio, quspoteft
tes illas,& ptfr rtprxfencacioiivm Oaini-j efle in tali eftsfta poisit dcfcruire,ad h«>c,
poteiitiffjin qua' virrualiter continencar- y t intelledus diuinus' cognofcat cceatn-
creacurse. V nde repraifencacio virtucia ras,fed ad lioc.vii (it terminus cognitio-
continentis, media qua cognofcicur vii'A cisdiuin?£, quae He media fpeciediuma '
*us,fdcit cogtiicionem vircualeni yn icain telleftu iD ei.
Vff:repta5renutiover6.id«arutn>qui eA - 54 . Adconfcfjuentiam autcm tef-
formalisiclarS repf«fentac creaturaS iif &c pondetur. Ergo impvfiibilecfi, quod cum
proptcrca etiam d a re ;cognoCejantur' ex pen s peyfeiiijiime' ‘vidtattrtAturfts ^ tan->
y i idearum>&'hotcnno4 o inteUigfiod* qnam efftiius fuat ^ non copojcat in ilU i
d iftindio dupttei® mcdij* .- v . dtpeudeniiAmf(ii$Amh<tb6»t i Deo, Diftin'^
.52 : E x qu0€ciutiadedueitiir;q:u0.<j guo cdnfequens*; ccg/ia/eiir in ihu^
itiodo fit inctlligenda fcncencia B atcis tioqunm in obie£lOi(jitod }emtl c»m alift re
M erice dieentis. -Quod Deus non, foluia py’^evtaTftr. Concedo confequentiam.
cpgiiofcit fe ipfuit» in fe ip fo , fed c.ciam lff.o.acogtio{oattHiUli^i'tatiquam in mcdiOf
•in creaturis.NamcertuJTi eft: cfuod Deus ^uo-cagnofthur. :Wego coijfequentianiy^
iiOH ignorat,=j'quod icreacura/oogntif- A liud enim cft-'i'.GOgtiofeere creatui'as i
cit -i Cum e r g o i creacura cognofeft .AliudcognofoereiJlafl/ine medio fupc e t
■tieura in creatura,!fluaaeoucinecwr in ii- fenti*,fub munerefpccie reprsefentafttis*
la teprsfsfitatiue ;• ^cutcaufaexplica-^ Qttod ergo negamus eft. Quod fit pofsibi
tur per cffei^umi hocnoapofsitig?, Je Deu cognofc*re fe (inejiiedio- fuaccflcn
norare Deus , qiu omnia nouit>: firigo tia;,quia nullu aliud medium elt proport
abfolutS non poreft n egari, qu6d;I?cus tionatum cam diuino inceiledu , gcline
tognofcat fe in ctcatu ris, vel per proportione imp®tsibil is eft cognitjo,,]
turas. Scd (1 Pater Herice velht dic.erCi E rgo licuteifetverunj diccre Deus cog>|
ouod D eus vtitur creatura' tanquam nofcic corporalia. Sedfalium eft diccre.
ipscic , q u a fc Gognofcat* Hac'fftlfum Q uod cognofcit per ipfum corpus^ tan*-
e ft. Quiacreaturafempereft impropocT quani per fpeciem, Ebdem m odo verum
tionata ad hoc , vC vuiatuc iajnxsdiat? eft,quod Deus cognofcit creaturas , fc4
3Deo per mddumobiefti, velfpeciei' re- non per ipfas canquam per medium gw»
piicfentantis illud.Q aia inter cbiaduni* illarum .Et fic fccunda confequentia Cf>n<5
'& potentiam debet dariproportio^Er- ceditur,' fciiicet«Q^odrDeuscoguofcit;
go cum inter Deum , & creaturam dcr ieipfum ,vt terminuni dependenti^ crea*;
tUr rumiiia diftancia,non potell creatu­ turae. C<Dncedo.cohlequentiami Scd noin
ra-per fe immediate vniri D e o . £c ad per talem depec4entiam , unquam pec
iHud,quod videtur proponii^Quod Deus medium cognitionisi .
cognofcac fe in creaturis, non cognition J5 Quando autem praedi&a dp-^
nc intuitiua, fed abftraftiua.reijcien­ drina affirmat. Quod Deus cognofcit
dum e ft. Quia Deus femper incuctu^ cteaturas,non folum in fe ipfo, fed etiani
omnia, nec imperfectio x;ognitionis ab,? in propiaeatum cognofcibilitaie..Sifenj
flraftiui£ poteft rfcperiri m De©*; Nani fus lit,quod media cognofcibilitate cre^
aliiid eft , quodcbgiiofcat Deus; nosab-> turarumitanquam medio immediatQ,fett
flraci^iue cognofcereiplum ; aliudverb» fpeeic imprefla vnita.intelleaui djuincii
^iiod Deus cognofcatfe abftra&iuac.og- xogriofcatur crtatur»: fcir per eft nt gad«
hitione,quod eft impofsibile,& ficiinhac propofitio.Si verofenfusiitj qiiod Deus
parteiion eft admicccndaialisfententiS* media fuaeflentia etiani formet cognitio
5j A d argiunentumillius.tdpot ;nem creaturarum iuxt^ cognofcibiUta-
detur. D tut tudvndo creaturds videt in temcarum ^admitt-cndaeii. Propterea
ipfis reprxfeuUri Diftinguo ante-r creatura nunquam eft medium ad cogni­
cedens. Vtdet mcdid f pf ae di(ti»a re^f<^- tionem D e i , quiaelt importionatum cu
fentinte om»t cognofclbUe crentufamat» intelledu D ei .licet (it obieftqm , quod
'Concedo antecedens. in ereatura terminat cognitionen[> P e i, Et fic nega­
tan^uat/i inffrecie m us, quod D.CBS cognofca»; aeat}iras,
-■ k ' M
63 Commentaria inDluumTK(ittiam,
fine alto medio,quam ipfius creatura- pcti yf ff>rdit Det tso»pcteJi vonfiituialt4 fpe^es
fe immediate vnicat,vt medium<j«o.Nani r t^ fe n tA tiu a j niftfilaffirntia
licet cermincnc cognitioncm , nou fiinc I> o , neqite iHtclleitUt diutnks patefi media
inc<lium cognoIccnJi,v.t idea, vel vt fpCr f f t c t i creAt* tcg»ofrert i f fgo quidquid
cies iniprclia. •. vo^nofcii DekStfiue f tip fu jn ,fiu e enaturas
5 6 Authoriras ver6 illata ex iatnm cognq/cit pei^ fffam ejfenthin taa-r
Thom a potiu-: probat'ConErarium. Nam f » 4m per fpectem imprejpim» C o iic e d a
fi l^atet I» Verbo v i d e t C r e a f » M s : { i n e confeiquentiam i Ergh *to» pottfi yticr&a^
inconuenieti ecia pec cale ntediumipotcft turd D eus v t ta th n t farm Ali.tognofceiidii
videre fc in creatura: nunquam enim D*i D iftin g o confequeiisv I d e fiiy t fpecitin^,
Tiiortias d ic ic , quod per aliud medium^ lellig ib ili imtutdi^te Vntta iiite lltitu i di~
qua perVerbuiTi pofsit videre fe,vel in fe j»i»o»^oncedo.Cohfcquei'itiam; id ijl v e
ip fo ; vel in creaturis* Sed femper doccr^ tbit^iofotnali midia tdU JptcicdiitiHA rog<?
quod fe videt per Verbum , & in crea^ «'rovN^igo confcquentiamj £rgb ticftarte
turis > in quibus decUr^tur vt inefFedii i^ H 4jf<ceutu »o)itbigtiojbii DtM sfi iff/Um e4
bus, fct licet cfcatura fit reprajfentatiuil limitationetqint conthetift i.fi creaturisiDi^
fliuma: bo n itatis, hoc eft per modum ef* ftingo'CoQfequens: Irk v t UaiitAtto prout»
fe^kus, non vr medium fp e c ie i, quia eft tiiit-eX parte D f f » Cotjiedo ionfequcn-;
iniproportionata omniivo inxationc fpe-, th t n iit a v t Deksattini«,t ttiam. Urnit^ttoj*
ciei ad hoc, vr vniatUf dsiuino intelledui* hemfqudihcreatata re/<er<twr; ^Jtgo co n -
E rgo folum conuincitur £X authoritatc feqiientiam:Quaudo vero dicitur. Q u o d
di6U ,quodD eus cogno(cacfe,Sc creatu- Deus ex parte rei cogtiite ^ognofcit Ce
ras.oninibus modis,quibus Cognofcibilis ipfum in creaturis* H o c eft Jdtmacdi?-.
pfl;femper tamen per Verbum}& non pc^ cere/quod DeuscpgnofcitfcJpfum oiq-
aliam fpecicni immediatam intclledui tiibus mod’s » qurbus cogticfcibilis eftjj
diuino,qu 3! Iit Creatura.Q«ia iftaimpro- fempettameti hscc iognitiO tam rationo
portionata , &im pofs!bias eft. £rg6 fi fuiipfius ? quam cieaturarum Jitmediji
Jioc modo dicunt Authores , quod nort ^peei^diuina, qux refpe£tu D eieft o b ic-
.pofsit Deus vti creattiT;is;tanquam obic-; :Aum ipfum per/e.itumcdiatevnitii in y i
^ o motiuo*idvil,tanquarpccie impreflij obieiSii intellei^ui D»;i, & tefpedu crea-
.optime dicunt , fed nos folum volumus, tutarumeft ideaillarumi Si erg 6 fcnten■;
quodillam etcflenda D ei fit vera, & fotr tia fecandanom inem otiui,feu rationis
nialis^reprafencacio creaturarum, vt di-j fotmalis 'intelUgit fpeciem impraflam,
manet, vel ideam , optimc dicic , licet confuii?
. . 57 Sempertamennegamtts.-Quod terminis id p ropon at» quam confufio-f
creacur«,vi; rcprzfVntataj in ideadiuina nem debemus auferre,ne poflea ex illa( vc
(int obicftuin materiale diuin* cogni* aflohet) oriatuf maioris difficultatis oc^
tionis j quia obicftura formale vocan­ cafio.
tu r , etiam ji cognofcantur a D eo pet* $9 In fecunda autem difficulta<^
fuam ideam diuiiiam , feii fpeciem in- tis parte clarius procedunt Authores*;
creatam* Namfpcciesnon d a to b ie d o , Wam de ilia quxllio n c, quam Vafquez
quod fit forniale, fed fupponit in illo , & defendit, quod fpecics iniprefla non re*
foUim defcruic ad proportionem, Nequc quiritut j quiafufticit lumen; quod per­
propterea vocatur cognitio D ei abftra- fundit intelleftum ad hoc , vt cognof-
dtina i quia fpecies non tollit intufcio- catur obieAum . lam fupra in materia
nem.Sicut iiituitiue videtur paries,licet deuilione fatis diftum maiiet. Sempet;
inedia fpecie videatur. Ergo creatura, enim requiritur , lumeo,quo potentia
qna:cognofcitur a D eo medea id ia ; qu« fiat proportionata obieito in ratione
eft diuinaetiencia,cognofcicur incuitiue, virtutis , & fpecies, qua cale obiciftuiii
<]uindo creatura eft capax incuicionls;, vniatur immediate p o ten tia. lu xta
t r e f i obis<9:um formale diuina: cogni­ illud axioma commiine. £ * Uicfto, &
tionis. Alias non poflet cognofci. Quia potjtatta parititr Dot/tia. t t debet prse-
tiul la pote cia potefl. attingere obieftum , cedete, &'lumen in potentia, 8i fpecies
nifi fit formale iilius obieftums ratio au­ reprafcntansobie^t.um, fi tale obicctum
tem formalis, efttatio veri j proportio^ perfe tionett proportionatum, Specics
nata potentis cognofccnti. vero non requiritur ,V;t ?ddat hm:cnin?
58 A d rationem vero ib f addili* tc lle d u i., fed vf reprafc^itct obic^tuta
^amrefpondetur. Concedendp, Q uod potentia. VgdcfcRtencia P atris H cri-
• ce
LP.QXiV.A.I.DeScIentiaDei. pp
cc affirm ans. C)^tod crcacma: co^^nof. t!f?nc vnins diScimur in co gr.itiiiic aite-
cinrui'-i D eo nonfoium , vt in fc ipl'o rius. N cqiic tic hnc c!t qua-flio. Q n u
conrenE® , fed ctiam immediate in fe fiippoiiinms, cjiioil D iiis tai'cuani pti-
ipfiii,rfCtindHm cognofcibilitacdm crea­ im caijfa hnbct conncxionem cum crea­
tam i poccft dupliciter exp ijcari. f r i - tura, tanquani cunt t freftu fiso, non <]nu
n)o , v t creatura lit fpecies , media iila cciir.cxio ex parte l) e i clic.it iirptr-
q u a cognofcatur c r e a t u r a , ui hoc feq- fc(fhonem , fed potiiis doroiniuni : cjiU'
fu eft tJlfa Tcnccntia. Q u ia nuila crea­ teiius Ik-uscontinent,& produccniicm-
tura poceft ■viiiri'imrtiediate u ite lle d a i; ncs crcaturas, dat umnibus eJl'e. yiue-
a iu in o , vt fpcciesrcpra:!entai>sa liq u id ,; re,' Et {ic mmquam cli ncgaritiu connt-xio
fme Dci,fiuc creaturarum . S i verd ve • D ei ad creaturas , quia caJis com-vcxio-
lie d ice rc, quod creatura cogn ofcitu r nonelt per dcpendentiamjlcdpotnis per .
a D e o , vc obieftuni c{uod media idea maiorcm pertcd:ionem,dando.crcatiiris
diuina/im m ediate tam eiv, v t o b ic a u m omnccHc,& confecuando iJlud, £i fubjj-
m tnuians coguitionem D e i , & nonfo- ciendo/ibi illas.
Jiim m ediate,vt contentum in alio ob ic- 6z A lio modo datur conncxid
a o prius co gn ito, O p tim e d ic it. Q uta perm oduwfpeciei reprai’cncantis cbie-
D eu s cogn ofcit creaturas im inediacc, d u m ,& in hocfenlu habetcomiexioncm.
qiiafcnus non mediae aiiud ob ieftum ideacnmrerepra-fencata. Be crcata, iit;
Pl'ius cogiiitum .nam lice t fiat illa c o g -' hsrc canncxio eft connexio repr^fcjica-
u ttio media fpecic , feu idea diuinaiioc tioniscian obiecto.Ethane dicimus da^'
to n facit clfe o b ie d u m prius cognituni ri in D e o , vc habet ideas creaturarunuA
antequani cognofcantur creacurai. Sed ncque h xc connexio arguiC impcc-
fiodem igitu r Jtnodo refpon*; fcftionein,fcd potius perft;itxoiiein excjii
detur ad fententiam V a zq u ez . Mam plaris, & fumme^perfectionis p c i iiiii*i
ctfentia diuina habet rationem fpecict tsbilis a creatu ris. Ig itu r ex hag <iu-.
rcipeau creaturarum , feu id c x . £c pliciconnexioue nafcJtur diftin^io , ^-ci
hoc no eft quod fit obieaum prius cog^ claritas illius pcopotitjonis jnaiorj^tA<^-
lutum , fed quod fit medmm cogiutio-, minorein verb rcl'pondetur, Sed Dcttt*
ais diuinumiu^tfo , yel ^«o cognofcaD Muilttm cantiexmepf huhet cum
Dteus cteaturas. Eepro^terca.nmiquam DilHnguo minoieitt* Conusxitinem ff^'
dicendum eft . Quod cognofcat Dcus> fendcntu.qua D ens' 4 ^j>eHdcaf #
creaturas in idea diuina tauqtiani in ob- ris. Goncedo. Conncxwnem d^pvs
iefto prius c o g n ito , fed infpecie reprx- efie efficienter t -vel e xmpUr f s
len.taote iilam , quia licet inediet fpccies imagtnis , q»* ex tih dcdiifitifr ^
ilia tamen im m ediatio, noneltpernio-' maior-eni.'Ad impugQ^uoncni
dum o b iefti prius , fed per modunv f t i r Deus nullapf. connexigii({p
rcpr®fentationis obicfti cognofcendi. cum crearurts ^ D iflinguo anttcedtus ,
E t propterea fcntentia P a ­ Connextonem depende^Titc Def
tris A rru b a lre ijcitu r. Q uia cUcutia d i- N e?o ancececiciii.- Connexionm dtpfff-
«ijpa refpeftu creaturatum non eit o b - dentu creaturarum * Deo ^ vel it) gfufrc.
icitu m prius co g n itu m , fed fpecies fo-; caitfe effuicntis.yxl exmplariSy^l»*
Iiim rcprsfentatiua creatuiaru;u. V ndi. j(ihijdenc(o fihi crettt»ras cm m anicat il*
ilia propolicio P acris A ir u b a l , qua lit totum t'jfe, q^itd N ego ante*;
d icitu r elfe fundamentum V a^qui.i:>- cedcris.
fc ilic e t, Ad hoc, y t e x vt,s, .obieaopnut 6 j A d aliam impqgnatjoncm ref-;
cognito aUud m*mfcj.eiur , poudetur. ExdejiruitioneyVeritatis frea-,,
connexio inter obiectum m t t a i f i j i u n s ^ t<e non fequifitr dejiru^tio D e i. D ilu n -
tern . tx p h c a n e a e ft, guoantcccdens. Ex d<.jlru(imf ip fd t
N am aliquando vnum obicctum hajcC credturj^ tu f e i quAnd.0 D eui tUam y u l f
eonhexionem cum alio , quactnus ex rf. /ii HfrffGoiKcdoanteccdens, Qiua ab
cognitiotic vnius , relultac Cu^uitio al- codcin pciiicipio, & potentia dim aoati
teriusi S icut quando t iia c u r . hji ho~ & quod Cre.itura qvod trcatura n6_
rho. Brgo n p iiis , t i l oeut. i»te,ui^cns., l i i . S / creaturadijfruixxtuYisk^liQVO-t.
Xrgo ATMns. t fi P<i*i if»»Mft.n>iiis. kr^, lente fjeo. N ego ant<.cc Jens;. C^i;it;unc
go immenfus, Om ncs lua: p ropolitio- D c u s non cfllt Omnipotens , li

nes funt o b iefta co gn ita , q u x nicer ie. genSjCtiam no lente D eo deftr«<;rLC crca-
COiinexionem habcnt U’'. turair> a fe , & fic habct connc*
' 1 2 xio-
100 CommeniariainDiuumThomam;
xionem creaiara isidcfc-libilem cum praOfntafioncs exemplares, & oriqinS»
D eo. les.lirg o femper in ideis datur cog^ ’tio»
A lio cMam niododaciiT con- i5d media illa femper , & fine jlla num-
ncxio infallibilis crcaturx cum D eov <]uam. Quia fine fpecie imprelTa hnllius
Quatenus Deuscft iniicabilis , & coiile- o b iefti poteftdari cognitio , nifi ipfutn
quenrcr iiUfuntima perfectio D ei potelb obicA um fine fpecie tali , per fcipfuui
conifi'iunicaricrea’ca m , & hoc cll inde- immediate vuiaturi,
fe a ib ile D e o ,& eciaindepeiideniriftcrca . 6j Proptcrea vltimusmodiVs e x ­
tu r s a D eoeft ctiafn iiidetedtibilis con- plicandi modum , quo Deus cognofcit
iiexio,& cciai«eftindefcaibile, quodpi? creaturas , reicientlus tU . V id e lic e t,
ccft Deusfacere onlnia, quicuuque vo- quod Deu$ noii cognoltat creaturas,
lacric , quod ia cius poceltate eunda alio m ed io, vel ratione formali > quam
fune pofita,& propterea ex delirHiC-tioirt in fe ip fo , vt in caufa^ & obiefto prius,
crcacur* polsibilis dcftruerecur D tu s, cognito : ita » vt fi elientia diuina fic
Qnia tolicrctar a D eo iila fumma pertc- fpecies creaturarum , folum eft fpe-
dtu) D ci,q u * cft participabiJis a ccc^cu- cies mediate repraefentans c a s . Ideft,
ra,6c hxccoanexio cft nccefliiia. > iivut - mediante elfentiadiuiua , prius rcprae-
eciain clt neceilaria-perfcftio U ei. fentata. H oc totum iam manet expli-_
dj D ecreacu risfu tu ris tciam af- catum. Nam fi Deus cognofceret crea-:
iignaciir connexio indefed;ibili3. iSam turas in fe , vt in caufa,iiccefliario de­
ctcacui-af non fune futurx ante dccrct ajn* bet illo modo rcprasfentari intelleftui,'
idolico aurcffi'decreto clt indc^tiiibilis quia fine reprarfentatione noii datut;
creatura,quam D cusd ccrtuic. i.i go cx cognitio. £ rgo illo modo , quo. crea­
fuppoficione jdecreti iam nunet tciaiUi tura cognofcitur f vt contenta in caufa,’
connexio ifidel:e(iibilif^'<ituu crcatuia» debet rcprafentari, Hrgo ian» datur re-
ante decretam ver6 non datur <;oun6xio prxfcntatio i d c s , vel % c i e s reprafen-
f.ituritioni^jfcd pofsibiliw tis.Q ^^ tans tale o b iea u m . Ergo femper media
pereft verum. iitq u o d D s u s eit vjiiica- , idea,vel fpecie fit cogn itio.
bilis illo modo, & quodfi Deus velit po-. 68 Quando autem dicitutS <5uod
teft iila creatura traiilite de pofeibiU ad fit obie-dum prius cognitnm, InquirOa
exiftcnteni. Kc ficlidicerem us. T^lis quid e ft, quod priuscognofcitur , vel
crcaturanoTJcftpofsibiUs> deiifucretur eft «flentia diuiiia,velcrcatuva» S ip ri-
perf=(ftio diuina.&iirailiter dellfut:rctut‘ mum ei^ efientia diuina,vt cognita , noa
ratio idcarfqu* eit iiiuiua^cflentia pCile- poteft cognofci creatura. Quia eflec
ftio ,q u a repr^rcutat otunepolsibile. iic lalfa co gn itio . Nam elleutia diuina eft
propcercafa-eiliter ad argument uti) V az infinite di|}ans ik creatura . Ergo fi
quez rcfpondecurjqiiod iita counexio po prius cognolcittir D eu siailla cognitio-,
tius aiguit peitedioncinin D eo , & clt ne , Qon poteft cognofci creatura, quia
admittenda, eftdiftindum obiedum . E rgo quando
66 M elior ergo eft modus expli­ dicitur,quod in o b ie d o prius cognito,
candi conncxionem D ei cum creaturis J d e ft, elientia diuina, cognofcitur crea­
relata a Patre Suarcz. Nam poHiimus tura , vel excluditur propria cognitio
cognofcere formam D ei fub munere O ni creatura, vel excluditur propria idea,
nipotentiaf, & tu«c cogoolcere creatu­ fcu fpecies creaturarum. Et vtrumque eft
ra?, canquaminc 3 u fa ,& etiam polfumus falfum. Quia Deus proprie cognofcic
coonolcere eandem ’ formam, vt idcani creaturas , 5 c etiam habet ideas illa­
crematurarum repi ®i*cntantem inimedia-. rum.
creatu ras, eo modo quo jpr» rcpra:- 69 Quod fic vrgetur. Nam
fcntabiles fu n t, vel p o fsib iies, vel h itu - prius cognoleitur DeiefTcnria, v elco g -
r a :, velexiften tes. t t ille duplex m o ­ nofcitur per fe ipfam , vt fe ipfam re-
dus eft certus. Q uia non poJlumus ne­ pracfentat folum , v e lv t icprafenrat li^
care , quod O m n ipoten tia Iit caufa mul creaturas? Si v tfe iplam folum re?
creaturarum , & quod crtcdus co n ti­ praft niat. E rgo non poteft cognofcere
neantur in cauta , & quod in ilU p jliin c creaturas , quia non eft idem obiefluna
eo m o d o ,q u o co n tin cn cu rco gn o ici.N c- Deu s, & creatur a, N ani Deus eft ob ic A u
qu ep on in im sn egare, quod id c a iitto r - prim arium , & crcarurfobiedum fecun-
nialis reprarlentacio crcuturarum j& q u o d dariufii.Si vepi ^fcntat-jionfohim Dcnm,
D e u s contineat in illa o m a iu m rcu u n rc- fed etiam creaturas, iirgo non diftingui/
tur
I.P.Q^IV.A.T.DeScientiaDei. loi
titir obieftum primarium,<5c fecudarium, cief rriatumrii^fofum dchetejf mediate re-
& ex vieiurdem cxprefsionis c<»gnofci- fjl'.w dixteejjoitia Uti.
tur crcatura , (icut cognolcitur Dcus. in primis nullaiptcic.sporcft elftm tdia-
E t conlequenter non erit obitftum fc- t.i.l’cd efsecialiteroninisrptcics ffi rep! g"
cundariuincrcaciira. Confcqucnria pro­ sec>!tto im mediata,&fic vcl n o rep rafai-
b atur. Qi^ia illud eft obiedtum prim i- tabic obic<Sum } vcHi rtpiajlintat illrd ,’
riu m , qood primano cognofcicur , Sc immediate rtprsclaitat. Q uiarcpia;fcn-
primario rep’ atfcKtatur ; fed pi,*r vos cx tdtioeft form alis, & jngcntre cauijr f i r -
vi illius rcprafcntJcionis pnmariat re- m j!is,& idcoexprclsc,& clar€,& inmie-
prjefcntatur , fimui, & cHencia Dei , ic dtate rep iifcn tat. iMam ad h:.>c vt eflcc
c rc a tu rz . E tg o ex vi illiu&cognitionis irediata,dtberet efle medio alio , & hoc
|>rimari(£ coghofcitur efiani creatura, & ert impofsibile. Quia vcl ilia miago re-
iic cftob ieau m primarium.Quod eft fal- praffentarvercjvei no? Si no rep: x k n ta t,
fum in onjni fcntentia, nocrit rpecies.Ec fic dicere,quod m eJio
.70 E t vrgetucamplius : Q^ando aljortpra:fentac , eft dscere,quod aliud
j^icitiir qnod Deus cognoi'cic crcaturas, repraffentat.quod eft med um. E t coiifc-
in obicft^^prius cogm toiquod :;U lUA ef- qutiiter illud , qtiod m eJio atiodiciru^
fm tia. lnquiro.Si illud obit ttu ell pi lus repraefcnrare,uon eft fpecies.Quia r a tio ­
cognicum ,p e r quoU m idium fujt piius ne lui no reprKlencat.Ergo i;lud inediuni
pc.gnitumi Nam fin ; medio reprafcjjca- quo dicicur reprafentare erit (ptcies , &
tioiiis vel fpccieiyiuillo niudo pocelt dari im igo. E rg o impofsibiJe eft ; quod Hc
(ogn icio : iuxta illud axiom a f x o6 />c7 o, fpccies, & quod fie mediata tcp rsfen ta-
Cr potenti4 f>4Titurnorim, V el per mediii tio.
fuae eflentlaE|Vel per medium idear um? S i 72 P rscip u e quia in D eo ra tio
per vtramque medium : iam vtrumquc idearum eft formalis expra:fsio , feu re-
eric obie'iftum prim arium , & (ic ectatn praleiitatio creaturarum . E rg o veldc-;
(preaturar.erunt o b icaii primarium c o g ­ bent iiegare ideas in D e o , vel adm ittere
nitionis Dei* Qnod nullus concedic. iii form uks, & immediatas rcprselcntatio-j
per eflentiam D ci iecundum>quod expri- nes creatura;. E rg o femper falfa eft.ijli.
xnit folam ratione eflenti». E rg o ibiiiulla propofitio,; Quodfiefi fpedes oreaturafum
icpra;fehcacio creaturaram inucnicur in ejSentiit dtftina, debet ejje mediate repr^fen-
illaexprefsidne : E r g 6 ex vi illiusmedij tans. Ideft, MedUnte effentlA pet. Quia
nonpotcft <*ogrtorci Greacura’ ; l&d folus licet etlentia U ci fit itia forina d utia*
D eus. E rgo falfunj eft ; quodin eflcncia qu$ fub vno muncre eftellentta , & iuU,
diuina, vt iciobiedo ppius-cogmcucog- a lio e ftid e a , Sc hoc modo putefi fuiUiie-
poCcatur crfraetira. C^ia in ta lto b ie rto r i , quod media eilentia Del fit reprifen»
iiuM a.creitiiri reprafcntario datur j fed tac-io.quateuus prius inceili^'ttir i-L for-!
foliuS De‘h ' L tg o q'i»ando dicitur obic* ina D e i, v te x c r c e t mutius <ilieatiff,quam
■ftumprius «iagnitumjerit obiefta ejkn- qtiodfixe^ceac munus itiearum*. ■ Scd h oc
t-ia?d*iifi<i^^i<fliiariunv,.8{'nuIUccuusctea- noil coUic'.quod iJU foi-maDei liib n une-,
turaobiedtniTi. T one iiaque otueduin t i ide&Tatiannediatai & fb tn u lis rcprasj
pnu's ^cognitum veS elt idea i teu-fpiicics. fenta'tic) cfcatutarum .
Tepi**fetii'tan^ creaturas ,v e l eft ipiuinmcc
tibietitrfri' {if^imarjunf quoxi't^tic' pnuS. Soluuntur argument* ylttiint
cogn-tbW^^^Sf illud bb'iedtumquoU pri- -■ fcntentU ex
•! . • w *Vr- . •■ J ...
jnario fa it cognit-iim, tft poftea idta:,^a^
cuiiC-tepraffentat criiatuFib'iftSHiediiten ■
• • Eqlie illud arganient uni
Q^iia idea vtitalis folum-elV reprsfcntd^ : quo vtitur vitinio fente-
tio creaturarum. Ergo obieCtunif-prinia-- tiavalet; Seilicec: Ufus iffitui^ fpecte ia-^
rium priusctignitrum, vt pfitisVo^rticiiirt ere4f 4 4d=-'c«gft<>fcri,l{tfm.' £rgo dtf'ir cog-
non defet^uit ad cognitionem cr&acura"!- »0/ cere creatu raj per tjji-n tia it, i>f 1 /k«5 ««1»
rum ; fed vt^oftea expr^mit repri'fetjra-' ^er dbie^ium pritts cogiiituni',' Kam Jicet
tionem iM ruflt, & lic falfum eft, quod irt aftttjedens iit Ver u111. G orft qli c i)t ia non
o b ic d o pfius cogiiitd cognofcatut crea­ infertur; Q^ia certum e(tiqu )dD cus fua
turae j fedijuod lu fpecic rcprafentaiite eli^ntia vt itur ad copnofcendnni fe , 5£
iilas cogootcaiitur, & ’ lic debet explicari cfcatueas , tanquani fptcie impr(.fl'a, fub
d o A riiu , vt verus feiifus recipiatur., ^itierlb munere. Quia non'pdt'eft D eus
71 ‘V lte iiu s etiam rcijcitur illa c<>gtioicci-c aliquid iinefpeeicv& talis fpe
p ro p o fitio ; Q>ubdfi efientia dima^ fjl
.Tomt i.1»
lot Commentaria in DiuumThomam;
munereeflcntix, velmimerc ides* E rgo Quod implicet quod fpecies diuina
debec cognofcerc creaturas per cflcutiani prajfentet creaturas immediate ^Ivlam li*
tancj^uam per obieftuni prius cogniciini» cet ilia fpecies diuina,qua: eft idea,lit rc-
jPalfa eft confcqticntia.Qnia rune effentia J)rgfeiitatio obie^^ti fecundarij ,eft taniea
non cftobieftuinprius cognitum ,fed fub innnediata repr«fcntatio-.Et in hoc falli­
munere idcarumexprimicur,& ficnon eft tur manifcfte argumentum. Qnia iudicac
obicdum prius cognitum, vt defer uit ad quod idem eft repr*fentare obieftum fe-
cognitionem crcacurarum ^ fedmediuni cundarium,& reprsefentare mediatej ft?d
quo reprasfcnrantar creaturJC^Ergo fi to ­ hoc fapius rcpetit * i n c u l c a t , non prq^
ta ratio argumenti nicittirin ilk co n fe- b at, iieque probare jpoteft*
quentia (vt Authores contrarij dicunt) 7<S Neque ideni cftrtprsefcntare
ialfo fundamento nituntur. Quiaeflentia principalius feu primario, ik reprafenta-
diuina duplex munus exercet, & obie6ti re immediate .» Sc repra:fentare minas
prim ary, Sc idearumi quod eft obieftuin principaliter, feu f^cundario , & repra.i;
fecundarium , ,& fic non poteft iiifcrrij lentare mediate. N am quonlodocunqn^
quod quia ellentia D ei eft ipecies.ad om-^ reprs{entet,fenipcrrepra:fentatio obie,-*
iua,qusc Dens cognofcit. Ergo coenofcit d i etiam fecundarij debet eife immedia>
creaturas in o b icflo prius coguito* N e ­ ta. Impugnatio vfcr6 ibi illata folum pro­
ganda eil confequentia.Qu ia fpecies nun* bat ; quod intelleftus diuinas non poteft
quam eft obie&um cognicum p riu s, fc4 informari fpeiie creata , & hociemper
medium c6gnofcendi« ConCedimus:fednunqu4rti p ro b a t, quad
74 A d aliud etiain argtimentuni implicet , quod fit reprafehtatio obiettji
rcfpoiidetur. Eilentia diuina eft fpecies fecundarij , a .q u o d n o n fit inimediata*;
ad cognpfcedu D e ii»& creaturas fub di^ Q^ando veto d icit: Qitod fpecies diuina
ycrfu njunerc, ^Ceflenda? d i u i n a i d e a - principalius debet repriefentare Deum ,
ju n i. C o c c d o antecedes.E t iioc eft quod quam creatucasi optime dicit jfed no be-:
d o cet D .T h o m a sfu p ra q u a :ft.i2 ,a rt.2 i ne ex hoc intertur. E rgo non poteft re*
.& p .£ t in hac quselt. I4.art4 3,. Vn-» priefentare immediate objectum fccua-n
dc aurhoritas rela,ta probac* Q ijod Jn-? dariuni creaturasinegandaefi cqnfe<.
tel 1e d as no caret fpecie, & haec ell efl'eni quentia* - ,
tiaD e i., £c quod elVentia Dei fit fpecies 77;. Q uod autem imperfefiionesi)
creaturarum . non quidem principalius* ijuje reperiunturin creat;uris,non pofsinc
*& primario.Etiam eft certum .Et (ic pri; repcriri in D eo,eft certifsim a,& geiiera^
xna confequentia,qua: exantecedenti dfr- lis do(i%rina4 E t IjC non dicimu^ > quod
ducitiir,eft cerca. Scilicet. Qiiod Deus D euscogn ofcat ex parte fua.cumimper'^,
non folo lumine vtitur ad cognofcendas fedioilejquanoscognpfcitnus j feddici-*;
creaturas,fed cciani fpccie repr®fentantc mus, quod cogoofcic, quidquid c o g n ^ j
,iilas* E t proptcrta argumentum -illud in cibile eft,tani in re,qaain in crpa,turis.
Quantum hanc confequcntiam infect;,eui* 78 . A d illud veto quod contr4
dens eft pmnind. Et fimiliter differentia “V^fquez adducitur in argiiiaeiito fcili-^
inter inteJleiaum,& voluntatem propofi» cec; f^od diuiattt^entta non Jolu/Dtnttni*
ta eft certifiima , .quod inteUe.djUS.r^ feftat Peo ereatura^ vt fpecies , g^medfUitt
trahit ad fe,& voluntas ponderat,& ten- cogao/cendi tUas.^ ytqtfo i fed etiam
J ic in res.',S«d-vJcra hoc- * fecund^ pfius cogHtta motiue , 237* termiuatfH^ -vr
q uentia/jsfr\p?,r:efty.v.«;l arquiuofia».yel fal- obie^Hm quod* H s c propofitio in pri.ma
fa. Scilicet. Q uodD eusnonpofsit co g- parte.eft vera; quia ccrtum.eit, quotV d i-
noicere _Greattitas pcc fuam ejXentia^u iiu- tjina cifentia eft. idea creaturarum^ S'; ime»
.mcdiate rcjjracietttantem ilias^j quia cum dium vt qup feu ipepies repr^fentasccreai^
/it idea imiTiediatC:,dcbet creaturas rdi turas. Secunda YefrQ pars eftfalfav Sciii-*
.prarlentare,, ve) Jiiaiomodpillasiepjias- fe t,q u o d diui,naiefsetia fit res CQ'grjica vC
Jentabit. Nam loquendo ex vi illiu s, cogni^
75 In fowna autem refpondctiif tionis obiedani^»o<f funtcrcacor* j<,jui4
.adargurnenciim. Nan potejl D.eus:Cogt>oJy, funt obie.fkum fecundarium ;:q.!a0 <(lii)eus
c c i ' e c r c a t u w Vtentio ali^un J^pfetf Ve-r c p g n o lcic, & media fua idt;?vcQgHofcic..;
prjeJ'e»CAute Concedo maipremv Sed h^ lk eflcntu diuina no potiifi ]?l&.obi«n
jm plicat -vtifpecierepriCjentAnt^ JUfffJufi dum.vt-^wod in ilia cognition.c.fecunda'!-.
n/ediAte : Diitinguo minorem r ia , Jicetprius ipTa efli;nti^4 u;^itiafujErie
frcata C on ced o nih^otctntVftfpfciYdiuh Obieftumgwerf-reipcducrignitioni^pri-
» 4 : N c g q minorem; ^Ec negp niacia. confundi^
illara
. i.P.Q^lV.A.I.DcSclentlaDel, 103
rllam clupVicenicognicionem, quaD eus diftingucnda eft, (^aando cogncfcifur i p *
cognofcit fuani eUjnciatn , vt qttod tan- d u s l‘n c»ufa , tunc t\\cAufapnusc<,imtat
c|iiam obieccum primarium , cum ilia piftinguo antecedens, f j i prius cfgn/rA
cognitionejqua cognofcit obiectiini fe- in quanrum terminat cogMcionem pi/ , O '
cuiuiariuni ^ Nam vcrunique obiectum ■vt cattfa,Conccdo antecedens, f /] cauj'x
efttjMoifjCam primarium, cuam fecunda- prias cogntta,vt ejl medium quo ad C6gni*
riun^ , ec fic quaiido cogiJofcicen'encianl tionem effetius in feprx[tntmo»e fpcciet.
diuinam,VC obiectum gȣ?d:cuuc non co g .N ego antecedens. Qnla fub illo muncrc
nofcit crcaturas , fed obiectura priftia- iion eft prius cogiiica , fed medium ad
riiim,quod eft folusDcus* E rgo cumhic cognofcendum o*bicautfl , licet ftib alio
]oq,uamur de cognicionc creaturarum ^ niunere fit obiedtuni prius dognitum , in
cercum eft , quod Creatotae, vt cognitae Quantum terminat cognitiontm ftii. A d
fnntobieccum ijwod feciidarium, & ^uo4 impugnatione etiam rcfpondettiriS/^ft/W
medium quo cognofcuncur , eft eHentia repr^finfaus/i non exercet aliud tnuttus,nffi
diuina, non vt exercet munus eflentiae,_ yeprafmattdt\folitmparit immediatam ni>-
fed vt ex«rccc munus idearum. titiamdeobiethifed non fcientificar» , feu
, 75» Neque Diuus Thomas con­ fercaufam, Diftinguo antccedens. N o n
tra d icit,fed fauet iiollrsdoctriii^t^iaiti f 4rhaotlti*mfcientijicdm,ft ohieOttm non
itih oc art. 5. ct <?. humsquaJltionisdoi- veprxfentatar ctm connexianc infallibiit
,cet Deum cogtiofdere cveaturas , quia e^s C4«y4.ConcedQantecedens. S i rtpr*~
icognofcit virtutem fuara productiuatn ,fs/itatur. cunt tali counexione infaUibili\
iilarum ,quodeer.tum eft. Sediioc uon quam h a h ttin fc.N e ^ o antccedens.Nalji
;tollit»q.uodideancprafentqtvtroq; m o- •jratio fcientificc cognitionis non fumi-
*Ii>,ec Omni, quo creatura cognofcibilis -turexreprgfentatione fpecieifolum, fed
eft. nc ficcognofcitur,et infuacauraj'et iCX repraffcntatione xibieAi habentis ta­
in Jecreto , ec iijfua entiratCj-quIaom* lem conncxioneni,cum caufa. Cum ergo
nia jfita repraefcncaDcur in idea diuina. £ t idea D ei reprafentet creaturam omni-
in a; t .y . docet. Q^od Deus videt efre- .m odo, quo cognpfcibiliseft^ideo cog*-
4tus fups.fcu cceacucas in fe ipfo^tanqua Jiofcitura D eoiciciicifice j quia illare-
ill c3ufa,fuppoata feinperrepralentatioi;' -pr«fencatioeft compirehenfiua,vt reprae-'
jie formali ideacum. S.cdcxhoc oonbe- ;fentays,5t cognitio fimilitjer. E rgo ilia
flc i- % (u r,q u o d eflentia diuina nonfij^, idea repr®fentans obiedum fcibile, fcie
Jum fe habere,vtfpecic$,feu medium quo tificferepraefcntat j & eodcm m odocofe’
?idcognofcendasja:eatur?s,fedcciam,vt .nofCitUf,
obiettum^worf^prias cognitum. ;• y. . Q yod amplius confitmatut ex
80 A d impugnationem refpoade^ .^ iuuo Thonia hie arc.7.ad 2 ,vbi docei;.
tur. cogmfcftiir effetius incauft A w non ^ognofcic^per caufam,quaji
nccejfe quod tHis Mufaducat in illos \pmscognftamte0 ^ius cegnitosjjed eos cdg
SMqfietm res ^tim .cognita, DiUinguaanh ^ o jiitiu W w yi.H iecibi.trgo Diuus T h o
fcccdeus. Sicog/Kojcttitr.effeSlus in eaitfK jinasnpn vult.quodcaufavvt medium
f ftttc MiArffr<tfinmioneeffetiut, ^^ognofGendosefFt tluSi fit res prius co^<i
ConcedoantecQiicusj S i cogaofctturiffe- ju t i] fed quod fitniediuni,quD cognofcic
{lus in caujit,ci4»i tota repytejentartone^ ;;effc<auin.N eque: folucio tradita huic atf-
jclaritatc (ffe6itn per-, fpeciem r.epra;fentam: igumento valet, ,yidelicet» quodDiutts
jrc Xi/of. N cgo^W PedenSfNam cognitio .T hpiius non negac , quod Deus cffcaus
yt in caufaprpsfii^^iwnell ciara.ledobi; ,<ognofcat in caufa'prius cognita , fed
fcur? ,.eo m odoquaeffe Aus: inillacoiv* •<q,uod. non cognofcati-per difcurfumk Sed
tineiicur. Et quia,clfe^us.in caufs folum jperte hasc folucio non vaiet. Qoia ex eo>
potenciaiiter continentur,iip rscise cog qnod .Peus cognofceret tifFcitus in caufa
nolcuntur,iunc in iila ^er-modum caul* ;priiis cognita,Ieq ueretur ,quod tognofee
pra:cisej& tuncooaecitgnofcuntur ciare^ .ret per. difcurfum.Ouia'CQgnitio 4 iffur-i
fed vircualiter,jiOiitOTjmaliter, Qiiia tali jGqa i i4 eo eft inlpcrteCia! ijuia procedit
mgdo contm enturinOm nipotentia. £c ^ cognitione Iropericdaad'perfettam, &
tunc pr.xcedit c.ognitio cauli», & eft reis jex cogmtione vij-tualiscontinenriat, ad
prius cognit.a, vcftc deferuit, vt me- .formalejB reprsfentationcm.Nam prop.
4ium ad cognofcendos e^^ectas> & eft me ;terea (d ix il’ajpe) quod cognitio m caufa
dium priuscogiiicum^et medium,vt quod ;prtus co.gnita eft cogniuo folius caufej
^cpgnofcendi. . . . led non eit cognitio ^ftcdtus,niii eo mod^
8i. illa.propqfitji8iterw ^
.................. ergo
104 Commentaria InDiuumThomam,’
crgoincaufa efficienti tiFedus fit folum d u Juminegloria:,nonpoteititeriim ad
virtuaiicer, & in potciicia, ex vi lilius lo- tciicbtas fidci venire. Sed mhilominujj
luni poccrt cognoicicfttftui iiipotentiii, poft quam videt Deum; cognofcit, quod
& lumcognotcicur clare,& diliiufte , 8c tettimonium D ei lit efficax medium, 8c
.fyrmaliter , iicctquaiido (ptCies rcpraE- infallibile ad lUam veritatem cognofcen-
.feiitat obiedum clare,& ibiinaljter- i g i ­ d a m . ...............................
tur li D^-uscognoIceret creaturas inOni* 84 Eodem modo Deus cognotj
nipoceiitia , vcincaufa, Sc non haberet cens creaturas in idea Ularum clara , 8c
idcamformalirer rcpr«rentante cffc<aus, cxprefla, inqua omnibusmodis quibuS
, non cognofceret clarc,lcd confuse»fie in creatura cognolcibilis, eft comprchenfi^
potentia, t t ex hoc niter tur,quoti ellec ue reprsEfencatur,cognofcit etiam^quod
co g n itio difcurliiia, 4u* Jiiipcitlda ett,^ creatura etiam cognufcibills eft perine-;
E rgo ex cadem ta tio n c, qua D ,Thom as dium Omnipotentiae loliusi fed non cog-2
;.in d i^ o art*7.vult cxcluderc a D eo cog - n o fc it, quod fola ilia cognitione, 8c re^
nitionem difcurfiuam , vultetiam exclu­ prafentatione imperl'eda vtatur , fed
dere cognitionem in caufa, vcprius co g­ quod ilia notitia com prehenfiua attin git
nita. Id ett, non in caul’a ,v t mcdiv,ieu omoes modos cognolcibilitatis creatura
• idea reprsfencante obieftam j nan» idea , 8£ in iiU onines coguolcit O eusi
.ponit creaturas in repraeftntationc cla-; Ergo aliud eit dicere. Q ood Deus habes
■jas com prehenliueinttllcdui diuino, Sc notitiam comprchem.uam creatura-^,
fic U cognofceretillasfolum , vtincaula rw iicognofcatillai,etiam tah modo ex
iprius cognica , deduccrct folum cogni- parte rei cogn itx cflc cognofcibilcsi!:
-jionem cffcftos es^cognitione caul* , vt A liad vero,quod loJutij coguofcat Deus
;C.aufaeft effliaiuajfed vt caul.a non repr«- creacuras in Omnipotentia, vt caufa cog
-fentat effeftiisclare, E rgo,vtcaufa non ,nita„ytlcUeuwadim naiolum , 8c non m
;.po:ert cfle medium cognitionis P e i. C 5 - iata tormah ter tepraf^ntanteillas,modo
. fequcntia valet. Quia in D eo nulla cog- Jam explicato. Quia icniper teprslenta^
iiicio poteft a d m itti, qua: non fit clara. tio id e s adoinni.ui coiiuitioncm fuppon
E rgo ex ratione D iui Thoma? conuin- iiitur neceflaria limpiititer , ita vt line
•citur,quod Deusnon coghofcu creatu:-; -iiJa nullo modo poisiti dari cognitio.
, ras in I’u aOmnipotentia pra;cise,vt prius - .185 Fundament uni auitm Vaz-j
cogn ita,fed fcmpcrinfua id ea, vt mediu quezMmmanct Iblutuni.Qaia licet dm i-
-^»0 reprasfcntanrur treatur*. »na elientia habeat connexi.jiitm caulas cd
83 £ t vt clanus modurii cognf- creaturis,non pi.opterea d icu relatione.
:icioni.s diuiux ca}!eaj$,'iK>ta.Qaod non ue.'*, ad creatura4,ntque dep^ndcDtiam ab il-j
.gamus Deiun cqgnofcerc etiam creatu- iJlis.lcdpotm shoiiubijcit creaturas, 8c
; tas in fua caufa, immp ,' & dilcurfii noii illisdat totumeflc.JMaiuvt docct D iu u i
;.formali ex parte aftuuniintcllefliisjfed ^Xtionus.Keiajioiem ptr fundatur in dc-^,
<obied iu o exparte connexionis reniiti inf^ peimentia, cum ergo m D eo lit impolsi-
iter..fe. -Etpropterea Deus habetfcien- rrbilis depedentiayctia fclacio. Ec p.opte
-tiam rigorosej, quia cognofcit res p w .rea oixi («pra/quod neqyreiatio rationis
:^aufas, feu::connexiones rerum ncccfla>- 'Ppteitadm icti in D e o ‘ , quia nonaatui;
-^ias, in quibus rattd difcurfus obieftlui tundamcnium ad-iitam j & tic diet tny*;
i,confiftit.Et ctiam^cb^nofcit Deus^qUod •iHcra. Quaa ime:d^p&ndtt.*i)cja,vclfuijUai,
;>ex;vi alicuius medij ,n&n poteft dari nd- m cutaliuitim ., jiou potcit dari relatiq
i.titia clara crcatararum, v. g , ex-vi folius catio u is} *tdDeus!neqUefundainciitaUi
^cpgniti^nis Onm ipotentis,non infertur ^rcf -potclt habere depLndentiam, Erg<i
^clara, & exprefl'a notitia creatutaruhi. nunquam potclt fundare relationem. I gi-
H oc totum cognofcit Efeus,quia eft id?, ■^ur aanuu crcatur^ efle/dicit neccflariaiti
,ac coguofeerc * qaodjtaieniediunaexlfe coiHiexioncni cuui iiia i^led iUaconnexiq
non producit maiorem cognitionem. ex'pai tc D el cltpertettiiui comumnicati-»
^Sicut I .toino dixiinus.Qaod fcientia, 8c ua Dunitatis, ©x^partc crea:Ur<e eft
fides,poteft daride eodcni obiesfto hoc fumnudcpcndeutia a D e o . Et lie male
jn o d o . Qnatenus D cuscognoicit,quud .V ajq u cz cx eo.quotl JL/tus habeat eon-j
tale obiedum .eft cognofcibile per nie- ncxiuncniinactcCtibiicm cum cteaturan
diumteflimonij diuini , & per' medium ^nrecc.rclatiuuem , & dcpcndeutiam iii
Juminis g lo ria ,Attamen rtonpptell Bca ^ s o , JNam hoc totum'iamfupra iiiancc
;tus fimul habere fidem' cum excluiione lutlicicutcr exaunnacum.Nam pofsil^ilis
fiiidentise,. Qjii« fem^illjuliracoinccUg^' j S?wyaria eit ^ucut D eu s,
LP.QXIV.A.LDeScientiaDei, loj
Q^isa niiii' aliud efl;,qu:iiTi pcrtc(f:ioDci» prajfencatio t Q^omodo ergo rncdijtS
vcimitabilis , & id.-a Dejjrcprsfencans poreft rcpra:fciKaref N am ,vt d lxi.tlkn -
Cl wciir-iSj&Oninipoccncia contincns il­ t u D e ij v t vmrur in telkftu i non eft ioel
las,tociini hoceft ipreDeiiS. Ergo con* ■ cies, fedjpruttitiietnbieftimij vt vnitur
iicxio creaturarum cum Deo elbindcfch vcropermodum ide|',eft ipcCicSjfidfpe-
ft ib i! is ,& coiiis: c]uenter non poiUinC dcfi-*: Cicsnonrcpr^leiitat niediantealio,fcd fe
cere ctcacurse,vc pofsibiiesjiiil.i dcricieu- ipla.Ergoiiunquain pottll reprskncarc
te D eo. mediate crcatura, fed eft ipHi originalis
S6 A d illud autem «rgumeucum,creaturaruiij repra’feiitatjo immediata .
ianifupra explicacu«iiinqi)P.cocain for-, .& b rm a !is, ■
titudincm fux lenceiitisepoinujc Aucho- 88 Advltiiniimarguiiientum tef-
rcs r^laci pro vlcjipa fcnceiicia. £c ad. pondetur. Deusnon pouii creaturas cot*
quod f«pe redeunt j canquam adfuatTi nojcer{,9,ifi co/apireheri^ue: Concedo ai.te-
canciiielhoi/ediiihil probant. Netjamus Cedens.irgopt't' reduchotiemad fuaj cau-
femper illani propocilionem , Iciiicec. J^cognofcitiU asiidift, cognofcit eturnU^
Cluod efintia diuin* /«» munere ide* Kon^ l*rum contiaentum in fm't caujis. C o n ­
f u^ir immciXlme repr^fenure crtaturas. cedo conieqnentiam.Nam redud io non
Q u ia‘putius hoc nuiiuii tU ijearmn rc-- poteiicftealia, nifi in quantum Dcus cofif
prxl’entare im m ediateilUs,Ad cuiuspro n y iu t, quod ills creacur* ad fuam can -
b^tioneiii aliani propt-ficioniLiii alfuinur,; an. rcducuiuur.taKquain adprincipium
vidclicec , Jfecics pvtejt h4-< hoc non tpljit, quod idea fyr-.
here pr0 immediate oibtecio^ niji in ijHodffjl malKCf imniediate repr*fentct crea-i
fLrimArium. H x c propoHtio arquc fa|U ^ra^ , quia ilia ;r€dujftio, & quidquid
eft ac prima , & conicqutnccr ncg«i-. JLJedsqogncicitdccreaturis, in ipfa idea
da. Quia fpecicsoninia , qija: repraic»- l^eulpecie ill arum comprehenfiue reprae-
tat , iiiinudiate rcpraclentac , ^£ . li-5 ientaate Wpra:leiitai)tur,&eodcm modo
cet reprffilcfKcc cun» ordinefuo. Jdelt,. cognofcuntur : namfscut .cognitio crea*
prinunuin obiedtun.canquaiii priniariu-, Wiarujxi in p c p cll,^inprchcnfiua , ita
& rccundarium, canquam fecuodarimiii reprslem atio compreheiiriua deber effc*
ffd reprffil'cncatio femper eft immediaca.; f^ ia.D eus nihil c^?gqQfcit de creaturisi
( ^ la i'empereftracionc fu i, iB£(ic iminc,-: •luaauod inid ca^ eiih s reprxfentatii eft
di>it3 ;E fgo licetcreaturjelijit obiedum. •' A d aliani autem pcopofttio»
fecur.darium, tamen femper func iminc-; neni,jtciucer. Jleduccre autem aliquid ad
diace reprxfencacx jlii Ipecie^fipu idea di-j
liiiia. • Vr mjcere effetius, c x caufis , u m L m i =6
87 Nam quandodicitur in argu­pr^ip(JUs eos. yider^i RelpOndctur diftin-
mento. fpccies infinita noM guent^ an teccd eu s.i* W tiq»am
potfji b-ihete proimmediiit9 obiettoftiaM i
pr*;entafiottf$ ,J'eu Jpecificationisj C?' p‘fO-; S9;fJ?Fi^ceacns. i i * ^icauf^.tnquantum
purtiunii cre4ti4ras,feddiuittum obitclumr t r i ^ jlla.,cootineBU 4 cfc 6lus ,„ cuufa re*
Haec piopolicio in priniaparte eiUaliaW c^gfl.jc/r»r de ejf^clu,
<^iia idea , vt talis folum reprailentat fiodeni mode»
crcaturas: fecundavero J>ars,qiudicicur,t <^iiti|y5uenda eft parsantecedentis lecu-
Q jo d n o n pocelt fpctiricari idea d im n i ex prxmifiis
.lb obiefto creaco, iam conceHaiijajjcr,, u i . t x CAM^s ■ tavquam ex me*
Scd repr^’ fcncacio diuiiia noniic pec /pe-i jftuJorjnali r e p n jm a tm is n>td(»tur ef^
ci(icationemjquia ilia fpecies eit ipfcmec! ^ C tttj.iN cgp antecedens. Excnujis t»n^
D euskib immere ides > & lie folum ha- ijm m videntUr.repngfehuta ea*
bet repixi'ciitare , taiKjuam exemplar m w cmuexione em m tn idea. G or.cedo
creaturas iinm cdijte p e r fe ,& cx vi/'u^ antecedens. N o n eiiiwinegamiis. Q n o d
numeris,& hoc non Me ex co , quod a c c i' conucxio CQntiiientj.a, creatUvarum m
piat fpecieiii Jlladiuina ideaab alio , fei- D,co,tanquani in caiUa eflicienti cognof*
iice t,a creatura.Scd potius creatura: dac catur. C trtu m cnin, cit, quod D eu s ni-
fpcciricationem}quiadt exemplar, a quo hjl Cteatm-aruiv. ig u o ra c, nequc toiuir.c-,
cicariira p-irticipac , quidquid habet,: ^ciauiii\pn»nipotthtia,ncquealfud cog*
Nunquini tanicn obiedrum, line Iccun- n o ic ib ik d e iiu s .b td a liu d c lv .q u o d non
dariiiiii iic vepr*ftnrabiic elt njediace j ign o ret, a lia d v c ro in quo mtidio formali
qui;i hoc foret reprxfciitari media alia cognol-catuf. Id tlx j m edio reprsfenra-
repisieiK atione,led id^a eft ip -a w t re- ; N am conjicxio
CUifl
io6 ■Corrtmentaria in DiuumThomam,
cum caufa cft fola cont.incnria virtualJS, Deoi qititjormaUter reptjefsntet crctstu fdj,'
& harccogaofcitar quiileui a Deo GonceJocO!)(equenti;im, £ t harcrcprse-
omnia in idea repi arf.-ntante illaminoivin fcntatio intcrionaliseft; qiiia oil; de linea
fola Omnipatcncia continente fine re- intelli?cndi,& lie clt fpeciesquaintelle-
prgfentationf.quiafiocilla efl'eccogiritio ftijs dininus cognofcit creaturas.Neque
OmnipotenciaE connocancis creaturas,& interert, quoddcturreprssetatio in idea
eiTct cognitio confufa,& potentiaIis,qug fortnalis, ad hoc vtiim ilitudo fit analo­
non poteft admitci in D eo , ga. Q uialicet Dcus analogicc foliim cp-
ucniat cum creatura,tanien idea omnium
y il. OhieSlioties prop':fic£ jj, I I ; creaturarum repracfentat dlcntiaSjcc hoc
Solttutttfti' eXHrtntc Jttthoris,^ eft quod docet D , Thom as inillaautho-
ritate ad-Annibaldum. Qnia benefiat
90 A 'D obieftioncs propofitai quod Deus foluni habeat conuenientiam
§ . z . cx Vafquczrefpon- analogam cii creaturis>& quod alias idea
detutf: Qiiod illaaiitlioritas O . Thonlae diuina quidquid eft in crcatnra formalif-
e x i.cocra-GGntkC.s'S.exprxfse prbbat fiiiie clare,8£'diliinde repracfentct.
noftram concIuliohcni,N 3 ni ib il> ,T lio i ■ ' 9i N equc folutio ibi afsignata
liias docet: e^enu'A diuinAfehabet'ad adpra:di(5tam obieftionem valet. Nairi
creaturas^rion ficut prt/tcipium ad cflffcia- D , Thomiis nonfolum negatdifcurfum
fiones', Jed ftcut fpecfes id res cognitas. £ c formalem in Deo ratione imperfcaibnis,'
loquituir Ue efl'errtia- diuitia fiib mun^rd qtiani neceflario co n tin et, fed etiam a d - '
ideae , & fic e x v i reprafentationisco'tt- Awttit reprsfentatioiicm formalem idea^
turrit ad cognitione creaturarum; quod rum refpedtu creaturarurhiimnr-o, & hoc
nos admittiiwtis cuni V^fquez. A d a'rgii^ cxipfa contrariorum folucione manifcfte
rnentwtn in forma-tefpoadetui* t D tu i ra conuincitur. Nam ii repraefcntatio crea-
tanramefl CAufa cred^tf^Hrim tWqii'ithiuf» tiiirarum<xiftit in D eo ficiit imagines in
■ejl Ornnipoteas. GOncedo miioremi ; Sei lp’ceulo, £rg6 ficut infpeculo dantur re-
tJojlro moda intiUigeitdi’-fcieirtirt 'priecedit pras,etationes formales tcrumjfic inDeo'
OmnipotentiarniCoivctio minoren) i'Er^h datur repraeferitatio Formalis creatiira-i'
prtus eji Oeu's Omnipeienst rum. I llud aucem quod addit ilia foltitid
D iftin go C'Onfequens ;■Prm s fcKffs fic -^t reijcitut. Scilicet. Qijod fitfpeciesfor-i
re/>rtfje«r4 &aaw-74if4 rBfe:Gohcedo'£:bnre- nuliter reprslentans in D e o crcatnras,'
)queUci>«n;i’w»i & '‘ OUod non reprsfentct iminediatCij
■rionem i T>Wf I^’e go' eiiim impofsibilc eft quia reprsfen-^
quentiam.' , < > > ■''- ' v -■ tatio ipeciei fempcr eft immediata. ’’
px : Etlicct-fylsgifinum cbn&dia* - ‘ : -?4 'Neque illa'diftinaio propofi-'
muis. l^Jihil tamen ex ilJo conn'a noftrani to eft admitcend3,qua dicunt.I li tantum
conclufionem dcducitiif : quia cognitid I>eus eftcaufacVeatiirarum, in quantum
JDei refpeQ:a creacm*aruni, non pMit'tiV a eft Om nipotens,radicaliter per eirentiaj
>nobis ex vi GUTinipoifentia.tahqailnfrtVd^ Concedunt,formal iter negant, Et qyidfi
dio repraifeatatipnK J fed ex vlfdcifuini; loquendo de faufa efficienti femper ef^
liV^nde ciunfolaidea'i '& intellcairdatiir CATtum.Quodintantumell: caufa creatu#
-cogn itio ’c r c a t u r a f t i m y e t i a m ' j f i rarutti in quantu eAOmnipotens,.& quan-,
■t-ia .Oomippcenti* I itoa jexpKh^icuiri' do dicitur radicaliter. H o c eft dicere;:
•Nam continentia Oninipotentite ffbVili[s quodeflentia ell radicaliter caufa j quia
ad produ-itionem valet, qiiam ad'cdgiii- eft- radix Om nipotentia ; qua eft caufa
tionem ; :quia vt D^us cognofcat,liabet ^ e ftiu a proxima creaturarum. Sed hoc
Jdeas, & vt prodci'cat Omnijjotenfiaiti; ad quid diftinguitur. Quod ncque eft ad
>y,nde ex 4rgunn5ii«i>{oliim infertiit'iid- rem argumenti,nequefoluitdifricultate.;'
fttra conclufio fcilicetJ jt'Quod D eus ri6n Loquendo vero de caufa exemplari po­
•(cognofcac.creaitafas in Om nipoteiitiai terat negari antecedens. Qnia Omnipo-^
.tanquam in raedid'reprafentationis, fed tentia non efl. caufa exemplaris crea.tura-
-conti'nentix prodmaiuat* . ; rum fed efiVdtiua folum, & fic continctia
- P2 . ,Adaliam iiiipagnatioMenrref- creaturarum in Omnipotentia eft conti­
gondetup; iihk&u'm V ^ (^aufam\feu nentia v ir t u t is ,p o t e n t ia noncontine-
,rduoaem cognofcettdtitiud^ehetctAri fmi~ traibrmalis reprsfentationisi, N equein-
Concedo aarecedeikrEt^o/Dxicni’- tcreft: quod rc]cntiapracedat,velfubfe-
t.nr inter Peitm i C?- crc^tfar^i/rtirZ/fwrfo quacur Om nipotetia adargumetfi,Q_nia
^JormaUsi^ldeJi iflutiBiiitT jfe c ^ ife m d e A in 5juod def<ndiuju§eft,quod ft niper cogni-
IP.Q Jkl V.A.i.De SckntiaDei. 107
tio Dei tie crcatiiris.fit tT;eJia iJca , feU etfcritiain viefleiitiae, vt obi<£tnm pri-
ipccic crcaturarlinl.iiicjua rcpraefeiifaii' niariumiquain crcatursE per ideam, Vt ob
tur creaturs onimbiis niodisjtiuibus co g iectam fecuiidariurin •
iiorcibiks fnriccreacprxtlgitprfuppoii- i>7’ Ad illud v e ro , quod diciruri
ta- rcprsL’fentatlone in idcis formalis .in- N u llu m okie^um drjcruir, -vt. mediuru ad
tetedentia, vel fubfcqatiEio nihil refcrti iognojiendtun aliud , uiji.hatfe^t cotititxio-',
jjiy Necjue alia folutio H(m ittfallibiUjp D iftirgu o an -
tiidinc reali inter D cum »& creaturas eft tccedens. Connelcicfteih rtcprtcfentAtionisi
admittenda*Qoia confundi^wf ibi fitiiili- Concedo antecedens; Connexionem
rudo,qua: iiicerccdic inter crgaturas » / 4 (/f*fa.N cgo antecedes, vcl iterum di^
Pcutn , cum iimilicudine idea;* tiiji^aOiCoffHeiiione.tiiu/iilifAtts ad ccgwrV
qua r«pr.*rejuantur crcaw r# < AUu 4 tiapem obit6li per modum efc£lus cctueif-
en im cil, quod creatura iit lihiilis D co i ^»\Conccdo antcoedcnsi ^djcs>f,ni:ii^ntttt
A liud vsTQ, quod jdsfiteprapfpnfef.for- N ego atiteccdens^
maliccr cvcatura.Quia ex.ta> quQd; ideS Qiiia cognitio ittedus iocaufa, non po-
fit ibrmalis ftpraclencacio exemplaris tolt dfc clara » hifi fiat per fpeciem clare
crea^:uwcmli,non fequii;6riqflpd lit lim i; r^pra:rentantcm obie&um» Igitur none A
lis Deus creaturis , fed quod in D eo ta­ idetii,continere j & rcpr5ffeticare j conti­
ils'^ finiilitudo. iriuenjatut-«^pf.^sfcii^ata nentia fufficit adprodudioncm ,fed a4
folum, fed non naturalis. Igitur vCi unq; cognitionesn claram non fufficit, fed loia
confundit argumentum,n e tijtpcflariutfl ideffijvcifpecici repraEfentatio*Igitur me
cfi ad quasftionem; A d UlUfl dium rtpr«rcttEationis habet ct nntsior.
prsfentatione mediata lim fa?p4'-dlxi-j nem ilifallibilem cum tc. repfjEfentaiaj.
tnus j quod in idea repi sftntatioieft jiji- quia efi indcfc (Sibilis in.Deoidea rtpra:-*
m cdiata, & formalis. A d aliud dcdif» fentaos creat uias> cum quibus habet cb z
cqrfu etiam conllat .Quod Deus, eognof- nexionem ihdefedtibikmcaufg exempla^,
c it omnia,vt reprafcntatain fpecie , feU ris. Ad. impugnationem iam conliatj’
idea diuina.Sl vero cognofceret in O m - quod ex dcfc ftu pofsibiliuio deftriitTC-
fiipotentia, pcfllt dari in D eoim petfc- turOnuiipotcntia D ei.i quia dcficicnte
jttio difcurfus > quiaincaufacff- itiuano creatura iu caufa deiiciC caufa,in qua cd-
cognofcitur clarccffcftus» 8c fjc cogni­ tiiictur tffeftus*
tio poterat eife in potentia,& in coofufo, . pS ■D e creaturis pofsibilibuSma-n
fx qua perdifcurfum deduceretur c o g ­ fe(lecoiiOat4 Quod fi ellct impofsibiiis
nitio confequentise. Etpropterca dici- Creatura>deficercc Omnipotentia D eijin
jnus j quod Deus cognolcit creaturas in qua omuia pofsibilia continentur ♦ l^e
id eis,& non in O m nipotentia, tanquam creaturis vero fututis eodem modo con-
mediQ quo reprsfentationis,quia Om ni- llat;qufadcfieientccteaturafutura , dcf
poteritia non ell medium repraEfcutandii iicerct decretum D ei, qtiod ell ellentia».
icd continendi virtualiter folum. Jiter indcfe£tibile« t^am cxeo creatura
A d fecundam obieftionem ref^ ell futura, quia Deus per fuum decretu tn
ponderut. Dtitina ejfeittia Hon habet con- voluit ellcfuturam. Jbrgoimplicatoriurn
nexionem cuw cr^'flfwm.Diliingaoaiitc- ci't,quod deficiat creatura futura, 116 de-
cCiiciis,lOftftexionemdfpe»<ientix a cre*~ licicnte decreto. E r?o cjcdcti.£tucrea*
tur/f.Concedo antecedens. Connexioaeat tu rs infertur defectus D ei,no quia DcuS
aenoMtrtarfonis, ^ cnujAliratis dantis tjfe dependet a creatura, fed quia Deus non
fri'rtfKr/J.Ncgoantcccdens. Ergo non po- poteft non ellc Omnipotens»& confequc,-
lejt pfrdttttHam ejfl-nttiim QdgHojbLi^sc^a ter in iplanut Omnjpottiitia fupponi-:
conit:qucntiam,(^iia Deus necellario de turcontinencia polbibtliumy line quibus
bctcogiiofceie. creaturas., ife dcbfC ha­ .cH’e non potcft * Ergo lictt fit libeturrt
bere mediiim repixlcntationis ad cog-* •D eodecretum ; attamcnex fnj-politiune.
nofccndas illas, & line fpccic rcp'scfoa-* .decreti iam elt certa infallibilitas, in*
tante non dacur co gu itio.E t lt«c conne-» defedtibilis determinatio,Lt fic vclEcusi
•xioeft uccedaria Deo^licut e(t iieccUaria determinat fururitioiu'm,vtl ndisj Jjide­
adea , & non arguit iitjperfictioncm. terminat, jnpofsibilii tU d tfeaus fi:tufl,
Quod auccm Deus non coguolcat crca- alias deticerec Deus binondcttiniin.U j
turasin eflcnttj,ta.mam inobiefto prius fnanet ptffsibilejqiiod m.-gi:^ tuccliari^im
cogn ito , eU iii fiuarem nollrs cunclu- eli*Ergo len-pet laluatur eohiic-xio inde-
lionis. Et iic concedimus Itaocparten», f. ftibiiis ii)tei-*Deiim4& creaiuray.i' tq i
Jicct ?cf um. liti quod prius cognofcatuc h;c loqutinur de a^iblis liberis^quia boc
................... ■■ ■■ ■ ■ U
to8 CoronientarlainDiuumThomanS;
ail alium locum rcmitimus, V b i tie ii^dc-
K;(5l:ibilit;itc d^CiCti dicenms^quomodo - ARTICVLVS SECVNDyS:
in d cfcaibilc lie, S coiifequsnterfatiiri>j
tio , _ Vtt«m Deus
i 9P A d argumentum cx Patrc>Lcf-n
ifio refpondorur .G oiiccdedo:Q uad‘P eiis \Onchfio ffi affirmatiu4 ,Et]pTobot\iT:
cognt>rcit pcccata cun» quibus hsibet in^ L > 'N a m operatio int<r1ljgendi ell ad
fallibilemconuexioncm , noninftuchtiaey intra in D eo , & manet in operante, qnia
fed cognitionis. Quatenus c 6 g 4iofcen<io> cft aftus perfcfti exiftens inipfoagentev
permilsionem (’aam cum connotacioneli-’; E rgo cwmDeus fit fubftantia fpirituaiis»
bcrcacis crcacse^ rcrpicit medioinindefe-j & iiirelle^iua, & aftus purus i debet fe
ftibile peccati. 0 |;»ia Deus noUaccnus' ipfumper re,& infe cognofcere, Quift iti
permictercc' nili piauidiflct talc I'uturaiia ipfo excluditur omnis pot«itialitas,qua
peccatum.Dcuoluituv ergo infallibilita» pofsit per aliquam fp e cie m i fe diftinij
cognitionis in; decretum D ei permifstp/ ^am xognofci.
Butn.conncxuni intalUbiliter cum eognu-
tionc fimpUcis intelligentia: praieden*-' lARTICytyS TERTiVSi
fis in P e o adpermilsionem, fic jicvidec;
infallibile peccatum ex infaUibili coiwe-;^ ■ VtrUm Pens comprehendatJf ipfumt
jtionem illius cum decreto permittentc.'
E t licet talc'decretum fupponat pracuif-' C O ncIufio: Deas pnpr/e non
lione cxiim plicis incelligenti» fciencia, _bendtfje, j « l cowprtheudit[tin
artamcnablolutS videt U e u s , & infaili*' turn hihitejl f u i , quod Utentipfum DnmJl
bilitcr futurum peccatum , licet hoc ft? E t probatur : ^ i a compra:hcndereii
cum connexione adcaulam liberanide-j proprie accipiatur,iignificat aliquid h a-^
fieientcm. D e quo infra lacius dicemus, bensi&iiicludcns alterum , & fic oportet
. ICO Solucioautem ibipropolica, quod omne comprehenruni fit inclpfuni
iadmittenda ell j quia elt m tauoreifi no'^ ab altero i fed Deus hoc modo non eft
fir s concla(ionis,6c do£tin».fc.t lim iliter comprehenfus i quafi comprehendatur a
iila IbJutio de infallibili connexionepec- fe ip fo , ita vt intelleflus fuusfit aliud>
cati,ex vi permifsiui decreti eft certa,Ii- quam ipfeDeus, & capiat ipfum,& inclu-;
eet in noftra fententia pofitio decreti dar^ Ergo hoc m odo,qui eil proprius
permifsiui aliter fiat,quam praeditti Au-> comprhcndedi,nonc6prehcnditurDeuSe[
thorcs defendant. Igitu r quod nunc d i- D ic itu r ergo D eus comprehendi , in
cim u seit, quod in decreto perniifsiuo quantum ccgnofcitur D eus a fc ipfo^;
cum connotat ione liber tat is creata c o g . quantum cognolcibilis cft , ita vt nihil
nofcitur infallibiUcer peccatumjquia ha- ipfius obiedti cogniti lateat cognolccn-j
bet infallibilem connexionem cum illo . tem. Sed hoc modo Deus co gn o icitfc
Q uom odo autem ponatur tale decretum ipfum. E rgo comprehendit. Q uiatant*
intra dicem*. A d illu d vero quod dicitur^ ell virtus cognofcitiua in D eo , quant^
cxD.Thoni.refpondeturrQuodcognbl^: cogr.ofcibilitas eius. E rgo adarquatm
cere aliquid in alio tanquam in medio cognofcibile Diuinum, cum cognofciti-,
cqgnicionis , vel tanquam in medio re­ uoeius , & lie nihil latet Deum de cog-,
p ta fentationis, feu fpeciei,non folum ar-^ nofcibilitate fua.quod ei^ comprehendi^
guitinperfcftionem , fed necefsitatcm. improprie fine incl ulione.
Quia fincfpeciereprsfentante obie<ium
non poteft cognolci illud. Quando vero ARTICVLVS QyARTVS4
cognofcitnf creatura in alio medio,quod
non ht rcprifencationis vrget argumen- V tfkm ipfum ttttelligere D ei fit tius fub^
•■ tnm D .T h om a:, & nos non conwdimuiij
quod creacurx cogn ofcacurperkd e, ni^
■ in medio ^uo reprzfentatioiiis, non ^ . C O nclufio: InteiligereDelfeAliterlo*,
medio qitod prius co g n ito , vC ([»endo ejl fubfiantU Dei, E t proba>
defendit fententu op- tur:N am fi intelligereD et nonefletfub-
polita. ftantiaD eijoporteretquodaliudfit fub-j
flrntia, & a liu d a( 5tu s , feu peilettiofub-j
fiantiaf, ita vt liibftantia Diuina fe habe-;
ret vt potentia ad a^um . Quod efl im-
pofsibi|c^jaPco,qui eft aftus purus,-Er-
i.P.Q.XI V .A .V liI.D e Sci'entiaDd. 109
go 111 Dcf)intcllc£l:us , intelli-^rris, & id & adccqiiatam co gu ofcibilisobicA i. In
quoJii)teIligicur,.& fpccies intelligibi- alio vcro cognofcitur iJ , quod cogiiof-
lis,& ipfnm incelligeic fuuc omniuo ynu, citur per fpcciem ccntiiicutis . E rgo
& idem. D eus videt fe in fer ip fo , quia fe viJcc
Nota« Quod Diuvis Thom as loqui­ per fuam eflcntiam,qua;eft fpecies D e i;
tur iii fenui reali,qiiia probac.Q aod fi di- .feu obiedum ipfum. A lia veto vidct non
ftiiigucretur iiitellcaus a fiibftantia, vel in fe ipijSjfcd in D e o , in quantum cflen-
ihtclli?ereab illafubRantia;, iucelligerc tia D ei eft fimilitudo aiiorunit E rgo
eH'cc adus receptus in fubftantia, & elTec iCX CO Diuus Thom as docet crcaturas
fiibftantia in potentia j & a^dus intormi- videri in D eo,quia idea D ei eft inedinm
ret illani. Et tocum hoc procedit in feofu -I» quo videt D eus creaturas , & quia
reali, Qiiiain fenfuformali, non valeret idea D ei eft D e u s , infe ipfo videt crea-
argumentiim.Quiaargumehtum de a d u turas.Ergo non alia ratione docet vi'de,-
puro faluaturex eo,quod fine idem reali -j -ri creaturas in D eo iquia ilia idea D ei no
ter omnia,qua: funt in D eo . E rgo con'j j'cprajfentetdirede , & immediate crea-;
clulio procedit in feiifu reali,quo probac turas,quod eft difcurfus aliquorum , fic
D iuus Thom as,quod fubflantia D ei eft Diuum Thomam interpraftantium. Sed
idem* feu identiHcatur cuminteliigere, quia videre in fc,eft videre in fpecie, qux
D e i. fit ipfe D eus,vel effentia fua, vel idea d i-
N o ta etiam > quod quando docet uina. E t in hoc fenfuexprefse loquitur,
Q uod intellefkus, & inteliigens, & id , D iuusThom asjVt Cupra late declaratum
quodintelligitur , & fpccics inteliigi-; relinquimus*
b ilis , & ipfum inteliigere funt omnino,
idem ,& vnum ,v u ltfignificarc, q a o d in ­
ter perfediones diuinas non datur prae- lARTICVLVS SEXTVSj
ciiio, neque per rationem. Quia per ly;
omm'n'o idem ,&' ><»(ia*,fignificatut maior
ideucitas,quara ilia,qua: repericur in re-; ytfam Deus cognojcat al/a a fe^ro^riA
bus cteatis. Nam in rebus creatis datur cogmnonei
yn ita s. Sc identitas,verbi g ratia, inter
anim al,& rationale in homine j fed ibi
n ondocetD iuusT hom as,quod fintow ' Oncluftoep 4ffirm 4tiua,S£ p io b itn i^
nino vnum j& 'idem i fed quod funt vnum, V -/ Nam cognofcere propria cogni*,
& idem,fed non ow»/»b.Quia cum Deus t i o n f e f t cognofcere res non folum fc-
non folutn identificet,fed (it ad u s purus, cundlim rationem communem,fed etiani
ln D e o d a tu rv n a ,& fumma vnitas,qua: fecundum rationes particulares,feu d if­
quia infinita excludit ad hue per ratio> ferentias rerum . lu x ta illud ad Ha;-
nem Fundamentum ad prarci(ionem. fit br«0 S4. Pertingit Deus t yfque addtui-
fic Diuus Thom as jn hoc articulo negat fionem jp ir itu s, & animi comparum gwo*
prscjhonem in D e o ,quando d icit, quod que ac mediilUtum , & dijcrvtoi^ comiti-
omnia inD eo funt omain'o idemt & ynum,_ tiottum I & tntentionum cordis, & tior, efi
TfUt creatura inui/thilis in confpe^u ei»s»
A R T I C V L V S Q Y IN T V S, E rgo Deus cognofcit alia a fe propria
cognitione. T um etiam , quialifoluni
Deus cognofcaralia kfei cogn ofceretaliaa fein communi, c o g -
norccret iniperfccle,quia cognitio com^
C Onclttfiofjl afUrmatma, Sc probatur.' munis,& non fingularis rerum,imper^j
D eusperfcde cognofcit fe iplum, fe d a e ft. Ergo D eus, qui perfe^
fedad iioc,vtfepcrfc6te cogiiofcat, de­ d e cognoicit om uia, c o g ­
be tcognolcere virtutem fuam , qua a li­ nofcit propria co g ­
quid producere poteft , fed /irtus non nitione in parti­
poteft perfcfte cognofci,nificognofcan*; culari*
.tur eftedus virtutis illius, ad quos fe ex­
tendere poteft.Ergo Deus cognofcendo
fuam virtutctTj,cognofcit alia a fe , fcili-
c e t,creaturas. Q uod dupliciter fieri po-' * X.*
teft. V iio modo in fe ipfo. A lio modo in
alcero.Iufe cognolciruraiiquid, quan­
d o cognofcitur pep^ ipeciem propri^mj
Tom . I I .
110 CommentariainDiuumThotnam;
goficonclufio D iui T h o m s fumaturin
A K t r C V L V S S E P T IM V S ; fenfu formali, folum eft intclligciida de
caufa dire€ti«a,yel exemplari j fi vcro fu­
Vtritm fd entU Det'fit dfjcuyfttm^ matur pro caufa cfte6:iua,.tunc conclufio
debet procedere in fenfu identico^ & non
Onchtfio efi neg4 m a , & probatur; formalii
C dil'curfus formalis^pctic duo’:
P rim i:n i, qooddifciirrensnDnDiinnia fl. t ) V i 3I V M U
■mill cogttofcat, fed vnum prius,& aliud
poftea. Secudum, <|tiodprGcedacdifcaf- VtrkmDeusec^nofcat creaturas cogff/f/o^
fus a noco ad ignocinn,red hxcduo tieprc^riai "*
pugnant D eo , quia D eus fimul omnia
cognofcit:cum enim eiuscognitio fitn i- I , P fiem lm ntur dodttttje communit;’
fin ita , non poteft dari duplex j quia inli- pr^ambuU a<{ quxjlionem,
nitimi fempcr,& eflcntialiter eft vnicum;
fetgo non poteft prius, & pofterius cog=- X d iftis dubio ante^
iiofcere,fed vno aftu omnia, Dcinde non cedcnti conflat D eu
poccft i noto ad ignotu proccdcre, tjuia cognofcere omries
D e o nihil ignocum eft. £ rg o non poteft creaturas cognitione
iiari in D eo difcurfus formalis, N ota ta­ compi chen^iua d a ra ,
men , quod Diuus Thom as non ncgat iii & p e rfe d a » quod eft
D eo difcurfum obic^iuum, qui confiftit certum fecundum fide ex pluribus facrac
in connexione ellcntiali,& nectfliria.qua paginae teftimonijs Sophonixi ,&Proucr;
o b ie tta habent inter fc. Nam D eu sco g- b io r» 2 .& M alachis ^ .E fa ia 2 9 , Etcx;
notbendo hointncni^fcac-efte ritibiUm , & Paulo t Omnta /imr nuda,dr aperraoculrs
fcitiquodrifibilitas eft connexa ellcntia- f/jij.T llin etiam,quia li Deus fapientiara
litcr cinn homiiie,6:hxc connexio voca- & intelUdum dat.a fortiori debet habeJ
tac djfcurrusobicdiuusivel cognitio fdie re cognitionem. Tum jquia D eus,ex no-i
tifica ierum,quaccnus per caufas cognof- mine proprio vocat.E rgo agnofcit.Tum
cicur cfFcdlus. ex dominio,quo dominatur crcaturis.Ei;
go cognofcit eas. Turn cjcprouidentia*
A R T IC V L V S p C T A V V Si qua gubernat vniuerfum; quia non polfet
gubernare,quod ignorat. Et fic ifta veri'«
Vtrum fd in tia D ei fit canfa rerumi taslumine naturali cognita,ventas fidei
t-. ^ eft ad articulum de D eitate pertinens, dc
Onclufto^affirmdtiua, & probaturi ad confefsionem de attributo Omnipori
Nam lie fe habct fcicntia D ei ad res te n tis.P roba t hoc D»Thomas r.contra
crta ca s, ficiitfcientiaartiiicis ad artifi; Gentiles cap.4i>. & fic plures errores fa­
eiara.Scd fcicntia artificis,eft caufaarte- cile reijciuhturiqui contra pra:fentc ve-j
faftnrum .quia artifex operatur per intcl ritatem barbaro aufu infurrcxerunt.
ietlum . Ergo Deus per intelk£lum eft 2 Igitur loquendo de cognitione.
caufa rerum. - N o ta tamen in hoc articu- Dei,qCiam habet rcfpeftu creaturarum,.
Jo, quod coriclufioDiui T h o m * poteft Aureolus in i.d jj< S .q .i. affirmauit D eu
dupliciter incelligi.Vel loquendo de cau non cognofcere creaturas fccundum efle,
fa cftvftiua,vcl loquendo decaiifaexem­ quod habet infc^fed folum fccuiidii illud
plar i, S i loquamur dc caufa cfFeA iua.Co* quod habent in D eo. £ t ratio illius el),
clufio DiuiThom «>qua dicit.quod fcie- quia diuina cognitio no poteft fpccifica-;
tia D ei lit caufa rcrnm»dcbet intelligi in Ti ab aliquo extra fc. E rgo nequc potell
ftafu reali,& identico; quatenusfcientia cognofcere al iquid cx tra fe .
Dcieftidcm.cum O m nipotctia Dei,quae 3 Nonunales etiam , vr G abriel,
eft caufaetr^diua reruni.V el debet intel­ Ocham us,M aior,& Gregorius in i .dilt,
lig i, fifamacur iiifenfu formali de caufa di 3 (S.q. I .H enricus G andaucniis m lua fum
rcdiua,qua dirigitur ad aclioncs.Et exe tnaq.23.a.2.& quodJib.8.q.p.& quodl.
plum de artifice hoc conuincit,quia i’cie- 9,q.j.affirm atcrtaturas,&cognolci,.&re
tia artificis folum d irtd iue coneurrit ad prgfcntari.ndindiuina cfittia,led in fc ip
artificiata,vtl taquam caufa ext mplaris: iis.Et fic diurna cognitio immediate ter-
quia (icut ideaartiliciseft exemplar arte- minarur ad diuina tlkntiani,& ad creatti
f.ifti.ficicicntia Dci.per ideas, tanquam ras.tanquam ad duo obic£ta partialia ini
per Ipecies cfji exemplar creaturarum, hr uitdiate.Etiam ^cotus cum luis inclina­
re
LP.Q;XIV.A.VIILDeScientiaDel. ri ]
re videtur in hanc fejucntiam.dilVingnes hanc fcntcntiam dicit eiTc mentem Dii: i
in cognitione D ei tria infiantia ratitjnis. Thoma: hic a rt. 5 . d u b .i. & illam c\pli-,
In priaio tlactsr cognitio D ei terminata cat dicens:Q^od Deus ex parte rei cog­
adcffeiitiiD eifineofdine ad creaturas. nita cognofcjc creaturas in feipfo , & in
In fecundo terminatur cognitio D ei ad ipfis ct caturis. E t ex parte cognofccntis
creaturas ill D eo,Si in illo producit cre^ folii cognofcit creaturas in fe ipfo. Q^od
tiiras, quafi irx.verbo.ii'.efl’e intelligibilii probat ex eo. Quod creatura: habent tlle
qua: cognitio poterit vocari matutina, in fe,& in D eo,infefinituh i, & imperfe-t
quia per illam antequam hnt crcaturar, ftunijin D eo vero dnplicite; habent cflej
cognofcuntur a D eo , & in verbo forma i Primo:formaIitcr feclufis imperfedioni-
turearum notitia.E t tunc dat Deus crea bus ,quod eft ide efle Infinitum,qiiia crea-
turis eflc quoddam intelligibile in D eo . f«r<i/«Dfo,vc docet nofler Anfclm us, eff
E t fiuettio figno rationis cognofcit illas creatrix ejfentU.Et eminenter feu v irtua--
infeipfis. Quod probat. Nam cognitio. liter,Gcut elfeAus in caufa : quia pollimt
D eitefpeftu creaturacuRi eftpra6tica,fi-> produci a D eo cum imperfeftionibus ^
«c operaciua.caurans in creaturaaliquam quas habent extra D eum .Cui etiam fen-;
i urebus corruptibilibus fubftantiam Se , tentise affentitur Baiiez j . part, quail
etiara cognitio eft gabernatiua,quia ha­ i2 .articu io 8 . ad tertium fecund# opi--
bet immediatam prouidentiam dc omni- nionis. Ergo Deus cognofcit ;de crea-J
b u sretus,ordinans illas in fuos fines.Scd turis non folum efle > quod habent in’
ha:ccognitiopraaicanon poteft termi- D e o formaliter ; fed etiam efle limi^
n a ria d e ffe n tia m D ci, quia circa talcm ta tu m , & imperfedum , quod habent:
eflenCiamnon p oteli exerceri aliqna ope-; in fe ipfis, alias ignoraret Deus aliqui^’
tauipivelprouidentia. E rg o talis cogni^ earum.
tia e fte ir c a creaturas. ' , 6 Deinde,quia fi D eus non co g-
. D eind e,quiaD eu isam atcreatu 3 hofceret creaturas fecundum efle , quo<J
ras in fe ip fis.E rgo cognofcit illas in fe ip habent in fe ipfis, folum cognofccret fc^
lis. Antecedens co n flat. Q uia fi non ama- Quia folli cQgnofceret illud efle,quod
rec illas in & ipfis»rolum amaret fe ipfamv bet in D e o ,& hoc efl D eus.E rgo ignorfli
quia creaturae in Deo: funt Deus. Quod ret effe.quod habet excraPen , T um eti»^
& D Thom as docuit f .p .q . 2 o .a. 3 .
i u u s quia Deus caufet creaturas pel-intclje-- = ■
ad 2 .dicens. Ve»m 4^ atertioamajU'e creat» iftum, fecundum efle, quod habeiit in fc:j
cog»ottiJle i/tfroprtjs oAtutis, ficutj, quiafcietia D ei elt caufa rerum^Ergo cji
nos per RmiUatdinem crcAture cognofciy eflc,quod hab^t inXe ipfis caufetui' a D eo
m usipfm exifientm. Tum etiam.quia ni per intcHeftum,idem erit Creaturas'caur,
hil pSelUmari.nifiprsECOgnitu hc, quia, fare,& cognofcete.Tum etia,quia D cbs '
amotfequitut cognitionc. Demde, qai» eft in creaturis per eilbntiai pi *ftn rta , ^
aJias non cognolceret cretu ras intuitx, potentiam. Efle autem in lihs per pri^fen-;
ue,non enim cogaofceret mfe ipfis. nam tiam,eft efie illas nudas,& apcrfas bculisr
cognitio intuitiua eltcogm no rei mfe Dei,&: ab illo clare cogiiolCiiVt docctD ,''
Tum etiam ,quia nequc in fe ipfo cognof- T h o .i.p .q .S .a .3 . Ergo cognofcit Deus
ceret D eus creaturas,quia cognofcit per. creaturasfecundum cile, quod habent iii'
effbitiam fuam . tanquam perlpeciem m fe ipfis. Aiiascflccreaturarumcliet occiil'
ad*q«atam raprscfentatiuam al tenus ob tum oculis U ci,quod eft abfurdum.
ie fti p rxter creaturas, quod eft impofsi- , 7 Q aod autem Deus cognofcaC
b iic.T u m etiam jq u ia a iia so b ie d tu m im creaturas ex parte cognofccntis in fe ip-
mediatum,& adsquatumdmini. fo ,& n o in ipfis creaturis probatur. Q uia
d useflctfolaeirentia D e i,& f ™ fo m creaturae no cognofcuntur a Deo per Ipa
mune D e o ,& cieaturis,q uod eft taliuni. cies proprias, led ptr diuinam cflcntiani,
Q u ia D eus non 'folum cogU olcicle, led
quascfilpecicsiiiadafquata, neq, cognof-
cuntur,vt obicAu prim3 n u ,& mimedia-
etiam alia. e. tiim,(ed vtobicaiim lecundarium, & me
< Caietanuis autem h ic , & Sonci-
diatii,quod cognofcitut mediate prima­
n a s lib .i2.M echaph.q.tf6.
rio,quod eft diuinaefientia. bicut etiam
firmant: Deum cognofcere nrfe
repr'cfencatur in diuinaelientia mediate,
turasj& etiani in ipfis, icavt
nitiofecundum vnam ratione
& fccundari6,quodeft cognofci creatu­
ras in D eo ,& non infcipfis.TCi ctia,quia
turad creaturas mediate.
aliasfequerctiir,q«od c r a t u r f cflintpri
B e o ,& f e c u n d u m “ ^7" ' A r L .o marium obkftumdiuinaicognitioqis.^k;
mediatS»vtfunt in ipUs^MagiUet Araujo,
E i -
111 Comineritaria ia DiuumThdmam;
<liiiiiiicn,-.Q j_ilinlellcfcio D ei eil fo.um tiones creaturarum deberent cognofci
cfi'e.qaodelt aOlurdum. Qnod lie p ro ba­ fccundum imperfeAioncs creatoraruhi»
tu r. Nam fi D easiCognofccret creaturas £i-go fi hoc niodotion poflhnt contineri»
In fe ipfisjcognofcerct per Ipeciein crea­ neque cognofci.
tam ,& liiuina cogiutioincipcrrtt £i Crea­ 10 Secunda tatio dubitandi.Quia
t u r a ,& perficerecar ab illa ,& eflcc capax ■eflentia diuinarcpr«fentat creaturas per
accidcntium >& alias efl'ct obiciiam pri- modii fpeciei inteiigibilis,&linnilitudmii
nuriuitt creatu ra,d^darec fpeciem Deo« naturalis,fed implicat,quod eadem fmii-
Q ^od totuiii impofsibilceft, litudo naturalis repr^sfitet plura per mo
8 P rittcre i, quiaHetiricuS iudi- idum plurium. Q^ia non poteft eadem res
cabacj^uod Dcus prodvwill’c t creatures efle fimilis pluribus. Nam plura, vtd ifsi-
abaceriio fecundun effe cflentist,& prop- milia non poifunt habere vnitatem in vno
rcrea terrtiinabatur ad tale r/e cognicio, tertio rideftjin vna hmilittidihe.Nani ha­
PeikS^otus vero e^fcogicamt ab £cerno beret etiam fimilitudinem intet fe, quod
itKi'eaturisquoddamelfe rnedium i iucgc cft implicatorium. Qufa pilira y vt plur»
creaturas >& Deum , quod vocabacelle difsimilia funt.Ergo t)eus cognofcit ilU
in celiigibile,& ad illu d diuiiU cognuip precise lecuhdum rationem communem,
iinmediace terniinabatur, in quodam l|g- _&ioconfufo* Tum ccianij quianonficut
np rationis,quod Scotusfoniniauic, Sed ternarius coghofcitur in fenario ^ lie
fundamentum eft falfum. E rg o , Sc confer creatura cognofcuiitur in D eo . Nam fc-
qiientia.Q^ia vt conftajc ex fide. Deus 46 harius continet ternarium per hioduin
iiu’cto tftnporis Viranque denihilo condidit ynitatum , 5c in quantum funt d iftin d f fc-
cre4rii I Illud autem elTc medium inceif^ cundii proprias aftualit«te)5i quia onmej»
D enm .& creaturas concra Petru Abay-., iftf siitforroalitcr,&adtuaHtcr in fenarioq
I^dum daninai^ic Concilium C^nonenle* at in diuina eflentia iion funt perfediones
Vh(ie ilifid cfl'^ intelligibiic , quod pohi- creat* feciidumproprias aftililitates,
tur medi5i,yiidctijr in errorem Abay lardi forma!itates,neqj vtdiftn^lae, fed foluiii
Tiicidere. vn itsifl vna ratione elningtiali diuin^d-
fentia,£ rgo no pellunt cognofci a Deo^
^ . I r. P >^(if>onttat Mf/o duttitdndi de cog* vtdiflin^®,(8e cognitione propria.Con-j
fequetia probatur.Q|Jii cognofci cogni-|
tione propria eft idem,atq;cognofci ft-cu
a |T V V p d D«us no cpgtiofcat crcd* diuri propHam rationem difiindam ab
> ^ ru ra sp ro p ria cognitione,&irt alijs.E rgo /i in eflentia diuiha no cognof-*
partjcul^i i,ic4 in iomoni aliqui Authp- cuntur creaturse fecundC proprias ratio­
res cofandere procurat.Et fic pro ratio- nes diftin<£tasj neq; cognofcuntnr ratio-;
iicdubicandtproponiturprim aratio.N i he propria.
fecandu piTiiom ^D euscogrtofcic crea* 11 T ertia ratio dubitandim aM c-
tunas fecundum rationes fpi ciales,& pro thaphyficacognofcit Cns incommuni, v t
prias,quiacognofcic fe ipfu:Tijin quo c6* continet omnes diftcrentias ehtis,& per-
tinentur omnesperfciftiones creatae. £ t fe^liones.Sed licetMethaphyficus perfe-
qtuaDeus e(\ z& u i perfe£lus,& cognito ifte cognofcat,tamen non cognofcit difFe
aA uperfedo, nccedceft coghofci aduni rentias,& perfectiones particulares. Er-,
imperfedlum cotentUni in illo»Sicuc co g . go licet perfere cognofcat Dcusjno cog
nico nuiitero fenariojoe^eflie eft,quod cog hofcit in particulari creaturas^ neq ;pro-
nolcatnr nUtiierus ternarius contentus pria cognitioiie.Nam licetDeus cognoP
in illo. Sed creatur;*; continentur in D eo ceret creaturas incomuni ratione, in qua
feciiduntratitincm communem diitaxaf, conueniunt,adhuc,non eflet talis cogni­
t r g o folum cognofccmtura D eo fecundu. tio iniperfccta* Nam Methaphylica eft
rationem cor,fufam,& communemi Nam Cognitioperfeitifsima ihtefnaturalesfciS
cognitioproportionatnf repraifentacio- tias,& tamen per illam cognofcuntur res
ni.Confequentia probatur. Nam efiensia fecundum pradicata communifsima, 8d
diuina cocinet creaturas per modii vnius< non attingiiinur rationes particulares^
Hrgovccoiiueniuntiiivna ratione com­ Ergo /imijiter in D eo dicendum e iit,
muni entis creabilis, Deus enim continet
creaturas lcclu(isimpeif’e£iioOibus,& c6 . IIIj Selutiones adyattonesdubltan^,
fequenccr funt vna perfeftio diuma, vt di propotiuttjurt
continentur ineffcntia Dei4 ScdadJioc, A i ) primam ratjoriem
Yicognoftantiir (ecundMDJ proprias ra^ / * bitaudi refpondtt M a-
Jii'
giflcr An^uxo, £v C^kcaims hie fol'jtio- prnm fefpedum tifsimii,itiam's , cjium ha­
i:e a d j. Qodd p crliftv ' diuiose cogni­ bet vna qit^que creatura ad ivJtfmrfiifKjuit
tionis non pcndec ex rc!pcdlibus idtatir tur^ cjHod rarfonei refUr^imateUeiiU diui-
busracionis ; qaifornulicercon.ideraft-' uino non fttnt pla^ves, Tfcl dijiin£iit>, nip f e ­
till' dipi-aellentiani diuinam.NanviJIa eft' cundum quod 0 .eus cc^n(fiU respliMhi*si
priiictpiu fufiicicns cognolcendi creacu-' &'diuerfis modif ^'Jfeajunsilahitcs
ras,antc refpcAusidealts rationis. Nain= D.Thom astvbi docere videtur^ quod^in
Jiccceflentia D ei pro illo priori antocc- efientia pra: incelleda ad rtfpedus jd e ii
denti refpeftus idealcs contineat cacatu-]: lesnon datur ratio ‘cogrtOfeendi creatu­
ras adunatas in vna ratione formali eirii«' ras,fccundum pToptias tatiOnes illarum.
necer, tamen quia intellcd:us poteftkclii.^ 14. A d aliam ctisfti tefpondciiti
iwta diuldire , ideo diuinus incdledusi. Q«od eltentia diuina v t fpccies antcctf-’
poceft concipere diucrfitatem pcif^dbio- dens coiiftituciowe«ti“'-^dtarum repfsfc-
nunrcreaturarum. Quia Deus cogntjfcfc fentat Deurn vtim itabileni a cicstu ris;
fuameffentiara vt imi^abikmdiuirliino^ & fic reprafentat illas fecundum rationc-9
a creaturis; per diuerfos gradus efleni' t»rqpriasillarum / neque ad-liVc rcqfiiri*
d i, viiiendijfentiendii: intelligendi.‘ E t tur, quod effentia diuina fit ifmilis creatu
cognofcic fqanvcfsetiam vt iraitiitabiltm ris. QaiafpeciesiMCdligibilisfoInm de--
a cofiditionibus inditiiduantibus fmgu- bet efif fimilis fuo objed'fyprimario^n'ort-
lariuni. £ t fic cognofcit •eas fecKndiim ver6 fecundarid, quodell creatura, VeJ
proprias perfc diones. Ergo ex ilto ^ alio modo refpondent cum D .T h o m a i . ’
D e i cognofcencis fiiam cflentiam compaV part.quaeft. I4;rarri6.'jad ji^-EtinI.dl^{^‘
ratiue ad diuerfa^ creaturas , Vt diuerfi 3 5 ..q ;2 .a .3 .a d Et deveritate qiisefl-.'
mode imitari poteft ab eis » tefultarene 2.art.4*ad 3. Q aod liceieflentia diuiii^
tcfpcdus idcales confeqiientes ad illuni, yt fpccies intelligibilis non pofsit efle r*»
NamquiaDeuscognofcitfuameffentiam tio , limilitudo' diueriarum creatura^;
\t immitabilem a creaturis, dantnt t^ef-’ rum,permodum adseqoationis;bcRecaJ
pciSusideales ad creaturas. Erg6 prius inen pcrmodum excedentis^ Quia eflbijr
ell noftro modo intelligeiidi in Deo cog-' tia diuina poteft accipi vCpropna ratio
n it io difl in d a creaturarum, quam refuJ * ynius cuiulcunq; creavmraEieciindu,qiK)d
taiitia refpeft us idealis ad crea curas. ’ diuerfiinode eh parricipabilis aci eaturlj.
ij Magifter Baiiez i;pi,qu3eft.r2.’ E t fic tales creaturc; nonlunt limilesiij-
sirti 8. ad z. d ic it : Quod eflcntia diuina ter fe fecundam proprias tationt-s diffi-
yt pra;intelle£taad relpeftus ideales, no retialesjquiinon i (inulantiir vni fpeciei
potcU elle ratio cognofcendi creacnras, adgquay;, led inadequate, & excedenti,
fecundum proprias rationes,&feeunUum Neque D i Thomas contra dicit loco cL«
proprietates diftindiuas, & conditiones ta to i.c o n tra Gcnr,cap,54.. Quia ideo,
iiidiuiduaJes carum. E t hoc videtur de dixic in cflc diuino eH’e oninimodam vni-
duci cx D .T (loma i.co tra Gentiles ciip. tatem , 3c nullum diUir.ftionixSprincipiu'
34.dicente : InrelUtius icitur dmtnus yid ante rationes ideales, fed non dixit atste
timd^ejl proprtum vnicuique tnejfeoti* fu 4 rtfpcdus ideales. Quia >ion eft idem, ra­
comprehendcre poteft , intelligencio i/k^uo tio idealis>& lefpectus idealis. Nam ra-
eiits edentia imitetur^ Gf' latelligtntio io »o ti-j i<ltalii pracsuponitur ratione ad ref-
a ftta perjedione deficit vha/n (juodijue, ve pedurti.Sd I clpcdus requiritur ad ratib^
potetntclligendo ejientiam (uiim vt imii^ibi- nemideakm.
lem /?er mod am nvn cogaitiuuts ac­ ij A d alium refpondent contra
cipit propriur» formsm planta, Sic igituf Durauduni:QnodD,Thohiasnon dixit»
f.tret (jii-jd eff'ntia di»inx in qttanrum ejt quod per fcoa: lum c< gnofcuntur vilita­
abfolHte pcrfc6hpoteJl accipi vi propria tes ;4 ed quod cognofcirur ternarius, eo
tiofinguioruM. Vndepeream Os: us propria quod numerus fcnanuselrpci R dusjquia
cognitionem aeomvtbus h^herepoteji. Q»i* conflat ex fiiis partibus aliquatis , - & ad
'vcroproprin ratio vnicts dijiinguitura pro- hoc fignificandum vniuerfum ccnditum
priA ratione alterius 5 difiifiiiivaate ejt pltt- fuir .i Oco cun» omnibus.creaturis in im-
ralitatis principiu i oportet tn iutelledu di- nicro dierum fenario. Quod ailuevtit D .
uino dijlindivnern quandam y pluralita­ Auguftin'islib. 4d e I n n ita ti t:ip .4 .&
tem ratiottum inteUe^i^rum confiderare, fe- lib .t i .d e Ciuirate Dei c a p it.jo .& D*
Ciiudum quj>djd (fuod ejl intnrtlleditdtai- Hieronymus fuper Hzechiclcni capit.;
ttOieflprop't* ntiudhterfount, Vnde cutn 4 1 1 Vnde fenarius cominct numeros
hocjit jtcundum qittid Veu f intelli^itpro-^ iiibtiores binarimn, 8e ternariimi, hoa
T I [. .............
i 54 C c O T r a e n t a r i a in D i u u m T h o m a m ;
d ftiiidC evJoad forraakJ^rtcsconimifed te lle A u i eo m odo , q a o in fe e ft. Ig ifa f
V ii tc iji a i i for in ai itate fuinrrior i-fenar ij. proprietais c o g n itio n is red u citu r,p er r c -
Ic4 f:rg<^ DcuS' ccgnoreendo dJt'ritiani p rjcfen tation cra veram , & conform em
faa.'T),c<>gnorc.!.t: <iirtin.<Sle, otnijescreata- om nino ipli o b ie it o cogn ofcen d o* I g it u r
^^5,.q.ua: »4 pcoprias pet lectio* ii fp ecies, q u s in t e lle it u i diuino vn itn r
oestfontmcfitur in,fua eflentia eminentef repra3fenta«s creatu ras , reprarientat il-
(iiKncaxac, .ficvc y.uitsjft eflcntk tiiuinas la S iV tftfn c io fc , e r it rep rscfcntatio p ro -
Pcopcctea cikittjquod ljcet vnicaces nu p r ia ,& c o g n itio j.S jf ic D e u s co g n itio n o
B icro ru jh iiif^rioruiu li« t i 3c p ro p ria a t t i n g e t o in n c s c r e t u r a s , q u ia
^^laa^les in feoatk>- i:tamc«^:ocum forma-» jpf?i.r<:pc®fentantur t o t a co n rb rm ita te ,
iit^ces non font a£tua:t«stE ih Mlojijuia fe- q u a ipfa: creatura; fu n t in fe , in quo p r o -
ni^rin« numcrys: non‘CpnftatforfnaJi.ter«s ,p rietS*< ^ .gn rcion iiscorififtit,.
bijiario, & tcin atia nuiiicro , niti foltan .. . ajSi Qiiod:^ vt. clariu s ex p licetu r»
yirtiiaiitcr vtadtiiutseiiiforraalLC^ Supponeiidw n c m n i e f l fecu n d o . Q n o i
cp g n icio ,fiu e diuioavfiue c re a ta fempeti
i ■.liS A d. alianv re%®nd«nt, C ^ o d ficp er vnionem o b ie f t i cwrii in tclioeiu y
gaaixlocogiXQf^piiur i f t a it c aliquid c o n - ye) itiiniediatc p ecfe ipiuua,;.quando ob.^
tejIfiS f«b- e n tc >: iiilpicrfcifte co g ra o fd u if j ie<ian^ efl p ro p ortioriatu m p e r f e ip fu a
'q u u fu t»:en ie:iw jo.co«cin ctu r n;iii r a tio cu n r jjo t e n t ia ,i vel tiied iatttc Ipecie iiir
^Qiniijunifsifa'av firaih ccr in caufa x-(_ te llc g ib ili, quando; q b ie ^ tim per fe tio n
quiw aca-cbjiciiiencur cR’efiMis Tub r a t io - eft propcirtionacu m c im \ ijtc e lle a u . E x
g 0 con tau in i,n o ap ajticH l.ari-. A t verd' ifl <]tio fit,q u o d cum jin D e o fine creatur®^
cflentiA dini»a,eD ntinc«>tuf om nes p crfe- v eliiv O m n ip o ten cia , tanquam in cau fa
iU oncs^ & i r ^ i.eflend^part icu U re s, iu - t f f ic ie n t c , vel - in Id eis canquam iu can l^
4fiiid u a!ij$ «ontiiigeiM cs, & p r o p te r e j exem plar-i, a d :h o c ., v tc o g n o tc a n tu r i
in illa pofluiit-Qmuespeii/e^e , 3c d ittin - fie o -jn ih il deferu,it»v€l id e a , vel O m n i­
^ ^ -c o g n o fc i. V n d c lic e t creaturae inoit p o ten tia. finon yn iatu c « ite lle & u id i-i
<;x;iiterent in xt€rnitate,cogH iorcertn tH f twho per m odum fp e c ic i tc p r a le n ta n ti»
a^Dco M ifiiadlpHia^ tanquam in m cditf obie^ttm -, Q g ia in te lic itu s noncognof-^
c p g n ic a , in contincnw ir fecundum cit;» nifi per vi ioncm fo rn ia le m fp e cici,'
p ro p ria scrca tiita im m ratio n e-s, & m o - vel Qbie<iticmn ipfb:. E x quo d ed u citu r»
qu o d quando; d ic itu r , q u o d ellen tia d i-;
eitia; co fttin e t omnc^pertV«ftiofles, & c 6 -
IV*, Exm<nte Ai*.thsiris fropanunt«r. fe q u e n te r, quod in illa c o g n o fcit D e u s
, , ^ jtdmM /W OMUjes c rc a tu ra s.H ^ c p ro p o fitio e f iid e -
t i c a , & infenfu form ali n ilv ilex p licat,n e *
17 T I-cet h i c q u sftio C3£- d id is qn e p ro b a t. Q jjia cuulcrtnnia, q u a func
qnaeftione j^rarcedenti m a­ iii.L/cro , fin t eifentia D e i , confundi^
neat foluca } «ihilom inur, vtfcncentia- tu r diuerfitas p erfeclio im in ,q u an d o oin^
rum varictas reducatur ad vnicatcin ve­ n iafob h oc noiniitceflentiar declarantur^
rita tis, debemus explicarc aliqua , qiiaf l i ’^.'turin D e o cflcn tia d efcru it praecisa
Aipra contiifa n w itctJ n pfim ii ergo fup- fub n u m ereeH en tia:,ad h oc,v t coirftitu ac
ponenduni cfi. Q ijod cogn itio, propria D e u m , E t con fcq u cn ter e x vi ‘eflentise
diU inguitiir ab impropria , in co qu od fub «xp refsion e f«a,n eq «e c o g n o ic it,n e -.
co g n itio propria c itilla , q u a a ttin g it querepracfentat , neque c x e rc e t m unus
o b ie d iiin i, e o u ic d o q u o o b ie d iiin in fe ifltei lc£tu s,n eque o b ic c t i. N am lic e t o m
cfiin am eo proprior erit co gn itio , quo n ia a b illa form a > q u s elTeirtia D e i e l l
conformior o b ie ito cognito» lisca u tem ^ n t ; attam en ipfa iiib vno m uncfc « ft
conf<')rni i tas non fi c per h o c , q uod in ciie c<fcntia,& fufa a lio eft in te lle c tu s, &. fol>
en tityciuo fit o b ie d u n iin ijite lie d u , ii- a lio eft (pecies im p reJia, & fu b a lio e x -
c u tc r tin fe .N a n jin in tc U id u debet e(fe prefla,fcu V e r b u m ,& fic d e a lijs e x e r c i­
cum proportione ad in telie^ u n i,& fi ia- t i js ,q u « in D e o c»m om ni c la r ita te , &
tcllcftu scft diuiniis,nulla entitas creata p e rfv ^ io iie im K iiiijtu r,c x e r'c ita ,e x p t< f-
p o terit elfc proportionata cura D e o ,q u i ia ,& c la ra > Isrgo ad h n c, v t D eu s c o g -
eliaiS u s purus. E rg o p roportio debet n ofcatjd eibtin u s p o tiu s a t tendere a d iu u -
ticri p eraliquiddiiununi,& confonnita$ n u siiw ciie-d u sjoitam ad munus ciitn eia-*
obieCli cogn iti cimi p oten tia co g n o fce- <k ad h o c,v t iiiiqviid c o g n o fc a t,d e b e m u s
tc,debet coniifiere in co , quod incile re- e x p lic a r e , quom tjdt) vniariir obiedtr.nn
pr^fciitatiuo obie<iiui« rcjpraf lentetur in ; cu ra in te lltctU iv e lq u o m o d y rcprarltu c ~
LP.QXIV.A.VlII.DeScientiaDel 1,5
tiir llli,q u ia e x vnioncrcprcErentntiiia naf 20' Ergo ad hoC;vt Dcuscognof-
cituriio.titia>iilxta communc probkm a* catjdebcmusfupponcre cllentiam diuii;a
£ x obUiio,&' potentisptHtifr notitrai fuppoiiutam.Cc exiltcntem, q u xcii fub-
ip fcxquofit; q^od quaiidd in 'Ibntiuinhnica fupcrnatnraiis , leu inrtl-
feiiUncijs relatis dicitur* QitoA Deus lc d it ia ,& eil priucipiinii quod cniniiitn
in fua efi’cntia cognofcit ct wearas i operationum ciiitinarum,& poiUa virtu-
Hafc propofitio , vcl ptocedic in fcn- tcrii intclligendi, (c iiic tt, intelitctniii,
fu idciitico.vcUft falfa.ln fenfu iden^ieo medio quo cognofcit i tar,quam virtute
eft idern ac dicerejquDd eflI;titia>Dei eft fadiQ2y& etiam obie'(ftiiii)',quod cognof-
oninia,qu£E in Ded funt, & caiife^iichitcil ctt y vnitum proportionate in ttlk d u i,
eft intelieftus cognofcens eiieiiciiciaj vel per fc licutcUehtiadiuinaiub niune-
qua: eft radixj eft luppofi£um^«#$rf^cog J iefp ecici iniprelVac, vel per fpeciem qr.ari*
i)o.fc it jcfl: fpecies media qua c6gndfdty& ■do obieftuni per fe libti eft f>i-opor tsona-
clVobjeftiim cognitnm diiiijtuirr ad iri-^ ^uiirjlrpit creatari exiftcntes i q u i lion
tra.Std hocnihildeelat?atifedG«ioiii<;6'^ ^^n^■pet^fe.■proporcix)^at3c:, & .fit per id c i
fundi». QwaloqiiinittrT^colagieB, Si fftb-iiiunere. Ipecici.peoportionantur in-
deWtnus,explicare, quoiirodo fiac cog­ teilediiiidiuino.y.ndt iic.quo'd ad cog-
nitio ill Deo, 3c per qiitd fia ti. A^l' cUius riitifonein creaturarunvyriiamiuf crcatui-
cuidentiam debes ftipiJOnert. -Quod cfj -tjs perideasjlub mimTcrcfpccierunuidcfti
Icntia in Deo nondclcrufc.iofnSaliicei: Id- yt im m tdiite vhiia:Jiai;£llc^tfli D ei.
qiiendo ad cognitioivemrHiff per niodum 21 K atnlicetdSairia D e ilit id'ea,
Qbiefti ,in qwartcum cogftiiifckur dfeh- fi tanteiT nrni' vnirctiuj-^iteil eft pi diuino
ti^a D « ab jn tclk fta E Jei, & rim<?ellen- fub nimicFe fpecicijnoifdefer&icc ad cog­
tja fo'rnulicer loquendo ^ eft otiieduiri nitionem,quia iilanpu fit c i e b , qiiod
cognitura. Eifcntia autem-DeietJam fitjepracfeiitatiofontialisin D i o , fed ex
peri’e dtiisiinomodacognofcatur i nihil co,quodnuinusrepr»setat)onis exerceat
creaturarum cxplicattormalitcr. £ t lie jfifpeftxv intelleftns diuirii»cui ivnitur for
Jicct .cficntia Dei dicatar imitabilis i maliter. Ergo coghitio propria inD ed
crcacutisjfedhoc iamcit infcnfa identi- refpedu creaturaritm e r it illa ,- qua re-
co, rion focmali, Namquando dicitim i- fultat tx in tc lle ftu 'D e l, cui vnitur rc^
tabtlitatcin fornialem.tunc iani expJicat praientatiocreaturafum fecundum mo*-
nnintis iuearutn,& non'elVcfl'entia' foriiia> ' dum, quo creatiirx liuit,Vel pofsibilesiii
liter,fedidentice,&nor)cftefitntia , fed Om nipotentia, vel cxiUentesinfeipifis^
idea. Eodem mode,quaiidb creaturae er» vel fiitura: in decreto connocante prxce-
plicantur in Omnipntcntliaiibi'ttbh^pro- dentein illarum pofsibilitatem. Ergo ad
_ pouuntivr,nifi tanqiiamcfteftus in caufa* deducendam cognitioncm creaturaruiii
& cunc non poli'ont cognot'ci, niireonia- in D co jpariim reiirtt recurrere ad cllcn-
do.quo ilia continentia creaturarum re- tiam .vci adOmmpGtentiam.quia ex ilhs
prxlciicatur in Omnipoteutiasira vt licet nondcducitur «cognitio immediate , ec
in Omnipotentia contineantur v tamen iJ formaliter/cd ex lolo intellectu , & fpc-
ilia continentia noii rcprafentetur incel- cie rcpralcntante obitdluni, quod pro­
kclui>nwllatenus dcferuietadcogriititJ. prie eit/cogndfcendiim. E t idco fi crea­
nan. Quia- ctSgnitio non fitex cd.quod tur® lunc reprsferitats D eo media idea,
Oainipoccncwpofsit producere cccatu* vcl ipecie cum tocaproprietate^qua crea
ras,(cacx co,quOd'illa: creatur»,vt con­ tura: fun: in fc,erit cognitio Dei propria
tent® inOmnipotentia-, Tcpracfeiitencur cum coto rigore relpeftu creaturarum. ^
liKcllcctui. Igicur li iiitelleaui dciiciat? aa A d repfa^lentatidhis vero in-
taJis repiaefematio, nullatCTUJ pMeruiic telligeitiam debes fupponerc tertio.
cognolci a Deo. Ergb nValedcducifcut'' Quod idea diuiua, qua; vnitaintellectui
cokqucntia cognitionis Dei,«ix eo,quod diuino gcrit vicein fpecici in,prtfljc , ad
crcatur^' lint in cftentia diuiha,vel in Gni cognitionem crcaturariim , quasforma-
nipotencia,tanquam in caufa , li iWii Hac Jitcr, & proprijisinic repiaelcucat, non
v.nio formalis tail's reprsfentatio nis ciitn debet incelligi^tanquam Ipccits , qua: af-
intelleclu diuino. Ergo ad hoc, v t fcia- fimilatur o b ifd o crca to , quia cum idea
nnis quomodo Deiis cognofcat crcatn- diuina , qua: elt fotnialis repra-'fcntatiQ
ras,& in quo medio,& an propria cogni* treatursc.iit exeplar diuiiuira,a quo prci-
ctoncjdcbennis explicarc formal iter per GLtiit creatura,qux'producitur a Deo ef-
fcC^ionesdininas, & nonfolum idcnticc^ fcitm c, per Omnipdttriciain , & per mo-
& confulojec quali maccmliter, dunicaufse^xeinplaris per ideam : idco
' de-
1 i6 ComnientaminDiuumThomSmi
d ifccn J it creatu ra p crfeftio a D e o , Sc neceffariiim; dummodo enim detur Tpe-,

noii afcLTicU c ,quia linii i i tiidincs, cj iix. tie» cics rcprscfentansobieftum , datur ftififi-
ducuncur a b a riificca fu o cxemplani fiip cicns niedium a d co g n itio n e , V n d e idea
iuunciir,iioii e contra: exeiripiar iletumit diain^ fub munere fpeciei rcprafentaiitis
ex inisgiuc tlcdiida ab illo , :• . ;j. ’ crcaturas vnita iriteiiefiui diuino- eft me
V n tie D ciis non dicicutpi'pr D eus.cognofcit crcaturas#AUud
pric fmiilis creat.uTs,fcd creatura d icitur vero medium eft ad imperfectam, ■ Sc iin i
fimilis D eo , .quia iu u g o p ro d u ila ad propriam cognitioncm ,quia quaitdoobu
exemplaris fam ilicadiiitm /um it ab excm ic d o m cognjofeitur in alio tanquam iii
plari limilitudiuenr participaEiu 6;,n p n 5 rnedioiprius c o g n ir o ; tunccognofciriir'
contra. E tfie , quando idea cft.vnita per fdfii»iJitutJi?iem.illius , & haec co gn itio
nipduin Tpeciei iiitd lc ^ u i rfiprafcnfvtns non eft prppriaj fed im propria, quia non
creaturas .npnicft- dicenda, i 1)3 j iiba» §t: per fpeciem propriam o b i e d i ; fed per.
,go cre a to r?, lic c t fit formalis ceptscfBir- fpeciem alterius o b ie d i,a d cuius fim ilij
fa tio illius. S ed 'creatu ra i m a ^ dde*) licudinem co gn ofcitu r. I g itu r quando
tjuia ides non participat a creatuta fiffti^ p e.u sjcogn o fcit creaturas media- fpiecie
i i t u , f e d daic .creaturaeaUariJvHEt id c* j ituRC cogn ofcit propriS , quando
propterea rota: propi'ietas fimilito«tfiUS cpgnofkit per rem prius cognitam i' <tunc
eft in Dea,tanquanfi in exemplaeii.iSc, ft» poteft dici ,.quod ijla cogm cionon; eft 'ita,
lu in creatu tap o tericd eiicere ab iila pro> p ro p ria,ficiitp rio r. ':
pnetatc;»»idea vero;non poteft deftccrcj ,2<J. £ x quoiinfertutiquod qtisndo;
/(fd femper. ;tepriefentat. cum originaK D eu s ccgtiofcit creaturas, non poteft il-i
proprietate ci-eaturas, & confequenter las co?iK>CccTein fe ipfis,qtiia cognofcerfij
jt6ta proprie^4s. cQgjiitionis eft in D e o infe, iplis,n 61i folum denotat j quod crea­
V cfpedu t<jtiuscpgnQfcibilis o b ie d i tu ra cognofcantur,fed quod cognoftart-
«ediuini,liuccreac-i*' ; > '•> tu rin fe tanquarn m edio.Cum ergo D e u |
; 24. PcE terea fupponendum non pofsit cognDfcerc creaturas per me-j
^ ^ o d qijando fejitentia relata G aietani d i u m crea t urn; id e ft, per fp eciem crea t a .j
afhrm at. Deuscognofcit crenturas H in c eft , quod licet co gn o fca tcrca til-
in. je ipfOf&'etUtti iitfeifjis^ {(avtcognh ras ; nunquam poteft cognofcereinfeip^
tio D ei fecundum y m m r4fionem tnminef fis , quiam edium cognitionis debct cllc'
jTtfj* mediate, del iUaSi Jde^, ffo u t fitnt m proportionatum in telled u i cognofcen-^
ijeOjdT* Jecu))4 »m ali^m immedittrCiproitt t i.E t creatura eft omnino improportioH
f m t in H oc'd eb et in telligi cum nata cum intelJeda diuino^& flc nonpo-j
hac explicatione. N am aliud eft inteUi- teft Deus cognofcere crcaturas in fe ip-*
gere creaturas. A liu d intelligere illas in lis,fedfem per debet in feipfoccgnofceH
I ) e o .S icut aliud eft intelligere o b ic d u . re illa s , tanquam in m edio quo : ideft,iq,
E t aliud intelligere illud in alio.N am in- Jpecie imprcfla,feu idea.
tcllig ere p rx cised icitco g n o fcere illud* 27 Ig itu r nunquam co gn itio Dei[
intelligere vero in alio,eft intelligere ob vtitu r medio c r e a to , vel fpecie ad c o g -
iedCi in tali m edio. V n d e , v t fupra d ix i, nofcendum aliquid.Q uod autem mediare
quarftio no eft,y 4 d Peus intelUgatcreattt- co gn itio D e i attin gat creaturas poteft­
ydf?Quia de hocn ulli poteft eflc d u b ita ­ d ici , quando mediante O m nipotentia
tio , fed in quo medio intelligat illas* C ii cognofcuntur per fpeciem repra:fentan^
ergo fit duplex m ediu, aliud quodj in quo tem,feu ideam,efle crcaturarum in caufai
tanquam in re prius cognita cognofcitur efficient^, tunccnim im m ediate cogni-j
o b ied n m .q u iaeftad modum illius. £ c m tio attin g it virtutem O m nipotentis»
aliud quo; quia medio illo tanquam fpe- & mediate cre a tm a s, non per modum
cie imprefTa rcprjefentante ob iecto m co g niedij, fed termini c o g n it i.Ig itu r in ra-.
iw fcifu r. Id eo foluni dubitatio poteft t io n e o b ie d i cogniti cre a tm s imme-,
cffe. In quo medio Dens cognofcat creatu­ diate terminant diuinam cognitioneiD,3c
res i Mt certe de niedio quo non eft d ubi- hoc eft cognofcere creaturas inimediare:
catio,qui3 certifsimum eft,quod fine m e­ in rationevero m edij,feu fpeciei, yel ide^'
d io quo fpeciei,non poteft dari co gn itio ; nunquam creaturas funt medium ad cog-^-
quia(ine fpecie reprxfentante o b ie a u m n itionem illarum . Q u ia lice t cogn oi- "
non manet intelleC tusaauatusad cogni^ «???£“ ■ipfe non tameu in fe
fionem o b ie d i.
25 De,medioautem^i»r,tI, poteft
fffe difjfiiculfas,quu medium quod non eft
it
§. V . f^ poititur fefaftitlo<^u^Jlionii non fequeretur tomprehenfio O hinip«’
4 e mtnte Authorls, ttntia: D c j; C^iia oiimes creatiitse jj da

a8 T -v Tce Jiitri ergo cft.C^orf Deni


„ : ^ «'Ji.qaia Junt creature.Tnjii on/i
L J cagnofcU omnes creaturas pfo
comprelienf.onc
pifijjiima C'gnittone medh ejpntu f»a j'ulf
_ n infertur,ncque (equitur coiiiprcjicn-
munereidcK.puformalis teprxfentationis,
- t o V r e h e n fiiile o ^ :
'petff eCteiintelii^ibilis 'vnttx intelle6t»l di-
u h o tH on tamen creaturas in fe ipfis j fed' dari S fipofleni
fWn / con-prdien/io O m -
in ipfo D eo fubmuncrc fpcclei c o g o jl- n ip o tcn tiS ;trg o fempct valet a ra im if.
Citi H®c Conclulio ex d iflis facile cort--
fiat* £c probatur* N a m illa e lt p ro p rii'
l:)e<Lr owf/M/w* Ergo c t
co gn itio rei, qua cognofcitui: resfccun- ^ eiisfe ipfum cogncfeat,m elius p o te n t
duniiquod petit c o g “ 0^ci,& debet c o g - On.n« creaturas cognofcere* ^ ^
nofci, & iu x ta ,q u o d in fe cognofcibilis
o/rtfd! *^of»firmafur fecundo i N ani
cftiSed Dcus cognofcic creaturas lioc mo omhes creatura? in fantum i'unt coenof-
dojcurti to ca excellentia im aginabili ■ ,& cjbiiss p ro p ric , in quantum habent p ro -
lupcrcxcedcnte * E rg o Deus cognbfeic
propria cogaicione creaturas. Confc- Jd el^^ f fequitug
quentia probatur. Q uia proprietas c o g - fitr ' creaturariim ell
P rcicjpacbm a D e o . E r g o ,& co sn ofci-
uitioniseft pcrfc£tiom igua , q u * D e o
deficere non poteft. Tucil etiarrl, quj‘4
creaturacft «;ogiiofcibilis cum tota p ro­ no;cibiJjtatem,non poteft non c o e n o f c l
prietate iuxta capacitatem fuanu t t g o
r e p r o p r « ,q u o d ilH s d a t,& c o m m m ^ :
D eu s c o g n o fcitilla m , nam ad proprie­ cat. Ergo D eus cognofcit proprie illasi
tatem cognitionis nihil dc’ficcre poteft
D e o . Turn efiain,qU iaproprietas c o g ­ J-onrcquentutonfw t.Q uiacom m nnfca-
tio ifta fit per in tclleetu m , & volunta^
nitionis non claudit imperfe^rioneni.br- tciii, prudennam , & fapientiami E r e o
g o non eft releganda a O eo .A n t i cedens -Denspcrfeftifsim^ cognofcic elfe, qu od
Conftat, Q uia ex pacte o b ie d i illud pro­ creatoris communicat, ad quod cognof-
prie co g n o icitu r, quod fecundum totani cibilitas fcquitur. Ergo fi D eus tota fa.
cap 3citatem ,& veritatem fuam attingfi; pientiadat die crea:uns*antequam (int<
tu r.S cd D cusnihii ign orat, nequc igno; Jccundumcile cognoicibile ilUrum c o c -
rare poteC^ om nium » qua: funt in creatu­ iiofcit ilU s.ldeft,antcquam fine in f e ,
ris* E rg o cum totaproprietace datur irt
extra Deum cogn ofcibilcs,cogn ofcit i i.
D e o co gn itio illarum . N am vnutue duo Ias,yt p o fsib iles, & vt futuras, deni-
bus concedere necelTarium eft. S cilicet, que ex iftentes* E rgo non folnnj propria
quod vcl Deus ignorct aliquid creatura­ cognitJone.fed ctiam proprijfsima; qui4
rum , vel quod cognofcat cum tota pro­ com piehenfiuaattingft iilas* C o n fe q ix -
p rie ta te ,p crfeaioijej& correlp on d en tia tia valet. Q uia milla eft co g n itio m asis
ad e(i‘e r c ic o g n it* X u m ergo in D eo ig ­ p ropiia ^ quam ilia , qua perfttSiliime;
norantia inueiiiri non p o fsit, a fortiori cognolcitur o b ied u m ; fed p t i fc^ ifiim a
dcbcs conccdercin iilo cognitionem pro omniimi cognicio clt comprehenliua.Er­
priain creaturatum* go fi D cus cognofeit comprclieiJiud
29 Confirm atur. Q uia argumen­ cfcaturasjvreuidens cftj cognolcit illas
tum km pcr valet ab AmploAdnon aMpiitf non folum propria cogm tioue ^fed prq-
fed Deus cognolcit fe ipfutn perfcdtifsi- prijfiima*
ma co gn itio n e,& propria. E rgom u ltO Ji Quodauteiti D eus cogfjofcaC
itiagis cognafcet creacuraSiGouiequen- Creaturas media iua eflentia lub munerc
tia co n lia t. Q uia creatuiw funt infinite idea:,feu exem plans , vel Ipcciei ibrm a-
tnlnus^quam D eus, tirgo fi quod magis lifer reprxftntantisillas.’probaturi iNarti
eft, & infinitum eognofcit D tiis ^ melius cUcntia diuina fob imincre id e s tit fo r-
cognofcet* quod minus eft. H o c arga* hialis teprarfentatio creaturarum o rig i-
incnto v£imur,tanquam cuidenti,& prop" nalis.fcu exem plaris,itd talis idea vnicu^
terea diximus i <totito iium rcria d c v i- intelleftu idiuin oad cognitJODem crea-
/ione.Quod ex coinprehciiiione omniuni turartmij Ergo creatura: cognolcuncur i(
pofsibilium extra Dcum , iicUct pofsibi- D e o fnedta ellenria diuina fab muntitf
lia carus,idei£,quoddaipiEuf; omnfisciea;; /f<«eieiiu)preljaE,& repr.'sluitantis erea^
i 18 Commentaria In DiuumThomam;
tiiras.C onfcqucntia probatur.Q uia c o g ­ fub munere idearum vnitur intellectiii
n itio fic ab intelledtu dimno cum fpecic D e i illa forma D e i , neque cognofcuntur
/ibi vnica obiefticognofcibiliSjfcci cfla i- creatu re alio m odo. E rg o falfa eft illa
t ia fubinuncre fpecid vel id e s reprsfen- propofitio , qua d icitu r,q u o d creatura
ta t crcaturas. E rgo fub illo munere vni- cognofcuntur in eflentu D e i,v t in m edio
tu r in tcllcA u i ad cognofcendum illas* cognofcendi.
N am licet effeintclligibile D eifitclTcn- 3j D einde falfum eft etiam .Q uod
tia duiina ideiitice, form aliter tamen ni -i cognofcantur creatura in eflentia D e i,
ilii crcatiirarum exp licat, nifi in ideis, & y t in medio priiis c o g n ito . Q uia quando
yirtualicer in continentia O m nipoten­ cogn ofcitur eflentia,tunc ob iedu m c o g ­
tia - E rg o folum cognofcuntur creatur® nitum eft ipfa eflentia. Sed eflentia D e |
fecundum ; quod vnitur ipfa in idea in- form aliterjloquendo, nihil creaturarutn
telle ftu i diuino. Confequentia confiat. e x p r im it, f i ucyt medium cognofcendi^
Q u ia d con.tinentia virtualis O m nipor liue y t medium prius cognitum . E r g q
ten ti* non rcpraifcntarctur in id e a , vel creatu ra non poterunt cogn ofci in eflen-^
fpecfe d ia in i, intellcft us diuinus no c o g - tia D e i prius cogn ita. N am ob ieiium
nofcerec creaturas; quia nihil in tellcd u s prius cognitum cit illud , quod y t tale
cogn ofcir,nifi quod illi vnitur, v tr e p r * - proponitur in te lle d u i.E rg o (i proponi­
fencatumad cognitionem.. E rg o parum tur intclleftui elfentia D e i v t talis , qu^
re fcF ct, quod creaturai continerentur in efi o b ied u m primarium fcien tia diuin^^
Omnipot^ncia diuina ad cognitionem non p oteftex y i illius cognitionisforma-5
D e i , fi non rcpracfentarentur ili;. E rgo liter loquendo cognofci ob ied u m fecun-
v itra continentiam j quam habent crea-, dariu m , quod e(tcreatura> E rg o e x v |
tu ra in O m nipotentia diuina,debent vl- eflentia; D e i vt prius c o g n ita nihil crea>;
terius reprsfentaci in tcllcftu i,a d hoc vc tutarum poteft cogn ofciform aliter lo-^
cognofcantur a D e o . quendo, nifi infenfu iden tico,in q u on o q
3Z y Itim a etiam pars conclufio- lo qu im u r; quia hoc eilet cofundere pro^
his probatur: N am quado d jcitu r, quod prictatem loquutionum .N am inhocfeii^
D eu s -cognofcit creaturas in elientia fiu fu nihil poteft diftingui in D eo ,n equ e e x
tanquan» la medio co g n o fccd i,& re c o g ­ parte o b ie d i c p g n i t i , neque ex p art§
n ita , vel h x c propofitio eft id e n tic a , vel m odi cognofcendi.
faira. N am in fcnfu form ali eit faJfa pro- ^4. L oqu endo vero in fenfu for-^
p ofitio. Q^ia cxprarfsiue loquendo, cHen- m aiineq;enentiaD eieft medium cognof-j
tia D e i n jn exprim it munus fpcciei,neq; cendi creaturas,quia nonreprafcntacef;-
id e s , fed creatu ra non polfunt cognofc.i fentia D e i nifi fe ipfam per fe ipfam, Sc fic
nifi vt rcprxfentata: in tc lk ^ u i dmino.J ex vi illius folus D eu s cogn ofci poteft^
E r g o fi form aliter ellentia diuina non JErg6 non creatura. Q uado vero eflentia
exercet munus repra;fcntationisin eflen- D e i colideratur vt o b ie d u m prius cogr-
t i a D e i , non poterunt cognofci creatu-' nitum , tunc folu explicatur ipfa cflentiay
T36. M aior iam confiat ex d id is . Quia ii'- y t terminans cognitionem lu i,E rg o ex
cc t illa forma D e i , que eft cius ellentia, eflentia vt co gn it*,n o n poteft vllacrea-?
cxerceat omnia munia p erfedionu m ,h oc tura cognofci form aliter,& exprefsiue Jq
eft in fcnfu identico;attam en quando in - q u ed o .E rg o to ta co gn itio creatu ra de­
tellig itu r fub munere effentif form aliter, bet fieri ex vi iplius form a diuina, vt vn|-
non exprim itur fub munere idea;,vcl fpe-) t a per modum idea reprafentant is crea^
ciei r.eprffifentantis. E rg o vcl debet in- turas,vel pofsibiles,vel futuras, vel e x i-
te llig i illa propofitio in fcnfu ^dentico, fietes. Q uia idea omnes illas in omni fta-j
quaternis e x p lic a t, quod iJIamet form a tu reprafentat,cuius reprafentatio eft in^
D eitatjs,q,u eft eflentia,fit etiam form a, fin ita ,& continet etiam efle creaturarum
■quse exercet munus idearum .Et iioc ide* rcprafentatiim , vel vt in O m nipotentia,
tice eft verumsformaliter verofalfum .Er- Vcl y t in decreto . v e lin fu ae n tita teia m
g o a d h o c v tr e p r ffe n te t crcaturas, non extra ca u fa sp ro d u d a ,& e x ifte ti. E t c6 -
debet d ic i, quod eft effentia , fed quod fequenter tota co gn itio d tb et reiiuidi ia
eft idea formaliter exprefsiue. M in o r fpccicm id ea, vt vnica intelledui diuino,
etiam confiat. Quia cum co gn itio Hac form aliter, & e x p ra fsiu e . Igiturfen fus
ex o b ie d o , & potentia , j f i obie- idcticus non deferu it, nili ad dcfignanda
d u m non repraerentacur in te lle d u i, non puritate ad u s inD co,ad explicadas vero
poterunt cognolci creatu ra. E rg o li perfrdiones D e i T h e o lo g ice nullatenus
form aliter non intelliguntur rcpraelcfita- dcieruire p o teftjm o potius cotudic illa s
jic r e a t u E * in t c lle d u iP c i, nili quando qu a in D eo cu to ta cia rita tc le^eriU tur
vuica^ ...... . ”
I.P.Q.XIV.A.VIILDe ScientiaDei. 119
rcperitur. in ter Dcitm , & alias caufasj
5. V I , Extim ivititiif feoreutu relata qm aD cus ratione infifiitsvirttitis , ini-
ab.Authare, inenfitatisj&stcrnicatis, ralitcr produ­
cit crcaturas, quod fempcr niatiet in illis
35 CEntentiafiCgo. Aureoli rd- ad hucproduftispereflentiam » pra-ft n-
«3 lara rt-'ijciendu eft : Q u u ’ tiam, &;px)tcntiam , .quod cll commune
fjc it Deura ignorare crcaturas, qiuiido omni-CEeaturXi Neqnc ratioqiianiadu-
foluinvult Dcuitiragnofcereillas, fecim- citvalcti Scilicct.quia obieftum crta-
dmndl'ejquodihabenc in D e o : Namcti-ii tumnon potcft /pccificare cognitionent
tale efle fic D e i , folum fflc illius cognoC- diuinam,nam cognitio Deiininquani fu-
ccrct D cus, & non effccrcaturarum.Ig i­ mitlpcciem ab alio/ed dat ciiinibus, 8c
tur hjec fententia c8 fundit niediumcog-* ipecieni|,&cfli;, & folum cognoicitattm -
nofcendi cum obie£to co.gnito: quoddiJ gendo in ratione obiedfci crcaturas*
ftin d iim ell. SicutdilVinguitur fpecies;- 1.... 37^ Nequcfecunda-fcntentia N o ­
qua videtui-.p3ries, ab ipfa patiece. Ifta minalium adm ittitur. Qma aliud cfti
igitur cognitio D ei terminatur ad efl'e* quod creatura' cognbfcantur , aliud in
quod babent crcatur® extra Deum,qua- quocbgUofcuntur.* Semperci goveruni
^io crcaturs fuuc produdir 6 c exitkn- cft, quod creatura?immediate cognof-
res,& fic Temper cunti ditlindroiicproCe-^ funtur i D eo , fedminquani potclt cllb
dendum cll. Nam fi creaturafaiit pofsi’* verunr, quod cognafcantur in fe ipfis<
biles-, cognofcuiitur iccnndum efle,qu©d Qiiia cognitio debet fieri cum propor­
habcjnt intra Quinipotentiani, 8d idcam* tione diadij', cITe antem c r c s tu ii vt eft
(canquam intra-cauAs etificicntem,& exe- in fe,eil mfinite diflans,.Scimproportio-
plare,& fic creaturae non terminant cog.- catura cum intcllefl:u diuino, & ficiuin-
nitionem D e i , vt funt in fe, quia in fe ni­ quanrcognitio creaturarum potcfl fieri
hil funt. £ t eodcm niodo creaturi fuiiu- ia ipfis crcaturis. Sed certum eft,quod
ra: non terminant fecundum efl'e j quod cognofcantur a Deo , fed non in fe iplis,
non habent. £ t propterca folum creatu­ .Mamcognofci in fe ipfis, eftcognolci in
ra exillentcs terminant cognitionem di- illis , tanquam in m ed io , & hoc lempee
uinam fecundum ell’e , quod habent in fc^ cft crtentia diuinafub munere fpecici, vel
& talis terminatio non fit per hoc,quod /dea:*,.
D eu s referatur ad creaturas,fed per hoc 38 D ic e s:c o g n itio D ei refpedu
(quodillas, quibuse lfe d a t, fibi cognofi Creaturarum eft pradticajquia cft opera-
ccndas rept^fentct, cum ilia dependeni tiua, caufans in creaturis elfe , fuadinina
•tia,& fubicftionc, quanifcinper crcatuj prouidentia gubernandoiiias. Sed talis
habcnt ad Deum» cognitio non potellternunai iadeflciuia
j<5 Reprslcntatur itaque crcatu* diuinam, circa quam nihil poteil operari
ra om nim odo,quo cognofcibilis cll D e o p c u s. neque prouidentia circa illam po-
'& fecundvunmodum , quod eft vcl pofsi- teft verfari. i.rgo cognitio D ei foluni fic
bilis, vel futura, vclcxiltcn s. Eth.ijc re- in creaturis.
prarfcntatioeftinideafccundum , quod 39 Kcfpondeturjqiiod harcobie*
excrcct munus fpecici impraclfa:. t r g o iQ:io confundit duo , & virtutem produ-
intra Deum Icmpcr eft medium cogiiof^ ftiuam D e i,& gubcrnatiuani, Scconfer-
fc n d i, quod cll uiea creaturarum , & li- aaciuam,8c virtutemcognolccndi* Nartl
nuil etiam obiedtum cognitum , quando ratio cognofcendi non cit formal iter ra»;
.creatura non diuii elt prodmSa , quando xio bperandijVt infra dicemus, h t quan-
ycro creatura citp ro d u tta ,tu n c medium ilofcicntia dicitur practica, non eil q u ii
folum co g n o lttn d i elt intra Dffum r ra- ipfa operatur, led quia d irigit cognitio-
tio n c veio e x id tn tia , quam participant ;nem ad opus » & hc tota operatio c{l in
dicuntur lU rationc obiedci cogn iti extra -diredioncoperis , non in productione^
•Deum per mo«Juni o b iecti Jecundarij •Deinde cor.fijndit obie^tum terminans
cognici. Manent ergq cica tn rx exilltn - cognitionem , cum virtute produ^ivia*
,tes extra Deimi , eom udo , quopoflnnc &mcdio cognitionis, hc propterta rcl-
e x tra iliummanerc ; quia reuera creatu­ .pondetur. Quod quando ni D eo dicitur
r a fenipcr rn D eo mancnc;/wipjoetn'm W- cogniciopraaica, non cIt quia producat
m a t f t s j n o t t e r n M f : Attam endii- crcaturasjfcd qiiia ad product iyncm illa­
cuntur creatura: proUuctae manerc extra rum dir igit virtutem ptoductiuam, & iic
D eum , Ucut(.tfcCtusdicuntur tllc ex tra cngnitio Dei qu2 vocatur limpiici , in-
cauiani. Scruaia tamuidjtfc 1«ncia, qua tciiigentisjeljlpeculatiua.Q uiacreatii'
U
120 Commentaria InDiuumTIibmarn,’
'xz pofsibiles non proJucuntur ideo» ponderis ad rem amatam,cognofccre aQ2
neque fciencia Dei clirigic illas in orJine tcni,noncftficiitsm are. Mani cojjnjtio
ad produftioncm. Ergo cognitio eft pra fit per boc,qu(/dfi7tdle 6tus trahit resAd/e
ftica,non quia ipfa producat opus , fed Ec propterealicct cognofcat res,no in fe
quia cognicio eft in ordine ad dirigen- ipfis. A mare autctn fit per hoc» quod fer­
dam produftioncm. Diftiogue camcnnic. tur vohintasad res,& fic amat res in fe ip
di'umad cognofcenduni obicftum crea- fis.N on quia D eusferatur ad aliud, eum
tum ab ipfo cognofcente. Cafu crgo^ intra fe contineat etiam creaturas , quia
quod debercc aliqutd produci, deberet intim ioreftillis, quamipfae fibi; Neque
€(le obieftum cognitum,non mediam ^»4» yalet,quod fi folu amaret creaturas in fe
cognofcicur. E t fic licec fcientiaD ei fit ipfo^amaret fefolii.N ifi forte amet crea^
pra (5t ica»& efiet-produ ftiua.no iufertur> tiiras in fe taquam in canfa,tunc cnini fo-j
quod cognofcat creaturas pet mediii quo Uim amat fe ipfnm. Quia creatura; ante-
creatum , fed quodobieftum cognitmn qua producantur, furtcreatrixefientia.;
,€ffetprodu.ftom,qma creatum eft; i : Authoritasautem D .T h o m . eft confir-'
40 D ices fecundo : Detrs iimat inatio noftra conclufionis: quatenus do^^j
creaturas in fe ipfis. Ergo cognofcit crca c e t »quodabsBternofolumftierunt crea-;
turas in fc iplis. Anteeedens probatur. tur® in Deo,tanquam in caufa efficienteJ
Q uiafi folutii amaret creaturasin fe ipfoj &,reprf fentante.Et tamc ab sterno cog-;
fplum amaret feipfum. Ergo qui amac nouu Deus creaturas,quia cognouitpeiS
crca turas,dcbcc in fe ipfis atnare. Confe* fnTulitudinesideales,qu5 erant inDeo abi
quentia vero probatur, ex Diuo Thom a stern o .V n d eex vi fimilitudinis tanqua
l.p .q .j.a .2 .a d 2.dicente.De»« ab «eter- ex medio cognoicitDeus crcaturas,|icut
«0 4»)4r’^cir«f»»‘4#,hisverbis. licet quando nos cognofcimus creaturas exi^
CfeMftrxab aterno nonfaeriat» ntji itt Veot liences per fimilitudines illarum. Ergo iii
tame» perhoCt<iuod(tbxter»b in Deo fue- in fe ip(o cognofcitur obiedum hoc mo-j
titnt,4h xterno Deus cognofcit res in pro- do lidcft, cognofcitur media rpecieiatca^
prysnati$rts,&'eadem ratione amAuit yp- men eo modo,quo ipfa: creatura funtitii
c u t,& ' nos per fim ilitudines , quie tn m bif fc,& inhocfcnfu creaturae cognofcuntu^
fitnt,cognojcimus res in f e ipfis exijientesi ^n fe,& am an turaD eo eo modo,quo in
H ^ cD iu u s Thom as. Turn ttia m »quia fe funt vcr«,,& bons.
nihil poreft amari in fe ipfo, nifi cognof- 4J A d confirmationem rerpode*;
catur in fe ipfo,quia amor fequicur cog- tur,diftinguendo antecedens. no»
pitionem, coinofceret creaturas in {e!f>fis,t>on cognop
41 Confirmatur." Nam fi Deus ceret intaittue. In fe ipfis exifientibus.& ier
non cognofceret creaturas in fc ipfis, non tttinantibuspr<ej'entialem cogtiitiontm i -vt
cognofceret inttiitiue,quia cognitio in- cbie^um ^«0(i;.Concedo antccedens,/ » fi
tuitiua eft cognitio rei in fe. Tiim etiam; ipfis pojiihilibusy&ferminantibas cognitio»
quia exeo non cognofcit creaturas infc jiem abfira&am alf exifienti* tanquam pep
jp fis, quia cognofcit illas pereflentiara medium ^«o.Nego antecedens.Qnod au­
fuam , tanquam per fpccieminad^qua- tem cognitio intuitiua fit rei in fe,vt exi.
tamjideft,rcpr®fentatiuam alterius rei, flentis. Eft certum; Etpropterea DeuS
prxter creaturas.Sed eodem modo cog- cognofcenspolsibiles creaturas,non cog
nofcic eifentiam fnam,per elfentiamfuam uouitiiituitiuc.Q yiano funt capaces in-
tanquam per fpecieni inadsequatam : id tuitionis,vfq;du lintprodu(a3e,& exifte-’
cft,reprcefentantem alias res prfter Deu • tes.E t fic intui tio deficit cxdefedu crea
E rgo , neque fe ipfiim Deus cognofcet turx incapacis illius vfq;ad exifietiam.;
iutuiciue, iiha:cratio pracualeret. Tum 44 A d impugnationem fecunda rcf-’
etiam , quia alias obieftum ada:quatum pondetur.Quod illafuppofitio no eft ve-^
diuiniintelledlus, cfiet fola effentia di-; ra.Quod ex co Deus non cognofcitcrea-
uina , quia fola elfentia terminat imme.-’ turas in fe ipfis, jquia cognofcit illas per
diatS omnem cognitionem D ei. Quod fpeciem.Nam cognitio crcacurae non di­
'cftfalfum. Quiafola effentia Deinoneflt cit nifi terminationem obitdli cogn iti;
obicdum adsquatum fcientix diuinx , quatenus creatura fitobic& um cognitu,
quia alia etiam cognofcit, fcilicet, crea­ & terminans cognitione.Cognofceie au­
turas. tem in fe ipfis,dupliciter poteft explica^
4Z Refpondeturconcedendo.Quod ri.P rim o cognolcerc in fe ipfis:ideft,per
D eus amat creaturas in fe ip fis, quia non fe ipfas,tanquam per medium gwo.Etiioc
alius modus amandi, nifi per uiodum eftcogiiofcereperfcipfam,tanquam per
Ips-
I.P .Q .X IY .A .V lII.D e ScientlaDel. 121
fpecieni creata, quoJ eft impotVihileref- to llit immediationemobiedi (juod. Lr-
pcdu D ei. Quia Deus.no poteft cognof- go opcimefaluatur, quod cognofcanrur
cere iiifi media fpccie diuina ftu idca.Se* creacurs in Deotanquam in o b ied o cjno
cund-o niodo),poteft cognofci creatura in feu fpecie, & quod cognofcatur in fe iui-
fe, quatcnus nihil mediae inter cognicior mediate.taqua inobiedo ^Hodcoi'nolci-
nctnD ei, & ipfamvc cognicam , fcdim - tur,& in hoc sefu admittitur Gaictruuis.
nsediate infetangitur cieacuravcobie-; 47 Explicatio veroM agiftri A rau­
ftum ^tfodJiceclccundariuni.Ethoc mo­ jo videlicer.Q^od D eusxognofcit crea­
do certum eft.; quod crcatura-cognofci-. turas ex parte rei cognitff in fe ipfo, & in
tar infe ipfa; na li cognofcen^our in D eo , ipfis creaturis, reijcieda eft. Quia ex par­
E)€uscfletcognit«s,non creatura, te rei cogm’cg non poteflDeus cognoice-
45 Quando auteni dicituciQirod r« creaturas in fe ipfo.Nam quod ex par­
creatura cognofcitur a D^o per fpcciem te rei cognit^ cognofcitur,eft;rcs cogci-
fax elTentix in adequatam', optime dici- ta.Ergo ii cognofcitur creatura,ip(a eriC
rur. Quia ilia idea diuina,qua eft elfentia <;ognita.Ergo no Deus. Ergo non poteft
Dci.identicS^cft fpeciesDei,& idea crea- cognofcete creaturas infe,ipfo.nifi vt fpc:
Hirarutn, & fic quandococipicur vt idea, ciereprajfentante illai,& tucno coeuof-i
inteiligitur vcfpecies inadiequata. Ideft citur D e u s, fed idea diuina r«pra:fcntat
repracf<intasobie£kum inctdxquacum di- creaturas,& ipf® sut rescognit^c.Quado
uini incelleftus, Q niaobieftum adaeqaa- autciudicic.Ex patte cogiiofcentis L>eus
tumeft omne cognurcibile,tam diuinum, folii cognofcit creaturas in fc ipfo. R cij •
qaa,mcrcatuni.Erg6,l'pecies vt reprasfen- ciendum eft. C^ia ex parte cognofccnris
tans creaturai eft fpecies inadxquata; eodc moddcogiiofcit creaturas, vt c o g ­
quia repr^fentat folum obie^tum partia­ nitas,^ per idram diuinam,rauquain pec
le , (8c fccundarium diuins cognitionis. fpcciem feu medium^tio. Ergo eodcin
Ergo, in forma refpondetur. E x eo D eui modo dicendum eft,ex parte cognofceii-
vfift cogncfcit creaTuras tnfei^f\:s} cog- tis,& ex parte rei cognita.Q uia cogiiuf-
n.oja'[ ilUs per fuam tjienxiam , TAnt^tum censecdcm modo cogiiofcit, quorts di­
ferfpeciem ina4 <tquatam: N egofuppoit- citur cognita. E; go non. variatur modu.s
cumanteccdeucis. Qj^ia bene compati­ ex cpgnofcente,& exre cOgnita.
tu r , quod cognofcat infe ipfis , & quod 4& A d argumentum ciusrelpodetuc
cognofcac per fpeciem diuinaoi, Nam concedendo: Quod creatura: quado funt.
cogBofcereperfpcciem , non opponitur p ro d u d s lubent effe in fe,& inDeo etia,
cognitioni obLedi in fe ipfo. Sed eodem tjnquam in caufa conferuante illas. Ec
modo c o g n o f c t t e j f e n m m p e r coccdo ctiam.Quodefl'e creaturarum fit
fpeciem in <idi«^«(*r«.N-egoniiHore.Quia finitum , & imperfeduni infe. E tq u od
quanda Deus cognofciteflentia fua,tunc in D eo habcnt dupliciter e(Ie,& cmineu-
jpfa ellentiaper m oduobiedi vnitur intel tcr virtualiter. Quia eft caufa effediuar
Je<aui diuino, & he non vnitur, vt fpecies ill^rum, & eminenter formaliter per mo-,
imprefla;quia fpecies folii datur, quando dun? ides reprz fentatis illas. Ex hac fup-
no vnitur obieftii per fe ipsu,& fic refpe- pQfitionenihil infauorem talis fcntcntis
creaturarum dicitur cflenEia diuina infertur , neque aliquid contra «ofttam
id ea, vel fpccies; quia aliud eft obiedii» concluiioncm.
quodrepr3elcntat,& aliafpecies,per qua 4V A d aliud argumentum dc num. 8:
rcprarfentatur.V nde mediatio fpeciei no refpo Jeiur ;Conccuedo.Quod fiDeus no
tojiit intuitiuam cognitionem } quia in- cognofceret creaturas fecundu eflc,quod
tuitiuc videmus res corporeas, & tamen haoet infe ipfisobiediue. Sc vt quod,(o-
per rpecies videmus illas. Concedinuis ium cognofceret feipfum; t t lie ignora­
e tia m , quodfola efTentiadiuiiiaeftobie- ret creaturas. Quod autem Deus caufet
dum primarium;fed non obiedunj ads- preaturas per intv liedum, vel eft admit­
quatum ,vt iam conftat ex d id is. tendum in lenfuidentieo, no formali, vel
4^ Sententia autem Caietani ve­ debet d ic i, quod kaufat perintellcduirt
ra eft: fi explicetur infenfu d id o . Scili­ dirediue,& nonefJediuc tbrmaliter. I d
cet,quod Deus cognofcit creaturas in i'e elt,noniijgenereciiufxproducecisj quia
ipfo; quia media idea diuina taquam me­ hoc pertinet adO m n potentian(,expref-
d io 9»o cognofcit iilas.Et alias etia cog sc,er d ired cjvc duoio fc4ueci diccinus,
nofcic creaturas in fe ipfvsj qitia crta':ui e et lie non eli idem exprejl'e Deum cog*
ftintobiedum^woj cognitum inimcdu - uofcete creaturas,et caufare illas,feu op.
t 4 . Nam quod rpccits mediet, nunquam tunc inivlligim us,qaod Deus per diucr*
Tom . l i . L fa.'li
I 22 Cc7mmentiria in DiuufttThoniain,’
fam ratlone cauraccreaturas & alia 52 A d illud vero ,quod Henriciis m
cogn ofcit iilas .Qnando autcm drcirur^ dicauit,refp6dctnr.N egadQ ,quodD cns
<]-iiod Deus per pi fffcnria afsiftk rebus; non folum de fa d o , led neq; 4 c potencia
qtiia res fant patentes dciilis D ei, Cpce-. abfoluta pofsit .prodticerc creaturas ab
dimus. Sed ex hoc folu deducitur, quod^ afternOiVt fao loco late dixim us.Itndj ne
D eu s cogiiofci: crcaturas,qnod cocedi-, que fecundum efle d& ntia produCunrur
mus libcnrer.Explicandoctia quomodo creaturae,nifi quaiido producutur fingu-
co gn o fca t,& per quam rationc cognoC-- Idna indiuiduai&exiftentia.Neque illud
ca t,vt ex didcisnianifeftum relinquimus; efle quod Scotus fingit ab aterno, admic
50 A d aliud argumencum refpodetur tendo eft jTOediuin iflterD eu, & creatu-
conccdedoi Q^od creatura cognofcucup rasjfiue vocetur int€lligibile,fiuc alio no
a D eo non per Ipccies creatas,fed per fo r mine.Quia efle intclligibile femper sfequi
niamDiuina»fub nmnere fpeciei,feu idcf» tur ad elie reale reruni, & fic fi tale elfe no
E t etiam coiicedimuSiQwod no cognofcii fuitprodudum ab afterno,fecnndum vc-j
tur crcatursaD 'cO jVtobieflu pumariui; ricatem produdioniSino potuit tale effe
fed fecuudariuin feniper. Negamus tame;; habere intclIigibilitatem j&fi elTe intelli
O^od fiiic creaturae obicftum niediatui gibileeft,etiam elFereale,& verii,& cre^
qnia licet mediec jdea,per quaDeus cog j turn debet nominari,P ropterea reijcien-
n o fe itilla s,ilU n 6 to llit immediationein da eft ilia fuppofitio,quia fine fundame to
obieai^tfodkQuia vt diftummanec, crea & fine argumento propolita cuanefcic,
tu rz noi>coghol'cutur mediantc o b ie d o
primario, fed immediate in fe,vt obieA q § ,y i l ^ Soluutitur rationesduhitAndiproi
5»od, quando funt in fe produfl:«.Na an- pofttAy §.2.
tequa prodncatur,funt nihil iufe,& fic no 53 A ^ rationes dubitandi refpode
funr cognpfcibiles, quia cogaofcibilitas * * tur. Q u o d D .T h o .n o n doccc
fequitut aid cffe,& tuc creatura?funt crea ideo cognofcicrcaturas, quia cognofci-;
trixcflentia* E tfi in hoc fenfu procedic tur DeuSjin quo c6tinetur,8i quia D eus
argumentum, bene poteft concedi. Qu od jfit adus perfedus,iu quo cotinentur ad»,
non cognofcuntur infe im m ediate, quiaj im perfedi. Sicutcogn ito numero fcna-j
.■vfque dum producantur,non habent eli'e, r io , cognofciturbinarius,& ternarius,;
neqjfunt cognorcibiles.fed. folam inDeo^ qui continetur in illo. Nani hascfuppofi-
in quo habent efle. - tio fitinargum eto,6i debet in vero fenfu
51 A d aliam impugnationem relpon^ explicari.N a loquendo de creaturispof-
detur *Negando,quod cx eo, quod crea­ fibilibus,& futuris;certumeft,quiodcog
tura cognofcaritur a D e o , fint princtpiu nofcuntur fccundum elfe, quod habent in
diuinx cognitioni^^quia Hcut eil'e creatu D eo,quia extra Deum nihiliunt. E t co g
r s efl participatum a D co:ita,8f cognof- nitio illarum creaturarum fit hoc modo:;
cibilitas eft participata.T um etiam,quia quatenus idea diuina repraefentat illas,vc
fit ta liscognitio media fpecie diuina, Sc contentas in Onmipotentia, tanquim iu
fic creatura clauditurfub cognitione d^t caufa cfHciente,& ii) idea tanquam in caa
uuia,tanquan) quid pertinens ad eius in> fa exemplari, Loquendo vero de creatu­
tclle6tum,fecunduelTe coenofcibile par- ris exiftentibus, & p ro d u d is : ifts co g ­
ticip tiim ,q u o d habct.Quod aute in tek nofcuntur , & reprailcntautur fecundum
le d io D ei fitfuum eiTe,debet intelligi m efle,quod habent extra D cum ,licet ab ip
fenfu identicp, non formali ( v te x d id is fp participatum.
couftat.^ A d probationem refpondeturji J4 Neque exemplum de numero fi:-,
N e g 5 do antecedes,fcilicet. Q^odft Deits nario explicat modum continedi crcatuJ
cognofceret creaturas in Jeipftt, cigttofcerec ras in D ep.N am fenarius cotin etad u bi-'
iilAs.perfpectet» creata.Quia.femper cog^ narium,& ternarium; quia a d u fnnt ili®
nofcit per fpecieni diuinam,&alias etiam vnitates in fenario.Deus autem non con­
cognofcit immediati illas,quia illud mu tinet hoc modo crcaturas in fua Omnipo
nus ides repra:fentat immediate creatu- tentia. Sola vero illa continentia poccft
ras,& lie iilas cognofcit Deus, vt repra- habere fimilitudineni cu continecia idea:
fentatur in ideis. Y nd e cognicio diinna, qusfo rm aliterad u , 5c reprsefcntatiul
nequeincipita creatura,ncque perficitur continet creaturas.Et hoc modo explica
ab ilU ,nequeD ei naturacft capax accide tafuppofitione proccdit argumenti foiu-
tium,neque obiedum creatuni eft prima tio.SedcreaturK conuntr,t»rin Deo Jecu~
tium ,nequedatfpecicm D eo.Q uod totu dum rationem comu»em\otam. N ego mi-
eft abfurdmn,&Qon probatur. norem.Qviiai^eus cpntineccreaturas fc*
cv.ii-
IP.Q.XlV.A.Vin.DeSeientiaDei. 12
ciindurn omne eflc,qiiod hnbent 'n fe.tarn j<? A d aliam impugnationem rcfpoic
Commune,quam particulare.Ec (ic nc(ia- tur concedcndrt. Chiod Deus cogt'iofcic
da eft confcquetii. A J impugijatione ref- crcaturasrcpreicjitjt-is in iJoa,(icut ccr-
podctiit.EffiatU Dei continet creaturas (>ef nai ius coatuiecar in fenario. Ideft i quod
tnodam nn/aj.Diftinguo antrecedens. Co- ficuc ia fenario formaliter Hniit vnic.itcs
tinentu efi^liuaper /ftodum ynius Omuipo ternarij: ita idea D ei formaliccr rep; a :eij
Concedoanteccdens. CwtiH^ntU tatiuecotinct creaturas otnncs. Scdinsf-
fo r mill per modU reprafentationis ide^tlis, fenttA diuiM no fnnt perfedhaes creaticfe­
non expUcxndo parttculares creaturarU m - cundam propriis aih^tiitates , fvrma-
turas.N ego autcccdens. Nam idea repr Ut,ites, Diftinguo minorem. Sicwndum
fencac omiie,qiiod eft in creatura, ta co - propriasailualltatts reprajeutatss. N ego
mune>quain particulare. Im o, & ipla Oin nuiorem.Sccfindtiffiiproprius atitulitates
nipotcncia continet creaturas, nonfolum entitatiue,Concedo minorem, iirgo norj
fecundum eflc commune iliarum, fed e t ia pofsut cognofci a D eo,vt diflin ftg , &pro
fecudum onwe,quod in fe habent creatu­ priacognitione.Negoc6fequentiam .Ad
ra:. N a , quidquid crcatura habet,fiue c6 impugnatione re(poadetur.c'og»o/tf pro­
niuiK,(iue particulare,cft efle participatG pria cognith»e,eft idem,ac co^nojc! jecinidti
E rgo quidquid habet,concinetur inD eo: di^erenriaSf&rattonespsrticuiares.Cocc-
E t iichnefundamentoargumcntu inten-: do anteccdens,Ergo li in elVencia Dei, v c
dic probare,quod fit aliquid in creatura idea,non manet creaturx fcdundum pro-,
non contentum Tub ratione particulari in prias differentias,non cognofcuntur pro-,
ipfo Dco.lMa licet iii creatura fit efle ini- pria cognitione. Negofuppofitum con-
pertectium prouenit ex ipfacreatura par fcquctis,& confequetiam lim iliter.Q uii
t/cipante} no exDeo,ik quo participatur. Deus in fua idea habet rcprxfentatioiies
55 Ad2.rcfpodctur,eoccdcndo ma­ proprias omnium creaturarum, no foluin
iore, fciltcet.Quod diuinaeiisntia reprx- fecundum efle commune creaturar,redfe-j
fen tac creaturas per modu fpeciei iuiclli- eundum omnes difrerentias quafcunque,
gibilis,Si: fimilitudinis.Et negoniinoie, quas increaturis reperiripofsibi|eelf.
icilicec.Q uod implicct, quod eade fimili f7 A d tertiam ratione dubitandi ref;
tudorcpracfentet plura permodii pluriuj ppndetur coucedendo.Quod methaphy-
in idea rcprafentatur omnia, qu$ fune fica tradiat de eote in communi, in quicii
in crcatura,&eo modo quo lunt in llla,& eft vniuerfale ad omnes diff'crentiasericiis,‘
cu (int piura in crcatutis,omniain.ideare & tamen Methaphyficus non attingit oni
prsiencatur,n6quia idea multiplicetur, nes differentias entis.quia illx diftet eti®
&in hoc fcnfu no reprf fentatur per modii habent fingulates fcicntias, ad quas perti
pluciu,fedquia illa,qux reprgsetatur,sut net.N ego tame confcquentia.iKgo Dsus.
plura,& non cofundutur in rcpra;lentatio nSpoteJl cognojcere in particulari creat nras*
iie.Et confequenter per modum pluriura Dilcrimen autem manifcltiieff. Quia ens
reprxftnrantur.quia vt diiUntca ad inui- d i(>tani de mcthaphy{ica,8c diciu de D eo
ccm reprsfentantur,& fic vt plura. Vnde habet conflantem differentiam.Quia tns,
neganda efl illapropofitio. (^ ia optime quodrelpicit JMethapliyhca,ett cnsvni-
potell idea efle limilitudo pluriumper^. uerlalead omnia entia, 8c iic cll potctia-
tedionum .quxiu vno ob ied o reprsl’eii- Ie,& contrahii>iIe. A t ens diuinum,licet
tantur:praecipue , quando fimilitudoeft fitvnincrfalitsimu,cU tamen fumme adu^
diuina.Sc forma eminens. Nam licet plu­ le,& iic concinet differentias actu,& non
ra habeant aliquam difsimilitudinem ra­ potcnitia,& non elf contrahibilejfed om-
tione pluritatis;attamcn illa omma adu­ nespcifedionesetia creatasadlu claudit.;
nantur in illa idca,fcu fpecie, in quantum Vnde no valet limilitudopropofica inter
formaliter in illa continentur, vt patet iii Methaphylica: obiedu,6c inter reprafen
injagine,quac cum varietate colorum re- tatione creaturarii in ideis diuinis,prop-
prslentat omnes differentias repertas m ter fumma, & infinita diftancia inter ens
pbieA o, v .g . Cifare,quera reprsfencat. didii de Methapayl1ca,& de D eo . £c fic
N eque vale t,quod habeant nmilitud ine licstfit Mcchaphyficapertertior rations
inter fe difsimilia,quado in vno exempla­ vniuerfalitacis fug, non ideo fua pertectio
ri rcpr2*ciicantij[r,quia illud debet reprs coparabiltsjcitperfcftione d iuimi in i Jca
fencare cotam creaturarum varietate ie- repraifentancccieataras, Q^iaell funjma
condum oninc5uifterentias,quas habent, dillinftio incer vttun qj.E rit ergo pcrfc-.
& lie cognofeic Deus omnia lilactia difsi d a iSiethaphylica abfqieo,qqod cogiiaf-
milia obJcda,qi^£ in crcaturis repcrm cat difereiitias particalarcs coatciitas
T o n i. i i . , 1 ,2 fu!>
124 CornmentariainDiudmThottiam;
fiib entetatcaiiien cognitio D ei non po­ Unteceiit coiinet CYeainf<is>H f c pro
terit e ftep erfca a ,fi noncognolcat dif- pofitio in selutbnnalieftfalfa.Quia elfea
forentiasci eacurarum, quasrcprafentat tia diuina folu in fenfu ide tico elt Omni-
iiifuisideis) fcquicur cniui ignorantia p o te tia ,& confequentur foICi identice c6
alicuius perfedionis creacz»quodctt im- tinet creaturas. Ergo cu fenfus identicua
}>orsibile ill D co.C^iaeius cognitio nort fitconfufus, inillo non loquimur.Quia in
binm eft perfcftifsima , fedetiaincom - tali fenfu nihil diftinguitur, neq ^explica­
prclienfiua, & confcqxienter non potcft tur rationes formales perfedionii diuer-
habere ignorantiam alicuius pr*dicati larum,Ergoe(fentia diuina non continet
cteati fuiccommuius,fiue particularis * creaturas;quia c6tinentia,vel eft virtua-
lis,& efted iu a,& hsceftper O m nipote-
V I I I , Jmp»%nAnt»rah Authote fo la l tiii,veleftform alis,&reprscfentariua, &
tiontt fropopt* ad tAtiones hasc eft per ideam, vel fpeciem. Ergo nfi-
dabitAndit. quamformaliter,8t expsefse per elfcntii
■jj i^ E q u cfo Iu tio riesq n as ibi $.|3 D e i.E t fie p rsd ifla folutio, q u se x fup-^
retulimus ex C aietan o ,& M a pofitionefalfaproccdit,reijcitur.
giftro Araujo admittimus, N a perfeftio <Jo Qnado verb adducitur.QuodDe*
diuin* cognitionis requirit neceflario re cognofcit elfentiam fuam,vt imitabile d i
prsfeiitatienes ideales,per modu fpeciei uerfi mode a creatur is, non folum in com
jmprefl’f vnitasdiuino intelieflui ad cog ntuni,fed (ecundiim difterctias particula­
nofccndas creaturas.Q«ia fine illis no in. res fingulariuiu. Eft id£, ac diccre.Quod
tciligftu rin telleftu sD ei fgcundatus ad D euscognofcit fuam eftentiam,feu illam
cogn itionem illaru. Repraifcntatioaute foruiam diuinam,qnx eftefientiaDei.fub
idcalis folet explicari per modu refpeft*, inunere idearum,&fpeciei reprxfentatis,'
de quo iam fupra diximus,quod idea di- non folum perfediones diuinas, fedillas
uina non d icit relatione ad creaturas,fed ctia,quascreaturatimitan poflt)nt,!& par
rcprsfentat i las,tanqua exemplar,a quo ticipare.Qvi^iaDeusndpoH’e t alio modo
participant elie.Igitur refpeftus,feu rela cognofcere perfediones, vt imitabiles,'
tio datur in creatura ad ilia diuina idea, nifijVc tales repras fentarcntur intelleftui
& idea terminat talem relationem,& ab diuino.Et in hoc fenfu cocedimus etiam^
iiJa denominatur cxtrinfecerelata,& po quod cognofcit Deus creaturas fecundii
Aea incelledus ad intelligendamilla deT onines perfediones,tam comniuncs,qua
nominationem termini relati, fingit for­ particulares,quiaomnia reprifentantur
mam quafi intime vnitamj& hoc modo di per ideas diuinas coprehetiue. Negamus
cnntur refpcftns idcales in D eo ad crea­ tamen confequetiam illa ta ,fcilicet,C^<orf
turas : fed vt proprius loquar, funt rcfpe- eX a6lu Veicognofcenthjmm tjj’etttiam to-
<S;ns terminantes relationem creatura: ad paratiue ad creatutas refultant refpedus
Deum .nonDei inferentis fe ad c eaturas^ ideates ad iflji.Etfirniliter fecCida cofeque
5p Q«ado vtro dicit lUafoiutio.Quod tia illata eft neganda,fcilicet. P r h se fi no
cflcntia diuina eft fufficies principium ad fr o modo>intelligendi in Deo cognitio difiittm
cognofcendas creaturas. H oc in fenfu ide d a creaturaruBi, quaitt rejultam'a rejpe-
tico crit.N am it) fenfu fornvali,eflentia di ^ u s idealis ad creaturas.
uina non eft principium fufhciens ad cog­ 6 1 Nam in prima confequetia fuppon^
nitionem, ex parte o b ie d i cognofcendi, tur,Q uod eflentia cognofcatut compara-
Q^uavnicum medium eft fpecies feu idea, tiue ad creaturas, quod eft falfum. Quia
VC rt‘p;-^-fentat formaliter,quidquid co g- D eus cognofcit,quod eflentiaDei termi­
nofcibile eft in creatura,fiue vteft uife,li nat relationem creaturse adfe,fed nun-
t)C vt cocinetur virtualiter inO m nipote- quame^if ellentia D ei datur refpectus ad
tia D ei. Q^ia ilia etiam continentia vir- creaturas,neqjper ratione fingeiite cum
tualiscveacur® in virtute creatiua illius fuOdamento.Etfic fitalis refpectus finge
debet rcpra:rentariinrpccie,vt intelleft^ j-gtur,efl'ec chyraera,quia refpect’ arguic
per ill.im fgcudetur ad cognitione,Ec (ic d<;-pcndentiam:& D eus neq; perrationc
ante ideas, feu fpecics non datur in D eo p )tcft intelligijVt dependens a creatura,
medium ad cognitionem crcatnra:. Q u ia ig itu r exacluD ei cognofccte efsetia fua
inteliectus explicatur,tanqua tabula fine fub munere idea:,vel Ipcciei reprf fcnran-
imprcfsionelimilitudinis.Ergofalsu eft, tis creaturas, no rcfultat refpeihisidea*
quod ante ideasdetur pt incipiiicognofce lis,f«d potius idea fupponitur antccecte-
di creaturas in Diio. V ndc , quado dici« ter^d cognitionSvnitaintellcifruiDeijad
cur, fjfenviti Diuine protUo prmi^quo hoc»vtDeus cognofcatcreaturas^fii ideo
Id-
LP.Q.XIV.A.VllI.DeScient!aDd. u j
licfpeA'.’.s tciea: ad creaturas n'^n eJan