Está en la página 1de 495

Acerca de este libro

Esta es una copia digital de un libro que, durante generaciones, se ha conservado en las estanterías de una biblioteca, hasta que Google ha decidido
escanearlo como parte de un proyecto que pretende que sea posible descubrir en línea libros de todo el mundo.
Ha sobrevivido tantos años como para que los derechos de autor hayan expirado y el libro pase a ser de dominio público. El que un libro sea de
dominio público significa que nunca ha estado protegido por derechos de autor, o bien que el período legal de estos derechos ya ha expirado. Es
posible que una misma obra sea de dominio público en unos países y, sin embargo, no lo sea en otros. Los libros de dominio público son nuestras
puertas hacia el pasado, suponen un patrimonio histórico, cultural y de conocimientos que, a menudo, resulta difícil de descubrir.
Todas las anotaciones, marcas y otras señales en los márgenes que estén presentes en el volumen original aparecerán también en este archivo como
testimonio del largo viaje que el libro ha recorrido desde el editor hasta la biblioteca y, finalmente, hasta usted.

Normas de uso

Google se enorgullece de poder colaborar con distintas bibliotecas para digitalizar los materiales de dominio público a fin de hacerlos accesibles
a todo el mundo. Los libros de dominio público son patrimonio de todos, nosotros somos sus humildes guardianes. No obstante, se trata de un
trabajo caro. Por este motivo, y para poder ofrecer este recurso, hemos tomado medidas para evitar que se produzca un abuso por parte de terceros
con fines comerciales, y hemos incluido restricciones técnicas sobre las solicitudes automatizadas.
Asimismo, le pedimos que:

+ Haga un uso exclusivamente no comercial de estos archivos Hemos diseñado la Búsqueda de libros de Google para el uso de particulares;
como tal, le pedimos que utilice estos archivos con fines personales, y no comerciales.
+ No envíe solicitudes automatizadas Por favor, no envíe solicitudes automatizadas de ningún tipo al sistema de Google. Si está llevando a
cabo una investigación sobre traducción automática, reconocimiento óptico de caracteres u otros campos para los que resulte útil disfrutar
de acceso a una gran cantidad de texto, por favor, envíenos un mensaje. Fomentamos el uso de materiales de dominio público con estos
propósitos y seguro que podremos ayudarle.
+ Conserve la atribución La filigrana de Google que verá en todos los archivos es fundamental para informar a los usuarios sobre este proyecto
y ayudarles a encontrar materiales adicionales en la Búsqueda de libros de Google. Por favor, no la elimine.
+ Manténgase siempre dentro de la legalidad Sea cual sea el uso que haga de estos materiales, recuerde que es responsable de asegurarse de
que todo lo que hace es legal. No dé por sentado que, por el hecho de que una obra se considere de dominio público para los usuarios de
los Estados Unidos, lo será también para los usuarios de otros países. La legislación sobre derechos de autor varía de un país a otro, y no
podemos facilitar información sobre si está permitido un uso específico de algún libro. Por favor, no suponga que la aparición de un libro en
nuestro programa significa que se puede utilizar de igual manera en todo el mundo. La responsabilidad ante la infracción de los derechos de
autor puede ser muy grave.

Acerca de la Búsqueda de libros de Google

El objetivo de Google consiste en organizar información procedente de todo el mundo y hacerla accesible y útil de forma universal. El programa de
Búsqueda de libros de Google ayuda a los lectores a descubrir los libros de todo el mundo a la vez que ayuda a autores y editores a llegar a nuevas
audiencias. Podrá realizar búsquedas en el texto completo de este libro en la web, en la página http://books.google.com
.7? ^\

\ 5y, i & •■ f-\ Pv ****

- - • r ^ AST > i x^jS9* Jar* 1 r*


4 r d.

. Vv V'
r a

v v ':rAv vi ~ J£* • v* **L:\i

I rig ^T^.^ ? a £
-v^.^ /■«flK*-

WJ- J. ■ „ ^ ^

^4 .u

^ s c *v ) %jp

it m

1 L , EST * v «

1 v

' ...jP.. •> ,»* - .

* *2 v. •
Sat i
BIBLIOTHECA S. J
Maison Saint-Augustin
ENGHIEN
jp

i
\
SANCTI AURELII

AUGUSTINL

HIPPONENSIS EPISCOPI

OPERUM

SUPPLEMENTUM I,

Continens Sermones ineditos extractos ex Archivio Montis-Cassini et ex Bibliotheca Laurentiana-Medicea Florentiae.

OPERA ET STUDIO

D. A. B. CAILLAU,

CANONICI HONORARII CENOMANENSIS ET CADURCENSIS ;

NECNON ET

D. B. SAINT-YVES,
SANCTI LUDOYICI FRANCORUM ROM.F. CANONICI.

PARISIIS,

APUD PARENT-DESBARRES, EDITOREM,


VIA VULGO DICTA DE SEINE, 48.

M. DCCC. XXXVI.

EX TYPIS BEUN-MANDAR, SANCTI - CLODOALDI.


T5>

:
SANCTI AURELII

AUGUSTIN

HIPPONENSIS EPISCOPI

SERMONES INEDITI.

SUPPLEMENTUM [.
ILLUSTRISSIMO
, . .. • • •. . .1 "••'.. i >• ,
. < .< ;'.>> » ■ . WVu.M I * " '«".\ .*\lt\\.\
... ET. .. • -.<■■ >..' •••,.> \ V ,••.'* V\\/< J
. . • ... .. ' •tv..\<><(\ •' ■■■ . . '\'.\\u\v.

RE VERENDISSIMO :: :- :-r-

' >■..'■ ••". .. : ' »V "t\ " \Yvo'\

IN CHRISTO PATRI ^ v' "• '^V'


•. ■• • • •*-,.\T\«r.tVi *'. ■• '•,'', ■■■ 1 **♦
t," . •• •• \ • ■ •«■ <- .. •-.<.■ 1 , ".\\<A tv»

DD. ALOYSIO BOVIO,

MELFITENSI ET RAPOLLENSI EPISCOPO,

i
OLIM

i
IN MONASTERIO CASSINENSI SEMINARIl RECTORl ,

LECTORI IBIDEM SACBjE THEOLOGLE,

MONTIS - CASSINENSIS 1TERUM ABBATI ,

ABBATI MONASTEBII CAVENSIS,

CONGREGATIONIS CASSINENSIS PB/ESIDI, etc.

Saspius aiteniiusque nobls perjjendentibus , cui potissirnurn nostras tie sancto Augustino lucubrationes
dedicare deberernus , sernper ante oculos obversabalur tanta illa tanti Doctoris irnago , quas sirnilern sui
virum non solum ordinis sublimitate, sed dotibus ingenii ei virtuturn splendore expostulare videbalur.
Quern sollicitius exquirere studebamus, quern vix tandem aliquando putabamus reperiendum, tarn faci-
liter quarn feliciter, te invento, invenimus , reverendissirne Prassul, cujus beneeolentia, sic nostris arridere
dignala est laboribus , ul prirnurn illud tenlarnenturn benigno favore prosequi voluerit.

Tu enirn sancti Benedieti non indigni norninis alurnnus , illius , inquam , Benedicti , qui scienter
nesciens et sapienter indoctus ', tot doctorurn et sapienturn , irno ipsius sapieniias et doctrinas quasi pater
pluribus abhinc sasculis evasit. Tu scriba doctus in regno ccelorum proferens de thesauro tuo nova et
vetera2, omni sapientia eruditus3, rnulto lernpore datus ad diligentiam legis et Prophetarum 4, in studiosam

' S. Gregor. Magnus in vita S. UencJicti. — " Mattli. xiii , 5?. — ' Acf . vji ,32—4 Prolog Eccli.
4 , ' DEBICATIO.

juvcntutem acceptum a Deo lurnen refundere voluisti. TuAugustiniana; virtutis et scientia: sedulus asmu-
lator, non honorum ambitu, sed meritorum gradibus summurn sacerdotii apicem ascendisti. Tu, Doctoris
nostri lector assiduus , novis illis beati Augustini supplementis exercitatam manurn admovisti , sicut
testantur decem Romce jam in publicum dati sermones, quorum emissio veterum rnonumentorum cu-
riosas mentes recreavit. Tu cum venerabilibus tuis collcgis infirmitatis nostrce antecessor. Tu in ardua,
quam ingredimur, via, iutvs nobiUsque untesignanus ; iuis tuorurrupie vcstigiis semper et ubique insis-
tere, hoc nostrum desiderium, hcec gloria nostra, hoc nostrum attentum perpetuumque studium.

Forte inter tanta tua prceseniis ministerii opera , inler illas episcopales vigilias , inter continuas non
infimce sedis solliciludines , inter dclusa aut contempla dijficilium ternporum pericula , non minima laus
crit te, paupemm quorumdam sacerdotum , non minus scientiarum studio quam animarum saluti ad-
dicturn, lcvia suscepisse munera, quce ut grata habere volueris suppliciter deprecantur ,

.«)*:< ■ . • ;

TUAE AMPLITUDINIS

humillimi et devotissimi

servi

A. B. CAILLAU, canonicus honorarius

cenomanensis et cadurccnsis ,

B. SAINT-YVES, Sancti-Ludovici

Koniifi canonicus.
SYNOPSIS.

I. Monasteriorum encomium et utilitas. II. Bibliothecce italiance inpluribus iniaclai. 111. Montis-Cassini
monasterium ct archivium. IV. Monachorum S. Bencdicti modestia et studium. V. Bibliotheca Lauren-
tiana-Medicea , Florentias. VI. Bibliotheca principis Ghigi , et sessoriana , swe Sanctas-Crucis in Jeroso-
lymis , Romce. VII. Extractorum ex his bibliothecis series. VIII. Edendorum catatogus. IX. Authentwitatis
nolos. X. Prima nota : nominii inscriptio. XI. Secunda nota : discordantiurn absentia. XII. Tertia nota :
concordantium praeseniia. XIII. Editionis ordo. XIV. Codicum i'etustas. XV. Codicurn fides. XVI. Codicum
correctio. XVII. Epilagus.

I. Si quis illas tara multiplices , tam accuratas , tam doctas monachorum lucubrationes perpendere , et praesertim
ingentes eorumdem labores raris istis et lcvibus recentium philosophorum opusculis conferre voluerit, non poterit
animus temperare, quin altum justumque dolorem concipiat, cum veterum illorum venerabiliumque claustrorum
nonnisi sparsas hinc et illinc minas, imo et saepius ne ruinas quidem illarum pietatis et doctrinae quasi academiarum,
in toto christianissimo regno oculi quaerentium perspexerint. Quod autem ingrata simul et demens procul ejecit Gallia,
muJtae adhuc sapientiores necnon et religiosiores servare gloriantur regiones, et imprimis sancta illa romana Ecclesia,
quae utpote unitatis centrum , et totius orbis mater , quidquid bonum est , quidquid salutare , quidquid venerandum ,
non retinet modo , sed et ardentius fovet ac longius propagare nititur. Hic adhuc Carmeli decus ; hic divitem in sua
paupertate Francisci progeniem ; hic doctos Dominici alumnos ; hic potentem scientia et virtute Ignatii familiam ; hic
tam celebrem in litterarum annalibus simplicis illius Benedicti prosapiam videre datur et admirari ; hic adhuc claustri
silentium non orationi solum et pcenitentise , sed et labori et doctrinse favens ; hic impensae multo melius studio et
lectioni longae illae horae, quas mundani sapientes saepius in otio, et forte in cupiditatum insania inaniter et non sine
crimine consumunt.
. v•
II. Haec cogitantibus nobis gratissimum ad aures insonuit nuntium , et illud quidem ab ore illustrissimo emissum ,
plures Italiae bibliothecas ne a Benedictinis quidem Maurinis interrogatas fuisse, cum illas tam commendandas aliunde
editiones emitterent , ita ut multi , nec indigni , hinc et inde intacti remanerent thesauri , in lucem non sine magna
Ecclesiae utilitatc iterum proferendi. Quae fuerit talis in tot tantisque viris negligentiae aut potius praetermissionis causa,
non satis constare videtur, sive, ut nonnulli volunt, illi exhaustis majoribus bibliothecis, nihil in minoribus delitescere
crediderint, sive, ut ab aliis probabilius traditur, nonnullse belli aliorumve casuum diflicultates, quae talem impedirent
laborem, intercesserint ; quidquid sit, nihilominus certum evadit, in plurimis Italiae bibliothecis antiquos reperiri
pretiososque codices, ex quibus, quasi ex ditioribus metallis spirituale, ad ornamentum Ecclesi^e , argentum et aumm
potest erui.
S
6 PILEFATIO.
III. Prima inter illas et codicum numero , et monumentorum vetustate eminet bibliotheca illa Montis-Cassini ,
quse post Vaticanam non infimum locum tenere haud immerito dixerim. Quis est inter pios, qui non audierit hujus
venerandi Montis sanctitatem, ubi Benedictns post scriptam in Subiaco regulam , novum gratiae et virtutis fontem re-
serare dignatus est ; ubi ex illa turre , qua adhuc superstite beata terra gloriatur, et S. Scholasticae sororis, et S. Ger-
mani episcopi animas ad ccelos evolare conspexit; ubi tanti magistri, jam a quindccim saeculis defuncti, vivit adhuc
in discipulis indeficiens inexhaustusque spiritus ? Quis agrorum ubertatis ac proinde populorum abundantiae cupidus ,
aridos montes in virides campos hortosque fertiles conversos, asperas rigidasque sylvas amcenis lcecundisque pratis
locum cedentes, valles incultas et paludosas ditissimis, felici mutatione, luxuriantes messibus, et tuguria, et villas et
civitates oculis, quos primum horrida terrebat solitudo, laetum jucundumque ofFerentes aspectum, quis haec omnia,
indefessis monachorum. laboribus ad effectum perducta, contemplando non exultet? Quis inter artium liberalium
amatores non miretur illam ingentis monasterii molem, triplicia claustra, columnas columnis superpositas , marmora
sculpturae artificio illustrissimorum principum vultus spirantia, et imprimis templum illudin quo tand Iapides pretiosi
admirationem rapiunt, ut solum supersit pro laude silentium; tantae primorum artistarum tabcllae attonitis occurrunt
oculis , ut defixi in obtutu indesinenter hsereant ; tantae divitiae in ipso seminantur pavimento , ut vix pedes movere
quisque stupefactus audeat ? Quis denique in litteralura sive ecclesiastica , sive profanavel paululum exercitatus magna
cum aviditate non amplectatur veteres illos pretiososque codices, in quibus hinc Ciceronis, Virgihi, Plinii, Senecae,
aliorumque illustrissimorum oratorum, aut poetarum, aut philosophorum , non forte adhuc correcta satis' opera,
ilhnc sanctiores Chrysostomi , Origenis, Augustini, Leonis, Gregorii, caeterorumque primi nominis christianorum doc-
torum lucubrationes , manu plus minusve fideli , sed antiqua ubique et ubique venerabili scriptae et delineatae conti-
nentur? Quis igitur justo sanoque judicio praeditus venerandum illum monasticum ordincm , et cum eo alia pleraque
religionis instituta de humano genere, licet ingrato , ita bene merita non suspiciat, quae tot et tanta populis virtutum
pietatisque exempla, tot tantasque agriculturae regiones, tot et tantas gratissimis sculpturae et picturae arlibus materias,
tot demum et tantas ecclesiasticis profanisque litteris memorias suppeditare potuerunt ?
IV. Huc non propria voluntate, sed divina certe, dum exules voluntarii ab exagitala nimis patria, longioris abscntiae
moras studio fallere proponeremus , Providentia adducti, apud sanctum monasterium (et illud non encomii , sed
veritatis et gratitudinis causa profiteor), non abjectas illas invidiosae scientiae, quae absconditos thesauros in lucem
emittere detrimentum reputat , suspiciones invenimus, sed nobilem illam generosamque verae doctrinae liberahtatem
qu3S repertas hinc et inde gemmas possidere non curat , nisi ad publicam utilitatem illas omnium oculis valeat osten-
tare. Hic nobis conversari datum cum docto illo Montis-Cassini archivista , ecclesiasticam doctrinam quaerentibus non
parum commendabili , cum Patre illo Frangipane, decem S. Augustini usque adhuc ignotorum sermonum editore %
qui a quadraginta et amphus annis lectioni et mcditationi vetustissimorum codicum addictus, quidquid a majoribus
acceptum , quidquid a semetipso studio habuit comparatum , nobiscum communicare , cxcellentissimus magister, non
dubitavit. Inde si quid bonum, si quid sapiens, si quid doctum, in hac nostra collectione, reperiatur totum illud non
labori nostro, sed ejus consiliis potius referendum libenter declaramus.
V. Post celebre illud Montis-Cassini archivium, celebrem pariter pariterque divitem Laurentianam - Mediceam
Florentise bibhothecam , annuente supremo civitatis et regni Duce, favente autem illustrissimo ejusdem bibliothecae
rectore DD. Delfuria , invisere et explorare nobis concessum est; cujus quidem laboris, jam ab annis quatuor incoepti,
nondum penitus consummati, sed consummandi celeriter, quasi praelibamentum hodie prolerimus.
VI. Non praetermittenda insuper ExceJlentissimi Principis Ghigi Romac bibliothcca , necnon et archivium sanctae
Crucis in Jerosolymis3, unde plures eruimus beati Petri Damiani sermones, quibuscum docti illius Cardinalis operum
editio plenior et perfcctior evadet.
VII. Haec sunt autem opera sive fragmenla, quae ex diversis ilhs doctrinac fontibus hausta in publicum emittere
statuimus. 1° Quidem multi sancti Augustini sermones huc usque inediti, quorum numerum asserere huc usque non
possumus, cum copistarum labor non sit adhuc ad finem usque perductus. Sufficiat annotare jam in isto volumine
sexaginta et amphus sermones beati Doctoris contineri, qui quidem omnes aut fere omnes ex bibliotheca Montis-Cassini
prodeunt; quinquaginta alios, ex eadem bibliotheca depromptos et ad nos a Roma missos, nostri juris jani factos
esse; pluresque a bibliotheca Florentina spcrari, cum a tribus annis constanter rescribendo incumbant nonnulli
amanuenses ; 2° olii quidam sermones eidem S. Augustino non merito tributi , sed , utpote antiqui et inediti , non

> in »n&ivio Moutis-Cassini reperitur unus Virgilii codex , in quo quidam celebris illius poeta? versus , alias incompleti , integri leguntur; sic jCneid.
Ubi «, « GS;
-r Ki crimine ab uno
DUce ooones, quani aint animis verbtafjiie dolusi. /
et tib. n, v, 61 5 ;
Ferru aoeineta vocat , scrasiiue acccndit ad iras.
et lib. n, 767;
.!."* '., 1 • Staot circttm, el taeitis .mplent mugitibus aras.
ldom ille versus parilcr legitur 111 coJice anttciaiori caract. Lon^ob. , cui titulus : Miscellanea , toin xxxi, saecul. x.
XtUb, u, v. G4^j, ( : .;
Vus .g!l.t« fugam. ct nltu. isr.Me s«ciumL*s.
Htec et foite alia possint doctis nan negligenda videii.
■> liat-endum est itlud S. Augustini sui>pleiueutuin ad complendam ejus cditionem. Stampalum esl Komx an. 1819, edente Octavio Fraja-Frangipane. Addenda
etiain Dionysii cditio viginti-quatuor ejusderu Doctoi is scrmonum Vienna; typis mandatorum anno 1792. IIos sennopes buic nostrse editioni adjungere curabimus.
3 Bibnotbeca Sessoriana, sive Sancta-Crucis lu Jerosolymis multa possidet adbuc inedita, quaj reverendus bujus monasterii arcbivista, DD. Leander de Conieri
in putiKcum emlttere jamdiu sibi proponebat, quando mortc praventusest. Stampis jam supposuerat tressancti Ambrosii sermones. Cssterorum piomulgationem
non possunt non vebementer cxoptare docti omnes Ecclesiae alumni , et utinam illa nobis ctiam rescribere liceret !
PRjEFATIO. 7
omnino rejiciendi; 3° nonnulli S. Chrysostomi sermones, quorum sola versio latina nobis occurrit ; 4° S. Leonis Papae
sermones duo ; 5° epistola una , et quidem pretiosissima , S. Bernardi ; 6° fragmenta quaedam B. Petri Damiani ,
quibus adjunguntur ejusdem preces, sermones et epistolae, ab Eminentissimo Cardinali Zurla, sanctae romanae Ecclesiae
olimVicario, nobis communicatae ; 7° S. Hieronymi fragmenta; 8° S. Hilarii de Laudibus Pauli; 9° S. Maximi epistola;
10° Pauli diaconi fragmenta, et alia minoris momenti.
VIII. Primum quidem volebamus horum sermonum promulgationem differre, usquedum, completo penitus operc,
omnes simul ad lucem dare in promptu emergeret. Scd nova recentius publico promissa S. Augustini editio nostram
ejusdem Doctoris editionem anticipandi causam praebuit, imo et Jactis comprobandi, quanto pretiosior novis illis
thesauris haec nostra evaderet , unde in hoc volumen collegimus sexaginta et amplius sermones authenticos S. Augus-
tini Hipponensis, necnon et plures sermones eidem falso tributos, quos in appendicem rejecimus, caeteris ejusdem
Doctoris ineditis operibus ad aliud tempus, et quidem proximum, dilatis, servatisque aliorum Patrum sermonibus ad
complendam uniuscujusque cditionem, nisi prius brevem ineditorum illorum operum collectionem adunare jucundius
arriderct.
IX. Notandum est interea, et illud ex praenotatis evidenter derivatur, omnia illa non parem inler se habere aucto-
ritatem , ideoque necessarium fuisse severam hic critices manuro , quanquam non severiorcm ' , admovere. Haec sunt
autem regulae, quas ad dijudicandam talem tantique momenti litem adhibere justum aequmque duximus. Tres scilicet
condiliones ad demonstrandam alicujus fragmenti vel sermonis authenticitatem requiri et suflicere nobis visae sunt;
nempe 1° ut veteres codices nomen sancti cujuslibet doctoris aut explicite aut implicite praeferrent ; 2° ut nihil quod
aut ingenio aut stylo scriptoris repugnaret deprehenderetur ; 3° tandem ut etiam plura occurrerent , quae cum notis
ejusdem cogitationibus, et communi dicendi gcnere concordare viderentur. Cujus quidem triplicis conditionis veritas
vel pauluium attendenti paucis elucidata patebit.
X. Primo quidem requiritur ut veteres codices aut explicite aut saltem implicite sancti doctoris nomen praeferanl.
Nam etsi aliquando fieri possit , ut fragmentum aliquod aut S. Augustino , aut ahi cuilibet ex evidenti cogitationum
et styli conformitate non sine probabilitate vindicetur, fatendum est tamen ex eo maxime crescere et firmari certi-
tudinem , si veterum codicum teslimonio genuinus talis talisve scriptoris partus asseratur. Ulud autem testimonium
dicitur exphcitum, quando in principio sermonis aut fragmenti ipsissimis verbis legitur Sernio S'. Augustini episcopi',
aut sermo S. Chrysostomi, aut sermo S. Leonis , et sic de caeteris quibuscumque ; implicitum vero nuncupatur,
aut quando in titulo scriptum habetur : Sermo unde supra, et supra reperitur : Sermo S. Augustini vel aliorum ;
aut quando extrahitur semio cx codice , qui nihil omnino aut pene nihil quod ad S. Doctorem non pertineat, com-
plectitur. Ideo primae huic regulae insistentes nullum omnino sermonem variis scriptoribus tribuere praesumpsimus,
qui iirmo illo quasi sigillo impressus non fuerit et consecratus.
XI. Secundo, vult insuper certae critices severitas, sermonem ipsum nihil continere quod aut tempori, aut ingenio,
aut stvlo scriptoris contrarium deprehendalur. Multos enim videre datur codices, qui ob temporum aut scriptorum
ignorantiam uni tribuunt quod alteri fuisset ascribendum. Unde codicum auctoritas probabilitatem affert magnam,
non absolutam certitudinem. Certior autem evadit sententia, si nihil repugnet ingenio scriploris, si nihililhus doctrinae
contradicat, si nihil stylo ejusdem notissimo aut temporum circumstantiis adversetur. Hinc secundae ilhus regulae
semper et ubique fideles, fragmenta varia, quse S. Augustini nomine luxuriabantur , eidem nihilominus abjudica-
vimus, quia nonnulla hinc et inde scaturiebant, quae a doctrina aut ingenio sancti Doctoris omnino aliena non im-
merito videbantur.
XII. Tertio, si non ita stricte exigendum, saltem anxie dcsiderandum doctis mentibus apparebit tertia, quam
statuimus, conditio , nempe ut etiam plura inveniantur, quae cum uniuscujusque doctoris cogilationibus et communi
dicendi genere concordent. Quamvis enim regula illa non sit in omnibus omnino severius adhibenda, praesertim
cum agitur de scriptoribus, quibus, ut S. Augustino diversum in diversis temporibus variisque longioris vitae gestis
stylum adhibcre contigit , utpote qui modo laici , modo sacerdotes , modo neophyti , modo pontificcs, modo juniores,
modo aetate provecti , modo humana adhuc doctrina imbuti , modo in divinis scientiis perfecti scripserint ; vere tamen
est confitendum in omnibus istis varietatibus originale semper aliquid et quasi personale deprehendi , quod talis aut
talis auctoris vel stylum odoretur, vel prodat ingenium. Quod ut nostrae collectioni favere evidentius pateret, diversis
notis collegimus non omnesquidem , sed aliquas ex ahis sancti Doctoris operibus dcpromptas simihtudines, ut cogi-
tationum stylique conformitate melius appareret veritas tituli in codicibus reperti , cum non modo non in dubium
adducta scribendi varietate , sed in certitudine confirmata dicendi paritate videretur.
XIII. His ergo regulis innixi, novam hanc Augustinianorum sermonum promulgationem fiducialiter in lucem edere
non dubitamus , doctumque lectorem advertere precamur, triplicem hic sermonum speciem ejus oculis supponi;
primam quidem , quae sermones beati Doctoris penitus ineditos complectitur ; secundam, quse exhibet tractatus novis
lectionibus correctos, aut novis ditatos fragmentis ; tertiam , qua sermones non solum incorrectos , sed codicum defectu
perperam in appendicem a Maurinis rejectos, nostrorum auctoritate codicum beato Doctori non immerito vindicantur.
In uniuscujusque sermonum principio breves notas praefiximus, quibus indicantur, 1° codices, imde sermo assumitur ;
2° authenticitatis argumenta; 3° locus, quem tractatus tenere deberet in Maurinorum editione. Sequitur synopsis,
qua , ad majus legentis commodum , praenuntiatur quidquid in variis capituhs sive numeris continetur. Ad calcem
vero paginarum rejecimus variantes codicum lectiones, et sanctae Scripturae librorum et versuum indicationem .

' Dico non severiorem , quia ( quod debita cum reverentia audacior forte profero ) Maurini in quibusdam non ab omni suspicione alieni haberi possunt, utpote
qui novis erroribus viciniores severiorem iis , qua; recentiori eorum cogitandi modo non plane favebant, manum adliibere videantur , quod quidem ex variis
notis in hoc nostrum volumcn, necnon et in pra-ccdentia aut sequentia insertis, facillime patebit.
8 PILEFATIO.
XIV. Unum aulcm nunc superest, scilicet ut pauca de codicum velustate, fide et correctionc praenolcmus. Ve-
tustatem plerorumque ad undecimum sneculum referendam putamus , quanquam plurimi antiquiorcs possint judicari ,
ut videre est ex tabula codicum infra stampata.
XV. Fides autem , ex antiquitate jam iis asserta , major adhuc ex eorumdcm cum aliis multis variorum Europae
bibliothecarum conformitate evadit; sic pleraque sanctorum doctorum stampatahuc usque opera, paucis, etsaepenon
inrmerito , variantibus, in iis nostris occurrunt manuscriptis ; sic in illis legitur, paucis mutatis, duodecim sermones,
qui a Dyonisio ex Venetiana bibliotheca nuper edita fuerunt ; sic plures in biblotheca Laurentiana Florentiae repe-
riuntur, et cum Montis-Cassini lectionibus lectiones Florentine non inutibler aliquando contulimus.
XVI. Quoad vero eorumdem correctionem , nullus cst doctus, qui nesciat quantis ssepius mcndis veteres scaturiant
codices, ita Ut amanuenses modo similitudine litterarum decepU verbum unum in alterius Iocum posuerint; modo
autem involuntaria negligentia, aut prsemeditato errore Iaborantes, puncta ex uno loco in alterum non sine sensus
praejudicio transtulerint ; modo mentis distractione prceoccupati non verba solum , sed et lineas, et integra scnten-
tiarum membra transtulerint ; unde codices nunc rescribenti cuilibet non parvum opus incumbit, veram seu va-
riornm collatione codicum, seu profunda contextus mcditatione, in publicum emittere versioncm. Quanta autem cura,
quanta prudentia, quanta, ut itadicam, religione, in tam sacro tamque diflicili labore usi fuerimus ad lectorem judi-
cium pertinebit; ntque illam ccrtius necnon et facilius ferre valeat sententiam, omnes omnino diversorum codicum
lectiones , etiam ridiculas aliquando et absurdas, positis in paginarum fine notis , referre curavimus , ut quae bene et
certe correcta approbari, quae dubie et probabiliter emendata ponderari, quae vero male et audacius mutata , si quae
forte isUus modi non ultro emissa nostram fidelitatem fefellerint, reprehendi possint et in melius restitui.
XVI. Habes igitur, lector amantissime, totius propositum normamque laboris, quem non injucundum pervolventi
tibi evadere confidimus. Et quomodo filium non juvaret inventas nuper atavorum suorum, et quidem docUssimorum
sanctissimorumque chartas perlegere? Quomodo non exultaret patrum discipulus deperditas diutius magistrorum
suorum elucubrationes attentis percurrendo oculis, attendorique mente meditando? Quot et quanta in illis repertis
feliciter thesauris Ecclesiae alumno non miranda modo, sed et delibanda evolvuntur? Hic S. Augustini doctrina modo
Tiinitatis mysterium, Incarnationis veritatem , rcalem Christi in EucharisUa praesenUam asserentis, modo neophytos
simplicibus imbuentis lectionibus, et perfectos ad grandia virtutum exhortantis opera, modo sanctorum divina exempla
laudibus exaltata omnium imitationi proponentis. Hic, brevis quidem et alieno idiomate deformata, sed nobilis adhuc
et admiranda Chrysostomi facnndia; hic gravis ct concisa S. Leonis papae locutio; hic dulcis et mellifluus, sed reli-
^iosae disciplinae semper addictissimus S. Bernardi diccndi modus; hic non contemnendi recenUoris quidem , sed non
minus scientia quam tlignitate conspicui S. Petri Dainiani cardinalis fcetus. Hic scientiae splendor qui mentes illuminet;
hic eloquentiae fontes, qui ingenium fcecundent ; hic charitatis ardor, qui corda succendat. Legas, precor, et judices.

-
TABULA

CODICUM MONTIS-CASSINI,

IN QUIBUS LEGUNTUR

VARIA SANCTI AUGUSTINI OPERA.

Liauc labulam, adjuucto ctiam fideli quorumdam scripturae Cod. xxiv, alias xliii, membranaceus, folior. 479, characteribus
exeiuplari, hic ideo praeflgendam duximus, ut, illa perspecta, me- longobardis xi saeculi. Continet sancti Augustini Explanationes in
lius paleret nostrorum horumce sermonum aulhenticitas.cum inde Psalterium etin Epistolam Joannis primara.
raanifeslum fiat, elcodices ad venerabilem referri vetustatem, Cod. xxv, alias cxci, in-fol. raembranaceus, folior. 2H, charac-
et iisdcm contineri simul slampala jam prius opera.et opera nunc teribus longobardis xi saeculi, initio. Continet libros xm Cocfessio-
slampis supponenda. nura sancti Augustini.
Cod. xi, alias cvm , in-fol. membranaceus, folior. 276,cha- Cod. xxvi, alias xvii, in-fol. mcmbranaceus , folior. 512, cha-
racteribus omnino longobardis, sed qui saeculum xn iudicant. racteribus longobardis saeculi xi. Conlinct partem primam Expo-
C.ontinet Homilias et Sermones sancli Augustini. Vide Mont- silionis sancti Augustini in Psalterium. Secunda pars conlinetur
fauconiura in Bibl. bibliothecarum sub eodcm numero. in Cod. xxvii.
Cod. xu, alias l, in-fol. membranaceus, folior. 545, characle-
Cod. xxvm, aliascxciv, in-fol. membranaceus, folior. 588, cha-
ribus Iongobardis xisaeculi, post medium. Continet Sermoues
racteribus longobardis xi saeculi, temi>ore Theobaldi abbalis cas-
sancli Aogustini. Vide Montfauconium sub eodem numero.
sinensis, cujusjussu inarmariura librorum fuitpositusanno 1025,
Cod. xiv, alias xliv, in-fol. membranaceus, folior. 225, cliarac- ut patetex fol. 585cjusdem Codicis. Continetpartem librorum de
leribus longobardis xi saeculi. Continet decem priores Iibros de Civilate Dei.
Civilale Dei. Sub eodem numero notatur a Montfauconio.
Cod. xxxix, alias lxviii, in-fol. membrauaceus, folior. 590, chu-
Cod. xv, alias ccxxix, in-fol. membranaceus, folior. 570,cliarac- racteribus latinis iissimilibus quos datMabillonius libr.v, de Re
teribus longobardis, qui flnem saeculi xi astruunt. Continet libros diplomalica, p. 509, (abul. xiii, n. 4. Continet Exposilionem in
sancti Augustini conlra Fauslum. Subeodcm numern nolat illum Epislolas beali Pauli, quae ex titulo antiquo sancto Auguslino Iri-
Montfauconius. buitur, ex recentissime autem apposito Bedae presbytero.
Cod. xvi, alias cxciii, in-fol. membrauaceas, folior. 559, charac- Cod. lvii, alias xxxix, in-fol. maxirao, membranaceus , folior.
leribus longobardis ad finem xi saeculi conscriplis. Continet sancti 587, characteribus longobardis xi saeculi. Conliuet Commenlaria
Augustini Epistolas, et Solutiones quarumdam quaestionum. in Psalraosex SS. Augustinoet Hieronymo.
Cod. xvn, alias cxc, in-fol. raembranaceus, folior. 450, characle-
ribus longobardis saeculi fortasse xu. Conlinct sermones sancti Cod. lxxx. alias lxiv, in-fol. membrauaceus, folior. 168, charac-
Augustini de Vcrbis Domini.Dc illo loquitur sub eodem numero teribus longobardis xi saeculi. Continet Vitam vel Obitum sancli
Monlfauconius. Augustini episcopi.
Cod. xvin, et Cod. xix, alias iv, contineiit libros saucti Augus- Cod. xcm, alias cl, in-fol. membranaceus , folior. 522,charac-
tini deTrinitate.Cod. autem xix in-fol.mernbrauaceus, folior. 370. teribuslatinisxi saeculi, juxla specimen quod exhibct Mabillonius
characteribus saxonicis scribitur juxla specimen datum aMabil- deKediplomalica.p. 369, labul.xm, n. 2. Ilabel sermonem sancli
loniode Ke diplomatica libr. v, tabul.iv, p. 551, n. 2, licet pau- Auguslini, qui incipit : Prolixa oralio , etc.
lulum scriptura sit diversa. Cod. xcvu, alias lxxxviii , in-fol. membranaccus, folior. 275,
Cod. xx, aliasxcix, in-fol. membraiiaceus folior. 180, cbaracteri- characlerihus anliquioribus Iongobardis saeculi x, anle medium.
bus longobardis saeculi xi, post racdium. Continet libros sancli qui accedunt eliam ad francicam, seu merovingianam scripturam.
Augustini de Consensu Evangelistarum. Habet initium Iractatus sancti Augustini episcopi in co : Uixil
Cod. xxi. alias lvi, in-fol. membrauaceus, folior. 460, characte- Jesus Pelro : Sequere me.
ribus longobardis saeculi xi, post medium. Continet priraam par- Cod. xcvm, alias clx, in-fol. inembraiiaceus, folior. 557, charac-
lem Commenlariorum sancli Auguslini in Joannem , videlicet teribus lougohardis xi saeculi, post medietatcm. Ilabet Sermoncs
traclatus xxxvm. sancti Augustini.
Cod. xxii, alias li, in-fol. membranaceus, folior. 455, characteri- Cod. c, aliasccxi, in-fol. membranaceus , folior. 190, cliaracle-
bus longobardis , saec. xi.post medium.Continet alteram partem ribus longobardis xi saeculi principianlis. Coutinet sancli Augus-
Coiumenlariorum in Joannem. Memoralur sicut et praecedens a tini Sermoues.
Mootfaoconio. Cod. ci, alias cxcix, in-fol. inembrauaceus, folior. 259 , charac-
Cod. xxm.alias clxxiii, in-fol. parvo, membranaceus, folior. teribus longobardis saeeuli xi. Conlinet Sermonem sancli Au-
120, characleribus longobardis xi saeculi. Continct sancli Augus- guslini.
lini in Epislolam Joannis Commentnria. Cod. cn, alias cxx, in-fol. mcinbranaceus , folior. 597, cliarac
10 CODICUM MONTIS- CASSINI TABULA.
teribus longobardis, saeculi xi ante mcdium. Continct Sermones Cod. cx, alias xxxvm, in-fol. maximo, membranaceus, folior.
saucli Auguslini. 308, characteribus longobardis saeculi xi, ul confirmalura Gattula
Cod. cin, alias clxxxiv, in-fol. mcmbranaceus, folior. 267, sae- in indice MMS. cassinensium, p. ".Continet Sermones sancli Au-
culi xi ineuntis, vel x ad Gnem, longobardice cxaralus, ConUnet guslini.
ejusdem sancti Doctoris Sermones. God. cxi, alias xxxvn, in-fol. maximo, folior. 210, characteribus
Cod. cnr, aliasxvm. in-fol. magno, membranaceus , folior. 181, longobardis saeculi xi. Continet Horailiarium cum aliquibus ho-
charactcribus longobardis saeculi xi, nisi etiam forlasse saeculi x, miliis non vulgatis.
cum valde simillimi videantur iis qui sub Aligerno abbate, scripti Cod. cxn, aliasxcm, in-ful. membranaceus, folior. 179. charac-
fuere. Sedil autem Aligernusin Cassinensi Cathcdra abanno 948 teribus longobardis saeculi x ineuntis, lempore Theobaldi abbatis.
ad annum 990. Continel sancti Augustini Sermoncs. utexchacacleribus ipsis facile erui posse videtur. Continetsancti
Cod. cv, alias xix, in-fol. raembranaceus, tolior. 272, cbarac- Aagnslini Sermones.
teribus Iongobardis saeculi xi post medium.Conlinet Ilomiliarium Cod. cxm, alias lxx, in-fol. membranaceus, folior. 227, charac-
de Tempore. teribus longobardis saeculi xi. Conlinct diversas de sancta Qua-
Cod. cvi, alias xci, in-fol. membranaceus, folior. 589, characte- dragesima Homilias.
ribus longobardis saeculi xi , ac proprie anni 1010. Continet sancti Cod. cxiv, alias lxv, in-fol. raerabranaceus, folior. 112, charac-
Augustini Sermones. teribus longobardis xi saeculi ad initium.Continetsancli Auguslini
Cod. cvn, alias cxxv, in-fol. membranaceus , folior. 182, cha- Sermones.
racteribus longobardis saeculi xi. CoutinetSermones sancti An- Cod. cxv. aliasLxvi, in-fol. membranaceus, folior. 188, charac-
guslini. teribus longobardis saeculi xi, cura litteris majusculis, seu initia-
Cod. cvui, alias xx, in-fol. magno, membranaceus , folior. 285, libus sane pulcherrimis, sedquarum plurcs abruplae sunl. Conti-
characteribus longobardis saeculixi post mediura. Continelsancti net Sermones sancti Augustini.
Auguslini Sermones. Hi sunt Codices, antiquilate venerabiles, ex quibus assumpti
Cod. cix, alias xxv, in-fol. magno, membranaceus, folior. 248, fuerunt serraones qui nunc in publicura emittuntur. Ut autem
characteribus longobardis xi saeculi. Continet Sermones sancti Au- clariusadhuc pateatsacra illorum vetustas, aliquorum hic deli-
guslini. neatam imaginera annectimus.
ADDENDA

VITiE SANCTI AUGUSTINI

A POSSIDIO EXARATvE1.

Fragmentum hoc e cociice cass. cxm, fol. 136, ex- De nostris utique apud Graecos Origenes ad sex niiJlia le-
tractum,finem vitce sanctiAugustini aliter ac in editis gitur libros scripsisse ; horum denique studium Augus-
reprassentat. Quce diversis ad ultimum excusafue- tinus noster ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta pri-
runt characteribus, manu recentiori adjectavidentur. vatim dictando tantaque in Ecclesia diversisque locis
Vide editionis Maurinensis tom. x , fol. 280. disputando conscripsit , ut vix quisquam studiosorum
diebus et noctibus non solum scribere libros ejus, sed nec
( Post htec vcrba capitis xxxi : Sana fide in Eccleria prmdicavit; legendo nosse occurrit. De quo quidam catholicus Doc-
lia;c aliunde translata leguntur : )
tor quasi cum ipso loqueretur, testificans sic ait :
Sed ne, ut supra tetigiraus , Civitatis suse ruinam vide- Mentitur qui te totum legissc fatetur.
ret, tertio obsidionis mense migravit ad Dominum, quinto
kalendas septembris , cum vixisset annos septuaginta-sex , Iste vero in sancta Ecclesia inter nos post mortem vivens,
in clericatu autcm vel episcopatu annos ferme quadra- nobiscum loquitur semper juxta cujusdam gentilis poetse
ginta. gramma , quod suo scribere jussit sepulcro , » hoc modo
dicens :
(Post haec legitur caput xxvin integrum hic transpositura. Vivere post obitum vatem vis nosse viator ?
Deinde sequitur : ) Quod lcgis ecce Ioquor ; vox tua nempe mea est .
Vir denique ipse debellator haereticorum , defensor Hic dum in Hipponensi sepultus est regione , propter im-
(idelium , et famosorum palma certaminum , in quibus- munditiam et crudelitatem gentilium, inde ablatus in Sar-
damlibris nimia difficultate reconditus, inquibusdam sic dinia repositus est.
est planissimus, ut etiam parvulis probetur acceptus.Cujus
aperta suavia sunt, obscura vero magnis utilitatibus far- Dccurrentibus itaque a die obitus ejus fcrme ducentis octoginta
annis usque ad tempora Liutprandi rcgis Longobardorum , audicns
cita pinguescunt. Hujus autem ingenii vivacitatem si quis idem rex quod Saraccni, depopulata Sardinia, etiam loca foedarent
nosse desiderat, libros ipsius Confessionum legat, ubi se illa, ubi ossa saepe dicti Patris ob vastationem barbarorum olim
refert omnes mathematicas disciplinas sine magistro com- translata et honorificeconditafuerant, misit, et dato magno pretio
prehendisse, quas aliis sub doctis expositoribus (vix datur accepit et transtulit ca Ticinum. Quae utique ossa in basilica beati
comprehendere 2). Fertur itaque quod Marcus Terentius Petri apostoli, quae a ticinensi populo Coelum-Aureum nuncupatur,
cum debito tantiPatris honore recondidit. Jure igitur in apostolica
Varro apud Latinos innumerabiles scripsit libros ; apud
est collocatus ecclesia , qui pro aposlolica dimicans fidc , vivens
GraecosCalciodorus miris in scribendo attollitur laudibus. verbis, ct hactenus scriptis, diabolicas haereticorum fraudes patefa-
ciendo disperdidit ; adjuvante Domino nostro Jesu Christo , fidei
■ Vide lom. x, cap. xvin, p. 270. Append. — • Haec verba ansulis cir- nostra? auctore, qui cum Deo Patre ct Spiritu Sancto vivens regnat
cumscripta desunt in Codice, sed sensu requiri videntur. per cuncta saecula saeculorum. Amen.
./ i r

•i i 'i ' '» (»•••« . : ■


. • . 1 ■•! ,■ i.l;-. i i <!• '■ -. i ••"/
■C, - •' '■' ••ff, '
;.\ C:>K ; I" . I" . '■ . . 11:1 (>
•■ . i)'l< i.:'-iOi! .it,

I r.

i i' •I!

. ! . •: '. it' , I i .

.1,-1 '
■i i■ i

i >.. . i•I A '


•a;
,f . ||\ .» "II
SANCTI AURELII

AUGUSTINI
■ • ■
1 ■ *

HIPPONENSIS EPISCOPI

SERMONES INEDITI.

CLASSIS I.

SERMONES DE SCRIPTURA.

SERMO I. SYNOPSIS.

De ligno dignoscentiae boni et mali. I. Exordium. II. Arbor a Deo prohibita. III. Mors in arbore
facta nonfuit. IV. Arbor non erat mala. V. Ideni comparationibus
comprobatur. VI. Peccatum soli Ada* imputandum, non arbqri aut
Hic Sermo rejectus est in appendicem a Maurinis, Deo. VII. Conclusio.
sicut et sequens, ita ut ex duobus unusfiat in editis , ** , l
et quidem perperam. Sola dubitandi ratio occurrit, I. In Veteri Testamento, id est, inGenesi' legimus, Do-
quod in codice Corbeiensi extet sine rtomine, et a minum dixisse ad Adam : « Ex omni ligno quod est in
quibusdam fuerit S. Ambrosio ascriptus , quibus ego » medio paradisi edetis, ex ligno autem dignoscentiae
rationibus me minime moveri Ubentissimefateor. In » boni et mali , quod est in medio paradisi rion edetis ;
aliquibus enim veteribus libris contineri et ipsi incla- » qua die autem ederitis morte moriemini (a). » Multos*
mant Maurini; quin et tres nunc inventi, illis autem scimus, carissimi Fratres, de hac arbore quaestiones vanas
nondum cogniti, occurrunt codices, qui sancti Au- movisse, qui dicunt3 Adam non voluntate peccasse, quia in
gustinifoetum hunc esse testantur. Legitur enim in illa arbore fuit dignoscentia boni et mab , qui cum ho-
duobus Codicibus Cassinensibus , nempe cod. ca\, minis culpam excusare nituntur , Deo conditori injuriam
fol. 206, etcod. cvi,fol. 350/ et quidem cum nomine faciunt. Quibus ratio reddenda est, ne diutius quaestiones
beati Doctoris. Eidem pariter tribuitur in biblio- vanas moveant, neque lateant in errore talia mentiendo4.
theca Laurentiana tom. \,fol. 80. Quid si rejiciendi Sed si volunt nosse taceant et audiant, ne loquendo stulta*
hujus sermonis causa fuisset sententia auctoris de Deo convicium faciant.
bonitate Dei, in quibusdam non consentiens recen- II. Una arbor fuit in medio paradisi explorans hominis
tiorum h&reticorum opinionibus ? {Vide n. m.) Vnde voluntatem ; in ea vita pendebat per obedientiam6, mors
duos illos sermones Augustino restituimus, et emen- per transgressionem latebat. In ea apparuit hominis trans-
datos ad authenticos codices hic reprcesentamus. gressio , in qua legis praeceptio firmata fuit7. Dixit illis
Locus ejus post sermonem \, cum numero Serm. n. Deus : « Ex omni ligno quod est in medio paradisi ede-

ifl) Gen. n, «6. i7- .....


1 Edit. Legimut in Genesi, dixisse Dominwn. — » Vo* multos deest in per obedientiam desunt in Edit. Eorirm loco legitur et in ea: — 7 Edit.' in
nostro Codice. — ' Erlit. male ilicant. — 4 Edit. aut usque adhuc taliter quaJirmataJiterat legis prafcentio.
sentiendo laleant. — 5 Edit. ttulta loquendo. — 6 Haec verba nccessai in
14 S AUGUSTINI EPISCOPI
» tis , de i lln autcm 1 arborc , quae est in mcdio paradisi , ferro sanguinem prodit : unus operatur ferro ut vitam
» non edetis; ne mortc^1 moriamini (a). » In hoc verbo sustentet suam, alius autem ferro vitam eripit alienam.
lex erat a Domino homini posita , in quo3 fuit praemium Nam et judex gladium portat, ut inreum30 animadvertat,
vitae constitutum cum interaiiaatiote M>nt<ntia:. Dixit et innocentem absrfvat.
Deus : « Morte moriemini4, si guitaverilii (b) ; » et dia- V. Adhuc audi , si vacat, Galumniator ; vinum bonum
bolus dixit : « Morte non moriemini6. » Stetit homo inter dicis esse an malum? puto quod dicis esse bonum , non
factorem Deum et diabolum deceptorem. Deus mortem6 malum; et hoc ad judicium aequitatis , et non ad ebrieta-
minatur, si Mngatur arboris fructus ; diabolus, si sumatur tis beneficium3'. Ergo bonum cst vinum, bonum valde.
fmctus, promittit d/os esse futuros7. Sic axbor illa Yio- Bene quod in uno 32 confessus es bonam esse Dei creatu-
lata 8 ; appetita est vafrienosa dulcedo mortis', et contcmpU ram ; et ego confiteor bonam csse. Quare ergo unus acci-
est salubritas perpelfeac vibe. pit ad sobrietttcm, et alius ad cbrictatem33 ? numquid quia
III. Sed dixit10 alfquis calumniator : Vides quia in illa unus mcbriatur34 et turpis videtur, ideo maledicenda est
arbore fuit facta mors. Respondeamus vanae quaestioni. creatura Dei? Alius sobrie bibit, et benedicit Deum inipsa
Non fuit plane in illa arbore facta , sed inventa per homi- sobrietate ; nam qui inebriatur , in foveam cadit , et ali-
nem. Haec fuit probatio hominis, non deceptio Salvatoris. quoties, quod pejus est, mortem incurrit35. Cibi, quos no-
Nam si Deus hominem non amasset , aee et fecisset ncc bis Deus largitus est ad edcndum 3C, non sunt mali , sed
ante 11 praemoneret, si mortificare voluisset. Quod si ante boni, et tamen, si amplius sumantur 37, pcrniciosi sunt et
non praemoneret, non erat misericordia, sed impietas, nec nocivi. Numquid idco mala dicenda est Deicreatura, quia
justitia, sed injustitia, ut ipse fecisset misericorditer ho- nocet, aut aliquibus perniciosa est ? Sed qui eam in per-
minem et labi fecisset injuste. Haec impietas nec in homine niciem salutis suae amplius praesumunt quam quod Deus
esse debet, quanto magis in Deo nen fuisse credcnda est, generi humano largitus est, ipsis nociva est38. Nam hoc,
qui fons bonitatis et pietatis est. Quis hominum, Fratres quod dicturus sum, beneomnibus cognitum est39. Scimus
mei, opus suum perire patiatur, aut" fabricam suam rui- aliquos multovino et cibopraefocatos et mortepraeventos40.
nae tradat, aut filium quem genuit in foveam mortis im- Numquid in vino aut cibo fuit mors ? Absit , sed intem-
pingat. Si in homine ista crudelitas non est, quomodo in perantia ciborum fecit cos in mortem incidere41. Sicut
Deo fuisse credenda est 13, qui fabricam suam, id est ho- ferrum non ideo malum dicendum est, quia de eo latro fe-
minem, bene disposuit, etimminenti14 cjus ruinae dcstina- cit" homicidium; sed ipse malus est, qui eo utitur ad
tione praecepti 16 sulTulsit, ne caderet ? Sed stare non po- perimendum hominem. Ita et illa arbor non fuit mala ,
tuit; quare? quia audire noluit. Quidergo imputamus sed bona ; sed hoc fuit plane malum, quod homo Dei prae-
Deo, si Adam cecidit, qui ut caderet praeceptum Dei con- cepturo transgressus est. Nam quidquid Dominus ad usum
tempsit ? hominis dare dignatus est, bonum est 43. Ecce et 44 de Novo
IV. Dic mihi : Arbor ipsa bona fuit, an mala16 ? dictu- Testamento profero testimonium , bona esse 44 quae Deus
rus es utique mala , de qua hoino pomum rapiendo epu- fecit. InActibus ApostolorumobdormissePetrumlegitur46,
latus est mortem 17. Ergo arbor fuit mala, an transgressio et visum vidisse : « Deponi de ccelo vas quoddam can-
mandati ? plane arbor ; nam si mala non fuisset , homini » didum, velut linteum, in quo erant volatilia, qua-
mortem non propinasset 18. Haec dicis non intendens virtu- » drupedia , et serpentia47 posita. Et dixit ad eum vox :
tem Scripturarum ; nam sicut scriptum est : in illa arbore » Surge , macta 48 et manduca. Et dixit : Absit, Domine;
fuit19 « dignoscentia boni et mali (c), » item20 scriptum » nunquam manducavi quidquam commune 49 aut im-
cst : « Et vidit Deus quae fecit et erant1' bona valde (d). » » mundum. Iterumque ad eum vox60 : Quae Deus, in-
Illud credis, quod te in errorem inducat , et hoc quod te » quit, sanctificavit, tucoinmuncnedixeris(e). » Quidest,
ad sanitatem11 perducat non credis? vis nosse, qui calum- Calumniator? liaec non solum bona? sed sanctificata esse
niaris , quia arbor illa non fuit mala , sed bona ; nec in omnia ex 61 ore divino probavimus.
ea facta est a Deo mors , sed homo sibi mortem creavit ? VI. Arbor igitur51 haec non fuit mala, scd bona, nec
Ferrum" boaum est, an malum? sine dubio dicturus es : in ea aliquid ceperiri potuit malum53 ; sed homo fuitase-
Malum. Quare malum, et non bonum, cum omnia quae metipso malus, qui male usus est bono, quod fecerat Deus.
fecit Deus bona sintM valde? quare25 Ixmum dicis esse fer- In hoc mala voluntas hominis agnoscitur64, quod ei oninis
rum, unde homines perimuntur? audi ergo. Non ferrum paradisi plenitudo non abundavit. Et quia ad arborem
malum est, sedhomo16 qui ad factum utitur ferro, ipse interdictam manum extendit, animae mox mortem incur-
malus est. Nara vis nossequia bonum est ferrum? Unus rit65. Si unam arborem ei Divinitas esset largiu66, etom-
eo-utitur ad puUndam17 vineam, et alius ad perpetranduin uis paradisus fuisset interdictjus, suflicere debuit67 quod
homicidium. Umis18 sc pascit ferro, et alius innocentiain" ei largitus est Deus. Sedquia amplius voluit, quam quod
perimit gladio: unus agxum ferro eolit, et alius in pace ei largientis indulsit voluntas6*, et hoc quod luibuit con

(«0. Gen. a, 16, ij,— (i) Id. m, 4- — (c) Id. u, ■7« (<fl ld- i,. 3*. — (•) \ct. «, M , et serpj.
< fcdati, t»*r*v—- — »t»Cod taaie moriemm ; deest vox morte. — JEdit. centem. — 3° Tn Cod. dccst in. — 11 Edit. puta auod lonum estc dkas , et
male : l&c erat a Degposita homini , in cafuit prccmium cotislitutum. — hoc tftjiuiaiu judicia , non elrietatis ieneficip. — '*EdiL mal» in vinn.
tfA&.Deus dixit: Si gustaveritis morte moriemini. — 5Edit, nqnmortt — -3'Edit. Quare erg> unus accipif^ cum sebrietate, alius ad ebrietatemt
moriemini. — "Cod. nrinos bene tnorte. — 7 Hic et «epius in Editis vcrba Cbd, malc accepit. — '4 Edit. malc unus de eo ebriatur. — 35 Cod,
•adeoi lemintur, sed ordine paulidura diverso; ab indicanda leri ills <Kffe- mafe- ahhs mebriatur , et in fbveam cadit, aliquoties , quod pefus
rentia abbiac abfltKwbiswis , bisi" muUtio sansura affeceril. — 8 Hqre plirasis asl, ntortem incun-it. — 36 Kdit. Dotninat largiri digruitus est ad uun-
deest in Editis. — 9 Morlis desideratur in Editis, et quidem roaJe; nult dum. — 37 Edit. pratsumantur. — 38 Edit. nale : W qwa in permciem
iterum Codex habet appetitia. — '"Edit. dicit. — 1 1 Edit. nec et antea. salutis suc. amplius prasumunt , ct quod Deus gcneri hunuvto largitus est
— " Cod. male ut. 1 5 Edit. nec m Deo crtdas fuisse. — »4 Cod'. male ipsis nocivum est.— 39 Edit. et quae dicturus sum benc onmibus nota sunt.
unmuwniia. — ffili&t. mnl* disllinam pr^eccpti; tindc abjicienda doctai qu» — 4» Edit. non habent : et mortc pr&ventos.— 4« Edit. cadcre. — 4« Edit.
dein, se4 mutiiiA not», ad in£ei iorera p.i|uwi mat-ijiaem apposita. — I&God. nc et pro skiu", clfacit proficit.— 4* EdSt. nam bamon est quidquid Deus
rninus ben« : an non ? — '7 Maurioi malc : Dklurus es : Mala , mala homini ad ulcndum tribuerc dignalus esl. — 44 In Edit. deest ct. — 45 Edit.
utiaue > de qua homp pomum rapie/ido muckaluj est morte. Piius Editi omnia. — 4c Edit. tegimus. — 47 Edit. serpentia terraj. — 48 Edit. Surge,
pejori modo : Ittutatus est in mortem. Ifoeti-am lectionem veram esse patet. Petre, victima et manduca, et Petrus ait. — 49Edit. quoniam nunquam
— ■ 8Edit. male : Adam non cecidisset. Cum nostiis Codicibus concordat comedi. — 5o Edit. cui dixit; et post dcest inquit. — Sl Edit. non liabent
MS. Gompendiensis. — ^9 Edit. fuisse dignoscentiam. — 50Edit. ita. — ex. — 5' Apud cosdcm desidcralur vox igitur. — 53Edit. mali. — HEdit.
»» ErUt eccx. — " KdiL salatem. — "}Edit. Iiaheat : Dk milu, Calum- cognoscitmr. — 5iEdit. ui cui omnis paradisus subjacuit, ad wlorem m-
niator: Ferrum, etc. — ^Cod. male sunt. — j5 Edit. quale. — »fi la terdictiun ntanum cxtendens mortem incurrit. — 56 Edit. largiretur. —
Edit. deest homo. — '7 Edit. putandum. — ,8Edit. alius. — '9 Edit iimo- 57 Edit. debucrat. — 58 Cod. ininus bcne polestas.
SERMO II. DE LIGNO DIGNOSCENTL-E BONI ET MALI II. 15
fusus amisit, ct in praevaricationis necem nihilominus II. Adhuc caluniniator ille prislinus , tot probadonibus
imiitpraeeeps1. Peccatum Adae, cui imputandum est? Deo, convictns, non acquiescit, seddicit : Sciebat Deus homi-
qui monuit, aut eiqui noluit audire ? Medico, qui vulne- nem posse peccare, annon12? Respondeamus ei, ne vi-
rato praeceptum1 dedit, aut vulnerato, qui, contra prae- deatur sibi aliquid dixisse : Sciebat plane. Si ergo sciebat
ceptum medici,noxiapoma gustando, causam transgrcssio- eum posse peecare , quare non eum revocavit a peccato ?
nis incurrit? Medicorum ars est 3 , quos viderint nimia Quare?Quiainvitumnon decuitcoronari13. Quis, inquam,
asgritudine laborantes , ab his eos prohibece escis , quae Fratres mei, praemium non pugnanti dabit 14 ? Aut quae co-
sunt perniciosa saluti , ut aut periculum possint caverc , rona non dimicanti? Aut quae sine conflictu victoria?
aut mortem. Quod siaegroti contra mediei praeceptum per Audi Apostolum divino ore loquentem : « Nemo corona-
intemperantiam contraria sumpserint , et mortem incur- » tur , nisi qui legitime certaverit (a). » Adam nec pug-
rerint4, quid pertinet medico, qui pravidens causam, ob- navit, nec ccrtamen cum diabolo suscepit ; sed ad unam
servationem indixit ? Ita nec Deo medico animarum im- suggestionem , praemium immortalitatis amisit. Victusest,
putandum est , quod Adam cecidit , qui eum ante mo- quia non pugnavit ; succubuit voluntati 1S, non neces-
nendo, in aeternum vivere voluit. sitati. Vis nosse18, o Calumniator, qui signare te nescis, et
VII. Multa supersunt de istis quaestionibus , quae di- Deo calumniaris1 7, quia Adam voluntate peccavit18 ? Nempe
cenda sunt •, sed hora praeteriit 5 singula dicere, ne longi- Job homo fuit similis illi. Quanta perpessus cst et tole-
tudosermonis fastidium faciatauditoribus ; debitorem me ravit ! Pugnavit fortiter et vicit ; a Deo in potestatem dia-
dico •, dilationem peto ; sed vereor ne debitor occurrat, et boli datus est , et sustinuit. Et utique quem sciebat Deus
creditor absentiam procuret. superari19 non posse, in potestatem non debuit dare : sed
ideo taliter eum probare voluit , ut nobis excusationis et
calumniae articulum amputaret20. Expoliatus divitiis et
censu, vinci non potuit , quia nec voluit. Filios*1 amisit ,
et Dominum benedixit. Parum fuit ** hoc ; postea ulce-
SERMO H. ribus23 plenus, in stercore jacuit, et nihil mali adversus
Deum loqui voluit24. Licet doloribus urgeretur loqui ,
De ligno dignoscentiae boni et mali II. verba tamen non fuerunt improperii. Cui etiam uxor
sua non ad adjutorium , sed ad deceptionem fuerat re-
Idem de hoc Sermone dicendum ac de prcecedenti. servata25 ; ad adjutorium quidem diaboli, sed ad decep-
Notandum est tantum hic unum solummodo occur- tionem plane mariti. Subrogata26 a diabolo, taliapersua-
rere codicem, nempe Cod. \i,fol. 352. Hic recurrit et debat dicens : « Quandiu haec pateris? dic verbum
fortior quidem dubitatio de causa propter quam » contra Dominum , ut indignetur tibi , et moriaris (b). »
Sermo isterejectus est aMaurinis. Asseritur enim, nec 0 affectus uxoris ! o malagma conjugalis ! non disit :
incerte , sedclare, hominem invitum non peccare, « Confitere Domino ut propitietur tibi et vivas, » sed
peccare voluntate, non necessitate ; Job vincinon po- « Blasphema, inquit , Deum , ut indignetur tibi et mo-
tuisse, quia non voliut, etc. qucequidem sententia; non » riaris 27'. » 0 argumenta serpentis antiqui ! Per uxorem
erant gratm doctis ediloribus. In dubium igiturpotest pulavit28 decipere, cujus animam vulneribus 23 ad blas-
revocarihorumce virorum fudicium, quosa recta via phemiam non valuit incitare30. Deo nec sic Job quid-
per conceptas prius opiniones abductos fuisse facil- quam ingrate aut contrarium est locutus ; neque per sug-
lime credendum est. Ponatur hic Sermo post prace- gestionem uxoris , diabolo , sed potius Deo , tolerans
dentem cum numero Serm. in. obedivit. Adam vero quid tale pertulit? Quod cum dia-
bolo certamen habuit? Nihil tale pertulit : quare diabolo
SYNOPSIS. potius quam Deo obedivit?
III. Sed adhuc, Calumniator, dicis31 : Quare Deus dixit :
I. Exordium. II. Cur Deus scicns Adam peccaturum , non eum « Morte moriemini , » nisi quia Deus ipsam mortem fe-
revocavit a peccato. III. Mors cx divini mandati contemptu. IV. An cit, qui eam non avertit? Respondetur tibi, et inhoc, Ca-
debuit Deus permittere peccatum ? V. Adam non ideo malus, quia
genitor homicidae. VI. Nec Deus, quia Adae peccatoris creator. hunniator ineptissime. Situ, cumsis corruptibilis32homo,
VII. Conclusio. habens sub te famulos, quibus ut se, ne in periculum
mortis corruant , vitae committis praeceptum ; et in his
I. Debittjm de quo supra0 curo solvere sermonem ; sed omnibus contigerit uni eorum per incuriae negligentiam ,
pristinos meos noninvenio creditores; aliquos video, ali- laqueum incurrerenecis33, numquidmors ejus tibi impu-
quos requiro. O creditor piger, cum veneris ut debitum tanda erit, et non potius ei, qui tuam admonitionem con-
exigas, quid absentiam 7 procuras? Debitor satisfacere de- temnendo mortem incurrit? Sic necDeo mors Adae ascri-
bito* cupit, et creditor desidiosus absentiamfacit9. Novam benda est , qui eum ante transgressum 34, in mortem ne
rem video ; instat debitor creditori , ut debitum resti- incurreret, monuit. Certe35 manifestum est Deum36 no-
tuat '•, et ille , ut recipiat } venire excusat. Sed quid in- luisse hominem perire37, neque mortem fecisse ; juxta di-
terest? si11 creditor venire noluit, reddat debitor quod centis testimonium sapientissimi Salomonis : « Deus mor-
promisit. » tem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum [(c). »

(c) 2 Tira. n, 5. — (6) Job. xi, 9. — (c) Sap. 1, i3.


■ In. Edit. desunt voces conjusus... prcevaricationis . . . nihilominus... 54 Edit. male potuit; ct post simplicem virgnlam licet doloribus urgebatur
pratceps. — 3 Edit. observandi praceplum. — 3 In Cod. abundr.l hic par- loqui; sed verba nonJherant improperii.— »5 Edit. cui jam uxor sua non
ticula ut. Edit. babent : ut eis, quos viderint nimia atgritudine laborantes , adjuiorium, sed deceptio Juit. Phrasis sequcns intcgra decst.— "6 Edit. su-
eaprohibeant quee perniciosa sunt , aut periculum procurent. — -lEdit. bornata. — J7 In Cod. dcsunt htec ex his vcrbis : O qffectus, ctc, quae sup-
quod si agrotus contra medici pratceptum per intemperantiam contraria plentur ex Editis.— '«Edit. putavit Job. — a9 Edit. animum vulneribus ple-
1 tnciderit. — s Cod. minus bene prcelerit. — 6 Haec veiba de num. — 30 Cod. irritare; et postea sine sensu legitur dimidiata pbrasis : et
: ia Edit. — 7 Edit. tuam absentiam. — 8 Edit. creditori. necsic potuit, sed adjutorem Deo. — 3> Codex male dicit. — 3> In Edit.
— SEdit. absentem seJacit.— ,0Edit. ut dcbitum recipiat, et ille excusat. deest corruptibilis.— 33 Edit. habensJilios, omnes aehnones, omnibus prce-
— " In Cod. deest si. — 1 * Ibid. desidcratur annon. — ' J Edit. coronare. ceplum das , ut te sequantur , et imitentur m omnibus, et si unus eorum
— '4 Edit. dat. — <5 Cod. male voluptati. — 16 In Edit. dcsunt verba : vis contemptor extiterit, et per malam conversatkmem mortem incurrerit.—
nosse. — "7 Edit. Mf calumniari. — '* Edit. Adam non voluntate pec- 34 Edit. transgressionem , et deinde incideret. — ^Edit. nam. — Edit.
cavit. — ") Edit. penitus superari.— 20 InCod. desunt mal e et... articulum. monuisse Dominum atque noluisse. — 37 Edit. mori, et post nec ipsum
— "Ib Cod. dcest vox Jilios.— »• Edit. est. — a3Cod. male vulneribus.— Jecisse mortem. TestiJicatur huic verbo sapientissimus Salomon dicens.
1« i S. AUGUSTINI EPISCOPJ
Adarn namqne ' praeccptum Doi contempsit2. Non.verhe- tenent, quia legi calumniantur*9 ut geniti sint rei, eteo-
nbus cesusr, neque gladio percussoris fuit mulctatiis. rum30 genitores ipsorum31 reatu teneantur obstricti. Ecce
Imperatoris nempe facta*. nemo sine periculo sui sangui- Adam qui genuit latronem, et ecce Cain qui interfecit
nis contemnit. Homines utique imperatoris suscipiunt cum fratrem. Quis32 ex his duobus est reus? Pater qui genuit,
tremore et veneratione vilissimam chartulam , atramento aut filius qui germanum morte33 peremit? Cesset calum-
conscriptam 4, et velut divinos apices adorant.:Sed Scrip- niator, taceat calumniator; quamvis nunquam aliquid
turse divinae leguntur, verba Dei tonant, ipse Dominus verius dicit, qui veritati calumniam fecit J4. Ubi es, Calum-
quodam modo prsesentibus loquitur, nec vcneratur5, niator? Responde mihi pro suscepto tuo, qui de te eras
nec timetur , neque adoratur , nec auditur ; sed , quod securus. Defende quem usque modo defendebas. Quare
pejus est, velut fastidientes, discurrente per illicita visu , recessisti ? quid tacuisti ? Ecce pro filii reatu reus tene-
auditum avertentes, inanibus obnoxia cum detraclione tur Adam qui genuit parricidam. Quare non dicis : Non
fabuhs occupamnr6. Imperator longe positus^ de charta est reus ? . ,
loquitur et tremitur 7 , «t quasi praesens in illa charta VI. Exurrexit qui tacebat. Nontaceo, inquit, respon-
adoratur8; tcstimonium dominicum recitatur, et ab ali- deo plane et defendo ; nec fdius pro patre, nec pater pro
quibus contemnitur9. Ipsum Prophetae clamant, Apostoli fdio rcus est, quia scriptum est : « Anima patris mea est,
praedicant, Evangelia loquuntur ; per se ipsum hominibus » et anima fdii mea est : anima quae peccaverit , ipsa pu-
fchulatur, et non auditur. Audi prsesentem Deum 10 et< » nietur(i). » Quasi experrectus35 est calumniator ille, qui
loquentem : « Ubi fuerint , inquit , duo vel tres congre- dormiebat; aperuit os36, ccepitloqui, sed modo tacebat.
» gati in nomine meo , ibi sum in medio eorum («). » Dic ergo : Nec fdius pro patre, nec pater pro fdio reus est.
IV. Sed utique , inquiunt calumniosi 11 , Deus non Responde pro suscepto tuo, et ego pro Deo meo. Defende
debuit hominem permittere ut peccaret. O stuJti qui hoc Adae causam, et ego Domini mei37 injuriam. Tudicis non
dicunt , et 12 non considerant quia Deus non statuam fecit esse justum ut reus sit Adam pro fdio , et ego consentio ;
lapideam aut ligneam, sed hominem perfectum condidit, ergo si patrem non involvit fdii reatus 38, quare imputas
cui et liberi arbitrii potestatem dedit13 ! Debuitconsiderare Deo Adae peccatum 39 ? Et sicut non est judicandus 40 pro
quid boni appeteret, et quid mali contemneret ; debuit Cain, sic necDeo quod Adampeccaverit41 imputemus41.
timere quod minatus est Deus, et contemnere quod VII. Desine, stulte Calumniator, si tamen calumniator,
persuaserat diabolus ; et proposito sibi immortalitatis et non potius blasphemator dicendus es, desine talia de
praemio, ad hoc debuit aurem cordis parare14, ut Crea- Deo loqui , et talia delirare. Considera te primum qui sis,
toris sui servaret praeceptum , non exterminatoris consi- qualis vel a quo factus sis, et vide utnun debeas de Factore
lium15. Non melius hominem culpo quam Deum , qui ita loqui , qui non audes loqui de conservo tuo.
liominem bonum fecit ? cui procul duhio injuriam facio,
dum contra eum defendo liomincm16. O stuJtaet vana
quaestio ! Dicunt homines : Deus non debuit hominem
permittere ut peccaret, et non dicunt quia honio male
SERMO III.
fecit, Dei praeceptum transgrediendo, ut peccaret. Quia 1 7
utique ipsc homo debuit mortem timere, et ad interdic-
tam arborem non accedere. ln istuci : Ne tardes converti ad Dominum (c).
V. Si quisquam liominum , nolo dicere imperaloris
sneculi, vel certe18 judicis praeconem contempserit, non Sermo iste a Codice xn Cassinensi eruitur, qui
rapitur ad supplicium? Dei praecepta 10 contempsit Adam, totusfere S. Augustinifoetus complectitur. Nomen
et ab aliquibus defenditur. Quare culpas Deum cum tuo et stylus perfectissime concordant ; unde dubitandi
periculo70, et non liominem sine tuo praejudicio11? Quare locus minime relinquitur. Ponendus est in editione
accusas22 Artificem qui bene fabricavit, et defendis bomi- Maurinensi post Sermonem xl, ubi eadem verba
nem qui aedificio suo adesse noluit? Qui divini prnecepti explicantur.
immemor fuit, invulnus23 transgressionis incurrit. 0 qui
Adam defendis et Deo injuriam facis , ad quod te inter- SYNOPSIS.
rogo responde mihi : Adam bonus fuitan malus? Dicturus
I. Ituna opcra cum fidc ncccssaria sunt. II. Procrastinantcs ar-
esbqn.us,utplenasit tuadctensio. Siergo bonusfuit, quare
guunlur. III. Coiilra uVspcrntiuncm ct prasumplioncm. IV. Pro-
nnum fdium bonum, aJium latronem fecit24? Debuit, nt- rrastinatio itcmm impugnatur. V. Conclusio.
pqte bonus25, ambosbonos creare, aut si, ut tu16dicis, Deo
faciente peccavit, ambos malos dehuil generare. Quare I. Cum dc bonis operibus frequentius admonemus ali-
unum innocentem, et alium eflundentem innocentjs sau- quos ex nostris , ad justitiam , vel ad eleemosynam pi-
guinera genuit? Unus dedicavit martyrium , ct aliu3 ini- gros , et ad luxuriam , vel avaritiam promptos esse cognos-
tiavit parricidium. Ergo Cain quod germanum occidit , cimus. Pene est ut suspiccmur eos, qni tales sunt, futurum
reusnon est, quia, genitor ejus suscepit reatum,qui filium judicium non timere.Etrevera,Fratres,quandonegligentes
creavit latronem-7.; Si Adam invitus peccavil28, ergo Cain et tepidos Christianos nec peccata vitare,nee praemia sibi
invilus in jugulum fratris gladium fixit. Talem justitiam aeterna videmus bonis operibus providere , quid superest ,

(«) MatMi. xvai, ao. (A) Ezech. xvni, 4. — (c) Eccli. 8.


1 In EJit. deest namquc. — ' Etlit. ncglexit, et in mnrtem incidil. desunt in Edit. — "QEdit. praceptum. — 50 Edil. judicio. — "Edil.
Miraws sequen» in iisdem intcgra desideratur. — 5 Edit. rcvera, Fratres, periculo. — ** Edit. incusas. — *3 Cod. male i'ulnere. Edit. niale non
imperatoris Sacram ( nempe epistolam ) sine periculn , ctc. — 4 Edit. ponunt punt tum post noluit. — '4 Edit. genuit. — 5,5 H.tc vcrba utpotc
scriptam. — 5Vox patsiva, id cst, non recipit venerationem. — 6 Edit. bonus non leguntur in Edit. — *»' Voccs ut tu desunt in Cod. — *7 \o\ /a-
et non auditur , aut Jastidiose homincs audiunt , aut , quod pejus tronem non est in Edit. — '8 Non reperitnr in Edit. phrasis principiuin :
est , stdcntes fabulis vacant. — 7 Vox passive sumpta , quanquain non Si Adtim invilus pcccavit.— '9 Edit. qui.... calumniari nituntw.— 50 Edit.
sic commumter. — 8 q„(j. minus hene adliortatw. 9 Edit. tcstamen- borum. — Vox ipsorum dcest in Editis. — '» Edit. malec/ui. — 33 Edil.
tum Domini cum recitatur ah aliquibus hominibns et contcmnitw. crudeli morte. — 34 Edil. ccssit... tacuit. . . Jacit. — Cod. male expcr-
— IO E*lit. Dominum.— i> In Edit. additur vox homincs. —r 11 In Edit. tus.— 36 Edit. os suum. — 3v Edit. Dei mei. — '8Edit. reatus adpeccntum
deest et. — , J Edit. ul considerarel quid boni, etc. —■ '4 Edil. haberecor — '9 H.-cc dcsunl in Edit. — 4» Edit. judicandum. — 4' Edit peccavit —
paratum, ct Creatoris sni servare , ctc. — i jS. Edit. audire consilium. 4»E<iit. adjiciant; sed sic agavms , ut ad mdidgcntiam Dci vcmamus.
— As£dit. male : non melius hominem cu/po quam Deum .p qui hominem Heliqua desimt..
Jecil, injuriam Jaciat? — >7Cod. minus Lene ,qui. — '8Duai istie voces
SERMO III. IN ISTUD : NE TARDES COXVERTI AD DOMINUM. 17
uteos opinemur credere, quod nec bonis praemia, nec ct ideo si illam vitam non habiturus sum, vitam istam
malis supplicia(sint) in Dei judicio repensanda. Et verc, perdere nolo. Quare non faciam vohmtates meas ? quare
Fratres,ipsuminveritateintelligimusDeijudiciumtimere, non expleam libidines meas? Desperando perit. Alius ti-
quem bonis operibus videmus insistere. Uli vero, qui nec mens praecipitia desperationis , incipit perire sperando.
bona opera conantur implere, et lectioni, etorationi va- Quomodo sperando? Quandocumque, inquit, fuero con-
care dissimulant, quid eis prodest, quod verbis asserant versus, totum mihi Deus promittit dimittere, spero in
fidem, cum probentur1 factis destruere veritatem , Ja- ipsius misericordia, quia totum mihi dimittet. Et differt
cobo apostolo dicente : « Quid proderit , fratres mei , si de die in diem ; et subito intrat illi dies extremus mortis ,
» fidemquis dicat se habere, opera autem non habeat? et perit dilatio, et restat damnatio". Ad ambos itaque
» Numquid fides poterit salvare eum ? si autem frater Scriptura loquitur. Desperando volubas perire, audi Do-
» aut soror nudi sunt, et indigent victu quotidiano, minum dicentem : « Nolo mortem impii, quantum ut re-
» dicat autem aliqiris de vobis illis : Ite in pace, cale- » vertatur et vivat (e) : » mori volebas , redi et vive ; si
» facimini et saturamini, (et) non dederitis eis quae ne- te Deus perire velit, peccantem tolleret, cpjando tanta
» cessaria sunt corpori , quid proderit? Sicetfides, si peccasti. Sed adhuc cum vivis 7 , ad poenitentiam invita-
» non habeat opera , mortua est in semetipsa (a). » ris. Et haec tibi desperanti Deus dicit : « Nolo mortem ini-
Ait enim talibus Deus , et omnem infidelitatem illorum » pii. » Tuvis mortem tuam; ego nolo •, non te fecisti, ct
rcdarguens dicit : O homines increduli, si non creditis desperando periisti. Deus autem, et cum non esses, fecil
quod promisi , considerate quod feci coelum et terram , te, et postea perditum quaesivit te, et per sanguinem Filii
« Dixietfactasunt(i). » Tucui promitto, non eras, etfac- sui invenit et redemit te, et ipse tibi clamat remedia. A
tuses. Non existentem facio, et jubentem5decipio. Atlen- praecipitio8 desperationis redi : « Quia nolo mortem im-
dite ergo quaedico, etexcepturosvoscreditequod promisi. » pii, quantum ut revertatur et vivat » .
II. Sed infirmata et aegrota , infelix etignara, dissoluta IV. Coepisti perire, rediisti a praecipitio desperationis ,
hoec paralytica cogitatio , et interior , incommoda , quae Scd velut in medio sta , nolo tc ire in contraria , nec de
mentis obstruit claustra, ut quotidie peccata transire pu- peccatis tuis desperatione diflidas, nec de vita longiorc
tentur 3. Translvit hodie, transit et cras, et aliud cras confidas. Convertere crgo. Sed dicis : Cras, inquit, mc
addes ad crastinum, et alterum crastinum , et converti converto. Quare non hodie 9 ? Et quid mali si cras? Imo
dissimulas, et non metuis ne tibi mors rcpentina subri- quid mali si hodie? Ego scio quia longa erit vita mea.
piat. Nonne homines subito moriuntur , quia tu attendis Hoc scio, quia Deus non promisit. Matheniaticus-ne
ut differas agerepcenitentiam, etdivinam dissimulas quae- forte longam vitam tibi promisit , qui cum quo pereat
rere misericordiam ? Dicis quidem : Converti bonum est; quaerit? Sed ad extremum dico: Longaeritvitatua, con-
si bonum est , cito facias; si bonum est cito accipere , Cedo 5 si longa erit, bona sit; si brevis, et ipsa sit bona.
malum est nunc accipere? Quare, dic mihi, et bonum Nam qirid te offendit vita tua, quam sola vis haberemala,
confiteris, et acciperenon festinas? Forte dicismihi : Sc- ut inter omnia bona tua sis malus? Sed dic milri, Frater,
curura meDeusfacit. Unde securum facit ? Quidscriptum numquid nosti quantum temporis victurus sis? aut ubi
est?« Peccator et iniquus in quacumque die conversus Jegis indulgentiam te accepturum , si te non correxeris?
» fuerit, omnes iniquitates ejus obliviscar (e). » Ecce Legis aliquando longam vitam tibi esse promissam, aut
ubi me Deus securum facit. Habui hesterna die decem forte cum morte pactum fecisti? Spero quia centumannis
peccata, hodie quindecim , crastina forte viginti. Cum vives ; adde et decies centum •, quid proderit ? Nam et ipse
ergo verum sit quod Dominus dixit , quandocumque. . Adam , si adhuc hodie viveret , paucos annos vixerat ,
conversus fuero, omnia peccata praeterita et omnes ini- quia omnes finierat.
quitates meas obliviscetur. Quid meterres4? Deus mihi V. Esto crgo correctus, esto paratus, et non timebis
promittit indulgentiam , et tu mihi desperationem facis? diem ultimum «Tanquam furem, qui dormienti effodiat
Negare hoc non possum Deum promisisse. Quare ergo » parictem (f). » Ergo audi , qui desperando volebas pe-
hodie non converteris? Quia etsi tardius conversus fuero, rire. Audi Scripturam, quomodo (dicit)10 desperando cum
sic mihi promittit plura dimittere , quomodo hodie pau- perire velis : « Nolo mortem impii, quantum ut reverlatur
ciora. 0 securitas vana! certe faciebas me securum. Video » et vivat. » Si rediisti a desperatione, sic audi ut redeas a
quidem per promissionem Dei indulgentiam tibi pro- perversitate , et constituaris in spebona. Audi quid tibi
mitti , diem vero crastinum quis tibi promisit ? et ideo dicit Dominus male speranti , et quotidie differenti : « Ne
convertat se unusquisque ad Deum, sicut dicit: «Conver- » tardes, inquit, converti ad Deum, et ne differas de
» titevos, quaerite Deum , et cum inveneritis eum,de- » die in diem(#). » VerbaDei sunt, non mea11. Non a me
» relinquat impius viam suam (d). Convertite vos, » haec auditis, sedegovobiscumaudio : « Ne tardes, inqirit,
male sperantes6; duo sunt enim vitia generis humani , » converti ad Dominum. » Tu vero respondes, Cras. 0
quibus pereunt , alii sperando pereunt, alii desperando. vox corvina ! Quomodo corvus de arca demissus non est
Non est mirum ; magis miraculum est perire hominem reversus, jamsenuit, etdicit: Cras, cras; voxcorvinaest11.
sperando. Caput album et cor nigrum. Corvus de arca demissus
III. Videamus itaque et breviter consideremus , qui non rediit; columba rediit. Pereat ergo strepitus corvi-
pereant sperando, et qui desperando; utrisque quam me- nus , et adsit gemitus columbinus. Clamat tibi et conso-
dicinam offerat Deus. Desperando perit qui dicit : Ego lat tibi13 : « Ne tardes converti ad Dominum, et ne dif-
scio facinora , et ego novi scelera mea. Quando fieri po- » feras de die in diem, subito enim venit ira ejus , et
test ut illa quae feci diraittat mihi Deus? Desperando perit » tempore vindictae disperdit te (h). » Haec enim, Fratres
qui dicit : Quid prodest quod dicis ? Jam faciam quidquid charissimi, si cum grandi timore et sollicitudine cogitatis ,
possum , hoc perdo quod non facio. Sic me damnaturus ad pcenitentioe remedia et eleemosynarum medicamenta
est Deus pro uno peccato , quomodo pro multis pecsneo? animas vestras,Deo auxiliante, convertatis, ut antetribu-
(«1 Jac. n, i4~ 1 7- — (*) Gen. i, 3 rt seqq. — (e) Ezech. xvm, 11, 7.1. — (d) Imi. lv, 6, • , ct xvnt, ai, ct xxxm, i5. — (e) Ezech. xxxm, 1.
— (f) Matlh. xxiv, 43. - (g) Eccli. v. 8 — (k) Il.iJ. 9.
1 Codcx habct juttos, qiiod nullum affcrt sensum. Siribendo errasse ama- rationis reili. — 1 Vide scrtn. xl. n. 5. — Vox ttieit deest in Cod. —
nuens. m facilc crcdiderim. — • Fortc txittmtcM. — 'VideSerm. lxxxii, " Vide 8erm. xl, n. 5. — "ld. lixxii, n. 14. Serm. ccxxiv, n. 4,
'4' — ' Vide Serm. xl, n. 4> 5. pro promitsa indidgentia. Codex malc rt Enarrat. in IVal. cii, n. 16, ubi snepius fit scrmo de voct corvina. —
territ. — 5 Vidc Serm. xx , n. 3. ubi S. Docfor cadem repctit. — "Vide 1 'Forlo contonat.
Scrm. xx, n. 4- — TCodex inale cuivit. — s Id. ad praecipitiimi iletpe-
lg S. AUGUST S\ EPISCOPI
nal Chrisli nou damnandi , sed coronandi feliciter ve- Melius est ut vos paucos sequamini bonos, quam mullos
niatis. Amen. malos. Quia melius est cum paucis ire ad vitam , quam
cum midtis in gehennam.
*/%,V%W*\ WM«AW*MMVMiUM«AfMVV*\ VIMXWV\\» \ VM VV»\WV\ V\V* |M4 VWVVW III. « Quam arcta ergo , inquit Dominus , et angusta
» via quae ducit ad vitam , et pauci sunt qui inveniunt
SERMO IV. » eam. » De illa enim superius lata via dixit : « Multi sunt
» qui ambulant per eam. » De hac autem angusta via:
In ilhid : Intrate per angustam porlam (a). « Pauci sunt qui inveniunt eam. » Unde intelligere debe-
mus,quod haec angusta via,non solum laboriose ambidatur,
HicSermo exeodem Codice xn, fol. 113, assump- sedeuamdifficile inquiritur. Namcumdicat : « Paucisunt
Jus , iisdem notis authenticitatis insignitus ac prce- » quiinveniunteam,» ostenditquodmultisuntquieamquae-
cedens, sancto Augustino referendus sine dubio vi- rere videntur, sed pauci sunt qui eam invenire mereantur.
detur. Locus ejus in editione Maurinensipost Sermo- Quare pauci inveniunt , cum multi quaerunt? Utique quia
nem lxi, ubi agitur de verbis Evangelii S. Matthm, multi quaerunt, sed non aequaliter quaerunt. Alii enim
^Capite viii. quaerunt diligenter , alii negligenter, sed non inveniunt
SYNOPSIS. nisi qui diligenter quaerunt. Ecce nunc multi sunt in Ec-
clesia, et omnes autem per ipsum quod ad Ecclesiam
I. Duse sunt viae, alia morlis, alia vita?. II. Qure sit via lata. veniunt , salutem quaerere videntur. Sed numquid aequa-
III. Qua? sit via angusta. IV. Conclusio.
liter quaerunt? Non enim quaerit viam salutis qui ebrio-
I. Docet nos Salvator noster in sancto Evangelio, quod sus est, etsi Ecclesiae limen ingrediatur; non quaerit viam
nunc lectum est : « Intrate per angustam portam , quia salutis, qui avaritiam sequitur, licet in Ecclesia essc
« lata portaetspatiosa via estquae ducit ad perditionem, videatur ; non enim quaerit viam salutis, qui homicidio 1
» et multi sunt qui intrant per eam. Quam angusta porta polluitur; non quaerit, quiimpudicitia sordidatur. Omnia
» et arcta via quae ducit ad vitam , et pauci sunt qui enim haec vitia viae mortis sunt. Et ideo qui in viam mor-
» inveniunt eam (b) ! » Duas esse, ut videtis, Dominus vias tis ambulant, viam vitaepenitus non requirunt. Unde est
docuit , unam angustam , et alteram latam ; unam vitae , quod Salvator dicit in Evangeliopaucos esse qui inveniunt
et alteram mortis. Fugite ergo vos , Dilectissimi , viam angustam viam. Si pauci autem sunt, ergo vix inveniuntur.
mortis , ne in aeternum pereatis 5 eligite viam vitae , ut in Ergo quasi abscondita est ac latet. Et verum dicit. Latet
aeternitate vivatis. « Lata enim , inquit, et spatiosa via quidem , sed non in una rc , neque in uno loco, sed in
» quae ducit ad perditionem. » rebus multis et in virtutibus multis. Latet enim primum
II. Quae est haec via lata? quae , nisi saecularium volun- in fide et in credulitate , quia invenire viam vitae non va-
tatum atque vitiorum? Quare lata dicitur? Quia per eam let , nisi qui fideliter credit , secundum illud : « Nisi cre-
plurimi ambulant. Sicut enim terrestris via , quaecumque » dideritis, non intelligetis(«'). » Sicutergo intelligere ali-
lataest, multas ad ambulandum lurbas hominum recipit, et quis Deum non potest , nisi ante credidcrit ; sic pervenire
invitat ; sic et 1 horum via ideo lata dicitur , quia mul- ad vitam non potest, nisi, fide discente, pcnetraverit.
tos in vitiis ambulare delectat. Ergo, Dilectissimi , fugite Hac ergo ratione, Dilectissimi, latet via vitae in fide. Latet
viamlatam, hocest, fugiteviam turpem atque vitiosam. autem in castitate : « Impudici enim , inquit Apostolus,
Fugite viam ebrietatis, et ipsa enim lata est, quia omnes « regnum Dei non possidebunt (e). » Ergo si impudici ad
recipit ebriosos. Fugite viam impudicitiae , et illa enim vitam non veniunt, nisi qui castus fuerit, vitam perpe-
lataest,quia omnesrecipit impudicos. Fugite viam cupi- tuam minime videbit. Latet quoquc haec via vitae et in
ditatis , quia omnes, qui aliena rapiunt , per viam cupidi- eleemosynis et largitate : « Eleemosyna, inquit Scriptura ,
tatis incedunt. Fugite illam viam, quam multi sequuntur, » a morte hberat homines (f) ; » ergo avaritia mittit in ,
quammulti diligunt. «Multienim,inquitDominus, vocati, mortem.
» pauci autem electi (c). » Non vos societas atque exempla V. Si ergo , Dilectissimi , unam vultis quaerere et
delectent hominum phirimorum , quia plures sunt qui invenire bonam viam, haec dihgite, haec tenete, quae con-
peccata amant, quam qui justitia delectentur. Sedmelius tinent in se viam vitae ; quia qui per viam istius ambula-
est cum paucis ire ad regnum cceleste atquc perpetuum , verit, in lumen intrabit in seternum , et vitam possidebit
quam cum multis ad mortem et supplicium sempiternum. perpetuam. Amen3.

(a) Matth. Tii, i3. — (4) Ibid. i3, 14. — (c) MaUh.-xx, 16 — (tl) Forte Hebr. x(, 3. — (e i Cor. vi, 9, 10. — (/) Tob. xn , 9.
' Codex male sicut. — ' Codcx raalc : Homiailium polluitur. — 'Vide Scrmonem 111.
SANCTI AURELII

AUGUSTINI,

EPISCOPI HIPPONENSIS,

•1

SERMONES INEDITI.

CL4SSIS II.

SERMONES DE TEMPORE.

SERMO V. posteris consecravit, fecitque tunc ut ex veteri vita inno-


vatae mentis lsetitia nasceretur. Nunc ergo transacti tem-
De Annuntiatione. poris miraculum ante oculos praesentatum3, dum ea quae
dudum gesta sunt divina; lectiones proferunt, solemniter
Legitur in duobus Codicibus Montis - Cassini , annuis vicibus devotissime celebratur4. Ecce audivimus,
nempe Cad- cx,fol. 27; et ci,fol. 178. Codex cx ter- cum sanctum Evangelium legeretur , missum a Domino
minatur ante numerum v •, Codex ci prosequitur de regalibus thronis Gabrielem archangelum, promitten-
usque adfinem. Habetur insuperin bibliotheca Lau- tem Mariae virgini fdium. Ingressus namque ad eam, quae
rentiana, Florentia?, Plut. xrv, Cod. \, fol. 89, et hominibus verecundiae secreto latebat in abdito , sermo-
quidem integer. Codex Laurentianus profert nomen nis auspicio tahter salutavit : « Ave, Maria, inquit, ave
sancti Leonis; duo autem Cassinenses nomen sancti » gratia plena, Dominus tecum (a). » 0 annuntiatio miri-
Augustini repr&sentant ; et verius quidem, ut legenti fica ! o salutatio peregrina, plenitudinis copiam portans, et
patebit ex verborum oppositionibus S. Augustino, virgineum pectus illustrans! DescenditigiturAngelus flam-
non autem S. Leoni familiaribus. In Editis prmpo- migero volatu micans, et Mariae domicihum simul et men-
nendus fuisset Sermoni clxxxiv , et primus locus tem suae claritatis fulgore collustrans. Praeveniens itaque
inter sermones Classis n de Tempore illi debetur. judicem praeco tam pracclarusetmitis, tamfestinus et pro-
perans, ut in praetorio virginitatis, quae secreto6 manebat
in terris, suscipi potuisset Dominus6 majestatis. « Ave, in-
SYNOPSIS.
» quit , Maria , ave , gratia plena , Dominus tecum ; » qui
I. Gabriel ad Mariam salutandam missus adveuit. II. Mariae te creavit , jam te praeelegit ; quem paritura es , jam te
hxsitatio et locutio cum Angelo. III. Maria virgo in partu man- replevit.
sura. IV. Marise assensus. V. Generatio Christi inenarrabilis. VI. II. Turbata itaque illa in introitu ejus , erat cogitans ,
Maria virginitate et humilitate Dei Mater facta. VII. Christi dona
humilibus et mansuetis. quod sic benedixit ei ; quse modestum apud se retinens
propositi sancti silentium , et incognitum habens virile
I. Advemtum Domini et Salvatoris nostri, in quohomi- colloquium ', turbatur Angelo salutante , stupetque sibi
num genus, humano indutus corpore1, dignatus est taliter benedicente 8 ; non tamen ausa est prsevenire lo-
visitare, per totum hodie saeculum universalis frequentat quentem. Mirans enim apud se, diutius cum animo confe-
Ecclesia, et anniversario reditu2 efficitur valde jucunda. rebat9, quod sic benediceretur. Quae cum prohxius cogi-
Quod enim semel pro redemptione salutis propriae factum tansaestuaret^jetAngeUpraesentiamfurtivisvisibusnotat11;
credens mundus accepit , colendum in aeternas progenies simul enim " fulgorem praesentiae cum benedictione per-

(a) Luc. i, 28. "«


1 In Codice Laurent. deest humano. — ' Id. male redituni. — 3 Cod. benedicentem. — »Cod. Laur. cum amore animo conferebat. — IOCod.
Laur. prasentatur. — 4 Cod. Laur. celebrantur. — s Cod. Laur. secreta. Laur. haisitaret. — 1 1 Cod. Laur. Jbrtius notat. -— 13 Cod. Laur. etiam.
— 6 Cod. Laur. Dominum. — 7 Cod. Laur. alloquium. — 8 Cod. Laur.
20 S> AUGUSTINI EPISCOPI
tractans lacite haesitavit; aspexit in eam' Gabriel, illustris mone narrare ? Quis linguae facundia valeat explieare? In-
Archangelus, Trinitatis sacro-sanctae lcgatus, ccelcslium a temerata servanturvirginilatis jura (et) naturae'23, etinfans
consciussecrctorum, ctait : « Ne timeas, Maria , invenisti intrinsecus coalescit in virgine. Dum vero impletum est tem-
» enim gratiam apud Deum; ecce concipies in utero et pus ut pareret, expositus estpartus sacer, cujus parientem
» paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hic efit nullus cognoverat pater'*4. Haec cst ineifabilis conjunctio
» magnus et filius Altissimi vocabitur, et dabit ilJi Do- nuptialis , Vcrbi ct carnis, Dei et hominis. Ita namquc fac-
» minus Deus sedem David patris cjus3, et regnabit in tus est, intcr Deum ct homincm'25, «Mediator Dei et ho-
» domo Jacob in aeternum, ctregni ejus non erit finis (a). » » minum homo ChristusJcsus(/»).» Et ideo prctiosissimus
Tunc Maria haec angebca yerba , pondcrata examinationc, conjugii thalamus elcctus cst Virginis uterus, ut quia ex
auscultans, et mentis statera prudentissima Virgo per- pcccatis sordentibus 20 squalidus effectus luerat mundus,
pendens, ait : « Quomodo fiet istud quod dicis, quoniam veniens Creator mundi sine opere mundi , ex mundis vis-
» virum noncognosco (/>>)?» Habebo filium, quac nescio vi- ceribus effunaeretur17 in mundum,et novomiraeulonatus
rum? portabo fcetum, quae fugio partum 4? quemadmo- in mundo, mundus !8 redimeret mundum. Venit namque
dum vacuo utero generabo, quod non concipio ? Ma- filius hominis, sicut ait ipseFilius Dei et hominis, «Non ut
millis aridis unde praebebo labiis infantis sugere postolan- » judicet mundum, sed ut salvum faciat mundum («).»
tis, quando torum mei cubilis6 nec incentivus amor VI. Dic mihi jam, quaeso, Sancti sanctorum Mater, quae
possederit juvenilis6, nec amplexus aliquando concesserit matcrni floris odorem ct niveum lilium23 convalJium sine
maritalis? succo30 hiunanae propaginis et sine imbre carnalis seminis
III. Et Angelus : Non ita, Maria, non ita, noli expaves- in sinus Ecclesiaeseminasti31 ; dic mihi, quaeso, unica Mater,
cere; noli de tuae sanctitatis integritate sollicitudinem quibus manibus, vel quo Divinitas31 articulo in utero tuo
gerere; intacta manebis, et dc prole gaudebis7 : inex- formavit filium, eujus Dcus solus estpatcr. Dic, obsecro
perta conjugio, gaudebis de filio : sine conjunctione mor- te per Deum 33 qui talem fecit te, ut et ipse fieret in te;
talis viri efliceris nurus Altissimi , quia filium generatura dic, inquam, mihi quid boni egisti34? Quantum prae-
es Dei. Joseph vero ille vir castus, ctjustitiae nomine de- mium35 obtulisti?perquaspotestatesambiisti3C?quosetiam
coratus, non maritus, sed custos tuus, non acccdet ad te, patronosadhibuisti^^quaesuflVagiapraemisistr^Pquo sen-
sed « Spiritus sanctus superveniet in tc ; » ncc ardens car- su vel qua cogitatione ad hoc, ut acciperes, pervenisti ? Ut
nali libidine sponsus adhaerebit tibi*, sed « Virtus Altissimi Virtus et Sapientia Patris, « Quae attingit a fine usque ad
» obumbrabit tibi; propterea et quod nascetur ex te » finem fortiter, ct disponit omnia suaviter (o), » totus
» sanctum , vocabitur Filius Dei (c). » O domicilium Dco uhiquc manens, et sine ulla sui mutabilitate in uterotuo
dignum ! prius quam Angeli9 luculentissima testificationc veniens, ita castum castellum tui vcntris incoluerit, ut
sibimct approbaret, quem 10 de palatii aula paterni dela- ingrediens non laedcrct , et exiens incolumem 39 custodi-
tum, qualem illum esse11 propriis auribus susciperet, ret. Dic ergo mihi,quomodo ad haec pervenisti ? Et ista 40 :
nullum verbum protulit ex ore pudico'% responsionis « Quaeris a me, quid4' oblulerim muneris, ut mei mater effi-
assensum. ccrer Creatoris 42 ? Oblatiomea virginitas est; promissio
IV. At ubi Maria illaesae virginitatis integritalem audi- mea non a me mihi data 43, sed ab ipso mihi auctore oni-
vitveridica stipulationefirmatam13, responditcontinuo, in nis boniconcessa : « Omne enim datum optimum et oinne
sacratissimo suo pcctore14 perornate componcns afluturum » donum perfectum desursum est desccndens a Patre lu-
cubiculare" secretum : « Ecce, inquit, ancilla Domini; » minum (p). » Ambitio mea est humilitas mea, et ideo :
» fiat16mihi secundum verbum luum (</)•» Tanquamdice- « Magnificat anima mea Dominum, et exultavit44 spiritus
ret : « Paratum cor meum, Deus, (e) paratum cor meum17, •> » meus in Dco salutari meo (q); » quia respexit non in auro
quia intactus permanet uterus mcus18. « Contingat mihi, clavatam tunicam meam,non pomposoculturadiantisaiiri
Gabriel archangele, secundum verbum tuum ( » veniat adornamentum cervicis meae45, aut pretiosorum lapidum,
ad cubiculum19 suum, « Qui in sole posuit tabernaculum margaritarumdependentium(splendorem)aspexit46inauri-
» suum (g). Oriatur » mihi virgini permanenti « Sol jus- hus meis , aut genarum ruborem attendit fuco mendaci
» titiae(A), » in cujus pennis aeterna permanet sanitas, cui coloratum, scd « Respexit humilitatcm ancillae suac (r). »
perpctua castitate florescens mea perduretM integritas VII. Venit enim ad humilem mansuctus, sicut fueratva-
« Egrediatur sicut splendor Justus(/)» et Salvator « qnasi ticinio Prophetae antca promissum, etait : « Noli timcre,
» facula (j) » accendatur. Solis facula totum illustrat, et » filia Sion. Ecce Rex tuusveniet tibi mansnetus ct mitis,
quae.forsitan obstare videntur radiis suis specularia 51 intc- » sedens super nubcm levem(j) 47. » Super quam nubem
rius penetrat, et nihil penitus dissipat. Procedat" jam ad levem? Super Mariam scilicet virginem, quamsibiipseex-
oculoshominum « Speciosus forma prae filiishominum^), hibuit sine comparis pondere 48 genitricem. Venit itaque
>» procedat velutsponsusde thalamo suo (/), » quia secura mansuetus requiescens super maternum spiritum , humi-
facta sum de proposito meo lem, et «Quietum ettrementemverbasua(/). » Venit igitur
V. Quis istam generationem, Fratres mei, poterit ser- mansuetus, implenscrelos, transiens per humiles 49 ad su-

(a) Lue. i, 3o-33. — (J) Ibid. 34. — (c) Ibid. 3.r>. — (d) Ibid: 38. - (c) Psal. i vi, 7. — (/) Luc. 1, 38. — (g) Psal. xvm, G. — (/1) Balach.
iv, i. — (i) bai. irt, i. — (y)Eccli. xlvmi, r. — {k) PmI. kijt, 3. — (/) Id. xvin, (>. — (m) 1 Tim. 11 , 5. — (n) Joan. XU, ct 111, 17. —
(o) Sap. vui, i. — ip) Jae. i, 17. — (q) Luc. 1, 47- — (>") Ibid. |8. — (.t) Isai. lxii , 11. Zacli. it, 9. IsaT. xix, 1. Matlh. xvi , S. — (t) Isai. lwi,
■ Codices Ca»s. aspexitque in ea. — ' Cod. Cass. ccelestiumque. — 3 Cod; malc inter Domimim , inter Druin ct liominrs. — 5,;Id. malc ex se pccratis.
Laur. sui. — 4Cod. Laur. putaboJaclum, qum maternum non habeo suc- — »7Cod. Ciss. malc rffusus est. — a8Cod. Laur. male mundum. — '!> Cod.
cuinl Mamillis aridis , etc. — 5Cod. Laur. r.ubiculi. — 6Cod, Laur. nec Cass. inalc liliarum. — 5°Cod. Laur. sulco. — '» Cod. C&M. in sinu Ecclcsitr
ingenitus amorjuvenilis posscderit. — 7 Cod. Laur. gaudebis de fflio. — seminasti. Cod. Laur. 1V1 sinu Ecclcsia? grrminasti ; uterque defecluosus.
'Cod. Laur. nec ardebis carnis libidine , nec sponsus ailhn^rebil , sed, — 'J Uterque Codex habct Divinitatis , scd phrasis sentu» exigcre videtur
eic... Cod. Cass. male adhterct. — 9Cod. Laur. Angelus. — "> Cod. Laur. Divinitus. — 33Cod. Cass. eum. — 34 Cod. Laur. grssisti. — -,5Cod. Laur.
t/uad. — " Cod. Laur. quale illud est. — "Cod. Laur. protuiit oiw. — prwmii. — 3(1 Cod. Laur. abisti. — 37 Cod. Laur. habuisti.— 38 Cod. Laur.
■3 Cod. Laur. audivit integritalem veridica astipulationeJiriuata.— '4 In pronusisti. — 39Cod. Laur. inale incolomis. — ^ioln Cod. Laur. desunt duo
Cod. Laur. dcest suo. — |S Cod. Latir. sibi cubilare. — '* Cod. Laur. illa vcrba. — 'i' Cod. Laur. qnml. — 4' Cod. Laur. Salvatoris. — 43 Cod.
contingat. — '7Cod. Laur. dicto semcl paratum cor meum prosequiliir Laur. docta. — '4 Cod. Cass. exultat. — 45 Cod. Laur. r.on auro clavatam
quia , etc. — ,sCod. Laur. meus uterus. — <9 Cod. Laur habitaculum. tunicam , non pompas radiantis occulto auro adornamenlum ; el post
— "> Cod. Cass. cx male perduceret. Cod. Laur. perduraiv decrevit. — male pretiosoi-um.— i6Verbuin hoc non legitur in codicibus, sed cvidcntcr
11 Cod. Laur. pecularia. — " Cod. Laur. procedat Sponsus de thalamn. desideratur.— '17 Cod. Laur. sedens super ncbtdam, super Mariam scilicct.
— »'Cod. Lanr. intemerita* seivatur virginitatis jurr natura?.— '4 Cod. — 4* Cod. Laur. sine cnmpari sidere.— 4 9 Cod. Cas» humilcm uiinus bcnc.
Laur. cujus conce/itionis imv.htm homo mm cognovrrat. — 7SCod. Cas«. C\i
SERMO VI. DE INCARNATIONE. it
■perbos, et coelos non dcrcliquit, et indatos tumore super- nostro Jesu Christo annuntiavit dicens : « Ecce Virgo in
~b\x, apposito humilitatis emplastro, ut mitis medicus ipse » utero concipiet et pariet filium (d) , et vocabis nomen
curavit. O profunda humilitas ! « 0 excelsior altitudo di- » ejus17 Jesum ; ipse enim salvum faciet populum suum a
» vitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia1 » peccatis eorum (e). »
» sunt judicia ejus et investigabiles viae ipsius (a). » Angelo- II. « Joseph, fili David(/*). » Videtis, Fratres, in per-
rum panis lactatur 2 uberibus matris ; fons aquae salientis sona genus vocari ; videtis in unum totam prosapiam
in vitam aeternam, Samaritanam5, praeformans Ecclesiam nuncupari. Videtis in Joseph seriem Davidis stemmatis
bibere postulat-, convivare cum publicanis et peccatori- sanciri : « Joseph fili David; » vigesima octava genera-
bus non recusat4, cui familiae cceleslium Diguitatum tione natus, quomodo filius David dicitur, nisi quia gene-
cum tremore ministrant. Reguli fdium Rex regum reddidit ris aperitur arcanum, fides promissionis impletur; su-
sanum , non adhibens diversis pigmentis epy themam 5. sed perna conceptio ccelestis partus virginea nascitur in car-
inlingua6 bajulans medicinam. Extinctum febribus curat nc18. « Joseph, fili David; » tali voce ad David prolata
servumCenturionis, cujus laudabdisfides inventaest,quia fuerat promissio Dei Patris : « Juravit Dominus David ve-
ita CenluriodeDonunivirtute ficri credidit, quantum ipse » ritatem, et non frustrabitur eum, de fructu ventris tui po-
suis militibus subditis imperans. Ita praesumpsit passiones » namsupersedem meam(^)?» Quodfactum Davidtaliter
paralysis ', ut Dominns miscricorditer visitando sanaret8. gloriatur in Cantico : « Dixit Dominus Domino meo : Sede
Mulieris longo tempore plngam9 in qua hemoroysi morbi10 » adextris meis(/?). Defructuventristui19; » benedefructu
sentina tabida fecerat membra, ipse Salvator tacitam sen- ventris-, benede utero^ quia ccelcstis hospes, et supernus
tiens fidem , et exeuntem de se virtutem , siccavit impor- habitator sic in uteri descendit hospitio , ut corporis claus-
tunum" sanguinisfontem. Etquando cuncta percurram? tranesciret10; sic de habitaculo ventris exivit, utvirgina-
narrandi deficit tempus quam12 magnifica potestate et lis janua non pateret ; at impleretur illud quod scriptum
profunda benignitatecuncta perfecit. Qui magnus adpar- est21, quod cantatur inCandcis Canticorum : « Sponsa mea
vos, humilis ad superbos, plenus pietate descendit, nova •> hortus clausus, fons signatus (i). »
fecit in sacculo, qui novus venit in saeculum In cujus III. « Joseph, fili David, noli timere. » Sponsaecausa
mirabilem formam suasu Evangelistae monstrant figuras : sponsus ne timeat admonetur, et vere pius animus dum
homo, leo,vitulus, aquila. Homo de Virgine natusest sine compatitur plus pavescit. « Joseph, fili David, noli ti-
hominc; ut leo fortis procubuit in mortem, et potestatc mere, » ne qui 22 de conscientia securus es, de sacramenti
propria est exaltatus in cruce; tanquam novellus vitulus cogitatione succumbas. « Fdi David, noli timerc ». Quam
pro peccatis populi voluntarie mactatus in passione, et si- vides, virtus est ista, non crimen$ hic non humanus lap-
cut aquila vehemens , recepto corpore , de tumulo sur- sus , sed divinus illapsus. Hoc praemium est, non reatus.
gens, stricto secans aerem omnium lapsus15 calcavit, et Hic incrementum coeli est, nonest corporis detrimentum.
« Super Cherubim ascendit et volavit(£), qui ambulans10 Hic non est perditio personae, sed Judicis est secretum.
» super pennasventorum(c)» ascendit incoelum ; cui est Hic palma genitoris est23, non ect supplicii pcena. Hicho-
honor et gloria in saecula saeculorum. Amen. minis scortum non cst24, thesaurus cst Christi. Hicnon
estmortis causa,sedvitae; etideo «Noli timere;» quia quae"
m-m nu\n«ivivi\ui\m\» u»\ivM\i\HV»n\tvu\m»\«u\u\u\ mi iivvvm talem parturit, non meretur occidi. « Joseph, fili David,
« noli timere accipere Mariam conjugem tuam. » Spon-
SERMO VI. sam vocari20 conjugem, legis est hoc divinae. Sicutergo
manente virginitate27, materest; ita conjux pudoredicitur
De Incarnatione. permanente.
IV. « Joseph , fili David , noli timere accipere Marfam
Hic Sermo legitur apud Montem-Cassinum Cod. » conjugem tuam, quod enim in ea natum est de Spiritu
cxvn , fol. 49, et in Bibliotheca Laurentiana Plut. » sancto est (j). » Veniant et audiant qui requirunt quis est
xiv, Cod. i, §. xix, fol. 21. De ea Jit mentio in quemMaria genuit : « Quod in eanatum est de Spiritusancto
catalogo pluries, et semel cum nomineSeveriani. Sed » est. » Veniant et audiant, qui graeco turbine latinam
codex Laurentianus, sicut et Cassinensis habet prce- nubilare nisi sunt28puritatem,Anthropotocon29, Christoto-
fixum nomen sancti Augustini. Faventnostrojudicio con, Theotocon ut tollerent blasphemantes. « Quod in ea
familiares Augustino verborum oppositiones. Quce- » natum est, de Spiritu sancto est. » El quod de Spiritu
dam in fine deesse videntur Bandiniana sententia. sancto natum est, spiritus est ; quia « Deus spiritus est. »
Locus ejus post proecedentem. Quid ergo requiris , quid sit de Spiritu sancto natum 30 ?
Cum tibi quia Deus est, Deus ipse respondeat , cum tibi
SYNOPSIS. Joannes increpet : « In principio erat Verbum , et Ver-
» bum erat apud Deum , et Deus erat Verbum ; et Ver-
1. Isaiae vaticinium. II. Christus dc stirpe David. III. Christi Na-
livitas immaculata. IV. Christus Dei Filius. V. Arguuntur haeretici » bum caro factum est, et habitavit in nobis, et vidimus
Dcum Christum negantes. VI. De eodem argumento. » gloriam ejus (k). » Joannes vidit gloriam, respice, Infi-
delis, injuriam. « Quod in ea natum est de Spiritu sancto
I. Audiat in praesenti dilectio vestra , Fratres cha- » est. Et vidimus gloriam ejus. » Cujus? Ejus qui « Na-
rissimi , quemadmodum Esaias propheta de Domino » tus est dc Spiritu sancto ; » ejus qui « Verbum caro fac-

(a) Rom. xi , 33. — (b) Psal. xvu, tl. — (c) Id. ciu, 3. — (d) Isai. Tn, 14. — (e)Matth. 1, 31. — (/) lbid. 20. — (g) Psal. cxxxi, n. — (h) Id.
cx, i. — (i) Cant. iv, 14.— (/) Hatth. i, 20.— (k) Joan. 1, 1, 14.
1 Cod. Laur. incomprehensihilia. — * Cod. Laur. lactabatur. — 3 Cod. filium et ■vocabis nomen ejus Jesum... Ipse, etc. Erravit autem amanuensis
Laur. Samaritanus. — 4Cod. Laur. cumpeccaloribus, cuijamilix ; cxtera ob repetita verba : Vocabis nomen ejus. — '"Cod. Laur. Virginea jam
sensu truncato desunt. — 5 Cod. Laur. epithimam. — 6 Cod. Laur. sedlingua. sanguinatur in carne. — "9 Hsec quodjactum, etc. desunt in codice Cass.
— 7 Cod. Laur. paralyticis. — 8 Cod. Laur. sanavil. — 9 Cod. Cass. plaga. — ">Cod. Laur. male nescirent. — 31 Cod. Laur. non liabet ha:c verba :
— ">Cod. Laur. humore morbi. — " Cod. Laur. importuni. — "Cod. Jlhid quod scriptum est.— " Ab his verbis : Sponsx causa totum in Cod.
Cass. qua.— ,3Cod. Laur. adsatculum. — >4 Cod. Cass. suam. — ,sCod. Cass. desideratur.— a3Cod. Laur. cognitoris est.— »4Cod. Cass. hominis
Cass. secans aere ; Cod. Laur. omnium lapsu. — ,6 Cod. Laur. ambulat. ovtus est; non bcne. — a5Cod. Cass. male qui. — »6Cod. Laur. Tocare.
— '? Manifestum cst hic unara aut duas deesse lineas, ut compleantur verba — '"Cod. Cass. Divinitate. — ,sCod. Cass. prave non sinunt. — 39Cod.
Kii.T : Vocabis nomen ejus Emmanuel , et incipiant verba Evangelisbc quac Laur. male antropocon. — 3o Cod. Lw. natus est. Cxtera usque ad eum
liisadaptantur : Joseph, fili David,noli timere accipere Mariam conjugcm tibi Jottnnes desunt in Cod. Cas;.
Uiant; quott enim in ea natum est , de Spiritu sanclo est. Pttriet autem

1
ik S. AUtiUSTINI EPISCOPI
» turii' est, et habitavit in ribbis. Quod in ea natum Trinitas auri eomparatione illuslratur. V.Unus Deus, non tresDii.
» est, de Spiritu sancto est. » Virgo concepit , sed de Spi- VI. Christus, incarnatus ex Virgine, pastor, ovis, et aries. VII.
Christi Nativitas annuntiata Pastoribus. VIII. Incarnatio doniinica
riffi ^ancto; Virgo parturit', sed eum quem praedixit idoneis teslibus est confirmata. IX. Deus nasclvoluit, ut mori
Esaias : « Ecce Virgo concipiet et pariet fdinm , et vo- possct et morte nos ab infcris salvare. X. Dcus conceptus et natus
» cabitur nomen ejus Emmanuel , quod interpretatur : ex Virgine semper immaculala. XI. Uterus Virginis Deo non in-
» Nobiscum Deus(o). » Cum illis homo; et « Maledictus dignus. XII. Virgo concepit immaculata, et pepcrit per virtutem
i> Tiomo qui spem suam ponit in homine(>3). » omnipotenlis Dei. XIII. Deus uteri contactu fcrdari non potuit,
quia omnia munda mundis. XIV. Idem Eliae et corvorum cxemplo
V. Audiant qui requirurit quis est qui natus est de
demonstratur. XV. Excmplo solis iterum conflrmatur argumen-
Maria. « Parict Filium , inquit Angelus, et vocabunt lum. XVI. Uterus Virginis in puritate factus. XVII. Locus ubi
» riorrien ejus Jesuni(c). » Quare Jesum? Apostolus dicit* : Deus Moysi apparuit sanetus fuit; quanto magis Mariae uterus?
« Ut in rtominc Jesu omne genu flectatur , ceelestium, XVIII. Filius Dei ut in fornacem ignis, ita in Mariac utcrnm jn-
»'terrestrium, et iriferriorum (d). » Et tu quid sit Jesus, gressus. XIX. Ex Virgine nasci potuit , qui sinc semiDC gcrminare
fccit virgam Aaron. XX. Virgaj germinantis factum narralur.
dolosus cognitor nunc requiris ? « Omnis jam lingua con- XXI. Virga? miraculum Virgiui matri accommodatiir. XXII. Im-
» fitetur ; quia Dominus Jesus 3 in gloria est Dei Patris(e), » maculatae Incarnationis modus evolvitur. XXIII. virgo virga'mi'-
et tuadhuc modo quid sit Jesus nequiter perscruteris. cem peperit. XXIV. Adducuntur ih confirmationem Isaire vcrba :
VI. Audi adhuc quid sit Jesus : « Pariet4 Filium et « Exiet Virgo de radice Jesse, ctc... » XXV. Ezecbielis, necnon
» Vocabitur nomen ejus Jesus. Tpse enim salvurri faeiet ettursus Isaiae , et David tcstimonia. XXVI. Nasci potuit cx Vir-
ginc qui primoplasto costam sine passionis Vestigio valuit subtra-
» populum snum a peccatis eorum; » non alterius, here. XXVII. Christianisin niiraculosa Xativitate lcetandum.
« salvum faciet populum suum. » Unde? « A peecatis
» ebrum'. » Esse Deum qui peceata donat, si Christia- I. Sanctbs hic cum decbnat diccndi laborem14, imperi-
nis non credis , erede , Infidelissime , vel Judaeis dicen- tiae nostra» imponit pudorem. Sed nos postponimus to-
tibus : « Cum sis homo, facis teipsum6 Deum(y). Ne- tum pudorem, ne in hoc tanto devotionis nostrae conventu,
» mo potest dimittere peccata nisi solus Deus (g). » Illi imo veritatis ac fidei proventu , quo exliibuistis festivH
ergo negabantDeum, quieum peccata dimittere non crc- tati dominicae Nativitatis bonorem, malecautum videamus
debant; tu ab eo peccata dimitti credis,ct Deum dubitas palpare torporem. Jussio nobis indixit angariam ; cbaritas
confiteri7. « Verbum caro factom est, » ut homo caro elieit obsequiun ; dies exigit in praedicando frequenliam ;
promoveretur iri gloriarri8 Dei, non ut Deus in carnis sanctitas vcstra provocat apparentiam.
verteretttr injuriam, sicut dicit Apostolus : « Qui se jungit II. Jussio, inquam, nobis indixit angariam, et videte
» Deo, unus spiritus est (h), » et (quomodo non) 9 quando se quid Dominus dicat: « Qui te angariaverit mille pas,sus,
jungit Deus bomini unus Deus est 10. Humanae leges 1 1 » vade cum eo alia duo (i). » Cedo imperio ; dominicae
intra triginta annos litigiosas omnes12 interimunt quaes- sententioe succumbo ; judicio colla submitto ; liic me ducil
tiones •, etChristus circa quingentos annos nativitatis suae ad unum milliarium , ego tria ofFero. Cursum meum in
causas prsestat. Ortus sui lites patitur; status suiconlinet Trinitate perficio. llle vocat ad unitatem ; ego eum illo
quaestiones. Haeretice, desine judicarc Judicem tuum; et pergo usque ad Trinilatem. Una est ergo et angariati et
adora in coelis Deum tunm13, quem Deum Magus ado- angariantis intentio , quia necesse est ut mecum eat qui
ravil in terris14... Cui honor est et gloria, laus et impe- me angariat. « Qui te angariaverit , inquit , mille passus .
rium in sascula sneculorum. Amen. » vade cum illo aba duo. » 0 angaria beata , quae non
MUiHV(M\i»1\HHO\\HIVhHi \ >\ \\*v»\\Liv\-.t\\\\ facit injuriam , sed perducit ad gloriam ! Unum et duo ;
tria in unum. Quadra via venitur ad patriam ; quia per
SERMO VII. quatuor Evangelia Trinitatis capimus sacramenta. Ab
uno ad tria pergimus , et cum per tria currimus , ad
In Natali Domini I. unum recurrimus. Sed in unitate quae tria sunt non fini-
Legitur hic Sermo in Cod. xi Montis-Cassini fol. mus. Ecce in hac via, qua pergimus , tres video manare
261, cum nomine S. Augustini, cui sine duhio vide- fontes. En aures erexit haereticus; quasi audivit quod
tur tribuendus. Reperiuntur duo circiter numeri in vult ; audiat ergo et quod non vult. Tres , inquam , video
Appendicis Maur. sermone ccxiv, fol. Aoijsed talis manare fontes , sed una vena est quae in tribus exuberat ;
similitudo non inficit hujus nostri auctoritatem , cum quia Trinitas in unitate redundat ; ac sic , qui ex uno
e contra probabiliter ostendat illum esse verum Au- biberit, de omnibus bibit. Verumtamen nulla ratione se
gustinifcetum, quiin Appendice nonnisi depravalus satiat, nisi ex omnibus bibat, ut eumdem saporis gustum
habetur, cum nihil ex iis, quibus nititur Maurinorum in vena unitatis inveniat.
sententia, hic occurrat. Adde quodin Sermone nostro III. Dictum illud Domini evidentius est : « Ite , docete
laudetur liber m JEsdrce, et Scripturcc nomine de- » omnes gentes , tingentes eas in nomine Patris et Filii
signetur, quod sententia? Augustini apprime con- » et Spiritus sancti(y). » Quod ergo cst nomen Patris?
venit, eumdem librum, ut Scripturam, cilanlis in Deus. Quod est nomen Filii? Deus. Quod cst nomcn Spi-
opere de civitate dei, libr. xvin, cap. xxxvt, ubi re- ritus sancti? Deus. Deus unus, quia non dixit : « In nomini-
fertfactum aliquod depromptum excapit. m. In edi- bus, » sed « In nomine. » Unus Deus, Pater et Filius et
tione Maurinorum post sermonem cxcvn collocandus Spiritus sanctus, Apostolo dicente , «Quia DominusDeus
est, et accipit numerum in JSatali Domini xiv. » tuus, Deus unus est. Mediator autem unius non est, Deus
» autem unus est (k). » Quod individuum est in nominis
SYNOPSIS. uriitate , non discernitur in nalurae aequalitate. Ex Patre
f. Jussio indicit loquendi angariain. II. Angaria bcata qux ad Filius; a Patre Spiritus; in Patre Filius et Spiritus; in
unitatcm Trinitatcmque pcrducit. III. Pivinitas una et trina. IV. Filio et Spiritus et Pater; totus Deus unus, Pater et Filius
(«) I»ai. vn, i^.— (6) Jcr.xvu, i.r>. — (c) Matth. r, ^i. — (,/l PbiKft. n, 10. -{«) lbid. ti. — (/) Joan. x, 33. — (jr) I.uc. v. 21.— (A) 1 Cnr. vr, 17.
. — (1) Matth. v, 4r. — (j) Id. xxviii, 19. — (£) Roin. m, 3o; 1 Cor. <tm, 4; Oal.it. 111, 90; 1 Tim. 11, 5, ctc.
' Seit (.'<■ Spirttu sancto , Plrgo parturit. H.tc non legunlur in Cod. ( jss. sinc spnsti rcmanet. — * Cnd. Cass. g/oria. — iVbeC verba videntur abundarc.
— * Cod. Laur. iticat. — ' Cod. Laur. Dominus notter Jcsus Chrislus.— — «• Sic Cod. Laur. Cod. Cass. habet solummodo : Qui sc /ungit Deus ho-
4 Cod. Laur. parici, et dcinde vocabis. — 5 Cod. Cass. populum suum unum mini unus Deus est. — " Cod. Cass. malc tegis. — "Cod. Cass. malc /10-
a peccatis corum. — « Cod. Laur. tc Deum. — 7 Hic detractis pluribns ndnis.— r ' Tuum decst inCod. Cas*. — 14 Hic plurima deeklerantur.— ,5Credo
vcrl is inextricabilia estCod. Cass. scd ex Cod. Laur. corrigitur. In priori enim hic agi dc S. Paulo, cujtM, ut probabilc est, lecta fuerant ha-cverba cxPro-
desunt h.-cc vcrb.i : non crcrlebant; tu ab eo peccata dimitti; undephrasis pheta citata : Generationcm ejus nuis cnnrrubit1 Isai. liii, 8 Act.vm, 33.
SERMO VII. 1N NATALI DOMINI 1.
«t Spiritus sanclus. Nulla est in unitatc divisio, nec acl- die agnus, et fugatus est lupus. Natus est hodie agnus,
mittitur in Trinitate discretio , nec est in alio (inferior)1 et et annuntiatus est Pastoribus paslor bonus et agrtus :
in altero potior, sed perfecta, et una, et integra insingidis pastor ad custodiam , agnus ad victimam. Et quia agnus
plenitudo. Ecce pergimus tria milliaria ; non est ultra quo dicitur, et aries et ovis esse perhibetur. Ipse est enim aries
pergal angaria. i 1 ;' qui tenebatur irt spinis cornibus, cum immolandus Isaac
IV. Adjiciamus tamen aliquid de comparationis exem- beatus fuisset oblatus *. Illc denique subtractus est neci ,
plo in praejudicata fide , ut divinis frivola comparemus. hic afnxus est cruci. Ille ligatus vinculis super ligna ja-
Si quis enim dubitat pluralem numerum in Deitate non cuit ; Christus affixus clavis in cruce pependit ; et porta-
cadere , aurum mihi declinet in numero , quod pluralita- vit coronam spineam, cum iret ad victimam, qui jam ha-
tem penitus non admitut in nomine, cum varias divida- buit coronam ex pretiosis lapidibus , pretiosam manu
tur ih species, quae vocabula diversa significent; ut puta Patris, artificio pietatis intextam. Arietis quippe omnis
annulus, torques , brachiale , et caetera quac una tantum virtus in fronte est; etnobis fortitudo omnisincrucequa
formantur ex massa auri ; tamen naturam non amittit in signamur in fronte. Ac perindequod per figuram Judaeasig-
nomine, quia non mutatur in genere. Et annulus aurum rtabat in postibus, nos habemus in frontibus, pro quibus
est, et torques aurum est, et brachiale aurum est. Tres aguus irtnocens docetur occisus. Aries ergo secundum con-
pone massas auri ; omnes massae aurum , hoc aurum , stantiam , agnus juxta innocentiam. Et quamvis diversi
unum aurum, totum aurum; aut declina pluraliter, si sexus sunt in animantibus istis , tameh est natura gene-
potes. Aurum nihil habet in generis appellatione vocabu- ris in unitatis aequalitate conformis.
lum; et quod non debetur in nomine, non scparatur in VII. Natus est ergo hodie in carne Deus , et « Claritas
genere , licet aliud audiatur in specie. Ita ergo et in Trini- » Deo annuntiata est in excelsis , et pax in terra homini-
tate quodcumque dixeris Deus est. Patrem dixeris , Deus » bus bonae voluntatis(Z>). » Claritas Deo praestituitUr ad
est; Pilhim dixeris , Deusest; Spiritum sanctum dixeris, triumphum, et hominibus, qui dudum cum Deo habebant
Deus est. Deus autem unus est. Non admittit ergo Deitas divortium, pacis redditum est sacramentum, et luctumac-
numerum, quianihilhabetTrirtitasin naturadiversum. Et cepit diabolus sempiternum. « Fuerunt autem, inquit,
sicut rtonndmittit numerum, ita non recipit irtcrementum. » Pastores in illa regione pernoctantes et custodientes
V. Possuntergo, inquis, dii dici, si tres sunt in sub- » nocturnas vigilias super gregetn suum. Angelus autem
stantiae unitate personae. Absit a te, Christiane, utquando » Domini astitit illis, et claritas Dei circumfulsit illos ; et
hac consideratione ducaris. Diabolus enim in origine » timuerunt Pastores timore magno nimis. Et dixit illis
mundi principaliter in hac causa damnatus est , quia deos, » Angelus : Ne timueritis; ecce enim annuntio vobis gau-
cum homines vellet decipere, subinduxit dicens : « Et » dium magnum quod erit universae terrae : quia natus est
» eritis sicut dii (d) , » cum dicere debuerit : » Sicut Deus. » » vobis hodie Salvator , qui est Christus Dominus, in ci-
Futuram enim viam sternebat idolis, qui repudio dejectus » vitate David. Et hoc vobis signum : Invenietis infan-
fuerat unitatis. Sive enim hoc de Patre et Filio et Spiritu » tem pannis involutum , et positum in praesepio (c). »
snncto, sive de ipsis hominibus tanquam diis futuris Ite, ite, Pastores, ad stabulum; currite celeres ad prae-
dixit, utrobique mentitus est, origo mendaeh. Et si deos sepium ; ibi invenietis hodie agnum natum, gaudium nos-
dicimus, quid inter Christianum gcntUemque intererit , trum, obtectum, ex peccatis nostris, sordidorum invo-
qui multos deos credit ; et alios majores , alios minores lucro pannorum ; qui non pio unius populi liberatione vo-
esse confingit ; et ab uno Deo vero erratica vanitate des- luit mactari , sed pro cunctis debebat gentibus crucifigi.
ciscitPSihocinChristiano deprelienditur , quidin gentili Infans in praesepio, juvenis pependit in Ugno.
damnatur ? duos autem vel tres deos ille asserat , ille de- VIII. Nativitatis dominicae « Sacramentum, quod juxta
fendat, qui corttra canonis auctoritatem non admittit in » Apostolum , manifestatum est in carne, justificatum est
Patre et Filio et Spiritu sancto unilatem : et in ipsa uni- » in Spiritu, visum est Angelis, praedicatum est gentibus,
tate inSeparabilem dividit Trinitatem ; et eum separat » crecHtUmestinhoc mundo, assumptum est in gloria (d);»
Trinitatem, interficere nititur veritatem; et dum dicit quod Patriarchae susceperUnt, Prophetae ante testati sunt,
unum esse majorem , alium veroesse minorem , per falsi- Angeli fundaverunt, Apostoli firmaverunt, Martyrespa-
tatis gradus ihducit in ipsa Divinitate diversitatem ; quae tiendo confessi sunt , factis veritas docuit , fides nostra
si viget (sic) tempore et merilo, non aequalis natura, sed im- probavit , virtus implevit , et ad nos usque per gratiam di-
par est. Nobisautem, ut diximus, unus Deus, Pateret Fi- vini sacramend transivit. Habemus hujus fidei testes ido-
lius et Spiritus sanctus. Gradum ndn admittit aequalitas, neos, assertores probatos, et Apostolos magistrbs. Quod
nec diversitatem recipit unitas , nec degenerat in nomine enim videri non poterat in Deitatis majestate , innotiut
et natura Divinitas. evidenter in carnis humditate ; et quod celabatur sapien-
VI. Verum quidegoinaltitutidine disputationis adduc- tibus in virtute ccelesti, revelatum est parvulis in infirmi-
tus, fastigia metuenda pertingo? Aliudest nobis profesti- tate carnali ; et ut erigeretur infirmitas , ccelestis est hu-
vitate diei dicendi propositum. Omittamus interim illa miliata sublimitas. Sed ita est humiliata Divinitas , Ut non
quae in saeramentis arcana sunt. Dehis, quibus dominica amitteret quod habet in natura veritatis , et tamen virtn-
est Incarnatio peracta tractemus. Hodierna enim die , tem sumeret infirmitas ex commercio Divinitatis.
Fratres mei, exultaverunt Angeli , fremuerunt coeli, resul- IX. Factum est ut Evangelista testatus est; virlus in-
taverunt elementa mundi , lsetati sunt inferi , quorum firmitate emicuit. Deus carnemita ex Virginis matrisVulVa
ergastulis tenebantur, mortis compede et ditione captivi. suscepit, ut non praeeunte seminatione carnali caro exis-
Laetentur ergo hodie populi christiani , quia natus est in teret, sed ex operatione ccelesti et conjunctione Vcrbi; et
carne Dominus mundi, et deletum est elogium hominis cum, nimio afFectionis desiderio, vult hominem reparare,
primitivi. Natus est Dominus in carne vera , et victa est hominem reformavit in homine, et virginem carnefn as-i
in hac Nativitate natura, quia Virgo concepit , et peperit sumpsit ex Virgine. Amavit te Homo-Deus, etfecit se',
illibata, et facta estmater vera, quae permansit virgo per- propter te^ hominem Deus. Suscepit te, ef subjecif Se ,
petua. Natus est hodie Dominus ; redemptus est mundus, Apostolo dicente : « Seipsumexinanivit,formamservi acci-'
et elisus est diabolus. Et videte rem miram. Natus est ho- y> piens, in simihtudine hominis constitutus, et habitu in-

(n) Cen lit. .1. — (J) Luc u, 14. — (c) Luc. u, 8- 12. —' {(1) i Tim. m, 16.
' Code\ tlissertio, cujus scnsus non apparct , cl error ex verbo prscedenti lib. n. contra Haximinum \riamun, n. 9; et Enamtionem m in Psal. xxi ,
Jisavtin facile inlcllisitur. — 'Vide comparationem Isaaci cum Christo in u. 9.
24 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» ventus ut homo. Propter qtiod et Deus exaltavit eum ct Matcr est enim facta cum peperit, et virgo intemerata
» donavit ei nomen quod est super omne nomen(a). » concepit. Exsemine Verhi praegnata divinitus, partumsine
Inanivitse,etimplevitte:inanivitseclaritate, etimplevit detrimento pudoris emisit; quia virgo concepit et pepe-
te. Inclinavit se, et erexit te. Inde denique per Spiritum rit. Sensit Virgo partus legem , sed genitalem conceptus
sanctum Propheta psalmidicus cantavit : « Domine, in- non pertulit passionem; et insensihilis conceptionis in-
» clina ccelos, et descende (b). » Descendit ad te, ut tu gressus sensibilem exitum habuit; sed corruptionis inju-
ascenderes ad cum ; el tantum inclinavit se , ut qui mori riam mater intemerata non sensit. Coeuntigitur in fcedera
non norat ex se, moreretur pro te , sed tamen ab se, quia sanctitatis virginitas et Divinitas. Virgo obtulit mentem ,
nisi vellet mori, mors ei non poterat dominari ; et nisi Verbnm exhibuil incorruptionem ; illa animi et corporis
hodie vellet nasci , non posset teneri conditione carnali. sanctitatem , Verbum pudoris integritatem , et perenneni
Voluit ergo nasci, ut vellet et mori. Quia nisi primum virginitatem. Indeestquod Angelus dixit: « Benedicta tu
carnem libens subiret, in secundo, nulli se passioni sub- » inter mulicres ( /), » quia jam benedicta fuerat inter
jiceret; necmors adeum possetaccedere, nisi velletcarnem, virgines. Hanc enim sibi vindicant beatae matres, hanc
quae habet conditionem moriendi, suscipere. Sed neque sanctse amplectuntur et virgines. Inter matres, virgo est ;
ipsa caro mori posset, nisi voluisset , ipso dicente : « Pono inter virgines, mater est; quia concepit et peperit, et
» animam meam a me, et nemo auferet eam a me; scd virgo esse non desiit. « Benedicta lu iirter mulieres; »
» ego pono eam a me. Potestatem habeo poncndi ani- quia cum csset futura mater, non erat sensura quod mu-
» mam meam; et potestatem liabeo iterum sumendi lier.
» eam (c).» Nobis autem non prodesset, nisi mori voluis- XI. Sed indignus est, inquiunt hseretici, uterus Deo;
set,quianisimorivoluisset, liomoadaetemitatem pristinam et immortalem Deum non potuit generarc mortalis; quia
non rediisset.Mortuus est ergo qnia voluit; sod hominem, stultum est credere deparvis magna proferri, etde mini-
qui mortuus fuerat, ad immortalitatem ex sua morte mis ingentia procreari. Jam si tibi, quisquises, Perfide, ex
transvexit. « Inchnavit ergo ccelos et descendit (r/).» Cap- temporalibus rehus ostendero4 plus essc quod nascitur,
tivavit inferos, etascendit, Apostolo dicente : « Captivam ab eoqui generat, et magnificentius esse quod profertur,
» duxitcaptivilateni(tf).»Intereanondixit, Captivatorem, ab eo ipso qui profert, blasphema tibi claudentur ora;
sed « Captivitatem : » hno vero captivatorem , quia captivi- et veluli ofFas accipiens, Impudcns, oblalrandi amittesli-
tatem. Et quam captivitatem? mortem. Occidit ipsam litte- ccntiam. Quaero ergo ex te quid tibi praestantius videatur,
ram, etperdidit magister sceleris scholam. Exarmavit arma- mcl aut apis ; musca an cera. Si comparationem facis,
tnm, eripuit illi gladium suum, et duxitcaptivatorem cum quae conficit, vilisest : et plus est ipsa, quam conficit ore,
ipsa captivitatecaptivum. Hoc Scriptura tcstatur dicens : confectio : et pretiosiora5 sunt mella quam musca; et
« Ibit mors et egredietur ; et diabolus ante pedes ejus pulchrior est in opere, quae deformis invenitur in cor-
» stetit (/*). » Qui ergo ante pedes victoris stetit victus, pore. Casta tamen mater producit examina liberorum ,
quomodo possit stare, nisi captivus? « Inclinavit ccelos quae nec concubitum pertulit nec maritum ; et favum
» et descendit » ad mundum. Captivavit diabolum, et exhibet dulcedinis, quae in corpore taxatur pretiovilitatis.
ascendit in ccelum; ut qui est per naturam regnator in Accipe adhuc aliud : aurum de terra nascitur, et plus est
ccolis, esset pcr carnem dominator in terris, ct pcr mor- terra quod nascitur de terra; sericum texit aranea, et
iem fieret triumphator in inferis, Apostolo dicente : « Ut plus cst sericum quam aranea ; ostreae expuunt margari-
» omne genu curvetur, ccelestium, terrestrium ct infer- tam , et plus cst margarita quam ostrea ; linguntur
» norum (g). Et : Ad hoc Christus mortuus est et resurrexit, lanae conehiliis, ct vilia sunt conchilia ipsa , cum sit pur-
» ut et mortuorum, et vivorum dominetur (/i). » pura pretiosa. Ex visceribus montium pretiosi Japides cx-
X. Natus est Deus cx utero Virginis, ex intemcrato cluduntur , in quorum comparatione totus ipse mons vilis
connubio, cx puro matrimonio; sine semine viri, sed ex est, quia unius gemmae pretium meritum cujuslibel mcv -
semine Verbi; et in fbrma servi, qui ante ssecida, natus tis excedit. Ecce in visceribus petrarum gemmae fulgor
est exDeo1 in formaDci. Et ut servus fieret dominus, Do- tenetur inclusus ; inde idem prosatus, et non aliunde con-
rainus ipse factus est servus. Sed totius hujus mystcrii ceptus ; et multo minus est qui gignit, ab illo qui gigni-
opus suscepit virgineus uterus; formavit Spiritus sanctus. tur. De inferioribus tamen superba nascuntur; de modi-
Exivit homo Deo plenus., quitamen et homo essetctDcus, cis-magna ; de sordidis pulchra ; de vUissimis pretiosa pro-
ut ait Apostolus : «Utrumqueunum(i), » caro scilicet et cedunt. Quid ergo indignum judicas Domino Virginis
Vexbum, discretanatura, sed per voluntatem Dei concreta uterum? aut non putas potuisse ex homine nasci Homi-
substantia; ut quae erant ante duo diversa, in unionem nem-Deum, cum in rebus, quarum mentionem fccimus,
fierent nativitatis hujus fibula sociata. Utemis tamen Vir- plus esse videas nascentium privilegium meritorum. Quo-
ginis ofiicina hujus sacramenti fuit. Quae ita partum, sicuti ties autem contigit ut ex plebeio imperator, ex laico
concepit, emisit, et quoc virum in conceptu non admisit, nascerctur episcopus , et ille fieret dominus patris sui , hic
virum aeque sine ullo detrimento pudoris emisit. Nec patcr genitoris sui ; ille dominus mundi , liic pater po-
passa est masculum virum2 ; virum scdicet in virlute di- puli christiani ? Quin imo haec te maxime rei magnitudo
vina et humana fragilitate concretum ; scd Deum in virtu- sollicitet et invitet , quia virgo concepit , virgo peperit ,
tibus et operationc perfectum, aposlolo Petro dicente: virgo permansit, el virgo semper esse non desinit. Virgo
« Jesum Nazarenum virum a Deo ostensum in vobis (/').» ante conceptum , virgo postpartum , ct virgo permanet m
Hinc Esaias propheta : « Ecce, inquit , Virgo concipiet et neternum.
» pariet filium (k). » Virgo cst igilur quae concepit,, Virgo XII. Frustralum est in Nativitate Domini argumentum
quae peperit. Conceptum sine praejudicio3 partus incor- saeculi , et sapientia terrenae disquisitionis evanuit. Quod
ruptibilis subsecutus est ; quia sequens naturae processus, enim est argumentum saeculi? Sipeperit, inquiunt, cum
ex priori sumpsit originem. Habuit enim Deus Filius nos- viro concubuit ; et quasi ratione non videtur abhorrere
trae similem partitudinis exitum , sed similem non potuit quod dicunt, siquidem et Apostolus dixerit : «Neque na-
habere conceptum. Humanus cnimpartus ex corruptione tura ipsa docet vos (m)? » Sed vicit argumentum sae
concipitur; in partu vero Filii Dei, mater intacta servatur. cuh, exclusit nalurae legem naturae Creator. In illo

(«) Philip. u, 7-9. — (b) Psal. cxiiu, 5. — (c) Joan. x, 17 , 18. — (d) Psal. xvn, 10. — (e) Ephcs. iv, 8. — (f) Habac. iu, 5. — (g) Philip. 11, 10.
(h) Rom. iv, 9. — (i) Ephes. 11, 14. — (j) Act. 11, aa.— (k) Isal. vu, 14. — (/) Luc. 1, 42. — (m) 1 Cor. u, 14.
'CoJet malc ex eo. — * Hic dessc quxdam videnlur. — 3 Codcx male sine judicio. — 3 W. cxtcmlfro. — 4 Id. pi-etiosa.
SERMO VII. 1N NATALI DOMINl I. 2j
enim conjectura quaeritur , in isto Omnipotentis virtus et gerit in saeculo peregrinum, ut per gradus laurigeros
magnitudo tractatur; et ubi virtus, nihilde exemplo prae- triumphorum, singulari de mundo transcursu, ad para-
scribitur. Quare ? quia Apostolus e diverso dixit : « Qui vo- disi tetenderit commeatum, sanctitate plenus, virtute
» cat ea, quae non sunt , quasi sint (d). » Quod est argu- perfectus , cceli conscius , aeterni nemoris inquilinus :
mentum Dei? Virgo peperit, et cum viro non concubuit; Elias , inquam , illc venerabilis currus ignei vector illae-
quia Verbum carnem factum mater perfecta generavit. Sed sus , et intrepidus quadrigae flammigerantis auriga , qui
stultum, inquit saeculum, credere potuisse parere, quam in carne mortali per ignem transivit in ignem. In paradi-
cum viro negaveris concubuisse. Sed hoc est quod nos sum enim docetur esse transvectus , et quoniam paradi-
maxime in hac sacramenti admiratione confortat ; ut in sa- sus , ejecto homine , verus est ignis ambitus , vehiculum
cramento sim sapiens, ut saeculo stultus inveniar. Scriptum accepit ignis , ut flammas ignei possit superare custodis.
estenim: « Apprehendam sapientesin astutia eorum(Z>). » « Et ascendit, inquit, Elias in commotionem quasi in cce-
Et iterum : « Dominus novit cogitationes sapientium, » lum( l),y> sedquasiinccelum,non inccelum.«Nemo enim
» quoniam vanae sunt (c). » Quibus concinens apostolus » ascendit in ccelum, nisi qui descendit de ccelo, Filius
Paulus ait : « Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor » hominis qui est in ccelo (m). » Sed non praetereamus hoc
» hujus saeculi ? Nonne per stultitiam infatuavit Dominus testimonium, ubi maxime intervenit dominicum sacra-
» sapientiam hujus mundi? Etenim non cognovit mun- mentum. « Nemo, inquit, ascendit in ccelum, nisi qui
» dus per sapientiam Deum. Placuit enim Deo per stulti- » de ccelo descendit, Filius hominis qui est in ccelo. »
» tiam praedicationis salvos facere credentes (d). Quod Ecce in terra est , et ccelo non deest ; apud Patrem est ,
» ergo stultum sasculiest, hoc sapientia Dei est(tf); utper et in ccelo est ; in utero totus est , et in ccelo totus est ; et
» sapientiam Dei reprobetur sapientia mundi (f). » Quae apud Patrem totus est 3. In utero interior, in saeculo exte-
cum sopliismatum syllogismis in astutia vanitatis putat rior, apud Patrem superior.O magnum Deum ubique diffu-
se posse proficere, non intelligit virtutem Dei per omnipo- sum! Implet uterum, continet mundum, possidetccelum.
tentiam, quae vult possc perficere. Omnipotenti enim non XIV. Sed ad propositum redeamus. Dixit Dominus
potest de eo quod fecerit, ut diximus , in rebus naturis- ad Eliam : « Vade ad torrentem, in cymarro Charath,
que praescribi; quia quod fecit, ante non fuit : sed nec » qui est ad faciem Jordanis... Et corvi afferebant ei
de materia ulla protulit et sic fecit; sed « Dixit et facta » panes mane et carnes meridie; et de cymarro bibebat4
» sunt , praecepit et creata sunt(g), » quae ante non fue- » aquam(n). » Est-ne hinc ulla contentio, etquodvocetur
rant. Cui ergo subest facere quod non est , ex eo quod in dubium? Qui sanctum virum corvis ministrantibus
jam est *, quod vult facere non potest? Ubi intercedit* pastum etoflicio immundi volucris adnutritum5 inficictur
conjunctio viri, generationis profectus exsemine est; licet impietas? At ego teneo illam Domini sentcntiam genera-
lioc in sterilibus fceminis vacuetur , in quibus vacat af- lem qua cautum est : « Quia quidquid tetigerit immundus,
fectus seminis, si non interveniat munus auctoris. Ubi au- » immundum est (0). » Ecce corvus panes attulit, corvus
tem opus virtulis auditur , nihil illic comparationis ad- cames advexit, etimmundumnon potuit esse quod tetigit6;
mittitur ; quia quod divina virtus perficit, comparationem nec immundus factus est qui accepit. Probavit Aposto-
de mortaJibus non admittit ; quia si comparatur exem- lus qui dixit , « Quia omnia munda mundis (p) ; » et uti-
plo, non erit singulare , et caret miraculo, quod non ha- que adhuc illis temporibus , haec vigebant quae de ani-
bet novitatem. mantibus cavebantur. Nolo interim de carnibus, quales
XIII. Sed putas Deum, Incredule, ex contaclu uteri fuerint disputare, quae etsi esse poterant licitae, tamen ex
poluisse foedari? Non quidem consentio sacrilegio tuo, sed contactu immundi alitis fiebant, praescripto legis, im-
respondeo blasphemio tuo. Si enim hoc ex vase illo cordis mundse : «Quia quidquid tetigerit, dictum est, immundus,
tui inquinatissimo ructasti , non esse tibi incognita Apos- » immundum erit (q). » Sed immundum sancto viro nihil
toli illa sententia debuit, qua dictum est : « Quia omnia essc potuit, in cujus persona praescriptum generale ces-
» munda mundis (h). » Et si mundis omnia munda savit ; ac proinde ostenditur personale esse quod cavebatur
quae videntur in mundo , quanto magis Deo munda sunt in animantibus singulis , quod per meritum utentis irri-
omnia, qui mundus fecit omnia munda. Sic enim scrip- tum perducitur in corvis ; nisi quia audivit corvus quod
tum est: « Et vidit Deus omnia quae fecit, et ecce valde non vult audire Judaeus. Ille audiendo factus est mun-
» bona(f).» Etsibonaomnia,consequenteretmunda. Sed dus, Judaeus nonaudiendo remansit immundus. Probavit
cum nos male utimur rebus mundis a Deo factis , quse Apostolus qui dixit « Quia omnia munda mundis. » Im-
erant munda nobis facta sunt immunda vel turpia. Sic mundum ergo esse non potuit , quod immundus- corvus
enim alibi de animantibus dictum est : « Immunda erunt tetigit ; et uterum immundum esse potuit quem Christus
» vobis(/).» Hoc estdicere: «Vobiseruntimmunda,» non implcvit? 0 interea corvos ministros ubique devotos!
mihi , in personam statuens , non revocans ad naturam ; nigros in colore , sed candidos in timore ; immundos in
ct ascribens vitio utentis , non instituto imputans Creato- nomine , sed mundos in opere. Emundavit tandem corvus
ris. Nam et vinum natura bonum est, sed ebrioso malum culpam suam , et reversus est ad obedientiam 5 tunc enim
cst ; et mel bonum et dulce est , sed causario contrarium exiens de arca, non rediit; nunc pastus necessarios servo
atque inimicum est ; et « Lex bona est(A), » ut dixit Aposto- Dei opportunus obsonator exhibuit.
Jus, sed siquis ea jure utatur ; quiaqui ea jure nonutitur, XV. Sed putas immimdum fuisse uterum Virginis , ut
non utitur, sed abutitur.Non ergo ista omnia immunda fecit ad rem, de qua loquimur, redeamus ; accipe ergo rationem
natura, sed causa, quia interdicta sunt. Interdicta sunt de simili exemplo , qui dubitas , qui indignum Deo putas
6pecialiter, non maledicta generaliter, nec absoluta fuit uterum , aut ex utero Deum ullum contagium contrahere
rerum illa damnatio , sed personae mandata temporaliter potuisse. Sol mundum uniformi claritate collustrat ; et
prohibitio. Sed hoc probavimus testimoniis ; doceamus diversus in singuhs effectus invenitur. Ceram solvit , in-
exemplo, et munda esse quae dicuntur immunda mons- durat lutum, stercora discoquit, ccenulenta desiccat; et
tremus. Omnibus notum quibus evectus Elias venerabilis ita radios suos per diversa jaculatur , ut exhis, quae vi sui

(n) Rom. iv, 17. — (6) 1 Job. y, i3; et i Cor. id, 19. — (c) Psal. xcm, n; et iCor. iu, 20. — (d)ld. 1,30,91. — (e)Ibid. 25. — (f) lbid. 19. —
(g) Psal. cxlvhi, 5. — (n)Tit. 1, i5. — (1) Gen. 1, 3i. — (j) Deut. xiv, 7. — (k) 1 Tim. 1, 8. — (Z) 4Rcg. 11, 11. — (m) Joan. m, i3. — (n) 3 Rcg.
xvn, 3-6. — (o) Num. xix, 22. — (/>) Tit. 1, i5. — (q) Num. xix, 12.
« Codex male non est. — * Id. perperain inter. — Hide Tract. in Joau. |K>stea ail natatum. — 6 Vide lib. xxxi. contra Faiutuin, cap. i-iv.
xii, n. 8; ct Serm. ccxciv, n. 9. — 4 Godcx malc bibat. — 5 Id. pnstn, cl
7
20 S. AUGUSTINI EPISCOPI
ardoris exsuccat, penitus ncsciat inquinari. Deus ergo in- jam enim sauciatus est iste qui provocat. Contra naluram,
quinari posset ex utero , cum sol non inquinetur ex coeno? inquiunt , parere Virgo non potuit ; ergo contra naturam
aut Christus contaminaretur ex vulva , cum sol non infi- in tabernaculo Testimonii, sacerdotis Aaron virga floribus
ciatur ex cloaca? Verumtamen etiam immundusexoriginc tunc absque naturali adjutorio germinavit. Non enim
sua possit crcdi ille uterus , sed ingressu Dei factus est suggestus seminis inerat , non radicis , non altricis terrae
mundus. Cbi enim totam Virginem virtus Altissimi obum- genilales succi aderant. Quod etsi in natura virga habuit ,
braverat, ubi Verbum se incorruptibililer corporabat, abscissa stipitibus c retinere non potuit. Et tamen illic
ubi Spiritus sanctus membra plasmabat, immundum cum deessent universa jura naturae , protulit virga quod
esse quid poterat, cum ex conversatione Verbi quidquid necsucco, nec semine suggeri potuit, nec radice.
immundum credi potuit, sine dubio posset repenle mun- XX. Sed forsitan aliquibus facti hujus historia videtur
dari? Et si immundam secundum legem in prolluvio san- ignola ; breviter dicam. Cum Chore, Dathan et Abiron
guinis mulierem tactu fimbriae ipsius emundavit , eodem adversus sanctum Moysen et Aaron , sibi sacerdotium
Deo uterum ingresso, etiamsi uterus naturaliter esset vindicarent, et contra dispositionem Dei vellent noviter in
immundus, mundari non potuit? sacrilegum schisma prorumpere, hiatu terrae descendentis
XVI. Huc accedit quia uterus Virginis fiiit sanctus , absorpti , viderunt sua funera perituri, et contra rerum
mundus, purus, illaesus, illibatus, sicut ab artifice Deo opinionem, ante sunt sepulti quam morlui. Aperta fauce
factus, ita artificis ipsius majestate repletus; in quo ag- glutivit terra sacrilegos, et insatiabilis hiatus non recepit
novit integrum opus suum Deus; de quo exivitDeus, quos servaret, sed rapuit quos7 puniret. Merscrunt ; d
quasi novus maritus de thalamo suo. Novus enim mari- inferos viva corpora, et ita estin miserispoena grassata,ut
tus carnis exivit de puro thalamo ventris , etparvae sanc- quae solent morientium esse solamina, ipsa illis poenalis
titatis putatur hic uterus, ut Deus1 quem ferre non fieret sepultura ; nec mortuos aggestus terrae obruit , sed
poterat totus mundus, in visceribus ejus tenerctur in- vivos poena sepelivit. Illis ergo auctoribus absorptis, et
clusus? gregalibus eorum divino incendio concrematis, Ua enim
XVII. Apparuif* Dominus sancto Moysi in monte Cho- scriptumest : a Aperta est terra , et deglutivit Dathan, et
reb, cum rubus igni arderet et non arderet; et flamma » cooperuit super synagogam Abiron, et exarsit ignis in
spinas lamberet et non cremaret. Vae vobis, Peccatores, » synagoga eorum (e); » jubetDominus sanctoMoysi de
quihasc praetereuntes auditis ! ardetflamma, etnoncom- singulis tribubus virgas afferri. Allatae duodecim virgae,
buritur spina. Arsura sunt corpora in gehenna et non inter quas etiam una erat de tribu Levi, quae Aaron fue-
finitur in ardente substantia, sicut non finitur et poena. rat sacerdotis, positae sunt a sancto Moyse in tabernaculo
Et voxad eum talis emissaest: « Moyses, Moyses, solve Testimonii. Alia die inveniturvirgaAaron produxisse flo-
» calceamentum depedibus tuis; locus enim, in quo stas, rcs et frondes, ct peperisse nuces.
» terra sanctaest(a). » Siergo terra illa sanctificataestquu XXI. Libet igitur hoc tantisper exemplum cum pcrfidia
ibi Moysi majestas apparuit , quanto magis sanctificatus comminisci, ubi maxime figura intervenit sacramenti.
est uterus in quo ipsa majestas intravit? Ecce intrat in Virga ecce protulit quod virga non babuit8. Non radicata
tencbris lucerna, et splendore suo lucere facit totam do- plantario, nec defossa sarculo, non animata succo, nec
mum. Intravit lumen verum , id est Deus, inuterum , et foecundata seminario, non mersa exculto 9 arvo, et tamen
fecit uterum sanctum. Sanctus ergo ille uterus fuit, in germinavit in fiore, fructificavit in fronde, et fructus de-
quem Sanctus intravit , sanctificavit , et sanctus sicut dit quos non habuit in radice. Et cum jam totum per-
intravit , exivit , Angelo dicente : « Propter quod et qui didisset quod habebat ex arbore, utpote quae esset ahscisa
» ex te nascetur Sanctus, vocabitur Filius Dci (b). » ad testimonium tamcn prcecipui saccrdotis, virga exhibuit
XVIII. Absit ergo, absit utdedignareturintrare in ute- quod naturalis origo non habuit : quia contra naturam
rum Virginis, qui non dedignatus cst intrare in caminum nuces concepit et peperit. Virgo ergo non potuit contra
ignis ardentis, teste Nabuchodonosor, qui ait : « Nonne naturam Dei Filium gencrare? Ecce egodicamtibi quem-
» tres viros misimus ligatos in medio ignis ardentis? Et admodum Virgoconcepitet peperit; tumihi ostendequa-
» quomodo video quatuor viros solutos et deambulantes liter virga omni suggestu naturae vacua germinavit. Sed
» in medio ignis , etcorruptio nulla in eis? et similitudo procul dubio nec conceptum poteris virgae explicare, nec
» quarti similis est Filio Dei (c). » Qui ergo intravit in Virginis parium. Si ergo non poteris dicere quemadmo-
fornacem ignis ardentis 3, ipse intravit in uterum Virginis dum virga peperit nuces , Virginem poteris dicere quem-
permanentis. Quis est qui intravit in fornacem ignis? admodum concepit et peperit veritatem? Accipe ergo
Filius Dei. Quis intravit in uterum Virginis? Filius Dei. dominicae Incarnationis cffectum, quia virgae parcntis
Illinc excussit flammam , hinc exclusit naturam. Sicut non potes explicarc mvsterium.
crgo arsit in fornace ignis et non combussit , ita exivit ex XXII. Veni ad me, et dicam tibi quod intus audivi.Pu-
vulva Virginis et nihil corrupit. In fornace ignis, pro tri- dore hic, non rationc conturbor, et volo in sermone esse
bus pueris eraendis intravit ; pro toto mundo redimendo verecundiam, dummodo non sit in fide periculum. Da
inuterum Virginis intrare non debuit? veniam, Christe, et parceori meo, quia Incarnationis tuae
XIX. Sed contra naturam, inquiunt Judaei , Virgo pa- mysterium temerarius narrator attingo10; et tu quidem
rere non potuit4. 0 impudentia singularis 1 semper cadit, clausum dimisisti uterum tuum, sed nobis permisisti ape-
et nunquam cedit. Et si ille non cedit qui semper cadit, rire incredulis Evangelium tuum. Dicam tandem quod in
multo magis veritas non cedit , quae nunquam cadit , et cubiculo naturae conficitur. In vulva Virginis genitalissan-
semper vincit , Scriptura dicente : « Verilas vincit, et in- guis, et germinans humor11 fuit. Huic sanguinivel huniori
» valescit, et vivit, et obtinetinsaecula(r/). » Contra natu- Verbum se velut coagulum miscuit, et sanguinis vel hu-
ram , inquit , parere Virgo non potuit. Putaverunt sane ex moris substantia congelata carnem fecit. Accessit Spiritus
parte aliqua nobis rapuisse5 victoriam. Ecce igitur pro- sanctus, et haecquae fuerantgelata, et Verbi quodam glu-
vocamur ad pugnam; sed nihil metuam, nihil verebor; tino commassata, formavit; formata distinxit; et formam

(o) Evod. m, 5. — (6) Luc. i, 35. — (c)Dan. ur, 91, 92. — [d) 3 Esdr. iv, 38. — («) Psal. cv, 17, 18.
1 Cod. nialc Deum. — * Vide Serin. vi et vn. — 3Vide Quzst. in Vetus — 6Codex niale spiriiibus. — 7 IJ. guod. — 8Vide Serm. ccxlv, n. 3. —
Testarncntuni tom. ui, Appendicis Maurinensis fol. i^G, littera D. — 4 Vide 9Cod. excultali. — '"Assolet sanctus Doctor in enucleandis quae difficilia
Sermoncm ccxlv, tom. v Appendicis fol. 401, n. 3. — sCodex parasse : non sunt, Deo sc comniendare , ut s:epius in scriptis autlienticis vidcre est.
estsensus; erravit fane amanuensis ponendo parasse , loco verbi mpuisse. — " Codcx male gcmineus.
t
SERMO VII. IN NATALI DOMINI I.
hominis, qua Dcus inclusus in lineamentis suis tenebatur, » radice ejus ascendet , et requiescet super eum Spiritus
explicuit. Ecce habes quemadmodum Virgo concepit. Si » Domini ( /). » Super quem? Scilicet super florem. « Spi-
quaeris qualiter et peperit, dicam tibi : ita peperit sicut ritus sapientiaeet intellectus, Spiritus consilii et fortitu-
ante concepit; quia qui uterum insensibiliter intravit, dinis, Spiritus scientiae et pietads, et Spiritus timoris
incoiruptibiliter sicut intravit, exivit. Nam, ut agnos- Domini rcpleviteum. Non secundum gloriam judicabit,
cas verum ordinem oilicii naLuralis, Virgo peregit tein- neque secundum loquelam redarguet, sed judicabit
pora pariendi, virga non habuit tempora gcrminandi. humili judicio, et redarguet gloriosos terrac. Et percu-
Illa enim , decursis novem mensibus , peperit : virga tiet terram verboorissui, et spiritu per labia interficiet
intra triduum, quod in natura nonhabuit, germinavit. » impium; eritquc justitia praecinctus lumbos suos, et
Ecce ipse primus homo nec patrem docetur habuisse » veritate involutus latera (g). » Et paulo post : « Et erit,
nec matrem : ex limo enim terrae factus est quae non ha- » inquit, in illa die radix Jesse, et qui exurget princeps
beret originem. Quomodo ergo corpus factum est sine se- » esse gentium , et in nomine ejus omnes gentes spera-
mine? quomodo caro extitit sine carne ? Ex vulva tamen » bunt(A). »Ofloremregem!Ofloremjudicem! Sicutergo
quodammodoexivitterrae, et nihil tamen consumptum est virga ilia, non virga , sed Virgo est, sic et flos ille , non flos
in matrice. Unde ne dubites quin si in rem praesentem te virgae, sed caro est.Quae florem quidem peperit, et ex genere
hujus comparationis induco, nulla tibi nascatur in hac as- carnis carnem emisit : sed originem peccati iila generaUo
sertiojic cunctatio. Solis radius specular penetrat, et so- non habuit ; quia non ex viri semine natus extitit , sed de
Jiditatem ejus insensibdi subtilitate pertrajicit ; et videtur Spiritu sancto conceptus exivit. Virga ergo isla, Virgo est
intrinsecus qui extat extrinsecus1. Nec cum ingreditur designata. Virga ergO potuit, ut diximus, sine semine pa-
dissipat, nec cum egreditur violat; quia et ingressu et rere, Virgo non potuit sine viri semine, incorrupta gene-
egressu ejus specular integrum perseverat. Specular ergo rare? Sed illud, inquiunt, fecit divina potentia. Et istud
non rumpit radius sobs ; integritatem Virginis ingressus aut similiter divina est operata prudentia : illa quae in se con-
egressus vitiare poterat veritatis ? tineret imaginem , haec quae perfectam exhiberet divini
XXIII. Sed quid ulterius moror? Audiat Christianus quod operis veritatem.
non vult audire Judaeus, ut hic proficiat redemptus, ille XXV. Audi aliud majus et fortius documentum quod
deficiat induratus. Vere illa Aaron virga Virgo Maria fuit, de Ezcchiele propheta monstrabo ; quod praeterita die
quae verum sacerdotem concepit et peperit, dequo dictum dominica lecdtatum est , et ideo exinde aliquid dicere
est : « Tu es sacerdos in aeternum (a). » Superiori versu praetermisi, ut huic diei sacramenti expositio serva-
jam dixerat « Virgam potestatis suae emittet Dominns ex retur. « Et converti me , inquit , secundum portam viae
» Sion(Z») ; » nam quod et nucem peperit, imago dominici » sanctorum exterioris quae aspicit ad Orientem , et ipsa
corporis fuit. Nux enim trinam habet*n sua unione sub- » erat clausa. Et ait ad me Dominus : Porta haec clansa
stantiam ; corium, tcstam et nucleum. Percorium, caro, » erit et non aperietur, et nemo transit per eam 6, quia
pertestam ossa, per nucleum, interior anima. Sed hic in » Dominus Deus ipsius Israel ipse intrabit per eam , et
corio nucis carnem significat Salvatoris, quae habuit in se » exiet, et erit clausa ( i). » Redde mihi ergo rationem por-
asperitatem vel amaritudinem passionis ; in nucleo, inte- tae hujus per quam intravit Dominus et exivit Deus, et
riorem dulcedinem Deitatis, quae tribuit pastum, et lumi- non poterit nec introitus deprehendi, nec cxitus. « Porta
nis subministrat oflicium ; in testa, lignum medium inter- » enim , inquit, haec erit clausa , et non aperietur , quia
serens crucis , quod non discrevit id quod intus et foris » Dominus Deus ipsius Israel ipse mtroibit, et exiet , et
fuit , sed magis quae terrena ct coelestia fuerant , media- » erit clausa. » Sed porta hoec, quam allegorice posuit, for-
toris ligni interpositione sociavit, Apostolo dicente : « Quia sitan simpliciter porta creditur. Porta ista, ventris est
» pacificavit per sanguinem crucis suae, sive quae in coelo janua, pudoris est ostium. Hoc unde probamus? Dicat
» sunt, sive quae in terra (c). » En, Judfee, virga tua beatissimus Job : « Maledictus, inquit, sit dies ille in quo
Virgo est nostra. » natus sum , qui non clausit portam vcntris matris meae,
XXIV. Si quidem ethymologiam hujus nominis retrac- » cum me pareret(/>). » Porta, inquit, veritris, exitus
temus, virgo quasi virga;a virga virgo1. Jamque intelligant est pudoris , id est , venter et pudor Virginis , per quam
ipsa sibiconvenirevocabula, cumuniuslitterae diflerentia, nemoalius nisi ipse qui intravit, et exivit. Intravit enim
hoc videatur virgo sonare quod virga. Voluntautem nosse Deus, et exiit homo perfectus et non corruptus, nec
a virga Virginem designatam? Audiant quod Esaias hic clausam eam , cum intraret , aperuit , sed clausam , cum
dicat : « Exiet , inquit, virga de radice Jesse (d). » Yirga exiret , exhibuit ; quia ipse est qui « Quod aperit nemo
est de genere Jesse; Jesse pater David; ex genere David » claudit, et quod claudit, nemo aperit(A). » Exurge igi-
virga, quse virga Maria fuit. Neque enim de homine Jesse tur , Esaias , laetus exurge , et junge Ezechielo manus ,
lignum, id estvirga, potuit germinare. Non ergo de Jesse et unito Spiritu in gloria dominicae Nativitatis applaudite.
exivitvirga, sed VirgoMaria, quae generi secundum car- Illico beatus David occurrat cum cithara Ula , spirituah
nem originique respondens , caro fuit quae virga fuit , sed plectro dulcisona, et in sacramento Nativitatis Christi re-
virgo fuit, quae virgo conccpit et peperit. Ac ne (non)3 pu- tinniens non fidibus, sed mysteriis harmonia. Audiamus
tent de David fuisse praedictum , ratione temporis exclu- ergoquodEsaias prophetadicat6: « Rorate coeli desuper,
dantur. Quando enim hoc Propheta dixit, jamDavidmor- » et nubes pluant Justum; aperiatur terra et germinet
tuus erat. « Exiet, inquit, virga de radice Jesse, » in quo » Salvatorem (/).» Quae est terra?caro nostia, quae cen-
fnturum tempus non praeteritum designavit. « Exiet » sebatur virgo , Maria quae appellatur. « Et terra germi-
enim inquit, non, «Exivit. » Denique quod sequitur auscul- » net Salvatorem ; » non eget interprete. Non utique car-
tcnt : « Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice nali semine, sed ccelesti rore, et nubium nonimbre, sed
» ejus ascendet (e). » Flos iste caro est Domini4, quae opere, quae descendenti in carne Domino non adjutorium,
nata sine vitio humani seminis, florentem per omnia pul- sedofficiumpraebiierunt.Quod ahbi David evidentius dicit:
chritudinem retinet societatis. « Et flos , inquit , de « Descendit quasi stillicidia rorantia super terram (m).» Et

(a) PmJ. cix, 4-— W Ibii.1. 2.— (c) Coloss. i, 20.— (d) I»al. «, \ — (e) Ibid. — (f) IsaT. xi, 2.— (g) Ibid. '4-5.— (K) Oud. io — (i) Ezech. xtir, t, 2.
(j ) Job. iii, 3, io. — (k) Apoc. ni, 7. — (/} InmIilt, 8. '— (m) Psdl. lxxi, 6.
1 ViiieSerm. ccjlt AppemiicisMaurinensis, n. 3, 4 5. — » Codex male Dominiui, tom. v,fol. 32^ in Appendicc Main-inensi. — 6 Vide Operis imper-
^■irginem. — 3 Nnn liic videtur almndilre. — 4 Vide Serinonem ui deSvm- fccti cctntra Julianum lib. i,n. 140.
bolo ad Cathecumenos n. 4- — s Vidc Sermonem cxc dc Annunliationc .r. •
28 S. AUCUSTINI EPISCOPI.
ilerumdehocipso : « TcnTa dabit fructumsuum(rt),»quod enim tanto muncri , tanUrque gratiae devotionis nostrae
specialiter Virginis rcfertur ad uterum. Et vere dedit infirmitas respondebit, ubi Unigenitus altissimiPatriscum
« Fructum suum, » quia semen nescivit alienum. Patre aeternitate perpetuus, ctelo, terris, infernisque
XXVI. Qui hoc dubitas, exemplis fidem tuam credu- terribilis, prosalutc bominisbumani eorporis voluit subire
litatemque conforta. Ecce enim inipso primordio ex per- consortium? aut qua» liugua enarrare poterit, quod usus
fecto masculi corpore costa divelhtur, et locus avulsi investigare non praevalel? Quis vero hominum illud aes-
membri nulla in parte corporis invenitur; minus fit unum, timare conabitur , in quo solus sibi est Deus et auctor et
plenum scd totum est. Nullum in corpore indicium cer- conscius^wNemoenimnovitFdiumnisiPater^.MQuomodo
nitur cicatricis, nec vestigium avulsionis apparet. Exit potest ad secretum virgineae Nativitatis corrupta peccatis
costa de latere, et corpus non earet plenitudine. Perfec- hominum fragihtas pervenire? Nascitur itaque, nascilur
tum est quod exit, integrum quod amisit. Et ut amplius Christus non necessitate vivendi , sed volunlate salvandi.
praesumam, absque passionis injuria , virile corpus costa Nascitur inter mortuos, qui vitam donat mortuis. Nec
ex sese quodam modo gencravit ; exlititquc corpus lucrum, dubitemus efiectum , quod futurum Prophetarum maxi-
quod matri suae non intulit detrimentum. Potuit ergo e mus Isaias in diebus antiquis sancti Spiritus auctoritate
latere hominis costam divina virtus educerc , et nulla praedicit : « Ecce, inquit, Virgo in utero accipiet et pariet
corpus vexari corruptione : ex Virginis utero procedens » filium (**). » Quod fcemina parturit, verae Incarnationis
Deus, integrilatem non potuit custodire? Et utique ip- est fides ; quod virgo parit, aeterna nascentisest gloria.
sum Dei Filium hoc operatum in primoplasto , nullus ta- Nascitur ab intacta fcemina Christus , quia fas non erat,
men stultus, nisi Judaeus, impudenler abjurat. Quale ut virtus per voluptatem , castitas per luxuriam, per
ergo est ut quod fecit in origine, cum formarct mulie- corruptionem incorruptio nasccretur. Nec poterat novo
rem , non potuerit operari cum nasceretur ex Virginc ? ordine adventare de ccelo, qui vctustum mortis destruere
Aut quod in corpore hominis non permisit agnosci , quo- veniebat imperium ; neque vero poterat universitatis
modo 1 pateretur in matris suae pudore deprehendi? sed Dominus formam servi suscipere, qua nos redimere dis-
« Replevit, inquis, in locum ejus carnem (b) » , et non ponebat, nisi eiun peperisset ancilla. Aut quomodo pro
prodidit passionem. Sic ex utero procedens Verbum ha- nobis sputamenta, palmas, etcrucem Dei Filius sustine-
buit exitum, sed non diripuit pudorem, nec signum ibi ret, nisi se filium hominis praebuisset?
rehquit corruptionis , ubi opus intererat incomparandae II. Vere infelix Judaea, quae per adulterii calumniam ,
virtutis. Ostende denique mihi quemadmodum in locum tenebrosis suspicionibus tantum sibi lumen obscurat,
costae rcpleverit carnem, et ego tibi exhibebo quemad- quae, dum non credit Virginem concepissc, dignadonem
mbdum exieritde utero, etnon reliquerit passionem. Sed Dei sui humanum vocat in crimen , et invidiae suae he-
profecto illud monstrare non poteris; quia quod virtutc betata caligine culpam clamat esse, quod virtus est. Sed
perfectum est, investigarenon sineris : ita ergo ct corrup- crede , miserandc Homo , cui sola saluds tuae fuit causa
telam Virginis aflirmare non poteris, quia clausum Dcus nascendi. Perpendite, Fratres, quae, et quanta sit caecitas
csse voluit quod inquiris. ' 1 perfidorum , quae Christum negat nasci potuisse de
XXVII. Exurge ergo in laudes Domini, Christiane, Virgine, et in Nativitate ccelesti, consuetudinem requi-
laetus exurge. Ecclesiam Dei, templum Christi, domum rit humanam, ac Deum creaturarum legibus discuUt
Spiritus sancti sonoris imple praeconiis. Intra m stabulum creatura. Nihil itaquede Natiytate ejushumana retractet
Creatoris, frequenta praesepium Salvatoris , et oeterni pas- impietas , cjuem nasci pro homine pictas invitavit. Quod
toris deosculare pannos : cunas amplectere. Veni, com- hominis et Dei Fihus humiliavitse in carne, quod Virgo
ponemecumlaudes adfcetam nostram,Virginem sanctam, concipit, Virgo parturit, et quod permanet virgo post
watrem veram, non ex partu marcidam, sed de pudoris partum, ccelestis mysterii virtus est, non mortalis ordo
integritate formosam. Lauda cum ccelis , lauda cum An- naturae.
.gelis, lauda cum Virtutibus universis, lauda cum terrenis III. Quis veroOmnipotenUs essedubitet sacramcntum,
et inferis elementis ; et ne desinas, nc quiescas dicere glo- ubi audit ccelorum Regem prodire de fcemina , et natum
riam Salvatoris : « Gloria in cxcelsis Deo, et in terra pax fceminae Ccelestibus imperare? Quae autem quantaque ,
» hominihus bonae voluntatis (c)^ Fratres, ob salutem genUum beneficiorum Deiaugmenta
, - .-i 1 .. - ' : > ■ .... , . succrescunt. Olim namque post transitum Maris Rubri, ut
««iwnww. Hebraeorum populo divini cultus disponcret praecepta ,
,,,(, ., ; •> ; Moysen famulum suum vocavit in montem , quatenus per
SBRMO VI II unum servulum genti exiguoe dispositionum suarum pro-
... .■»•'< . • deret voluntatem. Nunc vero ut in fine temporum, ut
In Natali Domini 1 1 gentibus universis perennis vitae sacramenta deferret, ipse
, . . de coelestibus, de sinu Patris adveniens , ita se homini ,
Hic sernio exCodice Cass. xti, n. 2, depromptus ^bi(lae hominem inseruit, et univit, ut incomprehensi-
M quo totum aut fere lotum S. Augustino tribuitur, bm gloria> unus idemque , et homo esset, et Deus. Sic
omnes notas authenticitatis colligit. Locus ejus in enim potentissimus prodiit ex Maria , ut et infirma carnis
editione Benedictinorum pOst pnecedentem cum nu- «*»ret et Unigeniti non amitteret majestatem , ac tempe-
rfiero in\ Natali Domini-ay. ' ramento quodam admirandi mysterii, et per hominem
LT - : -i Deus cum homtnibus loqueretur, et homo per Deum de
SYNOPSIS ' ' " <iiabolo triumpharet.
I ' . : : , ■ .. i ■
I. Invcstigabilis Nativitas Christi. II. Exagitatur Juckci diiliitantis
impietas. III. Ipse Filius Dei in fine temporum venit lcgislator.
'■Jj •• ,it ,■•»." . , *i . ■> • ': . :' ..... • • ■ .•
I.FiiATREscharissinii, quantummagnitudosalutaris mys-
torii , et dominicne Nativitatis expetit sacramentum , nulla
humanitatis obsequia , praeconia nulla suiliciunt. Quaa
■ ... . . - ' • . , j .1 . , t . ' •• f.i '. . .. V .' ! . • ' ' ' .1
(«) Id. xm, 7. — (&) Gen. 11, ai. — (c) Luc. a, 14. — (</) MatUi. xi , 27. — (e) Isai vm, 14.
1 Codcx malc tjuando.
SEUMO IX. IX NATALI DOMINl III.
praeparavi atque mundavi. Hanc quam dcspicitis, mater
est mea , sed manu fabricata est mea. Si potni inquinari ,
cum eam facerem , potui inquinari cum ex ea nascerer.
SERMO IX. Sicuti transitu meo illius non est corrupta virginitas , sic
mea ibi non est majestas polluta. Si solis radius cloaca rum
sordes siccare novit, inquinari non novit, quanto magis
In Natali Domini III.
splendor lucis .Tternrr , in quo nihil inquinamenti oc-
currit, quocumque radiaverit, mundare potest, ipse
Ecedem rationes militant in hujus Sermonis gra-
pollui non potest. Stulte, unde sordes in Yirgine matre,
tiam, qua> authenticitatem stabiliunt pr&cedentis.Ex
nbi non est concubitus cum homine patre ? Unde sordes
eodem enim Codice Cass. xh, n, 6, imo et ex altero
in ea , quae nec concipiendo libidinem , nec pariendo est
Codice Laurentiano eruitur, ut videre est apud Bi-
passa dolorem? unde sordes in domo, ad quam nullus
bliothecamBandini tom. i,fol. 430, Cod.xxxm, cum
hospes accessit, solus ad eam Fabricator et Dominus ve-
nomine sancti Augustini. Nihilaliunde apparet quod
nit, vestem quam non habebat, induxit; camque sicut
obstare possit quin admittatur. Ponatur post pra-
invenit clausam reliquit. Sicut ille nstus solus est inter
cedentem cum numero de Natali Domini xvi.
mortuos liber ; sic istius ex qua natus est matris pudor
solus est integer. Eva inobediens meruit poenam ; Maria
SYNOPSIS. obediendo consecnta est gloriam. Illa, gustando prohibi-
tum,est maledicta; haec, credendo Angelo, est benedicta.
I. Concordantia Prophetarum et Apostolorum de Kativitate
Cbristi. II. Maris intemerata in paricudo virginitas.

I. FHATREsdilectissimi, non parva de Filio Dei secundum


Mvinitatem locuti sumus, et resistentibus in quantum SERMO X.
potuimus adversariis non pepercimns. Nunc volo ad ejus
Incarnationem accedere, quia Filium Dei non voluntdici In Natali Domini IV.
ctiam hominis filium. « Rorate coeli dcsuper, et nubcs
» pluant Justum; apcriatur terra etgerminetSalvatorem, Multa de hocSermone dicenda.Ex eodemCodiceer-
» et justitia oriatur simul ; ego Dominus creavi eum (a). » tractus, eamdem auctoritatem sibi vindicare videtur.
Item dicit : « Ecce parvulus natus est nobis, et factus Objicitur autem 1° similitudo in quibusdam cum ser-
» est principatus super humeros ejus, et vocabitur no- mone cxxi . Appendicis Maurinensis,n. \, et cxciv, prout
» men ejus Admirabilis, Consiharius, Deus fortis, Pa- a Louaniensibus fuerat editus , tom. v Maurinorum,
» ter futuri saeculi, Princeps pacis (£).» Item in alio loco : p. 895. Sed notandum est illam similitudinem non esse
« Ecce Virgo concipict in utero , et pariet fifhim , et vo- opponendam, cum potiusfaveat, quam noceatSermo-
» cabitur nomen ejus Emmanuel (c). » Ordo istc itaque nis hujus authenticitati; sermo enim Appendicis evi-
servandus est, nt Ioquens de Evangelio, non sileam de denter complectitur multas hinc et inde detractas ex
Prophctis. Et quid agis dePanlo apostolo, qui in cxordio S. Augustino et forte aliis quibusdam sententias.
Epistolae suae ad Romanos scripsit? «Paulus, inquit, servus Quidmirumsi recurrant in Sermone authentico sen-
» Jesu Christi, vocatus Apostolus, segregatus in Evan- tentiai qua? inde fuerunt depromptai? 2° Dicitur ite-
v gelio Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in rumquasdamvocessanctiAmbrosiiineoinveniri.Sed
» Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei cx se- qumdam tantum verba, et illa^quidem incompleta re-
» mine David secundum carnem (d). » Audistis, quia periuntur ex uno sermone citato a Cassiano ; cum au-
Evangelium non exhiberetur, nisi per Prophetas ante temhicsermositdeperditus, cumCassianuscircano-
promitteretur. Audistis quia Filius Dei secundum Divini- men errare potuerit, et aliunde voces non omnino con-
tatem factus est filius hominis « Ex semine David secun- cordent, ita utfacile supponi possit eamdem dicendi
» dum carnem (e). » Quid est enim in quo Prophetae formam a duobus pariter scriptoribusfuisse adhibi-
contrarii sunt Evangelio ? Dicit Propheta : « Rorate cocli tam, non remanet sufficiens probatio ad rejiciendum
» desuper et nubes pluant Justum (f). » Veniat Angelus, sermonemquisanctiAugustiniprafertnomen,etnihH
praedicet Verbum ; aperiatnr terra , audiat Maria ; et ger- continet sancto Doctore indignum. Ponatur post
minet Salvatorem , pariat Jesum. Propheta dicit : « Eccc prwcedentem cum numero in Natali Domini xvii.
» Virgo concipiet in utero, et pariet fiUum, et vocabi-
* tnr nomen ejus Emmanuel (g). » Hoc etiam Evangelista SYNOPSIS.
cum diceret , secutus est, et exposuit dicens : « Nobis-
» cum Deus (h). » Eece Apostolus dicit : « De Filio suo, I. Cfnisti Nativitas? Marise virginita9. II. AngeR anmintiatio.
» qui factus est ei ex semine David secundum carnem (i).-» III. Stella de coelo fulgens. IV. Magorum mystica munera.
Quod Prophetae prseviderunt , et praedixerunt , hoc Apos-
toli viderunt , et praedicaverunt. Factus est qui erat ; qui I. Diei hujus adventum si pleno possimus ore narrare,
factns est , Verbum erat , caro factus est ; Filius Dei erat, integra salutis nostrse mysteria nosceremus. At vero cum
filius hominis factus est. hoc in unum1 , tam admiranda conveniant, quse sunt
II. Deuserat, homo factus est ; susceplt humanitatem, explicata sermonibus, quae vox, quae lingua cuncta com-
rton amisit Divinitatcm ; factus est humilis, mansit subli- plectitur, cum singulaquaequemiranda (videantur)2? Na-
mis. Natus est homo, non destitit esse Deus. Natus est talis est hodie Salvatoris, sedoportet ortum Christi nata-
parvus, latens magnus. Qui libenter amplectitur Deum lem saeculi nos vocare. Natalis est Salvatoris : hoc est unde
natum, non horreat Virginis partum. Dicit tibi Deus,crea- mundus vitam accepit, etlux, quae perierat, mortalibus re-
itir hommis , fiKus hominis : Quid est quod te permovet paratur. Nascitur, quem Regem gentium Prophetae testati
hvmea Nativitate? non sum libidinis conceptus cupiditate. sunt. Nascitur ex Virgine , sicut Propheta testatur dicens :
Ego matrem, ex qua nascerer, feci, ego viam meo itineri « EcceconcipietVirgo,etparietfilium,etvocabuntnomen

(«) Imi. xiv, 8. — (4) Td. n, 6. — (&) !<t. vm, 14. — (//) Rom. r, 1. — V fbid. 3. — '/) fal. tLV, 8. — 0?) M vm, 1 j. — (h) M»tth. 1, i3.
(1 ) Rom. r, 3.
1 Cod. male ait. — 7 Cod. niale coMplectitur... mirantur, sine voce //iia.
8
30 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» tjusEmmanuel, quod interprelaturNobiscumDeus(a).»
Probatergo virtutum Dominum ordo nascendi?; concepit « *AW t\ 1*V%<*\ WVt *-WfcWV* VVWVVW *\WV
Virgo, virilis ignara consortii •, impletur uterus nullo liba-
tus amplexu, et quod Spiritu sancto"1 castus venter exce-
StiKMO XI.
pit, pura membra servarunt, innocens corpus gessit. Vi-
dete miraculum Matris Domini ; virgo concepit, virgo par-
In Natali Domini V.
turit, virgo gravida, virgo post partum. Gloriosa virgini-
tas, et praeclara fcecunditas; virtus mundi nascitur et nul-
lus est gemitus parturientis3. Vacuatur uterus, infans ex- JSih.il obstat quin admittatur Sermo iste.Auctoritas
cipitur, nec tamcn virginitas violatur. Necesse erat4,ut Codicis,et styli concordantia pariter conveniunt. Le-
Deo nascente meritum cresceret castitatis, nec per ejus gitur enimin Codice Cass. xu,fol. 10. Locusejus post
adventum violarentur integra, qui venerat sanare corrup- prcecedentem cum numero in Natali Domini xvm.
U;6, Natus pucr ponitur in prsesepe, et haec sunt Dei
prima cunabula, nec Regnator cceli has indignatur angus- SYNOPSIS.
tias, cui fuit virgineus venter idoncum habitaculum. Stat
exoncrata felici onere Maria , et matrem se laetam cognos- I. Nalivilas Chrisii mundo laetitix causa. II. Angcli ad Hariani
cil, quae se nescit uxorem. Sedinfantis genus foeta mira- salutaiio. III. Bcatfr Virginis pra?ronium.
tur, et de Spiritu sancto6 protulisse se gaudet; necquia
peperit innupta terretur , sed quia genuerit Deum con- I. Fiutbes charissimi, Nativitas Salvatoris redemptio esl
fessa laetatur. peccatoris. Non enim posset liberari peccator, nisivenisset
1 1. Cum enim debitus Salvatoris saeculo properaret adven- in forma scrvi Salvator7. Hodie ergo Natalis est Domini ,
tus, et mundum suum meliori Dei lege construeret, et gaudete, servi; Natalis est Redemptoris, exultate, re-
propheticus sermo declaratusfideper ora gentium volitaret, dempti; Natalis est medici, laetentur aegroti ; Natalis est
ad Mariamvirginem Spiritus sanctus venit, sicut ab Angelo indulgentiae , laetamini peccatores ; Natalis esl Christi ,
fuerat ante praedictum : « Spiritus sanctus veniet super omnes plaudite Christiani. Voluit Deus intempore habere
» te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Propterea quod Natalem , qui ipsorum temporum plantavit oetatem. Sic
» nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Altissimi (b). » enim Apostolus dicit : « Semetipsum cxinanivit, formam
Ergo merito magno credimus , quia magna virtute gene- » scrvi accipiens, in similitudinem hominum factus, etha-
ratur, et rite in ejus adventu ccelestia vencramur, quem » bituinventus ut homo (c).» Auditisexinanitum, sed for-
de ccelo venisse cognoscimus, quem genitum Dei Patris mam Dei nunquam amisit, quam naturaliter sccum semper
et Spiritus sancti virtute comperimus, ut firmaretur Tri- habuit. Homo factus est*, sed Deus esse non desivit. Homo
nitas, in utero sanctitas. Nascitur Salvator, et solis cursus accessit, sed Deitas non recessit. Factus est homo , forma
augetur. Necesse cst ut ex hac die crescat splendor , qui susceptahumana, non amissa divina.Vestem carnis accepit,
cum magno lumine egrcditur. sed intrinsecus Deitas mansit. Denique utpote Deus, patra-
III. Sed videamus quisessenuntius potest, qui de Nativi- tor operum, « Per quem facta sunt omnia, et sine quo fac-
tate Salvatoris testis existeret. Utique stclla de ccelo ; ne- » tumcstnihil (d),» templum sibi, in quo nasceretur, ipse
cesse est ut inde testimonium veniat, unde origo descen- construxit. Fecitmatrem, aeternus manens cum Patre.
dit. Natum enim Deum stellae cursus ostendit; ortum Do- Suscepit hominem, natus ex matre, quam ipse formavit,
mini elementa demonstrant ; ct inter solis radios, stellae regnans cum Patre. Sicut Propheta dicit : « Mater Sion
» dicet homo , et homo factus est in ea , et ipse fundavit
cursus clarius enitcscit.
» eam Altissimus (e). » Jucundentur cceli ct exultet terra;
IV. Videamus igitur quid sibi voluerunt Magorum mys-
tica munera inter abjecta praesepia, nisi ut intelligamus jucundenlur cceli, quia non habent accusatorem ; exul-
inChristum differentiam Divinitatis et carnis. Cernitur ut tet terra , qiua germinavit Dominum salvatorem. Et quis
homo, adoratur utDeus; jacet in pannis, fulget in stellis. tanti muneris possit invenire secretum ? unde Apostolus
Cunae nascentem indicant, stellae dominantem annuntiant. dicit : « Quod fuit a sacculis absconditum (f). »
Caro est quae involvitur, Divinitas quae adoratur; Pasto- II. Nam ipsaMater Domini virginitatis suaeconscia, quem-
res exultantinterra, Angelilaetantur in ccelis. Nuncetiam admodum fieret , ut salvo pudore genuisset , ab Angeio
videamus quae sunt munera, quae non ignarus Regi Magus requisivit : « Quomodo, inquit , fiet istud, quia virum non
obtulerit. Afferuntaurum, id est, potestatem Dominicon- » cognovi (g). » Parituram Virginem in Prophetis ex lege
fitentur. Thus subjciunt ; Deo sacrificium repromittunt. audivi, sed quemadmodum fiet, penitus nunquam scivi.
Myrrha praestatur, ut passuro corpori condimenta non de- Rogo ergo te, beatissime Gabriel, Angele Dei, secre-
sint. Rex auro monstratur, Deus thure cognoscitur, sepe- tum tanti mysterii pudicae Virgini exponc sacramentum.
liendum myrrha designat. Unum Deum Prophetae annun- Exhibuisti mihi novam salutationem, redde Virgini conso-
tiant , et Apostoli dixerunt -, Magi crediderunt , et thus , lationem ; virginitatem meam Deo dicavi ; in templo ejus
aurum, myrrham ad Christi cunabula detulerunt. Ergo servire delegi. Narra ergo mihi « Quomodo fiet istud, quo-
nos, Fratres charissimi, unum Deum timeamus,ut ipse » niam virum non cognosco, » quandiu vivo. Et Angelus ad
nobis, quae bona sunt praestare dignetur, per Jesum eam : Non cognosces virum, agnosces mysterium : «Spiritus
Christum Dominum nostrum, qui est benedictus in ssecula » sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit
culorum. Amen. » tibi , ideoque quod nascetur ex te Sanctum vocabitur
» Filius Dei (h). » Et Ula : Dic ergo, inquit, mihi, Nuntie
Dei, non est leve quod dicis : « Quomodo fiet istud , quo-i
• » niam virum non cognosco , » quandiu vivo ? Vide Ange-
lum scientem, et illam qu.-erentem. OMaria, audi, « Quo-
» modo fiet istud; » salva crit virginitas tua; non peribit
pudicitia tua ; tu autem crede veritatem ; salva virgini-

(*) Isai. vii, 14. — (ft) Luc. i, 35.— (c) Pliflip. 11, 7.— (</) Joan. i, 3.— (e) Psal. iaxxvi, 5.— (J) Coloss. i ,'26.— (g) Luc.i, 34,— (*) Ibid. 35.
1 K.lit. uativitatis. — 1 Cod. male et Spiritum sanctum. Lovanienses hxderetur, perquem donatur castitas tpiritalis. VideSerm. cxxi. Appondicis
mrKif. — 3Lovan. nullus gemitus parturienlis sentitur. — 1 Lovan. di- Maur. nbi aliqua variant. — 6 Cod. malc SfnriUim sanctum. — : Vide
gnum enim erut. — J Lovan. adjiciunt : Nec per cum pudicitia corporalis Scrm. ci.xxxiv, n. 2, sub fmem. — 8 Est drsideratur in Codicc.
SERMO XII. IN NATALI DOMINI VI. .11
Uite, accipc securitatem; quoniam integra est fides tua , bis, ut similitudo Regis formetur in nummo, et imago
intacta erit elvirginilas tua. Audi « Quomodo fiel istud : Dei reformetur in hominc ; ac sic reddatur nummus Cae-
» Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi sari , ut homo Deo ; et impleatur illud , quod a Domino
» obumbrabit tibi ; » quia speconcipis credendo, in utero dictum est2 : « Reddite quae sunt Caesaris Caesari , et quae
liabebis non eoncumbendo , « Ideoque et quod nascetur » sunt Dei Deo (d). Haec professio , inquit , prima facta
» ex te sanctum, vocabitur FiliusDei. » Etquomodo non » est; » prima mysterio, nontempore; merito, non or-
sentis ingressum ejus , sic non senties egressum ejus ; ne- dine ; non descriptione , sed fide. Nam cum longe ante
que utero tumescente laxa incedebis ; non senties pondus, orbis terrae romanis censibus subjaceret , quomodo nunc
quia nunquam gravis est Deus. Et Maria ait : Si sic est, primum profiteri orbis dicitur universus, nisi quiamystice
utdicis, angelicis dictis laeta fide accommodo sensum. Si divina praenuntiantur humanis. « Ascendit itaque et Jo-
enim non credidero , ei , qui te misit, injuriam facio, et ipsa » seph,utprolUereturcumMariauxoresibidesponsata(e).»
muta remanebo , et Zachariae similis ero. Et Angelus : Bene ascendit; quia semper ad divina sublimis habetur as-
0 Virgo, noli esse incredula, sed fidelis : « Spiritus sanc- census. Ascendit ut profiteretur se sponsum esse, non
» tus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit conjugem ; custodem, non maritum ; datum ad obsequium
-> tibi ; i non patieris sestus libidinis , quia nullum est germinis , non ad copulam genitricis ; divinam esse in
opus mortalitatis , sed praesens est conceptio sanctitatis. utero sobolem, non humanam. Ascenditet Maria , ut pro-
Et illa 1 : Si ita mihi Altissimus donat fcecunditatem, fiteretur se plus famulam quam parentem; habere se
ut non auferat virginitatem , « Ecce ancilla Domini , fiat conceptus indicia , conscientiam tamen non habere ; por-
» mihi secundum verbum tuum (a). » 0 beata , quae tare divinum munus, non pondus humanum; quia quando
credidit, et quae mundus capere non potuit, sinu gestavit ; genitricis virginitas permanet , germen percreditur et
aure concepit , corpore edidit ; redemptionem credenti- probatur Auctoris. . . •.
bus Virginitas germinavit. II . « Et cum esset ibi, impleti sunt dies ut pareret ( f); »
III. 0 beata Maria , quid est hoc quod taliter Dominum hoc est, impleti sunt diesmagis saecularium temporum,
meruisti ? unde hoc accepisti , ut veniat ad te , qui creavit quam dierum. Audi Apostolum : « Postquam venit ple-
te? unde, inquam, tibi tantum bonum? Virgo es, sancta es, » nitudo temporum, raisit Deus Filium suum (g), » ut
votum vovisti, et quod vovisti, ab illo accepisti, sed ta- infantiam mundi caperet. Hinc est, quod primus horao
men magnus est quem genuisti. Laetare, Virginitas, lae- mandati pondere gravatus occumbit. Hinc est quod Noe
tare angelico nuntio confirmata. Ecce tibi integra perma- posteritas. dum cceli alta petit, corruit, et fragmentis
nent claustra pudoris , et jam mater diceris Salvatoris. Ad est contrita linguarum. Hinc est quod judaicus popu-
partum tuum angelicus veniet exercitus , et omnis coelestis lus , dum legis sarcinam ferre non sufficit , pronum se
militia. Natum Christum, Angelo indicante,vigilantes Pas- dedit ad terram, et maluit « Juraentis insipientibus com-
tores primo meruerunt audire : « Beati servi illi, quos, » parari (h), » quam cum legis inscitia coaequari. Me-
» cum advenerit Dominus, invenerit vigilantes (b). » rito ergo Auctor temporum mundi tempus expectat, et
Propterea Christus venit, ut famelicos satiet, captivos li- erudiri saeculum longa aetate permittit, ut maturior mun-
beret , caecos illuminet, mortuos suscitet ; ex filiis irae fa- dus Restauratorem suum vel sero reciperet , qui ante rudis
ciat vasa misericordiae : ut omnes credentes in eum, ha- suum capere non valuit Creatorem. « Impleti sunt dies ut
beant vitam aeternam , et laudent Nativitatem Salvatoris » pareret, etpeperit filium, et pannis euminvolvit, etposuit
cum Angelis novam. » in praesepio(«). » Qui claudit orbem , utero clauditur 3;
naturae Auctor nascitur; fit hominum primogenitus , ho-
«WltWtIVVWl\1WWVUl W^WVWVWWWVWWWWVW\l*V»lV\^V\V\.\ VV\ tVVVWVWIHV minum Creator et temporum; Thesaurus cceli tegitur
paupertate pannorum ; Vibrator fulminum infantiae dat
vagitum; jacet in praesepio, cui omnis subjacet creatura.
SERMO XII. Homo-ne sentis quis te persequitur, ut te revocet Chris-
tus? intrat uterum, ut utero te reformet; nascitur, utad
In Natali Domini VI. immortalitatem faciat te renasci ; fit primogenitus , ut
te divini generis praestet esse consortem. Hinc est quod
Ecedem rationes hujus admissionem Sermonis ex- Christus in praesepio ponitur, et anteipsa ora exponitur
postulant ac praicedentis. Nulla disconvenientia styli jumentorum, ut Creatorem suum, velutodorem sentirenl.
vel doctrituv; Codicisautem adest auctoritas; eruitur In praesepio denique ponitur, ut quod Prop)ieta dixit,
enim ex Codice Cass. m\,fol. 14. Colloceturpost prw- confirmaretur : « Agnovit bos possessorem suum , et asi-
cedentem; numerus ejus erit in Natali Domini xix. » nus praesepe domini siu(y). » Et idem Psalmigraphus :
« Homines, etjumentasalvosfacies, Domine(A").»Vocantur
SYNOPSIS. enim homines jumenta, quibus dicit Christus4: « Tollite
» jugum meum super vos, quia suave est , et onusmeum.
I. Joseph et Marife professio. II. Christi Nativitas. » quia leve est ( /). » . ■. . .'■ ■ [ . ■ .'■■■■

I. Com virgineus partus et nascentis Christi diu myste-


rium perscrutamur, tandem meruimus ad sacra ortus ejus
pervenire cunabula , quae nobis hodie in cvangelico de- SERMO XIII.
monstrantur eloquio : «Factumest, inquit, in diebus illis :
» exiitedictum a Caesare Augusto, ut profiteretur uniyer- In NataliDomini VII.
» sus orbis terrae. Haec professio prima facta est(c)etc»
Christo nascente, universus profitetur orbis , quia census HicSermo ex eodem Codice xu, fol. 19, extractus
Caesari, professio debetur Auctori. In nummo est imago inmultiscumsermone c-xxi Jppendicis concordat;nec
Caesaris, in homine est imago Dei. Profitetur itaque or- mirum videri debet, cum sermo iste multis sentetjtiis*

W Luc. i, 38. — (4) Luc. xii, 37.— (c) Luc. 11, i, 2.— (d) Matth. xxri, 21. — («) Luc. n, 4.— (f) Ibid. 6.— (g) Gal. iv, 4. ■ (k) Psal. xlviii,i3.
— (i)Luc. u, 6, 7.— (/)Isai. i,3.— (*) Psal. xxxv,^.— (/) Matth. xi, 28, 29.
'ViJeSerm. ctciv, Appcndicis Maur. ubi rcpcritur persimilis conceptus 3,ctalibi. ■ ' Vidc Serm. cnxxiv, n. 3. — Hd ci.xixix, n. 4i et cxc,
verborum. — » Vi.Jo cpist. cxxvn, n. 6. Tract. in Joan. xt, n. 9. Ib Psal. xcrv, C * 'I
'i.
:,_ S. AUGUSTINI EPISCOPI
Augustini ei akoruvr sit concinnatus. JJnde spurius nedicenti , ct Jacoh visus cst fagienti ; qui Moseo pas-
vere Maurinorum, kic autem werus sancti Augustini centi oves apparuit; qui Jesum Nave fecit terram repro-
fcettts liabcndus cst. Ponatur post pra>ccdentem cum missionis intrare , ut de terra lacte et melle fluente escam
numero en JSatali Domini xx. copiosius manducaret; qui regnnm David bene constituit;
qui tribuit Salomoni sapientiam , sacerdotibus honorifi-
SYNOPSIS. centiam condonavit; ipse hodie dignatus est formam scrvi
I. Cam Christo honis operibus nasci debcrans. II. Mnltiplex suscipere, ut omnes servos suos, qui eum diiigunt, inge-
Christi apparitio. III. Christi Nativitas ex Virginc. IV. Christi nuos faceret , et Patri suo omnipotenti eos omnes fdios
nasccntis humilitas et gloria. V. Conrlusio.
adoptaret. Natus ante tempora ex Patre sine matrc ' t fecit
I. Sh Nativitatem Christi Domini mundum : natus ex tempore de matre sine hoiniiu- patre,
per carnem virginem hodie mundo illuxit, quid aliud purificavit mundum immundum. Natus ex ore Patris, fecit
quara mox fmem nostris piaculis damus, ct abnegantes quae non erant ; natus ex matre Virgine, quae facta semcl
malorum actnum consuetudmes pravas, novae nos vitae perierant, reparavit.
jnngentcs, cum Christo nascente renascimur. Et sicut ho- III. Nec otiosum transirc sollicitus debes, o Lector, cum
dieChristns ex uteroprocessit Mariae, salvaturus mundom, audieris ex Virgine natum, qui perditum saecuium rcpara-
sic genus hunvanum ex utero Mariae, idestEcclesiae secre- ret. Ex virgineenimterrafactuses, quia vita saeculum prae-
tis, creatum mysticis et spiritualibus sacramentis , novum cipitavit in mortem. Et idcirco necesse fuit, utpartu virgi-
adlucem cum Christohodicproeedit salvaturum animam neo editus , de mortis prmcipitio saeculum revocaret ad
suam . Hoc ideo dixi, Fratres, quia in commune cuncti festi- vitam,et mortisprincipem, qui factum hominem ex terra
vitatcm Nativitatis Domini celebramus. Cum tamen paucis- virgine vicerat, natus homo ex Virgine superaret. Horao
simi reperiantur, quiipsamNativitatemcurvelaquo facta enim victus est, et perdidit hominibus vitam ; homo vkit, et
sit considerent vel cognoscant, (quem si animo considera- hominibus vitam perditam revocavit. Factus est Adam pri-
rent, penitus nunquam peccarent,) et tamen omnes dicunt : mus caput omnium morientium : et factus est Adam uovis-
Natalis Domini est ; bonis operibus plaudamus , sanctis simus caput omnium qui transeunt de morte ad vitam. Pe-
actibus laeti in Domino simus, et maliliam nostram ve- peritVirgo filium, qui Deo fdios faceret, qui ignominiam
niente Christo mutantes , boni in omnibus appareamus. mortis tolleret, et morituro saeculo vitam perpetuam condo-
NiliU enim aliud quam carni et sanguini cibum el po- naret.Generatfilium in formaserviVirgomaterintcrris,et
tum indulgentes , nefandis actibus sna gaudia sociant : et Deus Pater suscepit imperatorem in ccelis. Generat mater
contrario animae suae, pro qua quidquid potest boni agen- filium a filio nutrienda , et mortali utero Deum hospitem
dum est, nullara spiritalem escam contribuunt, foventes portat , cui totum parum est cceium. Denicrae in
carnem , eui pro sua anima aliquantulum subtrahere partu coruscabant magis viscera, quam dolebant;
debuerunt. Qui dum taliter Natalem sui Domini celebrarc tis propago germinabat in ventrc, et in humanis gressibus
inveniuntur, non est mirum si irrationabilibus animali- vectura deifica portabatur. Portabat in cubiculo pudoris
bus compflrentur, qui ventre saturo libidini indulgentes, inclusnm, quem cceli non capiunt, et parit eum, non qui
semper gaudere consueverunt. Caeterum si cpjique fideles nascendo pollucret parientem, sed qui a pollutione omne
et Christiani sumus , animo revolvamus , quis et quan- saeculum nascendo lavaret. Sancta credidit, sancta conce-
tus hodte nasci dignatus est, mox mutabimus vitam nos- pit, sed sanctior est effecta post partum. Extitit enini Vir-
tram, quia DominHm Christum in hac Nativitate cognovi- ginis ipse filius, qui erat sponsus, ipse genitus, qui erat
mus , qui est vera et perpetua vita nostra. Et abnegantes genitor. lllic fuit paranympha credulitas; paranymphus
nosmetipsos nobis , illi vivere incipiamus , qui pro nobis Archangelus3. Facta mater et virgo sponsa, et, ipsum
non Sofun* nasci , sed etiam mori dignatus est. Cujus con- quem peperit, Christus sponsus. Siquidem ipse est Sermo
siderantes celsitudinem , apprehendite mansuetudinem , ore Patris prolatus, et ita est a Virgine immaculata sus-
ut ejus mereamini apprehendere magnitudinem. Paruit ceptus , et ipse sibi in cjus utero homincm, in quo digne
igitur pro nobis hodie libertatis arbitcr , aequitatis auctor, permaneret, aptavit, dicente sancto Spiritu per Sapientiam
justitiae demonstrator, exclusor superbiae, hnmilitatis auc- Salomonis : Quia rpsa « sibi Sapicntia aedificaverit do-
tor f fngator discerdiae, redditor pacis , perditionis victor, » mum(a).» Quae enim Sapientia, nisi FiliusDei antetem-
recflperationis inventor. pora ex Patre genitus ? Et quae doinus ejus , nisi homo
II. Sed apparitio ejus maltifaria est monstrata virtute. Christus Jesus, quem sibi ipse construxit, quem gloriosa
Et hedie quidem ab Angelis Pasloribus ostensus in ter- Virgo suscepit, quem Sptritus sanctus copulavit, quem
ris, sccundo ab stella Magisest nionstratus in ccelis; tertio Gabricl archangelus nuntiavit, quem Angelomm chorus
a sancto Spiritu ih aquis ostenstm ; quarto ipse se manifes- decantavit, et stella fulgida demonstravit? Fecit gravidam
tavit in viftO. Sed idcirco virlutum indiciis manifestatur. Virgincm ipse, qui erat ex Virgine nasciturus; non tamen
trt vilitatemjquamsUsceperi?!, hominem induendo, Deum gravidam, quia lux non habet pondus. Erat itaque Virgo
siatul ht»mwes crederent, taiwa mirabi_tt videndo ■; et in- gravida, et exultabat, quia quod portabat, non ignora-
credulis, quisolumhominemcredebant Christum, cafcam bat. Peperit filium mater, cui carnalis non erat pater. O
noctem incuteret , et lumen vultus sui solis credentibus felix Virgo , quae meruit in utero suo Deum portare post
dcmonstraret. Sic cunr1 et filii IsraeJ, dum crederent per ccelum! Sanctus SpirrttispcrAngemmloqitebatuT, et Virgo
aquam salvari, lumine sunt ccelestiscolumnae lustrati, quac auribus impregnabatur.
nubiferum sui signum per diem populis exhibebat, et ig- IV. Speluncasuscepitregem, cuitotusmundusdenegavit
neo ad vincendam noctis caliginem fulgebat aspectu; tan- hospitium. Exhibuit ci pro lecto pnesepiitm, pro plumis
tum vero lumen credentibns dabat , quantum _Egyptiis cdicium. Ccelum parturit , et Virgo parit; steilse in ccelo
non credentibus denegabat. Ipse ergo, qui semper pa- fulgescunt, et reges ihterra contremiscunt. Angcli ju-
rtrit , ut credentibus subveniret, ipse sc hodie htimano cundantur, Pastores ovium admirantur ; Magi Jerosoly-
gttieri «ascendo monstravit , ne omniuo in aeternum pe- mis alloqunntur; et Judaeorum principes confunduntur.
Wet. Ipse qui Abel pnero sacrrficanti , et Noe arcam Prophetae gnthilanlur , cum in Christo, qtia* praedixe-
apparuit fabricanti ; qui Abraham credenti , Isaac be- runt, complebantur. « Abraham vidit istum diem vidit
?t-,mV*r .teT (i1) — J. ,7i .Icft (g) — i :-..,t (\_) — ,,. ...,..| :..t ..«> ..-d»M (%v — ~J — ttt ••■••■t "• - .W ,i '»

(«) Pror. i\, i.


.iiiiv! •
«?"yLil iju.1 ■ i>ro
1 rrobaljititfM* •' ' ticut.
p**n r. Ifi.—
-•-"* £ JSerm.
— >■ VL1_
ViJe ___» «.xxxiv, ~ .-!.— ' Vide jj.
«■«*«•... n. Serm. c«i . . . . !____
I -jm.- _»i.'ild>ri L:. nii.
: [.'.nli. -> i.m
.. hlM .'itir.n wj
hh» .Ifidl >i •
SERMO XIV. IX XATALI DOMIXI VIII. 3.1
» «t gavisus esl («). >» Hodio enim in ejus seminc om- lum. Licel mulier rudi adhuc mundo letalem propinave-
nes gentes ad haereditatem aeternse promissionis acce- rat mortem, tamen Maria nostra , dum Christum genuit ,
dunt. Implesti, Domine, quod promisisti in praeterilis, ut egregiam meruit libertatem. Mittilur itaque nuntius sanctus
justa ratione, credaris omnia, quae facturum te promi- Gabriel Angelus. Salutat ccelum in terra : « Ave, inquit,
sisti, implere. Fidelis enim es, Domine, in verbis tuis, et » Maria, gratia plena; Dominus tecum(i).» Sic enim con->
sicut omnia quae tunc pollicitus es Abrahae, in Domini decet, utego Domini mei Matrem salutem. Ego sum elec-
nostri Jesu ChristiXativitate complesti; ita quidquid nunc tus missus ad te , non ad Abraham , non ad Isaac , non ad
promittis Ecclesiae tuae in secundo ejus adventu restitues. Jacob. Xon enim poterant me videre, qui adeptisunt con-
Veniet enim remunerator bonorum cumsanctis suis regna- jugium. Virgo venitad Virginera, Angelus ad dominicara
turusin ccelis, qui hodieapparuitsaeculiliberatorin terris. Genitricera. Aperi aurium tuarum curvos anfractus, ut
Ipse enimhodie manifestatus est Archangelorum magister, intrare dignetur Spiritus sanctus : « Benedicta tu inter
Angelorum instructor, arbiter saeculorum, liberator om- » mulieres(c),» quia expavescunt omncs naliones, et ipsan
nium ad se confugientium, decus integritatis , corona vir- angelicae Potestates. Dum audierint gentiles, quia Virgo
ginitatis , auxilium castitatis , portus creduhtatis , nutritor concepit, et, dum parit , virgo permansit, convertenlur
innocentiae , vitiorum interfector , superstes saeculorum , ad fidem, quia nunquam penitus 7 audierit partum, et na-
amicus fidelium, remunerator piorum, amatorconverten- tum vidit inter hominesDeum. Judaci livoris insania invi-
tium, ablator sordium, salvator vuinerum, ostensor vitae, debunt, sed nobis Dominum Christum auferre non vale-
adjutor in bono opere laborantium, dux sanctorum, Pro- bunt, ipsi increduli ut volunt perderent (sic)3 . . . Xobis plu-
phetarum vox , cantdena psalterii , modulatio puritatis , rimum mirabilibus suis munera divina resplendent.
intelloctus vaticinantium , virtus perseverantium, itineris II. In iis virtutum indiciis, quibus virgineo partu , ut
boni ostensor : tranquillitas fluctuantium, refrigerium aes- coruscus ccelestis effusus est Christus , Verbum Dei per
tuantium ; indidtor peccatorum , praeceptor Apostolo- aurem Virginis intus ingressum viscera integritatis implc-
rum , institutor saeculi , diabofi persecutor 1 . Ipsum loqui- vit. Et (jui hominem ex terra virgine in paradiso fecerat,
tur omnis sapientia Prophetarum, ipsum voces praedicant in utero Virginis iterum hominem fecit, idest sicut primus
universae sanctorum; ipsi seApostolorum turbaprosternit, Adam , qui in animam viventem extiterat , bona multa
ipsi omnis sanctitas psallit ; ipse est fides vera credentium, sacculum perdere fecerat , ita novissimus Adam in Spiritu
clausura discuticntium; ipseest reserator paradisi, et vitae vivificante omnia redderet , quae perierant , et in melio-
perpeluae condonator. rem statum homini repararet4. Quid , Incredule, dubitas
V. Audiat omnis aetas, omnisque conditio : Virgo in Virginem concipere potuisse vel parere , cum ctiam apes
partu suo nupsit; sanctitatem, dum edit, augmentavit; videas semper virgines matres , quae sine conscientia ma-
integritatem, dum parcret, duplicavit; virginitatem coro- ritali, ore osculis concipiunt florum, et sic rore cceli gene-
navit. Viduis auxilium natus exhibuit, orphanis praesidium rant, sicuti et ipsae nascuntur 6; exeunt ut filiae virgines,
attulit, egentibus subsidium praebuit, caecis visumresti- ct tamcn, cum virgines redeant, virgines et matres
tuit, claudis reddidit gressum, esurientibus pocula minis- cognoscunt. Sic et sancta Maria virum nescit, et peperit ;
travit. Puer inter homincs, juvenis inter fortes, pulchcr maritum non accepit dc terris , et filium de ccelis accepit.
inter Angelos. Margarita ccelestis, coruscus pacis, oliva Majori praeconio omnipotentia panditur, quando partu
Ecclesiae, vitis martyrum , refectio omnium saeculorum. virgineo iste qui nascitur, Dei esse Filius declaratur. Ca-
Ipsc nobis est hodie manifestatus in carne, qui cum Patrc nentibus Angelis , Pastoribus admirantibus , Magis nun-
et Spiritu sancto regnat in saecula saeculorum. Amen. tiantibus, stella fulgente, Herode persequente, Simeone
cognoscente, Joanneostendente, ccelis estpatentibus decla-
V VWV WV\ VWVVWWVW WW\* ratus , vocc Patris FUius unicus appellatus. Sanctus Spiri-
tus illum in columbas specie de ccelo veniens demonstravit,
et claritas divina splendore ccelesti exeruit6, ut Deum in-
SERMO XIV.
ter hominescceli ostenderent, et salutem humani generis
Dei Filium edocerent , qui regnat cum Patre et Spiritu
In Xatali Domini VIII.
sancto , in saecula sacculorum. Amen.

Idem Codexfol. 22 ; ecedem admittendi sermonem f.VWAWWW%VWWWV-.WV\VW 1


hunc ac prcecedentem rationes. Post pr&cedentem
ponatur cum numero in NataliDomini xx.
SERMO XV.

SYXOPSIS.
In Xatali Domini IX.
I. Angelus missus ad Mariam. II. Christi Nativitas ex Virginc.
Ex eodemCodiceCass. xn eruitur,fol. 1?; undeidem
I. Magnus nobis hodie dies illuxit quo omnipotens dicendum de isto ac de pr&cedentibus. Notandum est
Deus de ccelo descendit, et inter homines sacra Xativi- autem hunc multum concordare cum sermone cxcu,
tas luculentius rutilavit. Descendit princeps Angelorum; quiLovaniensibus dubius visus est, etVerlinospurius,
audivit gemitus miserorum, et venit eripere hominem Verdingo autem et Maurinis legitimus. Illud aulem.
suum de obscuritatibus peccatorum. Totus jam in inferno minime obstat quin hic nosler admittatur, cumfacile
mundus jacebat ; putrefactus fuit infirmitatibus suis, nisi credi possit B. Doclorem de eodem argumento scepius
Christus velociter descendisset in terris. Contulit nobis Ma- loquentem aliquando ad easdem rediisse sentenliaS.
ria Virgo praecipuum grandeque remedium, ut homines, Ponatur post pr&cedentem cum numero in Natali
qui jacebant in profundum, ascendere meruerint in cce- Domini xxn.
■ '■ i •
(a) Joan. viu, 56. — (6) Luc. i, 38. — (c) Ibid.
1 Vklc Serm. cxxi Appcndicis Mauriiiensis, n. 4- — ' Erronca vidctur vox incomplcta. — * Desideratur evidcntcr cunjunctio ut ante. sicut pvimus ,
pcemtus. Crederem ultimam syllabam fuisse lalem, duas autem priorcs mun- quam amanuensis supplcvit duobus istis verbis id cst; in fine autciu pluasi?
dus : id est quia nunquam mundus talcm ■uitlil partutn. Non difficilis lcgenduru vidctur hominem , loco homini. — 5 Vidc lib. irj , dc Trinit.
fnit crror indoctb forsitan amanucnsi. — ^ HaiC plinifis trunca videtur et n. i3. — 6 Cod. mulc cxcrcuit.
9
34 S. AUGUSTINI EPISCOPI
pitcrnum jam regnum ab hodie cogitate; aeterna dona
SYNOPSIS. spefirmissima concupiscite; Angelorum consortium, Sanc-
torumque socielalem, Christo veniente, requirite. Prop-
t. Christi Naiivitas a Prophetis pramunliata. II. Christo nascenti ter nos enim temporalis eflectus est temporum Eflector ;
gratia; agendaj. III. Christi venicntis in terram misericordia. IV. propter nos apparuit in carne mundi Conditor •, propter
Christo nascenti adhaerendum. V. Exhortatio ad sanctam vitam.
VI. In Christi Nativitate omnes exultcnt. nos creatus est omnium Creator et Factor. Numquid ,
Fratres, indiguit Christus, ut hodie nasci per Virginem
I. Hodie, Fratres charissimi1, Natalem Christi Domini dignaretur? nostra potius hoc indiguit infelix miseria.
celebramus ; hodie, Fratres , « Veritas de terra orta est , Nisi enim se hodie pro nostra miseria humUiaret , non nos
» et justitia de ccelo prospexit (a) ; » hodie Christus Do- ab ipsa miseria liberaret. Vidit enim quod omnis homo cum
minus ex carne nasci dignatus est ; hodie, lux mundi, re- « Sit cinis et pulvis( / ), » palea et stipula, sanguis et llegma,
dempturus pereuntem mundum, exortus est ; hodie sempi- per miseriam interiret , et superbicnti diabolo obediret ,
terna lux , imo omni luce clarior justitiae Sol , de virgineo et Dei mandata negligens praeteriret, et regnum ccelorum
processitutero.Hodienostraredemptio, hodie nostra salus, penitus non introiret. Descenditin carne Verbum, et ef-
hodie « Via, vcritas , et vita (b); » hodie haereditas nostra, ficitur homo, ut nos exemplo suo efliceret deos. Didicit
hodie regnum, hodie paradisus de terra, id est, de beata enim a nobis ipsam quodam modo Nativitatem suam, et
Maria, Deus Christus editus est. Hodie invisibilis Deitas per invitat nos ad suam humilitatem : « Venite ad me omnes,
carnis susceptionem hominibus se visibilem prasbuit; hodie » qui laboratis ct onerati estis, » quorum cervices grave
Deus, hominem vestitus, homo apparuit. «Omnes gentes, premit diaboli jugum, idest, superbia , mabtia , iniquilas
» plauditemanibus, jubdate Deo in voce exultationis (c), » et pcccata. Grave est quod habetis, sed « Venite ad-me, »
quoniam, « Puer natus est nobis, et Filius datusest nobis, hoc est, humiliamini , ut me videtis, « Et ego reficiani
» cujus potestas superhumeros ejus, et vocabiturnomen » \os(m), » quia rusi prius humiles fuerids, sublimes esse
» ejus magni consilii Angelus , Dcus fortis , Princeps non potestis 4. Projicite ex vestris cervicibus peccatorum
» pacis, Pater futuri saeculi (d). » Hodie, Fratres, Esaiae sarcinam , quam vobis nunc usque diabolus per suum
prophetae completa est Scriptura, dicens : « Ecce Virgo imponebatimperium, et « Tollite meum suave jugum, et
» in utero concipiet et pariet filium , et vocabunt nomcn » sarcinam levem(/i), » ut meam inomnibus humilitalem
» ejus Emmanuel , quod est intcrpretatum : Nobiscum sectemini, quamnetu, cumsis homoetmeum figmentum,
» Deus (e). » Hodie Habacuc sanctissimi oracula olim suscipere dedignareris , prius eam ego carnem induendo
praedicta completa sunt , qui ante Christi adventum pro- suscepi , qui sum Deus, et factor tui figmcnti , et per om-
phetans dicebat : « Domine , audivi auditionem tuam et nia pro vestra salute Patris compleo voluntatem. « Suf-
» timui , consideravi opera tua, et expavi (f). » Et quasi » ficiat jam discipulo, ut sit sicut magister ejus, et
aliquis eum exquireret , quam Domini operam pertractans » servo sicut dominus cjus (o). » Si magister sum vcs-
expavesceret, adjungens , cum sequentia ait : « In medio ter , ubi cst honor meus ? Si dominus sum vester , ubi est
» duorum animalium innotesceris (g), » id est, in prae- timor meus? Si magistrum amatis, opera charitatis osten-
sepio, ubi bos et asinus vescunt foenum et paleam, He- dite-, si dominum timetis, facla timoris monstrate. « Ut
rodem fugiens occultaberis. » quid cnim mihi dicitis: Domine, Domine, et non fa-
II. Ecce, Fratres, ad quam laetitiam nos hodierni diei » citis qttod dico (p) ? »
festivitas perduxit; ecce ad quale gaudrum nos Chrisli IV. Itaquc, Fratres, omnes ex hoc unanimes atquc
misericordia provocavit, ut qui prius « Sedebamus2in concordes natum hodic Christura de Maria Virgine am-
» tenebris peccatorum et in umbra mortis (A) , » lu- plectamur ; timeamus , laudemus , honoremus , « Diliga-
men Christi hodie oriretur nobis , ut merito cx boc « filii » mus eum, quoniam prior dilexit nos (q). » Si enim gratis
» Dei nuncupemur, et simus (1). » Ecce quod nobis nos non dilexisset , hodie ex carne natus non fuissct , cl
praestitit « In principio Verbum, » et quod « Verbum erat tantam nobis laetitiam suo Natali non exbibuisset. Susci-
» apud Deum , et Deus erat Verbum , » ut ille « Per pientes jam Dominum nostrum mente pura , charitate fir-
» quem facta suntomnia, et sinequo factum estnihilj( /),» ma, fide immobili, castitate sancta, teneamus eum, ne,
hodie se nascendo humiliaret , et nos perditos cxaltaret 5 peccatis facientibus , a nobis repellcmus eum , ct ille dc-
hodie se in terris manifestaret, et nobis ccelestem viam de- relinquat nos , et inopes ac pupilli, discedente Domino,
monstraret. O quanta exultatio pracsentis diei?quanta remaneamus; habeat castum cubile nostrum ; mundum
humano orc narrari non possit ; et quoniam ineflabile simus habitaculum; corpus non simus dclectabile; tem-
est, quod nobis hodie gratuita sua Nativitate praestitit plum ojus sumus, quoniam de nobis scriptum cst, id cst
Christus, etsi ad plenum tanto muneri laudando Deum de Christianis fidelibus : « Vos estis templum Dei , et Spi-
vicissitudinem reddere non valemus , tamen in quantum » ritus Dei habitat in vobis (/•). » Si Spiritus habitaverit
possumus , in quantum vires nostrae suppetunt infirmita- in nobis, necesse est, ut et Pater simul habitet cum suo
tis> gratiam in commune Christo Domino referamus, Spiritu, quia Spiritus sanctus Patris et Filii consubstan-
« Praeoccupando faciem ejus in confcssione, et in psalmis tialis est, et ubi Pater et Spiritus sanctus habitavcrit, si-
» jubdando (Jc); » ct3 dicat ei cor nostrum, dicant ct la- mul cum cis Fihum necesse est habitare , quia nec Filius
bia nostra ; prorsus ab hac laudc nullus sileat , nullus sine Patre aliquando fuit , nec Pater sine Filio fuit , nec
tacendo ingratus existat : Gratias tibi, Christe, Salvator Spiritus sanctus sine Patre et Fiho aliquando fuit, quo-
noster, Redemptor ct adjutor noster, mundi gubernator et niam Trinitas haec omnimodo inseparabilitcr sibi cohne-
rector, qui cum esses cumPatre ct sancto Spiritu, omnibus ret , et haec Trinitas unus Deus est. In nullojam prorsus
in ccelis Imperator, pro nobis formam servi susccpisti. Christiano inveniantnr actus diaboli.
III. Unde, Fratres, quantum nobis beneficium hodie V. Fratrcs mei, Filii mei, mutavimus patrem ; justum
sit praestitum , ipso Christo juvantc , vestrae charitati , est ut mutemus haereditatem. Pater noster usque nunc
brevi licet sermone, ostendimus, pro quibus donis scm- diabolus fuit 5 jam modo Christus Deus sit, et liberati a

(a) Psal. lxxxiv, 12.— (A)Joan. xiv, 6 — (c)Psal. xlvi, 2.— (</) Lsai. n,6.— (e) Id. vn, 14.— (/) Habac. 111,2.— (g) Ibid. juxta lxx.— (/i) Isai. ix, 2.
— (t) 1 Joan. 111, !.— (/) Id. i,i-3.— (k) Psal. xciv 2 — (/) Gcn. xvm, 27. — (m) Mattb. xi, 28. — („) Ibid. 39.— (<>) Id. x, 24, 25. — (r/) Luc.
vi, 46. — (</) Joan. iv, 19. — (r) 1 Cor. m, 16.
■ Vida Serin. cxcn, n. 1. — > Cod. male fwdehamus. — 3Foitc ct cxvn, d. 17; cxui, n. 7, et scqq.
melius hac— 1 Vide Scrm. clxiv, n. 4 , ct sc<]q. ; xxx , 11 8, 9 ; xli , n. 8 ;
SERMO XVI. IX NATALl DOMINI X. 35
peccato , serviamus Deo. Quid adhuc rebus mortalibus
oblectamur? Quia fugitivam vilam, si fieri possit, tenere SYNOPSIS.
conamur. Spes clarior refulsit in terris, id est, Ghristus I. Nativitas Christi omnibus affert lanitiam. H. Christus ad cri-
Domim.s nasci dignatus est in fine mundi , ut terrenis vita gcndum gcnus humanum vcnit.
promitteretur inccelis; cujus inflammati charitate, quid-
quid in praesenti habere videmur, omnia propter Christum I. Ecce Dominus noster hodie naLus esl3, et omnis
creatura ad gaudium invitatur , dicente Propheta : « Lae-
a Velut stercora computemus (a) , » et pereunte mundo,
ea omnia simul perire cognoscamus. Ne ahquid nobis- » tentur cceli et exultet terra; moveatur mare, et pleni-
» ludo ejus (e). » Ccelos hodie Angelorum choios inlelligc,
cum exinde portarc certissimc sciamus , nisi solummodo
qui ccelestium obtinent sedes, qui hodierna die, Pastoribus
opera 5 quae hic modo sive mala , sive bona gerimus , no-
audientibus, hymnum clamant, dicentes : «Gloria in excel-
biscum comitantia in die judicii ante Christi tribunal ad-
» sis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis (f). »
portabimus. Unde prompto consiiio de rebus transeunti^
Terram naturam humanam esse cognosce.; mare vero om-
bus atque praetereuntibus aeterna nobis praemia compare^
nem mundum, et quae in eo sunt in commune, Scrip-
mus : « Faciamusque nobis amicos de mammona (b), »
tura significat, quibus hodierna die Nativitas Christi
idest, de pecunia, quam possidemus, «Qui nos reficiant in
» aeterna tabernacula (c); » hoc est, pauperes, etinopes, immensam laetitiam generavit. Natus est Christus ex Vir-
gine, ut nos nasceremur ex Spiritu sancto. Qui ante om-
debiles, claudos, caecos, atque omni paupertate circum-
datos , nobis amicos faciemus , ut ipsorum adjuti oratio- nia saecula est generatus ex Patre , hodierna die natus est
nibus in regno Christi cum ipsis intromitti mereamur, ex Virgine matre. Factus enim ex Matre, permansit in Pa*
per Christum , cujus hodie Natalem celebramus , qui sic tre. Nam qui semper est, factus est quod non erat , ncc
mirabiliter de Virgine nasci voluit, ut in utero non semi- desiit esse quod erat. Factus est namque homo quod non
nato germen prolis exoriretur , et a complexu carnis vis- erat, ut ait Apostolus : « Factus ex muliere, factus sub
cera immunia Filium hominis proferrent. Quod et in » lege, uteosquisub lege erantredimeret(g);» permansit
Virgine esset integritas , et in conceptu clausa , et in partu autem Deus esse quod fuerat. Nativitas siquidem , quae
incorrupta Virgo permaneret ' , mira est ista potentia , sed secundum carnem est, et nobis profuit, et illi non obfuit,
plus est miranda misericordia , quod ille qui sic nasci po- quia nobis adoptionem filiorum contulit , et ipse in Dei-
tuit, nasci voluit. Erat enim unicus Patri , qui unicus ho- tate propria cum Patre permansit.
die natus est matri , et ipse natus est per matrem, quiante II. Inclinavit enim se , cum sublimis esset , ut nos, qui
fecit ipsam matrem. Sempiternus ex Patre , hodiernus ex incurvali eramus,erigeret. Incurvatasiquidemerathumana
matre, sinc quo Pater nunquam fuit, sine quo mater natura ante adventumDomini, peccatorum oncre depressa.
nunquam fuisset. Etquidemse in peccati vitiumspontaneavoluntatecurvave-
Vi. Exultate , Virgines Christi ; consors vestra est Ma- rat, sed sponte se erigere non valebat. Denique incurvatio-
ter Christi. Christum parere non potuistis, sed propter nis hujus miserias , quas homo tolerando gemebat, sanctus
Christum parere noluistis. Qui non ex nobis natus est, Propheta deflens exclamat inPsalmis, et dicit : «Miser
vobis natus est. Tamen si verbis ejus meministis , sicut » factus sum, et curvatus usque in finem, tota die contris-
meminisse debetis , estis etiam vos matres ejus , quae vo- » tatus ingredicbar(/j). Tota die, » totum lempus ante ad-
luntatem Patris ejus facitis. Ipse enim dixit : « Qui- vcntumChristi significat4, quohumanum genus quasi in-
» cumque fecerit voluntatem Patris mei, ipse mihi frater, curvatumambulanscontristabatur, quia non inveniebatur
» soror, et mater est(d). » Exultate, et Viduae Christi, qui curvum erigeret, qui lapso 5 in peccati foveam manum
quia qui fcecundam fecit virginitatem , illi vovistis con porrigeret. Propterea Dominus noster advenit, et mulierem
tinentiae castitatem2. Exultet etiam castitas nuptialis , illam incurvatam inveniens , quam « Annis decem et octo
omnes fideliter viventes cum conjugibus vestris , et quod » Satanas alligaverat, ita ut se non posset erigere(i), »
amisistis in corpore , in corde servate. Ubi non potest potestate Divinitatis absolvit. Haec autem mulier formam
esse a concubitu caro integra , sit in corde virgo con- incurvationis totius humani generis praeferebat. In hac
scientia. Proinde quia charitas et pax et justitia Christus muliere hodie natus Dominus noster, vinculis Satanae alli-
est , hunc fide concipite , operibus edite , ut quod egit gatos absolvit , et licentiam nobis tribuit ad superna con-
uterus Mariae in fide Christi , agat cor vestrum in lege spicere , ut qui olim constituti in miseriis tristes ambula-
Christi, ut mereamini percipere promissa Christi, qui bamus , hodie venientcm ad nos medicum suscipientes ,
vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen. nimium gaudeamus.
III. Si ergo Verbum Deus et homo caro, etc. ( ut in
sermone laudato n. 2. circa medium ).

SERMO XVI. «»v\l\\\\\v\\^»UV\V\\\\\V\\\VX\\V\\\VVVVVVWVV\\\VV\V\V\\V\\l\V\ IWXWWVVW

In Natali Domini X.
• SERMO XVII.
Sequens Sermo extractus ex Codice Cass. xn, fdl.
13, ab initio.usque adverba : Si ergo Verbum Dcus, In Natali Domini XI.
et homo caro , differt ab illo edito a Monachis sancti
Mauri, tom. \, part. 1 , fol. 884, Serm. clxxxvi ; ccetera Hunc ex duobus Montis-Cassini Codicibus ex-
vero respondent usque adfinem, exceptis verbis : Ule traximus , nempe ex Cod. sli, fol. 239, et ex Cod.
natus est, ut nos redimerct, id est, JesusChristus, cui gloria cvi, fol. 5. Uterque habet nomen sancti Augus-
cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. tini; unus inscribitur in Nativitale Domini, alter
Quce tamen subjici debent in editione post verba : autem de Assumptione sanctcc Marice ; nec incle du-
Congruebat temporalis. Hic ergo hcec sola exemplata bitandi locus; inscriptio enim amanuensi, nonauctori
sunt , quce variant in editione. tribuenda. Sermo est de Natali, quem legendum in

(a) Pliilip. ui, 8. — (£) Luc. xvi, 9. ■ (c) IbiJ. 9. — (<[) Matlli. xii, 5o. — (e) P&al. xcvn, 7. ■ (/) Luc.n, 14. — (g) Galat. iv, 4, 5. — (/1) Pv.J.
xxxvu, 7. — (OLuc. xin, 11, 16.
' Qux sequuntui uwjue aj (inem paucis Jifcrcpantibus eJitum e« in — 4 ViJc Serm. cccxcu , et Enarrat, io Psal. xxxtu, n. 10. — 5 Codex m.ile
Scim. cxcii. — j EJit. meliue ianctitatem, — 3 ViJc Scrm. cxcni, n. 1. laptum.
36 S. AUGUSTINT EPISCOPI
Assumplione quidam monachi rescripserunt. Po- quid 1'actum est ' 3 ? Verbum erat, et caro factum esl ; Filiu?
naturpost prcecedentem cum numero in Natali Do- Dei, lilius hominis factus est. Deus erat, homo factus cst i
mini xxin. suscepit humanitatem , non amisit Divinitatem : factus
est humilis , sed mansit sublimis : factus est bomo , non
SYNOPSIS. destitit esse Dcus. Dicit tibi Deus, Creator bominum,
Filius hominis : Quid estquod te movet in mea14 Nati-
I. Chriatna ad salvandum nos du ccelo vcnit. II. Maria matcr vitate? Non sum libidinis conceptus cupiditate; ego ma-
et virpo. III. Probatur conira Maniclueos Mariffi virginitai.
trem de qua nascerer feci : ego viam meo itineri praepa-
t. Sancta atque gloriosa solemnitas1 hodie clara reful- ravi atque mundavi. Hanc, quam despicis, Manichaee,
sit, et omni generi humano per suum advenlum salutem'2 mater cst mea ; manu fabricata est mea. Si potui inqui-
praescntavit. Vidit Dominus omne saeculum multis pcccatis nari, cumeam facerem, potui inquinari cum exca nascc-
oppressum , et inimici pallentis astutia nimis demersum , rcr. Sicut in transilu meo illius non est corrupta virginilas,
et dignatus est ei succurrere per Dominum nostrum Je- sic meaibi non est maculata majestas. Solis radius cloaca-
sum Christum. Non fecit quemadmodum antea faciebat, rum sordes siccare solet, inquinari non novit; quanto magis
mittendo Prophetas hominibus praedicare, ut caverent dia- splendor lucis aeternae, in quo nihU inquinamenti occurrit ,
boli artes. Vidit Paterfamilias, quiacontemniturper servo- quocumque radiaverit, mundare potest, ipse pollui non po-
rum nuntium'; dixit: « Quid faciam, nisi ut unicum ad test15. Stulte, undesordes in ea, quaenec concipiendolibidi-
» eos mittam Fibummeumcharissimum; forsitan vel eum nem, nec paricndopassa cst dolorem ? undesordes in Virgine
» reverebuntur(a). » Omnis enim homo, etsi sitjustus, matre, ubinon est concubituscum homine patre? unde sor-
habet in se immixtionis4 aliquid plumbi , id est, peccati , des in domicilio ad quod nullus habitator accessit? Solus ad
eam Dominus venit; vestem quam non babebat induit ,c 5
quibus solet genus humanum impbcari, et idco nemo
nobis potuit misereri, « Quia omnes quae sua sunt quae- quam sicutinvenit clausam , ita et reliquit. Sicut ille natus
» runt, nonquae Jesu Christi(&). » Mittitur primus Pro- estsolus « Inter mortuos liber(i), » sic istius ex qua natus
phetarum Moyses, deinde Aaron, Esaias, Hieremias, est matris pudor, solus cst integer ; quia Virgo virginem
"Elias" et omnes omnino Prophetae ' et nemo ex eis nobis Senuit> et sic virS° F™3™* : virgo ante partum , virgo
' . .1 .... . » . n _» ..: —. » .
intirmis conferre potuit samtatem , nisi videremus Domi- post partum. Concepit, et virgo est; matcr generat, et
num redemptorem. Hic5 doluit, ipse ad nos descendit, virgo pcrseverat. Eva inobediens meruit pcenam ; Maria
non habens in se dolum, non peccatum, non plumbi obediens consecuta est gratiam, quia genuit omnium cre-
dentium Salvatorem •, qui vivit cum Patre et Spirilu
quidcommixtum8 sed totusjustus, totus innocens , totus
sanctus, totus fulgens, ut « Argentum igne probatum ter- sancto in saecula saeculorum. Amen.
» rae, purgatumseptuplum(c); » qui7 nuliuminsehahebat
peccatum, scd per suum adventum damnavit eum, qui % V%V» VM» 1%
« Fecit peccalum(</) et babebat morlis imperium (e). »
II. Tunc impletum est quod dictum est, et jampridcm SERMO XVIII.
annuntiaverat Esaias propbeta dicens : « Ecce Dominus
» venitinnubemlevem(f); » etquam dicimus essc nubem In Natali Domini XII.
levem, nisi sanclam Mariam, quse nullis est facibus pcc-
catorum gravantium ponderata? Ipsa potuit Dominum Extrahitur ex Cod. Cass. cx, fol. G\, cum nomine
ferre post ccelum, quae virgo mcruit inveniri postpartum. sancli Augustini ; et ex Biblioth. Laurent. Cod. 1,
Inclusit se in suo figmcnto Dominus Angelorum, et veluti Plut. xiv, fol. 23. (Vid. Bandini, pag. 71, § 22), ufu
gemma emicuit et speciosa apparuit inter filios hominum. pariter beato Doclori tribuitur. Excepto exordio ,
Qualis et quanta fuit virgo8 sancta Maria , quac potuit quod in duplici Codice concordat, sed quod in Editis
portare Dominum , quem non poluit portare terra nec non legitur, similisest fere inomnihus sermoni n Ap-
ccelum; bajulavit Dominum insuo corpore9, etnonsensit pendicis sancti Leonis in Editionefratrum Ballerini,
omnino onus. Quare non sensit omnino onus? quia lux jam antea apud Quesnellum pariter in Appendice
non habet pondus. Gestabat sancta virgo Maria, quia ita stampato ex Codice sancti Petri Corbeiensis , ubi
in ea sedit10 Dominus, « Sicut descendit pluvia in vel- sancto Leoni trihuitur. Llis verbis incipil in Editui :
» lus(g). » Purgat pretiosammargaritam, etejus virginitas Salvator nosler, Dilcctissimi, etc.Ex annotatione vcro
non scnsit aliquam jacturam. doctorum horumce criticorum adLeonem minimeper-
III. Et sunt multi hfieretici, multo magis Manichaei, tinel. Pertinet autem ex auctoritate nostrorum Co-
qui dicunt Dominum non potuisse per fceminam nasci. Et dicumadsanctum Augustinum, cujus nomen inutro-
Manichaeus dicit : Nec Moysen accipio, nec Propbetam. que praifigitur. Ejus locus post prazcedentem cum
Etquid agis", Mauichaee,dePaulo apostolo, qui inexordio numero in Natali Domini xxiv.
Epistolae quam ad Romanos scripsit: « Paulus, inquit,a,
» servus Jesu Christi vocatus Apostolus , segregatus in SYNOPSIS.
» Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas
» suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus cst ci I. In Nativitate Christi gaudcndnm. II. Cliristus Dcus ct homo
» ex semine Davidsecundumcarnem(/<). » Frustra, Mani- nalusex Virginc. III. Christus in Nativitate purus, servata Dci for-
ma, scrvi formam acccpit. IV. Sc Dcum ct houiinem operibusde-
cliaee, conaris adversus Propbetam ; ecce Apostolus di- monstravit.
cit : « De Filio cjus qui factus cst ei ex semine David secun-
» dum carnem. » Quod Propbetae praeviderunt ct dixe- I. GiiATiAsago DominoDconostro, Fratres dilectissimi'7,
runt, hoc ApostoU viderunt et proedicavcrunt. Quid erat, ct quod quae18 sitdici hujus festivitas docere vos non,s> necessc

(a) Mattli. xxi, 37. — (*) Philip. B, at. — (r) Psal. xi,?. — (d) i Joan. m, 8. — (c) Hebr. D', 14. — (/) ISal. xix, i. (g) Psal.txxi, 6.
— (/i) Rom. i, i-3. — (i) Psal. lxxxvii, 6.
' Cod. cvi , nativitas. — ■Iaeodem deest salutcm. — 3 Id. nuntios.— quoil. Cod. xi liabet solunimodo quitl erepfuclum est? — '4 Cod. cvi ea.
Md. immixtinnem. — * Id. male lu>c. — b Male ideni plumbicintur. — — ,5 Ultima vcrha dcsunt in Cod. xi. — ,6Cod. crt male imluxit. —
7 Id. tfuia. — 8 In Cod. xi ahest virgo. — 9 Cod. cvi male suum cor- Ha;c vcrba desunt in Cod. Laurent. — ,s Cod. Cass. malc quoilquc. —
pus. — Id inseilit. — " Id. rlicis. — n In Cod. xi dcsideratur vox ■9 Deest \o\ non in Cod. Cass. male; in Cod. Laurent. doccri.
inquit. Reliqua jam superius lcguntur Scrm. lv — '3 Ambn Codice» male
SERMO XIX l)E EPIPHANIA DOMINI. 37
est, qui praevenistis devotionedoctrinam. Aecesserunthuc sed Dominus in natura : foris ostendens matris infirmita-
hodie etiam prophcticae atque evangelioc Icctiones eam- tem, intus possidens Patris majestatem-, foris humiliscor-
demrem docentes quam fidcs vestra dbcnitvos'. Donet pore, intus pollens Divinitate.
ergo Dominus Deus nosler, ut concordantibus , sicut hodie , IV. Deniquc et ipsa inter homines conversatio simul
ita omni temporecum lectione divina actibusvestris, quid- utrumque mohstravit, in passionibus hominem, in virtu-
quid habuerit sacra auctoritns- ih praeceptis , lioc vos ha tibus Deum. Esurivit enim , sed esurientes multiplicatis
beatis in moribus. Salvator ergonoster,Dilectissimi, hbdie per bcnedjclionem panibus pavit. Quod esuriit, carnis
nascitur% gaudeamus : neque enim lticum oportet esse tris- tfuit • quod pavit, Dei3. Flevit, et flentibus opem tribuit*.
titiae, ubi natalis est gaudiorum. Adomnes itaquegaudium Exhomine fuit quod lacrvmavit; exDivinitatequod pracs-
islud pertinet, quia Christus omnibus venit. Nullus ergo titit. Oravit, et ipse praestilit quod oravit5. Hominem in-
se laetitiae diei hujus arbitretur alienum. Si sanclus est dicavit, quod precem fudit; mnjestatom quod in precibus
quis, gaudeat, quia accipiet remunerationem ; si peccator ipse sibi respontlif c."• Omiiibus ergo rebus duplicem in se
est, gaudeat, quia invitatur ad veniam; si gentilis est, gau- naturam monstravit; et ideo substanliae utriusque me-
deat, quia admittitur ad salutem. Carnem humani generis diator est : quia dum summisit ccelestia, exaltavit humana :
pro nobis Deus assumpsit. Si ipsinos alienos a Christonon fecit summam ex diversitate concordiam, ut in eb una
faciamus, jam in Christo sumus. Agnoscamus ergo redemp- utraque fieret , qui in se utrumque retinet Dominus noster
tionem nostram ; agnoscamus salutem nostram. Ipse se Jesus Christus, qui hodierna die ex Virgine natus, aeter-
alienum a consortio Cliristi ellicit, qui se esse in corpore naliter7 vivit et regnat cum Deo Patire et sancto Spiritu
Christi denegaverit. Sed illud, Dilectissimi , quod secun- in saecula saeculorum. Athen. '' '
■ 1 * * . • . '■
dum Scripturas, quae lectae sunt, hodie Dominum natum
csse cognoscimus , videamus ; quomodo in fine saeculi na-
lus sit, qui creator est saeculorum : « Ipse enim dixit, et
» facta sunt 5 ipse mandavit et creata sunt («). » SERMO XIX.
II. Christus ergo salvator noster, Dilectissimi , homo et
Deus creditur •, Deus ex patre , homo de matre ; Deus ex De Epiphania Domini. v
Deitate, corporeus ex carne; et ideo Deus ante saecula, homo
Tribuitur S. Augustino tum a duobus Codicibus
post saecula-, Deusante initia, homo inter extrema. Qui in
Montis-Cassini , nempe Cod. xcix, fol. 170, et Cod.
principio creavit per majestatem , hodie venit salvare per
carnem. Creatio hominum, prima potentia fuit •, salvatio , cvi; tum a Codicei, Plut. xiv, p. 65 Bibliotheca
Laurentiana?, ex quibus extractus est ; hinc tribus ,
secunda pietas. Benignitatis motus afTectu Dominus, vo-
et quidem antiquissimis testimoniis ejus authenfi-
luit ut nobis redderet misericordia quidquid abstulerat
-» _ Jlt 1 j1 ,
ottensa. Descendit ergoiste, ut nos ascenderemus : cceles- ■ citas obhrmatur.
j n • •Fonalur
• post Sermonem cav , cum
numero de Epiphania vn.
tia summisit, ut terrestria sublevaret-, fecit se hominis
participem, uthominem faceretDeiesse consortem •, « Fac-
» tus, sicut per Apostolum audistis, ex muliere, factus sub SYNOPSIS.
» lege(i). » Sed nemo, cum mulierem auditMatrem Domini , I. Christus Judteiset Gentibus rcvelatus. II. Utrisquebonaferens.
de nominis otfensione moveatur. Virgo concepit ex Spiritu III. Magi adorantes; Herodes occidens. IV. Innocentium truci-
sancto, sed mulier nominatur ex sexu. Et ideoEvangelista, datio. V. Conclusio.
qui lectus est, virginem , Apostolus autem mulierem nun- I. Celebravimus ante hos dies8 , sicut meminit sancti-
cupavit, ut omnesin partu virginis omnipotentiam agnos- tas vestra , diem quo natus est Dies. Celebremus hodie
cerent Divinitatis 5 in appellalione autem mulieris, nomen quo clarus effulsit, et primitias Gentium suo illustravit9
conditionis audirent. aspectu ipse qui tunc natus est Dies. Hodie namque, sicut
III. Natus est ergo Dominus noster ex carne quidem , evangelica pandit historia, Magi ab Oriente venerunt,
sed non ex corruptione carnali : natus ut homo , sed non Regem Judaeorum , qui natus fuerat, inquirentes , atque
genitus ut homo. Ita suscepit carnem, ut servaret majes- dicentes : « Vidimus enim stdlam ejus in Oriente , et ve-
tatis honorem. Et sic segregando puritatem Nativitatis suae » nimusadorare eum(e).» Ad annuntiandum Judaeis Pas-
a concretione colluvionis humanae, peregit quidem in ortu toribus Christum , Angelos legimus descendisse de ccelo ;
suo plenam hominis dispensationem , sed Dei tamen non ad perducendos ex Orientis finibus Magos, cum luce
deseruit dignitatem. Ideoque in mundo isto talis qualis stellam10 radiasse de coelo. Sive ergo 11 Judaeis per nuntios
nativitate, puritatem ortus sui etiam in vitae sinceritate Angelos, sive Gentibus per fulgidum sidus11, «Cceli enar-
servavit. Solus enim ille est « In cujus ore, sicut scriptum » raverunt gloriam Dei (f) 5 » ex quibus principiis cre-
» est, dolus non fuit (c) : » utique ut qui colluvionem huma- dentiiun in Christi Nativitate populorum « Lapis ille noster
nam in creatione nescierat, etiam in conversatione nesciret. » angularis (g) » apparuit. Crediderunt enim, et mox
« Cumenim, inquit Apostolus, informa Deiesset, formam Christum praedicaverunt. Admoniti Angelorum vocibus
» servi accepit (r/)etc. ». Omnes homines, Dilectissimi , Pastores crediderunt, Magi adoraverunt, et ipsi per tot
scrvi peccatorum fuerant, et ideo bene ait Apostolus for- terrarum spatia venientes : Christus autem , qui venerat
mam tantummodo servi assumpsisse ; quia homo quidem « Annuntiare pacem his, qui longe erant, et his qui
verus, sed humanis vitiis non coinquinatus, formam tan- » prope(A), » utrosque populos in pace suscepit; « Ipse
tum habuit servi , non conscientiam ; quia licet habuerit » enim est pax nostra qui fecit utraque unum (i)» ex ipsis
speciem hominis, non tamen habuerat conscientiam pecca- populis , postquam est in ccelum , Apostolis mirantibus ,
toris ; quia sicut Apostolus dicit : « Cum in forma Dei esset, elevatus, quorum primitias acceperat natus.
» formam servi accepit, et habitu inventus est ut homo. » II. HuncnimirumpraevideratEsaias15, quando dicebat:
Habitu homo, sed potentia Deus ; quasi servus in forma, « Cognovit bos possessorem suum , et asinus praesepe do-

(u) Psal. cxLviu, 6. — (6) Galat. iv, 4- — (c) 1 petr. 11 , 76. — (rf) Philip. 11, 6. — (e) Matth. 11, a. — (f) Psal. xviu, 2. — (g) Ephet. n, 20.
— (/.) Ibid. i7. — (0 Ibid. 14.
■ H.-ec vcrba desunt in Cod. Cass. — »Edit. et Cod. Laur. nauu est. Serm. cxcix, n. 1. — 9 Cod. Laur. illuminavit. — ■• Idem male stella.—
— 3Edit. cam... Deus. — 4 Haec phrasis dcest in Edit. — 5 Haec iteruin " Vide Serm. cci , n.i. — " Vide Serm. cccmtv, n. 1. — i3 Viile oumdem
in Edit. desiderantur. Cod. cvi oravit et exauditus est. — 6Ultima pars Scrm. ibid.
sciitcntia? nou habetur in Edit. — 7 Hacc rursus in Edit. non cxtant — 8 Vidc
10
38 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» mint sui («); » per bovcm significans Israelitas jugo V. Nositaqac, Dilectissimi, propter quos omniafacta
.legis astrictos; per asinum vero Gentes significans, quod sunt,propter quos excelsus se liumiliavit 15, propter quos
animal dicitur immundum , ab Israelitis 1 unum Deum co- Deus factus est homo , propter quos Creator noster crea-
lentibus immunditia idololatriac separatas -, scd tamen ad tus est, propter quos esurirc dignatus est panis noster l6,
praesepe venturas , ubi mundatis per fidem Christi.com- et, ut praetermissis " omnibus unum illud etmaximumdi-
munis est cibus corporis Christi. Sic et Dominus ex po- camus, propter quos mortem vita nostra perpessa est,
puio utroque alloquebatur Ecclesiam collectam, quando sic vivamus , ut vel ex parte aliqua tantae gratiae congrua-
dicebat: « Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati mus, et tenentes humilitatis Christi pignora temporalia,
» estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super praemia ab eo accipiamus aeterna '*.
» vos , et discite a me quia mitis sum et humdis corde ,
» et invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim
» meum suave est et onus meum leve (Jb). » Tanquam
bovi diceret : « Jugum meum suavc est ; » asino autem :
SERMO XX.
« Onus meum leve ; » Judaeis scdicet a jugo duroiegis3
diceret , quia « Jugum meum suave est ; » Gentibus au-
tem luxuriantibus naturaliter , et onus praeceptorum sa- Antc Pascha, de jojunio, misericordia , ot baptismatc
lubre renuentibus4 dicens : Quid adhuc insueti eslis?
Ex codice xn , fol. 97. Nomen et omnia ita con-
sarcinae dorsa subtrahitis ? « Onus meum Icve est. »
cordant , ut nihil discrepare videalur. Jmciis ejus
III. Magis crgo venientibus et sciscitantibus ubi
post Sermonem ccxi Maurinorum.
Christus nasceretur, Judaei ostenderunt, et ipsi qui osten-
derunt remanserunt. Sicut modo, Charissimi, ab ipsis Ju-
daeis Christus , et ejus Ecclesia ab omnibus Prophetarum SYNOPSIS.
voluminibus recitatur, nec tamen ab ipsis, sed a Gentibus
adoratur. Herodes autem rex 5 impius , audito hoc a Ma- I. Tria cxiguntur sub Pascha, jcjunium, misericordia ct baplis-
ma. 1F. Contra eos, qui baptisma diflbrunt. III. Contra cos, <pii
gis , quoniam natus est Rex Judaeorum , expavit continuo jejunare negligunt. IV. Conrlusio.
successorem , et putans adversus 8 « Magni consilii Ange-
» lum (c) » humano se pnevalere consdio, duobus ad I.Tria sunt quae sub Pascha, vel maxime Dominus de
eiun modis instituit pervenirc; prius mentiendo , postea populo exigit , jejunia, misericordiae opus, et sancti bap-
saeviendo. Prius enim mentitus est Magis , dicens eis : tismatis fidem. Non sunt dura quae dico , sed ita Domino
« Euntesinquiritediligenter depuero, etcum inveneritis, grata sunt , ut exigat ista propitius, exigat et iratus. Dicit
» renuntiate mihi , ut et cgo veniens adorem eum (d) ; » cnim sacerdotibus Deus : « Sanctificate jejunia , praedicate
fingens se adorare velle , quem cupiebat occidere. Quod » curationem , congrcgatc majores natu , et omncs habi-
quia non potuit, per totam Judaeam interfici jussit infantes » tantes in terra in domum Domini Dei vestri , et excla-
in ejus (aetatis) confinio constitutos, quam non excederetT » matc ad Dominum et exaudict vos (/"). «Misericor-
Nativitas Christi. Sed etiam hic affectus nefariam crudeli- diam vcro Dominum praecipere Evangelista sic probat:
tatem admisit, quia innocentem8 frustra sanguinem fudit. » Date et dabitur vobis (g). » SimUiter et de fide baptis-
IV. Ecce, charissirai Fratres, Dominus noster adhuc ma- matis dixit: « In novissimo magno die festi, stabat Jesus
nibus9portatur, et res jam mirabdes operatur. Parvus » etclamabat voce magna dicens: Qui sitit veniat et bi-
superat magnum , et inermis vincit armatum; pannis in- » bat(/i).» Etiterum: «Quibiberilaquammeam,non sidet
VQlutus despicit purpuratum ; in praesepe jacens , tribunal » in aeternum (i ). » Sed video, praeter paucos, baptismum
regis eludens ; tacens habet praedicatores , latens invenit nemo sitit, nisi, magnis febribus scatens, torridum patiatur
testes10. Saevis quidem, o Herodes , et inter persecutores ardorem. Merito exigit Deus per totum annum jejuuia ,
Christi habes et tu locum tuum. Sed qui « Potestatem ha- misericordiam, et simul fidem, de his qui modo non cre-
» bet ponendi animam suam (e) » non timet iram tuam. dunt. Mcrito dat vel aegris, qui tamen digni sunt, bap-
Potes quidem stimulis formidinis agitari , vel facibus fu- tismum, quod laeti, salvi ac vegeti per Pascha sumere no-
roris accendi; sed Christus adhuc nonlldisponit occidi.Ve- luerunt, apostolo Pauio dicente: « Inde cst quod multi
rumtamen nc usquequaque sit tua cruenta crudelitas, » infirmi et aegri sunt inter vos, et dormiunt plurimi.
fac martyres Christi. Rape ab amplexu nutricum, quos » Quod sinos ipsos dijudicaremus, non utique judicare-
noneripies ab amplexibus Angelorum. Dimittant ubera, » mur; dum autem judicamur a Domino corripimur , ne
ut calcent sidera; relinquant lacrymas matrum, ut su- » cum hoc mundo damnemurQ'). » Nihil cst aegritudine
mant gloriam Martyrum; portantium deserant ulnas , ut gravius, nihil morbo crudelius, nihil dulcius sanitate,
perveniant ad coronas ; sint1' testes qui non possunt lo- nihil autcm est jejuniis utilius ad salutcm. Dura sunt
qui ; dicant testimonium , qui non babent verbum ; et cum praecipiuntur ; nam medicus cum aegritudini contra-
qui non possunt per suam aetatem fatcri Christum, jam ria jusserit, salutaria judicantur. 0 perdura mortalitas !
incipiantper ejus gratiam confiteri. Nescis, Hcrodes, di- quia vel sic probas saiuti prodesse jejunia. Redde Deo
vini consilii ordinem , et inde turbaris. Non ad auferen- jejunia quae indicit per episcopos , ne per medicos exi-
dum tibi regnum, sed ad contumelias perferendas Christus gantur, Saloraone dicente: « Noli essc sapiens apud te;
venit in mundum : non ut populorum sacrificiis honora- » time autem Dcum, et declina ab omni malo. Tunc
tus apicc regio13 sublimetur, scd ut Judaeorum vocibus » sanitas crit corpori tuo, et cura ossibus tuis (k). »
condemnatus incrucelevetur14 : nonuthic fuigidodiadc- Jejuna, inquit, Deo, quia sanus es, qui non vis febribus
matis decoretur ornatu , sed ut spinis coronetur illusus. jejunare.

(a>hai. i, 3. — W Mattli. xi, a8-3o. — (c) Isai. a, 6. — (d>Matth. », 8.— (e) Joan. x, 18. — (f) Joel. i, i4- — (g) Luc. vi, 38. — (h) Joan
vn, 37. — (1 ) Id. iv, i3. — (/) 1 Cor. xi, 3o-3a. — (k) Prov. m, 7, 8.
' Cod. Ca&.Israelilicis. — » liihm separantes. — 3In Cod. Cas». deest cetalis. — "Id. innocentum. — 9Cod. Cass. malc manibus nostris. —
jugn , quodlegitur in Cod.Laur. Isterursus male habet scilicet pro dicerel ; 10 Vide Scrm. ccclxxiii, n. 3. — 11 Deest reon in Cod. Cass. , vox quidcin
in utrifime vijctur iterum dcesse liberatis , nerape Judatis scilicet a jugo ad scnsum neccssaria. — "Cod. Cass. male sunt. — l3ld. Asim regio. —
duro lcgis Lbtratis diceret. — 4Cod. Laur. recusantibus. — 5 Deest rex '4Vide Serm. ccxvui, \ppendicis Haur. n. 3. — ,5Id. ccclxxiii, n. 5. —
in Cod. Cass. — * Vide Serm. c»xv, n. 3, ubi sic citatur hic textus, qui non l6Cod. Cass. malc panem nostrum. — H Cod. Laur. lualc pra>tcrmisit.
kic in Vulgata lcgitur. — 7Cod. Laur. excederit. In tribus Cod. decst vox — lRCod. Cass. mansueutdiius pr&miu ab eo <
SERMO XXI. DE PASCIIA I. .59
II. De baptismo1 primitus disputemus. « Glamat, in- nitus legitur in Bibliotheca Laurent., tom. i,p. 40*2.
» quit, Jesus voce magna dicens; Qui sitit veniat et bi- Unde sancto Doctori ad/udicandumnon minime du-
» bat («). » Clamat Fihus Dei, contemnitur, fastiditur : bium est. Ponendus est in editione Maurinorum post
ultro* populos petit ad gratiam, et spernitur. Emendat Serm. ccxxvm, cum numero de Pascha vi.
singulos, ut petatur. Parat nunc purissimum fontem,
ipsamque sacri baptismatis fidem sacramento suae passio- SYNOPSIS.
nis adjungit. Vocat cunctos ad fidem , sed amore peccati
refugiunt miseri gratiam quae illis offertur. Cum ergo I. Laetandum in die Paschae, ubi omoia nova. II. Graiia Christi
morientis , resurgentis , et ascendentis. III. Dies laetitiae et gralia-
coeperint corrigi , cceperint emendari , tunc velle cogun- rum actionis. IV. Epilogus.
tur accipere quod antea renuerunt. Ipsi jam clamoribus
petunt, quod Christo clamante siunere neglexerunt. Tunc I. Lux hodie clara refulsit, quia Latro paradisum, dulcis
proximi vel propinqui uniuscujusque languentis ad nos cum Rege comes, intravit. Mortuorum turba surrexit , et
cum hac voce discurrunt : Servi Dei, currite, subve- vivorum conscientia triumphavit. Si attendas Ecclesiam ,
nite; morituri liberentur. Turbamur omnes, excurri- vide turbam coelorum, legiones Angelorum, exercitus
mus ; major nobis quam illis est metus ; qui non accipit baptizatorum circumdantes allare Domini pretiosum.
ut viveret', accipit ne moriatur. Apostolus Paulus ista Turbae lsetantur, quia resurrexit Dominus Angelorum, De
dicit : « Quid faciunt ii qui baptizantur pro mortuis suis , gehenna producti sunt mortui ; facti sunt vivi, ut de fonte
» si mortui non resurgunt? ut quid ergo et baptizantur ascenderentmundati homines, novijamfacti, Deique pietas
» ex eis? Ut quid nos periclitamur omni hora quotidie mortuos suscitandos, et veteres homines reparandos cura-
» morientes? ita gloria vestra fruar quam habeo in Do- ret, sicut scriptum est : « Vetera transierunt, et ecce facta
» mino. Si secundum homines ad bestias pugnavi Ephesi , » sunt nova(g); » propterea omnes dicamus : « Hic est dies
» quid mihi prodest si mortui non resurgunt? manduce- » quem fecit Dominus , exultemus et laetemur in eo(h). »
» mus et bibamus, cras enim moriemur. Nolite seduci: Quomodo jucundati sunt mortui , dum sepulcra desere-
» Corrumpunt mores bonos colloquia mala (£). » rent?Quomodo gavisisuntrenati, dumripam iontisascen-
III. Esaias autem vehementer hoc dixit, deridens atque derent? At illi dixerunt nova cantica de nova vita, et isti
increpans homines qui neghgunt jejunare : « Dicitis , in- cantaverunt Alleluia, percipientes gratiam pretiosam. Di-
» quit : Manducemus et bibamus , cras enim moriemur. camus omnes : Iste dies est lucis , dies est panis , ut et fame
» Non remittetur vobis peccatum hoc , quoadusque mo- et tenebris careamus, et pane gratiae suaviter satiemur, et
» riamini (c). » Si victurum te desperas , servi Deo dum non satiemur obscuritate gentium barbararum , quia no-
vivis, crastino moriturus. Arctaris temporis fme, et quo biscum hodie gaudet exercitus Angelorum. Nemo esuriat
magis in fide Dei constringeris , eo magis quotidie contra cibospanis, quia hodie surrexit «Vivus panis, qui deccelo
fidem in vita recrudescis. Si immortalis esses , Homo , » descendit (t). » Hodie catenae ruptas sunt inferorum ;
quid faccres , qui Dei praecepta contemnis cum mortem rumpantur et vincula omnium delictorum.
timeas imminentem ? exple omnibus cibis , dapibus onera II. Unde omnibus fdiis mater Ecclesia reparetur ple-
corpus et dormi , et crapulam exhala ; insulta Deo mune- nitudine gaudiorum. Veni, Domine, dic nobis : « Pax
ribus suis , quibus te pascit ac vestit. Qui , populo jeju- » vobis; nolite timere(/°), » et magnam habebimus secu-
nante, nunc prandis, prandente populo, jejunabis. Est ritatem, ut celebrantes legem, possideamus inomnibus per-
Propheta 1 haec dicens : « Unusesurit, ahusebrius est (d).» petuam claritatem, et dicamus : « Si ambulavero inmedio
Damnat stomachi vestri causas, querelas et vitia crudita- » umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum
tibus 5 facta, quibus sani quotidie laboratis ; ita inexcusa- » es, Domine(A-). » Esto ergo nobiscum,Doraine, ut um-
biles facit , ut qui vesci carnibus assolet pro Deo vel sto- bras non timeamus mortis, ut gaudeamus semper in no-
macho,debeat vel oleribus pasci6. « Qui infirmus est, mine patientis, resurgentis et ascendentis Domini Salvato-
» inquit, olera manducet (e) ; » et iterum : « Esca nos ris. Per ipsum ascendamus, et ad Dominum convertamur.
» non commendat Deo ( f). » Natus est Dominus , et renatus est mundus ; passus est, et
IV. Exigit, exigit quidquid sacerdos indicit. Exigit homo salvatus est ; resurrexit, et gemuit infernus ; ascen-
profecto jejunia morbis arguentibus, autnegotiis. Reddet dit, et paternus laetatus est thronus. Cum pateretur, mor-
ea tempore incongruo, qui tempore competenti non tui resurgebant , et vivi gaudebant : quando resurrexit ,
facit. Exigit misericordiae partem pauperibus denegatam. captivi solvebantur, et Angeli laetabantur : quando ascen-
Exigit impia lucra per damna , dum eripit aliquis impro- dit ad coelos , laetati sunt Angeli , tristati Apostoli , sed
bus, quod pauper debilis non accepit. Exigit quotidie bap- « Tristitia in gaudium versa(/) » mutavit noctem erroris.
tizandos7 tanquam numerum debitum annorum; et quod Sic nobis post noctem laboris , successit laetitia lucis de
una die non redditur, toto anno reddetur. Frustra igitur splendore Domini Salvatoris, sicut scriptum est : « Con-
vos indevoti abducitis ; de vobis Deo toto anno reddetur. » vertisti planctum meum ingaudium mihi(m). »
Necessitas exigit, quod voluntas insipiens denegavit. III. Passio Domini velum templi dividebat, corda dura
scindebat , umbrae tegumentum tollebat, et nostras facies
revelabat , ut « Revelata facie gloriam Domini specule-
» mur (n). » Quod legis antiquae mystico nobis velamine
SERMO XXI. velabat, velum abscidit. « Nox praecessit, diesappropinqua-
» vit(o);» quia isteest « Dies quem fecit Dominus, exul-
De Pascha I. » temus et lsetemur in eo ( p). » Omnes dies fecit imperio
suo, sedistumdiem fecit sanguine suo. Laetitiafuitmortuis
Eruitur ex Cod. ay,fol. 27. InCod. Cassin. nomen suscitatis , sic et nobis gaudio praesentis gloriae decoratis.
non habet ; nomine autem sancti Augustini insig- Uli ibant in sanctam civitatem, nos ibimus ad sanctam

W *>an- Tn> 37 — (6) 1 Cor. xv, ig-33.— (c) Isal. xxn, ,3, 14. — (rf) 1 Cor. xi, 31.— (e) Bom. xiv, 2. — (/) 1 Cor. nn, 8. — (g) 2 Cor. v, 17.
— (h) Psal. cxvn, 34. — (f) Joan. vi, 5i. — (/) Luc. iy, 36. — (*) Psal. xiu, 4. — (l) Jban. xvi, 20. — (m) Psal. xxix, 12.— (n) 2 Cor. m, 18.
— (o) Rom. xui, 12. — (p) Psal. cxvn, 24.
1 vide Serm- cc*- — * Codex male punctum habet post ultro. — 3Cod. male.— 6 Sententia paulisper intricata,sed cujus sensus potest apprebendi ;
evidcnter male biberet.— 4Cod. babet esl Propheta, vel os Prophetce, est quod, qui vescitur solum pro Deo et stomacho, debet, judice Apostolo
dubium legitur. Prophetam Apostolum nominat. — « Cod. crutlelitat&us oleribus esse contentus. — 7 Baptizandos pro a baptizandis.
S. AUGUSTINI EPISCOPI
Ecclesiam; illi inconviviosanctorum, nosinmcnsa secre- rabilem lucem dignalus est clave* veritatis suae corda tan-
torum Dei. Nobiscum loetitiae societate convivatur exerci- gere, ut quod erat obscurum illuminarct, et quod erat
tus Angelorum. Tollamus munera nostra ; afleramus corda clausum aperiret 5 ille Deus qui ab Angeloimpregnabatur
nostra, et instantes cantemus cum cithara : « Introibo ad verbo , ipse ab Angelo hodie resuscitabatur de sepulcro,
» altarc Dei, ad Deum qui laetificat juventutem meam(a).» quasi possit cialiquid obessc signatura, cui nulla fuit im-
Dimissa iniquitate nostra, soluta catena nostra, quia ipse postura.Danturcustodes,quicustodiebant. Nonnejam scie-
est qui laetificat animam nostram, iterum dicamus : « Iste rant illum miracula facere, daemones ejicere, leprosos
» estdies, quem fecit Dominus, exultemus et lactemur mundare, mortuos suscitare? An qui poterat aliorum cor-
» in eo (b). » pora suscitare , se ipsum non poterat de tumulo exhibere ?
IV.Nemotristetur, si hortatur, antequam perdettempora II. Sed jam corda CTca, Judaeorum turba, qui legem
quam dignitatem (sic) : etsi parva fortc utitur veste, luci- habebant et non intclligebant , Psalmum terlium canta-
damexhibeatmentem,etmajorilucebithonore, dum exul- bant, sed unum in Trinitate Deum non agnoscebant. Psai-
tat non in vestitu suo, scd indie sancto suo ; quia non dixit : mus enim tertius habet3: « Ego dormivi et somnum
Exultemus investimento nostro, seddixit : «Jucundemur » cepi, et resurrexi, quoniamDenssuscepitme(y). » Dum
ineo. «Diesistetenebrasnescit, quia ipse primus tenebras sunt intenti, parati atl confusionem Discipulorum, merue-
eflugavit : nescit caliginem, quia dclevit omnem obscuri- runt invenire confusionem animarum suarum. Dicunt
tatem : nescit noxiam dependentem calumniam , quia in enim Pilato : « Signemus sepulcrum, quia seductor ilie
cruce dirupit omnia mcrita 1 nostra : paravit pro nobis lec- » dixit eo quod tertia die resurgeret. Ponantur, inquiunt,
tum innocens Redemptor; fugit calumniator, et linguam » mihtes, nc veniant Discipuli ejus et furentureum (g). »
perdidit fcenerator. Dies indulgentiae, dies remissionis, et Si clausus erat tumulus Discipulis, numquid claudi potuit
dies liberationis. Apud vivos est gaudium ; ad defunctos sanctis Angelis? An forte non poterat de signato sepulcro
pervenitrefrigerium. Diesistelaetus etlatus,liber et lucidus, resurgere, qui potuit de Virgine signata procedere? Sig-
« Tanquam mille anni in conspectu Dei (c), » quia vere iste nata fuit Virgo vestra, signata est et sepultura vestra.
est « Dies quem fecit Dominus. » Vitam si velit non mutare Generavit sine viro Virgo vestra , et in vano facta est in
in plenitudine millium annorum (Jtc), merebitur gaudere sepulcro signatura vestra. Dum enim adsunt isti custo-
sinc fine in illo die, in quo -vera voce cantabunt sancti in des, nonjam custodes, sed testes. Illi poterant custodire,
jucunditate, exultantes in claritate, in cubilibus suis laetan- sed Deus miserat Angelum, Filium suum resuscitare. Ange-
tes cum Salvatore, dicentes atque respondentes : « Iste est lus cnim Domini descenderat de coelo; videntes custodes
» dics, quem fecit Dominus, cxultemusctlaetemurin co.» territique expavescunt ; non potucrunt videre illum su-
blimem ( manibus4 ) Angelorum , quia pleni erant falsitate
Judacorum.
III. Permittuntur videre mulieres Angelum quia vene-
SERMO XXII. rant flentes ad monumentum, quibus dixitgaudium mag-
num. « Scioquod Jesumquacritis crucifixum, nonest hic,
De Pascha II. » sed surrexit, sicut dixit; venite et videtelocum, ubi
» positus erat Dominus (h) . » O gautlium non solum illis
In Manuscripto Cass. habetur , nempe in Cod. mulieribus, sed omnium fidelium atque credentium rena-
cxxxiv, atias ccciv, fol. 198, cum nomine sancti torum. Surrexit, inquit, sed, ut breviter dicam quod olim
Augustini. Collocetur post pr&cedentemcum numero fuerat prophetatum , David ille rex plenus Spiritu sancto
de Pascha vir. veracitercecinitin Psalmo : « Surrexit tanquam dormiens
» Dominus (*').» Quid plurimumdicam per longum ? suflicia t
SYNOPSIS. jam fides, quod explicare non praevalet sermo. Quis noctis
praeteritae gratum laborcm, quis diei hujus comprehendere
I. Implctis tristitia Discipulis, et Judaeis frustra custodicntihus, potest splendorcm? Dies iste omnibus Christianis immensa
Christus resurgit. II. E sepulcro signato cxit , sieut cx Virginc sig-
gaudia propinavit, dum eum nobis Christus caeteris die-
nata natus est. III. Mulieribus Angelum vidcntibus et cunctis fit
gaudium , cxceptis Judeeis. IV.Gentes illuminantur, victis dacmo- bus meliorem facit. « Exultemus ergo, Charissimi, et lae-
nibus ct Judaeis.Vi Nos cum Christo victores eflieimur. » temur in eo, quia hic est dies, quem fecit Dominus (y ) . »
Puto enim, Fratres, quod iste dies solus magnus dicendus
I. In istadiesancta, Fratres charissimi, in ista die inclyta est dies. Iste enim dies lucet in tenebris, et « Tenebrae
atque egregia , in ista die de qua sacratissimus personaL » eum non comprehenderunt (k). » Tenebras dico Judaeos,
Psalmus : « Hic est dies , quem fecit Dominus(rf); » in hac qui dum diem Christum negaverunt , dum (enim ) 5 cla-
die ablata est tristitia decordibus Discipulorum, etdata est mant : « Crucifige, crucifige (/), » facti sunt tenebrae me-
confusio in oculis Judaeorum. IstadieResurrectionisDomini dio die. Ergo quia Judaei Christum per noctem compre-
nostri Jesu Christi impleti tristitia Discipuli ; ibat unusquis- hendere voluerunt, inde in tenebris remanserunt.
que ubi poterat, ct nonerat qui eos congregaret, quia jam IV. Gentes autem et incolae nationcs, quia de tenebris
impletum erat, quod scriptum erat : « Percutiam pasto- idolorum discesserunt, dies eflici meruerunt, dicente Apos-
« rem , et dispergentur oves gregis(e). » Sepulcrum tamen tolo : « Qui eruit nos de potestate tenebrarum , et transtulit
signatum erat signo Judaeorum, custodia militum confirma- » in regnummajestatis suae (m). » Unde et in alio loco dicit :
tum*, intus lumenerat, quod omninoligare nonpoterant. « Filii lucis, inquit, sumus, et filii diei, nonsumus noctis,
Quidquid signamus, totum ligare possumus ; lumen bgare » nec tenebrarum(n) ; sicutindie honeste ambulemus (o).
non possumus. Ideoque aeternalux, quae in principio mun- » Exultemus » ergo, Charissimi, omnes cum omnibus,
dum illuminavit, et coaeternus fuit, etest eritque semper quia « Hic est dies quem fecit Dominus. » Quid profuit, in-
cum Patre in unitate Spiritus sancti; unus inTrinitate, quit, tibi, Serpens, iniquitas tua? aut quid valuit de cru-
et Trinitas in unitate ; ipse quidem Deus et homo per mi- dehtate tua persecutio tua? Ecce surrexit de sepulcro

(a) Pial. xlu, 4. — (6) Id. cxvn, 24. — (c) Id. lxxxix, 4.— (d) Psal. cxvu, »4. — (e) Matth. xxvi, 3i.— (f) Psal. m, 6. — (g) Matth. xxvn, 63, 64.
— (A) Id. xxvui, 5, 6. — (i) Psal. lxxvu, 65. — (/) Id. cxvii, 24. — (*) Joan. i, 5. — (/)Id. xix, 6. — (m) Coloss. 1, i3. — (n) Thes». v, 5.
— lo) Rom. xin, i3.
' Meriia , id cst, maledictionem meritis peccatorum debitam. — "Cod. sertim de Civitate Dei, lib. xvn, cap. 18.— 4Dcest in Cod. \oi manibus.—
male dart. — 3 Vidc Sermoncm cccv , n. 3 , Tract. xlvii , in Joan. ct pne- 5 Vox enim vidctur abundare. — * Vide Scrm. ccxxv, ubi dc die , ct ccxxx.
SERMO XXIII. DE lWSCHA III. 41
qucm vos, Judaei, confixistis in Jigno. Hodie visus est vi- coclum tropaeis victoriae pharctratus asceadit. De hoc
vus, qui putabatur occisus. Muni diligenter, Judaee cru- ccelestium Virtutum oflicio mortis principcs praevio ser-
delis, sepulcrum; adjice custodias militum, ad vigilias mone compeliunt dicentes5 : « Tollite portas, Principes,
nocturnorum secretorum, ut probes mortuum, quem no- » vestras, et elevamini, Portae aeternales, et introibit Rex
luisti cognoscere vivum. Dedisti Judae discipulo argenti » gloriae (f). n Dominus Jcsus sedentibus in tenebris et
pretium, ut occisum Christum poneret in sepulcrum; umbra mortis lumcn vcritatis ostendit, qua ad eorum
da tantumdem custodibus argentum, ut falsum audias a carceres relaxandosadvenit. Cumque depraedatorem suum,
Discipulis furatum. Erogate, erogatc, Judaei, argentum in claro splendoris radio refulgentem, mortis auctorcs respi-
facinus vestrum ; in vanum duntaxat vigilatis ad sepul- cerent adventantem, pavido sermone requirunt : « Quis
crum nostrum. Jam surrexit, jam coelos ascendit, jam » est istc Rex gloriae ? » Et audiunt : « Dominus lortis et
glorificatus propter nos, qui se humibavcrat proptcr nos. » potens, Dominus potensin bello(g). » O bellum tandem
Quid estis acturi , facti ex amicis acerrimi inimici? Quem aliquando iinitum ! Rellum in saeculo , bcllum in inferno !
enim zelo fixistis in ligno , ipse sedet ad dexteram Patris Sed et saeculum vicit innocuus, et mortem debeliavit oc-
in coelo ; ipse est qui « Venit in nominc Domini (a). » cisus.
V. « Deus Dominus et illuxit nobis(i); » nobisilluxit, et II. « Ecce vicit leo de tribu Juda(A), » et eripuit po-
vos « Sub pedibus nostris subjecit (c). » Plus enim nobis tentes , quos diabolus captivaverat , atque rediens ab in-
complevit, quam suo Filio promisit. Quid enim nobis com- feris secum praedam quam ceperat de morte ferebat. Hic
plevit, et quid Filio promisit? Psalmus dicit1 : « Dixit, estille, qui« Non habens speciem neque decorem (t) »
» inquit , Dominus Domino meo : Sede a dextris meis, do- ostendit in Resurrectione non solum pulchritudinem, sed
» nec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum (d). » fortitudinem 6 ; infirmus in laqueo , fortis in spolio ; foe-
Ecce enim Christus ad dexteram Patris sedet in ccelis , et dus in corpusculo , potens in praelio ; vihssimus in raorte,
hos Judseos nostris pcdibus subjecit in terris. Cur, Judaee pulcher in Resurrectione ; candidus ex Virgine, rubi-
ferox, quem occideres comparasti? Si servares tibi , quod cundus in crucc; fuscus in opprobrio, clarus in coelo.
emeras, non perderes quod habebas. Ecce argentum Glorificemus ergo , Fratres , Dominum , « Qui sic dilexit
perdidisti, et quem comparasti, non possedisti. » mundum ( /) , » ut pro eo funderet sanguinem mun-
dum. Resurrexit ; enmdem resurrectionem quotidie sancti
AV\ \V \\ \ \\V v\ \\ \ 1 \\ k\ \ » \W\ VVVt VWV \ Evangelistae , suis testificationibus , nostris auribus inso-
nant. Resurrexit de cavea sepulcri , et « Ecce nobiscum
» est omnibus diebus usque in consummatione saecu]i(A). »
SERMO XXIII. III. Ipse , sicut nunc audistis , beatissimo Petro suas
oviculas, ut eas pasceret, commendavit : Pasce eas cum dis-
De Pascha III. ciplina. Tertio interrogatur de amore, qui tertio nega-
verat a timore. Ut ergo solveret culpam , jam profuderat
Legiturin Cod. Cass. xu,fol. 179, sinenomine,- sed lacrymam , quando eum Dominus in sua passione res-
prcecedentes S. Augustini nomen prceferunt; sequens pexit , ct « Flevit amare (/). » Sed ut restauraret confes-
autem titulum habet S. Augustini de Allehiia Pas- sionem , edidit lingua dilectionem , quam perdiderat prae
chce. S. Doctori igitur recte ascribitur, cum totus timore7. Ecce, Fratrescharissimi, beatissimus Petrus con-
Codex xu ex S. Augustini operibus sit conjlatus. fessus cst in aperto , quem anciliae interroganti timuit
Mutilus est et in multis defectuosus , sed non ideo confiteri8, et passus pro Christo in cruce percepit coro-
abficiendus , prcesertim cum pateat , ex Serm. ccun , nam,qui ante mulierem, propriam negaverat vitam. Com-
S. Augustinum abnegationem Petri infestis pascha- municct igitur Petro, qui vult partem habere cum Christo,
libus evolvisse. Ponatur post prcecedentem cum nu- qui nos benedicat.
rnero de Pascha vm.
\ \VWWV\ \vwviw wv\ \ wi VVW VVVV VVW VV
SYNOPSIS.

I. Christus earnaliter in sepulcrum , spiritnaliter ad inferos dcs- SERMO XXIV.


cendit. II. Christi Resurrectio. III. Petri confessio ad renuntiatio-
nem reparandam 1'acta. De Pascha IV.
I. « Deus rex noster ante saecula operatus est salutem
Legitur in Cod. Cass xi,fol. 273, cum nomineS. Au-
» in medio terrae (e). » Homo igitur extendebatur, Divi-
gustini. Slylus et sententia' concordant. Ponalur posl
nitas operabatur2. Homo enim pati potuit dolorem vul-
prcecedentem cum numero de Pascha ix.
neris ; nam quis potest laedere potentiam Deitatis? Caro
fuit, sanguis beati anima vita corporis crucifixi(o7c)3; el quia
anima mori non potuit, sola carnc jacuit in sepulcro. SYNOPSIS.
Ipsa autem praedas agclat . et cum Deo inferos expolia-
bat4. Neque enim Deus occidi potuit , quando nec ipsa 1. Christus ex Virgine natus cst, eodem modo quo intravit januis
clausis. II. Christum verc resurrexisse curis ipsorummet hoslium
anima valuit quam suscepit. Nulius quippe eam delicti probatnr. III. Probatur iterum Rcsurrectio testimonio Angeli.
naevus infecit , et quamvis passam , tamen Dominus glo- IV. Maria? Magdalcne Jesns se videndum praebet.
riae crucifixus , sed in homine tendicula , in Divinitate cap-
iwHsic). EcceDominus Christus in carne mortuus, nun- I. « Verblm caro factum est et habitavit in nobis(wt).
quam in Divinitate correptus , manubria mortis egit , et » Verbum caro factum est , » et quomodo factum est ?

(«)Mattli. xxi, q. - (4) Psal. cxvn , 27. - (c) Ibid. 7. — (d) Id. cix, 1. - - (e) Psal. Lxxiu, 12. — (/) Psal. xxm, 6. — (g) Ibid. 8. — (h) Apoc. 5.
— (1) Isai. LUI , 2. ■ (j) Joan. 111, 16. — (k) Matth xxviu, 20. — (l) Luc. xxu, 6a. — (m) Joan. 1, i4-
1 Vide Explan. inPsal. cix, n. 7. — JCodex male comparabalur. — aliquid ; interpretationem inveniat qui potuerit. — • Deest in Codice sed
3 Tcxtus cvidenter mendosus , quem corrigerc non ausi sumus , quanquam Jbrtitwlinem , quod sensus evidenter requirit. — 7 Vidc Serm. ccxcn, n. 3 ;
credi possit amanucnsem posuisse verbum bcati in locum vocis et, id cst Serm. ccliu, n. 1 ; Serm. cca.11, n. 5, necnon et Enarrat. in Psal. xxxvu,
eamfuit, sanguis et anima vita cor/joris crucifiii.— 4 Vide Scrm. ccxm, n. 17. — 8 Cod. malc t/uem ancilLe interrogunt , et timuit confiteri.
a. 3, et ccxiv, n. 7. — 5Scnsus arduus et diflicilis ; forte adcst mendosuiu
11
44 S. A.UGUSTINI EPISCOPI
ignoramus. A Deo rationera habeo, scientiam non habeo. cobi, et Joseph mater, pia quidem voluntate , sed er-
Scio tjuia « Verbum oaro factum est, » et quomodo fac- rantes, Dominum quaerebant in sepulcro. Recepit qui-
tum sitnescio. Miraris quia ego nesciam ? Omnis creatura dem voluntatem, sed errorem arguit. Angelus ille, qui
ignorat.«Mysteriumenim,quodabsconditumfuitinomni- revolvebat lapidem, sedebat super lapidem. Et quid os-
» bus saeculis , innostro saeculo revelatumest (a). » Dicat tendebat? Lapis iste, cui ego supersedeo, non potest
aliquis : Si revelatum est, quomodo te nescire dicis? Re- includere Dominum meum, cum prematur a servo suo ;
velatum est qnod factum est, caetefum celatur quomodo lapis ergo ille non potuit includere Jesum. Et dicit ad
factum sit. Denique dicit EsaTias : « Generationem ejus muheres quae venerant ad quserendum eum : « Jesum
» quis enarrabit (b) ? » Etquomodo ipse dixerat : « Ecce » quaeritis , non est hic (g). » Ubi est ? In ccela? Ultra cce-
» Virgo in utero concipiet, et pariet(c) ; » dicitquod fac- los est. In terra? Ultra terram est. Ubicumque volueris,
tum sit; quando autem dicit : « Generationem ejusquis est; ubicumque es, totus est; ubicumque es et ubicum-
» enarrabit? » hoc nobis ostendit quoniam natus qui- quefueris, tu ipse qui illum quaeris, in ipso es quem
dem sit, sed quomodo natus sit ignoramus. Sancta Ma- quaeris. Audi ergo quid dicit Angelus ad mulieres : « Quid
ria , beata Maria mater et virgo ; virgo ante partum , virgo » quneritis viventem cum mortuis? Quid quaeritis Domi-
post partum. Ego hoc miror quomodo de virgine virgo » num in sepulcro (h) ? » Jesum quacritis, Dominum qu.v-
natus sil; et post sationem 1 virginis , mater virgo sit. Vul- ritis, quia si tantum Jesum quaeritis, certum sciretis illum
tis scire quomodo de Virgine natus sit, et post nativita esse viventem ; audiretis : « Medius inter vos est quem igno-
tem mater ipsa sit virgo? Clausa erant ostia , et ingressus ratis (t ). Regnum Dei intra vos est(y). » Angelus (est)4,
est Jesus. Nulli dubium est quin clausa sint ostia; qui in- qui dicit mulieribus : Jesum quaritis in sepulcro , credite
travit per ostia clausa non erat phantasma, non erat spi- eum resurrexisse, et putetis in vobis quem quaeritis.
ritus , vere corpus erat ; quid enim dicit? « Respicite et IV. Maria MagdaJene cum vidisset Dominum , pulabat
» videte quia spirituscarnem ct ossa non habet, quae me illum quod esset hortulanus 5 ; errabat quidem in visu ,
» habentem videtis (d). » Habebat carnes , habebat ossa, sed ipse error habebat typum suum. Vere enim hortu-
et clausa erant ostia2. Quomodo, clausis ostiis , intrave- lanus erat Jesus paradisi sui, arborumparadisi. «Putabat,
runt ossa et caro ? Clausa sunt ostia et intrat •, quem in- » inquit, quod hortulanus esset (k), » et voluit inquirere
trantem videmus , unde intravit? Omnia clausa sunl ; pedes ejus. Et quid ei dixit Dominus? « Noli me tangere;
Iocus non est per quem intret , et tamen intus est qui » nondum enim ascendi ad Patrem meum (/). Noli me
intravit , et non paret. Quomodo intravit nescis , et quo- » tangere , » non mereris me tangere , quem in sepulcro
modo factum sit, ct das hoc potentiae Dei. Da potentiae Dei quaeris. « Noli me tangere, » quem tantum hominem6
quia de Virgine natus sit, et tamen ipsa Virgo fuerit virgo putas et non credis resurrexisse. « Noli me tangere, tibi
post partum. Legimus in Ezechiel, in templi aedificatio- » enim necdum ascendi ad Patrem meum ; » cum tibi
ne : « Porta, inquit,- haec orientalis, qiue- respicit -ad ascendero ad Patrem , tunc mereberis me tangere 7.
» Orientem, semper clausa erit; et nemo intrat pcr
» ipsam (e), » nisi solus pontifex. Clausa est porta, et
nemo intrat per ipsam portam nisi solus pontifex.
II. Sepulcrum Salvatoris in petra durissima fuerat exci- SERMO XXV.
sum ; in petra durissima , quae nullam habebat mollitiem ;
ct scriptnm est quoniam in isto ipso sepulcro nullus De Pascha V.
ante sit positus, sed novum sepulcrum erat. Manifes-
S. Augustino hic Sermo tribuendus est ob similitu-
tum est quidem secundum litteram, quod factum est, et
dinem senlentiarum et stjli, imo et ob titulum qui
propterea in petra excisum cst ; (debemus enim pri-
ejus nomen prafert. Eruiture Codice xn, fol. 189.
mum secundum litteram dicere ; ) et in durissimo lapide
Locus ejus post prcecedentem cum numero de Pas-
fuerat excisum ; et in novo sepulcro positus est ; et gran-
clia x. '
dis lapis positus est ad ostium , et custodia ponitur mili-
tum in circuitu , ut quantum fortius servatur , ne furari SYNOPSIS.
possit , tanto magis virtus Dei appareat cum resurrexit.
Si enim sepulcrum fuisset , dicere poterant : SufFoderunt I. Mariic Magdalenc fides cum Petri flde confertur. II. Maria
terram et furati sunt eum. Si fuisset lapis parvulus posi- Magdalene Ecclcsiae comparata. III. Maria>Magdalene fides iterum
comparatur fidei Aposlolorum. IV. Marix Magdalene fides visione
tus, dicere poterant : Parvulus lapis fuit, et dormienti- Christi gaudcre merctur.
bus nobis , tulerunt eum. Denique in Evangelio quid
scriptum ests? « Venerunt, inquit, alia die . Scribae et I. « Uha sabbati, ait Evangelista, venit Maria Mag-
» Pharissei et Sacerdotes ad Pilatum, et dixerunt ei : Do- » dalene, cnm adhuc tenebrae essent , ad monumentum ,
» mine, magus ille dicebat quoniam resurrecturus est ; » et vidit lapidem sublatum a monumento , et cucurrit ,
» ne ergo veniant Discipuli ejus et furentur eum , et di- » et venit ad Simonem Petrum et ad alium Discipulum
» cant : Resurrexit , et pejor error fiat quam factus est , » quem diligcbat Jesus (m). » Videte, Fratres, videte ardo-
» da nobis qui eum custodiant, ne eum furentur. Et rem mulieris ad sepulcrum Domini festinantis. Non ho-
» dixit Pilatus : Habetis custodiam ; ite, facite quomodo ram attendit, non tempus inquirit8, sed temporum Con-
» vultis (f). » Diligentia Scribarum et hostium prodest ditorem videre.cpncupisgit. Cucurrit prius et praevenit
fidei nostrae. Servate, Pharisaei, servate ; Deus includi mulier viros3. 0 beate Petre apostole , ubi est quod Do-
non potest ; Deus in sepulcro teneri non potest , qui fecit mino promittebas dicens : « Etsi oportuerit me mori
ccelum et terram, cujus in pugillo terra est et ccelum , qui » tecum, tamen non te negaho(rc). » Certe si mori non
appendet mundnm in tribus digitis : qui ergo appendet poteras pro Domino, tamen quia de te multum praesump-
mundum, uno sepulcro non.potest contineri. seras,ad sepulcrum ejus primus festinare debebas; id
III. Denique mulieres , Maria Magdalene, ctMaria Ja- quod promiseras implere non potuisti ; ibi te ut negares
.ft ,i .imoI (■»} — .cft ,ir/T /wJ ;\) — .'V , nruj .rultu, U} — .fti ,m .. tr\ \: ..; . ioj ... , .
(a) Colosi. i, 19. — (b) Isai. un, 8. — (c) 1.1 vn, 14.— (//) Ltic. xxiv y 3q. — (e) Ezech. xliv, 2, 3. — (./) Matth. xxviij 62-65. — (g) Id. xxvui^G
— (/i) Luc, xxiv, 5.— (f ) Joan. 1,26 — (/* ) Luc. xvii, 21. — (k) Id. xx, i5. — (/) Ibid. 17. — (w) Joan. xx, i? 2. — (n) Matth. xxW, 35.
1 Codex ma\e ntitionem. — ' Viilc Serm. na, n. 2. — } VideSerni. xliv,b.7. minem. — 7VideSerm. octLTl, ct alio» Sermones, praescrtim Scrm. ccxlii
— * Esl in Cod non legitur. — 5 C.od m.nlc : et putnsset <]wkI hortiilanut n. 3, circa fincm. — R('.odc\ male acquirit. — 9 Vide Seno. cxlvii.
sit, putabat illum quod essel hortulanus. — 6InCo.l. desiilcratur vox ho-
SERMO XXVI. DE PASGHA VI. 43
una ancilla turbavit; raodo te ad sepulcrum Domini
Maria Magdalene praevenit. Da mihi veniam , beate Pe- SYNOPSIS.
tre, si aliquid acrius dixero. Dum fide plena crederes, I. Fnies ungucnlo fragranti comparatur. II. Christus vcrum un-
super aquas ambulasti , sed postquam dubitare ccepisti , guentum ab Ecclesia susceptum. III. Unguentum hoc nihil habet
paulatim in profundum demergebaris. Surge vel nunc, quod displiceat , utpote ungucntum pietatis. IV. Est ctiam un-
quia jam te ad sepulcrum Domini mulier antecessit. guentum charitatis. V. Unguentum est etiam virtutis , obedientiae
ct spei. VI. Novus Adam crimen Adami prioris reparavit. VII.
II. Quae autem sit mulier ista Maria Magdalene, Fratres,
Christus inferorum triumphator. VIII. Christus redemptor et me-
omnes nostis, qui intento corde sacras lectiones audistis-, dicus animarum. IX. Deleto mortis chirographo , Christo uobis
sed quia possunt et aliquanti nescire , hsec mulier ipsa est fideliter serviendum. X. Cum Christo resurgente, resurgendum.
Magdalene, de qua ipse Dominus septem daemones expulit,
et quia plus ei donaverit, ideo plus diligebat. Currat ergo I. REsuRRECTiosisdominicae dieresurgerequodammodo
Ecclesia, jam currat ad Petram: « Petra autem erat et renovari fidelium gaudia oportet ; ut per festivitatem
» Christus (a). » Audi plane Mariam Ecclesiae compa- diei mentium alacritate renovata , regnum Dei, ad quod
rare1 , quae ab immundis spiritibus liberata, prima debet cum Christo et per Christum excitamur, jam intra nos-
ad sepulcrum Domini festinare. metipsos fidei colloccmus affectu. Haec enim sunt gaudia
III. « Nuntiavit firgo Petro et alio Discipulo quem dili- «pw non exolescunt usu , scd quibus usu virtus accedit.
» gebat Jesus et dicit eis : Tulerunt Dominum de monu- Quanto enim magis de Christo exultamus! Merito ergo
» mento, et nescimus ubi posuerunt eum. Cucurrerunt comparandam unguentis suave fragrantibus hdem judico.
» Apostoli, et ingressi monumentum, linteamina relicta Hoc enim unguentum cst, quo Propheta perfusus, exultat
» viderunt (b); » et Angelos videre non potuerunt2, et dicit : « Impinguasti in oleo caput meum(^). » Hoc est
quia adhuc timor caliginosus Judaeorum lumen in eis fidei iliud de quo fidelibus piis dicitur : « Ungite capita ves-
comprimebat. Inspexerunt et reversi sunt; mulier vero » tra (i). » Hoc est illud quod sapientes Virgines secum
non recedebat , sed foris stans ad monumentum plorabat, ad vegetandas lampades ferunt. Hoc est illud de quo
et quia nunquam quaerentibus aliquid denegat Deus : scriptum est : « Unguentum a capite quod descendit in
« Inclinavit se, dum fleret, ad monumentum, et vidit duos » barbam (j) , » quae perfectam viri signat aetatem ; quo
» Angelos in albis sedentes, unus ad caput et alius ad splendor ac deliberatio ftdei in perfectionem transire vi-
» pedes , ubi corpus Jesu positum erat. Dicunt ei Angeli , detur5. Comparemus, ut dixi, unguentis suave fragran-
» Mulier, quid ploras ? aut quem quaeris (c) ? » et illa dixit : tibus fidem. Moris est quippe unguenta quaeque pretiosa
Dominum meum quaero , Salvatorem meum ; multum summa solhcitudinis cautione servare. Jacet ergo et quasi
mihi donavit, qui me a septem spiritibus immundis libe- consopitur per quietem custodiae pretiosa fragrantia. At
ravit. Captiva ducebar quo nolebam, et ipso adveniente, cum ad jucunditatem diei aut convivii decorem profe-
disruptis catenis delictorum meorum, sequi merui quem rendum est, motu recepit quod statu perdidit; et pre-
non merebar. « Nunc tulerunt Dominum meum, et nescio tium, quod quies occultaverat, prodit agitatio. Itaergo est
» ubi posuerunt eum [ctj. » 0 mulier, Apostoli Angelos vi- et in unoquoque fidelium unguentum fidei, firmis pecto-
derenon potuerunt, quia dubitaverunt ; tu autem vidisti, ruin vasculis plena credulitate susceptum , sed perditu-
quia credidisti. Sed tu iterum modo dubitare ccepisti. Quis rum 6 perdit pretium , nisi disputationis succedat agitatio.
enim Dominum tollere poterat, nisi ipse vellet, sicut II. Haec nostri causa sermonis. Videoin vestris menti-
promiserat, tertio die resurgere. bus , tanquam in pretiosissimis receptaculis Ulatum , in
IV. « Conversa vidit Dominum stantem(e). » Ecce, hac Dei aula munus7 unguenti. Nimia in me agitandi
Fratres, quantumamor Dei et fides exigat; illum lacrymae desidia est , nisi totum suavis fragrantia impleverit ; et
authumilitas superant3. Nisi flens inclinaretur , Angelos quidquid 8 adhuc in his quae media fide vivunt , dubita-
non videret; et nisi converteretur , Christum Dominum tione mentium fcetet. Quid est ergo hoc unguentum?
viderc non meruisset. « Dicit ei Jesus: Maria, quid plo- « Christus mortuus est et resurrexit (k) , » et hoc mundi
» ras? quem quaeris(/")? » Et illa,.apertis oculis, cum totius pretium ac redemptio est. Explora nunc, si libet»
cognovisset , exclamavit : « Domine , tu es ipse rex meus et unguenli odorem, cujus tantum pretium , cujus tam nobile
» Deus meus. Noli me tangere, dicit ei Jesus, necdum nomen audisti. Hoc est illud quod de ccelo Deus detulit.
» enim ascendi ad Patrem. Et illa inquit : Deus meus et Quis illud accepit? Videamus, ne forte illa cujus figuram
» Dominus meus^). » Ostendis te4 mihi, jam suOicit praetulit mulier quae unguentum in sepulturam Christi, ut
mihi. ipse ait, supra caput ejus effudit. Ecclesia , Dilectissimi,
Ecclesia sacramenti istius suscepit unguentum 10,quae quid-
quid a Christo trahit, in Christum refundit. Verumtamen
unguentum hoc non omnes capit, nec omnes aequaliter af-
ficit. Dicit enim Apostolus de ipsa Christi cruce : « Quod
SERMO XXVI.
» sit quibusdam quidem odor vitae ad vitam , aliis vero
» odor mortis ad mortem (/) ; » id est , « Pereuntibus
' * . De Pascha VI.
i i i i , ,i •■ . • ' " » quidem scandalum , his autem qui salvi fiunt, virtus
» Dei (m). »
Hic Sermo admiratione dignissimus, ob opposi- III. Attamen quibusdam hic odor displicet ; dicant ve-
tiones verborum S. Augustino negari non polest, lim, quid eis in mortem Christi non vitam oleat ? quidnon
maxime cum ejus nomen prceferat in Cod. xn,yb/. 17, resurrectionem spiret, cui locum praebuit Christus?
unde assumitur. Ponatur post proecedentem cum nu- « Mortuus est et resurrexit. » Hoc ergo illis displicet. Est
mero de Pascha xi. ullus qui non aviditate summa in tam ambroseos odores

W i Cor. x, 4. — (6) Joan. xx, 2-5. — (c) Ibid. ii-i3. — (d) Joan. xx, i3. — (e) Ibid. 14. — (/) lbid. i5. — (g) Ibid. — (h) Psal. xxn, 5
— (1) Matth. vi, 17. — (j) Psal. cxxxii, 2.— (*) Rom. xiv, 9. — (/) 2 Cor. n, 16: — (m) Ibid. i5.
•Pro Ecclesia praflgurata in persona Marite Magdalene, Augustinus in — sVide Enarrat. in Psal. cxxxu, n. 7 et 11.— 6 Hoc mendosum evidenter
Sermone v, n. 7 , loquena de his verbis : Noli me tangerc , ait : llla mulier apparet; forte custoditum, aut aliud hujusmodi verbum. — 7 Codex rnale
Ecclesia erat. Et alio Sermone ccxcxv, n. <j : ffoli ergo , inquit , modo manus. — 8 Sic habet Codex ; vix aliquis sensus potest deprehendi foi te, adest.
tangere , quia nondum vides qui sum. Ecclesia ergo, cujus Jiguram 9Vide Enarrat. in Psal. xxi, n. 2. — '"Vide tract. L, in Joai:. cap. xu,
Maria gerebat, etc. Vide insuper Serm. ccxlvi. — « Id. ccxcvi. — 3 Codcx n. 7 , Serra. ccixxni.
sine seiuu : Vel lacrymas aut humilitas suptrius. — i Id. male ostendisti.
41 S. AUGUSTIM EPfSCOPI
irruat? Quaerat hic sophisla saeculi, unguentorum taliura pnmi parentis transgressione possklebat : « Regnabat
diligens explorator , quae ei species in hujus unguenti con- „ cn;m inors au Adam usque ad Moysen , etiam in eos
fectione displiceat ; videamus ipsas species quibus nardum „ qlu peccato abstinebant in simditudine praevaricationis
inspiratum est. Et quod tandem pretium? habet quidem „ ^dae „ et humanum genus salulis despcratio in er-
quod conferre pietati venditor aut possit , aut debeat. An r0rum tenebras passim sine fidei luce mergebat. Quod
sit in Christi morte pictas, vel quanta sestimanda sit, Apos- Adam primus vinxerat , opus erat ut Adam secundus ab-
tolus dicat : « Et manifeste , inquit , magnum est pietatis solveret. Opus erat ut nativitas secunda repararet quod
» sacramentum , quod manifestatum est in carne , » vide- sub i pcena otfendentis
1 . : Adam
ij ^_
procreatio „ prima„ generaverat.A
licet quam Christus assumpsit ; « Justificatum est in Spi- Non mundaverat agni immolatio , paschos veteris lege ce-
» ritu , » dum peccatum carnis in carne superatur ; lebrata ; offerendus erat Agnus ille, qui tolleret peccatum
« Apparuit Angelis, (a) » vel tunc cum multitudo exercitus mundi. In dubium gentibus venerat, an csset anima vic-
ccelestis exultavit, et dixit : « Gloria in excelsis Deo, et tura post mortem; eccc post crucem, in carne Christi re-
» in terra pax hominibus bonae voluntatis (b) , » vel cum surrecturum probatur et corpus ; quo inobedientia Adae
nos ipsi mysterii hujus profundum contemplantes et evan- mortem attulerat, necessarium erat ut obedienlia Christi
geiizantes , Angelorum oflicia sortimur ; « Praedicatum vitam referret. « Sicut enim, inquit, in Adam omnes
» est gentibus, » ut in orbe toto christiani nominis una » moriuntur, ita etin Christo omnes vivificabuntur(/).»
gens fieret; « Creditum est in mundo, assumptum est in Suscepit ergo Salvator noster interitum, qui vitam om-
» gloria (c). » Quid aliud creditum est in mundo quam ab nium pararet; velut si hominibus diceret magna mise-
incorporeo corpus acceptum , quod postmodum in gloria ratione permotus : Non recuso morlis vestrae consortium ,
resurrectionis assumptum est? Sciens ergo illud pietatis utvobis offeram resurrectionis meae participium. Mortem
pretium Apostolus , ipsam praecipue , praecipuo voluit quidem ea, quae inme est, Divinitatis natura non recipit;
commendatam esse Discipulo. Charissimum enim Timo- suscipiam tamen , nascendo ex vobis , quod offeram mo-
theum filium suum admonens : « Exercc, inquit, tc ipsum riendo pro vobis. Suscipiam omne quod vestrum est , da-
» ad pietntem ; pietas enim , inquit , ad omnia utilis est , turus omne quod meum est. Olim siquidem per Prophe-
» promissionem habcns vitse qune nunc est et Futurae (d). » tam morte hac sua , morti nostrae mortem minabatur :
Refert ergo pretiosissimum hunc odorem pietatis , sacra- « Ero , inquit , per Oseam prophelam, ero mors tua , o
mentum carnis assumptae ; magni prelii species esl. « Mors, ero morsus tuus, Inferne (m). » Subibo niortis
IV. Videamus alia ; adjungitur huic charitas ; magna jura , sed dcstruam : ingrediar quandoque dlum carcerem
siquidem in cruce Salvatoris Dei dilectk) erga humanum tuum , non ut ipse claudar , sed ut tua claustra confrin-
genus fragrat : « Sic enim, inquit , dilcxit Deus hunc mun- gam. Confiteatur ergo Doraino misericordia ejus , quia
» dum , ut Filium suum unigenitum mitteret (e), » pro « Contrivit portas aereas et vectes ferreos confregit (n), »
hujus mundi vita. Et quid charitas ista proficil? Ut scili- ita mortis claustra reserans, ut patefaceret* simul etiam
cet charitatem quam exhibuerat commendaret. Quid tan- porlas paradisi, quae post Christi crucem, Latronem a
dem pretii cbaritas habet1 ? « Plenitudo legis, inquit Apos- supplicio iniquitatis , ad illara justis debitam scdem , me-
» tolus, charitas est (f). » Et iterum : « Finis praecepti, rito brevissimae confessionis, admisit ; cum ante crucem
» charitas cst (g). » Magnum ergo et praecipuum bonum Christi, etiamnum 3 Abraham, licet diversa ab impiis
charitas est ; quod in se omnia mandata consummat. sede distinctum , infcmi claustra retinerent.
Etiam hacc autem species in morte et resurrectione Do- VII. « Exivit ergo Christus, ut scriptum est, in salu-
inini contiuetur. « tem populi sui , ad libcrandos electos suos (o) ; » tan-
V. Longum est singulas unguenti istius species tam tum descensurus pictate4, quantum humanum genusprae-
prolixa verborum iteratione proferre. Nominatim nobis varicatione cecidisset : velut si quis rex, tyranni arce des-
enumerandne reliquac specics sunt , magis quam sufFra- tructa, libertatcm ubique restituat, nec contentus jubere
giis suis prosequendae. Est ergo etiam in hac confectione solvi quos pravae dominationis iniquitas illigarat, ipse
virtus , cum admixta sit fortitudo patientiae. Est etiam illum quo sui tenentur, carcerem petat , et libertatem si-
obedientia
obearenua .:*« Factus est enim Christus
raciuscBiouuu ^ obediens
—— Patri us mul cum conspectu
r — suo— afferat...; parumque
r ' habeat edu-
» aue ad mortem, mortem autcm crucis (h). » Est autem cere in lucem vinctos suos, nisi ipsum locum obscuritatis
ctiam spei
* Liuiii vj' —•„;♦
non. — otparva
_ rocnrrprtinnem
fragrantia, non
quaesolum
ultramortem
spiritns ,vires
sed quo
tenentur
1--. tenentur
vincla
_ acccdat,
deducat.
suisque
'11 Quid proipse his
manibus,
omnibusea rcstitui
quibus
L
suas porrigit; et resurrectionem non solum spiritns, sed tenentur vincla deducat. Quid pro his omnibus restitui
etiam corporis per resurrectionem carnis dominicae usur- tam pio Domino potest ? Quid nisi ut ipsi serviat per ipsum
pat. Haec omnia mihi redolent in hoc uno quod dixi : restaurata libertas? « Vulneratus ergo est , sicut scriptum
« Christus mortuus est et resurrexit. » Idoneae species » est , propter peccata nostra , et infirmatus est propter
sunt ex quibus odor vitae fragret ad vitam; nimis fcetidi » iniquitates nostras; livore ejus nos sanati sumus (p).
sunt quibus de tanta fragrantia est odor mortis ad mor- » Majorem hac dilectione nemo habet quam ut animam
tem. Nos autem dicamus : « Unguentum effusum nomen » suam ponat quis pro amicis suis (q). » Et iterum : « Pas-
» tuum , Dominc ( i) ; » et dlud : « Post te in odorem un- » tor, inquit, bonus animam suam ponit pro ovibus
» guentorum tuorum curremus (j), » optantes perfundi » suis (r). Nisi granum, inquit, tritici cadens in terram
ipso odore quem sequimur, ut illum pietatis , charitatis , » mortuum fuerit, solum manet(j). » In lerrae-motu cru-
paticntiae, obedientiae, spei odorem afferamus, qui no- cis « Petrae scissae sunt , et monumcnta patefacta sunt ,
bis in Christi morte fragravit. » et multa corpora sanctorum dormientium resurrexe-
VI. Ponamus itaque, Dilectissimi , ante oculos nostros, » runt; et exeuntes de monumentis post Resurrectionem
tantam, si possumns, utilitatem dominicae crucis, et gau- » ejus venerunt in sanctam civitatem, et apparuerunt
dia resurrectionis ; et intueamur quid Christus in terris » multis (t). » Ecce unum granum in morte cadens qua
susceptae mortis mysterio utilitatis attulerit : subjecta multa statim grana secum rcportavit ad vitam.
omnia regno suo, quae
iiuue mors
uwu per
r«-i peccati
j.v.*,v.„„ licentiam deti VIII.
— Cogitemus itaque, Dilectissimi, grandeillud sa
uebat ; addictum legibus suis hominem , quem ab iJJa lutis nostras pretium. Vita nostra Christi morte reparata
(_)»Tim. m, 16. — (&) Luc. n, i4 — (0 « Tim. m, iti.— {'/) Id. iv, 7,8.— («) Joan. m, iC— (/)Rom. 1111 , 10. — (g) 1 Tim. 1, 5. — (h) Philip. n, 8.
— (i)Cant. 1, 3. — (/) Ibid. 4.— (*)Rom.v, i4- — (I) I Cor. rw, aa. — (m) Osee. xin , 14. — (n) lsai. xlv, 2. — (o) Habac. ui, i3.— (p) Iwi.
im, 5. — (7) Joan. xv, i3. — (r)Id. », i4 — W ^». ~ W Mattb. xxvn, 5i-53.
■ YidcSerm. cxw, n. 10; Tract. in E|ii»t- Joan. n. 4 et 5 ; ctSerm. oocl , d. i. — * Codex male patr/ieret. — 3 Id. ttiam cum. — * M. pietatrm.
SERMO XXVII. 1>E FASCHA VII. 45
cst. Satis pretiosus servus est, cuise Dominus impcndit. » meodi eam (g). » Dehujus quoque malutina laelitia,
Nemo se ab hoc debito rcdemptionis excipiat. Redemit alibi scriptum est : « Lux orta cst justis , et rectis corde
illc omnes, etiam hi qui captivitatem suam amantes, redire » laetitia (h). Laetatnini, Jusli, in Domino (t). » Et ite-
in libcrtatem, quam pius mercator obtidit, noluerunt. Ncc rum : « Exaltabo mane mirabilia tua , quia tu , Deus
quaeras quae pro pecuniae summa numerata sint. Nihil pro- » susceptor meus es (j). » Et ahbi : « Vivificabis poc
fudit de sacculo suo; effudit sanguinem suum. Quae un- » duum, in die tertio (k) ; » et alibi, vespertinam lucem
quam digne huic pietati talenta pensentur? Nihil suum et matutinam Resurrectionis laetitiam uno versiculo com-
pro te, sed se ipsum obtuht. Neque enim ahquid tuum, prehendens : « Ad vesperum , inquit, demorabitur fletus ,
sed te ipsum requirebat. Momentaneam pro te mortem su- » et ad matutinum laetitia (/). » Itaque, sicut Apostolus
biit , ut te eriperet aeternae ; suscepit vitam tuam , ut te ait : « Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Abjicia-
ad suam intromittcret. Inferna ingressus est , ut tu egredi » mus ergo opera tenebrarum , et induamur arma lu-
possis. Suis vulneribus vulnera nostra sanavit; suis pla- » cis (m), » quibus adversarium salutis nostrae, qui jam a
gis , damnationis nostrae plagam removit. Dico autem , Christodestructus est, destruamus. Sitantum estgaudium
Fratres, pius est medicus qui aegrum suo servitio, suis in spe, quodnam putamus in re ipsa erit ? Si tantum exul-
curat impendiis ; qui cruorem ac saniem ahenorum ulce- tant membra de capite, quantum exultabunt membra cum
rum, non amore pecuniae, sed salutis, rejecto potest ferre capite , ilhc ubi jam qui meruerit inter speciosi corporis
fastidio1. Verum enim vero omnibus majus est, excipere raembra numerari , nunquam deinceps timebit abscidi ?
quempiam vulnera , ut in te possit conferre medicinam ; Superest ut qui desiderat Christo et conresurgere et con-
sua in remedium tuum praebere latera ; se secandum darc, regnare , concrufigi ipsi et commori , mortificatis volun-
ut tuorum ulcerum virus, quod saluti tuae obstat , effun- tatibus non moretur , per Jesum Christum Dominum
dat. Hoc facit Christus , hoc noster nobis Salvator impen- nostrum , etc.
dit : piissimus el communis omnium medicus, non eorum
quos curabat , sed suo , in salute omnium , cruore resper-
sus est. Redempti sumus tanto magis, quanto minus cap-
tivitatem nostram videbamus : curati tanto magis, quanto
SERMO XXVII.
minus aegritudinem nostram sentiehamus.
IX. Haec itaque dominicae crucis causa est. Quodam
De Pascha VII.
modo enim par Adam , humanum genus transgressione
pnecepti , pacti genus cum morte conscripserat ; sed do- Sermo pulcher el S. Augustino dignus ,■ notaiidum
navit nobis omnia delicta , a Dele-ns quod adversus nos
est solum dici mulieres cognitas fuisse ab Angelis, a
» erat chyrographum decreti quod erat contrarium no-
quo non dissentit S. Doctor, ut videre est de Civi-
» bis. Et ipsum tulit de medio, afligens illud cruci , spo-
tate Deilib. xv., cap. xxm. S. Augustino tribuitur,
» hans Principatus et Potestatcs , traduxit palam , trium-
ut cceteri, in Cod. xn,yb/. 177. Locus ejus post pra3-
» phans illos in semetipso (a). » Deleto crgo per crucem
cedentem cum numero de Pascha xn.
mortis chyrographo, vita reparata est. Mors enim in
Christo quid aliud quam resurrectioni locum praebuit?
Resurrectio autem in Christo, omnem hominem depro- SYNOPSIS.
pria resurrectione confirmat. Superest ut secum unus-
1. Cliristus rcsurgcns nos Ulumjnat. II. Et nos certe resurroe-
quisque decernat, ut sicut morti publicae finis impositus turi sumus. III. Quid coutra caruem etpro carno miHtcl? IV.
est, ita, in vita sua, finis ponatur et crimini. Excutienda Carnis encomium. V. Caro rcsurgct cum anima.
est mentissomnolentia, morte discussa, nequis cum « Vc-
» tera transierunt, et facta sunt omnia nova (b), » ipsein I. Dies , quem memorat3 , Christus est , qui et natus est
conversatione vetustatis permaneat. Fiat ergo id quod et occidit, et post mortis occasum renovatus illuxit. Sed
Apostolus ait, propterea mortuum esse Jesum Christum, ne hoc meis verbis affirmem , ipse Dominus Christus pro-
« Ut qui vivunt, jam non sibi vivant , sed ei qui pro ipsis fessus est dicens: « Quandiu sum in saeculo, lux sum
» mortuus est et resurrexit (c). » » saeculi(rt). » Resurrexit ergo Christus incarne, idein
X. « Hic est igitur dies quem fecit Dominus(rf) , » quem autem ut dies esse ipse , qui fuerat , crederelur •, nec de
sanctorum gloriae reparavit; in quo, dum primogenitus nostro corpore rursus eruit; sed ut nos in carne resurgere
ex mortuis Jesus Christus exurgit, sperare Ecclesiam sui ostenderet, in eadem resurrexit ; alias4 enim caro resurgere
corporis jubet, quod in capite suo confitetur impletum. non posse crederetur.
Audi Apostolum, quiin se Chrislum loqui dicit : « lnnio- II. Sed quid agis, homo? pars mundi, electorum om-
» mento, inquit, in ictu oculi, innovissima tuba, canet nium particeps, consors universae naturae; quid tedam-
» enim tuba 4 , et mortui resurgent incorrupti ; et nos im- nas tuo judicio ? Quid te bestiis ac pecudibus comparas ,
» mutabimur (e). » Verumtamen totam diei ilhus magni- quorum animas simul et corpora carnifex natura consu-
ficentiam , diei hujus crepuscula , resurgente Christo il- mit? Illae pariter pereunt; tu substantia divina servaris.
lustrata , pepererunt. In illo nostrac resurrectionis actus , In divina anima vivis5, et cum caro ab anima tua reces-
in isto causa consislit. Hic scmina istorum fructuum con- serit, divideris, non finiris; separaris in partes , in soli-
tinentur. Dehujusdiei matutina gloria sub persona Christi dum rediturus. Nam cum anima vivas et corpore moriaris,
Propheta cantavit : « Ego dormivi et somnum cepi , et novationem utique carnis expectat anima , quae corpori
» exurrexi, quia Dominus suscepit me(,/). Ego dormivi, » servivit. Clamat apostolus Paulus dicens: « Si mortni
inquit, ut dispositionem propriae, non vim alicnae vo- » non rcsurgunt, neque Christus surrexit; quod si Chris-
luntatis ostendisse videatur. Hoc est quod in Evangelio » tus non resurrexit, vana est fides vestra, et adhuc estis
verbis ipsius Domini continetur : « Potestatem habeo po- » in peccatis vestris. Ergo et qui dormierunt in Chrislo ,
» nendi animam meam, et potestatem habeo iterum su- » perierunt. Si in hac vita tantum in Christo speramus ,

(a) Coloss. u, 14, i5. — (b) i Cor. v, 17. — (c) lbid. i5. — (d) Psal. cxvn, 24. — (e) 1 Cor. xv, 52. — (/) Pud m, 6. — (g) Joan. x, 18.
— (h) Psal. xcvi, 11. — (0 Id. xxm , 11. — ( /') Id. ivni, 17. — (k) Oaee. vi, 3. — (/) Psal. xxix, 6. — (m) Rom. xui, 12. — (n) Joan. ix, 5.
■ Vidc Serm. lxxxvii, n. i3, et l\xx, n. 4. — » In Codice desideratur Haec dies quam fecit Dominus , cte. — 4Godexmale ait. — 4 Id. cor-
vox tuhii. — ' Quem memoratf ncniue Psalinipta ctijus verba fueiant beta : ruplus Iiabet : Tu divinas animal xnvas.
12
»

46 S. AUGUSTINl EPISCOIM
» miserabiliores sumus omnibus homimbus. Si autem libidinibus7 corpora corrumpenda traxerunt. Vituperas et
i) Christus resurrexit a mortuis, primitiir sunt dormien- Angelos qui filias hominum adamantes, coclestium corpo-
» tium. Nam quia per hominem mors, ct per hominem rum majestatem terrena proluvie polluerunt8. Sive igitur
» resurrectio mortuomm. Sicut enim in Adam omnes laudcs in Martyribus carnem , sive in luxuriosis accuses ,
» moriuntur , ita et in Christo omnes vivificantur (a). » utrumque necesse est animabus ascribi. Quidquid enim
An meritum animae praeferendum carnis fragilitati dilli- anima voluit, servitus carnis implevit. Rcsurget igitur,
das1? Rectum quidcm liabcs jnstumquc judicium. Nam caro, sive sancta, sive rea, causas vitae praeteritae cum
ideo caro sola resolvitur quae intcgra potcrat ut animam anima redditura. Non ahtcr quam si ancilla cum domina
reservaret; ut quia inipar est meritum, impares sint5 in causa castitatis audialur-.ct si lenocinium famula prae-
etiam exitus mortuornm. Dcnique cum hominem faceret buit, rea tamen cst domina quse voluit aut conscnsit.
Deus , de Spiritu suo ei animam contulit •, carnem vero V. Resurget igitur caro, sive sancta, sive rea -, morta-
sotubilcm de hmo terrae collegit. Si enim carnem consi- lesque iterum miseri vivere cogentur inviti. 0 necessitas
deres, quid est caro, nisi limus tcrnr deformior, concreto rerum! dum purgare carnem contcndimus, animas cce-
sanguine coloratus? Quid est caro? vitiorum natura, pimus accusarc. Accusamus profecto munera Dci, quae ut
materies et origo mortuorum. Si vero meritum carnis scintilkc dc flamma salientes , non vivere in fomite , scd
advertas, quid est caro ? vas animae ; quid est caro? vagina in stipulis extingui meruerunt ; accusamus ccelestia terrc-
Spiritus Dei3? quid est caro? prae lateribus omnibus spe» nis oppressa. Dei tamen expectamus judicium, qui et
cies de qua merito fieret divinae substantiae simulacrum. carnis oflicia et merita ponderat animarum. Nec anima
Scriptnm est enim : o Fecit Deus hominem ad imaginem igitur sinc carne , nec caro sine anima innocenUam pati-
» et similitudinem suam(&). » Et iterum: « Fecit Deus tur aut reatum. Igitur quia vita communis, quaestione
» Adam de limo terrae, et sibilavit in faciem ejus spiritum communi discurritur. Homo interior exteriori , id est, caro
» vitae. Et factus est homo in animam viventem (c). Vi- animse revocatur; cum anima namque purgabitur, aut
» ventem » dixit , victuram et post obitum , non ut ani- anima cum carne punietur.
mam pecudum, cum corporeperituram. Pecudes autem,
ut viles sunt, ita eas non fecit, sed jussit de terra vilitcr
nasci; sicut scriptum est : « Et dixit Deus: Producat terra
» animalia , et factum est sic (d). » Advertc igitur homo , SERMO XXVIII.
cujus sis meriti. Te Dominus Deus manu sua de terra De Pascha VIII.
perfectum, flatu sui Spiritus animavit -, terra4 autem
feras et bestias halitu suo animatas effudit. Cum cxtraliatur hic Sermo ex Cod. xn, fol. 166 ,
III. Alternare nunc placet carnis ct animse merita vcl cuni ista nota Unde supra, et supra habeatur: Sermo
naturam. Sancta creditur anima, et caro peccatrix. Pro sancti Augustini, nullus reUnquitur ambigendi locus.
ccrto anima sancta est, sed nisi ejus vilio, caro non pcc- Collocandus est post prceccdentem y numerus erit
cat. Nam si bene to nosti, si te, Homo, benc consideres, de Pascha xm.
sinc sensibus animae caro nihil sentit ; ut mortua, nec mo-
vetur. Est ergo et parliceps boni, utet ministra est delic- SYNOPSIS.
torum , ct ut sanctam animam polluit , ita meritis animae I. Objcctioncs impiorum contra immolalioncm Filii Dei. II.
et sanctitate purgatur. Nam ut merita cjus et crimina ab Christus a Christianis non occisus, sed ab eis post occisionem ado-
origine rcpetamus, si in Adam mori praecopta est, resurrexit ratus. III. Dci bonitas in Incarnationis mysterio. IV. Christus re-
in Christo: si in Evam muliorem damnata cst, in Maria surgens hostcs dclud.it.
virgine consecrata. Probo hoc sermonibus Prophetarum : I. Dicrr nobis sanctus apostolus Paulus : « Paschanos-
« Dixit iterum Deus : Non manebit Spiritus meus in ho- » trumimmoIatusestChristus(^). »Quaeriturcui,veI(|uaro
» minibus istis, quia caro sunt (e). » Et itorum pro carne sitimmolatus?Reclamantenim fanatici blasphemantes his
dixit: « Eflundam de Spiritu moo supcr omnem car- verbis : Certe sancta , certe pia , certe misericordia plena
» nem (J~). » Contra carnem dixit Esaias : « Omnis caro sunt sacra crudoliaChristianorum. Certe nos sumus sacri-
» fcenum (g). » Iterum pro carne sic dicit : « Videbit legi qui numinum simulacris aves et pecudes csedimus.
» omnis caro Salutare Dei (/i). » Dicit Paulus apostolus Ecce magis Christianos esse sacrilegos constat, quorum
contra carnem: « Voluntatem carnis ne feceritis. » Ite- parricidaJibus sacris PatrisFiliusimmolatur. Cum dixero :
rum pro ea sic dicit : « Stigmata Chrisli in carne mea Pius Deus , quem colimus , dicent e contra : Cur ergo
« porto(i). » Dominus otiam Christus hsec incredulis di- Deus , qui Abraham occidere filium vetuit, suum permisit
cens: « Spiritus est qui vivificat carnem(y). » Vosautom occidi9?Cum dixero: Pro populis nniversis Christus occi-
dicitis} « Caro nihil prodest(A-). »Quae cum ita sint, Fra- sus est 5 dicent contra : Certe pius est Deus quem colilis ,
tres, si caro suis criminibus premitur, cur non magis, qui'° sanguine Filii placatus est, ne peteret11 sanguinem
quod verum est , Filii Dei quem germinavit5 divinis moritis populorum. Dicuntque postremo : Ergo vester impius
honoratur? Deus est, qui cumnos diisimmolare hominem vetet, Fi-
IV. Ergo vituperas carnem, quam Deus induit, et dcpo- lium voluit aut permisit occidi.
sitam repetens, ccelis invexit? Ergo-ne vitupcrascarnem II. O quam rebus angustis nostra religio coarctatur!
quam flamma in tribus pueris timuit, in Daniele quin O quam tcnui semita (ad) molem tnaximam fidei duci-
etiam leonum fames expavit? Ergo-ne tu vituporas carnem, mur1*, cum amplam viam repleveritconfusio perditorum!
quae i brtitudinem sanctarum animarum adjuvans, innume- 0 quam perardua et praerupta ! Laboriosam vix trahi-
ros Martyres fecit0 ? Vituperas perditos, vituperas luxurio- mus veritatem ; verisimihbus argumentis penc convinci-
sos, quorum animae desideriis primo corruptae , in vitiis vel mur, nisi pium esse, qucm13 cohmus, doceamus. Paulns

(a)iCw. xr, i3-aa.-(&)Gen. t, a6, 27. — (c) Id. u, 7. — (rf) Id. 1, 24.— («) Id. n, 3.— [f) Isai. xliv, 3.— (g) Id. xl, 6.— (h) Luc. m, 6.
— (i) Gal. v, 16. — (/) Id. n, 17. — {*) Joan. vi, 64. — (i) 1 Cor. v, 7.
" Codcx cvidontcr corniptus : An meritum animam prajercnda; carnis peram libuiinis. — 9 Vidc de Civit. Dei , lil). xv, cap. 23. — 9 Vide Homil .
fragilitatis dijfidis? vidcat lcctor corrigendi rationcm,ct judicrt. — • Id. ' viu Oriccnis, tom. 11, fol. 83. — 10Cod. male auac. — "Id. /icterent.
na\e sed. — 'Vidc Scrm. xlv, n. 10, ctor.xxxvu, n. 2. — 4 CoJcx walc — " Codex tenuis... ducimus; decst vox ad quam scnsus exposcit.— ,3Cod.
tH\im. — 5 ld. qvam grminai it. — * Codex niale qua Jbrbtxulines male quod.
Sanctorum animas adjufans , til numeros martynimfecitt — ? Id. pcr-
SKRMO XXIX. Dl< PASCHA IX. 47
ergo apostolus dicit : « Pascha nostrum <st immolatus verit . JS emo enim ncscit oratorem in hquendo scepius
» Christus(rt). » Dicimus quare sit immolatus, dicimus ct redire ad ea qutv scepius in consciibendo retracta-
a quibus, Ut Paschae sanctum innocensque mystcrium \>it. Ponatur post ptwcedentem cum numero de
parricidii calumnia liberelur. Non nosChristiani occidimus, Pascha xiv.
sed occisum colimusChristum. Cur occisum colimus quae-
ritur : quia et (ante) FiliumDei colimus, prius quamesset SYNOPSIS.
occisus. Cur occisus sit quaeritis : dicant Judaci sacrilege
I. Templum corpus Christi. II. Templum suscitatum a Patrc
religiosi, qui cum agnum pro Pascha Deo mactare prsecepti sicut a Filio. III. Numerus qtiadraginta-sex annorum quaiuor
sunt, Christuin immolantes, pro agno Patri Filium macta- partes tcrrae indicat. IV. Numcrus istc mysticus in Adam rcpcriiur.
verunt. Hoc incusat et Paulus apostolus dicens de faci- V. Kcpcritur ctiam in secundi Adam nativitatc. VI. Conelusio.
nore Judseorum : « Pascha nostrum immolatus est Chris-
I. In sancto Evangclio secundum Joannem scriptum
» tus ; » hoc est a gente , cui 1 Joannes Baptista sic osten-
legimus8, ct omnes novimus, quod in mirabilibus multis,
taverat Christum : « Ecce agnus Dei , ecce qui tollit
quaca Domino nostro Jesu Christo fiebant, invidentes Ju-
» peccata mundi (b). » Cur sibi Christus non affuit quse-
daei dixerunt ad eum : « Quod signum ostendis nobis ,
ritis;quia sanguisejusmundipretiodebebatur. Quidenim
commiserat mundus, quod sanguine liberaretur? Legis » quia haec facis (g) ? » Respondit eis Dominus dicens :
» Solvite templum hoc, et in tribus diebus suscitabo
incurrerat maledictum , et ne Deus esset inconstans , dedit
» illud. Et illi dixerunt : Quadraginta ct sex annis
Filii2 corpus, cujus sanguis in pcena sine fine morientis, et
» acdiflcatum est templum , et tu in tribus diebus susci-
crimine funderetur3. Hoc magis pium judicium Dei , et
» tabis illud (/t)? » Advertatcharitas vestra, Fratres; Judaei
salvo pietatis affectu , sententiam suam convertit in Fi-
carnales erant, carnaliter sapicbant. Ille loquebatur spiri-
lium ; qui eum pro populis voluit ut morte momentaria
tualiter, illi carnaliter viventes, sapiebant carnaliter. Quis
fungeretur.
autem possit intelligere de quo templo dicebat? Numquid
III. O magnum mysterium pietatis! Mundus peccat, et
illi possent, qui in corde suo adversus eum iniqua consilia
Christus occiditur, ut Deus justus et pius nec senton-
cogitabant ? Sed non multum quaerimus de hoc, quia Evan-
tiam suam legis infringeret, (nec mundus , nec Filius 4 ),
gelista nobis aperuit de quo templo diperct? Nam cum
nec innoccntiam extinguerel , sed reatum. Ipse Do-
minus Christus haec cecinit, priusquam pro mundi pro- eis Dominus dixisset : « Solvite templum hoc, et in tribus
luvie patibulo figeretur : « Ita Deus dilexit mundHm , ut » diebussuscitabo illud; et illi responderunt : Quadraginta
» Filium suum unicum daretpro eo : ut omnis qui credit » etsex annis aedificatum est templum , et in tribus diebus
» in illum nonpereat, sed habeat vitam acternam(e). » » suscitabis illud (i )? » Sccutus Evangelista exponit dicens:
Declamat hinc apostolus Paulus, et dicit : « Christus nos « Ille autemdicebatde templo corporissui(y).» Ecceenim,
» redemit de maledicto legis , factus pro nobis maledic- jam quid Dominus dixerat manifestum est. Occisum Do-
» tus, quia scriptum est : Maledicrus omnis qui pependit minum a Judaeis, post triduum resuscitatum, hoc omni-
» in ligno (cl). » Et iterum : « Si Deus pro nobis , quis bus nobis notum est. Et si Judaci ignorare sedicunt, quo-
» contra nos(e)? Si Deus Filio suo6 non pcporcit, sed pro niam foris sunt , nobis tamcn apertum est, quia novimus
» nobis omnibus tradidit illum, quomodo nonetiam cum in quem credimus. Ipsius enim templi destructionem , et
» illo omnia nobis condonavit [f). » Cur Dcus Filio non reaedificationem anniversaria solemnitate celebramus,
pepercit , quaeritis ; quia Deus in Filio revicturo non timuit quam nunc agimus. Sed forte hoc exigitur a nobis utrum
orbitatem. Majestas enim perpetua nec occiditur, nec habeat aliquodsacramentum,inquo ait : « Quadraginta et
finitur. Sed quia Filius Dei neque senescere, neque mori na- » scx annis aedificatum cst templum. » Sunt quidemmul-
turaliter possit6, occisus est, ut mortali corpore solveretur ; ta, quae hinc dici possunt, sed quod breviterdici potest,
ludificata crudelitas facinusperdidit ; nam revixit occisus. ct facile intelligi, hoc interim dicimus.
IV. Videte nunc Filium Dei ab inferis resurgentem ; II. Novimus omnes, charissimi Fratres, Adam unum, et
gerit vulnera triduana, quibus possit agnosci; nam si velit, primum hominum fuisse , et ipsum csse in totunl genus
mortis aboleret notitiam ; qui resurgerc potuit , potuit et humanum, qui cum prseceptum Dei transgrederetur, frac-
curari. Salutat Apostolos, salutatur, convescitur, gaudet tus est, et sparsus colligitur in nobis, et quasi conflatur
sepopulum redemisse, quos venerat redempturus7. Re- in unum societate atque concordia spirituali , sed gemit
dempti igitur,Fratres, nobiscum petite bona, quaecupitis ; pro nobis in quibus colligitur, quia per Christum Chris-
cuncta nobis prospera tribuet suo sanguine liberatis. tianis innovatur. De ipso itaque Adam Christus venit, sed
peccatum de Adam Christus non habuit. Venit Christus
sine peccato , ut peccatum Adae solveret in corpore suo ,
et ut redintegraret eum Chrislus ad imaginem et similitudi-
SERMO XXIX. nem suam , sicut eum ante formaverat. Ergo caro Christi
de Adam, templum quod destruxerunt Judaci, et Dominus
De Pascha IX.
in triduo suscilavit illud. Resuscitavit enim Christuscdr-
Ilic Sermo conflatur ex plurimis sententiis qutv nem suam, utfortis, utpotens, utDeus, ut Patri aequa-
reperiuntur tum in Tract. x inJoan., tum in Libro de hs. Quomodo ergo dicit Apostolus : « Qui eum suscitavit
diversis Qutvstionibus, n. 56 , et ex Lib. de Vrini- » a mortuis (k). » De quo dicit? de Patre. Sic enim dicit
tate iv, cap. \, n. 9. Sed differt in pluribus ; unde Apostolus deChristo : « Factus obediens nscjue admor-
cum legatur in coclice authentico ,nempe Cod. xn, » tem, mortem autem crucis, propter quod, ct Deus ex-
fol. 167 , non prcetermittendus videtur, et quidem » citavit eum a mortuis, et dedit ei nomen , quod est su-
eo rationabilius exemplatur quod , cum ecedem sen- » per omne nouicn (/). » Ergo resuscitabo eum ; resusci-
tenticB reprcesentantur duobus in locis a sancto Doc- tabit quis? Pater, cui dicit ipse Christus in Psalmo :
tore, nihil obslat quin in tribus locis eas reprcesenta- » Resuscita me, ct reddam illis (m). » Ergo Pater

(n) 1 Cor. v, 7. — (4) Joan. i , 29. — (c) Id. iu, 16. — (</)Gal. 111, i3. — («) Rom. tih, 3i. — (f) Ibid. 32. — (g) Joan. 11 , 18. — (h) lbid 19.
— (i) Ibid. ao. — (j) Ibid. 11, 21. — (k) Rom. iv, 24; 1 Cor vi, i4 ct seqq. — (/) Philip. n, 8, 9. — (m) Psal. xl , u.
t, aiiiauuvnsB evidcnti errorc, habct : Erlenti Jc r/un — 'Codcx Filium suum. — 6 Ht Codex , i|iii mulins linbamct pnWst. — 7 Vidc Semi.
nialc : Filium. — 3Id cst : Fundcrctur ad satisfaciendum bominis sine finc inxvui, n. 3, et m.xlii . n. 1 — s Vidc Tract \ in Joan. ct Lib. du divcrais
inorientis dcbito, et nibilominus ejusdcm crimioe fundcrctur, ut boino fuerit (Jiucstionibus , n. 56.
ctdcicida, ct redeiuntus. — 4 Haec vidcntur abundarc — 5 Codei male
48 AUGUSTINI EPISCOPI
resuscitavit , non ipse se. Non infirmctur in hoc intcllcc- cifixerunt, et eam Dominus post triduum suscitavit. Hoc
tus fidclium, Fratres. Quidautcm facit Patcr sinc Vcrbo, ergo est , quod dli « Solvcrunt lcmplum (quod) XL et VI
vel quid facit sine Unico suo ? « Omnia per ipsum facta sunt, » annis aedificatum est, et ille in triduo suscitavit illud. »
> etsincipsofactum estnihil(a).» Audi quia etipseDeuserat, Nam et corporalem ipsum confectum, qui in materno utero
dc quo dicit Apostolus : « Deus suscitavit eum a mortuis. » plasmatur, ita se habere medicinabs auctoritas docet ; in
Audi quia, et ipsc se ipsum rcsuscitavit. Audi. Dicat ipse XL etVI diebus impletis, formatum esse corpusin utero
Judaeus, dicat quod superius dictum est : « Solvite tem- matris, id cst VII, VIII ct XII, et XVIII. Ita ut septem
» plum istud, et in tribus diebus » Pater resuscitat illud. diebus quasi lactis habeat similitudinem;sequentibus no-
Sed quomodo eum suscitat Pater, et Filius suscitat, sic vem diebus convertatur in sanguinem ; deinde duodecim
cum Filius suscitat, ct Pater suscitat. Quia sic dixit ipsc diebus solidetur; reliquis vero decem et octo formetur
Filius : « Ego et Pater unum sumus (b); » et iterum : onine corpuspcr diversa lineamentamembrorum;et hinc
« Quaecumquc cnim facit Pater, haec cadem et Filiusfa- jam reliquo tempore usquc ad tempora partus magnitudinc
» cit similitcr (c). » corpus 2 augelur. Hi vero quadraginta dies qui significati
III. Quid sibi vult numerus illc XL ct VI annorum, de sunt, dum fuerint multiplicati per senarium numerum
f|iio Judaei dixerunt, « Quadraginta et sex annis aedifica- propter sex aetates hominum, id est, infantiam, pueritiam,
» tum cst templum. » Iterum ipse Adam quia per totum adolescentiam , juventutcm, aetatem mediam, etsenectu-
orbemterrarum est, cum jam diceremus, audistis ; et ut ple- tem decrepitam3; (sexiesergo quadragies sexies fiunt om-
nius, et planius agnoscatis, auditc. Tnquatuor litteris grae- nes dies ducenti septuaginta ct sex ; hoc est novem men-
cis quatuor verborum graecorum, Adam csse in toto mundo scs et dies sex , qui computantur sic ex die octavo Kalen-
cognoscitc ; cnm enim ista verba quatuor, quae dicturus das aprilium, qua die conceptus est Dominus, in qua ct pas-
sum, scripscris, id est, nomina qnatuor cardinum mundi, sus est , usquc ad octavum Kalendarum januariarum , in
Orientis, Occidentis, Aquilonis et Meridiani, in quibus ([uo dienatus est, ) memorala summa dierum ducentorum
positus cst totus orbis ; dc quibus dicit Dominus : « A qua- sepluaginta sex completur. Non ergo incongrueXL et VI
» tuorventiscceli colligam clectos meos (d); » et dc quibus annis dicitur fabricalum esse templum, quod ejus corpus
David antc cecincrat dicens : « Dicant qui redempti sunt signilicabat, ut quot anni fuerunt in aedificalione templi ,
» a Domino, quos redcmit de manu inimici, abOrientcet tot dics fuerint in plasmalione corporis Domini nostri Jesu
» Oceasu , et Aquilone ct Austro'(e). » Si (quis) ergo ista Christi.
faciatquatuor nominainlinguamgiaecam,dicit : Anatholc, VI. Ecce unde dictum est: « Solvite tcmpluni hoc, et
quodestOriens;Dytis,quodcstOccidcns; Arctos, quod est » in triduo suscitabo illud. Et illi dixerunt XL et VI
Aquilo ; Mesembria, quod est Meridies. Audi ergo quomodo » annis aedificatum est tcmplnm, et tu in triduo suscita-
faciant Adam : Anathole A; DytisZ>y Arctos A; Mesem- » bis illud? Ille autem dicebat de tcmplo corporis sui. »
bria M. Capita ego istorum verborum attcnde ; Adam in- Benedicimus Dominum Deum nostrum, qui sacramcnta
venies ; etquoniam de carne ipsiusAdam Christus carnem abscondita revelare dignatur servis suis. Sit ergo gaudiiun
susccpit, qiiam in cruce confixit, hoc est tcmplum de quo nostrum semper in huniilitatecordis, utmercedem ab ipso
dixit : « In triduo suscitabo illud ; et Judaei dixerunt : accipere mereamur regni ccelestis.
» XL et VI annis acdificatum est tcmplnm, ct in triduo
» suscilabis illud? Ille autem diccbat dc tcmplo corporis
» sui. »
IV. Jam ergoinvcniamus, et numerum istum XL ct VI SERMO XXX.
annorum, quomodo ipsi Adamfaciant. Iste enim numerus
in magno sacramento est positus, quia non tantum ipsius De Pascha X.
primi hominis nomen, quod est Adam, significat, vcrum-
etiam secundi homhus Christi , quomodo sit conceptus in Legitur in Cod. Cass. xn, Jbl. 175, sine nomine
utero Virginis, usque ad tempora partus manifestal. Ergo quidem, sed in hoc manuscripto quod tolum fere
primi hominisnomen Adam ; inhoc numcrum quaeramus. S. Augustinum reprcesentat ; unde sancto Doctori
Graeci secundum suam doctrinam ad litteras numcrum minime videtur abnegandus. Ponatur post pr<vcc-
computant, et ponunt dicentes: Alpha a , quod est unum; dentem cum numero de Pasclia xv.
cum autem in numeris scribunt Beta b, hoc dicunt duo ;
ubi scribunt r vocatur in numeris ipsorum tria ; et cum SYNOPSIS.
scribunt a, in numeris dicunt quatuor. Et sic per omnes
litteras numeros habent. Ubi vero dicunt m quadraginta I. Pascha- signiflcatio. II. C.hristus pro peeeatn nicrtuus ad sati«-
^3046^111111811^ justitia\ III. Pascha , transilus Christi adccplnm a
significat; dicunt m tessaraconta. Jam videte has littcras
nobis imitandus; dancii filii ei qui Fiiium dedit.
qucm numerum habeant, et ibi invenietis Adam. Habet
enim Adam A (alpha) quod est unum; ecce unum; habet et a I. Pascha , Fratres dilecti, quidam graecum putant esse
(dclta), quod sunt quatuor; super unum (piatuor faciunt sermonem , id est, a passione4 ; non ita cst. Pascha, sive
quinque ; habet iterum A ( alpha ) quod est unum , ecce Phase, quod neque alio nomine hoc ipsum Pascha Scrip-
sex. Habet et M(rau) quod est quadraginta ; ecce Adam in tura commemorat, uterque hic brevis sermo in latinO
numero, quadraginta et VI annorum, in quo aedificatum transitus sonat. Idcirco autem transitus, quod hac nocte
est templum. prseterita , Dominus per jEgyptum transierit , quando
V. Et quoniam Dominus noster Jesus Christus de Adam yEgyptiorum primogenita universa percussit s ; comme-
corpus accepit, non de Adam peccatum traxit, templum morante eodcm Domino, atque dicente : « Et transibo
corporis inde sumpsit , non iniquitatem qme in illo fuit. » per terram ^Egypti, percutiamque omnem primogcni-
Ipsa autem caro1, quam traxit de Adam, Maria fuit, et » tum in terra /Egypti (/). » Nos tamen iUud interius
Domini caro de Mariaprocessit. Ipsam carnem Judaei cru- Pascha, hoc est, illum magis transitum colimus, quod Do-

(a) Joan. (4) U. x, 3o. — (c) Id. v, 19. — (<t) Matth. xxiv, 3i. — (e)Psal. cvi, 2, 3. — (/)Gcd. sa, 11.
' Codcx male : Ipsam nutem carnem. — * Id. magnivtilmem ; manifcsti crepxta. — 4 Vide Enairat. fivc Serm. i in Psal. lxviii, n. 1. Serm. vel
deestin. Editus de <liveisisOu.Tstionibus, Quaist. lvi, habet magnitndine sine Enarral. in Psal. cix, n. 6 — 5 Vide Tract. lv in Joan. n. 1.
\etU> corpua. — 5 Codex male : Juventus , cetus media, ct seiiectns de-
SEKMO XXXI. DE PASCHA XI.
minus ct Salvator nostor nocte hac post passioncm dc a satcdli actibus fide ac spc ad supcrna rapiamur. Idcirco
morte ad vitam , dc infcrnis ad supcrna transiit , dum ille inferna penelravit, ut redimeremur; idcirco ad su-
resurgit1. Et verc transitus hic niagnus atquc mirandus perna transiit, ut scqueremur. Scriptum est : « Caput
cst, quia' Salvator noster mortem, quam volunlatcsusce- » viri Christus est (c). » Deus ergo ille caput nostrum
pcrat Divinitate calcavit; quod quidem ante praedixerat, est; nos corpus ejus sumus; non divellamur a nostro pa-
diccns : « Potestatem habeo ponendi animam meam , et trc; qua nos secum trahit , qua in ccelum jam processimus
» potestatem habeo iterum sumendi eam (a). » Ita enim capite, sequamur etcorpore. Quapropter gloriatur homo,
placuit impcrspicabili providentiae et misericordiae Dei , cum interdum filios vel fdias Deo offerimus , cum pro no-
ut per mortem indebitam corporis Christi nos a morte bis FLUum suum Dominus noster Deus obtulerit ? Nos ali-
peccatis debita solveremur. quoties vix dare illi contenti sumus e multis unum , ille
II. Solcnt esse quidam infidelium qui proponunt : Quid pro nobis dedit Unicum : nos Deo filios commendare cunc-
necesse fuit , ut Dominus pro hominc pateretur ? quasi tamur , et ille pro nobis Unigenito non pepercit. « Quid
liberare hominem praecepto pro sua potestate non potuit. » dignum retribuemus Domino pro omnibus quae retri-
Non parva quaestio, Fratres charissimi, apud haec orantes ; » buit nobis (d)? Quid7dignum retribuemus, » ctiamsi
sed attenditc , obsecro , dum paucis , Domino donante , filios offeramus? Ille pro nobis Filium obtulit, ut more-
ista dissolvimus. In principio pcccaverat homo Dei prae- retur ; nos vero Deo offerimus ut vivant. Salvator noster,
cepta transgressus ; traditus fuerat post peccatum morti Dei Patris imperio , Dei Patris paruit voluntati.
lcge peccati , nec injuste ; sciens utiquc adversario con- . «■
senserat, voluntarie jussis3 inimici manus dederat. Hinc
hominem diabolus jure velut captivum tenebat, ex quo
praevaricatus fuerat ; per damnationcm mortis eum non SERMO XXXI.
immerito possidebat. « Regnabat enim, sicut scriptum 1
» est, mors ab Adam (£). » Deus autem noster, qui sicut De Pascha XI.
potens, ita et in omnibus verax est, qui nec contra diabo- ■»
lum quidem sine justitia judicandum putavit , cum homi- Eruitur ex Cod. Cass. xn , fol. 165, cum sancli
nem ab eo vellct auferre , non virtute cum eo agere vo- Doctoris nomine. Nihil in contextu occurrit , quodab
luit, sedveritate, nec inique ab eo hunc quem reposce- hoc titulo possit nos delerrere. Ponatur postSermo-
bat rapere , et quasi per vim extorquere. Obtinuerat enim nem pra?cedentem cum numero de Pascha xvi.
hominem , et possidebat ; dandum erat pretium pro cap-
livo. Caetero indigna res, Fratres, si quem diabolus juste SYNOPSIS.
occupaverat, hic a Deo auferri videretur injuste. Num-
quid non potuit jubendo hominem liberare? Sed LUum I. De Paschoe nominc- ct rationc. II. Christus agnus Dci pro
salutc nostra occistis. III. CruraChristi non fracta ; Christus pro
ita liberasse potentiae ejus erat, justitiae non crat. Ille Arlam morluns.
vero judex juslus non considerat quid per imperium pos-
siteflicere, sedquid pro aequitate debeat judicare. Libe- I. Pariiicidale hoc sacrificium est, si patris filius immo-
randus homo a diabolo erat, sed salva justitia liberandus. latur ; parricidale revera , nisi ideoChristus occisusest, ut
Factum est ergo ut justitiae Dci fuit congruum ; salvavit essettertia die victurus. Dum ergo immortalisoccisusest,
hominem non jubendo , sed redimendo. Assumpserat enim quid hic Patri detractum est, qui Filio non crevit occiso8?
tam ineffabili aequitatis, quam pietatis mysterio, verum Humanum corpus exposuit, resurrexit ut Deus. Novatio
hominem et veram carnem Dominus Deus noster 4 , ut ista , non pcena est , cum talis Christus ab inferis remeat ,
rectc homo hominem redimeret , dum caro pro carne pa- qui jam non possit occidi. Audi hoc et disce quid feceris,
teretur. Et idcirco venerat in similitudine carnis peccati , Gens incredula Judaeorum : in Filio Dei, qui vivus est,
ut pcr crucem solvendo, quod peccaverat , jure peccatum homicidium perdidisti9. Vos autem, fidelissimi Christia-
carnis abolcret. Actor5 saeculi istius, qui plus petierit, ni , quos Pascha non decet quaerere , sed timere , audite
quam debetur, omnem repetitionis causam perdere dici- mysterium paschalisque nominisrationem. Hebraice Pas-
tur ; nam, utverbis ipsius loquar, dicitur plus petendi pe- cha dicitur transitus , graeco vero nomine passio interpre-
riculum incurrisse. Non immerito secundum hoc aliquid tatur. Judaei Pascha solum transitum colunt, quo majores
et de diabolo dici potest. Homo eidem debebatur ; Deum eorum ex iEgypto liberati mare sub pedibus corporatum
petiit , causa cecidit ; dum plus petit , periculum diabo- siccis in fluctibus transierunt : nos vero et transitum co-
lus incurrit. Juste itaque, Fratres, reum amisit6 , qui in- limus , et Domini Christi passionem. Sicut enim transitus
vaserat innocentem ; juste quem quaesivit innoxium , per- populi pedibus factus 10 captivorum redemptio fuit , ita
didit criminosum. Amisit ergo quod jure retinebat, dum passio Christi est redemptio peccatorum. Hanc ergo diem
appetit, quod non licebat -. rediit nequitia in auctorem Dominus fecit esse solemnem , quo in ejus honorem ac
suum. Saeviendo ineum quem oblinere nonpoterat, quod votis Judaeis agnus innocens mactaretttr. 11
tenebat perdidit, nec quod quaerebat invenit; iuvaserat II. Proh nefas! jam in pectore meditata solemnitds' ju-
servum , manus quoque intendebat in Dominum : recte gulandi! dum haec annualiter renbvant, Filium Dei per-
dum utrumque quaerit, in utroque nihil profecit. Evasit petuo religiosi carnifices occidunt, recteque hic se fe-
enim servus, dum redimitur; vicit Dominus , dum re- cisse confirmant. Quoniam per Prophetas Christus aghus
surgit. :i , est appeflatus. Joannes namque cum Dominum Cbristum
III. Transitus estquod hodie celebramus, quia hodie vidisset in tcrris , hoc eum nomine nuncupavit11 ': l< Hcce
Christus Jesus cum mortem profugarct, vivns apparuit; » Agnus Dei , ecce qui tollit peccata mundi («?) ; »' h6c'est
etnitamur et noscum coresurgente consurgere. Ideo enim aperte diccre : Hicest agnus ille paschalis. Isaias de lllo sir
descendit ad nos, ul nos oum eo ascenderemus. Ille as- prophetaverat saeculis, prius quam carnaliter niiscer^lni
sumptum hominem potentia sua evexit ad ccelum, ut nos « Sicut agnus coram tondente obmutescet , sic non ape-
.0; .fciW.V, .5* t*T»«.'tttiW ' i - ».* .WW.iialW
(a) lona. xn, i8. — (b) Rom. v, i4 — (c) i C *. 11 , 3. — (./) Psal. cxr;v n — (e) Joan. r , Q9.
iwai — immMI|« •••'>* •»>»«« .M
' Vitle Epist. i.v, a<l Jantiariam n. 12. — " Co.lev malr ijuam. — Md Serm. .-ive Enarrat. in Psal. lxviii, q. 2; in Psal. cxxt p. 6. Tracf. ij^ Joan.
jus se. — 'i Gndex male nnn . pnt« prh nnstrr. — '• C01I . aptius ! — * Cocl . im\r i v, el aKM. — '"Coilex trantitum , .... trncuim. -- " ViJe Tiacl: l^vi, in
udmisit. — 7 Viile Knaimt. in Psal. cxxxix. n. j; et Seim. cxxxvn , n. 2. —
■ Coilcx niale .7/11 Filio non crevit occisum. Fuite iwn caruit. — !> Vidc
13
50 S. AUGUSTIM EPISCOIM
» ruil os suum («). » Revera in passione sic tacuit, cum omnipotentem , sine initio, sine fine ; crede utpote9 qui
a populis in cruce laniaretur. Dixerat de solemnitate omnium teneat potentatum 10 in ccelo et in terra, quia cum
paschali , sed dixerat per figuram j omne namque myste- Patre ipse fecit ccelum et terram , sicut ipse per SaJomo-
rium sic populia panditur, ut habeant et secretum. nem dicit : « Cum pararet ccelum eram cum illo (g) ; » et
Dixcrat, inquam : « Ovis sine raacula, masculus, annicu- crede etiam 11 Patrem et Filium esse unum Deum ; sicut
» lus 1 erit vobis ; de agnis et haedis accipi^tis eum , et ipse in Evangelio dicit: «Ego,et Pater unum sumus(/t). »
» erit vobis observatus usque in quadragcsima die men- Sic discutientes credamus et in Jesum Christum Domi-
» sis hujus, etoccidet eum omnis populus synagogae filio- num nostrum natum de Spiritu sancto ex virgine Maria.
» rum ad vesperaro , et aocipient desanguine ejus(£). » II. Qualis ergo sit Christus a Patre generatus non di-
Nos ipsum Christi sanguinera accipimus , quo se ipsi car- citur ; qualis sit autem generatus in terrade Matre, quan-
mfices cumsententiasperfuderunt, hoc se verbo damnan- tum ipsedederit, loquimur. Natus est, inquam, de Spiritu
les; « Sanguishujua 6uper nos et super fihos nostros (c). » sancto ex utero Virginis ; sed huic nativitati contradicunt
III. Dixerat iterum Deus : « Ossa ejus non confringen- incredub , infideles obsistunt plerumque pagani , qui ri-
» tur (d). » Servavit Deus credulitalis fidem ; nam cum dere nos solent , cum audiunt partum Virginis a nobis
pedes Jatronum , quos crucifixerant , frangerint, crura manifestissime praedicari. Sed si sua , quae colunt, vana
Christi minime confregerunt. Non hic crror , aut casus discutiant, nunquam nostra, quae vera sunt , et integrari-
est, aut eventus; disposite peccat, qui servat in scelerc dere audebunt. UlienimMinervam suam de cerebro Jovis
discipJinam. Agendum nobis dicendo utique , unde victi- asseruere natam12 5 Vcnerem etiam , quam Aphroditem
ma dictus est Christus. Primus homo Adam , id est pri- vocant, de spuma maris dicuntesse progenitam. Et uti-
mitiae nostri peccati 3, sub Dei vindicis maledicto apud in- que facilius est credendum , quod fcemina adolescentula
feros fuit Christi sanguine redimendus , ut caro carnem . virgo divinum germen Spiritus sancti obumbratione con-
crux arborem , verus etiam Virginis Filius mulieris com- cepit , quam illud , quod pagani asserunt, Vcnerem , quia
plicem redimeret*. Inde est FiJius Deiproreo innocens, de spuma maris corpus accepit, et Minervam dicunt
pro homine Christus occisus , qui posset pro aJtero sine quia de cerebro suo Jovis " generavit. O pagani insensati,
suae vitae periculo occidi. Nihil igitur mortuus est in am- et miserrimi, si Ulis vanis assertionibus vestris creditis,
bobus , nisi caro peccatrix , cujus vittc scilicet meruit caro cur de nostris fidebbus et sanctis praedicationibus dubita-
sacra suffigi. Cum igitur, hominis pro reatu, Christi cor- tis? Quod ergo de monstruosis, et portentis vestris ita
pus reparabile occisuni est , non tam Christus occisus, sed credids , quare non virtute Dei vivi quaerentes facihus
erectus5. invenitis ? Ecce nos virtute Dei nostri ostendimus Virgi-
nem concipere posse , et generare. Unde accipite pauca ,
<W\* >in\»\i x\uWHVW* VUHVVVIVM WW>W/V\WMt%MWV*\WWMWMWMVVWM quoe omnibus nota sunt et manifesta 14 . Apes novimus fce-
tum edere , et conjugia non habere. Si ergo apem credis
SERMO XXXII. esse matrem et virginem , cur non credis Mariam sanctam
fcetum sine corruptionc profcrre? Ergo nemo dubitet
De Pascha XII. natum Christum de Spirilu sancto et virgine Maria, quod
ab Angelis nuntiatum credidit universa humana natura.
Extrahitur ex Codice Cass. xn in Redditione Sym- III. Sed jam cum aliquando convicti pagani erubes-
boli, cutn nomine S. Augustini, cui recte tribuendus. cunt, addunt et dicunt : Possibile quidem fuit Deo, ut
Locus ejus past prrecedentem cum numero de Pas- Virgo conciperet , et pareret , sed indignum videtur au-
cha twr. dire , quod tanta illa majestas per genitales foeminae tran-
situs pollutionis itinera pertransire voluerit15, ubi quamvis
SYNOPSIS. nulla fucrit carnalis naturae commixtio, fuit tamen Deo per
illam transeunte carnalis pollutio. Audi , insipiens Homo.
1. Credendum in Patcem et Filium, ulpote unum Deum. I!. qui taba audes loqui de Deo ; tu haec de Creatore dicis ore
Christi Nativitas de Virgine polius creditur quam paganonim com- temerario, nos formam creaturae damus inmensuram16, ut
menta. III. Christi Nativitas ex nativitate illaesa. IV. Pilati et Ju- possit in te vanitatis tuae conticescere scrmo. Sol certe crea-
dacorum perversitas. V. Christus in Kesurfectione mortis et diaboli
vietor. tura est Salvatoris , de quo tu Joqueris , qui transit per
obsccena et sordida Joca, in qua radium suae lucis infuJget
I. Ebt fidei nostree, vel hujus sanctne et vcnerabilis et ipse nihil 17 ex his poUutionis inquinamentum assumit.
Paschae laeta festivitas , quam fecit ex Virgine in homine Si ergo sol transiens per sordida loca , nullam sentit vel
a6Sumpto Christi carnata majestas. Haec, Fratres, de patitur contumeliam , quomodo tu Deo transeunti per
Christo fides est nostra, qua peregit cuncta mysteria , « Si- Virginem castam , factamdicis esse injuriam? Accipiteita-
» cut fortis gigas ad currendam viam (e)6. » Nam de que de ipso sole adhuc aliam formam. Potest fieri ut
Deo Patre omnipotente « Creatore universorum, Rege aliquando aliqua arbor , habens in se splendorem solis ,
» omnium saeculorum, immortaJi et invisibiJi Deo (/)*, » possit incidi. Cum ergo inciditur, non vides, quia ictum
non scnsu , non sermone , non abquibus grammaticorum ferientis ferri primus splendor solis excipit, priusquam ad
calculis posset8 aliquando humanus intellectus aliquid Ugnum pervenerit , et cum splendor ibi sit , splendor ipse
explicare , de quo in ccelis credimus Filium ineffabiliter nec potest incidi , nec aliquando poterit violari. Illud ta-
generatum , et in novissima mundi pro saJute generis hu- men lignum subjcctum est incisioni , quod in praesenti
mani de Spiritu sancto ex virgine Maria in terris singu- videtur incidi. Ita et Christus et ligari potuit, et teneri
lariter natum. Tu vero, Christiane, crede primoomnipo- potuit, et crucifigi potuit, et occidi; tamen in Christo
tentem Patrem ; crede sine initio , sine fine 5 crede quia divinitas Deitatis nullatcnus potuit vitiari.
Filium in ccelia generavit , ut voluit , talcm quaJem se , IV. Testis est Pilatus , qui sedit pro tribunali , et lotis

(a)H»1. 1111,7. —(i) Kxod. xn, 5,6. —(c) Matth.xxvu, 25.—(rf)Exod. xu, 46. ~{e) Psal. xvin, 6.— (/) i Tim. i, 17.— (g) Prov. vm, 37.— (A)Joan. x,3o.
■ Codex male : Masculum agniculum. — 3 Id. quod... cum sententiam. 9, Epist. xvii, ad Maxiinum Madaurensem ; et de Civitate Dei, lib. lv, cap.
— 3 Id. nostris peccatis. — ^Cod. redemisset temporis eriore. — 5Cod. 10; et lib. xviu , cap. 8. — ,3 Jovis nominative pro Jupiter. Vide de Civi-
tnalp rerfui. — * Vidc Serm. ccxv , n. a. — 1 Codex male immortalem et tate Dei, lib. xi , cap. la. — '4 Videtib. m, de Trinitate, n. i3. — l5Deest
OwincibilemDeum. — ■ Ibid. arculis possit. — 9 Forte filium. — '"Codex in Cod. voluerit. quod reqiiiiit sensus. — 16 Cod. sine sensu immensio. —
aa\e potentum. — Id. credentes. — "Videlib. *i contra Faostum cap. >7 Nihil pro mdlum.
SERMO XXXHI. DE PASCHA XIII. 51
nianibus ait : « Mundus sum ego a sanguinc hujus , vos n laudabilis nimis (d). Magnus vere Dominus, et magna
» videritis {«) ; » tamcn Judseis clamantibus : « Crucifi- » virtus ejus et sapientiae ejus non est numerus(e). » Quis
» gatur(i), » flagellis caesum tradidit crucifigendum. O enim facile vel enumerare, vel digne poterit explicare diej
judicium perversum ! Sedet reus, et stat Deus : jubet Pila- istius sacramenta? Quem devicto Dominus diabolo, mor-
tus, et crucifigitur Christus. O populus Judseorum! O tisque dominatu compresso, per Resurrectionis suse gioriam
qui te dicis esse haereditas Dei! « O vinea Domini Sa- mirabiiiter Ulustravit , eumque nobis in solemnitate salu-
» baoth, quae non uvas, sed spinas et tribulos protu- tis perpetuae dedicavit. Quid itaque, Charissimi, hac festi-
» listi (c). » Imo ipsam uvam a Pilato suscepisti, et in vitate potestesse jucundius? Quid hocdie felicius2? Quid
praelo crucis tuis manibus expressisti. Haec est illa uva, hoc mysterio sacratius? Quid hoc sacramento mirabilius?
quae expressa sanguinem fudit , et totum mundum suo « Hic est nimirum dies quem fecit Dominus ; exultemus
cruore perfudit. Sed Christi sanguis in remissionem fusus » et laetemur in eo (/").» Hic dies est inchoationis nostrae,
est peccatorum, ut damnaretur contumelia Judaeorum. diesque reparationis nostrae , dies vivificationis nostrae ,
Veni ergo , Judaee , veni ad Ecclesiam Christi ; bibe san- dies redemptionis nostrae, dies sanctificationis nostrae 3,
guinem , quem fudisti , et dele facinus , quod fecisti. No- dies postremo illuminationis nostrse. « Eramus enim ali-
lite timere , quia cruci affixistis Dominum Christum : ad » quando tenebrae, nunc autem lux in Domino (g). » Era-
hoc ille venit, ut sanguine suo redimat totum mundum. mus quondam captivi diaboli , sed nunc confitemur et
Cui si credideritis , potestis, et vos, Judaei, indulgen- dicimus Domino : « Quia redempti sumus de manu ini-
tiam accipere peccatorum. Nam cum ipso ligno , id est » mici, ac de regionibus congregati (h). »
cruce Christi non solum unius pomi arbor replantata est , II. Vobis etiam et in vobis, o novi Homines, sententia
quae primo homini ingesserat mortem , sed totus denuo ista vel maxime congruit, qui et veste et mente prae caete-
innovatus est Paradisus , quando introivit Latro ille , qui ris nunc in Ecclesia candidi apparetis. Vos estis « Neo-
cum eo semel fuerat crucifixus. » phyti , » id est, novella plantatio *, quos ccelestis Pater
V. O Mors , o Diabole , quid dicis ? Quasi de victoria dono sancti Spiritus per Jesum Christum Salvatorem nos-
tua lsetaris, quia Christum immortalem conspicis esse trum abluere, ac sanctificare, et novae vitaeinformatione,
mortalem. Christum quem vides descendisse ad infer- in terrae6 salutis plantario collocare dignatus est. Videant
num, festinato pergit solvere vincula captivorum, et nunc vos fideles Dei et Christi, spirituales « Pauperes, ac
vacuum reddere in inferno dominium tuum , ut ipse , ut » laetentur (1), et exultent quoque filiae Judae(y) . » id est,
fortissimus gigas, qui te superavit in mundum, velox confitentes Deo animas, quia « Fecit nobis magna qui po-
ad currendam viam penetraret et in infernum , ut et de » tens est (k). » Haec sunt plane, haec sunt « Magna in nos
nianu tua eripiat, quos tenebas, et te ab eodem perpe- » operaDomini, exquisita inomnes voluntates ejus(Z). »
tuum damnari videas. Ecce jam tertia die resurrexit a Vos estis nunc omnium contemplantium , gratia Dei , pu-
mortuis, ut veram fidem, quam promiserat, redderet suis rissimumspeculum. Quisquis prudenterconsideraverit, aut
Discipulis , et omnibus in se credentibus manifestam tri- de similitudine conservati in se muneris gratulabitur, aut
buat gloriam regni coelestis. de accepti tanti pignoris damno salubriter compunctus
admonebitur. Illi quoque, qui necdum singulare istud ac
v%v%vwt \V*XV praecipuum salutis donum consecuti sunt, exemplo vestro
incitabunturadinquirendum, atque adipiscendum. « Con-
» firmet ergo Dominus hoc quod operatus estin vobis (m), »
SERMO XXXIII.
et caeteris omnibus, largam misericordiam suam tribuens,
De Pascha XIII ad Neophytos. proutcuique novit esse necessarium.
III. Vos tamen, Charissimi, quos tota nunc omnium nos-
Hunc habemus ex Cod. Cass. xn, fol. 1 90. Nomen , trum gratulatio concelebrat et miratur, de quibus etiam
et doctrina et modus scribendi sanctum Augustinum rectissime dictum creditur : « Hic dies quem fecit Do-
denotant. Collocetur post prcecedentem cum numero » minus8; vocavit enim Deus lucem diem (ra); » vos,
de Pascha xvm. inquam , 0 Dilectissimi , tenete fortiter quod accepistis.
Sacramenta christianae religionis in vobis plenissime con-
summata sunt. ./Eterno et ccelesti Regi jam militare cce-
SYNOPSIS.
pistis. State nunc viriliter contra omnes insidias inimici ,
I. Cunctae creatime, spcciatimque Christiani invitantur ad ce- quia ille profecto « Coronabitur qui legitime decertave-
lebrandam laatanter festivitetem Paschae. II. Neophyti particulatim » rit(o). » Incommune verouniversi monentem Aposto-
excitantur ad gratulandum Domino. III. Iidem ad perseverandum lum audiamus : «' Omnes, inquit, vos filii lucis estis et filii
aniraantur. IV. Pie et honeste cclebrandum Pascha ; mysticae inler-
pretationes. V. Conclusio. » diei, non sumus noctis ncque tenebrarum (p). » Igitur
intam solemni luce7, tamque claro sanctificationis tem-
I. Dies ecce quem expectabamus illuxit nobis ; beata pore «Nondormiamus» somnopeccati,sed«VigiIemus » ad
festivitas , quam expectabamus advenit ; sanctum Pascha , omne opus bonum ; «Simusque sobrii » et mente et corpore.
quod desiderabamus, Domino donante, suscepimus. Quid Ambulemus sicut filii lucis. « Fructus autem lucis est in
ergo nunc est, Charissimi, nisi ut tantae solemnitatis laeti- » omni bonitate, et justitia et veritate(<7). Epulemur sanc-
tiam , tantumque divinae dignationis beneficium summa » tum Pascha non in fermento veteri malitiee et nequitiae,
puritate ct gratulationeanimorum, etoptimaconversatione » sed in azymis sinceritatis et veritatis (r). » Festivitas
morum, sanctissime ac devotissime celcbremus ? Lsetantur enim haec magna spiritualis in nobis est Verbi Dei, et Sal-
plane hodie cceli simul ac terra; congaudent hominibus vatorisnostri, qui «Inprincipio apud PatremDeusVerbum
sancti Angeli , et omnis pene creatura rationalis 1 « Alle- » erat , et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ,
» luya, » id est, Laudate Dominum, resonat. Nos quoque » et ecce vidimus et credimus gloriam ejus (j), » qui cum
dicamus concorditer ac sapienter : « Magnus Dominus, et sit UnigenitusPatris, dignatus est tamen habere consortes.

(a) Matth. xxvn , 34. — (b) Ibid. 23. — (c) Isai. v, 4. — (d) Psal. xlvii , 1. — (e) Id. cxlvi, 5. — (f) Id. cxvn , 34. — (g) Ephcs. v , 8. — (h) Psal.
cvi, a. — (4) Id. lxviu , 33. — (j) Id. xlvii, it. — (k) Luc. 1 , 49. — (t) Psal. cx, 2. — (m) Id. lxvii, 29. —(«) Gen. 1 , 5. — (o) 2 Tim.
11 , 5. — (p) 1 Thessal. v, 5. — (9)Ibid.g. — (r) 1 Cor. v, 8. — (s) Joan. 1 , 1-14.
1 Vidc Serm. clv, n. 3. — 5Cod. variat sempcr circa genus subBtantivi (/;'« ccxxv, n. 4- — 4Id. ccclxxvi, n 3. — 3 Codet male inti^na?. — * Vid
diccns modomV;, modo htrc ; omnia ad unitatem reduximus. — SVidcSerni. Serm. ccxtvi. — 7 Id. ccxxn , et ucxxiu.
52 S. AUGUSTINl EPISCOPl
0 mira et ineflabilis pieias! Qui dudum eramusserri inu-
tilcs, Domini nostri fratres , et cohaeredcs ipsius vocari «v»*\ »w» w«wv» wwv*wIW» »\V\ VW\\W\ 1A\\\\\» VWVWV\ VW» WV\ »w\vwivw» v«
jam et esse meruimus.
IV. Nihil ergo carnale, nihil indignum in tanta divinae SERMO XXXIV.
gratiae lsetitia perpetremus. Indecorum quippe ac perni-
ciosum est suh occasione festivitatis ita indulgere refec-
De Pascha XIV ad Neophytos.
tioni corpusculi, ut notanda aliqua ac lurpis subrepat
animae nesrligentia. Sint itaque feriae nostiae honestac : sint „ . . . „
_ , .. . *, ~ , , Sernw luc maent momenti, et nutla ratione sancto
Deo placUae, et juxta Apostolum : «Omnia nostra honestc . . » » r> • »
r J ,. r ./ \ . ■ j Ausmstino abneganaus. Jbruttur e Cod. Cass. xn,
» ac sccundum ordmem fiant (a); et sivc manducamus, - ,° „ „„ „. .°
» sive .... . i. m quid
bibimus, sivealiud .j facimus,
- ' •
omnia m nomine fol. _152. , Pjius
•' locus post
posi prcecedentem cum numero
. . .
» Doraini nostri Jesu Christi faciamus (b) •, » per qucm de Jrasc/ta xix
nobis hodiernus dies exordio vel cursu temporum primus
SYNOPSIS.
esl inslitutus, et in solemnitatibus praecipue electus, et
mysteriis multipliciter consecratus1. Haec namque dics
I. Pispiitationem dc Sacramcnlis janidudum promissam B. Au-
est, et prima inter septem, et extraseptem, hoc est, prima gustinus ncophytorum gratia incipit. 1F. Saorificium novas lc-
et octava; undc ctquidam Psalmi mystice « Pro octava » gis in locum hosliarum nnliquarum vcnit. III. Pc sacramcnto
in titulo superscripti sunt. Sub hujus numeri figura octo Corporis ct Sanguinjs Christi dicturus.docctanimas attractione di-
animrc scrvantur in arca Noc, quac typum gcrebat Eccle- vina indigcrc. IV. Christus est panis vivus, ct panis viue. V.
siae. Dominus quoque in Evangelio octo designat beatitu- Christo proponenti Corpus suum in cibum , ct Sanguincm in potum
ad procurandam anima) vitam asternam crcdcndum est. VI. Plu-
dines, qnibus corum perfectio gloriosa describitur, qui ribus satisGt quiestionibus , ct primo ad monstrandum hujus ma-
superatis saeculi istius tentationibus, tanquam diluvii fluc- leriajopporlunitatem, Baptismi mr.leria in comparationem adducitur
tibus , ad terram immortalitatis pervenient 2. In hujus et fusius cxplicatur. VII. Panis et vinum in signum unionis intcr
diei sacramenli numero Ecclesia nascitur, et Synagoga tidelcs, ad sacramentum a Christo adoptata sunt. VIII. Christus
in sacramcnto dat vercCorpus et Sanguincm suum, sub specie
finitur. Judaei enim sabbatum, id est, septimum observare
tamcn panis ct vini, ne fastidium aut rcpugnantiam excitet. IX.
sibi videntur , legitimum diem nescicntes miseri, neque Christo gratia? agenda; pro dono Corporis sui , fidcsqUc simul adhi-
credentes quod finis legis Christus sit , qui solus et lcgem benda, cum tam potcns sit viuum in Sanguincm suum,quamaquam
implere potuit, et condidit omnem diem , ct omnibus in vinum convertere. X. Nullus ergo peccator ad sacramentum ac-
sanctis festivitatibuspraefuit; hunc diem, quem etiam Do- ccdat, quin fuerit prius Peo reconciliatus.
minicum merito appellamus, quia in eo Dominus ac Sal-
vator noster ab inferis rediens, verum planc lumen, huic I. Neophytis debita informatione constringimur ne am-
mundo resplenduit. Quem etsi Gentiles solis dicm igno- pliusdisputationem4, quamde sacramentis spopondimus ,
ranter vocant, nos tamen scientes intelUgimus hunc csse difleramus. Equidem, DUectissimi, magnum disputatio-
solis dlius diem, de quo scriptum est : « Ecce orietur vo- nis istius pondus declinare mediocritati nostrac tutissimum
» bis Sol justitiae, in cujus pcnnis est sanitas (c). » Iste putaremus, nisi e contrario periculum gravius instaret,
utique sol visibUis pcnnas habere non crcditur, sed ilie si per desidiam ac neglectum sacerdotalis oflicii, rudi-
verusSol, qui hujus etiam qucm cerriimus creatorest, menta infantilis adhuc ignorantiae deserantur. Itaque
solus habet pennas illas divinae virtutis ct protectionis, dc prout Dominus humilitatis nostrae sensibus dignatus fue-
quibus dicitur : « Sicut aquila protegens nidum suum, rit infundcre de sacramentorum ac sacrificiorum inenar-
» expandens alassuas, suscepil cos (d). » Et in Evangc- rabili bono disputare conabimur. Offerant pro mc preccs
lio : « Jerusalem, Jerusalem, quotics volui congregare vota crcdentium; oflerant agnoscendae veritatis dcsidc-
» filios tuos quemadmodum gallina congregat pullos suos rium corda dubitandum.
» sub alis suis (e)? » Cui opportune ac salutifere fidelis II. Audistis, Dilectissimi , prophetac Malachiae oraculo,
quisque proclamat : « In umbra alarum tuarum sperabo , veteris illius populi sacrificia voce Dci reprobata5, cum
» donec transeat iniquitas (f).» dicit: « Non cst milri voluntas in vobis, dicit Dominus, et
V. Proinde, Charissimi, quia impletum cstillud quod in » sacrificium non accipiam de manu vestra (k). » Et
Psalmo praedictum est « Hosanna (g) » , id est , o Domi- quomodo homo consecrabitur Deo, si sacrificia tollantur,
ne, salvum me fac-, et porta jam nobis salutis aperta est , cum utique, ubi sacra desunt, sacrilegia succedant? Audi
de qna dicitur : « Haec porta Domini, justi intrabunt por quid idcm Propbcta sub Dci voce subjungat : « Quoniam
» eam (h); » intremus portam Ecclesiae in omni sinccri- » a solis, inquit, ortu, usque ad occasum clarificabitur
late et vcritate , ut pcr hanc confessionis et laudationis » nomcn mcum inter gentes , et in omni loco sacrificabi-
•celeberrimam portam , intremus etiam in Paradisi rcgna, » lur ct ofleretur nomini meo oblatio munda (/). » Non
quae est ccelorum porta, ubi perpetua Dei nostri Jaude ergo tolluntur sacrificia, sed sacrificia crucnta tolluntur.
fruentes «Non confundemur cum loquemur in porta (i) Cnius siquidcm popidi reprobatur hostia , et a sohs ortu
ChristoJesuDomino nostro, qui dicit : « Egosum oslium, usquc ad occasum oblatio inter gentes munda suscipitur.
» per me si quis intraverit, salvabitur (/). » Per hunc Longum cst nunc ostendere Ulam legis victimam in agno
omnes sancti ingressi sunt ct intrant quotidie ad Patrcm illo immaculati velleris ct anniculae perfecdonis , Christi
vitae aeternae, cui cum ipso et sancto Spiritu honor ct imaginem praetulisse , multaque alia , quibus nihil aliud
gloria est per cuncta saecula sacculorum3. Amen. quam sacramcnta dominicae passionis contincntur.
III. Transeundum est ad Evangelia, ct id agendum , ut
qui reccnti baptismo ex aqua et Spiiitu , aeternae vitae
principia sumpserunt, Corpore et Sanguine Domini Salva-
toris vitam se possidere non dubitent. Auditc crgo, DUec-
tissimi, auribus obedientibus, nec speretis quemquara
a me adChristum trahi posse, quem Christus ad Patrem,

(a) i Cor. xit , 4o. — (i) Id. x, 3i. — (c) Malacli. iv, u. — (J) Deut. xxxn, a. — (e) Matth. xxin, 37. — (/) Psal. xvi , 8. — [g) Id. xi, 1.
— (k) Id. cxvii, 20. — (1) Id. cxxvi, 5. — (j) Joaa. x, 7. (*) Malach. 1 , 10, 11. — (/) Ibid.
■ De feriis Sasclialibus, seu dcdiebus Fcriatb vidc amiolalionem Editionis — 3 VideHieron. in Expositione super Matth. cap m. — i Dc disputatkmc
Maur. adSerm. ccnx, lom.v ,r. io63.— ' Vide Serm. aax in Append. Mam . sacramentorum vide Sermoncm ccxxvn. — 5 Vide Enarrat. in Psal. cti, n. i3.
p SEKMO XXXIV. DE PASGHA XIV. 53
aul quem ad Christuiu Pater1 non attraxerit, qui dixit : vitani inlelligeienuis esse referenda. Ergo sicut vita cor-
« Nemo potest veniic admc, nisi Pater, qui misit mc , poiis anima est, ita animae vita Deus est. Panis ergo
» traxeriteum(«) : » traxerit, inquit, non invitum ac po- animae Christus est, sed nonnisi illius animse quam fides
testate, sed amantem, desiderio et charitate. Trahit enim, pascit. Cum scandalizaret plurimos, non solum ex Judaeis,
DUectissimi , non minus interdum voluptas aliqua vel verumetiam ex Discipulis, aliquos post verba sacramcn-
necessitas2. Habet anima delectamentum suum quo trahi- torum recessisse ab eo Evangelista commemorat; adeo
tur ; habet Christi dilectio vinculum , quo qni Uligantur ut ipse post haec Apostolis diceret : « Numquid et vos
criminibus , absolvuntur , et innocentiae merito usque ad » vultis abire (m) ? » Et respondeamus nos cum Petro
Patrem pertrahuntur. Ergo quem diligis sequeris, et ab apostolo: « Domine, ad quemibimus? verba vilae aeternae
co, quem avide sequeris, quodam modo traheris. Sic ergo » habes; et nos credimusct cognovimus, quia tu esChris-
ad Christum Pater, sic ad Patrem Christus dilectores suos » tus, Filius Dei(n). » Ergo quisquis agnovit Christum
pertrahit. Tantum est ut ei, quem dUigis, illum prophe- essc Filium Dei, plena fide aeternae vitae verba suscipiat.
ticum dicas: « Ego autem non laboravi sequens post « Audi, inquit Propheta , audi, Israel, et tace(o). » Et
• te(b) ; » id est, in eis, quae ad vitam pertinent , non la- alibi : « Audite et auribus percipite, et nolite vos extol-
boravi curiositate inquirendi, sed requievi sequens secu- » lere, quia Dominus locutus est(p); » quid aliud ad-
ritate credendi. monens, quam ne quis extollatur opinionibus, cum se
IV. Tunc audics libens et3 gaudens salutem tuam et potius disputationibus debeat applicare divinis? sic ordi-
vitam tuam, dicente Christo4 : « Ego sum panis vitae(c). » navit Creator tuus; sic voluit Redemptor tuus. « Num-
Est enim vere panis vitae, sed eis qui fide vivunt, sicut „ quid dicit figmentum ei qui se finxit : Quid me finxisti
scriptum est : « Justus autem ex fide vivit(ef). »Audi ergo et » sic (q) ? »
crede dicenti : « Ego sum panis vivus, qui de coelo descen- VI. Sed tamen permittamus ut aliquem quaerendi locum
» di(/?).»Inde ergo panis est, et ideo panis vivusest, quia habeat terrena sapientia. Quid est, in quo displicere in
de ccelo descendit, ut quia per peccatum mors regna- mysteriis suis possit Christus, qui est aeterna Sapientia?
bat in terris , per panem vivum vita vivat et viveret e coe- Panis vitae est fidelibus suis. Numquid displicet quod vult
lis5.Magnasiquidem subtUitas discretionis est inter panem ex seipso pascere quos pcr se redemit? ad ipsam primitus
vivum et panem vitae ; et talis quantum puto, ut panis originem fidelium revertamur. Ex aqua et Spiritu renas-
vivus vitam babeat, panis autem vitae vitam sumenti- cimur. Jam hoc ipsum, quod renascimur, quam investi-
bus afferre videatur. Denique hoc ipse subjungit. Nam gabUe, quam incomprehensibile est , nisi fide compre-
cum dixisset : « Ego sum panis vivus qui de coelo des- hendatur ! Ex aqua ct Spiritu renasci oportuit qui
» cendi , » addidit : « Si quis manducaverit de hoc pane, renascebantur in Spiritu , ut a sancto Spiritu originem
» vivet inaeternum(/),» ut aeternam vitam,quam in se traheret procrcatio spiritualis. Sed lbrte aliquis quaerit :
habebat , his qui se sumpturi essent , attulisse videatur. Quare ex aqua? Hoc ipsum fortasse quaereres, si baptis-
V. Hic jam subjungitur Ulud , de quo Judaeis litigandi matis mysterium alia quacumque materia constare voluis-
inter se invicem causa consurgit , quod ait : « Panis, quem Set. Sed si discutere dispositionem divinam licet, quid
» egodabo, caro mea est prohujus mundi vita (g). » Hinc tam purum aut simplex ad reparationem nostram Spiritui
enimUIe laboriosus atque difiicUis dormitantium et osci- sancto quam aqua potuit adjungi? de qua in principio
tantium in fide tepor6 nascitur, eorum videlicet , qui prius statim scriptum est: « Spiritus Dei ferebatur super
voluntintelligere quam credere;cum eis se opponat justo » aquas (/•). » Revexit ergo libens ad salutem nostram
judicio manus divinae majestatis, quae scriptis suae legis Spiritus suam sedem. Quam multas autem inhac regene-
inseruit:«Nisicrcdideritis,nonintelligetis(/t).»Credendum ratione species aqua continet! Primum quod mortificare
cstenim,utpossitinteUigi,qnidquidSalvatornosterdocuit et quasi abscondere a saeculo videtur, tegere et consepe-
aut tradidit ; quia credentem praemium inteUigendi, non fire per baptismum quoscumque submergit. Deinde, post
credentem error ignorantiae consequitur. « Panis, inquit, modum emergendo, quasi nascitur, qui mersus sub Tri-
» quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. » Non nitatis confessione concipitur, et quasi utero fontis abscon-
est hinc litigandum, quod Judaei, audita inter se hac ditur ab aqua; in lucem8prodit, ut purificationem quam
vocc, feccrunt ; sed credendum , quia Discipuli hunc ci- in corpora aquae exercet elementum, etiam in animas,
bum vitae credendo meruerunt. Nemo dicat id quod Ju- cooperante Spiritu, merilo confessionis usurpet ; et suc-
daeos dixisse Evangelista commemorat : « Quomodo potest cedit unctio magnre ac propheticae dignitatis, quae9 cum
» hic Carnem suam dare nobis ad manducandum (/'). » suavi fragrantia, consecrata a Christo, infantium inno-
Audiat potius, et cum tremore audiat: « Nisi manduca- centium capita perfundit; omnes sub Christo capite, in
» veritis Carnem Filii hominis, et biberitis cjus Sangui- regeneratione consecrat, ac Prophetas et reges facit10
» nem, non habebitis vitam in vobis(y). » Ergo sicut quoscumque perfundit. (Reges quidem1',) quia se ipsos
creditis Evangelium : « Nisi quis renatus fuerit ex aqua regere, et vitiis incipiunt imperare ; Prophetas autem,
» et Spiritu (k), » et renasci, credendo, mcruistis; in quia et in praeterito quae gesta sunt fide conspiciunt, et
eodem Evangelio creditis : « Nisi manducaveritis Carnem in futurum, aeternitatis beatitudinem quam credunt an-
» Filii hominis et biberitis ejus Sanguincm, non habebitis nuntiant. Ergo si placuit materia qua nascimur, multo
» vitam in vobis. » Sed ne forte credcremus, DUectissimi, magis oportet ut placeat illa qua vivimus. Prius quod
hrec ad praesentem vitam esse referenda, et putaremus sacramentum Corporis sui panem esse voluit, quod dig-
Christi Corpore absoluto a conditione communis istius nius vita. Deinde quod quos in membra sua (numeravit)'-
mortis7, qua anima a carnc dirimitur, significanter addit, vivere cibo sui Corporis voluit, ne quod mcmbrum alia
et dicit : « Et ego resuscitabo eum in novissimo die (/) : » forsitan membra despiceret , cum extra corpus csset , nisi
ut sacramcnta Corporis et Sanguinis Domini ad aeternam cum membris omnibus convcniret.

(a) Joan. vi , 44. — (4)Isai. n, 3i. — (c) Joan. v, 35. — (d) Rom. 1 , 17. — (e) Joan. vi, 5i. — (/)Joan. vi, 5i-58. — (g) Ibid. Sl. — (h) Isai.
vii, 9. — (1) Joan. vi, 5a. — (/) Ibid. 53. — (*) Id. m, 5 — (/) H. 4o,54. — (m) Ibid. 67. — («) Ibid. 68 , 69. — (") Eccli. xxxn, 9. —
(p) Jer. xni, i5. — (q) Rom. i\ , 20. — (>•) Gcn. 1 , 1.
'Codex male Christiim ail Patrem... ad Chrislum Patrem. Vide Tract. n. 11 — 5 SieCodex; forte vita vivat , et venial e carlis. — r'Cod. ha-
in Joan. xxvi , n. 4 et «cqq. et Senn. cxxxi , n. 2. — ' Id. vnluptutem ali- bct typcr. — 7 Sic Cod. fortn corpus absnlutum. Vide Tract. in J»an. xxvi,
(piam vel necessitalem. Nccessitalein intcllige non absolutnm, fcd forlem n. 12. — * Codcx per errorein nianifcslum lurc rem. — 0 Id. nule i/uem.
iKquMB et qiCT difTicilc vinci possit attraclioncm. — 3 (Vnlex : /-, /„•«> et — Id. faciat. — 1 1 Detiderantur evidenter addcnda verbn rcgrt ipiidrm.
libens gaudcnt , evidenter male. — 4 Vide Scim sivc Trarl. in Joan. ixyi , — 1» In Cod. dcest vox numerarit.
14
S. AUGISTINI EPISCOPI
VII. Ipsa tame» attendamus elementa, quae in Corpus ac » mitte nobis debita nostra , sicut et nos dimittimus de-
Sanguinem suum voluit consecrari. Panis ctvinum sunt1. » bita debitoribus nostris \d). » Dimitlitur tibi, securus
Considerate, Dilectissirai J, ex quam multis granis panis accede, sed vide si dimittis ; nam, si non dimittis, audies:
conficitur, cx quam multis acinis vinum fluit, et videte « Serve nequam, omne debitum dimisi tibi, quia rogasti
si non ille apostolicus sermo completur qui dicit : « Multi » me 5 nonne ergo oportuit et te quoque misereri con-
» unum corpus sumus (a). » Sic ergoet nos oportet sub » servo tuo (e). » Dicit tibi etiam Apostolus: « Quoniam
torcidari et mola ecclesiasticae disciplinae in unum cor- » qui manducat et bibit indigne , judicium sibi mandu-
porari atque confluere, ut secerni, fidc consociante, non » catet bibit, non judicans Corpusf/"). »Si enim corpus
liceat. Videte, Dilectissimi, utrum vere corpus sit quod judicasset, nunquam membrum otiose parasset3. Quo-
in Cbristi Corpus solemni invocatione conficitur, cum in ties ergo ad altare Domini convenimus, pax ofteratur,
uno corpore nullam differentiam sciat Dominus aservo, et securi sumus quod vita sumatur, per Dominum nos-
bumilis a regno , pauper a divite ; ubi personarum discri- trum Jesum Cbristum , qui vivit et regnat in saecula
men fldei fervor excludit ; ubi inflrma grana cum maximis, saeculorum. Amen.
inflatione, follibus fidei conflabuntur. Merito ergo Domi-
nus hoc genus oblationis elegit, quod Corporis et Sangui-
nis sui dignitate donaret , consecrans nobis sacrificium ,
quo nihil aliud quam pax et unitas commendatur. Quae SERMO XXXV.
enim tanta , quanta in farina tritici granis , aut in vino
uvarum acinis potest esse concordia idonea ? Haec plane De Pascha XV , ad Neophytos.
materia est, quam Christus, qui pacis auctor est, in suum
corpus assumpsit3. Voluit autem nos hoc sacrificium HicSermoeducitursicut prtecedentes ex Cod. Cass.
continere , ut dum has hostias pacis ofterimus, assiduo 4 ac xu,fol. 195. Dubius quibusdam doctis videbatur ob
planc jungi ad cultum suum redemptionis nostrae comme- frequentem repetitionem verbi,Dilectissimi.Sed credi
moratione censeamur, nec jam amplius in superstitiones potest lianc allocutionem extemporaneam a notariis
varias defluamus, qui sub uno capite unius corporis fuisse exceptam, et inde istam procedere repetitio-
mcmbra censemur. nem. Cum Codex xn pro aliis sit authenticus , nol-
VIII. Non in his sanctis ac dignis Deo sacris nitorem lem absque gravissimis rationibus sermonem ex
hostiarum fceda ventris ingluvies (et) indigcsta crudi- hoc fonte depromptum reprobare. Ponatur post
tas, aut crapula turpis exaltat. Gustu imbuimur, mente prcecedentem cum numerode Pascha ».
satiamur. In cxiguo sui Corporis frusto totus a singulis
Christus excipilur. In parvo haustu Sanguinis sacri vita SYNOPSIS.
aeterna potatur. Nemo dicat : Panem video, corpus audio;
vinum sumo5, sanguinem dicunt. Dominus nobis Corpus I. Evolvuntur hsc vcrba : Quasimodo genili Infantei, ctc. (g).
ct Sanguincm suum in simplicibus apparatibus dedit ; ne
I. Quamvis proficere ex verbis meis omnem Ecdesiam
fastidium aut horror scandalizaret, indulsit; sed tamen
cupiam , Dilectissimi , ad vos tamen nunc praecipue , o
vere Corpus suum praestitit. Audi enim quid ipse dicat :
Neophyti , mihi sermo est , quos quasi in novam vitam
« Sciens, inquit, quia murmurarent de hoc Discipuli ejus,
ortus novitatis ac aequitatis emisit. Tantum cnim mibi
» dixit eis : Hoc vos scandahzat? Si ergo videritis Filium
erga vos plus est sollicitudinis , quantum in vobis per no-
» hominis ascendentem ubi erat prius (b). » Ergo ante-
vam gratiam plus nitoris. Et ideo admoneo, Dilccdssimi,
quam ascenderet6, facdius scandalizari humana potuit
ut sicut praesens Apostoli leclio docuit: « Quasimodo ge-
inftrmitas; nunc autem, cum ascenderit ubi erat prius,
» niti infantes rationabiles etsine dololac concupiscite10,
non est quisquam qui dubitare de verbis illius possit , cui
» ut in eo crescatis in salutem. » Infantes utique, Di-
videt coeli regna patuisse.
lectissimi , sicut etiam Scriptura divina dicit , inter prima
IX. Referamus gratias debitas Deo, qui dedit nobis
tenerae aetatis exordia nihil aliud nisi lac concupiscunt. Et
quotidiana Agni ilhus, qui peccatum mundi tolht, id est,
vos, Dilectissimi , « Modo geniti infantes » estis 5 superest
Domini nostri Jesu Christi immolationc gaudere; qui
ut solo innocentiae vivatis lacte. Sed quid tamen illud est,
dedit fidehbus suis habere in terris Corpus ipsius per
quod Apostolus ait : « Rationabiles et sine dolo lac con-
invocationem , quod jam ipse in cceli gloria collocavit.
» cupiscite? » Doctrina est utique, Dilectissimi , doctrina
« Offertur ei go nunc in omni loco oblatio munda (c). »
sancta, quae rationem habet, et dolum non habet, utsit
Vita de altari sumitnr, si vita credatur. Ipsa virtus potest
lactatus 11 per innocentiam, et rationahs per sapientiam.
in Sanguinem suum vitae poculum convertere , quae defi-
Dum ergo , Dilectissimi , duo genera lactis sunt , ut vide-
ciente vini poculo, aquas in vinum convertit. Sumite ita-
tis, unum carnale, aliud rationale; carnale, illud quo
que haec, et constanter sumite Corpus pacis et vitae. Nam
aluntur infantes parvuli ; rationalc , quo aluntur infantes
quem pax obtinet , hunc suum Christus , qui est simul et
viri ; vos utrumque estis, Dilectissimi, et infantes pariter,
pax et vita , cognoscit.
et viri ; infantes , per novam nativitatem ; viri , per aeta-
X. Ergo si quis ad hoc sacramentum peccato deficit ,
tem atque rationem. Tenete ergo , DUectissimi , lacteam
pace reparetur. Sacramentum est, ut dicit, pacis et vitae.
semper infantiam per simplicitatem , virilitatem per fi-
Peccatum morti obsecundat , vitae adversatur. Sed si, ut 7
dem; ut quia munus sacrum, atque doctrinam, lac ra-
se infirmitashumana habet, in vita nostra fortassis incur-
tionale , nunc sumitis , faciat vos esse semper et infantes
rat, nulla alia re magis quam pace expugnatur. Ergo etsi
innocens vita , et viros ratio perfecta.
sunt delicta , quia fragiles sumus, non sint mortifica, quia
Christi, qui vita est, Corpus accipimus. Illud autem spe-
cialiter quod in Oratione dominica, antequam ad altare8
accedamus, dicimus, toto corde oportet attendi : « Di-

(a) Rom. 111 , 6. — (6) Joan vi,6a, 63. — (c) Malach. i, n. — (</) Matth. vi , 12. — (e)Id. xvrn , 3a. — (/) 1 Cor. 11, 29. — (#) 1 Petr. u, a.
' Codex malc est. — 1 Vide Tract. xivi in Joan. n. 17, Serm. cclxiii, n. 7, 9 Parasset; videtur subaudicndnm se ante parasset, ita ut sensus sit : Si
ct ccxxvn. — 3Codcx pcrpcram assumcret. — 4 Codei assidua pro adveibio corpus judicasset, nunquam mcmbrum otiose se parasset. Facilis fuit crror
assiduo. — 5 Id. minus bcnc sumunt. — 6 Vide Scrm. cxxxi , n. 1. — amanuensis ob tcnninationem verbi praecedcntis otiose. — 10 Nccessaniini
7 Codcx niale sicut. — R Codci pcr anagraroma vitiosum latera. — fuissct dicerc : Concupiscatis . — " < Codci malc lacte actus .
SERMO XXXVI IN DIEBUS PASGHALIBUS I.
bcravit. Nam missus est Jonasin mare, et omnis tempcs-
tatis saevitia conquievit. 0! in omnibus adversitatibus
eventus incerti! Quis non crederet Jonam in fluctibus mer-
SERMO XXXVI. sum ? quis non speraret ejus exanime corpus ventorum
diversitate ubique volvendum, et scopulorum asperita-
De Pascha et Jona. In diebus Paschalibus 1. tibus laniandumPMissus inmare ad aquam pervenirenon
potuit , sed sub cibo exceptus , pejori discrimine talem
Stylus paulisperdurus;sed sanctiAugustini inCod casum incurrit, cum eum bestiae vorago simul absor-
Cass. xn, fol. 157, hic Sermo nomen habet, et sen buit. Nam hunc cetus excepit avidis faucibus vivum , et
tentiis ejus concordat. TJnde minime rejiciendus est, quem comedendum sumpsit, nec ore, nec dentibus at-
prccsertim cum declaret Augustinus se idem argu- trectravit. Morsus praedam non discerpsit-, immanitas
mentum in pluribus sermonibus tractasse. Ponendus gutturis, et latitudo voraginis escam non attritam per se
est in editione Maurinensi post sermonem cclviii , transisse nec sensit. Expavescunt viscera cibum , quem
cum numero in diebus Paschalibusxxx. nec calore naturali coquere, nec per pudendas corporis
partes egerere potuerunt. Habitavit potius in utero ceti
SYNOPSIS. Jonas , et domicilii quodam modo interioris , factus est
incok ventris , ut ibi per triduum non solum vivens du-
I. Jonas Dco rebcllig. II. Jonas in marc dcmersus, et a ceio raret, sed etiam supplicatione consueta Dei misericordiam
ahsorptus. III. Jonas in littus cvomilus. IV. Jonas Christi moricn-
tis flgura. V. Ejusdcm figura sepulti. VI. Demum ct rcsurgeniis acquireret.
figura. III. Ibat (igitur) 8 gravis per diversa marini littoris
bestia, quod comederat novo gerendi genere superis red-
I. Dominus et Salvator noster, dilector humani generis, ditura. Gum vero inter spumas undae fluctuantis Jonas
(qui) 1 « Semetipsum tradidit pro nobis (a), et animam sine periculo portaretur, praedonis ventre servatus, subito
» suam posuit pro ovibus suis (b). » Omnia lamen quae divina Providentia littori bestia proximatur , et- quem tri-
perlulit a Judseis, jam praedicta fuerant multa a Patriar- duo in alveo ventris servavit illaesum, hunc a vulnifico
chis sanctis, de quibus unum in medio proferamus, ut ei dente in littora rejecit intactum. Hic sibi9 calamitas pro-
historiam passionis dominicoe comparemus'. Legimus Jo- fuit, et de suo interitu redivivo salutem aliis contulit.
nam prophetam missum esse a Deo in civitatem Ninive , IV.Hicjam,Fratres charissimi,post hujus historiae dis-
ut ejus essct interitus praedicalor. Qui Jonas sciens mise- putationem , quam Jonae prophetae decursa locutio de-
ricordissimum Deum, et paratum ad indulgentiam, ne prae- monstravit, qualem in se habeat figurara, Domino adju-
dicatio ejus inanis et vacua videretur , declinavit ad fu- vante et donante, demonstrare conemur. Neque enim
gam. Haec igitur civitas postmundi faciem,quae a fluentis omnia quae in pnaeteritis facta sunt, hsec sola humanis
diluviique3 inundatione dignoscebatur esse consumpta, sensibus sufEcere credantur10, sedfigurae fuerunt futuro-
prima Ninive civitas a Nino, cujus est nomen sortita, cons- rum , ut subsequenti tempore in Christo mirabilitcr im-
tituta dignoscitur4 : cujus cum popuh delicta Salvatori plerentur , sicut Apostolus dicit : « Omnia autem haec in
nostro intolerabiliaviderentur, Jonae imperal, ut cjus per- » figura contingebant illis (c). » Nam Ninive civitas illa
ditioni (praenuntiandae)6 abiret, quod ne faceret, a facie magna, adquam Jonas, praedicator ejus subversionis, mit-
Domini fugiens, navi se fluctibusque commisit, fugiens in tebatur, figuram totius mundi gestabat, qui idololatriis
Tharsis a facie DominiDei. Mirares! demutatur locus, et facinoribus multis ardebat : Jonam vero personam Do-
quasi in Tharsis non erat Deus. Deus, cui soli nihil abs- mini Christi designare manifestum est. Navis vero in qua
consum cst, inflatum tempestatibus gurgitem in ejus pcri- Jonas fugiens dormiebat, synagoga Judaeorum intelligitur.
culum concitavit. Cum violentior ficret maris a Deo jussa Per mare vero intempestivis fluctibus excitatum, Judaeo-
commotio, erigitur ratis in coelum, et subductis undis ad rum populum insanientem , et turbulentis 11 vocibus sce-
arenas usque dcscendit : in discrimine constituti tam pe- vientem cognoscimus. Bestia vero marina , hoc estcetus,
lagi ima quam cceli sidera didicerunt. Et dum concursan- infernus intelligitur. Haec autem omnia, quae de Jona
tium intcr se nautarum nihil profecisset industria , omnes- praedicta sunt, inChristo manifeste impleta videntur.Quod
que ac singuli formidarent , gubernantis etiam ducatu0 ca- autem in capsa navis Jonam dictum est dormientem ,
rina non obtemperaret imperio, Perimus , clamant , Obrui- Christum in medio eorum significavit humiliter tacentem.
raur, sonant. Haec navis ccelum ferit, inferos pulsat ; hinc Cui dictum est sicut et ad Jonam : « Exurge , quare ob-
cognoscite, Fratres, qualiter Deo obedientia fuerint aequo- » dormis, Domine, exurge, et ne repellas nos usquein
ra, ut unum fugitivum Dei tota quaererent elementa. » fiuem (d). » Dormiens enim dicitur Dominus , dum ta-
II. Solum Jonam secura somnii possidebat oblivio, cu- cere videtur super iniquitatem hominum , expectans com-
jus quictem nautarum saltem rupit invidia. Et : Oh! in- punctionem pcenitentium : sed dum exurgit, ut potest,
quiunt, tu dormis? quid est quodhomo es, et cum ho- inimicos suos simul interficit. Quod autem sortes mise-
rainibus in tantis periculis minime commoveris? Tunc runt , cujus causa navis periclitaretur, et cecidit sors super
sortis consultatione , cujus haec causa paterentur est re- Jonam , et miserunt eum in mare, et sedata est tempes-
quisitum. Et Jonas sorte praeventus jubet se vere in pro- tas , numquid alius quara Christus erat , cujus morte mun-
fundum mare projici , asserens mortis suae praeventu dus omnis tempestatibus diaboli liberaretur, in quo pa-
vitam caeteris ac navis liberationem posse praestari. Fes- terna definitio jam a principio mundi , quasi sorte missa ,
tinant igitur universi Jonae implere responsum , qui in fuerat terminata , non aliter posse sseculum Iiberari , nisi
scelere constituunt salutis suae omne pracsidium. Novum unigeniti Filii passione permisisset impleri. Quem Domi-
in periculo7acquirendaevitaesubsidium! Solct benefacto- num Christum quasi Jonam projicientem l' in mare , a
rum commemoratione misericordia promereri : nunc vero principibus Judaeorum populi saevientibus traditum ,
peccatum admissum crudelitatis auctores de pcriculo li susceperunt Romani 13 crucifigendum , in quo dum profi-

(a)Ephes. v, 1 — (6) Joan. i , 11 — (c) i Cor. x, n. — (d) Nfl. iliii, i3


I Qui vidctur abundarc. — 1 llxc coniparatio reperitur intcr opera S. Au- lum; dcett punctum i>ost subsit — «Ccxlcx
qnslini in Scrmonc ad Cntecliumcnos , n. C. — 3 Codei malc diluvii quce. el. — 9 Cod. cibi. — 10 Id. male credebantur. — H
— 4 Vidu de Civit. Dei lib. xvi , cap. 3 , n. i. — 5 Vox illa prainunuanda: > ■ Vortepro/eclum — ,3 Id. sinc scnsu cum ; fortc pro Rnm.
abcst a Codicc ; scd sensu re<]uiriiHr. — 6 Forlc ducta. — 7 Codex pericu-


56 S. AUGUSTINl EPISCOPI
cerent , scdata est ol quievit tempestas saevitiae Judaeo-
rum. SYNOPSIS.
V. Jamvero peracta universa mysteria passionis ; se-
puJturam veri hominis Christi , peragentes cognoscamus. I. Oracula vetera a Christo impleta. II. Sol Christo moriente
Nam cetus ille , qui Jonam suscipiens triduo vivum in al- obtcncbratus. III. Christus Patrcm invocans. IV. Increpatio Ju-
daeorum , et antiquorum beneficiorum commemoratio. V. Commo-
veo sui ventris servavit illaesum, significavit Dominum moratio rcccntiorum bencficiorum. VI. Mors Christi , descenstis
Christumdescendentem vivum in infernum. Sic enim ipsc ad infcros et Resurrectio.
Dominus in Evangelio dicit : « Sicut fuit Jonas in ventre
» cetitribus diebus, et tribusnoctibus1 , ita oportet esse I. Multa sunt et magna 3 , charissimi Fratres, hujus
» Filium hominis in corde terrae (a) ; » cum hoc sacra- S. Paschae vcneranda mysteria , quae, divinis libris conse-
mentum numero dierum in passione Domini completum crata, in antiquis aedibus et vetustissimis Judaeorum ar-
manifestum est. Inde multorum minus intelligentium chivis fuerant condita; quae universa a Patriarchis et
sensus conturbatur, eo quod in sepultura Domini nume- Prophetis de Christi Domini Passione proedicta , necesse
rus ipse dierum quasi minime impleatur; non attento erat ut adimplerentur omnia. Et quoniam uno tempore
corde audientes , quod ipse Dominus dixerit , in quo ait : semel peractis omnibus, Christus«Exultavit sicut gigas ad
« Sicut Jonas fuit in ventre ceti tribus diebus, et tribus » currendam viam (c), » tamen solemni circulo haec
» noctibus , ita oportet esse Filium hominis in corde ter- anniversaria vota celebramus , ut deinceps futura aeterna
» rae. » In corde enim terrenorum hominum , et teVrenis usque ad consummationem saeculi maneant monumenta.
cogitationibus studentium , quos saevitia sui cordis in per- Nec taceri possunt Judaeorum scelera , quousque veniat
niciem occisionis Christi succenderat, apud illos Christus ipse qui pcrtulit omnia , ut «Videantetcognoscant inquo
jam quasi occisus et sepultus erat^. Hinc ergo a die illa, » transfixerunt (d) » jacula.
qua est traditus , et alia die crucifixus , et tertia die in II. Hic jam de eorum saevitia , quam in Domini Pas-
sepulcro quietus, tribus diebus cum suis noctibus, nu- sione exercuerunt, aliquanta dicamus : unde postmodum
merus dicrum, qui in Jona fuerat praefiguratus , in Christo ejus Resurrectionem constantissime demonstremus. Ne-
adimpletus esse cognoscitur. Quod nulli videatur incer- que enim mundus ipse scelera Judacorum , quae Christo
tum , quia ipse locutus est Dominus dicens : « Ita oportet ingerebant, libere conspicere potuit, qui cum elemento
» essc Filium hominis in corde terrae •, » sed qui de hoc suo4 fugiens lucem quam habuit, cum Domino de mor-
dubitat ostendat cor terrae , quod aliter quam dictum cst tali conversalione simul ad inferos demigravit. Nihil in-
csse non potest. congruum6, nihil incertum est; inferi Deum sine luce
VI. Sed vomuit cetus Jonam, et exemptis tribus die- videre non possunt , sicut scriptum cst : « Quoniam
bus, ad lucem de novo egressus est vivus. Ita Dominus » Deus lux est , et tenebrae in eo non sunt ullae (e). »
Christus, peractis mysteriis secretorum , novo lumine dc- Quoniam ergo lux de mundo migravit , sic scriptum est
coratus apparuit, resurgens cum tcstibus, qui cum eo in Passione Domini : « Ab hora , inquit , sexta tenebrae
surrexerunt, et incjus obsequium excubantes,ab inferisre- » factae sunt in totam terram, usque in horam nonam ( f).v>
meantem demonstraverunt •, qui etiam « Ingressi civita- Quid agitis , Judaei , inficiandum6 sacrilegium vestrum?
» tem multis apparuerunt (b). » Divina enim sacramenta Quod tarditas pigra lentescere posset, per totam terram
in mysteriis antiquis abscondita , in Christo Domino Sal- vestrum scelus nox de medio diei jussa est nuntiare.
vatore nostro videntur mirabiliter revclata , quae salvan- Currunt per totum mundum nigrescentes umbrae, impii
dis hominibus ita sunt demonstrata , ut omnibus creden- facinoris praecones, et, irruente chaos, novum nefas
tibus salutarcm conferant medicinam. loquentes tenebrae nuntiarunt. Sic pro nobis Passio Do-
mini oportuit nuntiari, ut totus mundus sub obscuro
muv\^unun\»MWuu\»UU VV\\ V\-\\ \w\ \A1\\ >uv \v\hm\ u\>\Mmuni'\ miraretur abscondi. « Ab hora, inquit, sexta tenebrae
» factae sunt in totam terram , usque in horamnonam. »
SERMO XXXVII.
Confusa sunt elemcnta; imperiali verbo dirupta sunt
fcedera. Dies horas perdidit, dum dominico corpori sol
In diebus Paschalibus II.
exequias praebuit 7 , removit sol cursus suos , et abscondit
Stylus aliquantisper durus; phrasis una integra re- luminis globum ns videret in Christo fieri homicidium.
peritur inSermone sequenti xxxix, et ideo videturejus- III. Digne, Fratresmei, lugethic mundus, cujusnegatus
dem esse auctoris, id est, D. Augustini ad quem mani- est Deus. Exclamavit igitur Jesus : « Hcli, Heli, lama
feste est referendus. Extrahitur ex Codice Cass. xn, » sabacthani , hoc est : Deus meus , Deus meus , quare
fol. 160, qui S.Augustinifactusreproesentat. Concor- » me dcreliquisti (#•)? » Damnat vos miseros Judaeos
dat exordium cum exordio Sermonis clvii Appendi- querela crelestis, et quod assiduis clamoribus frangitur
cisMaur. etcum exordio Sermonis sequentis; catera ccelum, digni reatus in vos adducitur piaculum. Rogo,
autem differunl. Utrum parva styli duritas, et illa va- quale est facinus, quod adversus homines Deum Patrem
riorum exordiorumsinulitudo sufficiat ad rejiciendam contestatus est Filius ? « Deus meus, inquit, quare me dere-
Codicis antiqui etauthentici auctoritatem Lector vi- » liquisti ? » Non hic sensus humanus, nec christianus fal-
deat; ego nec rejiciendum credo, nec audeo rejicere, litur animus ; non a Patre relinquitur Filius, sed ideo dic-
cum stylus D. Augustini aliquando durus evadat, et tum est : « Deus meus, quare me dereliquisti? » ut ostende-
orator christianus s&pius atque ex abrupto loquens retur, quia corporalibus pcenis non tangitur Deus. Tunc
idem exordium bis aut etiam ter usurpare potuerit. quidam de astantibus dicebant : « Eliam vocatiste (h). »
Ponatur post prmcedentem cum numero in diebus Ipsa est consueta interpretatio judaicae mentis •, sic adver-
P'aschalibus xxxi. sus Deum prava semper et falsidica pronuntiare norunt

(a) Matth. xn , 4o. — (i) Matth. xxvn , 53. — (c) Psal. xvw, 6. — (il) Joan. tix, 37. — (e) 1 Joan. 1, 5. — (/) Mattfa. xxvu, 45. — (§) Ibid. 46.
— (/1) Matth. xxvn, 47.
1 Eusebius ejusdcm sententire patronus cst in Homilia fcriai iv post domi- scepissime dictum est. — 3 Mira fortc videbitur de Passione commcmora-
nicani Quadragesimoe, Bibl. Patrum tom. vi, fol. 718, lit. D. — > Vide dis- tio in Pascha. Sed videsis S. Joan. Chrysostomum itomil. lxxxviii, in
crimen horum dierum in lib. in de Doclrina Christiana D. Augustini n. 5o; Mallh. cap. xxvu, n. 27, et Conihcfis. torti. m, fol. 55^. — < Elemento
Serin. ad Catcchumenos de Symbolo, n. 6; lib. iv. dc Trinitate n. 10 , suo , nempe solc. Fortc aliquid desideratur. — 5 Vidc cadem verba infe-
et praesertim in Epistola seu libro ad Deogratias ubi agens dc tiibus rius Scrm. \xxix , 11. 5. — 6 Cod. insinuanttum. — 7 Vide D. Ambrosium
diebus liasc ait : Longum est disscrere, et in idiis Sermonibus jam Exporit. in Lucaiu lib. x,tom. n,n. ia^.Edit. Bencd.
SERMO XXXVIII. IN DIEBUS PASCIIALIBUS III.
loquela, dum dicunt : « Eliam vocatiste. » Nunquam ut puit et absolvit, et sibi in obsequio Rcsurrectionis suic
discipulum magister rogaret, aut servum Dominus invo- comites junxit, qui « Multis in civitatem apparuerunt (e) »
cet1, aut in auxuium suumDeus hominem postulet, sed notissimis viris, qui testimonium perhiberent dominicoe
Patremcontestatur in ccelis Filius, qui fugabatur aterris. Resurrectionis, in qua Resurrectione nos spirituali gaudio
IV. «Tunc acceperunt spongiam plenam aceto, et ponen- solemniter exultantes , hunc diem honeste et sobrie cele-
» tesarundinipotabanteum(a).» Quidagitis, Hominesex bremus, ut cum ipso Domino et Salvatore nostro in
limo terrae plasmati^Numquid in principio fabricse ves- aeternam vitam vivere mereamur 5 qui vivit, etc.
tras , dum adhuc molle opus corporis vestri , inter initia,
conspersi pulveris necdum durata materie, quando in ««U^^ltnHWlVMVMHVMMIW.V IVW»MV IUVIIV1 VVVVVVVVIVVVVVV.V VV/VV VV. , w
novam formam ipse Deus Christus tuam hominis corporavit
infantiam, hoc ab eo didicisti, qui acetum pro tua fa-
brica propinasti (sic). Cum vero adhuc rudis nutriri foveri- SERMO XXXVIII.
que quserebas , et paradisi limen tener hospes , et delicatus
possessor intrares , heec erga 2 tuum Creatorem operari
ante didiceras. Dic et tu , Judaica gens , quando inter In diebus Paschalibus III.
medios Rubri maris contremiscens fluctus, et inter diver-
sas undas platealis viator incederes, siccique pulveris Eadem hic recurrunt annotationes quas Sermoni
mollitiem algis3 halecibus sicca planta calcares , hoc tan- superiori prafiguntur ; lias revisat Lector, attentius-
tae4 impietatis crudele opus didiceras, quod in tuum que perpendat. Legitur in Cod. Cass. tn, fol. 163
Dominum exercebas ; vel etiam cum in eremo quadra- Locus ejus post prcecedentem cum numero in diebus
ginta annorum per spatia, miraculis perspicuis pastus, te 5 Paschalibus xxxu.
ccelesti pane sine labore cibares, et corporali salute sine
infirmitate gauderes ; neque vestimentorum aut calcea- SYNOPSIS.
mentorum trituram , vel sordidatum aliquid defcedari vi-
deres •, vel etiam cum petra illa virgae ictu percussa, durae 1. Mysteria lcgis nov* iti lege veteri praelibata. II. Christus, lux
silicis cute dirupta, beatus Moyses nova fluenta sitientibus nostra,vcmct regnaturus. 111. Christi rcgis omamenta. IV. Christi
propinaret ; aut cum amaras salsasque aquas ligno me- (lescensus ad inferos, vicloria ct Resurrectio.
dicante dulcasset, et hoc poculo deficiens turba satiare-
tur ; tunc in his miraculis tantorum beneficiorum didi- I. Multa, et magna sunt , Fratres charissimi, hujus
cisti caput erigere contra Dominum, ut cjus caput S. Paschae veneranda mysteria, quae divinis libris conse-
circuires spinis peccatorum tuorum, sicut scriptum est : crata, in antiquis aedibus et vetustissimis Judaeorum ar-
« Populus iste spinis peccatorum suorum circumdedit chivis fuerant condita, quorum admirabilis ratio, vera
» me(b). » iides, pura et sincera rehgio , veluti quodam tecta velami-
V. Sed nec de veteribus jam ahquid nunc necesse nesaeculorum,sanctitatem suam in abditis occultabant10;
est quaerere, cum de sua corporali praesentia tanta perfecit non poterant, nec audebant contegere1 1 pulchram, et ve-
miracula, quanta, si requirantur, explicari non possunt. nerabilem imaginem veritatis. Hanc artifex Christus non
Tu, judaicae gentis populus, acelumfelh commixtum Do- diversis, nec terrenis coloribus , sed ccelestibus atque
mino dedisti, qui sanctis galilaeicis nupliis vinum de aqua dislinctis virtutibus in nostris mentibus clypeo devotionis,
factum mirae suavitatis cum eo convivasti0. Quod vero auro coruscante, depinxit •, animo etiam tenaciter defigaos
caecorum oculos ad lucem perfectam artifex pius induxit ; in ipso templo humani corporis dedicavit ; amorem cjusiii
quod surdarum aurium conclusiones aperuit; quod bal- corde conclusit , integris et acerrimis sensibus oflicia dis-
butienti linguse nodum absolvil ; quod leprosorum cutem tribuit. Et cum ille clarus et illustris Angelus , rector as-
corruptam7 humorum varictate in pristinum sanitalis trorum , poli gubernator, dux diei, et luminis imperator,
colorem revocavit; quod paralyticorum soluta membra interjector germinis, veris temperator, autumnique tem-
construxit, etpristinae saluti restituit; quod claudis exi- peries, ad salutares vitalesque usus annuum cursum et
lire jussit, quibus plus cura, quam natura praestitit; quadripartita temporum spatia composuit12 , diei hujus
quod contra furorem vestrum, quatriduanumetfcetentem solemnitatem Deus nos celebrare praecepit.
Lazarum vitae pristinae revocavit. Pro his ergo tantis, ac tah- II. Quanta nobis bona dominica Passio 13 vel contulerit
busbonis,qualia8vobis Judacispraestitit,taha in ejus morte nova, vel amissa restituerit , mortali et humana voce nec
exercere debuistis,ut eum, quem colere debueratis, praedicare magnifice, nec memoriter enumerare praevaleo.
turpissima morte impie cruciaretis ? quem etsi morti Sicut ipse Dominus Salvator noster in Evangelio ait :
jam destinatum decreveratis , vel simplici ac rationabili « Nemo ponit lucemam sub modio , sed super candela-
occisione consumeretis. » brum, ut omnibus luceat qui in domo sunt (f)14 ; »
VI. Noverint ergo crucifixores ejus in quem impie lucerna candclabro crucis superposita est primo adventu
grassatae sunt manus , non esse 9 leve commissum , in quo venit et passus est ; secundo adventu veniet clarifica-
quo et terra movetur , et ccelum. « Velum templi, inquit, tus, ut regnet15 lucerna, inquit, candelabro crucis super-
» scissum est(e); » contestatio facinoris luctus est templi ; posita. Christus lucet tam Gentibus quam Judaeis, ut ex
nimirum domus ornari non debuit, cujus habitator abs- Gentibus et Judaeis colligat ad Ecclesiam venientes. Lux
cessit. « A summo, inquit, usque dcorsum (d), » hoc cst nostra Christus est, qui licet expectetur ut veniat, tamen
quod uno corpore Christi, ethominem cxpulistis et Deum. jam venisse credendus est. Venit in humilitate, veniet in
Quid amplius dicam? sepultursc jam traditur, ut infernus regno ; venit in bonitate, veniet adjudicium ; venit in pas-
visitaretur, in quo divina ejus majestas descendens cunc- sione , veniet in ditione ; venit medicus curationum , vi-
tos, quos ipse absolvendos et liberandos censuerat , eri- tiorum veniet amputator.Nemo sic speretesse ventnrU^m,
.xijm uwwnn^?.
(a) Matth. xxvu, /\S. — (b) In Scripturis.-■ Ifii rcpen. — (c) Matth. xxvu
hmic tcxtuiu r.on — (rf) Ibid. — (e)Ibid. 53. — (J) MatUi. v, i5.
1 Tcmpora vcrhorum erronca sunt , ct correclionem cxpostulare videntur. et sacrificia crucntq. munciibus njfercbant. Vide Serni. Appeml. Maur.
— 1 Codex (jutc.— 3 Id. algit hahcnibus . Scmus esH vidptur (nuVereni clvii, n. i . — " Codex cimtegi. — •* Editus conipUverit. Variat in aliis
molleni evadere propter algas ct hulfccs In Cod. lillera b dubia est , ii lA <|uibus<lam. — 1 3dod. ilominine Pussinnis. —■ *'i Be Ivoc jvrimo et soemido
formam 1 atcedit. — 4 Id. tua fc. — 5 Id. ut. — Fortc eonbibi.sti. — adventu loquitiir Anmistinus Tvaet ivin Joan. rap. i, n. i,et Trart xxvm,
1 God. malc cutis corruptoruni. — 84}od. quibus. — 9 U.cst. — 10 Stttnpntn* n. (> — ''De lucerna in eamlelahro , vide!"Vrm. eowni, n. \.
liabet ncculebant : posl addit : Et priici antistites adumbrata certitlimnl
15
58 S. AUGUSTIM KPISGOPl
quo velit negare quia evenerit ; patietur tunc judicem ,
nisi modo crediderit salvatoreai. Et ipse quideni, sicut SYNOPSIS.
credimus et novimus, judicaturus adveniet ; sed ipse qui
venit medicus ut salvaret, nunc veniet rex regum, per- I. JJrovis Passionis nnrratin. II. Christus a Judait apprehcnsns,
petuus imperator , ut regnet. III. Christus spinifi corouatus et ut rex Ulusus. IV. ChriEtus spulis
III. Habet diadema , zonam, calceamenta pretiosis la- pollutus, cffisus et crucifixus. V. Christus ad inferos. VI. Christus
resurgens.
pidibus coruscantia ; sed has species Patriarchas inteUi- C
gamus, Prophetas, et Apostolos; Patriarchas in capite, I. Iu hac sacratissima die , Fratres chtirissimi , delectov
quod est diadema , non ut ornent , sed ut ornentur a vobiscum , dominicam Passionem et Resurrectionem spiri-
Christo, de quibus Paulus apostolus tractat : « Quorum tuali discutere atque explanare tractatu6. Cuncta enim
» patres ex quibus Christus, qui est Deus benedictus in per ordinem , quac acta sunt , breviter dicimus. Amat enim
» saecula (a) ; » medio veluti zonam Prophetas intelligi- se, cur sit veritas, explicari. Dicamus ergo quod gestum est,
mus , qui insinuaverunt arctissimam fibulam disciplinae 5 quod ommbus notum est } ^ est venditus DettS , quia
calceamenta Apostolos, quos in pedibus, id est, in fine sae- est emptum scelus, quod post ferales nundinas ad sacri-
culi missos esse cognoscimus, de quibus Scriptura divina legos revcrtitur pretii facinus , quod traditoris Judae cor-
non tacuit : « Quam speciosi pedes evangelizantium bc- pus inter ccelum terramque libratur suspensum ; quod stat
» na (6). » Fulgent in ipso regno Cerauniae Martyres , ante praesidem Christus , quod mulier docta per somnium
Smaragdi Confessores, Hyacinthi Fideles, Margaritae Vir- mandat Pilato propter Justum excusandum7 esse pecca-
gines. Habet itaque Christus, perpetuus rex, regiam ful- tum , quod ab innocentis sanguine Pilatus lavare asseri-
gentissimam purpuram passionis , sceptrum regni , sedem tur manus, quod insignis Barabbas dimittitur reus, et ad
judicii, consistorium venerandum. Passus est pro creden- crucem flagellis caesus ducitur Christus. Ohumanum ge-
tibus, regnaturus estsanctis, judicaturus est contumaces. nus , quid agis ? tamen ad hanc magis partem decurrit
Non rebellet medico , qui sanus esse desiderat ; amicus animus , in qua omnis Judaeus audax efficitur reus.
futurus regi, si reus esse noluerit, credat. II. Cum vero ad apprehendendum Dominum concurre-
IV. Descendit de ccelis, cujus origo ccelestis est, et ret in nocte violentissima turba malorum cum gladiis et fus-
descendit ad inferos, ut hominem hberaret, ut quem pas- tibus, egreditur ipse Dominus ad quaerentes, quia jam prae-
sio crucis humiliaverat in morte , ccelestis sublimitas re- viderat venientes 8. Stante ergo Domino , sicut Joannes
surgentem victor susciperet cum triumpho. Incredibile evangelista demonstrat , dicunt : « Jesum quaerimus. » Lu-
est, sed iactum est, et ealubriter creditur, quod fideliter cem ergo in tenebris noctis quaerebant , sed lucem in tene-
prasdkatur; in passione <enim Domini sol se abstulit, du- bris tenebrae nonvidebant. Sed audiamus, Charissimi, lu-
plicataesunt tenebrae, diesfugit, nox importuna successit, cem lucis, quid dicit tenebris , « Ambulantibus in umbra
invasit vices alienas, lucis splendorem1 confudit, mundi » mortis (c) : Quem qu3eritis ? » responderunt tenebrae luci :
facicm obscuravit-, crudele parricidium astra fleverunt, « Jesum Nazarenum (d). » Respondit ille : « Ego sum ,
luna percussa cum fratre colloquitur , expectantes plebis » quem quaeritis. Cum vero audissent vocem ejus , ceci-
Judaicae crudelitatem. Sic Dominus Jesus Christus hos- » derunt retro(e). » Ceciderunt omnes in tenebris , et facti
tem robustum et immanem diabolum , debilis * fortem , sunt simul massa ca?citatis. Sedquia lux lucct in tenebris,
inermis armatum , monomacho praelio1 solus solum , alter erexit eos, ut ostenderet eis patientiam sure humilitatis.
ut * David contra Goliam , devicit ' -, depositis vesti- Iterum dicit cis : « Quem quaeritis? et dixerunt : Jesum Na-
-mentis, nudato incruce corpore, tricenariojuvenis noster » zarenum , et ait illis : Ego sum, quem quaeritis (/").» 0
aimo, non gladio diabolum, sed crucis radio triumphavit. Judaei caeci, voccm audistis , et cecidistis ; levati estis, et
Descendit ad inferna, oppressit inferos, liberavit quos illum non cognovistis. Quis est iste, quem quaeritis, ante
ipse voluit suos , qui post Resurrectionem suam docuit cujus faciem cecidistis? Nempe ipse est Jesus Nazarenus ,
Discipulos suos. Ergo cum docet, ratioest •, cum judicat, lex
quem crucifigendum capere festinatis. Quid vos lerruit ,
est ; cum liberat, gratia est ; cum patitur, ovis est; cum se- ut caderetis?Quavos comminatione concussit? Quid eum
pelitur , homo est ; cum resurgit , Deus est . Qui etiam nobis audistis comminantem ? quid terroris habentem ? Ad solam
post Resurrectionem , quam ipse nobis promisit , munus ejus cecidistis simplicem vocem : quid facietis cum judi-
impertiet. Dat terrenis coelestia , mortalibus immortalita- care venerit in virtute? Ubi sunt gladii et fustes vestri,
tem, cadaveribus animas respirantes, caducis resurrectio- cum quibus venistis9? Nonne cum ipsis in terram cecidis-
nem, vitam mortuis, salutem denuo reparatis. Ergo et nos, tis, et nisi ipsc vcllet ut surgeretis, prostrati adhuc forsi-
Fratres, hanc fidem teneamus, ut cum ipso Domino et tan jaceretis? Ostendit autem vobis quanftim virtus majes-
Salvatore nostro in seterna vita vivere mereamur. tatis ipsius possit, qui postea voluntarie semetipsum vobis
tradidit.
III. O limus, oterra, o cinis, Fabricatori ruo hoccine
reddis?Pro hoc tanti operis, quod factus es, Creatori tuo
has gratias agis ? 0 profana gens Judaeorum , dominicum
SERMO XXXIX. corpus flagellis csedis, nec illsesum ad crucem venireper-
mittis. Collegistis, crudeles Judaei, totam vestras insaniae
cohortem, concurristis ad funestum spectaculum crucis;
In Dominica II Paschee. et totus Judaicus populus congregatur , ut nemo sit a
sacrilegii consensu privatus. Hoc voti vestri est semper ,
Est certe sancti Augustini. Legitur in Cod. Cass. ut scelus suum, qui fecit, expectet. Hludebatis tantpiam19,
Judaeorum regem optantes^ et infibulabatur ad derisum
xn, fol. 153. Ponatur in editione Maurinorum post
ejus coccinea clamis. Sed in illo fuco coloris sanguis
Sermonem cclix. relucebat dominicae Passionis. Huic intexitur 11 corona

(a) Rom. xx, 5. — (i) x, i5. — (c) Isai. ix , 2. — (</) Joan. xvm , 4 , 5. — (e) Ibid. 5, 6. — (/) Ibid. 7, 8.
■Codex Biale pudore. — 2 Codex per virum. — 3Vide Serm. xxxn , quod populus exclamat hoc suum esse peccaUim quod, etc. — 8 Vide
n. 3, ubi de Monomachia.—4 Codex alterum pro alterul. — 5 Id. videres. Serm. Append. Maur. cl , n. 2. — 9 Vide Tract. cxii , in Jonn. n. 3. —
— ''DeSermonccrucis inPascha, vide annotationcm superius ad Seim.xxxvii, '"Codex ttUe«l tanf/nam... infilabatur. — "Id. qua rcgnum; fortc ciqiut
n. 1 . — 7 Videtur hic deessc una linea ; forte scriptuni erat : Excusandum ;

1
SERMO LX 1)E ASCENSIONE DOMINI I. 59
spinis pungentibus ac eircumcurrentibus sepla , ut ul potestas male domiuantium captivitati daretur , et
probaretur quod dicit Scriptura divina : « Sustinui ut diuturno antiquitatis fletu caecatos ad lucem suae libeia-
• laceretuvas, fecit autemspinas(a). >» Arundo illiproin- tricis gratiae relaxaret liberos. Ipso jam Domino Cbristo
sultatione regali in manu ponitur , tanquam trabea consu- praesente, omnis Ula oflicina cruciamenti cessavit : indul-
laris. Sed scriptum namque est : « Arundinem quassatam gentiam cum liberatione, quibus ipse voluit, condonavit,
» non confringet, etlinum fumigantem, » hoccst, ipso- et ad testimonium suae Resurrectionis , quia de inferis
rum saevitiam « non extinguet , donec perficiat victoriam regressus est, multorum corpora dormientiumresuscitans
p» ad judicium, et in nomine ejus gentes sperabunt [b). i> palam publice demonstraviti
IV. Alapis pollutis faciem dominicam caedebant : sacer VI. Resurrexitigitur Christus hodie cum triumpho vic-
vultus nefandis sputibus madefactus est, quia et hoc ipse toriae, qui antiquum serpentem, humani generis decepto-
ante dixerat : « Maxillas meas praebui ad palmas, faciem rem, et in saeculo6 superavit,et inferis Captivavit. Propte-
» meam non averti a fceditate sputorum(c). » Imponitur reaetnos, Fratres charissimi, in hac sacratissima solemni-
humero crux, ut manifestaretur quod scriptum est : « Ipse tate Resurrectionis Domini et Savaltoris nostri, spirituali
» infirmitates nostras portavit, et valetudines nostras ipse gaudio exultemus , ut cum ipso in eelerna vita vivere
» sustinuit(o').» Post vero talem ac tantam illusionem, lc-
vatur tandem in cruce ; sacrae manus pedesque clavorum
infixione ligno damnantur, quia et hoc dictum fueratin
Prophetia : « Configeclavis atimoretuocarnesmeas(e)1.»
Aceto felle permixto, spongia ministrante, potatur, quia et SERMO XL.
hoc fuerat prophetatum : «Dedenint,inquit,in escam meam
» fel, et in siti mea potaverunt me aceto(y). » Vociferatur De Ascensione Domini I.
magno clamore Deum in homine omnia ista non pejtu-
lisse, dicens : «Eli,Eli, lama sabacthani; quod est : Deus Eruitur ex Cod. CasS. xn fol. 202, cum nomine
» meus, Deus meus, quareme dereliquisti (g)? » Audite, sancti Doctoris ; styhis paulisper durus, sed non
judaicae superstitionis Principes, et impios animos ad divi- prorsus a dicendi modo D. Augustini alienus. Locas
na verba convertite. Postquam Deum expulistis ex homi- ejus in editione Maurinorum post Sermonem ccxxix
ne, scelus vestrum clamat in cruce, et pcenas vestras caro cum numero de Ascensione Domini v.
ccepit agnoscere, postquam se Deus jussit exire. Sed post-
quam Spiritum tradendum ccelo refunderet, statim « Ab SYNOPSIS.
» hora sexta tenebrae factae sunt in totam terram , usque
» in horam nonam(A).» Pavescunt in hac causa elementa I. Dies Ascensionis diei Natalis Domini comparatur. II. Ascen-
sionis mysterium fidem confirmat. III. Christus ascendens in ccelum
omnia, nigrescit aer, sol subducto lumine offuscatur, ne non descrit homincs ; praesenti omnihus caute serviendum.
Judaeorum facinus aspicere cogeretur. Seddum Judaeorum
reatum non aspicit , manifestum reatum ipsorum prodidit. I. Mirok interdum, Fratres dilectissimi , unde istud
V. Quid multa? Peracta tandem saeculi causa , jam ad fiat, ut hic magnae celebritatis dies non magna apud
infernum majestas dirigit gressus ; praecedit in obsequio quosdam frequentia celebretur , et quomodo non praecel-
sui Creatoris clarissima lux. Mutat cursus sui leges; pati- lat occursus ad Ecclesiam concurrentium , cum praecellat
tur mundus in die noctem, dum inferiorem aeternae privilegium gaudiorum. Unde enim minor dies hic ha-
nocti exhibet Divinitas claritatem ; lux cum Domino de bendus est festivitatis atque conventus , quam ille illus-
mortali conversatione ad inferos demigravit. Nihil incon- tris dominici Natalis dies G ? Ille siquidem dies Dominum
gruum , nihil incertum est infera Deum sine luce videre ac Salvatorem liostrum terris dedit ; hic ccelo reddidit.
non posse , sicut scriptum est : « Deus lux est , ct tene- In illo , Dominus vere homo esse dignatus est j in hoc ,
» brae ineo sunt nullae (i). » Ecce jam in inferno meliora vere Deum confessus est. In illo gratiam dignatissimae
apparent merita. Rcmanserunt apud caecos Judaeos noxiae humilitatis ; in hoc , fidem in divinitate majestatis asseruit.
tenebrae , et mortui indulgentiam promerentur simul et In illo virginalis uteri ; in hoc ccelestis throni claustra
lucem. Intuemini, infelices Judaei, futura vobis imminere reseravit. In Ulo die descendit redempturus nos; in lioc
condigna supplicia. Quales post mortem tenebras habe- pro nobis interpellaturus ascendit7. In illo a Patre missus
bitis, qui adhuc viventes viventium lucem prodidistis ? est, in hoc receptus ; licet a Patre nec tunc abfuerit, cum
Interea Christum hospitem, dum Judaei expellunt, susci- nobis affuit, et ita visitaverit terram ut ccelum non dese-
piunt inferi, ubi impii custodes et janitores antiqui ad- ruerit8. Insigni ergo , ut supra diximus , ac praecipua fea-
ventu novo turbati in ipso lucis ingressu. Qui praeibant tivitate prosequendus est, Fratres dilectissimi , dies iste,
ante Dominum repentino terrore concussi ; nuilus eorum qui ante nobis (dies)9 Jesum redemptorem nostrum.
oustodiam, quam tenebat, agnovit. Sic enim majestasDo- quem profitemur Deum, approbavit, qui cum ascendil
mini Christi circumamicta luce ingredi voluit , ut teno- in ccelum eUam hoc declaravit , se descendisse de ccelo :
brosi custodes de suis obscurissimis antris aspicientes, « Nemo ascendit in ccelum10 nisi qui de ccelo descendit,
qualiter venientem fugerent, inquirerent 2. Sed dum » Filius hominis(/); » et de quo futurum multo anle
terribilem claritatem aliqua ex parte evadere non possent, Propheta praedixerat dicens : « A summo ccelo egressio
retro post terga remeantes, interiora potius inferni penc- » ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus(/fc). »
trabant fugaces, ut, altero alterumcompellente3,densaren- Et idcirco quia occultus fuerat descensus ejus in terra ,
tur in antris, et qui miserorum animas angustis locis4 voluit ut manifestus esset et ascensus : et cjuia oculis ho-
coarctabant detrusas , ipsos de imis interioribus expellen- minum non patuerat, cum de ccelo veniret, consuluit
tes, se potius in eorum voragine occultandos premebant. fidei nostrae ut manifestus esset cum in ccelum rediret.
Hoc enim mirabUius potentiae Christi ascribendum est , Misericors enim et miserator Dominus, dum redemptioni
' < , .rjn j.>!:i 7 .miJiJ%ofi
(a) Isai. v, 4- — (b) Id. xlii ,3,4- -(c) Id. l, C. — (il) Id. liii ,4- — (e) Psal. cxvm, 120. — (f) Id. lxviii,22. — (j) Mallh. xxvn, Ifi. — (/i) Ibid.
45. — (i) 1 Joan. 1 , 5. — (/ ) Joan. ui, i3. — (k) Psal. xvui, 7.
■ Vidc pro isto textu Serm. xxv in Psal. cxvm, n. 6. — ' Cod. male tlieca Patrum tom. vi, fol. C47. — s Codcx male deseruil. — 9 Dies vidolm
Inquirebant pro inquirercnt. — 3 Id. alter alterum campellcnJo. — 4 Id. abundarc ; senKiis cssc videtur quad iile ilies nobis ant ■ ttpprobavit tanquam
cacis. — s Id. in steculum. — 6 Do Natalis ct Asccu&ionis comparationc Dmum Jesum reiiemptorem noslrum, tjUSM talcm projilemur, id est, cjus
vide Iloiuil. sancti Hilarii Arclatcusis apud Combensium tom. iv , fol. 4^5 llivinilntcm dcinon.' havit. — " Viile Donul, de Asccnsionc apud Combclis.
— 7 Dc liujusmodi sentcntiis vide Homil. Euscbii Kpisc. GaUican in Itil.liu- tum, iv. fol. 4i3.
m S. AUGUSTINI EPISCOPI
•nostrae ac saluti prospicit, dura sc ad salvandum huma- sensus parturiat. Quo magis nobis sollicitc, pie, casteque
num genus offert, homo apparuerat, opprobria, supplicia, vivendum est, cum agamus uti(pic sub oculis ejus? Dico
crucem , sepulturam et omnia humana infirmitatis indicia enim, Fratres, quod vobis quoque bene notum est. Servi
pertulerat, et patuerat hic incredulitatis locus. Dumfide- enim negligentiores , cum ante oculos carnalium domi-
BumsalutiRedemptorpiusconsulit, recteprospexitutquia norum sunt, verentur, pavent, et contremiseunt. Nihil
propter nos hominibus apparuerat ejus infirmitas, in hoc admittere audent delicti, nisi forte cum jam remotos la-
die ejus fieret manifesta Divinitas, ut quem verum fuisse tere se posse arbitrantur. Tu effugere oculos Domini tui
hominem cum hominibus vidimus, verum esse et Deum non potes. Quocumque abieris, tecum conscientiam
cognoscamus1. trahis. Et ille quidem servus, si haec possit esse conditio,
II. Hic itaquc Dominus et Deus noster hominibus, ut ut in conspectu temporalis domini dies noctcsque ageret,
Scriptura ait, « Praebuit se ipsum vivum post passionem non facile delictis vacaret. Tu, cujus Dominus absentiam
» suam in multis argumentis per dies quadraginta appa- non habet, quia omni loco adest, quam in timore ac tre-
» renseis et loquens de regnoDei(a). » Etpost crucem et more debes servire castam servitudinem ! Illi, inquam,
mortem, antequam in ccelum ascenderet, hominibus in ter- Domino, qui sicut abesse non potest, cum miserctur, cus-
risvisus apparuitper hos diesquadraginta,quosaPaschae todiae tuae, ita deesse non potest, cum irascitur6, culpac
exordio usque in hunc diem remissioni nostrae dedimus, tuae ; illi, inquam, Domino, ita pio ut justo, et ita ter-
quia tempus fuit laetitine , non mceroris : dixerat sane et ribili ut misericordi , cui est honor et gloria in saecula
ipse : « Numquid possunt filii sponsi jejunare quandiu saeculorum. Amen.
»tunc
cum illis est« Videntibus
palam, sponsus(i)?hominibus,
» Hos dicsincum implesset1,
ccelum elevatus ^^""""«"^«"««"«^««^...^^v»^™^,,.

» est, et nubes suscepit eum ab ocnlis eorum(c). » Au-


diat hoc Judaeus, audiat confundaturque Gentilis. Si irri- SERMO XLI.
dentascensum in crucem, audiant asccnsum in ccelum. Si De ^scensione II
objiciunt humilitatcm illam, diei hujus audiant claritatem.
Et post haec : « Ecce, inquit, viri duo astiterunt in ves- Ugitur in Cod Ca$s m ^ fol ^ cum
» tibus albis, qui et dixerunl : VmGahlas, quid statts s Augustini, cui rite ascribendus. Ponatur post
» aspicientcs in ccelum ? Hte Jesus, qui assumptus cst a pr(rCedenlem cum numero de Ascensione vi.
» vobis inccclum, sic veniet quemadmodum vidistis eum
» euntem in ccelum(</). » Ergocum universa complesset, SYNOPSIS.
propter quae in terra descenderat, reversusque esset in
ccelum, astiterunt subito qui confirmarent videntes , ne I.Exordium. ll.Quadraginta dics a Rcsurrectionc ad Ascensio-
forte phanlasma pntaretur, ut non solum per eos con- nem sunl 1uasi rclr'butio abstinentia; quadraKesimalis. III. Asccn-
.
testaretur .
asccnsus eius, verumetiam et. adventus
j pro- sionis
. .„„,.veritasccrta
. r . fuit
. tcstimonio Discipulorum.
. 1 . IV.AnRcliquonuc
.. . „B . " "
j > r in tesumomum fidei venerunt; nndc comparatiodiei Nativitati» et
mitteretur. Idem etiam et EVangelu lectio dccursa testatur Asccnsionis Pomini. V. Christus ascendit rcditurus.
dicenS: « Et factum est, dum benediceret ilhs, recessit
» ab eis, et ferebatur in ccelum, ct ipsi adorantes rcgressi I. Etsi ad dcmonstrandam Dei Ascensionem Apostolo-
» sunt in Jerusalcm cum gaudio magno (e) ; » quod Sal- rum Actuum(lectio)satissufliciat7, quae ordinem ipsius As-
vator noster humiliatus est propter nos, hodie et pro censionis ostendit, tamen etiam nos,DUectissimi, tacendum
nobis clarificatus est^. Carncm enim nostram, quam in nobis non arbitramur, quia aequum est ut omnis Ecclesia
terra est dignatus assumere, hodie ctiam in ccelum re- hodie exultet in terris, quam liodie Dominus levavit in
vexit; nec salvassc homincm contentus cst4, etiam glori- ccelis. Ergo quia in divinis Scripturis nihil est8 superva-
ficare voluit. Ostcndit deinccps posse homini ccelum cuumD, quantum divino munere possumus , divinorum
patere, cum in illa sublimi scdc primus imposuit; hono- verborum rationem videamus.
ravit pius Dominus limum nostrum, et tcrram nostram II. Jampridem enim hoc quod quadraginta potissi-
• inccelum suum vocavit. Quadraginta igitur dies primitus mumdiebusconvesccntemScripturaDominumcum Apos-
jejunavimus, qnadraginta sunt insequentes, quos ref.ec- tolis dicit, non otiose positum existimo, ita ut mibi quasi
tioni nuper indulsimus. ,. retribudo quacdam in hoc quadragesimae abstinentiae facta
III. Sed sicutsequitur inillorum fine Paschac festivilas, essevideatur10;utu, quicumque quadraginta dierum labo-
ita sequitur et in horum consummatione ista solemnitas, rem Dei honore tolerassent, quadraginta nunc diebus
magna planc, ac praecipua, qua Dominus et Salvator quasi Domino hic posito et praesente gauderent, et quos
nostcr ita nobiscum ossc desiit, ut tnmen nobiscum esse timor Dei humiliasset, Dei nunc solatia sublevarent. Magna
non desinat. Nam sicut tunc, cum apud nos in corpore enim et ineflabilis merces, ubi eis qui talealiquidaguntpro
esse dignatus est, non defuit Patri, ita nunc, cum ad affectusuo, seipsum Dominus tribuitin praemio. Undeaes-
Patrem reversus cst , non deest nobis. Non ergo abjecte timare cx praesentibus futura possumus, quod in quantum
nos tanquam alienos deseruit, sed nobiscum est et con- quis pro honore sui fecerit, in tantum praesentiae11 ipsius
versatur nobiscum ; ipse enim dixit : « Non turbctur cor consortio non carebit.
» vestrum, neque formidet(/*). » Et paulo post: « Yado III. Deinde illud qualc est, quod ascendisset in ccelos
» 61 venio ad vos(^). » In medio nostri cst. Ipse nunc Dominus, praesentibus multis videntibusque, cognoscimus;
moerentibus 6 consolator, laboranlibus auditor, peri- utique, ut illorum visio, nostra fides esset. Illi cnim vide-
clitantibus auxiliator adest. Ipse nunc miseris levamen, runt,utnoscrcderemus;illiaspexeruntocuIiscorporalibus,
ipse afflictis opem suggerit. Nobiscum, inquam, nobis- ut nos animarum ocuhs cernererous. Et hoc, non pauci
cumest; nec solum laboribus nostris, sed et sermonibus aut viles homines, sed et multi, et probatissimi 5 ut haec
et cqgitationibus interest. Rimatur atipje introspicit cor corroboraret eorum pluralitas testimonia , et confirmaret
nostrum. Videt quid manus nostra, quid lingua, quid sanctitas veritatem. Etenim si in quibusdam causis, duo-

(j) Act. i,3. — (b) Matth. ix, i5. — (c) Act. 1,9. — (rf) Ibid. 11. — (e)Luc. xxiv, 5, 5a. — (/") Joan. 11v, 1. — (g) Ihid. 28.
1 Codex male videamus .. cognoscimus. — > Vide Serm. cclxt, n. I. — dcntut. — 9 Codex ipsa in t/uantum; qutc itcrum abundant. — "> Vide
3 lyj. n. 8. — ^ Codcx male contemplus est; non lcgitur vohiit; sed hoc Serm. cclxiii , n. 4, et OuaBt. lvii , n. Dc quadragenario nnmcro uti sa-
«■.taliud similc verbum scnsm requirit. — 5 Codex cum crrore cvidenti ma- cramcntunt laboriosa; hujus vitoe, vidc dc Conscnsu Evangclist. lih. 11 , n. g.
/estatis. 6 Codex malc irascere. — 7 Id. sujjicit. Non reperftur vcrbum — 1 1 Coil"\ utii/ue , malc , ut videtur. — ' 3 Codcx malc prtvsenUnnt.
lcctio , necessario addcnduin — 8 Codcx in caul: qu.-e verb» sbundare vi-
SERMO XLII. DE BEATITLDINIBUS. 61
bus aiittribus testibus creditur, (|uanto magis indubita-
bilis esse veritas debet, ubi quod populo dicitur, populi SYNOPSIS. ,
testimoniocomprobatur, et quidem populi lidelis ac sancti; .. 1 i
neque enim ambigimus quod boni ac fideles fuerunt , qui I. Bcatiuidines a Christo in tcrram allatee. II. Promissa? virtuli ,
non vitio. III. In fihem perseverandum. IV. Per solam perseve-
ascendentem Dominum videre meruerunt. Qitod illi vide-
rantiam habctur corona.
runt, quasi cumilEs nos videre credamus. Neque enim du- - ' ! . . . 1 .1 ; " '■ 1 '•
bitare debet populus fidelium, cui testimonium dicit turba I. Domintjs noster Jesus Christus virtute6 Patris « Ex-
gaactorumv ' hws.' » tendit coslum sicut pellem (c) ; » fundavit terram su-
-i.IV. Huc accedit quod etiam duos Angelos astitisse plebi per* aquas , hominem propriis manibus plasmavit ad suam
legimus praesenli adprsedicationem. Bene utiquc astitisse siiriilitudinem , qui postmodum de vita', inimici suasioni-
Artgelos populq tunc Scriptitra memoravit, ut aguoscere- bus, devolutus est in mortem , et per innumerabilia sae-
mus quod ascendenti in ccelum Angelorum olKcium1 oc- cula regnante morte , ipse post modum ad terras venire
currisset ad terras. In quo mihi eliam illud non praete- dignatus est , ut nobis terrenis hominibus ccelestia semi-
reundum videtur, quod consimilis admodum honori naret ; et nobis , calcato diabolo , ut 8 praecepta ccelestia
dominicae Nativitatis, est honor dominicae Ascensionis. fideliter exercentes in terra , in ccelis ab ipso recipiamus
Nascituro eriim Gabriel angelus mittitur; et nunc Angeli, sempiterna , promisit pcenitentibus uno sermone regna
Domino ascendente, mittuntur. Turic stella indicat natum, ccelorum. Beatos dixit, non divites, sedqui propter regna
nunc nubes suscipit revertentem. Tunc psallebant Angeli ccelorum voluntarie fuerint pauperes. Itaque et man-
in terris, nunc testantur iu terris. Tunc pastores audiunt, suetis terram paradisi repromisit ; lugentibus peccata,
nunc populus intuetur. Tunc muneribus Magi honorant, beatam consolationem ; esurientibus et sitientibus justi-
nunc visu Apostoli prosequuntur. Sicut ergo tunc, nas- tiam , aeternam saturitatem ; misericordibus , beatam mi-
cente'1 Domino, honoris sacri testimonia non defuerunt , sericordiam ; et mundis corde , suam visionem cum bea-
ita ascendente non desunt, ad confirmandam utique fidem titudine praebendam 9 ; pacificos vero non tantum labiis ,
generis humani -, ut quem acceperant horaines in car- sed corde puro , beatos et filios Dei repromisit ; propter
ne assistentem, eumdem viderent in majestate ascen- nomen vero suum patientibus persecutionem , non solum
dentem. ... . . . • beatitudinem , sed et largiter repromisit regna ccelorum.
V. Rediit ergo ad ccelum, Dilectissimi, unde descendit. II. Unde, Dilectissimi , nobis tantas beatitudines re-
Rediit quidem, scdtamen et.ad nosjamjam rediturus est. promissas , « Qui potest capere , capiat (d) ; » si tamen
Quid enim proesens lectio docuit? « Viri Gahlaei, quid terrena infidelitate non deprimitur, convertat10 omne desi-
» statis [a), » et reliqua. Si rediturum ergo Dominum nos- derium ad ccelestia ; quia « Regnum ccelorum vim patitur
trum credimus, Dilectissimi, nos expectare debemus, ne » et qui vi potiunlur , ipsi diripiunt illud (e) , » non qui
sic nos comprehendat adventus illius non suspicantes, si- temporalia , sed qui futura desiderant. Et si quis est de-
cut comprehendit nunc castigatio delinquentes3 ; cohaeren- ditus avaritiae in terris , convertat in bonum11 avaritiam
tia 4 ergo praesentium , futurorum imaginem in se habet. suam , et sit avarus in ccelo. Sed dicet aliquis : Quomodo
VI. Cavendum est ergo , Dilectissimi , ne si praesenti amphus erogem, « Ut ibi centuplum recipiam (f), quia qui
verbere non corrigimur 5 , futura severitate damnemur. » parum seminat, parum et metet (g). » Amator qui
Sic enim Apostolus dicit : « Dominus sicut fur in nocte, erat luxuriae, sit modo amator castitatis; qui ebrietate
» ita veniet [b) , » et reliqua. Videtis, Dilectissimi , qui crat deditus , nunc sit sobrietatis amicus ; qui superbiae et
securitatem rei exitus et quae^supplicia consequanlur. malitiae erat servus, nunc humilitatis et pietatis sit filius.
Quaecumque ergo perferre nolumus , quasi perferenda ti- Hoc est quod ait Dominus : « Regnum Dei intra vos est(/t),
meamus. Sic enim erit ut unusquisque non patiatur, dum » et inimici hominis domestici ejus (i). » Quomodo?
timet esse passurum ; et videns correctionem nostram audi Apostolum dicentem : « Si enim secundum carnem
pius ac misericors Dominus noster, et praesentia indul- » vixeritis, moriemini ; si autem spiritu facta carnis mor-
geat et futura concedat ; sitque indulgentia praesentium » tificaveritis , vivetis (j) ; » quia « Arbor bona bonos
spes futurorum per vitae nostrse emendationem , ut dum » fructus facit ; ex fructu enim arbor cognoscitur (fc). »
veniam de praesentibus capimus, etiam de futuris sperare Si ergo sumus arbores bonae , id est homines justi , pii et
possimus. fideles, ac misericordes , faciamus fructus justitiae et
sanctitatis ; quia si fuerimus arbores malae, id est, homines
impii et dolosi , cupidi et peccatores , excidimur ; id est
in diem M judicii , divino gladio bis acuto , et in ignem
aeternum mittimur.
SERMO XLII. III. Ibi erit13 discretio boni etmali,sicut audistis in
praesenti lectione : « Omnis qui audit verba mea , et facit
Dominica infra octavam (fbrteAscensionis.) » ea , assimilabitur viro sapienti , qui aedificavit domum
» suam super petram ; descendit pluvia , et venerunt flu-
De Beatitudinibus.
» mina , et flaverunt venti , et irruerunt in domum illam ,
» et non cecidit; fundata enim erat supra petram(/). »
Duo Codices Cass. concordant in tribuendo hunc Dominus enim noster , qui nos usque immobiles , et in
Sermonem sancto Augustino, nempe Cod. x\m,fol. aeternum , non per otium , sed per laborem salvos esse de-
307 , et Cod. c.,fol. 2. Adutriusque fidem emendalus siderat , post omnes beatitudines vel innumerabilia prae-
habetur. Locus ejus post pra?cedenlem. cepta, novissime hanc conclusit parabolam, ut hic « Sal-
» vus sit, qui perseveraverit usque in finem(m). » Domum
enim quam significat aedificatam supra petram , quae
nullis adversis potestatibus potuit commoveri , fidem nos-

(«) Act i, ii. — (4) i Tliessal. v, 2. — (c) Psal. ciu , a. — (rf) Mattb. xix , 12. —((.•) Id. xi, 12. — (/) Id. xix, 29. — (g) 2 Cor. II , 6 —
(/i) Luc. xvn, 2i. — (i) Mattli. x-, 36. — (j) Rom. vm , i3. — (*) Matth. vii , 19 , 20. — {[) Ibid. 24, a5. — (m) Id. x , 22.
' Codex malc ojficio. — * Godex pcr crrorein atcendente. — 1 VideScrin. 8 ld. malc ut nobis calcalo diabolo praccpta. — 9 Id. male probentur.
ccixxvn, n. 17, ct Serm. cct.it , n. 2. — 4 Codex male coluvreticn. — — "> ld. maln converlatur. — 1 ' Cod. xcvui minu» bene in bono. —
5 Id. cnrrigere. — fi Cod. c male virtutem. — 7 Id. male debita. — " Coil.c die. — >5Id. ibi enim.
«2 s. augusttni episcopi
tram in Clnisto firmam ostenderc voluit, qure nullis dia- expectantes advcntum Spiritus snncli , ct e*de tubilo fif
boli tentationibus commovetnr , *ed armis spiritualibus tm sonus. et a Dtscipxilis Judjcorum lollitur o»<u.
repugnando, triumpbato hoste, coronam accipere me- Curn multis, irtquit, verbis locuti esterit Discipuli , crede?
retur*. Ergo domos est sancta Eceksia , vel fides nostra , banlur ebrii, qui videbantut" mane jcjtmi. Nec iramerito
qure est supra Christi nomen fundata , sicut ipse Dominus talis de Ccek) lapsus est gustus , quia Viti» dictus- «s4
ait ad beatum Petrum apostolum : « Tu es Petrus , et su- Christus. Sic enim ait : « Ego snm vitiByet Pater meus
» per hanc petram sedificabo' Ecclesiam meam, et portre « agricola («}. i> 0 vinurri cbrictatd sobriurn g qniad crnpukm
» infcri non prsevakbmit advcrsns oam (d). » Fluraina fidei eructabat! O vinum cx vite solemni calcatum, sed
sunt regna GentiKum, quse fluctibus, id est, duris perse- de botryorte divino confectnm ! Digna siAHlitudoI qrtttn-
cutionibus, veJ pluviis, quaesunt' populi genlium , vel admodum botryo ille portabatUr a slipite, ka Christus
etiam Ventis, qui sunt diaboli apiritue* (hanc)eVerteKe vo- pendebat irt cruoe. Erant enim Discipidi ( tencti Spiritus
laerunt , sed non potuerunt , quia f undata erat supra pleni; Spiritus enim sanctus, qui ipsam Virgniem Mariam
petram. Potius vero ipsa tempestas, illidendo conliacta gravidaverat , sed non violaverat , ignis super Apostolos
est, quamdomus cortoussa. . : descenderat, sed nec capillos ec-rum incertderat.
IV. Ergo , Dileetiwrmi , nobis dum tempus est aedifi- III. Quod aliqnando in tribus Paeris fecem, nunchodie
candi , fundemus in Christo fidem nostram , et intrinse- Christus amplius irt duodecim fecit ApOstohs. Illi enim
cos sanctis repkantur operibos, ut cum venerit tempestas, tres Paeri in camintmi ignis mitti potuerunt; ligati cami-
qtri est hostis occultus, confringatur potiusquamevertat. num intrcrierunt, sod in flamma soluti deambulaverunt, Re-
Et nunc hostis vobiscum est 5 intus in pectore latet, sicut gem ferocissimum ad fidem converterunt : propter istornm
Apostolus ait : * Adversarius vester diabolus tanquam autem miraculum Apostolorum, tria millia hominumere-
» leo rugiens circuit quaerens qUem devoret (b). » Nunc diderunt.Sed illud, Fratres, quomodoanimooCcurritmeo,
blandimcntis seducit , ut decipiat fidem nostram ; nunc pro solemnilate et gaudio nullatenus vobis reticerc debeo.
adversis tentat propositum rtostrum, si potest evertere $ Certe sicut majores tradiderunt , in ista fornace flamma
nunc cogitationibus malis insistit, si pOtest movere cttr- nb ostio ejusdem fomacis quadraginta novem cubitis fun-
sum nostrum. Unde, Dilectissimi, ex nobis 2 qui in pros- debatur, quod erat numerus quadragesimus in septem
peris sapienter et firmiter rcdificaverit, in adversis non hebdomadarum mysterio dedicandus 6. Septies enim sep-
tantum fortior , sed et laudabiiior invenitur , qnia « Cum tem quadraginta novem faciunt. Ubi est ergo dies Unus ?
» probatus fuerit accipiet coronam viue , quam repromi- Ipsumquaeramus,utcompleaturnumerusquinquagcsimu4.
» sit Deus diligcntibus se (c). » Nam super arenam qure Intus erat, erat dies iste in camino ignis cum tribus psal-
est domus fedificata, hi sunt , qui aut dubia fide sunt, aut kntibus Pueris, et refrigerium donans roris, el flammam
etiarfl sunt hseretici, aut falsi christiani, aut non custodien- extinguens ardoris. Videntes autem ministri fornacis rem
te» propositum cOntinentise vel casti tatis , et ahud sunt in insolitam, dicunt regi : 0 rex, veni et vide. Caminus sul-
occuho j aliud coram hominibus. Et quia semper fuerunt fure et bitumine incenditur ; flamma exaltatur j corptis
mobiles, sicut arena, cum verterit tempestas, funditus ever- non ustulatur; ad hoc ct numerus multiplicatur. Audiens
tentur, quia stare non potuerunt, et « Fiet ruina animde eo- autem rex venit cum summa alacritate, et antequam inten-
» rumn\agna(r()3.»Unde,Dikctissimi, vigilando satis agen- deret in fornace, lux ei ante radiabat in corde, dixitque
dum et laborandum est , dummodo per Christum adversa amicis suis : « Nonne tres viros ligatosmisimus in fornacem?
superemuR, et aeterna prospera consequamur : qni vivit et « Et dixerunt regi : Vere est (f). » Et rex pknus flde ait
regnat Cum Patre Deus, in unitatc Spiritus sancti per illis : Sed ecce ego video quod vos non vidctis. Ardor est
omnia srpcula SSeculorum. Amen. nescio quis , qui est lux intus in anima mea. Amici mei
esse potestis , sed in cor meum e introire non potestis.
Video ego, inquit, quod vos non videtis; video rem ad-
mirandam etmiram.Caminus enim,quiconsueverat hotni-
SERMO XLIII. nes igne cremare , didicit Angclos generare. Jam finiatur
amicitia vestra, quia (ides est amica in anima mea. Nolo,
In Die Pentecodtes I. inquit, sitis amici mei; non habeo fidem sermonibus ves-
tris ; Dcum video oculis meis ; visione magnifica repkti
Legitur in Codt Cass. cvi, fol. 222, cumnomine sunt ocuh mei, quia visusistius quarti similis est Filio Dei.
tanCti Doctoris i nihil occurrit quod dubium afferre Certe , o amici mei, vos scitis mecum, quia tres missi sunt
videotur. Ponatur post Sermonem cclxxi , cum nu* in caminum ; quomodo ergo quatuor ambulant in incen-
mero in die Pentecostes vi. dio' ? Quid est hoc ? ignis in me divinus ingreditur ; ami-
citia vestra a me expoliatur , et fides amica subsequitur.
SYNOPSIS. Hanc fidem, Fratres , cordibus teneamus , ut sanctum
Spiritum cum Apostolis teneamus.
I. Exordium de gratia ft-sti. II. Discipuli , sancti Spiritus gratia
cbrii. III. Apostoli tribus Pucris in fornacc comparati.

t. Felix estdieshodierna, Fratres charissimi ; amabilis SERMO XLIV.


cst et grata *, in qua a Domino Discipuhs sunt impleta
promissa. Rogo ergo vosin unum , dilectissimi Fratres, ut In die Pentecostes II, sive de adventu Spiritus sancti.
mihi orando impendatisadjutoriumaddivinaexplicanda,
qure intendo, et veniam peto, si alicubi offendo. Hic Sermoest Sermonis clxvii Appendicis supple-
II. Sokmnitas enim Paschre pervenit usquc ad. finem, mentum, qui S. Augustino abjudicatur a Maurinis ,
non perdens jucunditatem , sed prseparans dignitatem : sed, ut videtur me& mediocritati, perperam. Nam
ut enim fuit initium gratiae , sic hodie finita est laus canti- 1° Codex nosteret Florentinus habent sancti Doctoris
corum. In una enim domo colkcti crant Apostoli nostri , nomen ; 2° fragmentum a Maurinis citatum , cum

(«0 H. xvi, 16. — (J) 1 Petr. v, 8. — (c) Jac. 1, iq. — (cl) Hatth. vu , 27. — (e) Joan. xv, 1. — (f) Dan. nt, 19.
■ Cori. c pcttime populii , quce ett. — 'In duobus Codicibus non lcgitur — 4Vkl« Serm. ccixxi, n. 1, et ccclxxvui, ». 1. — 5 Vide Scnn.
cx, quod videtur nccessario supplendum. — 3 Duo malo habont magntr. n. 1. — fi Cod. male in cordt mto. — 7 Cod. male m
SERMO XLIV. DE PENTECOSTE II. G3
eorum pace dixerim, niliil habet aucloris cujus- tionum. Una lingua loquebalur, et ab omnibus intellige-
dani ignobilis , imo plurimum sapit Augustinum ; batur, et erat velut manna de ccelo, quod in una erat specie,
3° supp/ementum hoc nostrum totum Augustinum re- et desiderantibus exhibebat divcrsum variumque sapo-
prcesentat, ut patet ex notis. Eruitur ex Cod. Cass. rem. Ipse enim erat, qui hoc agebat, qui suam donat om-
xn , fol. 207. Locus ejus in Editis post prcecedentem nium in unitate notitiam. Sicut enim ipse Spiritus sanctus
cum numero in die Pentecostes vn. unus est Deus, et dona multa dignatur refunderc sine do-
norum distinctione , ita una lingua erat et omnis qui
SYNOPSIS. aderant cognoscebant.Delectatur visus, delectatur et sonus,
quia rixare talis non novit intellectus; quasi regalia8dia-
I. ComparatioApostolorum et Puerorum infornace. II. Apostoli dcmata super frontes labiaque pinxerat piscatorum. Rex
linguis loquuntur ; eorumdem gloria. III. Montis Sina etCcenaculi
enim est qui de ccelo descendit ; ideo sedit super labia
collatio. IV. Epilogus.
eonim tanquam super thronum suum, quia in illis collo-
I. Frathes dilectissimi, quadragesimum nuper diemso- cabat, id est, proprium dominatum. Istud bene novit Spiri-
lemniter celebravimus, in quo quadriformis totus laetus est tus sanctus , qui semper est Deus in filiis et in patribus ,
mundus. Sed quasi denario1 a quatuor cardinibus sacra- in prophetis et in piscatoribus; inalto semper diligit rc-
mento perfecto, vicini facti sumus ccelo et Spiritui sancto, quiescere.
ut propter sanctificationem orientis, occidentis, aquilonis, III. In superioribus Ccenaculi invenit Apostolos , et
et austri* sanctus Spiritus quinquagesimo descenderet scripsit Legem in mentibus eorum , qui in alto monte
die, linguarumccelestium rutilans ignea sanctitate ;sed ipse Legem in tabulis scripserat : in tabuhs lapideis propter
ignis purgavit potiusquam cremavit3, et super linguas re- duritiam cordis Judseorum ; at nunc in mentibus Apos-
frigerio sanctificationis insedit, quia ipse flammas in ca- tolorum : quia ibi terror , et hic amor. Ibi scripsit Legem
mino restinxit. Novit Spiritus sanctusignem facere amoe- cum fulgore prsemicante ; hic instruxit Apostohcas linguas
num, qui reddidit amoenatum rorante flamma caminum. in igne refrigerante. De monte illo fugiebant popuh , ne
Delectat attendere labia Apostolorum, delectat attendere vocem Dei terribiJiter loquentis audirent ; hic omnes de
etiamora stillantia Puerorum ; igneas utrobique fecit lin- toto saeculo nationes non fugiunt, sed conveniunt audire
guas,etsuper Apostolos, et super Pueros. Ipseestenim qui loqucntem in organis suis Spiritum sanctum.
sanctificavit patres , et nobis linguas fecit loqui ccelestia IV. Audistis nominatos Parthos, Medos, Indos et
piscatorum*. Quis non stupuit ad ora Puerorum deambu- Persas, Cretes et Arabes, ac caeteros quos lectio Actuum
lantium in plateis flammarum, cum dicerent : « Benediclus Apostolorum nominavit; totus mundus ibi erat; quadra-
» es, Domine Deus patrum nostrorum (a). » Stupuerunt gesima dies Ascensionis Domini eos congregaverat : quia
attonita mirantium labia Chaldaeorum et organa innocen- decem praeceptorum numerus tolam auctoritatem Scrip-
tium insolito modo cantantium. Persicapontus contremuit turarum complectitur in orbe terrarum. Ideo quatuor
illos inter ignis* lucentes et ludentes spatium, atque bar- deni faciunt quadraginta , superest alius denarius , qui est
baricis conspectibus facientes Persas attendere , et novos vitae aeternae denarius , ut mercedem de pignore sancti
hymnos audire; sicut modo delectabat convenientes ex Spiritus acciperent Piscatores. Inventum est , impletum
omni saeculo nationes Apostolorum linguas attendere, est quod promissum est. Data est denarii pretiosi decima
omnes sua labia recognoscentes , quia Spiritus sanctus de sacramenti arrha; superest quinquaginta dierum gratia
diversis novit facere unitatem6. Attendebat unusquisque promissa, etperfectalaetitia. Conclusum est Pascha, tacet
linguas proprias cognoscentes, et Apostolos toto saeculo Alleluia ; sed non cum mcestitia ; quia pignus sancti Spi-
concordantes. ritus accepimus pretiosum: ut quotidie habeamus ipso
II. Oportebat enim eos7, qui totis fuerant praedicaturi habitante solatium , ut cum Christo vivamus , et per ipsum
gentibus regnum , omnium linguas gaudere facere na- ad Pascha venturi temporis incolumes iterum veniamus.

(a) Daniel. ui, 26.


• Vide Serm. ccixx, n. 6. — *Id. ccixvi, n. 6. — 3Id. cclxix, n. i. — igne lucentes et ludentes spatium, qutv. — 6De unitate vide omnes Ser-
4 Codex male piscatores. — 5 Id. persica pon (»ic) contremuit. Illos inter mones in Pcntecoste. — 7 Codex male ut qui. — 8 Codex male reguta.
I

. ,> 1

'. ■■• . .." ■ ■• •, >


SANCTI AURELII

AUGUSTINI,

i *i

EPISCOPI HIPPONENSIS,

SERMONES INEDITJ.

GLASSIS III.

SERMONES DE SANCTIS.

SERMO XLV. ponitur, semel nascitur*, et secundo distrahitur , vcndi-


tur, comparatur, non servituti damnandus, sed ad mag-
De Castitate Joseph Patriarchne. nam gloriam destinandus. Non enim Joseph hominis
imperio subjugatur, in quo sic castitas gloriatur , quia
Extrahitur ex Cod. Cass. -zn,fol. 103. Manifestus etsi denuo venundatur, sed liberlas in eo nunquam peni-
estsancti Augustini stylus; nomen ejusdemin Codice tus minoratur. Servus venditur, et dominus collocatur.
prasfigitur. Ponatur inter Editos ad principium Latet pariter et potestas ; humihs erat puer , crescebat ,
Ctassis m de Sanctis ante Sermonem cclxxiii. dominis fideliter serviebat, et dignitas in moribus reful-
gebat 5 portabat in animo puritatem , occultabat ingenere
SYNOPSIS.
dignitatem , ct ostendebat in moribus libertatem. 0 vilis
I. Introductio ad Josephi historiam, II. Joscph venundatur in distractio et magna comparatio ! Servus et hber; servus
.Sgyptum serviturus. III. Joseph tcntatur. IV. Joseph tcntationem pro invidia , liber pro justitia ; servus ne dissipet charita-
victor repelKt. V. Joseph calumnia probatur, et praparatur ad
tem, liber ut vindicetcastitatem. Scrvit fideliter etpugnat
futuram exaltationem.
audaciter. Exercuit fidem, et meruit ad majorem gloriam
I. Cohdecet1, FratreSj agonem hujus certaminis enar- pervenire. Et ideo dorainatur dominus , quia dum eum
rare , in quo Joseph meruit arietem libidinis superare. infehx mulier in occullo tentavit, domini sui fidem ex in-
Condecet occulta declarare certamina, quia custodia mar- tegro conservavit6.
tyrum magnam fecit victoriam. Non debet celari quomodo III. Venundatur igitur Joseph castissimus , in aegyptia
potuit inimici subtditas superari, quiadum fuerit declara- domo traditur , Pharaoni regi7 fideliter servitunts. Diligi-
tum , tunc castitatis amatores incipiunt confortari. Ista tur a domino, ct amatur a domina. Sed domini sincera
enim certamina praeliantibus magnam praestant audaciam, dilectio, quia ille pro fide puerum diligebat; nam illa
unde necesse est ut castis reddatur, et pudicis expo- causa libidinis amplectebat. Dominus in fide probata lae-
natur, ut dum Joseph pro castitate coronatur, et victa tabatur, et domina in decore corporis angebatur. Crescente
./Egyptiasuperatur'1, diabolus semper inomnibus confun- autem tempore, crescebat et juvenis pulchritudo. Et
datur. quantum ille crescebat in corpore, tantum jEgyptiam pro
II. Igitur beatus iste Joseph erat nobih genere ortus, crimine amor urgebat ad libidinem ; quae cum diutius jam
juvenis in cetate, pulcher corpore , et pulchrior castitate. ferre non posset igneum caloris ardorcm, splendentis juve-
Hic invidia fratrum Ismaelitis puerulus venundatur, cu- nis inflammata decore, cogitat, diabolo immittente , quo-
jus fratres vel divitias nescientes vendiderunt3, et vile modo posset innocentem solitarium capere in silentio.
mancipium in jEgyptum 4 perducunt venale. Iterum pro- Ccepit ergoprimitus meretrix semetipsam aptare, putans

1 Ctxl. malc non decet. — * Abundat particula ei , quam delevimus. — 6 Vide Scrmones ceeiix, n. 3, ct ccoti.iii, n. 6, 7, 8. — 7 Non Pliaraoni
1 Yerba -uile mancipium repcriuntur io S. Amhrosio , dc Josepho Patriar- regi, sedejusdem Spadoni, utdicit Ausustinus Quaest. in Gencs. Qua:st.cxxivi.
ctia , Expos. in Psal. cxnn, n. 3i, fol. 535. — 1 Codex inale in jEgrpto. sei vivit Joseph. Undecredendum est aut sanctum Doctorcm Inqucndo lapsu
— 5 Sic Codex eTidenter mendosoj fortc m cisternam injicititr. — mcinoriof , ant amanucnscm scribendo attentionis dclcctu ciTasse.
68 S. AUGUSTINI EPISCOPI
mirnbili* fortitudo tetram et funestam lormentorum et
vulnerum faciem decore gloriae perfundebat- ,mw,,«ww»
II. Deniqu^ in eodem ipso uno spectacuio studia cum
persecutore divisimus. Illum delectabat Martyris pcena , SERMO XLVIII.
nos causa ; illum quia patiebatur , nos quare patiebatur 5
illum cruciatus, nos virtus ; illum vulnera, no$ corona; In Natab martyris Vincentii II.
illum quod in doloribu6 diutissime tenebatur , nos quod
minime frangebatur doloribus ; iljum quia4 vexabatur Eruitur er eodem Cod. Cass. x\\, fol. 318, cum
in carne, nos quia permanebat in fide, Itaque illum, ubi eodem nomine. Ponatur post pracedentem cum nu~
sua pascebat immfwitas, ib» torquebat Martyris veritas •, mero in Natali Martyris Vincentii n.
nos autem horrenda quidem jubentjem vix ferebamus, $ed
deficiente vincebamus Vincentio, Nec no6ter tamen ipse SYNOPSIS.
luctator in se ipso aut per semetipsum extitit victor , sed
in illo et per illum qui pro omnibus exaltatus prabet I. Vincentii coram Daciano fortitudo. II. Vineenlius Daciani, vi-
vcns et moriturus, victor.
auxdium, qui pro omnibu6 passus reliquit cxemplum.
llle exhortatur ad praelium, qui ad praemium vocat, et ita I. Magkum spectaculum,Fratres mei3. Certabant duo,
cxpectat certantem5, ut laborantem adjuvet. Athletae saeviens et patiens, servus Christi Vincentius, et fdius
suo ita praecipit quid faciat, ct proponit quid accipiat, ut diaboii Dacianus. Perfidus in Martyris corpore saeviebat ,
etiam, ne deficiat, subveniat3.Oret crgo simpliciter qui sim- sed nec sanctus Vincentius metuebat, quia Christum pro
phciter vult eertare , suporare pernieiter, regnare feliciter. se pugnantem videbat. Vicit dum judicabatur, quia ab eo
III. Audivimus loqucntem conservum et persecutoris quem confitebatur , non relinquebatur. Interrogatus non
linguam constantibus et veracibus rcsponsionibus convin- dubitavit respondere, quod quaerebatur, et auxit unde
centem •, sedpriusaudivimus Doramum dicentem4: « Non quaesitor 10 potius irasceretur. Inflammavit odium juven-
» enim vos estis qui loquimini , sed Spiritus Patris vestri, tutis11, ut gloria cresceret confitentis. Quid enim timeret
» quiloquitur invobis(a). » Ac per hoc iste ideo 6upe- Vincentius leonem in fremitu irascentem et rugientem ,
ravit adveisarios suos , quia 6ermones suos in Domino iau- quia jam « leoni de tribu Juda (g) » haerebat, fortitudi-
davit. Noverat dicere : « In Domino laudabo verbum , in nem sibi virium ministranti. Jam itaque sumptis armis
» Domino laudabo sermonem ; in Deo sperabo, non timebo Christi invictus, sicut leo, fidebat Vincentius et clama-
» quid faciat mihi homo (b). » Vidimus Martyrem bat : Mecum decertet pugna , si praevalet confidentia ; vi-
immania tormenta patientissime tolerantem ; sed Deo sub- debit me plus posse dum torqueor , quam ipse dum tor-
jiciebat animam suam 5. « Ab ipso enim patientia quet. Sanctus Vincentius in cxihum mittitur, et iter ad
» ejus (c) » ; ct ne humana fragilitas, per impatientiam paradisum meditatur. Morte aflicitur , et de vita meliorc
deficicns Christum negarct, et in gaudium veniret ini- laetatur ; equuleo1* extenditur, et fit clarior, dum a per-
mici, sciebat cui diceret 6 : « Deus meus, erue me de manu sccutore punitur. Existit 13 ante hominem judicem ; ante
» peccatoris, de manu legem praetereuntis et iniqui, quo- hominem stabat, sed in corde Deum judicem rogabat di-
» niam tu es paticntia mca (d). » Sic cnim significavit , ccns : 0 antiquc hostis, hnmani gcneris inimice, quid in
qui cantavit ista,quomodo Christianus petere debeat ab mea passione non iacias , qui et Dcum meum tentare vo-
inimicorum erui potestate, non utique nihilpatiendo, scd luisti , scd vincere non prsevaluisti ; prost rata enim sicut
ea quse patitur sustinendo patientissime : « Erue me de bestia jacuisti. Non timeo, inquit, suppiicia, quaecumque
» manu peccaloris, de manu lcgcm praetercuntis et iniqui . » iratus impcgeris14 ; hoc magis mihi fortitudinis est, quod
Si autem quaeris quomodo se vclit erui, intende quod se- tc fmgis velle misercri. Insurge, Diabole ; percurrant om-
quitur : « Quoniam tu cs patientia mea. » Ibi cst gloriosa nes pcenae fidem et fortitudinem ex anima christiana.
passio, ubi pia est ista confessio , « Ut qui gloriatur, in Do- II. In furore et in ira sua, impius Dacianus ait : Vincere
» mino glorietur(e).»Nemoitaquepr3»sumatdecordesuo, me non potest iste; dum vivet, tormentis acerbissimis ap-
cum profert sermonem ; oemo de viribus cum tentationem plicetur. O insuperabilis virtus ! o invicta animi forti-
suflert, quia et ut bona loquamur , ab illo est nostra tudo! sanctus Vincentius torquetur, tunditur, flagella-
sapientia , et ut 7 mala sufferamus , ab ilio est patientia tur , exuritur, extentis membris crescit ad pcenam ,
nostra. Nostrum est ergo velie ; sed vocati exigimur, ut cujus spiritus jam migraverat ad coronam. At Ule qui
velimus. Nostrum est petere; scd8 quod nescimus, quid quotidie victum se erubesccbat audiri, ait : Praevaluisti
petimus? Nostrum est accipere; sed quid accipiemus, si Martyris corpori ; ecce jam territus ipse fatearis te in
non habcmus? Nostrum est habere ; sed quid habcmus , si omnibus esse convictum, qui nec cadaver superare pc-
non accipimus ? proinde « Qui gloriatur, in Domino glo- tuisti defunctum. Ecce perversa sirvitia tua, sicut ipse di-
» rietur. » xisti, dum acrius persequeris , gloriosiorcm facis. Quid et
IV. Dignus itaque martyr Yincentius a Domino coro- de corpore patientis convictus dicturuses? Audite, Fra-
nari , in quo elcgit ct per sapicntiam ct per patientiam tres, quid dicat : Mergatur, inquit pelago; et tanquam
gloriari. Dignus solemni cclebritate , dignus felicitate diccretur ei : Quare ? et ille : Ne embescamus , inquit ,
aeterna, pro qua adipisccnda lcve quidquid minacissimus sine causa pugnare. O insattia fmore cacca ! hoc1» impius,
judex terruit, quidquid carnifex crucntus infixtt; tran- perfidus ct insatiatus Dacianus non inteilexit; qui potest
sactum cst quippe quod pertulit, non transiturum est quod ab inferis animam revocare , non potest a mari Martyrem
accepit. Certe cnim sic vexata sunt membra, sic viscera suum liberare?Victoriamieejus, inquit,vel mariacelabunt.
cruciata , tam crebro et tam crudcliter repetita tormenta , Quomodo celabunt eum , quera cum honore suscipiunt.
sic, sic quemadmodum facta sunt ista 5 et si fierent midto Audi Prophetam clamantem et convincentem : « Ipsius
graviora , « Non sunt condignae passiones hujus temporis » est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus
» ad futuram gloriam,quoe revelabitur in nobis(/>. » » ejus fundaverunt(/i). » Scquere, saevissime Diabole;

(n) Matlh. x, 20. — (*) Psal.tv, n.— (c) Id txi, 6. — {d) Id. lii, 4, 5. — (e) 1 Cor. i,3i. — (/) Rom. vm, 18. — (g) Apoc. v, 5. — (h) Psal. xciv, 5.
' In Cod. deest quia. — » Ibid. abundat voi et. — 3 Codex m3te sttb- ca.xxvi, n. 3. — Codcx quirsitur. — 11 Ita Codex pro sttrienlis, ut
renit. — < Vidc Serra. cttixv, n. [. — 5 Cod. male ejus. — 6 Vidc Serm. niibi vidctui-. — " Codex malc exsulio. — «• Forte stetit, vel extitit. —
i.i:lxxxih, n. 1. — 1 Codcx bis roala u(. — 8 In Cod. decst sed. Puncta con- '4 Cod. impingeris. — lS Codex male o. — >* Id.
fusa ordinare tentavimus. — ) Vide Serm. ccljcxiv, n. 1 ; cr.i.xxv, n. 1, et
SERMU XLIX. DE CONVERSIONE S. PAULI t
fac Mnrtyrem noslruni et in alio elemento esse gloriosum , le venit baptizare. Tu dum, Improbe, liujus ovis dissipare
et te in omnibus esse confusum ac superalum. Ecce mare pellem 10 cogitabas , ad ipsam venisti curvus accipere
obaudivit, «t tu surdus e$; ecce ventus cessat, et tu suf- legem.
tlas; ecco und;c cum trempre surripiunl, qucm nautae II. Et Ananias ad Deum' 1 suum : « Domine, inquit, audivi
tuo praecepto projiciunt ; ecce fluctus cum summo honore , » de hoc viro quanta mala sanctis tuis in Jerusalem fe-
velociori Dei gubernante manu, tuos remiges ad por- » cerit, et hic ideo venit ut alliget omnes, qui invocant no-
Uun praeveniunt, et Marlyris corpus ad honorificcntiam » men tuum (a). » Quasi diceret : Rona quidem servo
sepulturse jaw reddunt. Ecce in mari tanta tranquillitas, tu suggeris, sed ut tu mihi Dominus, et ego tibi servus ;
et tc, Nefandissime, magna possidet inicpiitas. Quid agis, aliud, dico, si visH,erit. Audivi in quodam Psalmo David
luunana jam rabies, ubi unda.rcvoeat mortuum? quid dicentem : « Renefae, Domine, bonis et rectis corde(Z»).»
agis, scelerata ieritas saeva, nbi aquae revocant sepultu- Ego benefaciam bonis ; ( tu ) tamen , dic , dic , quid dis-
ram ? Perdidit miscra crudelitas , quod tenebat ; lugeat ponis? Domiue, quare sic mihi proponis? Ille lupus, ego
nunc Daciani saeva perfidia, quae dominicam non potuit ovis; ut quid consentitis vobis, et nonconvenit nobis?«Tu
recordaripotentiam1. Magnum se gaudebat reperisse con- » habes claves David; tu aperis, tu claudis (c), » et nun-
silinm , cui nec aqua voluit praeberc consensum ; male quam includis; ignoro tamen modo, quare lupum cum
commendavit miser dpsideria sua; vel mare eum docere ove includas13? Omnia potes ut Dominus, et nihil tibi im-
debuit, qui contraCreatorem suumcelare non potuitcor- possibile est14. « Tu vitae et mortis habes potestatem (d). »
pora 2. 0 spectaculum suavissimum, videre certantemMar- Tibi omnes aperUc stiut portae. « Probasti cor meum et
tyremcontra imperium cogentis1, in nulla pcena fide suc- » visitasti nocte (e). » Unde causae istae mihi videntur
cumbentem, quia el vivus inimicum prostravit, et mortuus exortae? Ego sudo'5 fugiens mortem , et tu dicis : Include
maria natavit*. O beata passionis memorabilis gloria, in mihi lupum in corle. Vides civitatem totam, tanquam na-
qua dignatus est Christus talia exercere mirabUia ! O glo- vem,morlis pendere sub vento16, et tu vis in mare turbidum
riosa beati Vincentii constantia! in morte victoria mag- p; jus mittere ventum? Non oportet utcondemnes, sed tu
nam Uli6 exhibuit coronam. Sine dubio, Fratres, ipsum nosti qualiter ab austro valido frangatur antenna. Nam
fuisse credimus cum beato Vincentio in fluctibus, ne ab- cum vis in peccatis neminem mori, da sutferentiam ti-
sorberetur, qui fuerat cum Petro in mari, ne mergeretur. mori. Quare a lupo ovis incipitmori?Tuautem, Domine ,
Jamvero quod restat, Charissimi, ipsum beatum Vincen- lieentiam dedisti , qui certari tecum17 Moysen permisisti.
tium pariter deprecemur, ut nobis patronus apud Deum Moyses timuit Hebraeum tribulatorem ; ego non habeo
esse dignetur, et ejus meritis Ecclesia Christi quotidie limere Saidum, Christianorum perseculorem ? 0 Domine
sublimetur, cui est honor et gloria in saecula saeculorum. meus, o Dominc! Tu causas prohibere visus eshomicidii,
Amen. quare modo ovem a lupo dicis occidi 18 ? Et Dominus : In-
ijuietum equum, quid times caecum? Consurge , ambula
«V\VW VVY\ v\\%m\Wl\U%\\W<>\V\tlV\ VVWMW vvv^ vvv\ vvvv VWVVVWWVV WVVVVVV mecum, quia ego sum tecum. Vade, visita cum in domo.
Honorare te volo et tecum ambulare dispono. Nam per-
SERMO XLIX. fidiam versutiae19 ejus velis, nolis , ego mihi domo, licet
iste lupus consueverat de meis gregibus crapulariM. Sed
De Conversione sancli Pauli I. cgo illi monstrabo qualiter a vulpibus incipiat vapulare.
III. Itaque,ex praecepto Domini ingreditur ad Saulum,
Sermo iste ex duobus manuscriptis Cassinensibus ovis ad lupum. Et licet jam Ule lupus tenebris fuerat
extractus , nempe cxlyi, fol. 117, et cix, fol. 38, oppUatus11, tamen tanta erat in ove vis terroris, ut cum
sancto Augustino cerle tribuendus est, sedutvidetur lupo ex nomine inciperet loqui pastoris. « Saule, inquit,
juniori. Legitur in codicibus : Sermo unde supra ; su- » Frater, Dominus misit me ad te; » et iUe ; Quis? « Qui
pra habetur Sermo sancti Augustini. Ponatur inter » visusesttibi. »Ubi?«In via qua veniebas(y). » Sed noli
Editos post Sermonem cclxxix , cum numerode Con- limere, quia ideo veni ut possis videre. O Ananias, mag-
vcrsione sancti Pauli m. num gaudium exhibes nobis , qui cum cultum gestas ovis
ccepisti subitolupum clamare, a facie cujus cogitabas se-
SYNOPSIS. creta montium peragrare. Ibi ostendit Dominus servum
suum bene servientem sibi se multum amare, quando lu-
I. Auanias ad Saulum vclut ovis ad lupum exhibctur. ILJubetur pum fratrem ccepit clamare2* . Stat interim ovis ante lupum ,
adirc Saulum , et recusare videtur. 111. Saulus ab Anania bapti- et sudat; stat lupus sub ove, et nutat. Mirantur se stare
zalur, nominc mutato in Paulum. contra se. Stat lupus, et malitiam faUit ; stat ovis supra lu-
pum, et clamat. Ibi didicit ovis23 trahere lupum ad baptismi
I. Videtis, Fratres charissimi, omnipotentis Dei6 divi- Uumen , et lupus24, contra naturam, ab ove poscere lumen.
num mysterium, et in utrisque personis nomen attendite. Et timc remanserunt2slupi opera vacua, quandolupum ovis
Apud hebraicam videlicet linguam Ananias ovis dicitur , tinxit in aqua. Facta est ibi contra se jam mutatio inau-
et Saulus lupus describitur 1. 0 divina pracscientia et justi dita naturae, ut Christum cognosceret mundus Dominum
judicis8 moderata sententia, ut ovis, quae a lupo desidera- esse totius creaturae, dum lupus ab ove cervicibus, legis
batur manducari, subito meruisset ab ipsa curari! En , accepit jugum,et ovis a lupo salvationis 26 percepit lucrum.
Saule, tenebris excaecatus es ; jam ovi quid facturus es , Dedit interim Ananias Saulo, ovis lupo, quod exigebat
Lupe, quando sedes in tenebrissine lucc? Ecce ante te est baptismi culmen, ct non solum jam perditum suscepit27
ovis^quamquaerebas9; ubi estquod fremebas? quare nunc lumen,sedimmutationis invenitnomen. Saulus in aquam?s
tremis ? Ovcm quam tu sperabas morsibus laniare , ipsa descendit, Paulus ex fonte ascendit. Lupus in aquas cum

(a) Act. ix , i3. — (i) Psal. cxxiv, 4- — (c) Apoc. i, 18. — (d) Sap. xvi, i3. — (e) Psal. xvi, 3. — (f) Act. ix, 17.
1 Id. dominica... potcntia. — 3 Codcx malc corpore. — 3 Id cogen- — Codex cxLVi male cum , pro tecum — |S Deest ullimum membrum in
tcm. — 4 Vide Serm. cclxxvi, n. 4- — 5Codex magnalibus. — '"VoxDej Cod. cxlvi. — '9Codices male veriUttis. — '" Cod. cxlvi inale copulare.
dcsideratur in Cod. cxlvi. — 7 Vide Senn. cclxxix , n. 1. — * Cod. cxlvi — " Cod. cxlvi malc opitulatus, et poft hujui , pro tis. — »» Dcsidcntur
judicii. — 9 Desiderantur in Cod. cxlvi lixc verba : Ubi est quadfrenu— liic tractus in Cod cxlvi ab liis vcrbis : Civpisti fuMO. Plirasis seqiiens
basl — Cod. cxlvi inalc pellis. — ' • Id. Dominum. — 11 Cod. cix , si abest a Cod. cix. — ,3 Codex cxlvi pcrperam ubi dicil ovem. — '4 Id. male
jussens. — »• Cod. cxlvi male cum ovis includis. — '4 Hic in Cod. ci\ lupum. — ,5 Duo (kxlices remanserit. — '''Cod cix male salutationis. —
abaadat verlium divitite. — ,5 Cod. cxlvi male modo. — "5 Codices malc, '7 Moi. CXLVI , accepit. — ,s Id. male in atpia. Cod. cix inale in quam; cor-
iif ridetor, ventum .Cod. cxlvi pcrperam turbido prius, et post condemnat. risitur iu aquam.
18

0
70 S. AU&USTINI EPISCOPI
peccatorum gravedine naufragavit, et agnus sicut oleum » Viri aatem qui comitabanttff cum eo apprehendehtes
super aquasriatavit^etdCum1 imposuisset illi manus ; con- » manum ejus, pefduxernfrt in civitatem. Dixit autem
» festimcecideruntaboculisejus velutsquamae(a). »Ana- » in Vfsu Dominus Ananiae15: Surge, et vade in vicum qui
niasmanus accommodavit, sed Dominus illuminavit. Quid » vocatur rectusf, etilKc invenies Saulum nomine Thar-
autem squamse'in allegoria essevidentur, nisi aut vestium » sensem(&). »OmenarrabilempotentiamDomini'6! Ihve-
sordimentum(j^), autpisciumindumentum?Manus impo- rtit perversum 17, et fectum effecit ; inverilt pefsecutorem
sitio detulit caecitatem, et cum baptizaretur, accepto cibo , sanctorum , et fecit eum pietatis confessorem ; invenit vas
infortatus est ; et post remissionem peccatorum, man- lutulenturo , et exhibuit eum vas purissimum ; invenit
lorum, et pracdicator factus est regni ministrum iniquissimorum 18 Sacefdotum Judaeorum , et
fecit eum comparem sanctbfum suorum ; invenit eum
superbum, et humilem fecit 19 ; invenit eilm blasphemum,
et Apbstolum constituit. Olim 10 iniquissimorum Sacerdo-
tum'u epistolas portatat ad destructionem multorum \
SERMO L. nunc autem pef uniVersum orbem terramm , ejus saluti-
ferae Epistolac leguntur , et universae Ecclesiae Christo
De Conversione sahcti Pauli II. quotidie adduntur. O sancte Paule , Vere conversus es ,
quia digne es glorificatus. Vere conVersus es , qnia cnm
Trium Codicum hic concordat auctoritas. iVam Apostolis es connumeratus. Vere conversus ei, quia et
tegitur in Cod. Cass. cxvn, fol. 140/ in Cdd. Cass. doctor Ecdesiarum effectus es. Vefe conversus es qtti et
cix, fol. 41 ; et apud Bibliothecam Laurentianam mefuisti audire : Frater Paule , bbne consiliator. Vere con-
Ptut. xfv, Cod. i, fol. 100. Locus ejus erit in Editis Versrtses, qui et meruisti cum undecim Apostolis connu-
post pr&cedentem cum numero de Conversione sancti merari. Vere conversus es, qui et meruisti throhum duo-
Pauli iv. decfmum possidere, Christo dicenteM : « Amen, Amen dico
» vobis : in regeneratione , cum sederit Filius hominis in
SYNOPSIS. » sede majcstatis suae , sedebitis et vos super sedes duo-
» decim , judicantes duodecim tribus Israel (e). »
F. Gratiae Christi potcntia. H. Cohversionis Sauli hisioria. NI. III. Hujus ergo sancti Pauli laudem, nec immerito, non
Conclusi6. Valet humana lingua condigne laudare, quem Christus,;j
I. Sancta Scriptura2 semper docet nos et admonet3 ; Dominus noster «Vas electionis » nuncupavit, et vefe"1* elec-
et ubi quis Christianus sensum suum accommodare vo- tissimum et pririssimum vas, ubi Christus Dominus noster
luerit, et integro affectu suscipere, etsi multiplici vin- habitare dignatus est15. Idcirco, dilectissimi Fratres,6 ,
culo4 peccatorum fuerit colligatus, poterit salvari, eo ita nos exhibeamus ut sanctorum vestigia imitantes, a
quod talis est Christi5 gratia, ut si lupum invenerit, Christo Domino mereamur habitationem invdnire , quia
ovem faciat et in profundum peccatorum deraersum eri- apud Dominum omnia possibilia sunt , ipso adjuvante qui
piat6. Unde ergo quantum Dominus7 dederit precibus , vivit et TeSnit m saecula saeculorum 27. Amen
praecedentium patrum et vestrae charitatis , dicimus vo-
VVVVUV\ VWV\VWWWVVVV VVWVVWVWV VWV VWVWWWVV tVW VVvvvv
bis de gratia Christi, quomodo oves fecit de lupis, et
quomodo m profundum peccatorum demersos eripuit.
II. Legimus in Actibus Apostolorum , ubi Saulus qui SERMO LI.
et Paulus accessit ad Principes sacerdotum 8, et postula-
bat ab eis Epistolas in Damascum, ut omnes Christianos De Conversione sancti Pauli IH.
vinctos catenis perduceret in Jerusalem. Sed quid fac-
tum sit in istum virum, qui adversus Christum contendit, Hic duo iterum habentur Codices, nempe Cod.
audiamus. Factum est, inquit, eunte Saulo9 ad compre- Cass. cxvu,fol. 140 verso, et Cod. crx,fol. 41 verso,
hendendiun Christianos , « Subito illum lumen circumful- etfol. AA. Pr&figitur utrisque nomen sancti Doctoris .
» sil de ccelo 10, et vox facta est ad eum desuper11 dicens : Locus ejus in Editis post pr&cedentem cum nu-
» Saule, Saule, quidme persequeris? Qui ait: Quis es, mero de Conversione sancti Pauli v.
» Domine? Et vox iterum ad eum : Ego sum JesusNaza-
» renus quem tu persequeris. Qui dixit : Domine, quid me SYNOPSIS.
» vis1* facere ? et vox ad eum iterum dicens 13 : Surge et
I. Paulus , primo Saulus , Christi persecutor. II. Saulus manc
» ingredere civitatem , et illic require virum nomine Ana- rapicns, vespere dividens oscam. III. Saulus, jam Paulus, quanta
» niam ; et ipse orabit pro te, ut videas et salvus fias M. pro Christo passus. IV. Paulus multa sustinuit, sed sola Dei gratia

(a) Act. ix, 18. — (b) Act. ix, 4-i i. — (c)Matth. xix, a8.
■ Desunt hxc in Cod. cXLViab his verbis : Agnus sicut. — * Cod. Cass. cxvu , et Cod. Laur. continuo errant. Sic enim : O sanctus Paulus vere
cix male sanctce Scripturcc. — 3 Ibid. cxvn male immonet ; ct post ut pro conversus est, e.t digne est , etc... meruit, ct sic semper in tertia pei-
et. Cod. Laurcnt. habet ctiam ut; et prius monet. — 4 Cod. Cass. cxvu pes- sona. Decst etiam in Cod. Cass. cvvu , sed non in Cod. Laur. membrum
8ime in sinulitudine vincula. Cod. Laur. susceperit, etsiin multitudine istud integrura : Doctor Ecclesiarum effectus es j vcre conversus es,
vi vincula peccatorum. — 1 Nomen Christi deest in Cod. Cass. cxvu. — qui et meruisti. Erravit amanuensis ob repclitionem vcrbi meruisti. Cod.
* Cod. Casi. cxvu, et Cod. Laur. male facit... eripit. ct post inde. — Cass. cxvn, Doinino dicente. Cod. Laur. Domino Chiisto dicente. —
7 Duo iidem Codices Deus ; post Cod. Cass. cxvu male prasentiwn... ut... ,3 Desuut in Cod. Cass. cxvu, verba ergo... nec inimerito... Christus.
charitati... deest vobis. Cod. «x ovem. — 8 In Cod. Cass. cxvu deest Deest in Cod. Laur. vox Pauli. Post autem : Non valet humana lingua
sacerdotum. Cod. Laur. postulavit. — 9 Id. minus bene Paulo; idcm narrare quam, etc. — '4 Cod. Cass. cix minus benc verum. Duo alii
apud Cod. Laur. — 10 Id. et Cod. Laur. illi lumen refulsit. — • ' Dcest Codiccs melius vere. Id. Cod. cix dilectissimum. — aS Cod. Laur.
in Cod. Cass. cxvu desuper. Cod. Laur. habct : Vox Jacta est de ccelo di- Christi vas ; et post inhabitare. — 's In Cod. Cass. cix desideratur
cens. — 11 Id. et Cod. Laur. e/uid me vis utfaciain. — lbid. deest ite- vox dilectissimi. — '7 Variant hic tres Codiccs : Cod. Cass. cxvn habct :
rum dicens. — '4 Id. et Cod. Laur. salvus sis. — 15 Id. Dominus Ana- A Christo omnium auctore cum ipsis mereamur participatione perfrui ,
niae in insum. Cod. Laur. in visu. — ,6 Cod. Cass. cxvn, ct Cod. Laur. ^uia apud Dominum omnia possibitia sunt in Christo Jesu Domino nostro
minus bene : O inenarrabilis potentia Domini. — '7 Id. minus bcne s<v- qui vivit et rtgnat cum Deo Palre in unitate Spiritus sancti Deus per
vum... efficit. Cod. Laur. efficit conversum. — "8 Sic Cod. Cass. cxvu, et infinita sascula saiculorum. Amen. Cod. autem Laur. a Christo omnium
Cod. Laur. Cod. Cass. cix minus bene iniquissimum. — "9 Cod. Laur. auctore suum vas ipsi mereamur habitationem invenire, quia apud Deuni
perfecit. — 10 Cod. Cass. cxvii, et Cod. Laur. perperam : O qui atiquan- omnia possibitia sunt.
do. — »' Cod. Laur. sacerdotum eorum, male. — " Hic Cod. Cass.
SERMO LI. DE CONVERSIONE S. PAULI III 7f
adjirtus. V. Saulus nomen superbiae, Paulus humilitatis. Xt. Paulus » Lupus rapax, mane rapiet praedam, et ad vesperum
Ecclesiae Gcntium Apbstohis. VII. Conclusio. » dividet escas(i). » Prius consumet, et postea pascet**/
' 'J'.!'' Dividebat enim' escas jam ilte pwedicator;- noverat quid
I. A*osto'lus autem Paulus, Fratres chanssimi, pnmo cui daret; quod aliirtentum subministraret 24 «jgroto eH
Saulus , etiam immicus Ghristi firit1. Christianos acerrime infirmo 5 quo cibo pasceret fortem ; dividens enhrt esCs.s' 1
persecutus est, quando primus riiartyr, Stephanus sanc- non passim projiciens45 ; dividens ertini escas , dicebat
tus, passus est. Ibi erat, quando lapidabatur ; lapi- « Et ego , Fratres , non potui loqui Vobis 48 quasi spirt-
daiitiuriia 'veslimenta servabat. Parum enim illi videba- » tualibus, sed quasi carnalibus, tanquam parvulis in
tttr, si suis3 tantum manibus lapidaret.In omnium mairibus » ChristO. Lac vobis potum dedi , n6n escaih'4* ; nortdum
erat, quorutri htdumenta servabat. Post haec, occiso bea- » enim poteratis, sed nec adhuc potestis ( /). » Drvicto;
tissimo * Stephano , et priirio coronato , quia etfi nomen non passim projicio48. . '
ejus grasco vocabuio coronam indicat6, iste inimicus III. Hujtts ergo lupi nomertf audierat Ananias ovis, ei
acerrimus litteras accepH a Principibus sacerdotum, ut in inter manus pastoris tremebat. Si a lupo terretur M, a
quocumque 7 loco rirveniret istam viam sectarttes , vinctos pastOre autem confortatur 30 , consolatur ,' confirmatiir,
ad srippKcia dricerer. Ibat8 ergo furens Damascum9, an- cortservatur. De ipso lupo audit res irtcredibiles, sed, Ve-
helans caedes"', sangriinem sitiens ; sed « Qui habitat in rifate loquente, veras, et fideles*1. Qrtid enim respondit
>1 ccelis , seciiridurii Psalnmm 11 , irridebat eumV et Dohii- Dominus Artariise tremertti famam Pauli? qrtid r&poWdit :
» nris subsannabat enm (a). » QuSd anhelas ssevus, quod « Sine; nunc Vds electiortis est mihi homo iste , ut pbr-
eris cito ipse passurus12? Quam mriumum fuit Domino » tet nomert mefnri Coram Gentibus et regibus. Ego illi
ChristO salvam facere inimicum , ut una desoper vooe » osteridam quae illum oporteat pro nomirte meo pati (k).
prosterneret persecutorerii et erigeret ptaedicatorem ! » Ego illi ostehdam32. » Vox est minarttis, sed corbnam
« Satde, inquit, Saulevadhuc Satile, quid me perseque- parantis. Denique ille factus ex perseciltore praedicator,
i riS (b) ? » Quantim dignationem , Fratres mei , in voce qUae sustinuit? « Periculis in mati , pericuKs in flumini-
Domini agnoscimus ! Quis Christurii jara persequi possit ad * bus1, periculis in civitate, pericuKs in deserta, peri-
dexteram Patris jam in ccelosedentem?Sed ibi caput reg- » culis in fa'lsis fratribtis; in labore et aerrimna, in vigi-
nabat , hic adhuc memibra laborabant. Ipse rios Doctor » liis muhis, in fame et siii , in jejuniis multis33 , in
Gentium, beatus apostolus Paulus, docuit adChristum quid » frigore et nuditate , in mortibus sisepe ; pfieter itta quae
simus13: «Vos, riiquit,estis corpus Christietmembra(c).» » extrinsecus sunt , incursus in me quotidianus , sollici-
Totus ergo Christus, caput et membra. Videte j in riostro » tudo omnium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non
corpore rei accipite sirtiilitudinem14. Si forte allligaris in » infirmor? quis scandalizatur, et ego rYon uror (/)? »
turba , et aKquis tenuiter pedem 15 calcet, caput propede Ecce ille est persecutor ; patere , sustriie. Plus enim pa-
clamat. Et quid est quod clamat? Calcas me. « Saule, tieris quam fecisti. Sed noli irasci; usutas accepisti. Sed
» Saule , quid me persequeris ? » Quando enim Saulus quid attendebat, quando talia sustinebat? Audite alio
persequebatur16 Evangelistas, per quos Dominus toto orbe loco : « Etenim, inquit, quod est leve tribulatioriis nos-
ferebatur, pedes Christi ab eo17 calcabantur. In illis enim » trac, » jam totum hoc leve, quare? « Incredibiii modo
Christus ibat ad Gentes ; in illis enim Christus usquequa- » seternum gloriae operatur nobis pondus ; ndn respi-
quecurrebat. Pes futurus, ,8pedes Christi calcabat. Evan- » cientibus quae videntur, sed quae non videntur "< Nam
gelium Domini per orbem terrarum portaturus homini- » quae videntur, temporalia sunt, quae autem now vi-
bus, calcabat quod futurus ipse erat. « Quam speciosi » dentur, aeterna sunt(m). wiEternorum amore flagrabat,
» pedes, » Propheta dicit, ut19 ipse Doctor commemorat , quando fortiter mala , etsi acerba et pessima , tamen
« eorum qui annuntiant pacem^quiarinuntiant bona(tf)! » temporaKa , sustinebat. Leve est omne cum fine suppK-
Hoc etiam in Psalmo cantavimus : « In omnem terram cium , ubi sine fine promittitur praemium".
» exivit sonus eorum » Vis videre quoniodo Christus per IV. Liceat38 audenter dicere, Fratres charissimi, de
istos pedes venerit? « Et in fines orbis terrae verba Paulo apostolo , quando sustinebat, quia fideKbus vble-
» eorum (e)? » bat37, non ipse sustirtebat, quia virtus Christi in Ulo habi-
II. Denique Ananiae Dominus loquens , quando illum tahat. Christus regnabat, Christus vires subministrabat ,
mittit ad Saulum baptizandum , audivit ab ipso Anania : Christus non deserebat, Christus in currente currebat',
« Domine , audivi de isto homine , quod ubique perse- Christus ad palmam perducebat. Non ergo facio injuriam
» quitur servos tuos ( /'). » Tanquam diceret : Quid ovem quando dico : Non ipse sustinebat. Dico prorsus , dico
mittis ad lupum ? Ananias autem verbum hebraeum est, cum fiducia , et verba mea ipso teste confirmo. Aposto-
quod latine ovis interpretatur 21 . De Saulo autem, futuro lum sanctum succensere mihi non sino , quando verba
Pauk» , de persecutore, futuro praedicatore, prophetia pro- ejus illi recito. Dic Paule; dic Sancte; dic Apostole; au-
miserat : « Benjamin lupus rapax(g). » Unde Berijamin? diant te fratres mei, quia nullam tibi injuriam feci
ipsum audi Paulum apostolum : « Nam et ego IsraeKta Quid ergo ipse dicit 38 ? Comparans se coapostolis suis in
» sum, ex genere Abraham, deM tribu Benjamin (h). labbribus, non timuit dicere : « Plus omnibus Ulis labo-

(a)Psal.u,4.— (i) Act.ir, 4.— (c) i Cor. xvui, 5. — (d)Rom. x, i5.— (e) Psal. xu, 27. — (/) Act. ix, i3. — (§)Gen. xlb, 37. — (A)Rom. v, 1.
— (OGen. xux, 27. — (/) iCor. 111, 1, a. — (A) Act. ix, i5, 16. — (/) 2 Cor. xi, 26-29. — («) W- r, 17, 18.

1 Cod. cix male jungit duas phrases cum particula ^uia. — ' Id. bene la- Serm.cLxxv, n. 8, et cclxxix, n. 2. — " In Cod. cxvii deest vox de. —
pidantiuni; Cod. autem cxvn male omnium. — 3 Cod. cxvu male tui*. — ,3Id. cix prius consumens, ct posteu puscens. — '& Cod. cxvu pcssinieini-
4 Decst in eodem vox beatissimo. — 5 Id. male et quia. — e Vide Serm. ministrare. — a5 Id. non habet non passim proficiens. — ,,; Deest Tobis in
cccxiv, n. 2, cccxvn, n. 1, ct Enarr. in Psal. Lvni, n. 5, Serm. 1. — 7Cod. Cod. cix. — J7Cod cix escas. — ,8 Id. minus recte non possum projicere
cix male quoscumque. — 8 Cod. cxvii minus bene Mt. — 9 Cod. cix Da- — '9 Cod. cxvn sed a lupo. — 3o In Cod. cix non est confortatur. —
mascumfurens . — 10 Uterque Cod. cedens ; error manifestus deprehendi- 3l Cod cxvn verax et fide plenas. — 3' Media pars hujus textus in Cod.
tur. — " Cod. cix malc «^ui habitabat in coslis , et secundum. — 11 Cod. cix non lcgitur. — 33 In eodem Cod. desiderantur ha;c verba in jejuniis
cix cptidanhelat sa;vus quod erat. — '3 Cod. cxvn, sumus. — '4 Id. pessime multis. — 34 Haec ultiina verba desunt in Cod. cix. — 35 Hic dividitur Ser-
in nostram res accipite ; Cod. cix in nostro corpore accipite ; e duobus mo in Cod. cix. Quod sequitur alterum inchoat. in eodem Cod. cix , fol. 44.
Ct contextus ut legitur. — ,5 Cod. cix male te ceu pede. — ,6 Ccd. cxvu — 36 Cod. cix licet. — 37 Cod. cix habet quinon deficiebat, loco pra;ce-
minus bcne persequebatur Paulus. — '7 Voccs ab eo dcsunt in Cod. cxvn. dentium; meliorlectio prior subaudiendo volebatprodesse, juxta Apostoli ver-
— »• Vox Christi in Cod. cix desideratur. — "J la Cod. cix decst particula bum : Omnia suslineo propter electos. — 38 Cod. cix male quid ergo ? ipse
ut. — 30 Dcsunt in Cod. cxvn verba qui annuntiant pacem. — Vide Jidfci. Vidc Serm. cccxxxni, 11. 5.
72 S. AUGISIW EPISCOPI
» ravi («). » Jam hic mihi respondelur : Certe non1 ipse? enim ille nesciebat? Et tamen quia illa mulicr Ecclesiam
Dic ergo quod sequitur , ne ista dila l io mea sit inflalio :, Gentium signilicabat , ubi Dominns praesentia corporali
« Plus omnibus illis laboravi. » Jam mihi irasci cfiepe-j non erat28 , sed per Discipulos ibi erat, ubi fimbria vesti-
ratis2, sed intercedit pro me; et quodam modo alloqui- mentlejus tangeretur , ait : « Quis me tetigit? » Et Apos-
tur : Vos nolite irasci. « Non ego autem , sed gratia Dei toli : « Turbae te comprimunt, et atlbguiit 23, et dicis :
» mecum (b). » Sic ergo et de passionc sua immincntc, » Quisme teligit? Et ille : Tetigit me aliquis (//). »
cujus dies hodiernus solemnissimus agitur , quid dixit 3 ? Turbae premunt , fides tangit. Fratres , estote de tan-
« Ego enim jam immolor, et tempus resolutionis mese gentibus, non de prementibus 30. « Quis me tetigit? et
» instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, » letigit me aliquis. » Ignoranti similis Chrislus signi-
» fidew servavi. De caetero superesfc mihi corona justitiae, ficans; non mentiens, scd significans. Quid significans?
» quam rcddet mihi Donrinus in illa die justus^ Judex.(c). » « Populus quem non cognovi servivit mihi(i). » ,
Est enim cui reddat. « Bonum certamcn certavi , cursum VII. Dic ergo, Apostole31, imminente passione, laboris
» consummavi, fidem servavi4. » Dcbelur quod reddilur; impensor, coronae jam exaclor, dic: « Ego cnim jam de-
sed non esset cui deberctur, nisi ei praerogaretur, quod » libor32, et tempus resolutionis meae instat ; bonum certa-
non debcbatur5. Certe audis modo de Dci debito praesu- » men certavi, cursum consummavi(/ )33 » Quid prodessct
mentem ; audis modo Christum reddentem ; audi per certamen, nisb victoria sequcretur ? Dicis quia cerlasti, dic
ipsum Paulum indebita praerogantem. « Non sum, in- unde vicisti ; alio loco intcrroga. «Gratias Dco qui dedit34
» quit, idoneus vocari Apostolus , quoniam0 persecutus » nobis victoriam per Dominum nostnim Jcsum Chris-
» ;Sgm Ecclesiam Dci(d). » Modo attende quid debeba- » tum (k). Cursum consummavi; » tu cursum consum-
tnr., cui vides jam parari coronam. Prius illum attendc masti ? Becognosce illud : « Non volantis, neque currentis,
et vide nisi 7 factis dignam invenit pcenam ; persecutus » sed miserentis cst Dei (l). » Dic aliud : « Fidem serva-
est Ecclesiam Dei , qua cruce non dignus est? quae illi » vi. » Fidem servasti 3S, custddisti ? Sed « flisi Dominus
puniendo tormenta siifliciant 7 ? « Non sum dignus , in- » custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custodiunt
» quit, vocari Apostolalus. » Ego scio quid mihi debe- » eam (m). » Ut ergo fidem servares, ille adjuvit38 ; ille in
batur ; Apostolatus mihi « qui persecutus sum Ecclesiam te servavit, qui ei Apostolo tuo, cumquo unum37 passio-
Dei ! » Yide ergo Apostolum0? « Sed gratia Dei sum nis habes dicm, dixit, quod in Evangelio legisti : « Ego
» id quod sum (e). » O gratia Dei , gratis data ,0, non » rogavi pro te, Petre, nc deficiatfides tua(n). » Exige
merces reddita11 I.Invenit quod puniret , fecit quod co- ergo ; paratum est praemium ; dic; « Bonum certamcn cer-
ronaret. » tavi , » verum est ; « Cursum consummavi , » verum est ;
V. Videte quod scquitur : « Gratia Dei sum id , in- k Fidem servavi , » verum est38; « De caetero superest mihi
» quit12, quod sum, nam et ego Apostolus non sum ido- » corona justitias quam reddet mihi Dominus in illa die ,
» neus, quia persecutus sum Ecclesiam Dci. » Supplicia » justus judex(o). »Exigequoddebetur. Parataestprorsus
expectabam, praemia invenio13. Unde ergo hoc mihi? corona tua, sed memento quia Dei dona sunt merita tua.
quia « Gratia Dei sum id quod sum , et gratia ejus in me
» vacua non fuit; sed plus omnibns illis laboravi u. »
Iterum te erigere ccepjsti? « Non autem ego, sed gratia
» Dei mecum (/'). »Bene, optimc, nonjam Saule, scd SERMO LII.
Paule; non jam supcrbe, sed parve. Saulus ideo superbiae
nomen fuit, quia ille rex procerus,et tanto invidentior'6 Dc Conversione sancti Pauli IV.
quanto clarior , Saiil vocabatur, qui sanctum David per-
sequebatur16, inde iste17 nomen accepit, a Saiile Saulus Eruitur ex Cod, cxlvi, fol. 226 , et tribuitur , nec
congruum nomen persecutoris. Quid postea Paujus19? immerito, sancto Augustino. Unicus nobis occurrit
Quid est Paulus? Modicus, minimus . Becolite 19 vcrbum Codex et quidem in multis dejiciens , atque ideo cor-
qui litteras nostis ; recolite eliam consuetudinem , qni rigendus in multis. Locus ejus in Editis post prcece-
liberalcs qui vocantur 20 libros non nostis. Paulus modi- dentemcum numero de Conversione sancti Pauli vi.
cus est ; post paululum te videbo ; paululum post te vi-
debo21. Paulo post, modicum post **. Ergo Paulum vi- SYNOPSIS.
dete 23 , jamdudum Saulum , sanguinem sitientem , et
caedes anhclantem, modo autem Paulum24. «Ego autcm I. Dc duobus nominibus bcati Pauli et cjus Conversionc. II.
De mirabili eflcctu gratiae Dei in illa Conversionc. III. Degralia
» sum minimus" Apostolorum (g). » Prorsus minimus,
et meritis in beato Paulo. IV. Conclusio.
sed saluberrimus.
VI. Forte in veste Domini minimus iste, fimbria fuit 10. I. Phocedat nobis , Fratres charissimi, et beatus Paulus,
hanc mulier illa tetigit , et a fluxu sanguinis liberata cst , ut paululum aliquid de Paulo dicamus. Etenim propterea
in qua erat Ecclesiae Gentium figura. Ad Gentes enim Paulum si volueris nominare; nam prius Saulus, postea
missus est Paulus , modicus cum salute. Denique hoc Paulus , quia prius superbus , postea humilis , recte pri-
sciatis ; ipsa mulier quae tetigit fimbriam Domini, ignorata mum nomen , et in eo persecutoris agnoscitur nomen 39.
est a Domino, sed ignoratio27 Domini figurata cst. Quid Saulus a Saiile cognominatus cst 40. Saiil inde appellatus

(a) i Cor. xv, 10. — (4) Ibid. — (c) 2 Tim. rf, 7, 8. — (d) 1 Cor. xv, 9. — (e) Ibid. 10. — {/) Ibid. — (§) 1 Cor. xv, 9. — (/1) Luc. vm , 45, 47-
— (0 Psal. ivii , 4. — (/) 1 Tim. iv , 7. — (i) 1 Cor. xv, 57. — (/) Bom. ix, 16. — (m) Psal. cxxvi, 1. — (h) Luc. xxi, 32. — (o) 2 Tim. iv, 7, 8.
1 In Cod. cxvii abest non. — ' Id. niale catperas. — 3 Tota phra- Serm. cxxviu, n. 7. — l3 Cod. cix malc paulo post modico; post crgo
>is in Cod. cxvn desideratur. — 4 Deest media pars tcxtus in eodem Cod. paululum. yidete jamdudum Saulum. — '4 Vidc Scrin. cclxxix , n. 6,
cxvu. — s In eodcm Cod. male ponitur punctum post vcrbum prterogarc cl Serm. scquentem n. 2. — ,5 Cod. cix novissimus. — »6 Cod. cxvi
fur,- et pott, non minus male scribitur interrogative quid non debcrelur/ male Jimbrium... hoc. — '7 Cod. cix ignorantia. — ,s VidcScrm. ccxlhi,
— 6Cod. cix quia. — 7 Id. niti quod. — 8 Id. male quia... sufficeret : n. 2. — *9 Et ajjligunt -. DM duo verba in Cod. cn non lcguntur. —
male item Cod. cxvn punienda. — 9 Id. male apostolus. — 10 Vide Scrm. 3o Id. Cod. malc prwsumentibus. — 3l VideSerm. ccxcvui, n. 3. — 3> Cod.
xxvi, n. 14. — 11 Tres ultimx voces desiderantur in Cod. cix. — 11 In- cix ego jam immolor. — 33 Id. non habct cursum consummavi. — 34 Id.
quit decst in Cod. cxvu. — '3 Cod. ax inveni. — '4 Vide Serm. clxvui, dat. — 35 Vide Scrm. ccxcvu, n. 7 ; ct Serm. cccxxxm , n. 5. — 36 Cod. cix
n. 7. — ,5 Cod. cix elatior. — 16 Vide Serm. cclxiv , n. 5 , Serm. ccxcv, adhibuit. Non legitur in te. — 37 Id. unus. — 38 Uax verba Jidem ser-
n. 7, et Serm. clxxv, n. 8. — '7 Cod. cxvu per errorem est. — '* Cod. vavi, verum est desunt in Cod. cxvn. — 39 Sic Codex ; plura vcrba viden-
cix sine interrogatione qui postea Paulus. — '9 Vide Serm. ci, n. 1. — tur abundare ; legendum esse crcdiderim : recte priiaum nonien in eo per-
«Qui voc<mtar desunt inCod. cii. — 11 Cod. cxvu malc video. — "Vidc secutoris agnoscilur. — 4" Vide Scrm. cccxv, n. 7.
I

SERMO LIII. 1>E CONVERSIONE S. PALLI V. 73


est, quia persccutus sanclum David1, in quo sanctus Da- » justus Judex(A). » Reddet meritum qui fecit merita, et
vid figura erat Christi venturi cx semine David, per virgi- factus est Apostolus qui non erat dignus, etnoncorona-
nem Mariam secundum carnem2. Implevit partem Saiilis bitur nisi dignus. Ibi enim quando accepit gratiam ut non
Saulus quando persecutus est Christianos ; acerrimus fue- debitam, « Non sum, inquit, dignus9 vocari Apostolus, sed
rat persecutor, quia quando beatus Stephanus lapidatus » gratia Dei sum id quod sum(i); » modo autemdebitum
est, ipse lapidantium vestimenta servavit, ut omnibus exigit10: «Bonum cerlamen certavi, cursum consummavi,
manibus lapidaret. Post passionem vero beatissimi Ste- » fidem servavi , de caetero reposila cst mihi corona jus-
phani, dispersi sunt fratres qui erant Jerosolymis ; et » titiae (j). » Debitum mihi; ut scias quod dcbitum:
quia lumina erant , Spiritu Dei ardebant. Tunc videns « Quam reddet mihi Dominus ; » non dixit, Dat mihi,
Paulus Evangebum Christi crescere , impletus est zelo aut, Donat mihi , sed « Reddet mihi Dominus in ilia die
amarissimo. Accepit bttcras a principibus Sacerdotum , et » justus Judex(#). » Misericors donavit mihi, justusred-
perrexit ad Doctores , legatus ad puniendos 3 quoscumquc det mihi.
invenisset confiteri nomen Christi, et ibat anhelans cae- IV. Video , beate Paule , quibus corona debetur meri-
des4, sitiens sanguinem. tis tuis11 ; sed respiciens quod fuisti, agnosce; Deidona
II. Sic sic cum iret, cum sanguinem sitiret, cum quos sunt ipsa merita tua. Dixisti : « Gratias Deo qui dat nobis
adduceret et (faceret) occidi quaereret, sicprae suis5 quo- » victoriam per Dominum nostrum Jesum Christum (l).
modo erat persecutor, audivit vocem de ccelo. Fratres » Bonum certamen certavi (m) ; sed miserentis est Dei (n).
mei, quid meruerat boni? et tamen de ccelo una voce Dixisti; « Fidem servavi (o), » sedtu ipse dixisti : « Mise-
percussus est persecutor, erectus est praedicator : ecce » ricordiam consecutus sum, ut fideUs essem (p). » Vide-
Paulus post Saulum ; ccce jam praedicat ; ecce jam nobis mus ergo Dei dona esse merita tua , et ideo gaudemus de
quid fuisset et quid esset indicat : « Ego , inquit , sum corona tua.
» minimus Apostolorum (a). » Merito Paulus ; recobte
latinum verbum •, paulum , modicum dicitur •, sic certe
Ioquitur post Paulus. Videte ergo; Paulus minimus se
confitetur tanquam in veste Domini fimbriam, quam teti- SERMO LIII.
git languida mulier. Quippe illa , quae fluxu sanguinis pa-
tiebatur, Ecclesiam Gentium significabat ; ad quas Gentes De Conversione sancti Pauli V.
emissus est Paulus et minimus et novissimus ; quoniam
fimbria vestimenti et minima pars est et novissima. Utrum- Sernio, qui sequitur, jam cum quibusdam discrimi-
que de se confessus est Paulus , et minimum se dixit et no- nibus stampatus est in Appendice Maur. cum numero
vissimum6 : « Ego sum novissimus Apostolorum (b), et cciv . Maurinorumjudicio sancto Doctori abjudicatur
minimus Apostolorum (c). » Ipse dixit7, et siquidabud 1° quia in uno veteri Codice sancto Leoni tribuitur y
dixit , ipse dicat , ne nos facere videamus injuriam , quan- 2° quia liorum Doctorum eruditione et gravitate indi-
quam non est ullo modo Pauli injuria , ubi commendatur gnus est ; 3° quia nonnulla habet Sermonis alicujus
Christi gratia ; tamen , Fratres , ipsum audiamus : « Ego subsequentis.Ralionesilhvinf.rmee videnturetinva.lt-
» sum , inquit , minimus Apostolorum , qui non sum dig- aUe : 1 "quidem unus Codex nomen habet sanctiLeonis,
» nus vocari Apostolus (d) ; » ecce quod erat ; « Non sum sed prceter alios , quos legerant Maurini, cum titulo
» dignus vocari Apostolus , » quare ? « Quia persecutus sancti Augustini , titulum hunc expresse reperire est
» sum Ecclesiam Dei. » Et unde est Apostolus ? « Sed gra- in nostro Codice, nempe cxlvi, fol. 225. Quidfaciet
» tia Dei sum id quod sum ; et gratia ejus in me vacua unus contra multos? 2° Nihil in Sermone Maurino-
» non fuit ; sed plus omnibus illis laboravi (e). » rum abjectum et sancto Doctore indignum occurrit
III. Bogo te, sancte Paule ; non inteUigentes homines pratter exordium; exordium autem, quod non le-
putant adhuc Saulum Joqui : « Plus omnibus illis la- gitur in Codice nostro evidentissime adventitium est,
» boravi; » quasi benedictus8 videtur, tamen vere dic- et male ab ignaro amanuensi superadditum; reliqua
tum est. Quid autem sequitur?atubi vidit se dixisse quod autem magnam eloquentiam sapiunt, ut patebit omni
in celsitudinem quamdam eum posset aiferre, « Plus illis , legenti; 3° Sermo sequens in Editis ex plurimis di-
» inquit , omnibus ilbs laboravi , » et continuo : « Non versorum Sermonumfragmentis coalescit, unde non
» ego autem, sed gratia Dei mecum ( f). «Cognovit, sed mirum est in eo plures hujus veri Sermonis senten-
humilitas ; tremuit infirmitas ; confessa est donum Dei tias reperiri. Non remanet igitur dubitandi locus
perfecta charitas ; dic ergo , jam tanquam plenus gratia ; quin Sermo iste adsanctum Augustinum pertineat;
tanquam plenus gratia, tanquamvas electionis, tanquam unde hunc emendalum hic repr&sentamus. Pona-
factus quod non erasdignus, dic ; scribe ad Timotheum et tur post prazcedentem cum numero de Conversione
denuntiadiem justum. « Ego, inquit, jam immolor^). » sancti Pauli vn.
Modo Jectum est de Epistola Pauli ; hic Jectum est quo-
modo dico: « Ego enim, inquit, jam immolor. » Imminet SYNOPSIS.
mihi immolatio ; occisio enim Sanctorum Deo fecerat sa-
I. Mirabilis Dei gratia in convcrsione sancti Pauli.II. Mirabiles
crificium ; « Ego enim jam immolor , et tempus resolutio- in sancto Paulo conversionis effectus. III. Conclusio.
» nis meae inslat ; bonum certamen certavi , cursum con-
» summavi , fidem servavi ; de caetero reposita est mihi I. SicuTin Jectione Actuum Apostolorum , cumrecita-
» corona justitiae , quam reddet mihi Dominus in iJla die retur , audivimus , beatissirous Paulus cceJesti voce pros-

(«) i Cor. xv , 9. — (b) Ib., iv, 9, et xv, 8. — (c) IJ., xv, 9. — (d) lbid. — (e) Ibid. , 10. — (/) Ibid. — (g) 1 Tim. iv , 6. — (A) Ibid. 6, 7 , 8.
— (0 1 Cot. xv, 10. — (j) 2 Tim. iv, 7, 8. — (k) Ibid. — (t) 1 Cor. xv, 67. — (m) 2 Tim. iv, 7. — (n) Roin. ix, 16. — (o) 1 Tim. iv, 7. —
(p) 1 Tim. 1, i3, 14.
1
1 Cod. malc punctum habct post nomen Saultu. Male item Saiilem, et norissimus — 7 Vidc Serm. cclxxix , n. 5. — 8 Sensum esse crederem :
post sanctus David, ut patet ex sensu. — 1 Male ponuntur puncta in Co- videtur quasi benedicens , id est, laudans seipsum, tamen vere dictum
dice: Christiventuri. Ex semine David secundum carnem implerit par- est. Alludit sanctus Doctor ad vcrba bencdictus , et vere dictum est. —
tem Saiilis. Saulus , etc... Error est manifestus. — 3 Codex evidenter inale 9 In Cod. non legitur dignus. — 10 Vidc Serm. ccxcix, n. 6. — " Cod.
tegatos puniendos. — 4 Cod. male ccedens , sitiens sanguine. — 5 Cod. male corona debetur meritaf<ea.
niale pro suis. Desideratur etiam vox Jaceret, — 6 Cod. male minimus. .
19
74 S. AUGUSTINI EPISCOPI
tratus est Dum furit Paulus1* m lupina rabic exortus3,
dum qtuerit discerpere , aut vexare gregem , audivit al- SYNOPSIS.
tisonam vocem : « Saule, Saule, quid me perseque-
» ris (a) ? » Quid frustra insanisti contra nomen meum , I. Dc saActo Paulo'agcndum, ulpotc cxcmplo zeli animarum.
et occidisti Martyrem meum? Olim quidem dcbui per- II. Pauli cncomium. III. Paulus omnibus prxdicans. IV. Paulus
dere te , scd Stephanus meus oravit pro te. Et Ule : « Quis non vivcns nisi fratribus et Christo.
» es, Domine?» Et Dominus ad illum : « Ego sum*
» Jesus Nazarenus quem tu persequeris (b). » Gaput de I. Si penitus effugere maculam, Fratres dilectissimi ,
ccelo pro membro5 clamat. Inquietatur corpus, et de voluerimus, Petri fortasse vel Pauli sequenda sit doctrina,
ccelo intonat Christus. « Saule , inquit , Saulc , quid me qui cum verbi et sapientiae et gubernationis gratiam per-
» persequeris? » Quid est quod rugientis poli 6 mugit cipere a Christo meruissent, « Omnibus tamen omnia
arcanum , et .contra ssevitiam Pauli militia conqueritur » facti sunt , ut omnes lucrifacerent (/*):» nobis vero
coeli, nisi(ut)qui non crediderat resurrectioni, saltem cre- satis est , si vel gubernari nos recte patiamur , et regi ab
deret in coelo sedenti? nam dicitur Ananiae : Accede ad his quibus regendi gratia gubernandique concessa est.
eum, et signa eum caractere meo7. Et ille : « Domine, Verum quoniam Pauli et caeterorum similium ejus feci-
» audivi de viro hoc , multa mala fecisse Sanctis tuis (c). » mus mentionem, omittentes , si videtur, caeteros omnes qui
Ait illi Dominus : « Yade , quoniam vas electionis est vel per legislationem , vel per prophetiam , vel per miUtiae
» mihi (d). » O beate Anania, merito in timore te dares8, magisterium , vel per aUquam hujuscemodi procuratio-
si forte non essct cui militares9. Ideo prosternitur super- nem populis profuerunt : (sic Moyses, vel Aaron, vel
bia , ut erigatur 10 sanctitas. Venit ergo Ananias , bapti- Jesus, aut EUas, vel Elisaeus, omhesque Judices , Samuel
zavit Saulum, et fecit Paulum ; baptizavit lupum, et fecit quoque et David , et multitudo caetcra Prophetarum ; )
agnum , ct ccepimus habere prrcdicatorem , quem habui- JoannemetiamBaptistam, sed et duodecim Discipulos Do-
mus persecutorem11. mini, atque eos qui vel cum ipsis vel per ipsos cum labore
II. Denique ccepit praedicare Christum , cui antea re- raulto et sudore popuhs profuerunt temporibus suis sin-
sistebat ; paratus pati pro eo contra quem ante ,a pugna- guli , omnes hos interim nunc omittentes , Paulum solum
bat : pati 13 Paulus, quod fecerat Saulus. Saulus lapidavit, adhibemus ad attestationem verbi nostri, et in ipso ac per
Paulus lapidatus est;Saulus Christianos 14 virgis affecit, ipsum considerabimus quid et quantum sit cura ac dili-
Paulus pro Christo « quinquies quadragcnas una minus gentia animarum -, vel si parum operis et prudentiae re-
» accepit (e) ; » Saulus persecutus cst Ecclesiam Dci , quirit , aut parum consUii laborisque deposcit.
Paulus sporta submissus estls; Saulus vinxit , Paulus II. Videamus ergo quid Paulus dicit de Paulo , et ex
vinctus est; et dum Saulus16 quaerit minuere numerum ipso quid istud sit negotii , de quo agitur , addiscamus.
Christianorum , et jam17 ipse accessit18 ad nnmcrum con- Mitto cnumerare « Labores et vigilias in siti et fame , mi-
fessorum ; et duin infert aliis necem , suscepit ipse pro » serias toleratas in frigore et nuditate. » Omitto illos
Christo 19 mortem ; dum intrat lupus rapax in stabula cxtrinsecus insidiantes et intrinsecus resistentes. Omit-
pecudis , et ipse faclus est ovis. to pcrsccutiones , Judaica consilia , carceres , vincula ,
III. Itaque quis jam dcsperet de magnitudine criminis, accusatorcs , judicia , quotidianas et momentaneas mor-
aut de humiUtatc generis ? Nam beatissimum Petrum tcs , « quod in sporta per murum dimissus est , quod
piscatorem modo genibus provolutus adorat excellentia » lapidalus est, quod virgis caesus est. » Omitto cir-
imperatorum ; immanem credcntium persccutorem Pau- cuitus orbis terrre, « pericula in mari , pericula in ter-
lum veneratur Gentium multitudo crcdcntium ; per Do- » ris , diei ac noctis , profundum naufragium , pericula
minum nostrum Jesum Christum qui cnm Patre et Spi- » fluminum , pericula latronum , pericula ex genere ,
ritu sancto vivit et regnat in saecula sseculornm. Amen » pericula in falsis fatribus (g); » manuum labore vic-
tum quaesitum (h) ; quod ai sine sumplu Evangelium
praedicabat (i) , quod « theatrum factum est et homini-
» busM et Angelis (/) » is qui medius Dei ethominum
consistebat, pro omnibus quidem agones et certamina
SERMO LIV. sustinens, Deo substantia populum comparans et acqui-
rens. Praeter haec ergo omnia , quis digne exponere valeat
Dc sancto Paulo apostolo. quolidianam per singula providentiam , et sollicitudinem
omnium Ecclesiarum (k). Erga omnes misericors , erga
Sermo hic perfectissimus eruilur ex Cod. ci , Jbl. omnes fraterno distentus affectu. Offendiculum quis pa-
92. Memoratur etiam in Bibl. Laurent. tom. \,fol. tiebatur , et Paulus infirmabatur ; scandaUzabatur alius,
49, Cod. ix. Nomen sancti Augustini prafert , ideo- et Paulus urebatur (/).
que illi non videtur denegandus, quamvis non occur- III. Seddocendi enumerem studium ac laborem, figu-
rant sententitv adversantes , sicut beato Doctori rarum varietatcm? sed lenitatem dicam et itcrum austeri-
solemne est. Ponatur post pnecedentem. tatem, aut ex utroque temperamentum , ut nequemulta
asperitate exulceraret, nequenimia benignitate resolveret?
Leges dat servis et dominis (m) , principibus et subjec-

(a) Att. ix, $. — (*)Ibid.,5. — (c)Ibid. t3. — (d) Ibid., i5. — (e) 2 Cor. xi, 14. — (/) i Cor. u , a2. — (g) a Cor. xi, 26,28. (h) 1 Cor.
IV, la. — (0 Id. «, 18. — (j) Id.iv, g. — (k) 2 Cor. xi , 28 — (l) Ibid., 29. — (m) Ephes. vi, 5, 9.
1 InSermone clxxix, n. 1. voce de ccelo prostratus est. Et in alio Scr- gentcm, crederet in ciclo sedentan. — 7 Edit. Multa enim pajdetur pro
mone de Apostolo Paulo in conversione cujusdam Fausti Pagani, tom. v, Haur. nomine meo. — 8 Edit. in timore trepidares. — 9 Edit. si Jbrtis inanu
part. a,p. 1:118. Etipsienim quadam necessitas impacta est : ccelesti non esset. — 10 Cod. male eligatur. — " Quem luibuimus persecuto-
voce prostratus est .- ut lumen haberet, lumen perdidit. Et Serm. ccxcix, rem; haic verba desnut in Cod. — 11 Edit. antca. — 13 Edit. patitvt.i *—
n. 6. Prosternitur persecutor, erigiturpradicator. — J Cod. maleJucrat. ■4 Cod. male christianis. — ,s Edit. submissus est in sporta. — '6 Edit.
Edit. liabct dumJuritad caulas. — 3 Edit. dum exosumsibi nomen inno- saviens. — '7 Edit. etiam. — 18 Cod. malc accersit. — ■» Cod. malc pro
centis agni persequilur. — 4 Edit. intjuit. — 5 Cod. malc membrum. Edit. eo. — Finis in Codice multum truncatus rep«ritur. — 11 Quod in Cod.
clamatpro membris. — 6 Sic Edit. Cod. male. Quid est quod negante po- desideratur. — " Cod. male hominum.
pulo mugit arcanum , contra, etc. ; et postca , qui non 1 .
SERMO LV IN NATALI JOANNIS BAPTISTjE I. 75
lis (a) , viris et mulieribus (b) , parentibus et liberis (c) , « Audiat verba quae non lieel bominibus loqui(m/7i) ; » in
nuptis et innuptis (cl), continentibus et luxuriosis (e), sa- his omnibus«non gloriatur nisi in infirmitatibussuis(ran).>>
pientibusetinsipientibus(/^,circumeisioni etpraeputio(g), Sed haec Paulus , et si qui forle sunt in spiritu similes ei.
Ecclesiae et saeculo (h) , viduis et virginibus (*'), spiritui et , .
carni (j). Pro aliis quidem laelatur et gratias agit (k) ; «1»«««««»««™««»«««^«».«««^
alios vero castigat et corripit (/) ; alios « Gaudium et co- SFRMO T V
ronam » nominat (m) ; alios vero stultitiae notat (n); cum oHtUnU L.V.
aliis quidem « bene currentibus » currit (o), ahos autem In Nata]i Joannis Baptistae I.
male currentes refrenat et revocat (p) ; nunc separat de
Ecclesia, nunc recipit, et confirmat charitatem (q); nunc Legiturin Cod. Cass. xa,fbl. 226. Vox metatorisw-
luget aliquos, nunc laetificatur ex aliis (r) ; nunc lacte dereturilhimassignaresanctoChrysologo,autsancto
potat, nunc mysteria revelat (s); nunc se dejicit et exae- Chrysostomo ; cum autemnomen beati Doctoris ha-
quat humilibus, nunc secum erigit humiles et exaltat (t); beat, illi hunc fcetum abnegare non audemus. Po-
nunc apponit spiritum mansuetudinis , nunc superbis et natur post Sermonem ccxcni , cum numero in Na-
arrogantibus apostolicae potestatis virgam minatur (u); tali Joannis Baplistce vm.
nunc erigitur adversum erectos , nunc eflicitur discipulis
tanquam « Si nutrix foveat parvulos suos(w). » Nunc SYNOPSIS
« Apostolorum est omnium minimus, » nunc « docu-
» mentum sui » pollicetur « per eum qui in se loquitur
» Cbristus (x); » nunc « resolvi desiderat, et esse cum »• ,cl!rislu* "on °^tantc mundi PrinciPe in mundum vcnit-
K 11 II. vcnicnti Cnnsto Joanncs pra;cursor. 111. Joanncs roeminae im-
» Clmsto , » nunc « permanere in carne propter eos » qui pudica) venumdatur- IV_ Nativitatis s. Joannis Baptisla3 miracu.
indigent, necessarium probat(j). « Non »enim «quaerit i„m. v. In cjus Nativitate gaiidendum.
» quae sua sunt, sed quaerit quae » filiorum sunt eorum >
quosin Christo «per Evangelium genuit (z). » Quoduti- I. Rex noster de Virgine nasciturus fortissimum ante
que singulariter observandum est iis qui spiritualibus po- se praemiserat exercilum Prophetarum , ut mundus du-
pulis praesunt, ut in omnibus quae sua sunt negligant et dum principis sui edictis adversus, tandem Deo colla sub-
contemnant pro utilitate caeterorum. mitteret, et adventum imminentis judicis formidaret. Sed
IV. « Gloriatur » ergo Paulus1, sed « in infirmitati- desperatio sumpsit audaciam , et contra Deum mortalitas
» bus (««),» ac tribulalionibus suis, etvelut quodam mo- rebelles animos extulit, quasi sine judice pugnaret1, et
nili mortificatione Christi adornatur. Excelsior est super auctori suo nec reconciliari cuperet , nec jussa obsequia
omne quod carnale est •, exultat in spiritualibus et gloria- redimeret ; sed per secretas cceli vias et occultas arcani
tur , et cum non sit « imperitus in scientia (bb) , » ta- consilii regiones Christus ad patriam saeculi repente ven-
men « per speculum et in aenigmate videre (cc)»se dicit. turus, spretis optimatibus tantis (desccndit) 3.
Confidit Spiritui,et tamen corpus allligit (<&/), vclut clan- II. Joannem hodiejussit praecedere metatorem4, uttanto
destinum adversarium destruens; quid nos edocens per regi univcrsae nationes ac populi animarum hospitia prae-
haec , et quid erudiens ? nisi nihil ex iis quae deorsum sunt pararent. Audi ccelestem vocem, terribilemque regis magni
preesumere, neque inflari per scientiam , neque camem praeconem, quemadmodum tubacanat,aut qualeset quan-
adversus spjritum erigere. Pugnat ergo ille pro omnibus ; tos impetus fistnla regalis efluridat : « Ego sum, iriquit, vox
orat pro omnibus; zelatur. omnes ; Dei zelo accenditur » clamantis in eremo : Parate viam Domino, rectas facite
pro omnibus ; et inflammatur pro iis qui extra legem sunt, » semitas Dei nostri. Omnis vallis implebitur et omnis
pro iis qui in lege sunt. Magister Gentilium, Judagorum » mons etcollis humiliabitur, et erunt quae prava in di-
advocatus , pro quibus etiam audet aliquid idtra quam » recta et quae aspera in vias planas , et apparebit honor
fas est (ee), pro fratribus scUicet secundum carnem ; ut et » Domini, et videbit omnis caro salutare Domini Dei nos-
cgo audeam simile aliquid dicere, ultra mandatum Dei » tri(oo). » Jam hodie Christus erat in utero, sed latebat;
nititur : nam pro*imos suos non sicut se , sed plus quam jam nunc beata Maria inter puros roseosque viscerum si-
se diligit. Denique se etiam abjecto, illos pro se introduci nus5 membrainvisa tantiregis°paritura fovebat. Sed Vox
orat ad Christum (ff). Osingularem mentis magnificen- primo nascitur, ut Verbum continuo subsequatur7. Con-
tiam ! o ccelestem Spiritus calorem! Imitatur et in hoc venit ergo Joannes saeculo, instat , clamat, urget terram :
Christum , qui « Factus est pro nobis maledictum (gg), » « Parate , inquit , viam Domino , rectas facite semitas Dei
qui « Infirmitates nostras tulit, et languores nostros por- » nostri. » Auferte, inquit, de cordibus pravitatem , dis-
» tavit(/i/i) : »et elegit, ut ita dicam, extra pietatem fieri tortam perfidiam corrigite, anlractuosos colles nequitiae
pro pietate , dum « Anathema esse a Christo (ii) » patitur, erroresque vagos, simplicitatis ac fidei operibus compla-
tantum nt ilii salvi fiant. Et quid dicam per singula ? « Vi- nate. Adest Deus, imminet Christus; suscipite praesen-
» vit non sibi, sed Christo (jf), » -et praedicatiorii ver- tem, quem contempsistis absentem. Lltro Deus venit of-
bi, « Mundum sibi crucifixnm et se mundo (k/c) , » fensus , cum desiderat esse placatus.
omnia parva dicit et exigua pro desiderio Christi : etiamsi III. Sed humanum genus crudelibus animis ac torvo
ab Jerusalem. in circuitu usque ad « Illyricum repleat contempsit vultu Praeconem usque adeo , ut sanguinem
» EvangeUum (//).-, » etiamsi usque ad tertium ccelum justi Joannis Herodias, impudicis rotata flexibus8, mer-
raptus ascendat; etiamsi in paradisuiri dcducatur , et Un caretur,etde innocentia piissiini Praecursoris.ubidosecum
(«) Tit. ni, i. i Tim. iti , 18. — (b) Eplics. v , 23, 33. — ( c .) ld. «, i , 4. — (</) i Cor. vn, 0.5, 35. — (<•) Gal. v, ig. — (f) Rom. 1, i^, etc.
— (g) lliiJ. a cap. 11 ad cap. v. — (h) Epist. ad Tim , ad Tit., ad Cor. , ad Ilubr. — ( i ) 1 Tim. v, 5, 16. — (/) Rom. vm. — (k) Ephes. 1 , 16.
Pbilip. 1, 3, etc. — (1) 1 Cov. v. — (m) Philip. iv. 1. -— (/;) Gal. 111 , 3. — (o)Id. v, 5. — (p) 1 Cor. ix, l^. — (9) Id. v, 5 ; a Cor. 11 , 7. —
(r) 1 Cor. xn,2i; Philip.11, 17. — (s) 1 Cor. m, 3; xv, 5i. — («) Id. xT,g;2Cor. xi et 111. — (u) In utraque ad Cor. — (v) t Thess. 11,7.
— (x) 1 Cor. xv, 9; 2 Cor. xui, 7. — (jr) Philip. 1, -23 , 24.— («)2 0or. xu, i4 ; 1 Cor. iv, i5. — (aa) 1 Cor. xn, g. — (bb) Id. xi, 6. — (cc) 1 Cor.
xm, 12. — (dil) Id. ix, 27. — (ee) 1 Cor. xi, 21. (£') Rom. ix, 3. — (gg^) Gal. 111, i3. — (hh) Isai. lhi, 4- — ('OGal. 111, i3. (/;) Id. u, 30. —
(hk) Id. IV, 14. — (U) Rom. xv, 19. — (mm) 2 Cor. xn, 2, 4- — (nn) Ibid. 5. — (00) Luc. ui , 4, 6.
1 Cod. male populus. — 1 Cod. male pugnatur. — 4 Desideratur in Cod. Joannes vocatur meUitor Christi. Vide Serm. cctxxxviu nostri Augustini.
vox descendit, aut alia siinilis neccssario supplenda. — 4 De hojusmodi — 5 Cod. male pueros... viscera sinus. — 6Cod. male, ut videtur, invitatis
verbo metatorem usus est S. Chrysotogus in Scrm. cxxvn ; videsis Bibl. Pa- ivg7>; pro mcdiocrilate nostra corrcximus. — 7 Vide Serm. cclxxiviii, n. 11,
trum tom. vin, fol. g^G. Vide etiam notas appositasScrm. ejusdem, fol. i3g. — * Cod. malc Jleiibilis.
Quin et in opcribus sancli Chrysostomi ex variis in Mattlixum Homil. xv,
76 S- AUliUSll II EPISCOPI
furorque certarent 1 , ut saltantis puellae gressibus delica-
tis regis inflammata cupido* dum per impuras lasciviae SYNOPSIS.
epulas solvitur, cruorem innocuum captivus Herodes non
armato militi , sed impudieae fceminae venumdaret. I. Prctiosa sancti Joannis Baptistae Nativitas; Elisabcth fidcs,
IV. Sed video, Fratres, quod cum de Nativitate beati Zachariae dubitatio. II.Elisabeth, permiraculum, in senectutc gra-
Joannis loqui debueram , in ejus passione sermo transfu- vida. III. Joannes cx ventre matris propheta. IV. Joannes ostendit
quem Prophctae praedicaverant.
dit. Ne partem tamen propositae rei relinquam intactam ,
ac ne in longum elongetur disputationis oratio , praeno- I. Sancti Joannis Baptistae ac Prnecursoris christianae
tatapotius statim3 astringo. Congruitenim cursimbrevi- religionis et fidei, N-talis festivitas hodie ubique celebra-
terque rem propositam sine fastidio definire. SufFecerat tur , cujus hinc vota persolvimus , dum , nostro studio ,
quidem evangelicae lcctionis prolixitas animos fidelium sa- ejus memoriam recensemus. Hoc enim prophetica digni-
tiare , sed ne nostrum populo Dei otiosum videatur ofii- tate promeruit, ne laudes ejus sileret ingrata posteritas,
cium , pro statu summatimque , Domino dante , pcrage- cujus Deo dicatur ipsa Nativitas. Nam cum Sanctorum
mus mysterium, cujus causa proponitur4. Cum igilur sa- gloriam colimus , non eis aliquod beneficium prsestamus ,
cerdos pater divinis altaribus tremebundus astaret, sponte sed nobis maximum lucrum conquirimus. Hic enim , ut
Gabriel angelus, aethere reserato, auras sparsit inanes, se- dixi, Joannes, Angelo nuntiante, concipitur, et divino prae-
que5 retro vidcndum obtulit titubanti. Moxque jussu re- cepto in matris utero fcetus signatur, et in Jordanis sa-
gis aeterni pavido pectori secrctis 0 affatibus infert : « Ne cramcnto Baptista dominicus sublimatur, qnoniam Domi-
» timeas, inquit, Zacharia, ecce exaudita est oratio tua, nus per Angelum deputat filio Praecursorem, et Zacharias
» et uxor tua Elisabcth pariet tibi filium ct vocabis no- se confirmat incredulitatis auctorem. Modo, inquam, Eli-
» men ejus Joannem; hic erit magnuset multi in nativi- sabeth velut lampada accendatur, et Zacharias saccrdos
» tateejus gaudebunt (a). » Erat autem Zacharias senec- corripiatur. Elisabeth lumen accipiebat , ct Zacharias ob-
tute marcidus , genitalibus forte privatus , deficientibus mutescebat 5 illa accendebatur , et Zachariae silentium im-
ab aevoT membris invalidus , ac tota pene compage corpo- ponebatur ; Elisabeth fide concipiebat , et Zacharias sine
ris dissolutus8 ; ita erat neglecla conjux, infcecunda ste- fide obmutescebat, quod tale verbum emiserit : « Unde
rilisque ; convenire impotentes, juventutis flore siccato, in- » hoc sciam ? inquit ; ego sum senex, et uxor mea progre-
firmis actibus, exhausto naturali vigore cessaverant 9. » ditur in diebus suis (b). » O mysterium in sacerdote !
Igitur proh mira potentia majestatis! excursis10 vitae cur- Ipse pro aliis incensum offerebat, et Deum praesentem non
riculis ad metas mortis senes accedunt; repente prolem agnoscebat. Sentit virtutem , et non accommodat fidem ;
in limine mortis generant, quam requirunt. Sed incredu- merito tacet , quia non credit.
lus Zacharias, pondere videlicet judaicae senectutis oppres- II. Repleta igitur Elisabeth pudore, egredi nolebat,
sus , Angelo non credidit, quod audivit. Moxque legatus quia quod habuit magna mirabilia, in se concipicbat. Con-
cceli Gabriel synagogae incredulae11 sacerdotem justa in- cepit enim et miratur, sed quasi confundebatur. Jam
crepatione corripuit, et vocem illi, quam infidelitas dene- enim in diebus suis processerat, hoc est, aetatis vires tran-
gabat, abscidit. sierat. Hocestquod mirabatur, quia senectus ejus gravida
V. Implet tamen Divinitas promissa sua , et Joannem videbatur, et munus juventutis tempus protulit senectu-
promissum infcecundis visceribus propagavit, qui etiam tis. Non peperit tempore quo volebat , et genuit tempore
genitus adventum reverendi judicis suae vocis praeconio quando nolebat. Lactavit infantem in senectute quae fnit
demonstravit. Ecce nunc tempus generationis adest. Nas- sterilis in juventute ; geslavit in manibus puerum mulier
citur hodie Joannes, sicut promiserat Deus, et patris annorum nonaginta , et eo amplius , sed hoc perfecit Pa-
linguam solvit filius generatus , ut et majestas quod de- ter et Filiuset Spiritus sanctus. Sed hoc non estjuventu-
creverat perficeret, et pater in filii nativitate gauderet. tis affeclio, sed in senectute u divinae majestatis promissio.
Propterea et in nobis, Fratres , gaudia ista concurrant, ut Quando Zacharias voluit, tunc Elisabeth non potuit; et
qui patulis cordibus suscepimus Christum judicem, laeti ideo non potuit, quia non placuit. Deus enim nasci vole-
veneremur natum hodie metatorem. Frequentemus ita- bat, qucm Prophetam mittere disponebat.
que hunc diem non obscceno 12 gentilis more erroris , sed III. Nascitur ergo Joannes non sine patris invidia,
simplici ac digno cultu, christianae praecipue castitatis. Ne quem praeparavit suae mentis praesidia ; non credidit pa-
ullum in delubris sertum pendeat, aut insanientibus tur- ter divino praecepto , et vinctus est lingUae impedimento.
bis13... petulantes rotae concurrant, sedin Sancta sancto- Zacharias enim in ordine vicis suae solita aris sacrificiorum 1
rum omnis fidelium numerus devoto conventu florescat. offerens munera, coepit mente, solito more, ubertatem
precum diflundere; sed lingua constrictus, nervorum
vincula nonpoterat motitare16. Infansvero prope jam nas*
SERMO LVI. citurus, in alvo matris exultavit et de ejus ventre pro-
phetavit. Cum enim venisset Mater Domini ad Elisabeth
In Natali Joannis Baptistae II.
matrem Joannis, quid Elisabeth dixit : « Ecce ut facta est
Legitur in Cod. Cass. c\\,fol. 146, cumnomine » vox salutationis tuae in auribus meis, exul&vit prse gau-i-'
S. Augustini. Consimile exordium reperitur in Bibl. » dio infans in utero meo (c). » Et quid infans in utero
Medic.,tom. \,fol. 607, inter Sermones sancti Am- propbetica voce exultavit? « Undc hoc , inqttit, mihi, ut'
brosii; reliqua differunt. Sapit Augustinum , cui tri- » veniat Mater Domini mei ad me (d)? » O magna humj- 1
buitur in nostro Codice. Locus ejus inter Editos post litas ! Mater Salvatoris venit ad matrem Praecursoris. Sa-
pratcedenlem cum numero in Natali Joannis Bap- lutavit Christum Joannes, et ambo non videbantur in
tistce ix. carne. Christus enim in utero Mariae hospitabatur, et

(a) Luc.i, i3, 14. — (i) Luc. i, l i. — (c) Luc. 1, 44. — (rf) Ibid. 43.
■ Cod. alque innocentem piissimi Pracursoris libido secum furorque flore siccato in curvis actibus exhausto naturali vigore lassaverat. Lec-
sentirent. Videat lector, utrum valeat coirectio; meliorem, si possit , inve- tor videat corrcctionem et judicet. — 10 Cod. male pro mira potentia ma-
niat. — » Vide Serm. cccvn, n. i. — 3 Codex prainotam potestatis astringo. jestatis, exceplis, etc. — 1 * Cod. male incredulis. — 1 J Cod. sine sensu obs-
— 4Cod. sinesensu: Prostrata summatimquet Deo dant ; peragere merea— ticcno. — ,3 Hic legitur prOrsus inintelligibiliter : Plantarum quat zensum.
mur causa propositum. — s Cod. male seroque. — 6 Co,j. ma|e pav;j0 pec. Non nobis possibile evasit hajc verba explicare. — ,4 Cod, male sedsenec-
tore secreto. — 7 Cod. a tuo. — 8 Cod. male dissolvantur. — 9 Haxphra- tutis divina; majestatis promissio. — ,5 Cod. mutilare; forte ut diximus
sis in Codice prorsus inintelligibilis : Convencrant in possessiq juventutis motitare. ,i , .,. ,.,
SERMO LV.I. DE JOANNE BAPTISTA. 11
Joannes in ventre Elisabeth morabatur. Merito Yoee di- sentenliarum ambarum intcrpretem in uno loco : « Qui
vina dici poluit : « Antequam esses in utero matris tuae » cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est
» novi te, et in vulva sanctificavi te («.) ; » quia necdum » essese sequalem Deo (/') , » quia hoc erat natus. Bapina
Elisabeth ccepera» paritura , et jam coeperat prophetare. est usurpati: sicut Adam, rapina illi facta sunt ista. Et
Locutae sunt noctes, salutaverunt dies. Unde scriptum ideo quia voluit rapere quod non erat, perdidit quod
est: « Dies diei eructat Verbum et nox nocti profert (b) » habebat. Quomodo rapinam voluit? Ait illi serpens, unde
Christum. et ipse ceciderat : « Ponam sedem meam ad Aquilonem ,
IV. Prophetia impletur , et quod obscurum fuerat re- » et ero similis Altissimo (A-). » Ista cogitatio diabolum
velatur; id est Joannes hodie nascitur, Joannis nomen dejecit. (Per) istam suggestionem hominem diabolus fecit
scribitur, et patris lingua resolvitur. Ergo , Fratres cha- superbiae ilhus suae participem4. Invidit enimstantem,
rissimi, beati sunt tales pignorum susceptores ; beatae quae qui jam ceciderat; inde dejccit, unde ipse cecidit. Ecce
et istorum sunt genitrices : et vere quia beatae erunt , quibus erat rapina. Illi autem non erat, quia natus aequa-
quae talium matres dici meruerunt. Fit hodie gaudium lis, et ab aeternilate in aeternitatem manens, aequalis
magnum, quia sterilis peperit fihum , et pater qui erat nunquam non fuit, nunquam non erit. Nec dicendum
mutus locutus est verbum. Praemittitur lucerna ante so- Fuit, Est et Erit, sed Est. Quod ergo dicitur Fuit,
lem , servus ante amicus ante sponsum, praeco jam non est; quod autem dicitur Erit, nondum est.
ante judicem, Vox ante Verbum. Etideo desedicit : « Ego Ideoipseibi, quando mandavit famulo tuo Moysi, cum
» sum vox clamantis in deserto (c). » Alii quidem Pro- diceret illi Moyses : « Quid vocaris ? et dixit : Quid dictu-
phetarum adventum regis ante multa tempora propheta- » rus sum fdiis Israel ? respondit : Ego sum qui sum ;
verunt; alii cito venturum esse praedicarunt ; ille vero » dices itaque fdiis Israel : Qui est misit me ad vos (/). »
cum venturum praedixit, venisse monstravit, et prophetia Ubi dicitur Est, germanum est, sincerum est, mutari
sua ipsum, quem annuntiavit, praesentem ostendit ; cui nunquam et nusquam potest6. Hoc Deus, hoc Filius Dei,
gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen. hoc Spiritus sanctus. Itaque, Fratres, hoc supra omnia;
et ideo aequalis Filius Patri; unde Apostolus: « Nonrapi-
IUMUMUM«mVWWHmMM«mi1MMWIMIHUVWH » nam arbitratus est esse se aequalem Deo (m). »
III. Unde est: « Pater major me est, sed semetipsum
SERMO LVII. » exinanivit (n)? » Videte , distinguite verba : « Formam
» servi accipiens (o). » Infigite hoc auribus, etdiscernite
De Joanne Baptista.
quomodo formam servi cum diceret, « Accipiens » dixit ; de
forma autem Dei nou dixit « Accipiens , » sed dixit : « Qui
Admirabilem hunc Sermonem, ampliorisfragmen- » cum in forma Dei esset, formam servi accipiens, in
tum tantum esse crediderim ; extrahitur ex Cod: » simihtudinem hominum factus , et habitu inventus ut
Cass. xii, fol. 230. Totum reprcesentat sublimitate » homo ; humiliavit se , factus obediens usque ad mor-
Augustinum , cui tribiutur in Codice. Ponatur post » tem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus eum
prcecedentem. » exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne
» nomen(/?). » Secundum quod homo factus est, exalta-
SYNOPSIS. tus est. Secundum hoc exaltatus, secundum quod hu-
mihs; nam secundum quod aequalis Patri, non exaltatus,
I. Christus longe major Joannn Baptista , simul inferior ct acqua-
lis Patri. II. Christus vcrc Patri xqualis. III. Christus qualenus quia nunquam humilis : secundum quod mortuus, resur-
homo , fit Patri infcrior , major autem cunctis hominibus. rexit : « Donavit illi nomen quod est super omne nomen. »
Ecce Christus veniens, et tamen ibi erat ; resurrexit et
I. « In principio erat Verbum , et Verbum erat apud ascendit in coelum, et tamen inde non recesserat. Homi-
» Deum, et Deus erat Verhum(t/). "» Numquid dedit nem putas, noli putare. Ecce homo « Quo nemo surrexit
alicui eorum, ut1 diceretur de illo2: « Omnia per illum » major in natis mulierum (q). » Audi illum de se ipso
» facta sunt(e)? » Divinitatem apud se tenuit, gratiam homine : « Non sum dignus solvere Gorrigiam calccamenti
donavit nobis. Hominem agnoscamus propter nos, Deum » ejus (/•). » Duos ergo homines intellige ; sed unum
agnoscamus super nos ; ipsum hominem , ipsum Deum. hominem Deum, alterum hominem bonum propter
Sed ambos homines vides, et Joannem et Christum ; sed Deum ; (homoDeus, Christus, homo bonus propter Deum,
quem videS hominem , Joanne major est , et tamen « Non Joannes) ; unumhominem Veritatem, alterum hominem
» est dignus solvere corrigiam calceamenti ejus (f). » ex Veritate veracem.
Hunc ergo intellige majorem ; et tanto majorem , ut Joan-
nes minor illo sit, quamvis major sit omnibus justis. »VWWWVVWVVVVVVVVVVVV VVVVVVVV WVVVVVV VVVVVVVV VV*V VVM VIMWM VVVV WVVWVVX»
Iste autcm major terra et coelo; major Angelis; major
omnibus Virtutibus; major omnibus Sedibus, Potestati- SERMO LVIII.
bus, Dominationibus. Unde major? « Quia omnia per ip-
» sum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (g). » In Natah Apostolorum Petri et Pauli.
Per hoc aequalis Patri, per hominem minor Patre. Ipse
enim dixit3 : « Ego et Pater unum sumus (h) , » qui dixit : Sermoiste, qui cum nomine sancti Augustini le-
« Pater major me est (i). » Ambae sententiae quasi con- gitur in Cod. Cass. xn, fol. 232, sine nomine indi-
trariae, et ambse verae. Cor tuum non litiget, et verba catur in Bibl. Laurent. tom. iv, fol. Z93;et in Sup-
Domini non litigant. « Ego et Pater unum sumus, » plemento ejusdem tom. i, fol. 434. Locus ejus post
aequalitatem ostendit; « Pater major me est, » imparili- Sermonem ccxcix, cum numero in Natali Apostolo-
1 tatem ostendit. rum vi. i
II. Ubi « Ego et Pater unum sumus, » audi Apostolum

(a) Jerem. i, 5. —(4) Psai. xviu, 5. — (c) Matth. m, 33. — (d) Joan. 1, i. — (e) Ibid 3. — (f) Ibid. 27. — (g) Ibid. 3. — (h) Id. x, 3o. —
(0 Id. xxiv, 28. — (J ) Philip. 11, 6. — (k) Isai. xiv, i3, i/,. — (/) F.xod. 111, i3, - (m) Pliilip. 11, G. — («) Ibid. 7. — (o) Ibid. — (^») Ibid.
7) 9- — (q) Matth. xi, 11. — (r) Joan. i, 27.
1 Cod. male utquis enrvm dicerctur. — » VidcSerm. ccxcm , 11. 5; et gestio hvnini Diabolus fecit per superbiam suam parucipein. — s Vide
Serm. cccixxx, n. 5. — 3 Vide Serm. cccxu, n. 6. — 4 Cod male ista sug- Sevra. vi, n. 4.
20
S. AUGUSTIM EPISCOPl

SYNOPSIS. SYNOPSIS.

I. Beati Petrus et Paulus in vocatione sua simul conferuntur. j. Cynlba Pctri Ecdegia christi. II. Petrtis animas capiens.
II. Beatorum Apostolorum martyrium mystice laudatur.
I. Tbmpus admonet, Fratres, ut evangelicum capitulum,
I. Natalem, juvante hodie Domino, Apostolorum cele- quod nuper icctum est, disseramus , in quo ait ad Petrum
bramus , quorum memoriam universus mundus amplecti- Dominus adhuc in ejus navicula constitutus : « Noli timere,
tur, et aequali fide, dum fmem in his saeculorum vitae re- „ ex hoc jam eris homines vivificans («). » E* ista ertim
colit,perpetuitatemccelestisgloriaeconfitetur. Pauliho- ciausu]a rjQssumus totirts lectionis intelligere sacra-
dienatahsest.EtcruisistataceatPPetrifestivitasvertitur. mentum. Quid enim erat causae, cum in captura pis-
Quemadmodum ille verba non suggerat, qui adversus cium refertas naviculas Discipuli mirarentur, quod Sal-
Simonem disputans , istius canis rabiosam « feritatem ob- vator Petro non id permitteret poscebat , sed respon-
secundans, et loqui didicit et placare ? Pretiosam plane in deret> quod pewtus ignorabat? Hoc est quod in ipsa, in qna
conspectu Domini mortem sanctorum fehci suo exitu erat, navicula non vivificari homines soleant, sed trepidare
comprobarunt». Paulus, inquam, vas electionis, Petrus vestigio ? yide ergo ne ista navicula non sit navicula,
clavicularius Dominicae mansionis ; unus piscator , alius quae Ptitro regenda tribuitur , sed si t Ecclesia qua Apostolo
persecutor. Paulus caecatus est ut videret, Petrus nega- gubernanda committitur. Ipsa enim navis est, quae de
vit ut crederet. Paulus post resurrectionem Ecclesiae ad mundanis turbinibus > velut de fluctibus elevatos non ne-
fidem Christi Domini se convertens, tanto discipulus3 fac- sed vivificare consuevit. Nam sicut cymba subtUis
tus est fortior veritatis, quanto pertinacior fuerat cultor sublevatos pisciculos de gurgite salvat et retentat, ita et
erroris. Petrus piscator non posuit retia, sed mutavit, quia navis Ecclesiaj hberatos de turbine homines animat , cum
primushonore sacerdotii muneratus, fontes potius coepit capescit . animat intra 80) mquaTn) Ecclesia, et velut
amare quam maria , ut non tam abstraheret quos occide- mortuos vivificat. Nam vivificare verbum hoc significat ;
ret, sed mergeret quos levaret4. Beatiplanc in administra- nihii emm vivificatur , nisi quod paulo ante fuerit invita.
tione doctrinae positi 5, beatiores in mortis desiderio cons- Velut saucios ergo mundi turbinibus et praefocatos saeculi
tituti. Ibi enim gloria nutritur , hic traditur8. In saeculo {iuctibus homines vivificaturus dicitur Petrus ; et quia
exercitium tribulationis est, in morte assumptio majesta- mirabatur refertam naviculam palpitantium piscium nu-
tis. Ecce per omnes transiit sonus corum. Ubique laus merositate, vivenUum onustam Ecclesiam hominum mul-
utrisque colUgitur ; ubique hnguis fidehum triumphorum titudine plusmiretur
materia explanatur. j, Tota igitur geries lectionis myStiCUm continet in-
II. Quis hos audeat mortuos appellare , quorum fide teilectum . namet in Superiori loco ubi sedens in navicula
universus ad vitam mundus engitur ? Atqui (ad) illam Dominus dicit Petro. „ Duc in aItum) et iaxate relia ves.
superni lumims mvisibUem mansionem tahbus doctoribus, „ tra in capturam(£) . » utique non tam eum docet pis-
secura ambitione festinare7 nemo dubitet, nemo assequi cationis in profundum instrumenta jacere? quam pr£edi_
sibi impossibUe suspicetur. Ibi enim Paulus est qui auxi- ^oms in altum verba laxare. Quod etiam Paiuus oris sui
hum praestet conanu ; ibi Petrus est qui ccelum apenat jacuJo penetravit dicens . « 0 altitudo divitiarum sapientiae
venienti. Libet etiam ipsa iUustrium personarum victncia _ et scientiiE Dei (c)! >» et reliqua. Non, inquam , eum
pensare tormenta. Paulus, inquam8, decoUatus est ; Petrus docet jin0 piscicujos concludere, sed fide homincs congre-
retro versis pedibus crucifixus. Habet perfectum myste- gare Hoc enim operatur fldes in terris f quodrete opera_
num nobihum status3 pcenarum. Decebat enim ut Paulus tur in fluctibUs. Nam sicut rete, quos continet, vagari
capite plecteretur, quia Gentibus caput fidei csse probatur ; non patitur f ita et fides errare ^ qu06 coUigit) non
Petrus autem quia npverat caput vin Chnstum esse, et sicut ibi captos sinu quodam perddcit ad navinl)
Chnsto jam m ccelestibus constituto , caput suum praemi- ita et hic congregatos gremio quodam deducit ad requiem.
sit, pedibus sequebatur , ut novo genere passionis, ligatis Ut autem inteuigas ( quia de gpirittlah piscatione Domi-
pedibus, manibus resolutis, et iter cceleste faccret , et nus joquehatur , ait Petrus: « Praeceptor, per totam noc-
oraret. Non sum, inquit10, dignus sic crucifigi quemadmo- „ tem Jaborantes nihU cepimus , sed in verbo tuo laxabo
dum Dommus meus. Non his vocibus martyrium recusa- _ retia . velut si . Quia per totam noctem fruS_
vit , sed tnumphum Domini timuit usurpare , paratus ad tra vigUantLbus nobis non proficit nostra piscatio , piscabor
pcenam , verecundus ad mentum. Mehus ergo centumph- non jam instrument0 , sed gratia , non artis industria , sed
citer, mehus profecto, beate Petre, suspenderis , quam devotionisinstantia. « In tuo, inquit, verbo laxabo retia. »
Magus1' volat.lUealtapetitutprofundiuscadat;tuterrae Legimus Verbum esse Dominum Salvatorem, sicut ait
caput apphcas ut ccelum possideas interemptus ; praesta , Evangelista : « In principio erat Verbum (e), » et reliqua.
Domine'% qui vivis et regnas in saecula saeculorum. Amen. Ergo cum in verbo Petrus laxat retia , in Christo utique
laxat eloquia , et cum Ula contexta et composita in dicto
Preeceptons lina cxplicat, magis distincta et convementia
SERMO LIX. m tiomine Salvatoris verba dilatat, quibus possit nort arli-
mantia13 salvare, sed animas. « Per totam, inquit, noctem
De Piscatione Petri. • » laborantes, nihil ccpimus (f). » Per noctem vere labo>-
raverat Petrus, quiprius obscuritatem patiens sine Christo
Eruitur ex Cod. Cass. civ, fol. 120, ubi legitur non poterat videre, quos caperet. At ubi lux Salvatoris
ahsque titulo. Sed Biblioth. Laurent. illum sancto iUuxit , discussis tenebris , ccepit etiam in alto fidei cerne-
Doctori tribuit, nec immerito. Locus ejus in Editis re, quos oculis non videbat. Noctem plane passus est •
post prcecedentem. Petrus, donecdiesei qui Christus est non astiterat. Unde

(a) Luc. v, 10. — (i) Ibid. — (c) Rom. xi, 33. — (</) Luc. 5. — («) Joaft. l, i. — (/) Lnc. t, 5.
' Codex male etiam canes regiosa Jbrilas obsecundans. — 1 De com- Lector dc correctione judicet. — IO Cod. naie itat/ue. — "Simonem intel-
paratiooe Petri et Pauli vide Serm. ccxux, d. 1 et ccclxxxi, n. i . — 3 Cod. lige quem cado volare prasumentem prccibus dejecissc creditur. — ■ • Forte
•ine «ensu humilu. — 4 Forte lavaret. — 5 Id. male posuisti. 6 Vide prmstante Domino, qui vivit et regnat. — ,J Cod. male amantia.
Serm. cccxvui. — 7 Cod. festine — 8 Cod. male inquit. — 9 Ged. iste. n
SERMO LXI. IN SOLEMNITATE SANCTORLM MACHABiEORUM I. 79
ait Apostolus : « Nox pfaecessit, dies autem appropinqua-
» vit(a). »

SERMO LXI.

SERMO LX. In Solemnitate sanctorum Machabaeorum I.

De Lapsu Petri. Hic Sermo, qui eruitur e Cod. Cass. xu , fol. 239,
jam stampatus est inter opera S.Leonis tom i, fol 244,
Eriiitur ex Cod. Cass. mtJHHV . foi. 199, cum no- editionis Cacciari Rom. 1753. Sedsancto Augustino,
mine beati Augustini, cui recte tribuendusest. Locus cujus nomen prafert in Cod. Cassinensi, jure et me-
efus inter Editos post prcecedentem. rito restituendus est. Unde illum correctum et emen-
dalum lectori benevolo repraisentamus. Locus ejus
posl Serm. cccn, cum numero in Solemnitate sancto-
SYNOPSIS.
rum Machabatorum ui.
I. Petri praeSUmptio. II. Casu fle propria infirmitate eruditur.
SYNOPSIS.
L AudisTisapostoli Petri, Domino interrogante, confes-
sionem, cujus audieratis, ancilla terrente, negationem. Dic- I. Martyres Machabaei cxemplum sunt omni sexui et xtati. II.
Machabaeorum mater in filiorum educatione laudanda. III. De
tum enitn efat praesumenti : « Negabis me (b); » dictum martyrio primi fratris. IV. De aliorum quinque fratrum marty-
est diligenti : « Amas me (c) ? » ut enim titubaret apos- rio. V. Martyrium junioris fratrum pra eaeteris extollitur.
tofus Petrus, praesumpsit de viribus animi sui. Jam vero
olim fepfehenderat Psalmus : « Qui confidunt in virtute I. Audita a vobis hodie, Dilectissimi, Machabaeorum
» sua (d). » Factus ergo erat Petrus tanquam ille de quo fratrum gloriosissima passione7, rectissime, ut puto8,apud
cantatur irt Psalmo : « Ego dixi in niea abundantia : Non Apostolicum hoc quod hodie lectum est a nobis, dicitur :
» moVebor in aeternum (e). » In abundantia sua di- « Haec autem, Fratres, ad nostram correctionem scripta
xerat Christo : « Tecum suln usque ad mortem (f) ; » » sunt, in quos finis9 saeculorum devenit(^). » Et vere
in abundantia sua dixerat: « Non movebor inaeternum1. » omnia quae in divinis paginis scripta sunt, ad eruditio-
Dominus tamen tanquam medicus et artifex, quid infirmo nem nostram scripta sunt ac salutem , ut exempla alio-
ageretur melius noverat, quam ipse infirmus. Faciunt hoc rum nostri profectus sint • et dum magnorum virorum
medici in valetudinibus corporum, quod Dominus potest illustria facta legimus, ipsi fidei incitamenta capiamus.
etiam in valetudinibus animarum. Nam quid tibi videtur Et ideo lecto nobis hodie et beatae fraternitatis , et beatae
erogafe , Ut expectet aeger audire a medico , quid in illo matris triumpho, uterque Ecclesiae populus 10 de sexu suo
agatur1? Ipse enim dolores, quos patitur, potest nosse ; sumat exemplum - id est, ut et viri imitentur eximiam
utrum autem periculosi sint, et quas causas habeant, fratrum devotionem, et fceminae piae matris aflectum, sic-
utrum possit, an non possit evadere, medicus venas inspi- que et doceant filios quae11 docent, et sic obediant qui
cit, et quid in aegro agatur ipse aegroto renuntiat. Quando docentur. Discant ergo omnes, qui amant filios sic
ergo Dominus beato Petro : « Ter me negabis (g) , » amare.
dicebat, venam cordis ejus tangebat3. Ecce factum4 est, II. Beata Martyrum mater ab incunabulis filios suos
quod praedixit medicus, et fidsum inventum est, quod bene instituens , et sancta docens , dum minora docuit ,
pfaesumpsit aegrbtus. sublimiora concedit- ac sic et matre bene instituente, et
II. Ibi enim in eodem Psalmo sequitur Spiritus et di- fdiis bene obediendo11 obsecundantibus , sanctam frater-
cit. Cum dixisset: « In abundantia mea non movebor in nitatem, quam fides docuit, obedientia consecravit. Beata
» aeternum, » quasi praesumens de viribus animi sui, mater, cui super humana possibilitate13 provehere sobolem
continuo subjecit : « Domine , in voluntate tua praesti- suam datum est14 ! quae dum docetfilios suos religionem15,
» tisti decori meo virtutem •, avertisti aUtem faciem tuam, duxit ad ccelum. Unde , licet ad aedificationem Ecclesiae
» et faotus sum conturbatus (h). » Quid dixit? Quod ha- jam ista sufficiant, dicendum mihi tamen breviter etiam
bebam , abs te habebam , et a me esse credebam : « Aver- de singulorum passionibus puto ; maxime quia in his 16 non
» tisti autem faciem tuam- » tulisti quod dedisti, et laus tantum, et admiratio, sed et doctrina Ecclesiae atque
« Fadtus sum conturbatus \ » inveni quis eram5, quia tu aedificatio continetur.
recesseras. Dominus ergo Petrum , ut salubriter humilem III. Yideamus ergo quae fuerit primi fratris vox in per-
faceret , ad tempus deserUit 6. Quando illum respexit , secutione, vel passione17: « Quid quaeris? inquit, ut
tunc flevit , sic enim habes in Evangelio, postquam nega- » audistis, juvenis ad tyrannum, quid vis discere a no-
vit : impletum estquod praedixerat Dominus. Quid scrip- » bis 18? Parati sumus mori, magis quam patrias leges prae-
tum est? « Respexit eum Dominus; et recordatus est Pe- » varicari (/). Parati ergo, inquit, sumus mori, » unus
» trus (i). * Si non respexisset, totum Petrus oblitus loquebatur, et pro omnibus respondebat. Intelligamus
fuisset. « Respexit eum Dominus , et recordatus est Pe- utique in unius anima mentes fuisse cunctorum. Accensus
« trus, quia dixerat ei Jesus : Antequam gallus cantet, ergo ac furens tyrannus abscindi 19 linguam loquentis ju-
» ter me negabis • et egfessus foras , flevit amare (j). » bet. 0 saevissimum incredulitatis artificem ! Linguam tol-
Opus erat ergo Petro ad abluendum negationis peccatum lere jubet20, ut confessionem possit21 auferre ; nesciens
baptismum lacrymarum. Sed unde hoc habere potuisset , devotionem et fidem non tam linguarum esse quam sen-
nisi ei hoc ipsum Dominusdedisset? suum. Itaque beatissimus Martyr , etiamsi damnum ser-

(o) Rora. XUI, ia. — (6) MotUi. xxvi, ;5. — (c) Joan. xxni, 17. — (</) Psal. xlvui,7. — (e) Id. xxix, 7. — (f) Luc. xxn, 33. — (g)Matth. xxvi, 75.
— (A) Psal. xxix, 8. —(0 Luc. xxn, 61. — (/)Ibid.6x — (*) 1 Cor. x, 2. — (/) a Mach. vin, a.
' Vide Serra. cclxxxiV , n. 6 , et Libr. de Corrept. et Grat. n. 24. — " Edit. male quos. — •* Vox obeiliencto deest in Edit. — 13 Kdit. supra
J Vide Serm. ctnxxv, n. 3. — 3 Vide Enarr.it. in Psal. cxxxvni, n. 21. humanam possibilitatcm. — <i Verba Jatum est desunt in. Edit. — '5 Edit.
— * Cod. mtAefactus cst. — 5 Id. qui erant. — 6 Vide Serm. cxlvii, n. 3, religione sua. — ,6 Cod. babet solum his. — '7 Edit. vel voi in perse-
et cclxxxv, u. 3. Descruit, non gratiara promus negando, sed tribuendo cutione vel passio. — l9 Edit. male discere nobis. — '9 Cod. abscidi.
minorem. — 7 Cod. Male auditam... pasnonem. — * In Cod. male decst Unum et alteruin indistincte pertinent ad purura latine Ioquendi moduin. '—
puta. — 9 Edit. fincs... dcvenenml. — "> Vide Serm. ccci, n. 6. — 50 Edit; linguani voluit tolleir, — Cod. minils bene posSei.

<
80 AUGUSTINI EPISCOPI
monis pertulit, fidei tamen damna non sensit. Ore enim lio. Invenit eriim tyrannus saevius17 persequendi genus,
postea tacuit, sed mentis constantiam tenuit1. ut indulgentia 18 plus noceret, advocans ad persuadendum
IV. Sed properemus ad caeteros. Interrogatus , inquit filium fidelissimam ac piissimam matrem. Sciebat enim
Scriptura, secundus, ut audistis, a persecutoribus « Si infirmissimam in tormentis esse pietatem , et quod etiam
» manducaret carnes porcinas, respondit: Non faciam. quae sustinere in se quis potest, perferre19 non possit ma-
» Propter quod ipse2, inquit, sequenti loco, primi tor- ter in filio; quia infirmiores sunt animi diligentium quam
» menta suscepit(a). » Bene cum secundo actum est membra tolerantium. Tentans ergo crudelissimus tyran-
aequalitate supplicii, ut quem majori fratri aequabat fides, nus filii animum in matris affectu20, id egit, ut in matre21
aequaret et passio, ac sic3, licet secundus esset nascendi filius, et mater vinceretur in lilio ; callidissima utique
ordine, et ipse tamen primus poenarum fieret dignitate. crudelitate, qua siunum tentaret, et duos vinceret, hos-
« Post hunc, inquit Scriptura, tertius illudebatur (/>). » tis22 nescis cujus magis23, utrum illius quem achoroglo-
Pulchresermo divinus insidias daemonis, verbo ludifica- riosissimorum fratrum voluit24 separare, an illius quam
tionis expressit, quia semper artifex, quos non potuerit ita decipere conatus est, ut dum nnius pignoris vitae
violentia vincere, quaerit saltem illusione superare. Quar- consulit 25 , perderet quidquid in cunctis ante meruisset26.
tus autem cum torqueretur, truncatisjam peneomnibus
membris, inter damna corporis, fidei tamen4 damna non
sentiens : « E ccelo5, inquit, ista possideo (c). » Opraecla-
ram Martyris fidem0, qui quod amittebat in terra, possi- SERMO LXII.
dere se testabatur in ccelo! Merito ergo detrimentis
membrorum non angebatur7, cui quasi in Iucrum dam- In Solemnitate sanctorum Machabaeorum II.
num cedebat8; cumutique, quidquid temporaliter per-
Hic Sermo, qui, sicut prcecedens , legitur jhm
deret, totum' aeternaliter possideret. Non minus quo-
stampatus in sancto Leone ex editione Cacciari
que'°quinti fratris tam vox laudanda, quam virtus, qui
Serm. vx%x\\,fol. 246, legitur etiam in nostro Cod. xn,
inter supplicia acerbissima constitutus, fidem mentis
fol. 244, curn nomine sanctiAugustini, cui certe vide-
etiam conscientia praedicationis ostendit , dicens tyranno:
tur tribuendus. Sancto Leoni convenire non potest,
« Potestatem inter homines habes, cum sis corruptibilio ;
cum Romxe non celebrareturfestum sanctorum Ma-
» noli autem putare genus nostrum a Deo esse derelic-
chabtvorum, quod celebratum fuisse apud Hippo-
» tum ; patienter sustine, et videbis magnam poteslatem
nem testantur alii plures sancli Augustini de illa
» illius, qualiter et te et semen tuum torquebit (d). » 0
solemnitate sermones. Accedit ad nostri Codicis
perfectae fidei admirandam securitatem11, quae persecuto-
auctoritatem sententiarum etstylicum Augusliniano
ribus non submittitur, quae12 torquentibus comminatur !
genere conformitas. Ponatur correctus ad nostri
Ita beatissimus Martyr, etiam cum membris non subsis-
Codicis variantes lectiones post prtvcedentem, cum
teret, animo13 tamen tortoribus suis ibrtior fuit. Inferior
numero in Solemnitate sanctorum Machaba?orumi\ .
conditione, altior fide ; minas non deposuit, cum supplicia
sustineret. Ita, quantum in ipso fuit, dum cruciatnr,
SYNOPSIS.
cruciat; dum occiditur, yindicatur ; acsic, inter tormenta
ipsa sublimior Martyr fide, quam tyrannus potestate, I. Post exordium laudatur mater Machabaeorum, quod septcm
dum persecutionem patitur, ipsum judicat persequentem. filios uua die genuerit ad vitam aeternam. II. Matris Machabaeorum
Sextus autem, cum triumphalibus pcenis ccelum ascende- felicitas supercxtollitur. III. Fortiter contemplatur mater sex prio-
ret, in ipso admodum jam beato exitu constitutus, sic ad rum tormenta. IV. Antiochus juniori blanditur, et matri jubet ut
suadcat filio. V. Mater, Abraham mirabilior, ultimum filium horta-
tyrannum ait : << Noli frustra errare : nos enim propter tur ad martyrium. VI. Junior morte traditur , et post filium mater.
» nos ipsos patimur, quia peccavimus in Dominum nos- VII. Ergo et nobismet ipsis cuncta pro Christo perferenda.
» trum , et digna admiratione facta sunt in nobis («?). »
Non fides tantum in sanctis Martyribus est admiranda, vel I. Si velimus, Fratres dilectissimi, de singulis istis sanctis,
virtus , sed magis admodum religiosa mentium mansue- ac beatissimis septem fratribus, qui die una, cum sua glo-
tudo, et inter excellentes triumphos, humilitas magis riosa matre, passi sunt, laudes dicere, nec nos duramus
eminens. loquendo, nec vos toleratis audiendo. Postremo, Fra-
V. Nunc ad illam septimi fratris laudandam omnibus, tres, etsi vestra in audiendo persistat aviditas, nostra ta-
venerandamque constantiam veniamus ; qui ultimo inter men dicendofatigaturinfirmitas. Quis enim, Dilectissimi ,
fratres loco passus, obtinere hoc admirabili fide potuit, sufhciat digne laudare, digne praedicare, etsi non die una
ut novam faceret post tot victorum fratrum bella victo- natos, Limen per confessionem die27 una coronatos? Hoc eis
riam ; nec immerito , quia cum fuerit inferior certo nas- sancta fecit confessio, quod non potest facere humana
cendi ordine, iactus est pcenae admirabilior passione ; et parturitio. Hoc, inquam, fecit divina gratia, quod non
minor aetate14, major exemplo ; quia hoc in pcena passio13 potest humana natura. Non enim potest quaecumque mu-
plus admirationis exhibuit, quo minus fortitudinis pue- lier dieuna generare septem fratres, quomodo haec beata
ritia promisit ; et tanto plus visus est, puto, ipse vincere16, et gloriosa Machabaea genuit Christo per fidem , una die ,
quanto minus putatus est posse pugnare. Accessit autem septem martyres confessores. Gaudeamus , Fratres charis-
ad meiitorum vincentium cumulum etiam crudelissimi simi, quia fides facit quod naturalis progenies nunquam
tyranni fallax atque insidiosa tentatio, blandimentis magis fecit. Gaudeamus ad Dei mirabilia, laetemur ad Dei mag-
periculosa quam poenis; quia actas puerilis ac tenerior, nalia, quia quidquid 28 non potuit simul edere uterus car-
etiamsi possit par esse tormento, est tamen infirma consi- nis, simul coronavit hodie Dominus majestatis.

(a) i Mach. vn, 8. — (b) Ibid. 10. — (c) Ibid. II. — (d) Ibid. 16, 17. — (e) Ibid. 18.
1 Edit. scmper tamen mente clamavit, — * Edit. etiste. — 'Acdecst male hostes. — 53 Edit. licitum... illiusijue Machabceorum gloriosissimo-
in Edit. — 4 Vox tamen in Edit. desidcratur. — s Edit. male in ccelo. — rum... — '4 Codex male voluisti. — aS Edit. consuleret. — a6 Sermo finem
6 Edil. O prceclara MartyrisJides. — 7 Edit. et Cod. agebatar ; corrigitur habere non videtur ; unde in quibusdam Codicibus quibus usus fuerat Cacciari
ex sensu. — 8 Cod. ccdebatur. — 9 Edit. totum id. — 10 Edit. non rninus hic astruitur linis , et quidem finis ex sancto Augustino dcpromptus , nempe
quoque est. — 11 Edit. admiranda securitas. — " Edit. qua. — ,3 Edit. ex Homilia u in Machabaeis, Serm. cccn, quod quidem militat in gratiam au-
anima. — ,il Edit. avo. — ,s Vox passio deest in Edit. — '* Edit. potuisse thenticitatis hujus fragmcnti. — '7 Cod. male per confessionem Dei utia
vincere. — "7 Cod. scevus , minus bene. — 18 Edit. indulgendo. — "9 Cod. coronatos. — afi Cod. minus bene fui quod.
male perferri. — Edit. nffectum. — »> Edit. utet in matre. — 33 Edit.
SERMO LXH. IN SOLEMNITATE SS. MACHABiEORUM II. 51
H. O felix Mater quae genuit tales, hoc est, carne et » dia(e). » Mater enim erat17; hoc noverat praestare filiis
charitate , mundo et Deo , saeculo et Christo , terrae et suis, quae toto corde diligebat Deum.
coelo ! Sed quos primo cum tristitia et gemitu carne ge- V. Si miramur , Fratres, Abraham sanctum, quia Deo in-
neraverat, nunc sicut Abraham tanquam holocaustum trepidus obtulit filium , quanto magis haec mirabilior ex-
Deo in ara fidei cum laetitia singulos ad victimam offere- titit, quae una die septem filios Martyresad Deum cum tota
bat. 0 felix Mater, quae nullum filiorum suorum Deum devotione praemisit18? Igitur et isti novissimo filio19 qui
negantem planxit, nullum titubantem aspexit, nuUum remanserat, dicebat : Tu,fdi, superesmihi; tu summa
daemoniis sacrificantem congemuit ! In singulis enhn et votorum meorum, tu postremus clausisti partus raeos ; rogo
ipsa patiebatur, sed in omnibus vincentibus, pro se et etobsecro, comple gaudiummeum10.Misereremei,inquit, .
pro illis magnifice laetabatur. O muher bona , quae facta est mi fili41, quae te in utero meoMtot mensium spatia por-
arbor bona ! Sic enim Dominus dixit1 : « Arbor bona bonos tavi. Ne uno momento confundas senectutem meam ; ne
» fructus facit (a). » Folia et fructus istius arboris, Fra- decolores tot fratrum tuorum trophaea ; ne23 sacrum eorum
tres, verba sancta et1 bona facta sunt. De tali sancta ar- comitatum relinquas, nec consortium deseras. « Aspice,
bore dicit Propheta : « Filii tui3 sicut novellae olivarum » inquit, Fili, in ccelum (f) , » unde spiritum et animam
» in circuitu mensae tuae(i). » Item, intenti estote, Fra- accepisti; « aspice in terram*4, » quae tibi alimenta salutis
tres ; arbor olivae in hyerae invenitur fructuosa, in aestate subministravit ; aspice fratres, qui collegam expectant;
opaca ; in hyeme agricolam pascit, in aestate ei refrigerium aspice matrem ,5 , « quae tibi lac per trienne tempus de-
facit ; oleo impinguat caput ejus, umbraculo defendit » dit (g). » Redde mercedem pii sanguinis ; noli a fratri-
corpus ejus4. Sic denique dicit Propheta: « Impinguasti bus separari, etl° quae te parturivit, matre diveHi". Rogo,
» in oleo caput meum (c). » Et iterum orat et dicit : Fili, temporales tibi divitias promittit Antiochus rex, et M
« Ego autem sicut oliva fructifera in domo Domini (d). » temporales honores ; sed omnia vide et proba quia vana
Hunc olivae surculum columba invenit, et ad arcam, tem- sunt, temporaha et inania; aeternaM non sunt. Solus
pore diluvii, cum fructu revocavit. Isti ergo septem filii Deus aeterna promittit, qui neminom decipit, neminem
septem fructuosi sunt rami , qui tempore persecutionis falht. Fili, recordare verba Domini Dei tui ; recordare ,
inclinari potuerunt, frangi non potuerunt5. inquam , quod legisti vel30 audisti ; quid Deus dicat per
III. Cum ergo videret filios suos pro fide torqueri, frigi, Prophetam: « Vanitas vanitatum, et omnia vanitas(A). »
incendi, et singillatim eorum membra abscindi6, truci- 0 Fili, noli timere Antiochum regem, qui tuum corpus
dari, et in ventos7 disseminari, non timuit, non expavit, ad tempus31 occidit, sed time Deum tuum, qui corpus et
non saltem paUuit; intrepide enim stabat, quam Deus animamcum tuis fratribus resuscitabit32. Vos itaque mihi
pro sua lege pugnantem fortiter corroborabat. 0 quae septem dierum lumina Deus dedit. Jam sextum diem con-
Deus huic beatae midieri concessit, Fratres, ut quae nata clusi, quia sex tuos fratres ad Dominum praemisi, et om-
est in ordine temporis prior filiis, simul cum eis juncta nium opera valde bona vidi. Debcs et33 tu sequi fratres
fuisset Angelis ! et quae fuerat mater , facta est soror in tuos 34, Fili, ut quae in iUis sex laboravi, in te septimum re-
agone certaminis ; et quae prior nata viderat solem , una quiescam, quia et Dominus Deus ad quem currilis30 et
die cum filiis8 passa, modo conspicit Salvatorem. pergitis, septimo die requievit ab omnibus operibus suis ,
IV. Ideoque cum unus junior ex septem fratribus9 re- et ego requiescam in te ab omnibus lacrymis meis.
mansisset, vocavit eum item perditus rex, et ei coepit VI. Tali ergo 3Cetisto materno hortamento admonitus37,
oblectando , multa etiam promittendo, ut a via recta eum repletus Spiritu sancto ait : « Quem speratis ? quem sustine-
traduceret, et asuis sanctis fratribus subdole separaret10. » tis ? Non consentio neque obedio imperio falsi regis, sed
Promisit primum divitias , honores, dignitates ; promisit » obedio Deo (i) ; » et caetera quae audistis. Igitur et ipse 38,
aurum, argentum, regnum, imperium. Iste autem omnia mundus et purus, spiritum tradidit. Post omnes mortua
irrisit, omnia conculcavit, quia Deum toto corde dilexit. est et mater ; mortua in mundo, sed vivit in Deo. Non enim
Praeparatae11 sunt minae et cuncta genera tormentorum ; mori potuit, quae filios suos pro amore Dei martyrium
nec sic timuit, nec ad munera dechnare potuit, nec mi- perpeti fecit. Omnes enim vivunt sub ara ccelorum, « quia
nas crudehssimi regis expavit. Cumque vidisset Antio- » non est Deus mortuorum , sed vivorum (j). »
chus rex ubique se victum, et ab omnibus superatum, VII. Ergo, Fratres, si39antiquijustiproiUisdivinis sacra-
vocavit matrem pueri, ut persuaderet fdio suo, ne et ipse, mentis multa passi sunt : si tres pueros et Danielem lau-
sicut fratres ejus , ad majora tormenta perveniret. Dixit damus et praedicamus, quia de mensa regis contaminari
mulier se persuasuram filio suo12. Sed quid habuit persua- noluerunt ; si istos sanctos Machabaeos , de quibus tanta
dere iUi qui remanserat, nisi quod persuaserat Ulis quos locuti sumus, et cum ingenti admirationis40 fama proferi-
jam ad Dominum praemiserat? Jam enim13 primo dixerat mus, qui cibum vel escam, quibus nunc Christiani hcite
filiis suis : « Filii, nescio quomodo in ventrem meum utuntur, ipsi accipere noluerunt; nos, pro Christo, pro
» apparuistis14, nec ego spiritum et animam dedi vobis; baptismo Christi, pro Eucharistia Christi, et pro signo
» non vultus et membra plasmavi ; sed Deus qui fecit Christi, quae pati, autquae41 tolerare debemus, cum illae
» ccelum et terram, mare, et omnia quae in eis sunt , et fucrunt promissiones rerum complendarum , haec sunt
» omnium inquirit actuum15 originem,ipse spiritum et ani- indicia completarum? Tunc enim erat fides occulta, modo
» mam vobis 10 donavit ; ipse vultus et membra plasmavit , manifesta. Nam eadem credebant, eademque sperabant
» et quia modo propter sanctas leges ejus traditis corpora omnes sancti et justi. Sustineamus ergo et nos, Fratres,
» vestra , sed ipse iterum vos restituet in sua misericor- quae Uli pro Deo sustinuerunt ; contemnamus quae iUi42

(«) Matth. vu, 18. — (i) Psal. cixvn, 3. — (c) Id. xxn, 5. — (d) Id. u, 10. — («) 2 Mach. VU, 22, a3. — (/) Ibid. 28. — (g) Ibid. 27. —
(/1) Eccle. 1,2. —(0 2 Mach. vu, 3o et seqq. — (y) Luc. xx, 38.-
■ Edit. dicit. — 1 Edit. ac. — 3 Edit. et rami tui. — 4 Vide Enarr. in dia mea. — *' Edit. mijerere, inquit, mei filii. — " In Edit. deest vox
Psal. cxxvn, n. i3, et Tract. vi in Joan. n. 19. — sCod. minus bene incli- meo. — »3 Edit. nec. — »4 Edit. Ul terra. — *s VideSerm. ccc, n. 7. —
nari non potuerunt. Reliqua desunt. — 6 Cod. abscidi. — 7 Id. in vento. »* Cod. male atate. — »7 Id. male debelli. — »' Et deest in Cod. —
— • Edit. cumfiliis suis. — 9 Cod. septemfratres. — IO Edit. a via recta »9 Cod. et aterna. — 3o Edit. et. — 3' Desunt in Edit. verba ad tempus.
volens eum traducere et a sanctis suis fratribus subdole separare. — — 3* Edit. sed Deum , qui tamen corpus ct animam cum tuis firatribus
11 Edit. pratenta. — 11 Cod. aaiedixit mulieri ut persuaderetfilio suo. resuscitabit. — 33 Deest verbum et in Edit. — 34 Tria haec verba in Cod.
— ,,s Edit. tum enim. — "4 Edit. paruistis. — ,s Cod. evidenti errore in- non leguntur. — 3S Edit. itxs. — 36 Edit. igitur. — 37 Edit. armatus. —
auit tactuum. — 16 Vobis deeat in Cod. , sed legitur in Edit. — '7 Edit. 38 Edit.wte. — 39 AYdeest in Cod. — »• Cod. male admiratione. — 4' Vox
materenim erat, non noverca. Deinde verbum hoc desideratur. — •• Edit. qua deest io Edit. — 4* Verbum illi in Cod. non legitur.
remisit. — "9 Cod. roinus bene ec in isto nurumo filio. — »• Edit. gau-
21
S. AITGUSTINI EPISCOPl
82 tui scrutare sccretum , et omnes recessus ' animae luae di-
contempserunt, ut cum ipsis accipiamus vitam aetcrnam
Jigens explorator ingredere : ct vide si nulla te impugnat
quam speramus. adversitas , si nullus tyrannus vult in mentis tuae arcc
dominari 5 noli cum avaritia pacem firmare, et iniquorum
quaestuum irtcrementa contemne. Superbiae concordiam
nega, et magis time in gloriam suscipi quam in humilitate
SERMO LXIII.
calcari. Dissociare ab ira 8 , nec dolorem inflammet invi-
In Solemnitate sanctorum Machahaeorum III. diae cupido vindictae j renuntia voluptati, avertere ab im-
munditia , pelle luxuriam , fuge iniquitatem , abstine a
Eruitur ex velustissimo lectionario manuscripto falsitate9 : et cum videris te multiplicem habere pugnam,
Vaticano 3836, ubi legitur : Incipit Scrmo S. Augus- tu quoque imitator Martyrum , numerosam quaere victo-
tini de SS. Machabaeorum Kal. August. Prius iam leee- riam. Toties enim peccatis moriemur , quoties in nobis
batur stampatus
., tt j inter
s , Leoninos» 77 • Serm.
• • lxxxii:
A-sed V^cata ^„ • . : « v.
monuntur __
Et pretiosa . "conspectu
m - Dom ni
immento.A. T Unde
. fratres
• Ballerim
j- in• sua eaitione
, „ m • . „ c ' .
» eUam ista mors Sanctorum eius (c), » ubi,, , 7%horao occid -
sancti Leonis illum r m
. appendicemreiecerunt,
j . • - tt quia Z , turmundo,
tl,_m„„j^ nonmtcntu
.«.i . .. sensuum10, ,„ sed, fine
,, vitiorum.
ut aiunt,' non .Leonis, ■ .*jsed • _Aueustini
5T est. Hic ,b xgitur fII Si
HI. c- ergo, r, • .
Chanssimi, ' . . cum mfidehbus
non « Ducitis . „ , ...
vero , A suo auctori vmdicatur.■ Locus
i eius
. posl , prce- „ ;•___/■ j, • , . ..
* jugum(rf),»si peccatores esse desistitis, et nulhscarna- ...
cedentem cum numero m solemmtate sanctorum lium cupiditatum tentationibus ceditis «' , solemnem hanc
diem legitime 11 celebratis : et non solum Martyres ac Mar-
Machab&orum v.
tyrum matrem, sed etiamillius13memoriam, justohonore,
SYNOPSIS. veneramini, qui hoc die antiquam festivitatem hujus loci
consecratione geminavit : magnificus quidem structor
I. Festivitas dedicationis Ecclesiae ct Martyrum. II. Conflicius parietum , sed magnificentior asdificator animarum , ultra
Christianorum. III. Martyrum solemnitas sanctitatc cclebranda.
aevisui terminos opera pietatis extendens, ut utilitatibus14
IV. Conclusio. institutionum ejus etiam in ipso frueretur devota posteri-
I. Gratias, Dilectissimi , Domino Deo nostro1, quod tas , et habitando quod condidit , et facicndo quod do-
quanta sit hujus diei solenmitas, etiamsi ego taceam, cuit.
conventus noster ostendit ; cum conspiranti enim studio IV. Omnia ergo, Dilectissimi , quae oculis cernitis,
et devoto animo convenistis, ut festivitatis2 magnificen- raente meministis , ad profectum15 vestrae aedificationis as-
tiam , etsi sermo non indicet , congregatio tamen ipsa sumite , et ita unusquisque vestrum praeparato a majori-
testctur. Et recte : duplex cnim causa laetitioe cst , in qua bus utatur habitaculo, ut in se ipso meminerit templum
et natalem Ecclesiae colimus , et Martyrum passione gau- Dei esse fundatum. Nihil structurae suae pravum , nihil
demus; nec immerito digne Ecclesia
demus- licciesia horum
nonuu exultat ■»«■- supponat16
uj.mi.au mar supponat'" infirmum
lnnrmum -,; sed
seu vivis
vivia et
ci clectis lapidibus con-
tyrio quorum ornatur exemplo. Causam ergo solemnita- 1„ ;t„ gruendo w per indissolubilem connexionem .... crescat in tv_
Do-
■tis hodiernae,
, V Tx:i~^A*e\m\ nlpmssims
Dilectissimi , plenissime sacrae historiae lec- „,;„;„;
minici pnmnris
corporis nnitatem
unitatem : auxiliante ipso angulari lapide
tione didicistis, ncc latere vos potuit, quem in tanto Deo18 et Domino nostro Jesu Christo, qui cum Patre et
rerum gestarum ordine exceperitis auditum, cum glo- Spiritu sanctovivitetregnat in saecula saeculorum. Amen.
riosam septem Martyrum matrera exultanti ct non tacito
honoraretis affectu, in singulis quidem filiis passam, sed
in omnibus coronatam. Subsecuta est enim felici exitu,
quos invicto praemisit hortatu3. Bcata genitrix, beata SERMO LXIV.
progenies, memorabilis praecedentium fortitudo. Nam
cum in illo ordine mortium4 , et in illa dispositione pce- In Natah Martyrum.
narum , id saevissimi regis excogitasset impietas , ut victo-
riam sibi et de primis promitteret , quos sine tolerantiae Sermo sanclo Augustino merito ascribendus , ut-
cruciaret exemplo, pote qui eruatur ex God. Cass. xn , fol. 258 , cum.
nlo et depostremis, quos c uos in 111 supplicio
suppunu tor- ' ,.
P 2 rL „,„t lirrvrum mlmae et nonunebeatiDoctoris.PonaturinterLdttospostser-

prias , omnes acquisivere septenas


II. Sed haec ad fructuosam4 recolenda sunt aurium SYNOPSIS.
voluptatem. Inflat scientia, nisi aedificet obedientia : gra- I, Prctiosa rrtors sanctorum Martyrum, co quod pra;sertim sup-
vantaudita, nisi suscipiantur imitanda. Nec enim quia plicio, ut CHristus, affecii fuerint. II. Nil timendum pro Christo
cessavit persecutor ettortor , quia omnes6 jam Deo mili- ob futurorum cxpcctationcm. III. Conclusio.
tant potestates, desunt Christianis , quas superent passio-
1. Cammumi s v.i cum summa dilcctione cantabimus
nes. « Fili, inquit, accedens ad servitutem Dei sta injus-
„ titia et umorc etprapa niortem consdna VOce voce •ptoeconahirtros
pfaeconabimus,a 19 ;; et
et cumcum Pro-
Pro-
» nem(a). » Et Apostolus dicit: « Quicumque inChristo
phet;c psalteiio , Spiritus sancti canoic. niultilidunt
» pie volunt vivere, persecutioncm patiuntur propter jus-
oificium nostrae vocis adjungemus20 dicentes : « Pretiosa
» titiam (b). » Qui ergo putas quievisse pcrsecutionem ,
» in conspectu Domini mors sanctorum cjus (e). »
et nullum cum hostibus esse conflictum , intimum cordis

(6) aTim. iu, ia. — (r) Psal. cxv, i5. — (d) 2 Cor. vi, i^. — (e) Psal. cxv, i5.
(a) Eccle. 11, 1.
buendum , cvancscit |>rorsus ,il)a sententia , ct crcdcudum manet hic ora-
1 Edit. priorcs male agamus. — 1 Cod. Barb. solemnitatis. — s Cod. Ca- torcm tractare de quodaiu suo praidecessore , eccleeiai sanctoiuin Maclia-
sanat. qxios munitos pramisit omatu. Id. Iiabet Cod. Barb. — <S Cod. Ca- bawrum fundatore. — '4 Cod. Barb. utilitate. — ,5 Qucsnellus malc et ad
sanat. morientium. — 5 Cod. Casanat. et Barb. ad irifructuosam. — profectum; conjunctio et abundaie viletur, ot plurimjs rejicitur manuscrip-
fiVerbum omnes deest in aliquibus manuscriptis. — 7 Edit. priores recursus, tis. — '6 Cod. Vat. superpomH. — '7 Cod. Barb. congerenjv — ,B tptn
perperam. — 8 Cod. Barb. dissocia u ab ira. — 9 Edit. prioics omitte falsi- imyi/nri lapide Deo et\ h<E voccs adjecto! fuerunt cx Cod. Vaticano. —
tatem — lo Ibiil. non terminatione sensuum. — " Alias creditis. — 13 Ad- '9 Vide Serra. cccxXvur, n. i ; et ctcsxii, o. i et 2. •— >0 Cod. malo ail-
ditur ex probatis Codicibus. — In opinione Qucsnclli et alioruin qui Irunc
sermonem sancto Leoni tribuunt , agebatur hic de Sixto III ; cum autein junximus. ., ... . i ,, : ,
certum eit Sermonem hunc non sancto Leoni , sed beato Augustino esse tri- m..j Jil.li "' — .r>Vi»^oiv.'uT45« o»v ;Vi 1» nnod imiai .bo.'>(."

I
SERMO LXIV. IN NATALI MARTYRIJM. 83
Exerat licet diabolus per compbces suos in sanctos Dei Pueri despexerunt vitam suam , et vicerunt fornacis flam-
ingeniosa crudelitate supplicia, fustibus quatiat, plum- mam. Sic Daniel feras regno sanctitatis edomavit, quia vo-
bis elidat , in equuleos extendat , ungulis effodiat , et ex- luptates mundi cum vita ista damnavit. Sic Eleazarus se-
carnificata corpora facibus impietatis exurat, ut post nex, maturiore 4 consilio , virtutes obtinuit, quia mundum
exusta corporum atrocitatibus membra1, deformem ad et in juventute calcavit. Sic Machabaea beata cum filiis,
mortem ignibus videatur exhibere frixuram. Cruces sta- imo in filiis torta, et affectum sprevit et sexum, ac sacri-
tuat, stipites figat, bestias admoveat, praecipitiaque com- ficavit naturae ipsius pietatem5 ex mortibus filiorum. Sic
ponat ; in vanum laborat ; quia qui desiderio regnorum venerandi Apostoli docuerunt, et quae docuerunt imple-
coelestium capiuntur, qui promissa futuri lemporis con- verunt, quia pro Ghristo mori quam saeculo vivere ma-
cupiscunt, praesentia cuncta despiciunt ; nec possunt luerunt, et ad patiendi ielicitatem credentium animos
temporalem vitam quaerere , quos amor vitae aeternae armaverunt. Sic sancti Martyres gloriosi pro Christo suas
cceperit possidere. Qui enim tulerit crucem suam , animas posuerunt, et abnegaverunt se sibi, ut totos se
et sequitur Christum, amare non potest mundum , quia proprio traderent Creatori. Sprevere supplicia , contemp-
vorago est omnium vitiorum. Hoc denique Dominus in sere tormenta, cruces, ignes, patibula, bestias, nec potuit
Evangelio ait : « Si quis voluerit post me venire, abneget in eorum sensibus exercereullumsupphciumdominatum,
» se sibi, et tollat crucem suam, et sequatur me(a). Tol- in quorum mentibus amor dominicus obtinuit principa-
» lat , inquit, crucem suam, » hoc est dicere : Tollatcru- tum.
cem meam2 ; quia qui tulerit meam , faciet eam crucem III. Ergo cum despiciant Sancti mundi istius incola-
suam. Commune ergo habet cum Christo praemium vir- tum , et pro Domino velint se addicere cruciatibus tor-
tutis , qui crucem tulerit Salvatoris. Gloriosis enim men- mentorum, merito eorum « Mors in conspectu Dei dicitur
tibus mors ista compendium est. » pretiosa [b) ; » quibus nihil charius in hoc mundo in
II. Jam vero si accesserint afflictamenta pcenarum, plena comparatione rerum omnium perducetur. In cruce pen-
sumitur palma virtutum, quae patientem perducatadcon- deant, bestiis subjaceant, qualiscumque mors pro Dei
spectum Domini coronatum. « Si quis vult, inquit, post confessione initur, pretiosa est ; quia « Etsi coram homi-
» me venire, abneget se sibi. » 0 zelantem Dominum » nibus, inquit Salomon, tormenta passi sunt, spes illo-
vere ! quia sicut scriptum est : Deus zelans , ita te vult » rum immortalitate plena est ; et in paucis vexati , in
se amare , ut te incipias odisse : ama , inquit , me, noli » multis bene disponentur(e). » Unde et Apostolus his
te ; abnega te tibi , et serva te mihi ; esto meus , noli concinens : « Quis nos, inquit, secernita charitate Christi6?
tuus ; vita tua pendeat ex cruce mea, quia crux mea servat » tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames, an nu-
vitam tuam. Nolo te ames ; me ama ; quia si me amaveris, te » ditas, an periculum, an gladius, sicut scriptum est,
amabis ; nam si te sine me amaveris, odisse te incipis. Amas » quoniam propter te morte damnamur, omni die aesti-
hanc vitam? Ama magis eum qui tibi dedit ipsam vitam3. » mati sumus ut oves occisionis. Sed in his omnibus evin-
Amas corpus tuum? ama magis Creatorem tuum, qui » cimus propter diligentem nos. Certus sum enim quia
creavit corpus tuum. Quid amas quod periturum est? » neque mors, neque vita, neque Angeli, neque virtutes,
ama quod semper est. Amor praesentium caducus est ; » neque superbia, neque altitudo, neque praesentia, neque
amor futurorum aeternus est; quia praesentium amor tem- » futura, sed nec creatura alia poterit nos separare a di-
pore incipiente finitur ; imo per ipsam mortem, ad im- » lectione Dei, quae' est in Christo Jesu, Domino nos-
mortalitatis prsemium pervenitur. Sic Prophetae sancti » \xo(d)*. »
amantes Dominuni, oderunt mundum. Sic tres illi invicti

(u) Mattli. xvi,"a4- — (*) Ps*l< cxv, i5. — (c) Sap. m, 4, 5. — (d) Rora. vni, 35-39.
1 Coil. utpost exurat a corporum atrocitatibus membra; textus mu- ror. — 5 Cod. pietatis. — 6 Vidc Scrm. cccxxxv, n. i. — 7 Cod. quod.
tilus; judicet Lector an legitime rcslituatur. — * Vidc Scrm. cccxxix, — * Haec versio specialis est; non reperitur in versionibus antiquis apud Sa-
n. 2. — 3 Vide Serm. cccixmi. — 4 Cod. matuorioso ; evidens patet er- bathier in Epist. ad Romanos vm, 35, 36, 37, etc.
i ■ .['.: .(I II, -
''.".;.:.: ■ • . "'i;:. . >•'•.
i il" <i f. i'. •"',;•!! I'-
SANCTI AURELII ij .. "Oi" l un _/ .' . Ij ' : IC'J
v.h,... .••■:.*• •'■
'• : • '''lnll •/ Y:\ -ni ir '.'lli .::if !■. .
»,>.\.\.\ • ■•.W..\v. *'•••'>•' ''■'^•v•>'■, wkVv..
>».••. MV*.">' o i..', .t ' ; '> "I: : >!> \lfVW* '■ ' ,: .
V !\Yi 'VlV'.'
I ■ . i '■'& li' "iVJv» !•«
.'<.ijA'5v«V1 '■ ,«"ifti\
i| >^il ■ •'■.,'•( .O'!. '1 ;;>:'; rn i;"
A U G U S T I
.j.il !•••«. i,i | ■. :—p[j .iuifp :■, i!i f.liUJjj
.••Ir.l "'ir miiio'<ii> 'tJ '":>•'« !.••! J ?»'!•' :"•)*' ■ '" ■' I ... . . . .. ..••■■ » . .' > in '"••«: r>ni>l'i
ms" ✓ :!■ :ii'> >t .lll .iiu ■'» i' «:■«! I'> ' •• ' " ''''' . > : .-.i . ''': ■ :ii r::i|i,
HIPPONENSIS EPISCOPI, , I ■!- ' 'f. .. ,;tr
>i.Iui'o'--I) . imisf-Ii-jjl '* :'iJf.i'l .•' ■> !.**•' ; . ; > • oij .. ' ' ::| ';Jlli ■"ii-!
-iv>.; ■ .!•> • »iiol •.:-/• ;ni •>' 'i ••l.»'.''ir:n" i - >: [*.: :;-
. ;■!. •/ .fcrts: >'ifui:t '•:> i*u •..*■ ■■ ;•■ .fii !■• ,i
tl SERMONES INEDITJ.
-c.j ii •.. . " •ii:c.:;-:': j i- ;,>' ' ■»" .nj.r_ i -i "I. Lii;'-
• tr.ilf: iti .' it if|j;"<>»" v-"rv n.i:- •

ir.it:> t .iiif.:ui'.i'i"'i • •■'■>• "•■'■ ' ■ii: !i.


,'■ ' . ■", Ti! . : ■'! ' .*!' •'
i:"i -■■ ■;< it 'n i >:i "> "i.i • ! •'• ;i::.'i •
;:illl.i . . .■ .:. { •■ ■• : ::i . . ■. • - 1 CLASSIS [V.
: i • ttiii .J;i; :> I" ■ i
: i . ri.i- ■ . '. .
'•»;!. '.■■.■! } • ;»:> SERMONES DE DIVERSIS.
. •.'.■! :■:.': t ;•; 'i i r<
>i .«.:•• il. >' •; . .i i • -• ■i j ■■;:•■ i i

I :! 'i ..
i.: . .!•■ ■. .:■•; i' "i •.') > "i , .
,, .! , :•■• '> . ••>:!.: :.' ,!>'n;i (• i
'/»•; M •■!..•:■•■'.
.. :uf -'...:i ; ! IV. l /■ ■

animae castigemus errores. Ad periculum autem pertinet,


L>;«>v««.TOv»«w.v>>«».™.v».vvt»OTVMM»«>«,>»>%^ sj nescjas qua liljet curatione emendare peccatum ; praeser-
tim cum nos causas negligentiae intelligamus redemptu-
SERMO lxv. ros, pcenitentiam agere debemus. Agnoscite, Dilectissimi,
quanta sit circa nos Domini Dei nostri pietas , ut admissi
tie Pcenitentia. criminis culpam antejudicium velit satisfactione componi.
: l..r. /
Nam ideo semper justus judex admonitionem praemittit ,
Eruiturex Cocl. Cass. •xu,fbl. 198. Nihil ohstdre ne quando quidem jus severitatis exerceat. Nonabs recst
videtur quin S. Augustino tribuatur. Veriim est qui- ideo3 , quod a nobis Deus noster fontes exigat lacryma-
dem auctorem asserere Niniven posl triduum esse rum, ut quod negligentia perdidit , pcenitentia4 reparet.
destruendam; sed kuic sententice B. Doctor non re- Scit enim Dominus noster iion semper hominis5 integrum
pugnat, ut videre est de Cwit. Dei, lib. xvm, cap.xhiv. stare consilium ; frequenter peccare corpore, aut vacillare
De hac sententiaviderietiampotest S. Hieronymus in sermone; ideo pcenitentiam docuit, per quam possit et
Jonam. Idem sermoinBibl. Laurent.tom.\,folAOZ, destructa corrigere et lapsa reparare. Securus itaque de
laudatur, sed sine nomine. Locus ejus post sermo- venia homo, debet semper suspirare de cuipa. Quamvis
nemcacLW, cum numero de Pcenitentia m. autem multis vulneribus conditio humana laboret, tamen
nemo desperet, quia Dominus satis largus est circa omnes
SYNOPSIS. languentes misericordiae suae bonalibenter impendere.
II. Sed forte dicit aliquis non se habere quod plangat.
I. Prenitentia cunctis neccssaria est. II. PoDnitcntia; necessitas Recurrat tinusquisque ad conscientiam suam, et inveniet
tirobatur ex statii coriscientise et cxemplo Ninivitarum. III. Pwni- • . • . „n . _ T1 j- i
tentia ab tpsismet mnocentibus adoptanda. . IV. „ .
Ncmo se potest in pectore
r suo
• \mterpellare
i • • peccatum.
• • i Unus
• cordts plaga,
,?•
«xcusando dicere »Bnoccntem , quin imo eo quod se talem dicat fit alter corpons laborat injuna ; um dominatur superbta ,
culpaliilis. V. Conclusio. alterum infiammat cupiditas ; unum arguit falsitas , alte-
rum, per avaritiam , maculat aliena paupertas ; unus per
I. Evangelica. lectio, Fratres charissimi, cum legeretur, etlusionem sanguinis humani polluitur, alter vihssirase
audivimus1 : « Pcenitentiam, inquit, agite, appropinqua- mulieris amore sordidatur. Ad has tantas ac tam praecipuas
» vit enim regnum ccelorum (a). » Regnum ccelorum sive mentis sive corporis plagas quomodo non est qui in-
Christus est, qui estcognitor bonorumacmalorum, et ar- gemiscat? vel qui non supplices lacrymas fundat? Ne-
bitrum3 omnium constat esse causarum. Praeveniamus ita- minem ergo pudeat Deo offerre vulnera sua. Nunquam ad
quc Deo, in confessione peccati, et ante judicium omnes remedium pervenit, qui curari erubescit. Omnes aegritu-

(a) Matth. it, 17.


.... , .... .. •• •:■ !••: .. ■ ■ •• kiOtiy ol> •►•.. ••> 'of
> InlncliruloPossi.lu nuinuraturTi-act.itus cxEvangelio : Agite pcenitcntiam, Deo. — '* ld. ruffUgcntia. — 1 Id. hominem.
tom. •» , fol. 591, M.nirinoniiu. — > Cod. malc ut arbitinr. — 3 Id. male
22
86 S. AUGUSTINI EPISCOPI
dines, aliae faciliores sunt, aliae difliciles. Nullum gravius l\WV\ Mt^vmilM vw\i\v» \W\i«\vwa vv \\ ww wwww \
infirmantium genus est, quam aliquem morbos suos nolle
sanare. Docent hoc Litterae sacrae. Nullus qui quaesivit re- SERMO LXVI.
medium, periit; nullus qui contempsit, evasit. Peritura
post triduum Ninivitarum civitas erat, nisi ad pceni tentiam De Jejunio I.
confugisset. Quid enim Propheta dixit? « AdUuc triduum Erutus hic Sermo e Cod. Cass. x\\,foI. 95, propter
» et Ninive subvertetur. Et verbum pervenit ad regem nonnullam styli duritiem quibusdam abjudicandus
» Ninive, et surrexit de sede sua, et posuit vestimenta sua sancto Augustino visus est ; propter autem manu-
» a se et operuit se cilicio , et sedit supar cinerem (a). » scripti aucforitatem illi tribnendus nobis videtur.
Magna satisfactio, Dilectissimi -v deposoit vestimenta re- Locus efusDOskS ennonem cccil\ ii.
galia, et operuit se cilicio. Malnit enim in ciiicio evadere, y
SYNOP3IS.
quam in purpuris deperire. Ubi erat tunc il la regni su-
hhmitas? ut evaderet pcenam sapcrbne, coniugit ad auxi- I. Jejunii utilitas et neccssitas probatur medicorum auctoritate.
lium humilita tis; ut intelligamusDeo plus esse humilitatem II. Auctoritate philosophorum etsancti Pauli. III. Excmplis Sanc-
quam potestatem. Omnium enim Ninivitarum1 regnum torura ct GHrisM> W- Conclusio.
tunc interiisset nisi illud* poenitentia patrona servasset. 1. Quotiescumque , Fratres dilectissimi , devotionis
III. Sedadhuc additur in illa Ninivitarum satisfactione, vestrae jejunia praenuntiantes indicimus , toties ut obser-
tit et infantes simul et animaba jejunassent, Sad cur par- vetis et faciatis liortafltes commonemus. Multi enim non
^uli jejunarunt, qui nihil mah fecerant? Jejunabant uti- tam dehcati quam pigri, non vitiosi corporibus, sed po-
que innocentes, ut evaderent peccatores. Clamabat par- tius mentibus indevoti, animorum suorum vitia mentien-
vulus, ut scnior non periret. Si etiam infantum jejunium tes excusant aegritudine ahqua viscerum, aut imbecillitate
fueratnecessarium, cur etiametpecudum et jumentorum? membrorum,et quanquam, ut dixi, confingant, tamen
Utique ut pcenitentiam hominum etiam fames probaret etsi habent aliquod vitium, eo magis currere debent'0
animalium, et rugientes adDeumin gravitate, quodab ad jejunium. Sicut enim deliciae generant morbos, ita
aliquibus patratum 3 fuerat, ab omnibus solveretur. Ita jejunii est posita medicina, morborum causa. Dominus
et nos, Fratres charissimi, consentientibus animis et cons- autem hoc providens sic praedicit ut devota jejunia et
piranti fide clamemus ad Dominum Deum nostrum. Illi vitiosis indicat. Tale denique nomen jejuniis imposuit, ut
clamabant, etiam post reatum; nos clamemus ne rei simus. ea non audeant nec debiles recusare. Sacerdotes proinde
Beatus ille, Dilectissimi , cui timor Dei4 est pro flagello ; suos his verbis instruxit per Joel prophetam dicentem :
quem non pcena corrigit , seds disciplina. Nunquam tor- « Sanctificate jejunium , curationem praedicate(rf). » Cu-
menta patitur, qui timet ne ahquando patiatur. ratio igitur quid est nisi corporum medicina? Si medici
IV. Sed dicit forte aliquis in populo : Cur timeam, qui aegris jejunia impertiunt, ut curentur corpora, eadem-
nihil mali facio6? Audi Joannem apostolum praedicantem : que languentibus pro medela succedunt, humanaque
« Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos se- omnis infirmitas aegra est suorum calore vitiorum; cur
» ducimus, et veritas in nobis non est (b). » Nemo ergo se- non ipsa infirmitas corporum jejuniis legitimis recura-
ducat vos, Dilectissimi ; pessimum genus peccati est non tur, quae contra omnia vitia mentium simul etcorporum
intelligere peccata. Omnes quidem agnoscentes crimina praecipit salubris institutio sacerdotum? Nam ut eadem
sua, reconciliari Domino per pcenitentiampossunt. Nullus plenius repetamus, haec dicit : « Sanctificate, inquit, je-
magis de peccatoribus plangi dignus est , quam qui putat » junium , et praedicate curationcm : colligite majores
se non habere quod plangat. Multa enim delictorum ge- » natu, et habitantes terram in domo Domini Dei vestri,
nera, Dilectissimi, et haec periculosiora quaedam, qnae le- » et exclamate ad Dominum Deum vestrum instanter
via essecreduntur ; illa sunt magis noxia, quia quibusdam » ct exaudiet vos (e). » Quid ad haec respondetis, ventris
;cstimantur non esse peccata. Nullum enim malum facilius cultores?Quijejunare non vultis, exaudiri quomodo (non)' 1
decipit, quam cum non intelligimus malum esse. Itaque vultis? cur stomachos vestros epulis oneratis? cur dapi-
ego nunc non dico de homicidiis, non de adulteriis, non bus multis et vino viscera culta distenditis? cur crudita-
de mabs persuasionibus; absitenim ut Christianorumhaec tes et crapulas jejunantibus populls exhalatis? iEgritudo
aliquis admittat, aut si forte commiserit, cecidisse et cor- est ista, non digestio. Jejunate igitur Deo dum jubet, ne,
misse non statim plangat. Sed de ilbs utique loquor, quae qUOd ansit5 medicis jejunetis. Inter nos namque et medi-
minora muko ac leviora creduntur. Quis autem vestrum Cos convenit, quia humores ct sanguinis impetus jejunio
est, Dilectissimi, quem vel ebrietas non polluerit, vel am- temperantur.
bitio non rapuerit, vel mvidia non exusserit7, vel cupiditas II. Philosophi quoque aethereos animos in jejuniis pnr-
non incenderit, vel avaritia non vulneraverjt? Unde ad- gant a contaminationibus pessimis corporum terreuorum,
moneo, Dilectissimi, ut juxtaquod scriptum est, humilie- carnemque hic puniunt, ut in ea macerentur. Apud nos
tis vos sub illa potentissima mann Dei ; et quia nullus est vero jejunia corporum quasi Iima sunt animarum. Excul-
sine peccato, nullus sit sine satisfactione ; quia hoc ipso8 punt culpas conscientiae, peccata contrahunt, ut splen-
quis nocens est , si se innocentem esse praesumat. Potest descere faciant animas, quas rubigo colore maculaverat
quis culpae minoris esse , sed non9 inculpabilis; «Nemo sordescentium debctorum. Cum igitur omne sapientiae
» est immunis a reatu (c). » jejunium judicet corporum medicina , quid vos aestimem
V. Et ideo, Dilectissimi , qui gravius offenderunt, fide- nescio , qui populo jejunante prandetis ? Notat vos tamen
lius veniam petant. Qui autem a malis acerbioribus im- apostolus Paulus et dicit: « Esca ventri et venter es-
polluti sunt, orent ne polluantur; praestante Domino » cis(y): » Et iterum : « Unus jejunat et alter ebrius
nostro Jesu Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto vi- » est ; » et rursum : « Laudo vos , in hoc non laudo , quod
vit et regnat in saecula saeculorum. Amen. » non in mebus , sed in deterius convenitis^). » David au-
tem vehemcnter vos accusat his verbis : » Domine, inquit,
(a) Jon. ui , 4, 6. — (i) i Joan. i , 8. — (c) Job. xit, 4- — (</) Joel. i, i4, et n, i5 , joxta versionem Vulgata ; — (e) Ibid. — (J) i Cor.
vi, i3. — (g) Id. XI, 17, 22.
' Cod. Niniviticii forte principis Ninivitici. — 7 Cod. eum. — 3 Cod. gi"et; evidenter pro corrigit, sed. — 6 Vide Epist. dc Perfectione justi-
habet solummodo quod aliepjihus fuerat. Videat correctionem Lector, et tue bominis , n. xlv. — 7 Cod. male exurit. — 8 Id. qui hoc ipse. — 9 Ibid.
judicet; quanquam phrasis etiamnum rcmaneat incompleta ob vcrbum ru- deest non. — 10 Codex malc currerint. — T1 Particula non ioCodicc videtu»
gientes, forte pro rugientibus illis. — 4 Cod. malc tuus. — s Cod. corri- abundarc et scnsuni vitiare.
SERMO LXVII. DE JEJUNIO II. 87
» de absconditis adimpietus esl venter eorum ; saturati
» sunt porcina, et reliquerunt quae superfuerunt parvulis SYNOPSIS.
» suis. Ego satiabor jejunio , ut manifestetur mihi gloria
I. Jcjunandum non solum corpore, sed mente. II. Jcjunio jun-
» tua(a)1. » gcnda sunt opera misericordix. III. Quaj Deo accepta jejunia?
III. Jejuniorum denique sic probata merita monstran-
tur. Moyses primum ut legem a Domino acciperet, jeju- I. Legimus Spiritum sanctum per Isaiam prophetam
navit, meruitque de Domino, ut loqueretur cum Domino*.taliter imperfectos9 increpantem : « Jejunia vestra10 et
Elias teinpore siccitatis suo pluviam3 jejunio de mitigato
» diem magnum non sustineo, dicit Dominus (b). » Jeju-
Domino extorsit. Daniel impastis leonibus famem suojeju-
nium est quod probat Altissimus , non solum intermissa
nip mitigavit4. Tres pueri in5 camini flammantis incendio,
corporis refectio , verumetiam a maiis actibus facta dis-
suo jejunio alienos deos negaverunt. David quotiescum-
cessio. Itaque cura, ne mens tua gravetur oppressa pec-
que iecit Deo jejunia, toties de hostibus reportabat vic-
catis, neque animus tuus vitiorum illecebris delectetur, et
toriam. Ninivitae suo jejunio iracundiam Dei in indulgen-
digna Deo exolvisti jejunia. Caeterum si corpus tuum
tiam converterunt ; quibus tam fuit timoris astutia, ut
inedia longa consumpsit", atque illi subtraxeris cibum
pecora sua secum facerent jejunarc , tantumque illis hoc
cui non detraxeris vitia in maiis perseverans, magis hor-
profuit, ut Deus juste commotus hominum pecorumque reris13, quam placeas Deo. Tunc erunt Domino accepta
jejunio, commixtis vocibus placaretur. Novum miraculijejunia, si operibus sanctis fuerit expiata conscientia14.
genus , Fratres mei ! quod 6 homines solent praestare peco-
Cur enim corpus fame discrucias , cui turpiter peccando
ribus , pecora hominibus praestiterunt . Dominus omnium
blandiris? Prihcipaliter ergo animus jejunet a malis, et
Christus, ut diabolum vinceret, jejunavit. Apostoli jeju-
sic corpus subeat exercenda jejunia. Nam cum sit jeju-
nando Paracletum Spiritum sanctum accipere de ccelo nium animae humiiiatio , quale est humiliari cibo et au-
meruerunt. Sed quid in viris haec laudo, cum sit jejunii
geri peccato? Qui igitur corpori suo jejunia devotus indi-
virtus etiam fceminarum7. Judith, armata jejunio, caput
cit, principaliter renuntiet vitiis, cupiditatum fomites
tyranni Holofernis abscidit. Susanna a falsis testibus jc-
comprimat, frangat impetus mentis, libidinis vincat faces,
junio suo absoluta est. Esther regina jejunio suo, ne per-
avaritiae ardentes flammas cxtinguat16, latiusque factisui
secutoris tyranni nequitia pncvalcrct, pacem populis im-
dilectionem16 extendat, atque in alimenta pauperum ab-
petravit. Sunt quidem hujusmodi legis exempla diversis
rupti apparatus impendia largiatur. Omnia ergo corporis
ornata meritis personarum : sunt e diverso contraria, quae
nefanda peccata animi virtute calcentur, ut et anima
demonstrant quot mala" praestiterunt non custodita jeju-
sanctitate corporis adjuvetur. Tunc enim et impetrari17
nia. Jonathan filius regis Saiil, cum pater suum indixisset
poterit quod optatur , si corpus castum animusque devo-
jejunium , ignorans sceptro suo mel attigit et gustavit ;
tus 18 ad oflicia sanctitatis implenda per curam observatio-
tantumque haec culpa gravavit exercitum , ut cum ipsenis incedatl9.Haec sunt quae divinam commovent pietatem,
solus peccasset, omnis militia gravaretur, et nisi vindicta
quae ad impetrandam precibussancutatemMsemper adi-
procedevet, non esset facinus expiatum. Gum igitur reus
tum faciunt.
esset Jonathan fdius regis, quia jejunium nescius violavit,
II. Caeterum si caput11 substernas, atque cinerem de-
multo magis rei sunt illi qui indicta sibi jejunia non fa-
super spargas, si denique collum tuum velut circulum
cienda contemnunt. torqueas , atque ad exorandam clementiam Dei largos
IV. Jejunate igitur, Fratres charissimi, ne dissimulatio
fletus eflundas, nihil proficies. Commovere enim divinam
vestra, quod absit, sacrilega judicetur a Domino nostro
non poteris pietatem , quia circa proximos tuos neglexisti
Jesu Ghristo qui regnat in saecula saeculorum. Amen. debitam charitatem ; scriptum est enim : « Non tale jeju-
» nium ego elegi, dicit Dominus, nec si flectas ut circu-
11 lum cervicem tuam, cilicium11 substernas, nec sicvo-
SERMO LXVII. » cabo, inquit, jejunium acceptum, sed solve omnem
» nodum iniquitatis et obstinationem malorum ; dimitte
De Jejunio II.
» quassatos in requiem et omnem iniquam contentionem13
HicSermo, quilegiturin Cod. Cass. xn,y6/. 96, cum » dissipa. Frange esurienti panem tuum, et egenos
nomine sancti Augustini, jam quoad majorem par- » sine tecto induc in domum tuam. Si videris nudum,
tem stampatus habetur in Editis apud Appendicem » vesti, et domesticos seminis lui ne despicias. Tunc
Serm. clxxv ; sed adjunctum habet exordium, quod » enim14 erumpet temporaneum lumen tuum, et vesti-
omnino suppositum crediderim, utpote quod fere » menta tua cito orientur, et praeibit ante te justitia15, et
totum coalescat ex uno Isaias textu longissimo, qui » claritas Dei circumdabit te. Tunc exclamabis et Domi-
postea totus reprtesentatur iterum in sermone, » nus exaudiet te ; dum adhuc loqueris dicet*6 : Ecce ad-
ita ut sermo iste brevissimus nihil aliud quam tex- » sum(c). » Haec sunt enim quibus homo et refectus
tum hunc bis repreesentatam recitare videatur. Adde cibo frequenter impetrat quod exoptat, et jejunans majora
quod phrasis, qua sermo noster incipit , principium prsemia consequitur sanctitatis.
sermonis omnino sapiat, et numerus primus Edit. III. Tale jejunium desiderat Christus ; tali deniquede-
quasi pannus male assutus appareat. Unde fit ut lectatur omnipotens Deus, quem ad jejunandum non im-
Sermo, qui, sicut legitur in Maurinis, prorsus abji- manium delictorum frequens reatus impellit, non denique
ciendus videretur, qualis apud nostrum legitur adipiscendae gloriae temporalis, vel cumulandi patrimonii
codicem prorsus videatur admittendus. Ponatur in cupiditas inanis incendit, sed urget semper religionis
Editis post prmcedentem. eflfectus, et devota sinceritas ; quam cum fuerint comitata
(a) Psal. iTi, i4 , i5. — (6) Isai 1, i3. — (c) Id. lvui, 58, 5g.
' Dc hac versione usus est S. Augustiaus in Enarratione circa Psalmum 9 Cod. male perfectos. — 10 Edit. neomenias vtstras el sabbatum et
xti, n. 1 4 , et Epist. cxlix ad Paulinum, n. 3 et 4- — ■ Hsec exempla etiam diem magnum , etc. — " Cod. male consumeris.. Edit. jejunia longa con-
reperiuntur in Homilia ix Chrysostomi in Hatthsum, et in Homilia Origenis , sumpserint. — " Edit. cum detrahis vitia. — ,J Edit. horres. —
quamvis «it potius alterius , ut notatur in Bibliotheca Concionatoria Combe- ■4 Cod. male sententia. — ,s Edit. Ubidines vincat, faces avaritice ar-
lisii, tom. u, fol. 5. — 3 Codex male placavit, et postea extorsisset. dentis extinguat. — "6 Edit. factis vim dilectionis exundat. — '7 Cod.
— 4 Item male in pastu.. .fame. . . geminavit. — 5 Ibid. deest vox necessa- male impetrare. — '* Id. anunumque devotum. — »9 Id. incidat. —
ria in. — 6 Codex male cum. — 7 De jejunio fccminarum , vide S. Augusti- 10 Id. sanctitatis. — 11 Id. capite. — " Edil. cilicium autemet cinerem.
num de Horibus Ecclesue catliolicx lib. i, n. 70. — * Cod. t/uotiens , — »3 Edit. conventionem. — »4 Enim deest in Edit. — jS Edit. justitia
credo pro quot mala. Postca desidcratur particula non , scd perperam. — tua. — ,6 Cod. min
88 S. AUGUSTWI EPISCOPI
plenne pietatis oificia1, quantum ille proficiet ? Merebitur temdicit Propheta inPsalmo : « Qui loquitur pacem cum
statim praesentem Dominum propitium quaerere2. Implc » proximo suo,mala autem suntin eordibuseorum (_/').»
ergo miserationis officia, et sanctificasti jcjunia. Sagina Dum pacem loquitur , percutit ; et dum blandituf , interfi-
pauperum viscera, et anima tua muneribus sanctitatis cit, quia in corde tenet malitiam. Nubem vultus.tui timeo,
pinguescit. Vesti nudum, et tua peccata contecta sunt. quia quod.intus cogitas, non cognosco : blandiris, et
Peregrinum hospitio contende suscipere, ut et te Deus in saeyis9; obsequeris, et occidis; dulccs habps sermones,
ccelorum regna suscipiat3 per Jesum Christum Dominum scd veneno conditos. Timeo obsequium tuuru, false
nostrum, cui est honor et gloria in saeculorum srecula. Amice, timeo colloquium tuum, quia ore laipuJaris. vi
Amcn. - corde insidiaris. Mihi quidem bene loquerts^ auribua meis
audio; malum aulem quod intus cogitas Deils/npvitv <{tii
est « ScrutatOr renum, et cordium (g) ; » quia « Homo
SERMO LXVIII. » videt in fack, et Deus irituetur cord»(A). » f; j y,i -.np
III. Nam et Judas, mercator aajcri vulneris^! Dominum
!» De falso amico.
Jesum dum /salutat vendidit, duin ; oscidatur .tradidit.
Eruitur ex Cod. Cass. xu,fol 123; h/ThY repugnal Malus enim traditor hujusmodi dedcrat signum ^ dixit
sententifs et dictioni Augastiniance . Uifde admitten-r enim -. « Qucmcumque osculatus Juero, ipse cst, tabetq
dus, et post sermoneni ccclx inter scrmones de. di- » euin (i), v et hinc licct imraortalis vincet , et victar aj
versis ponendus. . -.i.. i.,.'.. > •„,.) mortuis resurrexit,!tamen malttia10.traditoris makun.quod
: ! conceperat, pepetit, quia conceptuni verbum evanesceh-'
SYNOPSIS.
tium11 gladium latere nou poterat. Ad tantam cnimSeele-'
I. fcalsus amicus pejor apcrto inimico. II. Falsi amici.cxprobra- ris persccutioncm nullum impedimentum habnit, quia
tio. ijn. Juda; falsi amici proditlo. IV. Jiulai ct Petri comparatio,
patrem suum' diabolum habuit adjutorem. Ecceiinter ci-
et cofaclnsio.
bos, et potug propinavit Magistro latrocinium, et ferrum
I. Protector omnium et nutritor Spiritus sanctus, qui pro pane ruminavit, et buccclla verborum panem intinc-
cupit servare quod creavit, cautum facit a periculis inno- tum accepit, et Domini traditloriem propinavit. Christus
centem, ne sfmplicitate sua decipiatur incauta simplicitas. ljonus bonum dedit, sed Judas malus bonum male acce-
Sic enim per Salomonem exhortatur Dominus , et monet pit ; judicium sibi acquisivit, quia in traditionem Domim
dicens : « Non credas inimico tuo in asternum(rt). ,» Sed et Magistri pcoperavit12 magister crudelitatis, et-domes-
dicit aliquis : Adversus inimicum me facio cauttim ;■ quid
ticus latro. Solus hoc Dominus agnovit quem trachdit -, ad
facio de ficto amico4? dicam et ego, quod David prophcta quem sic ait Dominus Christus : « Ad quid venisti ,
diiit : « Non timcam. » Quia nec ille timuit, non timea-j » AmiceQ')? » Istud est quod gravavit plus Judam tradi-
mus, sed pariter cum illo dicamus : « Dominus mihi ad- torem. In illa araicitia tantum mali operatus est, ut Do-
» jutor est, non timebo quid faciat mihi homo(i). » Sed miiium, et Magistrum traderet. Quid cnim netandius13
dicis : Inimici malitia in aperto est 5 nam falsi amici saevitia alicpiis cogitare possit? Consideratc si quantumi dulce no-
in occulto est : in inimico quod caveam video ; numquid men amici, tara gravitas et acerbitas liomicidii penetrare
possum videre cor falsi amici quem diligo ? nam certior potuit. De talibus enim dicit Salomon : « Amicus quicon-
est inimicipubbcata malitia,quam istius fictitia5 amicitia, » vertitur ad inimicitiam (k). » Judas eoaviva cnldelis
Nam in inimico quod caveam video ; in amico falso quod buccellam glutivit, et gladium evorauit, sicut in Psalrao :
observem non video. Nam in inimico, quod video fugio : « Etenim liomo pacis, in quo speravi, qui edebat panes
in falso amico quomodo possum videre quid observem ? » meos, ampliavit adversum me supplantationemf/). »
Nam istius amicilia dolosa me illudet, utet crcdam. Ad- Cum caetcris Discipulis erat, et solus de traditione Domini
vcrsus ejusmodi David dicit : « Eripc me, Domine, ab lio- cogitabat, ipso Domino dicente : « Intinctum panem cui
» mine malo, a viro iniqno libera me(c). » Inimicus » dedero, ipse me tradet (m). » Accepit conviva insidias;
cnim , cum se ostenderit, faciet te cautum in omnibus ; discubuit; jucunditatem homo insidians in bella conver-
nam falsus amicus in occulto tibi molitur negotium cru- tit14. O discipulum qui falsum osculum propinavit Magis-
delitatis sub imagine charitatis. Non pertimescas inimici tro! sicut scriptum est: « Meliora sunt vulnera inimici,
nequitiam, cujus malitiam vides ; sed cave te a falso » quam liilsa oscula amici (n). » Qui osculatur , huic 15
amico. Falsus vcr» amicus tunc vehementius nocet, dicitur : « Ad cmid venisti, Amice? »
quando amicitiae blandimenta molitur. Nam inimicus in IV. Pctrus vujneratus emendatus cst, cui dictura est :
verbis agnoscitur; falsus vero amicus quando in verbis « Vade,6postme, Satana(o). » Judasosculocondemnalur,
benignitatemdemonstrat,intuscrudehtatemoccultat,Nam ct Petrus vulneratus, sanatus esL Judae oscuia proditionis
solusDominus hocbene novit,qui discutit omnium corda; veneno funduntur, et Petri lacrymis culpa lavatur. Judas
nam homo, quod videre credit, saepe nonvidet6, Deus dum osculatur tradidit Dominum suum, et non gustavit
autem, et quaenonvidentur « a longe cognoscit (d). » Sed pretium ; reddidit Judaeis argentum, et festinavit ad gla-
homo, ut noceat, corde aliud cogitat, aJiud profert verbis. dium ; dignc laqueo se suspendit , quia pretium sancti
II. Noli, Amice, noli, Frater, cum fictionibus7 verba sanguinis concupivit. Fuge, fuge, Amice, quanlocius ;
adulatoria loqui cumproximo ad faciem, ctcum dorsum habes exemplum , quem timeas. Si tanto Magistro, et Do-
ab eo verteris, vitam ejus lacerare ore vjpereo. Terreat te mino non pepcrcit malus discipulus, quomodo aliquando
Psalmi sententia, ubi dictum est : « Labia dolosa in cordc, parccre poterit falsus amicus. Quantum enim eavenda est
» et corde locuti sunt mala (e). » Sic enim implct volun7 falsa amicitia, cujus lingua pacem sonat, et cor ejus
tatem diaboli, quia falsus amicus in verbis bcnignitatem dolum occultat! Ad hujusmodi hominem ipsura Domi-
demonstrat, et in cordc venenum habet inclusum. Verba num habc.imus in omnibus protectorem : qui vivit et
pacis sonat os, et cor ejus dolum occultat8* Do talibus au- regnat in s.tcula saculorum. Amcn. •
(«) Ecclc. 111, 10. — (A) Psal. lv, ti. — (c) Id. «xxiv, a. — (</) Id. cw^vu.G. — (e)Id. xi, 3. — {J ) Id. txvu, 3. — (g) Jerem. xvn, 10. — (/•) I, Beg.
. — (i) Matlb. xxvi* 48 -(» Id. [k) Eccli. vi, 8. — (/) Psal. xi, io.— (m) Joan. HH, 26. ■ (n) Prov. xxvu,G. — (0) Siattli. iv. io.
■ Id. male quce cum fuerint com:Ui ptena pietatii ojjicia ; et st.itim requirit. — 7 Cod. ma!e conjractiohibus. — " Cod. malc sonantcm... oc—
Edit. fiiuHiuvn illevalcbit, qiiantum ille propcieO Taliler agendn merc- cullantem. — !> Yidc Scnii. xlix, n. 4- — Cod. niale mortalis. — " Sic Co-
bitur, ctc... — ' Edit. teiitire. — 3 (V>d. niinus Lcnc ct Deus te mvcipiat. dex. Eorte eromcntis, ul infra : Bucpllani sjutivit, ct gladium cmmuit. —
Reliqua dcsunl in Edit. — i De falso ;unici» vicie dc Civit.ile Dt-i lib. xix , " Cod. male jungitm cum pmperat-it, imiirnpcravit. — ,3 Cod. male mira-
cau. i5. — 5 Cod. inale/octiina. Inleiius, pcr|ieram, dn|ilic.-itur vox falsn. tris. *'i Cod. iucundatur hnnm iniidia in bpltit cnnvrrtit. — ,5 Cod.
— '' In Cod. dcsiderantur hxc vcrba , sirpu nnn vidtt , <fogs <«rnis cvidcrrtci malc i'M. — ■* Cod. taalo ivdi.
APPENDIX

SERMONUM INEDITORUM

SANCTI AURELII

AUGUSTINI,

HIPPONENSIS EPISCOPI.

Quadragesimam , proficit ad meritum. Cui enim unquam non profuit


SERMO I. orare , legere , jejunare? Cui non profuit castitas? nisi quod illos
magis reprehendi puto, qui posteaquam parati fuerint jejunare,
In Sexagesima I. posteaquam audierint solemnitates , ambiguum neglexerunt jcju-
nare. Dcmonstrabunt itaque non volentes religiose vivere, sed
coacti ; veriti, credo, ne quinque dierum jejuniisprolongatis, caro
Hic Sermo exCrahilur ex Cod. Catt. cvi. Sanclo Auguttino, licet corum 3 corpusque defecerit , et exiles hactcnus Quadragesimse dies
ejus nomen prceferat , ideo non videlur atcribendut, quod de Sexa- tolerare noapossint. Audiant igitur refccti pariter ac robusti, te-
getima loquatur , de qua nulla fit apud beatum Doctorem menlio ; nues atque pallcntes, quia hodie est Quadragesima. Audiant illi,
utpote qiiw non niti longo pott tempore in utum (ueril recepla. Vide inquam, utjcjunare incipiant, ut illi abstinerenondesinant,etcom-
Joan. Grancolas Commenl. Hitlor. in Brev. Roman. Locut ejut in muniter in arcam Christi intrare festinent. Imo festincnt amplius ,
Appendice pott Sermonem cxxxix cum numero in Sexagcsima I. quitardius abstinere coeperunt, ut castigatiores rigidioresque in-
troeant,quia arca Dei in periculis jejunum sustentare praevalet,
SYNOPSIS. temulentum sustinere non novit.
III. Monemus ergo nos , sicut antea jam diximus , nostri temporis
I. Jejunium prseveniendum. II. Jejunium nemini negligendum. III. Ad Eccle-
siam confugiendum , sicut ad arcam Nou. homines , ut in his mundi turbinibus , ad domum Dei certatim unus-
quisque confugiat, sicut et sui temporis homines Nofi justus admo-
I. 1'k.f.momtos tos esse credo, Pratres charissimi, cnr a supe- nuit. Admonuit enim ilIos,sed futurum diluvium praedicare non
riore dominica Quadragesimam procuremus, et cum hac die sit destitit, et licet vox praedicationis non sitaudita, tamen et si 4 tace-
cjus exordinm , quod festiritatem ejus ante unam hebdomadam ce- bat lingua, opere loquebatur, et si silebat voce, arca personabats.
lebrare coeperimus , reprehendi non potest observantia ista. Per Cum enim aedificabat tam grande opus arcae illius, causam cur fieret,
opera devotionis judicium est prius legem excqui, quam legis sta- ipsa opera testabantur ; tcstabantur enim ipso apparatu nova taber-
tuta cognoscas, et ante obedire praeceptis, quam 1 obedientiae pra- nacula , novis periculis profutura. Sapiens enim quisque intelligere
cepta compellant : illud enim amoris est, hoc timoris : hoc impera- poterat naufragii nescio quid timere£,cum domus talis fuerit quaa non
tivc exigitur, illud religiose defertur: hic debitum solvitur, ibi traheretur 7 in terra, sed nataret in gurgite, cum hujusmodi para-
donum muneris exhibetur. Unde et nos religiosnm munus exhibui- retur quod nec pavimenti solo deficeret, nec fluctibus unda sub-
mus Deo, dum amplius jejunavimus. Beprehendi enim non potcst mergeret. Quis, inquam, sapiens non intclligeret adesse diluvium,
festivata festivitas ; semper enim in gaudiis solemnitatis vota praeve- cum videret tale domicilium fieri quod susceptos intra se non tam
niunt, et futuram laetitiam devotio, dnm exoptat, anticipat. Sem- clauderet quam portaret, quod non tam pluviarum imbres repelle-
per cnim in rebus ambiguis oportet addere amplins aliquid ad cau- ret, quam naufragii procellas arceret? Quis, inquam, ex hospitio
telam , quia quod est amplius recidi potest , quod minus est non non aniraadverteret periculum homini, in quo hospitionon habitan-
potest prolongari, sicut in hac observatione factum est. Nec quod dum esset, sed8 potius exulandum, in qnalibet parte mundi futu-
propter Quadragcsimam plusjejunamus, non minuimusQuadragcsi- rum essct cum ipsis habitaculis peregrinandum9 ? Ipse ergo boc
mam ; integra enim nobis manet : quod si minus jejunassemus , a opere populis praedicabat, et dicebat illud evangelicum Domiui
numero redintegrare non poteramus ad numerum. dictum : « Si mihi non creditis , vel operibus credite (a). »
II. Sedfortassecum illudjejunium,quod jejunavimus,nonproficiat
nobis ad Quadragesimam, non * proficit ad salutem ; si non proficit ad

(o) Joan. x, 38.


• Cod. male quoniam. — » in Cod. deest non. — 3 Id. ejus. — 4 Id. et '— ? Id. haberetur. — 8 In Cod. legitur non, sed abundlt. — !) Cod. malc
— 5 Vide Serm. Append. Maur. cxiv, n. 3. — 6 Cod. male emere. peregrinum.
23

D
90 S. AUGUSTINI EPISCOPI APPENDIX
» avaritia, quae cst idolorum scrvitus (g). » Quis autem, rogo, Chris-
lianorum qui libenter audiat , si cumaliquis infidelem et simulacris
deditum vocet? et tamen cupit essc, quod, quia sit, non vultaudire.
SERMO II. III. Dicet fortasse quilibet cx ipsis : Quomodo idolis serviat , qui
tcrrenis aestuat? Audi,quisquis ille cs, rationcmbreviter.Deus fide
In Scxagesima If. colendus cst ; fidcs autem in cognitione Dei consistit ; cognitio vero
Dei in obedientia praeceptorum intclligitur , quia ct Paulus de qui-
Contra Cupiditatcm. busdam dicit: «Confitcnturse nosse Deum, factis autem negant (fc).»
Et Joanncs in Epistola sua haec eadcm attestatur : « Qui dicit sc
Non est sancti Auguslini. Laudatur enim S. Gregorius gui floruit
» nosseDcum,ct mandata ejus non custodit, mendax est (i). » Deus
mullo post Auguslinum;imo et ipsemet Auguslinus. Sunt autem hinc itaque jubet abstincntiam, antiquus hostis pcrsuadet voracitatem:
tl inde sapius sparsw B. Auguslini senlentia, a Beda [orsitan , vel ille imperatsobrietatem, iste ebrictatem: ille castitatem, iste forni-
a quovis alio delibata. Eruitur ex Cod. Cass. clxix, fol. 79. Locus
cationem : ille humilitatem , istc superbiam : ille concordiam , istc
ejus in Appendice post pracedentem cum numero inSexagesima D< discordiam: ille pacem, istelitcm: ille mansuetudinem,isteiracun-
SYNOPSIS. diam : ille dilectionem , iste odium : ille largitalem , iste tenacitatcm :
illc cleemosinam, iste rapinam : ille veritatem, iste mcndacium :
I. Ager Ecclesia ; tribuli fructus cupiditatis. II. Ex cupiditate superbia , ille non jurandum , istcperjuriis insistcndum : ille a fraude abstinen-
et ex superbia cupiditas prodit. III. Quomodo cupiditas sit idolorum servi- dum, iste falsis tcstimoniis inhaercndum:i!Iemandat dc ligno scien-
tus. IV. Cupiditas insatiabilis est. V. Primum virgultum cupiditatis invidia. tiae boni ct mali ne comcdat , istc contra : « In quocumquc die co-
VI. Ex cupiditate oriuntur homicidia ct laesiones proximi cum perjuriis. VII. » mederitis ex eo , aperientur oculi vestri , et eritissicut Dii , scien-
De oppressione pauperum per injustitiam. VIII. Oppressorcs pauperum a » tcs bonum ct malum ( j : » illc jubet : « Non concupisces uxorem
Deo puniuntur. IX. Contra illos qui justitiam vendunt. X. Pramium illius » proximi lui , non domum , non agrum , non servum, non ancillam ,
qui justitiam sinc pnemio rcddit. XI. Vanaesolvuntur excusationcs. XII. Con- » nonbovem,non asinum, ct universa quae illius sunt (Jlc) ; » iste vero
tinuatio solutionum. XIII. Vanitas divitiarum ostenditur , quia lireves sunt.
XIV. Divitiarum vanitas quia deducunt ad infernum. XV. Divitiarum vani- suadct : « Haec omnia tibi dabo , si cadens adoraveris me (/). »
tas quia non aufcruntur a mundo. XVI. Divites vocantur ad meditationcm IV. Agenunc, vidcamus cui cultor homo existat.ei cuiverbo
mortis. XVII. Vocantur iidcm ad meditationem infeini. XVIII. Cogitatioju- mentitur, an cujus imperium perficere videtur ? ct quis non videat
dicii. XIX. jEternitatis meditatio. XX. Perarctam viam ambulandum. XXI. quia ipse hominis famulatus cultorcm eum faciat, cui deservit? Ex
Elcemosinarum efficacia. XXII. Elcemosina cx propriis substantiis facienda. quibus nimirum vcrbis , patet, innuitur eos, qui cupiditali stu-
XXIII. Cceli mcditatio ad justitiam impellit. XXIV. Condusio. dent , daemotium cultores existere , etiamsi hoc bcatus Paulus non
affirmaret. Ilujus cupiditatis malum, quod cuncta praeccllit atque
I. SANCTORUMEcclesiam.Fratrescharissimi.esscDei agrumqnis exuperat, cta quo omnia mala pullulant, alibi alia Scriptura ita de-
dubitet? cum Apostolus clamet: «Dei agricultura estis (a); » et testando prodit diccns: « Auro nihil cst scelestius (m) ; » rursumque :
Dominus in Evangelio de jacto seminc testetur: « Aliud cecidit in « Nihil iniquius quam amare pecuniam (n). » Quid mirum si eamdem
» terram bonam et ortum fccit fructum centuplum (6). b Si ergo cupiditatem culturam Apostolus vocet? quod videlicet cupiditatis
ager est, ut Apostolus docct,cuItura indiget; cultura autem non multimodum malum ncquius diritum corda quam pauperum de-
iudigeret , nisi spinas vitiorum gcrminaret. Et quidcm apta compa- va stat ; quia ctsi multa in hoc saeculo pauperes habere concupiscunt,
ratio de agro ad corda hominum trahitur, quia sicut illc corpora- non tamen multa asscqui possunt, ac per hoc illis effcctus coucu-
les, ita haec spirituales spinas ct trihulos gignunt. Unde et in prima piscentiae minor rcdditur, nocendi quoque malitia tcmperatur :
maledictione figuraliter expressum est: « Spinas et tribulos germi- divilcs vero quia plura adipisci desiderant, ut plura inveniant,
» nabit tibi (e). » Sed hoc habuit inter se dissimilitudinis, quod in multipliciora pcccandi argumenta inquirunt. Quasi cnim quidam
ruribus terrae ex multis radicibus plures germinantur spinarum ignis est cupiditas , quae etsi in aliis magis , in aliis minusardct,
acnlel; a terrenorum vero cordibus hominum, vitiorum punctioncs ubi tamcn ardere coeperit, « Nunquam dicit: Sufficit (o); » exem-
ex una produnt radice cupiditatis. Cum enim aliud sit vitium gastri- plo ignis temporalis qui tanto vchemcntius flammas multiplicat ,
margiae , aliud fornicationis, aliud invidiae , aliud tristitiae, aliud quanto abundantius multitudincm lignorum acccpcrit. Binc cnim
caenodoxia» , aliud superbiae , multaque ex ipsis atque innumera pro- scriptum cst: « Avarus pecuuiis non impletnr (p). »
ferantur genimina, ex una tamcn , ut dictumest,pullulant cupidi- V. Ha?c certe «Radix omnium malorum (q),o primum virgultum
tatis radice, Apostolo attestante, qui ait : « Radix omnium malorum invidiam gignit, Jacobo atlestantc, qui ait: «An putatis quia ina-
» cupiditas(tf);»quamvidelicctsanctaeEcclcsiaepraedicatorcs, sive » niter Scriptura dicit: Ad invidiam concupiscit spiritus,qui habi-
in Veteri, sive in Novo Testamento tanquam fortes agricolae, modo » tat in vobis(r). » Hinc per Salomoncm dicitur: « Contcmplatus
increpationibus, modo persuasionibus, modo terroribus, modo » sum omncs labores hominum , ct industrias animadverti ct patere
blanditiis, quasi quibusdam aratris, fossoriis, rastris, surculis, co- » invidiaeproximi(f).» Constatnamqueetverum est.quiainhoc aliis
nati sunt a tcrrenorum cordibus funditus evcllere ; sed non potue- invidemus, quod illos sive in rebus trmporalibus.sivc in mundi ho-
runt , etiam cum multum in hoc opere desudarent. Inextricabile noribus acquare volumus. Undc qui mortiferum invidiae virus quae-
enim, atquc, utita dixerim, ineradicabile malum, cujusramos quo rit extingucrc, studeat nccesse est iu hoc saeculo nihil quod transit
magis amputarc quaesieris, eo amplius multipliciora gignit virgulta dcsiderio quaerere. Audiat deniquc cujus membrum sil , quisquis
quae amputcs. Quamobrem quae fuuditus cradicari non potest, hoc vitium carere intelligit; scriptum quippc est : «.Invidia diaboli
scmper ramorum ejus copia succidenda est. Et qnia nostris modo » mors inlroirit in orbcm tcrrarum; imitantur autem illum qui ex
temporibus jam pene totum occupasse cernitur, libet pro viribus » parte illius sunt (<). » Inter haec autem sciendum estnobis, quia
scmpcr acceptis nos quoque in cjus extirpatione , quo valuerimus, sunt nonnulli ,qui in divitiis rel honoribus , aliis quidcm praecellerc
ingenio desudare. volunt, sed tamen cos, quos anteire non possilnt minime insequun-
II. Sed occurrit nobis intcrim quaestio , quomodo , ut de caeteris tur ; nonnulli vero tantae iiirideniiaj flamma adversus eos accendun-
taceam, ex cbpiditate superbia prodire credatur, cum alia Scrip- tur , ut aequo animo , vel rcctis oculis nequaquam illos respiccre
tura aperte testetur : « Initium omnis peccati superbia (•). » Si enim possint.
initium omnispeccati supcrbia, quomodo radix omnium malorum VI. ninc etiam exoritur homicidii meditatio , et nisi effeclus di-
cupiditas, nisi quia unum sunt et utraque a sc inviccm prodeunt, vinitus subtrahatur, aut occulta vencni suffocatione , vcl quolibct
cum et cupiditas superbiam, et superbia cupiditatcm gignit. Quod ingenio , aut aperte isto materiali gladio vita talium perimitur.
in primo parente evenisse cognoscimus, in quo scilicet nisi cupiditas Quod videlicet uon idcirco quidcm peragunt, ut illis qualibet arte
illa praccessissct , nequaquam talia appetere praesumpsisset. Quae bona aliena, lucra, vcl mysteria asscquantur, sed tantum ut illi,
duo principalia vitia ita conjungit , ita describit Joannes apostolus, quibus invident , eadem amittant. Quod si ctiam illorum vitam ex-
ut postpositis aliis , quasi haec sola in mundo esse fatcatur , ex qui- tingucre nequeant, tenentur tamcn jam homicidii rei ex ipsa odii
bus illa omnia originem duccrc probantur> ; ait enim : «Omne quod meditatione. Unde Joannes in Epistola sua dicil : « Omnis qui odit
» in mundo est, concupisccntia caruis est, et concupiscentia oculo- » fratrem suum homicida est , et scitis quia omnis homicida non ha ■
» rum ct superbia vitae (/").» Quanquam autem ubi concupiscentia » bet hsereditatem in regno Christi et Dei (u). » Ubi autcm jugis
sonet, ibi consequenter et superbia intelligatur», nobis tamennunc odii meditatioinsederit , nocendi quoquemalitia non deerit. Inquirit
de una disputandum , contra unam cupiditatem disccrnendum ; quae namquc semper iufclix in quo viventem laedere possit , quem , ut
nimirum cujus mentem plene possederit , eam protinus idolorum voluit, pcrimerc funditus nonpotuit. Jungit semetipsum amicitiis
cultricem efficit. Occidendus talia doccns, lapidandus talia promens, inimico vel causidico illius, cui fortassis pridcm nec loqui volebat.
nisi haec eadem et Apostolus Gentium tcstetur ; ipse cnim ait : « Et Et cum pro certo sciat quod sine causa calumniam illi intorqtieant,

(<z) i Cor. ui , 9. — (b) Luc. vui, 8. — (c) Gen. iu, 18. — (d) 2 Tiffl. VI, 10. —- (e)Eccli. x, l5. — (f) 1 Joan. i, 16. — (g) Coloss. 111, 5. —
(n)Tit.i, 16.— (0 1 Joan. n, laj. — (/) Gen. IV, 11. — (A) Id. v, 21. — (/) Matth. iv, 9. — (m) Eccli. v, 9. — (n) Ibid. x, 10. — (o) Prov.
xxx, i5. — (p) Ecclc. v, 9. — (q) 2. Tim, vi, 9. — (r) Jacob. iv, 5. — (j) Eccle. iv, 4- — (') Sap. 11, 24. — (u) i Joan. 111, l5.
1 Vidc de vera Religionc n. 70 , et Confess. lib. x , n. 54- — 1 Vidc Ope- ris imperfecti contra Julian. lib. iv, n. 23.
SERMO II. IN SEXAGESIMA II. 91
rron vcretur tamen , dum contra unum socvit, prb altdro perjurium num dicunt , peccatum sit an non. Dic , quseso , si maudata Dei vio-
vel falsum testimonium perpetrare;nec rccordatur illiussententiae, lare peccatum sit , an nonsit ; et certe in verbis Dei in legc divina
qua dicitur:«t Nequeperjuri rcgnum Dei possidebunt (a) ; » etillud: generaliter cunctis sub uno praecipitur: « Non accipies munera,
« Testis falsus non erit impunitus (b). » » quia munera excacant cor sapicntum , et mutant verba justo-
VII. Jam vero qualiter pauperes a divitibus opprimantur , qui- » rum (n). » Atque itcrum : « Jtiste quod justum cst exequeris(o).»
busve modis atque ingeniis, laboribus suis fraudentur , plenius vel Quomodo enim juste quod justum est exequitur, qui non propter
illiqui coguntT vel illi qui patiuntur, sciunt.quam nos qui baecpar- ipsam justitiam , sedpropterpecuiiiaminjudiciorectamsententiam
tim ex divinis voluminibus, partim ex opprimentium erumpentibus proferrc videtur. Cur non videtis , miseri, in quantum vestra desi-
foras nequissimis machinationum signis addiscere quaerimus. Alii piat looutio?qui dum malorum angelorum facta verbo detestamini ,
namque, etmaxime hujus saeculi principes, humana tantum gratia bonorumquc dicta Iaudatis, operibus blasphematis. Cur quod lau-
quorumdam,justitiam subvertunt, nejudicumsuorum animosoffen- datis,non imitamini, sicut quod vitujicratis, dctestamini ? Sed non
dant. Timenteliam,seditioniscausa,temporalem amitterehonorem, diabolicum cst omnino quidquid a praeceptis Dei videtur deviare?
nisi juxta ministrorum suorura agant voluntatcm. Derivant subuli- A quo contra de justo judice alibi dicitur: « Qui excutit manus suas
tatis ingenio leges quas vel ipsi vel alii promulgaverunt, ad aliud « ab omni munere, iste in excelsis habitat (p). » Ibi subaudiendum
quod ipsae non sonant, et tandiu calliditatum argumentis insistunt, est, quia si is, qui manus suas ab omni munere excutit, in ex-
usquequo quod justum est quasi recte pervcrtant. Ita namque rclsis habitat , qui hoc non facit, non in cxcelsis coelorum, sed in
praefatam cdicti legem arte diabolica rimantur, ut etiam, illa repug- inferioribus terrae , quibus inferi dcclarantur, manebit.
nantc , apertum justitiae , ad quod voluerint iniquitatis, sermonem X. Ab hac muneris acceptione immunem se Samufil ostendebat ,
inflec tant. Quibus nimiriun rccte per Isaiam a Domino dicitur : cum de principatu plebis Israeliticae dcjectus dicebat: « Conversa-
« Vaequidicitismalumbonumetbonummalum, ponentes tenebras » tus coram vobis ad adolescentia mea usque ad diem hanc,ecce
» lucem et lucem tenebras , ponentes amarum dulceet dulceama- » praesto sum; loquimini de me coram Christo ejus; si de manu
» rum (c). » Et de quibus: «t Vae qui condunt leges iniquas; scri- » cujusquam munus accepi, et contemnam illum hodie, rcstituam-
» bcntcs injustitiam scripserunt utopprimerent in judiciopauperes, » que vohis (q). » Bt ne forte is , qui sine praemio dationis , legum
» ut essent viduae praeda eorum, et vim facerent causae humilium justiliam recte dcfendit, sine divina rccompcnsatione inops spiritua-
» populi mei, et pupillos diriperent(d). » Lcges enim iniquas con- lium munerum existcre crederetur, occurrit Dominus et per Pro-
dunt , et scribentes injustitiam scribunt, qui locutionis suae stylo phctam admonendo repromisit.dicens: «Quaerite judicium, subve-
antc humanos oculos prave disserunt, quod intusjn cordibus suis » nite opprcsso, judicate pupillo, dcfcnditc viduam, venite.et ar-
rectc novcrunt. Ad quos profecto lamentabili voce idem Propheta » guitc me, dicit Dominus , ct si fuerint pcccata vestra rubra quasi
sermonem dirigit , cum subjungit : « Quid facietis in die visitationis » vermiculus , velut lana alba erunt (r). » Hinc per Salomonem in-
» ct calamitatis de longe venientis?ad cujus fugietis auxilium?et extinguibili pietatis affectu loquitur, et dicit: « In judicando esto
» ubi derelinquetisgloriamvcstram(e)?»Quibusetiamcomminando » miscricors pupillis ut pater, et pro viro matri illorum, ct eris
per qucmdam Sapientcm Sermo divinus loquitur dicens: « Audite, » velut iilius Altissimi obediens,et miscrebitur tui magis quam
» Ueges,ctintelligite;discite,Judicesfiniumterrffi;praebeteaures, » mater(«).» Sed , ut fornax succensa , o avaritiae aestibus mens in-
» vos qui continetismultitudinem,etplacetis vobis in turbisnatio- flammata,magissiipulam,qua3 te succcndat, quam abolitioncm pec-
» num, quoniamdataest a Domino potestas vobis et virtusab Altis- catorum , qucete ab ignedcfendat , inquiris. Quid est, qnaeso, quod
» simo , qui interrogabit opera vestra , et cogitationes scrutabitur ; acquiris? quid est quod amittis ? res utique pcritura, quam acqui