Está en la página 1de 679

Acerca de este libro

Esta es una copia digital de un libro que, durante generaciones, se ha conservado en las estanterías de una biblioteca, hasta que Google ha decidido
escanearlo como parte de un proyecto que pretende que sea posible descubrir en línea libros de todo el mundo.
Ha sobrevivido tantos años como para que los derechos de autor hayan expirado y el libro pase a ser de dominio público. El que un libro sea de
dominio público significa que nunca ha estado protegido por derechos de autor, o bien que el período legal de estos derechos ya ha expirado. Es
posible que una misma obra sea de dominio público en unos países y, sin embargo, no lo sea en otros. Los libros de dominio público son nuestras
puertas hacia el pasado, suponen un patrimonio histórico, cultural y de conocimientos que, a menudo, resulta difícil de descubrir.
Todas las anotaciones, marcas y otras señales en los márgenes que estén presentes en el volumen original aparecerán también en este archivo como
testimonio del largo viaje que el libro ha recorrido desde el editor hasta la biblioteca y, finalmente, hasta usted.

Normas de uso

Google se enorgullece de poder colaborar con distintas bibliotecas para digitalizar los materiales de dominio público a fin de hacerlos accesibles
a todo el mundo. Los libros de dominio público son patrimonio de todos, nosotros somos sus humildes guardianes. No obstante, se trata de un
trabajo caro. Por este motivo, y para poder ofrecer este recurso, hemos tomado medidas para evitar que se produzca un abuso por parte de terceros
con fines comerciales, y hemos incluido restricciones técnicas sobre las solicitudes automatizadas.
Asimismo, le pedimos que:

+ Haga un uso exclusivamente no comercial de estos archivos Hemos diseñado la Búsqueda de libros de Google para el uso de particulares;
como tal, le pedimos que utilice estos archivos con fines personales, y no comerciales.
+ No envíe solicitudes automatizadas Por favor, no envíe solicitudes automatizadas de ningún tipo al sistema de Google. Si está llevando a
cabo una investigación sobre traducción automática, reconocimiento óptico de caracteres u otros campos para los que resulte útil disfrutar
de acceso a una gran cantidad de texto, por favor, envíenos un mensaje. Fomentamos el uso de materiales de dominio público con estos
propósitos y seguro que podremos ayudarle.
+ Conserve la atribución La filigrana de Google que verá en todos los archivos es fundamental para informar a los usuarios sobre este proyecto
y ayudarles a encontrar materiales adicionales en la Búsqueda de libros de Google. Por favor, no la elimine.
+ Manténgase siempre dentro de la legalidad Sea cual sea el uso que haga de estos materiales, recuerde que es responsable de asegurarse de
que todo lo que hace es legal. No dé por sentado que, por el hecho de que una obra se considere de dominio público para los usuarios de
los Estados Unidos, lo será también para los usuarios de otros países. La legislación sobre derechos de autor varía de un país a otro, y no
podemos facilitar información sobre si está permitido un uso específico de algún libro. Por favor, no suponga que la aparición de un libro en
nuestro programa significa que se puede utilizar de igual manera en todo el mundo. La responsabilidad ante la infracción de los derechos de
autor puede ser muy grave.

Acerca de la Búsqueda de libros de Google

El objetivo de Google consiste en organizar información procedente de todo el mundo y hacerla accesible y útil de forma universal. El programa de
Búsqueda de libros de Google ayuda a los lectores a descubrir los libros de todo el mundo a la vez que ayuda a autores y editores a llegar a nuevas
audiencias. Podrá realizar búsquedas en el texto completo de este libro en la web, en la página http://books.google.com
ς ca *, r v S [Q et-
5 •* *- .• n
-*
~-
- si t. * ; « ■ *•*.
*

*
- - \- t* *. * $ t .'C
- --
cra- }';'
t t.I.
n,
i ) ,… -
?-; j• '
---- ----
_—

PETRICRINITI
v I R I v N D E C VNQ V E D O CT I S
S I M I, D B
Honeftadifciplina libri xxv.
Depoëtis Latiniseiufdem libri v.
Poëmatum quoq;illius libri II.
Adhaec praeterfingulorum capitum fufficientem indicem,
adiecimus alterü quoq;,qui mcmorabilium eorunv
dem,& rerum, & fententiarum, ab&ccdario
ordine, ac iuxta chartarumferi,
cm,clenchum praeftet.

B A s I l E AE E x c v D E B A T pw Re
$μφ w(s (&* tu R v q.
; ^^ • * _
| /// /% ' … -
---- ---+---+-------------→ → →--------
*-
LIBRORVM DE
H O NE S TA D IS CIP L I N A P E TRI
c R I N I T I, C AP I T V M S I N G V
IL O R V M I N D E X.

C A P I T A L I B R I P R I M I.

„1, cöditione
Detriplitentorio TamburlaniScytharúprincipis,&
imp.maxius qua
in cófpeáì&acj? fioftiüaccederet.
* _ Quibusdifciplinisatq;prxceptis Perfarü reges filios in^
ftru£ièt,& qua potiffimüãtate,ex Platonis Alcibicde.
111. _ De Pfyllis,aëMarfis, eorumq; poteftate in ucnenistra»
&tandis,ac de Exagonolegato indolium ferpcntum conico
IIII. dto,& de Silographis authoribus nonnihil.
Anacharfis Scythæ fèntentia de populari Athenienfium
ftatu,& quo paéîo populi adminiftratio ab honeftis&pru
dentibus uiris fugiénda& deteftanda fit.
V. Pacuuijpoëtz carmen relatum de fortuna, eiusę multi»
plici potcftäte,& quiditem de ead&m C.Plin.fcripferit.
VI: " Quàm cruditè Platophilofophus fcripferit homines ira•
cundos memoriaprgftare,graueis auterm obliuione,tum de
Tharcenfibus populis,& cxli poteftate. -

V"* Deobitu HeriholaiVencti,& PiciMirandulxcfficio cr


ga eundem,cum peftilentia in urbe laboraret.
viii. T Defaeuitia Fuluix in Ciceronis caput,& quaignominia.
` … habitus fit ex Dionis hiftoria,& carmenScuéripöëtae addi•
tum de eodem Cicerone.
ux. _ Taciti uerba explicata in Iudaeorü hiftoria, & quopadto
Chriftiani etiáfunt Afinarijappellati,quaq; ignominia chri
fticffgies abantiquis depiétì fuerit;iri quóiífolentiâ pari, . .
teratq;odiumcontra Chriftianâ religionéoftendcrunf, ,
2 2, Diétum
I N D Ε X S I NG V Lo Rv M C A p I.

X. Diétum nimis improbú ac nefandum Theod6ri Gazae


cum Beffäriöe philofopho,fuper doétrina diui Hieronymi,
& quo modo iniquius pro Ciceroniano fuerit accufätüs.
** - De Socratis cöftantiâ cumuxoribus,ac de eius cffigie &
deformitateexHieronymo,tü de imaginibus philofópho•
rum in ueterum gymnafiis.
xII. Quanta prudéntiaac doétrina Meffala Coruinus prxfti»
terit,& quomodo praefeóturam Romang urbis recufaucrit,
utinciuilem, atq; immoderatam dignitatem.
;iII, Chriftianos fui(fe per ignominiám Semiffios&Sarmen
tarios uocatos,& quöd femiffès hominespro minutioribus
&ignauiffimis à ueteribus dicantur.
IIII. Anquiro, & Anquifitiones, uocabula effè Romana &
honefta,quibusφauthoribus id affèraturcontra quorundâ
infcitiam.
<,,. . Quòd eodëdienatalis Alexãdri Macedonis fuit,&tema
pli Dianæ Ephefiae concrematio,acdeauthoreipfo incendij
cognitio non iniocunda.
., i, Dedoétrina Annei Senecæ philofophi,& eius fententiæ
allatae,quae fint ab omnibus edifcendae,& obferuandae.
vii. Quâ fitgrauiffimü fcelusauaritiae crimen, ac uerba ibid&
ex epiftola Caffii,& alia ex Salluftioad id pertinentia.
viii. 1fidigitare deos quidfit,acde Indigitamientis, & qui Dij
indigctcs uocati funt ex multis authöribus.
CAP ITA L IB R I II.
I, Remcdium de foluendis amoribus,cum mirifico exem»
plo Fauftinae, ac denatali Cömodiimperatoris qui omniü
crudeliffimus fuit. .
11. De ftudioac litterarijs uigilijs Pici Mirand.tü inibi Apo
logus pelegans de Furio Creffi.ex Pliniana hiftoriaallatus.
III. §. Subfellijs,eorumq3 uocabulis,& quid maximè Scim
podiù,gd fcabellü,& gd fuppedancü exucterü aulji;
- ' •• : r. - n uitae
C A P. L 1B R o R v M P ET R1 cR IN I r 1,

IIII. In uitae officijs habendägeneris ac dignitatis hoim ratio,


né,& άprudéterab Hadriano imper.fäöüifitcontra ignobi
lemliberiú,ac ibidem quoq; de Aug. Oétauijprudcitia&
ciuilitate in re fimili. -

v, _ D: generibus fulminü,quaeuidelicet Poftularia,qug Pe


ftifera,& Peréptalia fint,acde,pcurädis fulminibu§éxàçcë
uigaJib.fabulis,acde Fulguriti§ arborib.copiosè explicatii.
V* . QgäC.Plinius à Græ$is diffèntiatde obiiupoëgsöphς
ciis, ac dehisctii nónihil quipr* nimio gaudiò infërerint.
vii. Quid apud ueteres fuginíBrutiani (άui,&qua ignomi
niafintâ Romnis habit Brutijpopuli,quod ab illisäefcitie
rint, tum nonnihil etiam de cofhidis lorâ;ijs.
vIII. ' Quo cömento Pixodörus prodeohabitusfit,&demar,
■giis inuentione,acdelapicidinisnonnihil ex Theophra,
fti libris.
rx. De gtateC5ftantijimp.& Narfetis,acde epiftola regis Sa
poris ad imperatorem C9nftantium,& quiάabeóréípon•
fùm fueritex Marcellinihiftorijs.
* QgQartifici9tonitruain fceriis olim aederentur,acdeMe
* -

telli Pijimmodicoluxu,a:q; libidineexSaII ufir] uerbis,&


quo modo imitatus eafitpöëta Vergilius,cum de Salomo,
ne agit.
XI. . Qjix caufà fueritutmythologifcribant gigantum pedes
in uglumen definere,&LampriJjuerba expöfitadeôô,
modi imperatoris crudelitaté.
xii. QuägrauiteracfàtyricéIo.Picus Mirandula cótra iner,
teis & otiofoshomines uerba habuerit,& quGdSolon infim
is legibusdamnádos cenfuit,acinibi elegätiffimi ucrfus po
fiti ex Ennianafatyra contra iftos otiosôfcię
xiii.. Quôd his maximè uerbis Politianus fe oble&ari di<-,
5at,utfunt Reciprocicornesarietcs,&bcfii. Exúgues,&
Excornes,&alia ibidcmaddita.
- G 5 Difputatio
L
L

P. 1 N D E x s I N G v L o R v M c A p I.
KIIII. _ Difputatio de rcpub.habita,ac de imperio Vcnctúm,&
Apologus elegans de pinu & cucurbita.
>{V· È oráculoâ Maxinìino imperatore inftru&o cótra Chri
ftianos,& ibidem de conftantia Chriftianorü, quibusq3 uer
bis contra Romanos prxfides uterentur. -

>xwi. - Qui grammaticidę origineuerborum fcripfèrunt,& un


de hæc uerba Auidus& Inuidusdi6tafunt,perelegâs& eiu
dita enucleatio. ,
*. C A P I T A. L I B R I III.
r, Quòd Plato philofophus inuidiae morbo laborauit,&
quòd InfcnfusXcnophónti,ac Democrito fucrit, cuius cti
sam libros extingui cupierit.
11. Difputatio häbita intcr HieronymüSauonerolam & Pi
cum Mirandulam, de philofophiâ ueterum cum Chriftia»
naacademia,& quid item uetuftiffimi de ipfo deo fenferint !
ideft Mofes,Mcrcurius,Zoroaftres & Pythagoras.
iii. Quod apud noftros quatuoridiomatügenéía fuiffè tra•
dantur,hoceftprifcum,Latinum, Romanum,& mixtum,
& quomaximétempore floruerunt, acdc Hetrufcis etiam
litteris nonnihil.
„m. De nominibus RQmanorum,& quòdàSabinis praeno
méacceperint,ex fœdere cum Romanis faéto, tum quadie
Romani nomen affumerent.
v. _ Qui maximè apud Latinos defàcris,acpontificijs uerbis
fcripíerint,& quómodo Reus& Damnátus intei£c diffe
runt,tum ex iure ipfo pontificum uerba expofita.
vi. De uiribus atræbilis,acde Eurilocho,& poëta Malacho
quâ grauiter co morbo adinfaniam uexarentur. . .
vii, I Quo habitu,& forma cffèt Romanatoga,acdealijs ue»
` `` ftibüs,quae cuiq;populoafcribantur,tum alia ibidem nö in
iocunda addita.
!
{;iii, Quàm iniquo animo Pub.Vergil.fucrit contragra Ę;
- - tiltas
I* AP, I, I B R o R v M ' P E T R I c R 1 N I f I.
tiftas,atq; ineptos litteratores,ac eiufdem elegis dictum fuo
per illo enigmate:
Tris pateat celiffarium non amplius ulna*.
vIII. De his homiìibus qui feipfos in puteum iaciant,& quid
incaufa,exemplis de Laurentiano,&alijs adduótis.
Ix. De populis qui humana carne uefcantur,& quae Hiero•
nymus déScottis gente Britânica £ripferit.
>{. ^ De lapide Caryftio mirifica obfèruatio, quód ex co ue•
ftes contexätur, atq; in ignem pofitxà maculis emundenf.
><I, Locus in epiftola M. íííííí ad Trebatium expofitus de
Philoéìete,quam $imprudcnter à quibufdädeprau&turac
falsò exponatur.
-,,. . Veterum confuetudorelata de Ba£trianis populis,&de
Atrrjs in furtis mulétâdis exauthore Bardefane, ac de Ae•
gyptijs & Lacedxmonijs,qui impupè furtum facerent.
XIII.
Triginta millia deorum à poëta Hefiodo celebrari,&á
M.Varrone ccc loues,& quàm ridicula foret ueterum de
his opinio.
xiiii Qiii funt apud AegyptiosSarabaytae facerdotes,&deeo
* rum moribus, atq;improbiffima fimulatione ex Augufti•
no,& Hieronymo.
C A P I T A .L I B R I IIII,

J
Dignum memoria de rege Pififtrato,quoaftu,atq;com
* mentó contra aduerfàrios fit ufus, pro firmando imperio,
tum de eius quoq; tyrannide nonnihil exuerbis Solonis.
11. _Quo ftudio ac diligentiafaétumftà Romanis,utlibros
Magonis deagro colendo in Latinum cöuerterent,tumali,
ud exemplum de Corn.Tacit, hiftoria,quohonoreâ Taci
to imperatore habita,& inbibliothecis löcata fuerit.
„n...Decenforum poteftate,ac de triplicipoznain Romanos
& quidicerétur inaerarios relati,acibidem fubfcripta uerba
-
exantiquis
_*
-

C A P, I N D E X S I NG V L O R v M C A P.
exantiquis legibus de ipfis cenforibus,
iiii. _ Quafitum 5onis prxccptoribus difcipuli debeant, ac de
Alexandro Macedone erga praeceptorem Ariftotelé, tum
de eius quinquaginta libris de animalibus digna prorfus
m€mOr1a.

v. Deprxfeétis fyluarum apud Romanos,& de maioribus


acminoribus,puincijs,acinibi illud Vergilijexpofitü
Sicanimus fyluas,fyluefint confule dignæ,
contra aliorum fententiam.
yi, Qu6i in folftitiali tempore frödes in quibufdamarbori
bus conuertantur,& qux bruma augeri, minuiq3 fit obfer,
uatum ä Stoicis ex Lunae uiribus.
vII. De Philemone poëta comico, eius $ mirando interitu,
ex Lucianihiftoria,& aliorum commentarijs.
yIII, Quid mulfum apud ueteres in fàcris,ac Titijuerbapofi
tade hoc,tum Romuli Pollionis diétum adO&auiü Aug.
& alia obiter non iniocunda.
IX. Quid apud ueteres fit urbem Romam fuiffè adæquilibriú
pofitam,& quod aequilibritas uertitur à M.Tullio quod eft
Græcè ifonomia:tuminonnihil etiam de différentiaintcr Vr
bem &Romam,exdo6trina iurifconfultorum.
X. De Pythagoricaphilofophia,&de Janifróte quadruplici
ÉÉÉ rege,eiusq3ftatua cum facie quincuplici.
ac de
XI. Quomodo accipicndum fit apudVarronem limbus duo,
decim fignorum, & unde Cxlüm& Mundus dicantur, fi,
mulq3uerfus additi exVarronisMenippeis quäuenuftiffimi.
xii. Dé quibufJam legibus,&eorum praemió,quihoftes mul
tos intérimiffènt,exIibris Ariftotelis:& quae É. COn
tra Ennium & Ciceronem protulit.
><III. Petronij Arbitri carmen appofitum,in quo ciconiam pie
taticultriccm,& gracilipedem dixit, tum inibi dealitis eiuf/
dem pietate non indigia relatio.
Delega
CAP. I. ■ b R o v M P E T R r - c R I N I T 1.
xiiii. - Delegatione Gallorum ad regem Alexandrum, ac de
illorum &ongrua,& oportunarcfponfione contra ambitio• , .
fam regis infolentiam. - -

xv. ' Poëtae Vergilijuerfus appofiti de Numarege,quòdςa,


nus in adolefcentia fuerit & quòd Strabo id ipfum de L.
fege Tarquinio rettulerit.
CA P I T A LIB R I V.
I. : Quim multiplicido&rinaprxftet Ioannes Picus Miran
dula,&iudicium ab eo egregiè fa&um:deHebrxis,Grxcis,
atq; Latinis do£trinis,earumię differentia.
lI• . Öreditumeffè adgratiam & formam conferrecibum ex
lepore,tum lcpida hiftoria de AlexandroScueroimperato•
re,additis uerficulis non inuenuftis. -

III. Quòd Romanihomines initiQimperijcontempferintme


lioresdifciplinas,& quando ipfà poëtice in urbem acceffit,
tum fuiffè graffàtores diéios à Romanispoëtas:& Horatij
uerfus expófiti.
IIII. – Qui maximè dijextra urbemRomam templahabuerunt
& qua ratione,tum quòdidemRomani exSölonis legibus ..
fepulchra extraurbem haberi uoluerunt. -

v, " De Traiano Augufto cum prxfe&o militfi,eiusq3ferm


ne adeum,acde eiufdem imperijgeftis acui&orijsmiaximis.
vi. ' Cautumexduodecim tabulis contra eos quialienas fege
tes excätare,&pellicere tétaffent,& Plin. uerbanotata&e &
pofita,inibiq;prodigiümaximüafcriptúdeagrisVe&ianis.
vII, I. Quantum proueritate inuigilandum,acIfidorum philo•
fophis:eorumq3 ftudio proueritate, acpozna perpetuifilen»
tij contra mendaces.
viii. Quàm eruditèPythagoras hominumxtatemin quattuor :
- parteis diuifit:atq3inibi etiam de Seruio Tullio, quiRoma»
norum ciuium tris ztates notauerit,exTuberone,&Gellio.
IX.
Qgo commento,atq; fxuitia Iulianus inrgator <3;i;
- . lI!
A

P, 1 n D E x s 1 N G v L o R v M c A p.
i
Chriftianos defxuiret,acdeeius libris contra Chriftum& ;
qui maximè illis refpQnderunt. -

xi. " Quàm egregiè doétus in omniphilofophiaVergilius fu


erit, quomö3o ea quz de inferis,& campi$ Elifijs fèribit,ex
Gobria magotrariftulerit apud Academicü XÉÉÉÉÉÉÉ.
xii, Qui fintäpud M.Ciceronem Pentelicihermxacde Pen
telici$columnisatq;lapidicinisdiligentermulta expofita.
xiii. Quädocilèanimalacplacidumfitelephas,ô(quódperfu :
netsincedere difcat,tü defunábulis,acfunerepishominibus
:iiiii.. De Mythradeo,quipr9foleapudPerfas colitur,deq;il,
lius fimulachro,acde Mythriatisfacriscopiose explicatüm.
- CA PI TA L IB R I VI,

,, D. Bcllifarijprincipis epiftola adregemTotillam,cumis


deurbe Roma diruendacogitaret,quibusqjuerbis ab infan
ôçònfìlio deuaftandae urbis eum deflexerit,
II. uäm fit cautim loquendum apud principes,tum dere^
ge PErfarum Cambife,& Traxafpe nobile exemplum,&
ὐδὴodo przftant apud Perfas quiampliusbibunt.
iii. *Non effèpopulo uulganda, quae arcana infacrisfunt,ac
vjijcarinei expofitümex Eleufinisfactis;
próculô proculefte Prophani,
&içmdéNumenijfòmnio digna obferuationehiftoria,
m. TDeGallonijfumptuac dapibus,uerba in oratione 9ice
ronis expofita,atq;iöidem Lúcianiucrfus appofiti, ciiHo^
ûtianaiimitatióné de Gallonijacipcnfcre.
w. Quibus uerbis Caracallaimperator cum Iulianouerca
pudorcuendito fit congrcffus, quantunqgflagitij&malo^
iumex nimia imperandi licctitia oriátur.
vi. ' De ftudio philofophi Euclidis in bonis difciplinis,ac de
'* Háöïmo ętiam, quäuchemcntcr § atfidgeinuigilaret,
íúm quibus prxceptoribus atque urbibus doéìrinam ac•
ceperit. De
CAP. lIB R o Rv M P ET RI C R r N I Tr.
vm. De xvi cxliregionibus, & quae numina cuiq3 fintafcri»
pta,ex Mineo Capellarelatum,& alia obiter addita.
VIII. – De litterarum notis in ueterum caufis, tumdefilentioin
iudicijs, ac Plautinus iocus expofitus.
mx, De mollitie Hortenfii oratoris,ac Demofthenis,tum per
lepidahiftoria de Hortenfiimunditia, qui dicm collegxdia
xit,quòdillitog* ftruóturam deturbauit.
x, De faeuitiaE,fyllx,& Vedij Pollionis, quifèruosinpifci
nas conijccretadmurenas,& de Oétauij Aug, animo con•
traeam feritatem.
xi. _ De Lecanomantia uctcrum,quomodo,& quibus facris
fieri cofueuit,acde uoce,& natüra dxmonum & alia ibidé
: ex Ioanne Zeze repetita.
xii, Quibus elementis atq; initrjsamantia dicanturconftare,
ac de quinta effèntia ad uniuerfum orbem difponendum,
atq; abfoluendum,ibidemq; MercurijAegyptijuerbarela,
ta,& Vcrgilijcarmen expofitum. -

>xIII; . Relatum de Carmanis populis,quäm mirifica eorú con,


fuetudo fit,in fufpcndcndis öcciforum capitibus,& eorum ,
linguis efitandis.
C A P I T A L I B R I vII.
1. D&ingenio& eruditione GrcgorijNazianzeni& Bafilij,
`quo afféctu,ac ftudio, fimul ab humanis litteris ad facras
& diuinas concefferit.
II. De hieroglyphicis Aegyptiorum litteris,acdeudlture et
Ä. , c9rumq; fymbolo, tüm de cruce etiâipfanobilis con»
1Cler3tIO,
“ … Faétum memorabile Oétauij Romani oratoris cum re·
ge Antiocho,& de fagminibus legatorum, quzin clarigv
IIII
fione gefiabant,ex iureconfultis&alijs.
* . Qjii de ingenio daemonum fcripfèrint,ac de Gnofticis
6. Euchetis, quibusqjfacris dxmofié fc concipcrcputaret,
-
. -/ b i '^ digna
• 1 N D E x s I N G v L o R v M c A p.
Jdigna memoria dbfèruatio.
v. e Maximianiimpcratorisfruitia in Chriftianos,&q>
'affeétus morbo animum cómutarit,tum eiufdem ediótüpò .
fitum pro religione ipfa Chriftianorum.
vI.* De municipibus Romanorú populis,& quid apud Ho• •
ratium fit,dignicaerite cxra,expofitum eius carmê,tum qui,
bus caufis atq; rationibus municipes Romani cffèntcöpi,
osè explicatum.
VII, » tio animo cxfaranticatones libros fcripferit,& quan•
tum Catoniinuitus cóceffèrit,cum eius ebrietatem repre,
henderet, aliaq3 non contemnendade Ciceronis incöftan,
tiaafcripta.
vIII. De impofitione nominü apud comicos poëtas,& quid
interfèdifférât,cylones & Chilonesacibidé Cicerónis üer,
bum explicatú,contraquorundam fententiam.
IX, • . Defpatio humanguitae,&adnotanda obferuatio depon
dere humani cordis,quomodo crefcat& dicrefcat,exariato
mica Aegyptiorum obferuatione.
x, : Quomiodo à mathematicis uitghominum finis affèrat,
acdçxtate Mofis ex Trebellio Pollione,acde Xenopholo
mufico nonnihil.
xi.. Quantum Publius Vergiliusà M.Tullio laudatus fue,
rit,& quohonore ab uniuerfo Romano populohabitus,cfi
carmen in theatro rccitaret.
XII.: _ De hiftoriaT.Liuij,quòd in librosabauthoreipfo diui,
-fà fuerit non indecades,çontra aliorum opinioné,tum quiz
bus id authoribus comprobetur.
xmi. ' De Bonifacio Románopötifice,eiusq3 infolentia &am
T bitione,tum eiufdcm fceleftum facinus relatum cötra Pro/
chetum Archiepifcopum,acdeimprobitate &impudentia
:Chriftianorum pontificum.
IIIII-. Scitumrefpófum Ariftippi,cumrogaretur ςur homines
+ • - - doctiores
cap. : : l is r o rv w P e r r 1 crint* i.
doétiores diuitum domos,atq$ principum frequenter adeo
•ant,minimè autem ad eos diuites. -

• . .. cAPITA liB R I vIII.


I. De SimoneSamarite,qui magus dicatur,& quomodo
in urbe pro deo habitus fit,& quo cultu,atq3honorefuerit,
&exTértulliani apologetico,&alijs authoribus, - -

ii, De Aegyptioriîantiquitate, eorúq; urbibus ex Pöponij


cömentaííó,acdealijsetiáregionibus nonnihil obferuatü. t
III. – De triplici dicendi genere apud ueteres, & quo maximè
ftilo ufi fünt Romani,Hifpani,& Punici authores ex Mie
' randulaefèntentia.
IIII. – De falfitate oraculorum,quòd ad principum nutumfe*
rebantur,exemplo Philippi Macedofiis, ut Dcmofthenes,
&alijprobarunt.
v, AnneiSenecglocus inepiftolis cxpofitus demetafudam
`te in urbe Româ,ac de Publio Victore, qui de regionibus
urbisfcripfit. -

De Milonis Crotonienfis robore,& Paufania, acde Ma, -

' ximino,& Firmo Romanis imperatoribus quòrobore,&


qua forma fuerint.
� § De his qui fœcundiores fuerintadprolem procreandam
- • - - - - - -

?
ac Proculi Aug.uerbade ingentieiufdemlibidine.
vii, _ De duodecim Romanis dijs,&eorum nominibus, qui
� - -

fingulis menfibusapud ueteres praeponerentur,exantiquo


marmore,ac Ennijcarmenadditum. -
r

yiii, _ Veterum poëtarum carmen relatum contra Caldaeos &


Ariolos,& qua ratione miniméftillisadhibendafides, ex
•fententia philofophi Fauorini.
... Decrimine Scopolifmiin Arabia,&locus apudiurec5,
fultos emendatus,acleges item cótrá eos, quilimitcs acter
minos extrahunt,
-

x. DeauthoritatemaximaimperijRomanorum,&epifto, .x.
· · b 5
P. . 1 N D E x s I N G V L o R v M ^ c A P I,
laBelfolis regisafcripta de Valeriano cxfare Aug.capto.
>zII. De Fulminibus,& Ê' arboribus, acdé louie Ful,
guratore& Tonitruali inlibris arufpicü, aliaq3 ibidemad»
dita de fulminibus. -

>III. QuzfitLexannariain ueterumfcriptis, & quidhoc uer


bumiAeuitas fignificet in duodecim tâbulis.
. C A P I T A L I B R I IX.

I.
De magia Dardani,eiusq3 librisè fepulchroä Democri,
toerutis,ác de Graecis philofophis, qui ad Aegyptios per•
T€X€runt,
ii. ' De Bonofo imperatore,& eius uinolétia,aciocularedi,
&tum in eius obitu,Pendere amphoram, tum delege fym
pofiaca in potationibus.
III. I De dijs regionüatq; urbium,quibusq3 nominibus appel
larcntur,exTertulliano Origine,& alijs authoribus.
iIiI. . Anacrcontis carm& afcriptü uenuftiffimú de poculo,&
in Latinis conuerfum quod apud Gellium deprauatü eft.
V. De magia Aegyptiórum,& qui in eaprxftiterunt,acde .
xxxvi daemonibüs & qua poteftate polleant.
yi. Noneff*uiri prudentis in humanis confidere,& exem»
plum nobile de iniquiffima förtuna Bellifarij ducis,
yiI. T De multiplici caüfa terrgmotus,& Neptuni poteftate,tíi
de terrgmotu maximo, qui Tiberio imperáte in Afiaeue•
In€rit.
vIII. Hiftoria de Leznae meretricis conftantia in tormentis,ac
Tertulliani uerba cxpofita,tum de Theodóro etiam quàm
fìrmo & conftantianimofuerit.
rx. . De Leone imperatore,qui ediéto cauit, ut omnes imagi
nes è templis,acbafilicis Chriftianorum delerentur,& epi
£# Valéntis,& Theodofii Auguftorumde eadcmreap,
Ol1ta. -

{ x. • De hicrophantis Athenienfium adforbitionë $icutae, ac :


-

- - -
- de Romanis
CAP. IL I B R o R v M P E T R I c R I N I T I.
de Romanis facerdotibus flaminibus & pontificibus.
XI. _ Quáegregia, fingulariq; doétrina przftiterit Mercurius
Aegyptiùs ifirebus diuinis,aceiufdé uerbaafcriptadedeo,
de íénte,& de ainmis,in libro de fapientia dci.
xii, Qui funt apud iurecófultos iudices recuperatores inexti
mädis iniurijs,acde iudiciorecupatorio copiosè explicatü.
xiii. Quäimprudenter atq;imperitè ab his erratüfit,quiScir,
pum acceperuntproznigmate,& quod apud authoré Gcl
liumScrupum,
i .
non fcirpum legendum fit.
c A P I T A L I B R I X.

I. - De doétrina Gamalielis Hebraei,& quoiudicio proba»


ucrit Iefum Chriftum pro deo accipiendum.
11. D Narfete eunuche,& Sophiae Augufti uerbis adeum,
acrefponfum Narfetis in fozminae infölentiam.
iii. * Dépopuli improbitate,acdeexilio Ariftotelis,quòd im
pietatis accufàtus in Chalcidem profugerit, tumaliâ obiter
non iniocunda.
IIII. Qux funt maximèädijsrogãda,& quomodo ex Plato•
ne,tùm uerficuli Perfani deuotisperagendis.
v, Quantum conceffèrint ChiiftoRomaniimperatoresTi
beriüs,& Hadrianus,acde AlexandroetiäScuero qui Chri
ftum interalia numina adorauit.
vI, Vnde apud poëtam Vergilüramusaurens,& uifcusinili
ce,in Sexto Aeneidos,acde magia DruydumVergilij caro
men expofitum. -

vii. De Hetrufca difciplina,& quo ftudio|Romani nobiles


adcamdifcendam mitterét,acuerfùs ibidém exxii addita.
vlII· De cura&periculis eorum,quiimperioptxfunt,acSatur
ni Augufti uerba adhoc ipfum pertinentia.
IX, . De antiquorü proprietate incarmine,inrebusexprimen
dis,fimulq%Acgijpoëtxuerfus appofitiex Argonaütis ele•
gantiffimij&Q.Ennij.
Qux,
G AP. . . I N D E X. S I NGVLORV M. C A P. * *
x, Quaeratiofuerit ne Flamines fàcerdotes apud Roma^
. nos nodum aliquem haberepoffèntinueftibus,et quâlibe. ._
ra&apertaeffè debeatanimorü coniunétio interamicos.
xi. ' De multipliciacfingulari doétrinaMa.Varronis,q, idé
„tamenà Palemone grämatico cótemptus fuerit,aciniquif .. -
fima uoce porcus appellatus.
srmi. _ Quid in libris iüreconfultorüfint Exconfules, Exquz».
ftorès,Exprxfeéti,&alia eiusgeneris,quodq;fubagreftia,
& paruim Latinafunt.
xIII. - Biantis Prienei fèntétia relata,quo confilio,acratióe uti
άebeamus indecern&discaufis, interamicos uelinimicos. .
CA PITA LIB R I X I.
I. Mitificii prodigiumdefulmincinnataliM.Tullijex an ;
'nalibus Eutropijäcdeuiribus etiáfulminü nönihil.
II. , De officioTribuni militü exfententia Aurelianicgfàris • • i

imperatoris,& eius epiftolaafcriptaex Vopifci hiftoria.


III. e Pythagoricametamorphofi,& Laberijpoëtaeuerfus
apud Tértullianü recognitiatq; expofiti,
IIIi. " De ftatua Niobesâ Praxitele,& ibidcm Aufonijpoëtæ
nobile epigráma ex Grxco:tumde eadem Niobe ex Pau, ,
fàniae commentarijs.
v. Hiftoriaex C.Plinio de O&auio Augufto, quae ouiau
' gurio infinuconfoti,fexüfuturxprolis prgnotaüit,&alia
item noniniocunda.
vI. De origine dei Canopi,aceiufdé fimulachro,& quo cö
mento ac fraude prodeo fit habitus.
„n. „Pacuuianiiaenigmádeteftudine;* uerfus eiufdem lcpi
diffimi extragœdiâ allati,tum locus Tertullianiindicatus.
„im. Scita&elegans Qbferuatio ex lege ueteridcre generea, a

acde ediótis etiam Semiramijsab Heliogabalo inftitutis. -

Ix... De faeuitia Macrini imperatoris,& qua crudelitate inad


ulterosanimaduerteret,tum aliacbitcraddita.
De nomini?
, , ® AP, 1. 1 b R o R v M p E r ■ i c R 1 N 1 r r.
x. | Denominibus militum,& qui fint Primani,Tertian!,
Quintani &eiufmodi apud Cor.Tacitü,& deQuartarijs
mulonibusapud Lucilium.
xi. De Procülo & Regillo imperatoribus,& quomodo
periocum fortuna illudente imperijdignitatéadepti funt.
xii.* Quid apud ueteresfignificefSororiare,& quxfint Má•
mzföroriántes inpuellis,acibidem expofitum quid Fratri
are& Fratercularé ex Pompeij cömentarrjs,& Plinijlo•
cusemendatus. -

xiii. Non credendum eff&quod à C. Plinio fcriptê eftde C.


Mecoznate,quòdinfomnis pertrienniü fuerit,acdehisetiâ
qui fomniantes inambulareconfueuerunt.
- C A P. I T A . L I B R I XII,
1. Qualis do6trina Platonisfu£rit,& quomodo inter Py•
thagôram & Socratem mediusfertur,ex Numenij Pythâ,
gorici fententia. -

II. T Quibus uiribus polleantfeptemplanetzin'hominü cor


pore ex Arabum libris,acde duodecim fignis,eorúq;pote
ftateexueterum fententijs.
iii. Egregiè faétü,& ingenti animo à Petro CaponioFIo,
rentifioçum Carolo rege Gallorü,inconcerpendistabulis
coram eodem rege, cum iniquiores contra rempublicam
uiderentur. -

iiII. - Quotin Romano exercitulegióes forentexhiftoriaPo


lybijuiridiligétiffimi,acde céturijs&cohortibus nönihil.
V. 7 Deingentianimo Iulijcxfàriscumadpontem Rubico
nemacceffit,ediétumafcriptum, quodifiponte fluminis
legebatur.
VI. T)e Peris& Manticis,eoríígnominibus,acde Pafcco,
19,&Sacciperijsapud Plautü,inibqg de Hippoperis apud
*AnneumSenecani, -

vii. De Romanis fpe&iaculis& ludis apparatiffimis Probi


[Imm/
C
P. , 1 N D E x. s I N G v L o R v M c A p.
imperatoris,cumde Germanis triumpharet exhiftoria Fla
uijVopifci. - -

vIII. De ueteri Germanorum republica & corú moribus,in/


ftitutis,ac legibus,tamin militia,quâin religione,non con•
temnenda obfèruatio.
ix. Vrbanè faótüà Claudio imperatore de fcypho furrcpto
à T.Iunio in conuiuio,acres ibidem explicata.
x. Iudicium faétü ab Hadriano imperatore dc Aegyptijs
populis, eorumqj moribus, ac ibidem epiftola pereIegans
Phlegötis Trulliani,ac de eius operibus nonnihil.
xi. DI3tum elegans Phauorini philofophi de Hadriano im
peratore,ac fimile quiddam Afinrj Pollionis cum Oéiauio
Augufto. -

XII. $; Hieronymi expofitade Hifmenia,contraquorun


rundam infcitiam atq; ineptias,tum de Antigenide,& Hif
meniatibicinibus nonnihil additum.
xIII. - Deos Aguiternos & Aeuintegros à poëta Ennio appel
lari,& Apuleiuerba appofitade drjs xuiternis. -

- CA P I TA L IBR I xiii.
1, - Pulcherrima defcriptiode naturae ordine acpoteftate ex .
Ętans Syrio, ac Pacuuij carmcn allatum de re confi,
mili.
II. . . De malo ciuiliü diffènfionú,& imagodifcordiae, elegan•
tiffimis uerfibus à Petronio Arbitro defcripta.
III. Romanorum lex dedijs colendis acprobandis per fena»
tum,populumq} Romanum, ac de Chrifto etiam & quan» ,
tum Tiberius iniperator illi conceffèrit.
miir, De nimia feritàtc Saporis regis contra Romanum impe»
ratoré Aurelianum,ac de Tamburlano etiam principe fimi .
le exemplum contra BayfettüThurcarum imperatorem.
v. De L. Metello uiro clariffimo,& quòd in tota uita dcc&
prxcipua pro uoto fit confccutus, ac de Craffo etiam Mu,
t13nO
CAP. 1. I s R o R v M P E T R 1 c R 1 N 1 T I,
tlano,eiusq; infignibus.
V* _ Diligensadnötatio degeneribust&lorum acnominibus
8X§* cuiusq3gentis funt,tum de Lancea & Ceftris non»
ntnli, * •

vII. – Deanatomice difciplina,&hiftoria de AriftomeneMef>


fenio,quihirfuto corde fuerit, ac ibidem relata quxdamex
ueteribus de humano corde.
VilI. Quómodo Diocletianus caefàrimperijdignitatë cötem•
pfèrit,& quibus uerbis apudpopulí Rom.deprecatusfit.
'P*" Diffèntire C.Pliniüabantiquisfcriptoribus deurfis Nu
midicis,& quòd in Libya & Numidiâcelebrentur exSoli•
>K no,Herodoto,&alijs,
' _ Defiguris & effigie elementorum exPythagorica do
dtrinaapud philofophum Platonem.
xi. Quod in RomanatheologiaforentdeusSentinus,&de
us Vitunus,acdedijs etiam fele&tis nonnullaexVarronis
& Auguftini commentarijs.
><II, Qgämfit grauiffimum crimen nimiainhomineinfolen
tia,& quòdpro comitiali morbo habeatur,atq3execretur à
philofòphis.
C A p I T A L I B R I XIIII.
I. Quämprobis moribus &egregia do£trina Plutarchus
Hî; ac ibidem epiftolaeiufdem afcripta ad Vlpium
raianum Auguftum. -

II• . Sacricommiffüm,& Implecömiffüm, quomodointerfe


differant,expontificülegibus,& quidfignificent.
III. De obitu daemonü,acmeimiorafidahiftoriade Panis inte
ritu Tiberio cxfare imperante,ex Plutarcho,& Eufebio,tû
de Chrifto etiam nonnihil. -

IIII, Galieniimperatorisdiétaimprudéter contraRomanam


rempublicam&(quoanimofuéritin acccptis cladibus atq;
defèótionibus, . -

- C 2, Probro
P, I N D E x s I N G w L o R v M c A p.
v. . Probrofuiffè apud Romanos ut equites,acpedites incæ
libatuefTent,tumIeges allatae contraczlibatü, §. quid item
Mofes,& Platoftatüerunt.
V'* . Decentenarijs cœnis,ac ucrbaTertulliani expofita,tum
de lege Fannia& miliarijsapris & columnis.
VII· De urbanitate M.Antonijcum Graecis, & quo cömen,
tO Štium blandimentis illufèrit,acdignö talionere•
VIII. preffèrit.
Quae fitapud Syriosdea Adagartis,acde eius fimulacro -

& quòd Ë fignum pro iuftitia fitâ Nigidiofgulo ac


ceptum,eiufdemq3 uerbaappofita.
'* I)e triplicinumerorú própofitioneinarithmetice,mufice
acgeometrice,tumdeeleganti fimilitudine.adrempublicâ.
X• e Romanorü ftudioinbonis difciplinis,& relata con»
tentio inter Lucullum,Hortéfium & Sifennam de hiftoria
Marfica componenda.
“ Quautbafiitate Antoninus Gethaimperatorper littera
rum Grdincm conuiuiaftrueret,quibusqjnotis fcrcula ipfà
praenotaret.
*!!* " Quòd nullae deorú imagines per clx annos in urbeRo,
mafüerint exNumaedoétrina,& quòd Hebrxi quoq; nul»
lasin templis imagineshaberent,aliaq;de tcmplisatq;ima
gininibus memoranda.
xIII. T An uerüm fit quod de Numa & Pythagora notauimus,
acibidem probatum habuiffè Romanos temporibus Num
XIIII. mae regis imagines deorum.
DEAfclepiade Medico, qui leóìos aegrotis fufpenfiles
rimus excogitauit,acde triclinijs uerfatilibusimperatoris
eliogabali.
CA P I TA L1BRI XV.

1. Hiftoriade Cleomede Pyétæ,& quibus geftis atq; ho,


- noribus
C A P. IL I B R o R v M P ET RI C R IN I t I,

noribus claruerit exTheodereto,&alijsauthoribus.


xi, Nobile exemplum de Alexandro Macedone contra in•
utileis Iabores,& nimis curiofàm fedulitatem.
xii. _ Quid fintapud iurecófultos Reliquatorcs,& quid item
Reliquari,& Reliquatio,acloci aliquotiniure ciuili expo
fiti. -

IIII. Quàm de,pro quàm,apud ueteres dicifolitum,& Lucre


tij $* uerfus emendátusatq; &xpofitus, tum aliaibidcm
addita.
„v. De Hadriani imperatoris ingenio & urbanitate, & quo
talione Florii poëtam reprefferit,uerficulis eiufdem relatis.
VI· · Dicifolitum apud uéteres Trabes,Canes,Duces in fine
gulari,pro eo quòdefttrabs,canis,& dux,&alia ciufmodi
óbferuata ex M.Varrone &alijs.
VII· _Quifuntapud iurecófultos Pedaneiiudices,& quiitemi
Pedarij fautores& fenatores excömentarijs Atticis.
vIII. Quäm eruditè änoftris iureconfultis uerba Latina expo
nantur,& quomodo apud eos liberi & parentes accipidebe
ant,nonafpernandaobferuatio.
Ix, Quanta calamitas rei Latinaeacceffèrit ex interitu Here
molaiVeneti,Pici Mirandulæ,& Angeli Politiani, tum de
liberalitate LaurétijMedicis erga Hermolaum,acdeiniqui
tate fuitemporis. -

x. _ De dijsipfis,eorumq3 nominibus in Romanis facris,qui


fegetibusacfrumentisprxfiderentexVarronis & Augufti
ni libris.
xi. _ Quâ mollianimo Artemon Periphoretusfuerit,& hi•.
ftoriâ perlepida de mirificaeius formidine.
C A P ITA L IB R I ×VI,

1. - Qg*fiieritorigo Hetrufcx difciplinae,acdeTageteua,


te,quièGlebis extitit, eiusq;librisdiligenter
• • - ' ©
egeat;
3 . -
P. 1 N D E x s 1 N G v L o R v M c A p.
11. De ferpentum natura & genio in Aegyptiatheologia,&
qua ratione accipitris capút illis addatur, aliaq; de accipio
tre memoranda.
III. Defozdereinter Gabios&Romanos, quòd in corio bo
uis inftar $i;
exaratum fuerit,& unde clypeis nomen,&
quid item Clypeare uerbum defignet.
IIII. ' De uiribus&argritudine amoris, acde eius remedijs co»
piosè relatum ex Arabum commentarijs.
v. T M.Varronis oraculum de Romano imperio, quodexau
' gurio x11 uulturum per M.cc annos futurum effèt.
yi. T Qui fuerint apud ueteres Adamiani,& Nyétages hxreti
` ci,açde Lychnobijs etiam ÉÉÉÉÉÉ& Horatij locuscx,
pofitus,tum de his qui Himerobaptiftae dicerentur.
$7II. – Quibus rationibüs Age(ilaus princeps,& Plotinus,fuas
imagines effinginolucrüfit,acdc Alexändroitem Macedo,
ne nonnihil.
yIII. QuiAbccedarij,Syllabarij,acNominarijfintapud Hie,
$uma- de Abéccdario exuerbis Hieronymi & Au,
uftini.
IX. 9. De Romanisuatibus antiquiffimis,gorumάhymnis&
canticis, tum quidicerentur Mineruij,Ianalcs, &Iunonij
uerfus. -

* _ De M.Antonio quileonibusadcurrü iunéìis uehi con•


fueuit,acde Heliogabaliportentofo ingenio,quileones,tio
gresq; & mulieres ad curfum iunxerit.
- C A P I T A L I B R I XVII.
1. Quot apud ueteresidiomata celebrentur, àc deillorum
inuentoribus,tum perclegantcs fenarrjappofiti,& de Gor
diani imperatoris (èpulchro.
II. De Maximini imperatoris f&uitia,& ueificulis contra
eum uulgò prolatis.
III. Horatijçarmcnexpofitum de Cyclopoinfccna £g; ©
CALP. L rB R o Rv M P ET R1 c R 1 N i rr.
§XdgCyclopeisludis ex ueterüauthoritate, acLucilijuem,
fusde Polyphemo.
““ QJohaúituacfiguraftylus effèt apud ueteres,ac de par
£€g;deletli,& qjdi;cmifitftylum ucrtcrc ex Auguíli,
no,& Hieronymó& alrjs. -

V* , Quae fint teipcraftra ingeniculispueroriialligata & Ari


ftoteis uerbaiiipoliticis,&Varrofis fententia expofita.
vi.Quidfitpropriè Lychnuchos,& emendata uox in Suç,
tonniiuftoria,tüm Lucretij poëtæ carmcnadditum.
viI. Qu d in ueterú numis fit ^.A.A.F.F. acde tribunitia po»
teftafeadnumos fignandos,tumlocus ex deccmuiralibus
tabulis.
VIIJ, Qui fint apud iureconfultos Dire5tarij,& Diri ere,ac

f£ftitutain Pand£t sucriorle&tio,tum;qüidapud Grgcos


Tichobates intelligatur. -

D* _De Tertulliani gruditione,aceius uerba contra Marcio


né haereticú relata,& quomodo Hieronymuseatiäftulerit,
x. ' M9s ueterum demittenda impcratorüm imagine ad ur·
5em,fiquandginabfentia crearétur,& quöd ipfîiùdìiìi
, las imagnes Caefarum recipere uolüeruht,
><I, Quifint apud AcliüLampridium Bcne naßti homines
ac dé imperatoris Antonini Hcliogabali flgitiofa& im,
fanda libidine.
*II.- . De Architzcolumba uolatiliex mocchanicaeius difci,
plina,acdeBoëthijphilofophi pari ingenio & doéìrina ad
mozchanica quxdã miranda efficiëdaά C,fJiod6ri Varijs.
*III. . M randú§%adynaton uideri quodã Iofepho ììdì.
Alexandro Maccdone,uthuicperindeacMófìïíï
ph;licipatueritcitransfrctaretin Perfascum exerciô],
3xIIII. Aureliani imperatoris jÉ ad Zenobiä Palmyreno
fgnregin•eiiigrefponfum quâalto&gencrofôiïò
adeundemfitredditum. -

' . Vnde
C AP. I N D E >X S I N G V L O. R V M C A P.

xv. Vndererumprincipia atq;effeétus inuitaexiftant:&quo


modoaftrologi,Phyfici,at$ Theologi interfedifièntiuht.
>XVI. Quid fitmórbus Tonfillarum, in jua maximè parte core
porIs,qualiq originedicantur Tonfiilx.
- C A P I T A L IB R I xviii,
1. . De Hormißda Perfàrum principe,& quo aftu,atq;com
mentoè cuftodia fit liberatusab uxore.
Vergilijcarmen emendatum contra quorundam infcitiâ
* Furit intus aquai: -

' exQuintiliano &alijsauthoribus>


111. Diétum Demofthenis de fua fuga,ac uerbaTertulliani
explicata,& quopa6to Cicero & Démofthenes in proprijs
caùfis maximè dégeneres,actimidifuerint.
IIII. Horatfjpoëtzuerfusexpofiti contraaliorum fententiam
de Attae fabulis,cum inquit:
Reéte necne crocumflorcs%perambulet atte,
Fabulafi dubitcm:
ac de croco in fceniscopiosè expofitum.
v. Quid apud ueteres Muginarifignificat, & quomodo ea
uoceutatur Cicero,& quiditem fitapudVarronem expro•
uerbio Min facere.
vr. Qui fint proprièMiliteszredirutiapud poëtamAufoniû,
aceiufdem uerba inepiftola explicatâ.
vit. ' Quo paéto Varronis uerbainlibro deagricultura&men,
dari oporteat,& quo fenfuaccipiendafint. -

;
„iit. . Accijpoëtæ uerfus apud Apuleium recogniti,& quopa
- dto mutuatus fitillos ex Acciana tragœdia.
mx. Egregiè faétumà rege Alfonfo inlegenda Liuij hiftoria
contra imperium medicorum,& de fimultate inter eum &
CofmamMedicem.
x. M.Ciceronis uerba expofitade L.Tubulofacrilego,&
ILucianiuerfus additide eodem,tum quàmacri carmiiieRo
1113nOS
cap. IL I B R o v M P E T R I C R I N I T r. - -

manosciueis Luciliusexagitarit.
xI. Quanta fruitia fuerit Auidius Caffius, acde füpplicio
illiusad necandos homines per fumum,tumdchis;etiam
quifumos uenderent nóinelegans obferuatio.
><Ii. T Relatum exlege Meniade comprimendis morientium
oculis,& quòd minimé filijs liceret parentum oculos oco
cludere.
XIII.
Verbum quodeftSubulo Hetrufcum effe,acprotibici
neaccipi,& Macrobijuerba deSubulonibusafcripta.
><IIII. - Deánimantibus quaein igneuiuant,acde Chamxleótis '
facie,ingenio,&coloribus.T
C A P I T A L I B R I * * X I X.
I. _ De remedio expergifcendiãfomno,& quomodo inter
fe differantauthoresde Alexandro Macedone& Ariftote
lephilofopho enarrantes.
II. Deinftrumétis militarium machinarum,& earum uoca
bulis,acdeTellenone,& de machina Demetrij ducis quae
Poliorches dicebatur.
III. Ennijpoëtæ carmëdePub.Scipioneallatá,& Ann.Sene
cx uerbainepiftolis emédataatqjrecognita. -

iiii. CaffiiSetieri diétumperelegáns inLabienti hiftoiicum


acde improbaeiufdem Labienidicacitate. -

v, Quidfit Repandiroftrü,& Incuruiceruicú pecus, ex Pa


cuuio apud M.Varronê,& emendataibidemüerbaatq;ex
pofita contra imperitorüfëntentiam. -

vi. ' Deimagine Nemefis,eiusq; poteftate& nominibus&


<PĘ; Aufonijexpofitum.
VII, c prudentirefponfoCecilijMetelliadamicfi,qui'eius
animi£onfiliúfcire cupiebat,neq; effecuiusάingefiio faci
lè confidendum inrebus grauioribus, -

viit. Cerugs;pferuis & fugitiuis accipiapud ueteres,acMar,


tialis poëtæ carmcnexpofitü contra aliorüfententiam,
d M.Cicc*
C A P. 1 R D'E × : s I N G v L o R v M c A p. ^
ix. ' Marci Ciceronis uerba emendata atq; expofita in libro
de optimodicendi genere,exLucianis ucrfibus de Eférni
flO OratOre.
* Locus elegans Heliogabaliimperatoris defuis cóuiuijs
in difcumbendo,acdeSigmate etiämenfà, uclfcdili,& q»
cauoce Martialis utatur.
*I· De Cymbio uafe,& Carchefio,& quo paéto Macrobi
us fœdèerrauit,cumdehis differit inSaturnalium commè
tarrjs, -

*II· Quibus caufis Romanus populus atros dies ac luétuo»


fos haberet,acdeminuendo luétu & publicè & priuatim.
xIII· De Necepforege&philofopho,eiusq3 magice,& Pauli
nipoëtzuerfùsexpofitiexFirmico Materno&alijs.
C A P I T A L I B RI XX.
* * De Sibyllarfidiuinatione, quæ in Branchisac Delphis
uaticinia rédderent,ac ibidcm nónihil de prophetis relatü,
exdoétrinaPlatonicorum. -

11. _ Mos ueterúrelatus in comitijs dirimendis Ioue tonante


fulgurante,& q> Flaminica etiam feriata tunceffèt.
JII. $i;
in Tiberis undatione draco maximus per urbëui
fusfit,Maurico imperäte, ac de alioitem Augufti Caefàris
dracone,quem pro comitiooftcntauit,&alia ibidemcófì*
miliaexhiftorijs ueterum allata.
miI. Defymbolis Aegyptig theologig,acdeLothoarbore,fu
per quadeus locaretur,aliaq3 obiter non infocunda de Lo
tho capillata.
v, Scifa admodumacelegans expofitio â Plutarchode ori
gine uerbi quod cft Spurius,ac nonnihil etiam de Latinis
... praenominibus.
vi. T De Veftalium capillis,quiadarboré Lothon obruerent
ac Plinijlocus expofitus,tum quae arboresfeliccsautinfcli
ς<säueteribus habcrcntur.
• . Quid
CAP· IL I s R o R v M : P E T R I c R I N I T I,

yir. _ Qaidapuduetcrcs{it Prztextatus fermo, ac de uerbis


Prxtextatis,& quomodo in ea uoce parùmconfèntiantau,
- thores.
VIII. _ Aenigmata duQ allata,unum ex Platone, alterü ucrö ex
fabulis Plautinis,& utrüq; lepidum,& perurbanum.
ux, Delicentia ueterum poëtarum in notandis hominibus,
ac elegans parodia Metelli confulis contra poëtam Naruiti,
tumdélegéàcenforibus lata,qua poëtarú maledicentiare,
primeretur.
'I De morbo elephantiafi, &undenomë acceperit, ac de
iichenis ibidë,&Callicafcabiecötra quorundãinfcitiam. _
C A PI T A L IB R I XXI.

r. Qui maximèdicantur apudueteres nullo affeétu perture


bati,ac de M.Antonino imperatore& Philippo Aujgufto,
ui nullo unquâ commento adrifum potuit excitari.
11* T De Mario Gratidiano,uiro prgtorio, & quanta immani
tate â Sergio Catilina diffèótus atq; interéptüs fuerit inSyf,
Ianis tumultibus,ex lulio Firmico,& alia de Catilina & Ci
cerone addita contra Feneftellam.
III.
De uaticinijs peraquá & peruinú,& apud quos maximè
opulos claraeffèntex Plutàrcho,&alijsauthoribus.
IIII, Ê Monetæ nomen & origo allata,tum de eiufdem
gT° & infcriptione in nummis Cxfaris Domitiani Au
Ul1t1. -

v. T De uiribus dxmonü,& quòd eorum fex genera tradana


tur;diligens adnotatio ex cömentarijs Pfelli& Auguftini.
vi. Qjix figura fit diccndi in ueterum libris Mcdiüsfidius,
qua3 origine cenfèrt dcbeat,acde Fidio deo nonnihil.
vii. T Quibus uerbis in Latino fermöe uti debemus,& quáue
recunda cffè debeat in cóponendis uocibus tralatio.
viiI• De infigniatq; mirifico portento infantis, qui duplici
d * T pcçtcre
A.P, f N D E x s INGv Lo Rv M C A P,
pe&oreatgcapite biennium uixerit hiftorianon contem,
nenda,acdecaufis portentorum.
rx. Traditum effe,quòd exuirisfàpientibus plerunq;infàni
acdementesgignantur,exemplo addito de Ariftarchifilijs
uiridoétiffimii,&aliorumcomplurium exAelij Spartiani
uerbis. -

x. Quomodoaccipiëdumftadium,& quämultiplexfuerit
ac nonnihil etiam de alijs menfuris. .

xt. Przclarè faétú atq;ingentianimoab Auido Caffio Au•


ufto,infeditioneexercitus,atq3 eiufdé uerbaibidérelata.
ΣII, * Quibuslicerctin urbe fepeliri,acdc Pofihumio Tuber
to,uiro confulari,de quo M.Cicero inlegibus fubobfcurè
intellexit. -

xIII· De Romanis familijs Fabiorum,atq; Curionum,& qua


maximè dignitate inciuitate prgftarunt,tumde Lepidis etiâ
breuiter adnotaturn. - -

*IIII· Quantüfitabamoris contagioabftinendú, ex Cratetis


philofophifèntcntia,acibidem Panetijuerbanotata ex An
neo Sefieca,in quibuspargrauitasatq; dodtrina exiftat.
*V· De ftudiö ueteruminaüfpicijs,acdehis auibus quæ omi
nofx, acinaufpicatae haberentur,quxq3Qfcines aut Praepe
tes dicerentur. -

- CA P ITA L I B R I ×XII,
1. Copiosè expgfitum de Aforiticis pauimentis,ac de Li•
thoftratis,feutcffèllatis,deopcreucrmiiculato, ac de Cero.
ftratis nonnihil.
"*' DepoznaRomanorumciuiumperuiteis,acPlinij uero
baexpofita exhiftoriade ScipionéAphricano,tumdeuit&
centuriali copiosè.
III, _ De fortibüs Prxneftinis,eafíigorigine apud Romanos
& quomodozderent in templis,ac Liuij locus expofitus.
IIII, §ü prudëtia M. Catoiudicaueritnöeffépüblicéau
diendos.
-
® A P. , L 1B R o Rv M p E T R I. CRINIT I.

diendos in Romana ciuitatetres Athenienfium oratores,id


eft Carneadem,Critolaum, Diogenem,ac de illorum mi•
rabiliingenio &facundia.
V. Quae différétiatradat interdeportatos&relegatos,& qui
maximè authores Deportarihomines acportenta ÊËà;
V'* . De quadragenario numero& eius poteftate in puerpe•
rijs&infantibús,tumdefeftodie qué`Graeci Tetracofton
appellant.
Vi'- " De clemétiaM.Antoniniimperatoris,& qbus maximè
uerbis cótrafeipfum cófpirantibus parcendü monuerit.
viii. ' Quäcöftanti,& altoänimofueritM.Cato,&eius diétü
defè, cum bella inter cxfàré& Pompeium xftuarent,
Ix. De Profà & Poftuerta Romanisdijs,acibidé de Antea
uorta,& quòdinterfedifferant, quaq3ratione colerentur à
Romanis.
* Qgx fint Samiata ferraffienta in AureIiani Auguftini
epiftola,&Samiarearma,acdeSamijs uafis& Numiæ Ca•
XI.
pedunculis in Romanis fàcris.
oratore Ifocrate,eiusq;infignifacundia,& quomo»
dotriaimprimis notandaprxftitéritex hiftoriâ Paüfanix.
*'t . D: eruiditione Crifpi Paffieni,&ciuseleganti fèntentia ,
in habendis, probandisq;amicis. - '

J c A P IT A L IB R I ×XII, -

*. QuödQ&tauius Auguftustriapotiffimum inuotis ha, *


5gerit,acd
Romanos.
efortunae uiribus,honóre,&nominibus apud
-

II. De immodico luxu Antonini Heliogabali imperatoris


ac deeius culcitris cumleporinispilis,&perdicum; plumis,
ibidemq3expofitum de accubitis.
Quâ diùinationisfpecies habendafit Capnomantia,&
Statijpoëtaeuerfus allati,atq;expofitifüperhâcuaticinafidi
ratione,
- d s Quod
'• ' 1 w D E x s I N G w L o R v M ς A P.
uII., Quòd imperante Tiberio uitrum flexibile,acduétile red
ditum fit,& qua pozna tantae inuentionis author damnatus
fucrit.
V· Qgibus cibisuenenata quxdamanimätiauiuant,utVi
P-£$ ac de amphibijs etiam &alijs.
vi. I. Deos effèaccipiendos tam fœminino genere,quämafcu
lino,acde Luno ètiamdeoproLuna,& quo cultüatq;infti
tutisapud Carras coleretur.
vii. Iudiciumà poëta Marullo faétum de Latinis poëtis,&
quQuiti9 notati fùnt,aut quo ordine habendi.
vIII. I De Iuliorum,& Antoniinorü familijs,& quòdinhomi
nibus improbiffimis,atq3 monftrofis defecerint. _ .
ix. . Vinumeffèremediocontraaconitum,acdefenfùs à ca
lumnia quorundam Macrobius, qui cicutam pro aconito
audacius,quáueriusfneius Saturiialibus repohunt,
Quàm iniquoanimo Porphyrius philofophus Chrifti
religiónem fit infe&tatus,atq; êiufdem falfum átq;improbii
uaticinium appofitum,in quo Chriftianos ipfosper trecen•
tosfexaginta ànnos duraturos fcripferit. -

xI. DeVal.Homulli ingenio,& eiufdemdiétis cótraM. An


toninum imperatorem,eiusq3 conftantiam.
xII. De difciplina Arabum in áftronomicis,& quòdipfa ho•
minum xtas certis temporibusadplanetas referatur.
sziii, • Expofitum diligenter quid Hoftorium fit,quid Rutrum
- & Rutellum,ex Lucilijcarmine,ac deimaginibus etiä cum
rutrO. -

gitur, . Vnum effè hominem interomniaanimantia,quicalidis


in potu utatur,& adVenerem pro libidinc quocunq; anni
temporeaccedat. -

cA P ITA LIBR I ××II II.


1. Quantum Ariftoteles Platoni magiftro conccffèrit, ac
uerfusinaraab copofiti,& quòd magi ctiam Platonici im
molarunt
————

X. ALP. IL I B R o R v M P ET RI c R r N I r I.
molaruntpropter abfolutum nouics nonucnarium nume»
futm.

II. _ Decultuquorundam animãtium äuarijs populis, & de


Syriadca,ciuisęeffigie relatum.
IiI. T Mercurij Aegyptrjuerba de natura, acde maicftatc dei,
deq3 fpiritu& mundi materia,acde homine.
iiii. Poëtae Lucretijobitum eodcm die contigiffè, quo Pub.
Vergilius uirilemitogam induit, Licinio & Pompeio Cof.
ac de natali poëtae V&rglij.
v• . Quâ féuéré faétumfitä Romanis contra infolentiam,&
de conuitijsatq;contumelijs, qug publicè intriumphantcs
à feruulis diccrentur.
VI• _ De animätibus,arboribus,aclapidibus quae naturalicô
fknfu cum Solis&Lunae uiribus confentiant.
viI.- Verficuli aliquotin Vergiliano poëmate emendati,acde
daétylicis,& fpondaicis numeris nonnihil.
viii, Quaratione intelligafuerfacrü fieri,acuerba Plinij ex•
pofita depopulis Sabinis ex hiftoria Sifennae.
Ix, " Plautiuerba expofitain prolo.Poznuli,quolocoAriftar
chi Achillem nominat contra imperitorum fententiam.
sc. Perlepidahiftoria de Phrynemeretrice& Praxitele,&
quocömento ufafitinexplorãdis Praxitelisoperibus, quae
, abfolutiora forent.
>XI, De doétrina Ioánis Scotti,& quã fxuiffimacxde ab in
gratiffimis difcipulis interemptus fuerit.
>xii. T Verbaexepiftola diui Auguftirelata de luxu,& molli,
tie Mecœnatis,& quàm impudenteratq; infcitiffimèabim
peritis deprauatafint.
xiii. ' De impia,& uaniffima fuperftitione Templariorum,&
quomodo à Clementepontifice maximoabòlitafucritnö
iniecunda cognitio.
xiiii. TcrtullianiùerbaexpofitadeCurioaleatore,& ##;
- traQlatug
-

.AP. I N D E X S I N G V L o R V M C A P, ' '

tradaf fuiffè intalariludo ex M.Cicerone,Pediano&alijs.


XV. Quidfignificent hz uoces,hoceft Tricones apudIuii•
ùm Capitólinum, & Limphyones in cpiftola Phlegontis
liberti,acde Lympholentis nónnihil.
xyi. Quisapud ueteres Aegyptios maximus omniü deus ha
berctur;qualiqimaginefféx oraculoSerapidis celebratus.
- CA P IT A LIBR I XXV.
r. j Qui maximé homines comitiali morbo uexarent,&qui,
busargumentis agnofcanturex L. Apuleio & alijs.
. _ Denominibusaufpiciorum apuduetcrcs,ac deillorum
fuperftitiofis obferuationibus exantiquis É mmaticis.
m. - QgantafueritEfdrzfàcerdotis eruditio,& quàm mirifica
eiufdé memoria,in ordinanda atq3 componenda Hebrzorü
philofophia,acde Cabala etiänönihil exuerbis PiciMiran.
* IIII. T Quidfitapud iureconfultos prxfcriptio quinq; pedum
ac CicerQnis uerba expofitain libris delegibüs.
Quae foretinlibrispontificum dea Tuíülina,& de facer,
' dotibusTutulatisin Saturnio carmine diligenter notatum.
Lapidare & Lapidationes uario fignificato intelligi, &
' quiditem Lapidefcere,ac Lapirefit explicatum.
vii. Quo nomine apud ueteres mäna diceret,acde illius ufu et
cognitione apud medicos,tum demanna thuris nonnihil.
VIII.
§¤ÉÉÉ fit apudueteres authores minormul&a,&ma
xima,acdemul&andis iniurijs exduodecim tabulis diligen
ter obferuatum. -

Ix. Deoraculisquxarderentur in Dodoneexfonitupeluium


& Aufonijpoëtae carmen de hoc expofitum.
x, Quidfitfonticus morbus in legibus decemuiralibus,&
fontire ucrbum in quo fignificatu accipiendum fit
;xi, Denominibus&poteftate deorúapùdueteres,& quäin»
anisacfutilis eorum fuperftitio foret ccpiosè enarratûm,
finis indicisfingulorum capitum,librorü Pctri Criniti.
INC EX
INDEX MEMORA· Aemilius Macer 433•.
bilium,quz his libris Aequilibritasapud Cicero,
continentur. , [nCtm 693 .
•. A. Aef.çhyli interitus 23e

Ε, Bftemijpifcium Aetashominü quomododiui .


3) Sirij 35o. ditur peraftronomos 346.
ΚΕX6] Accius poëta 4o4. Aetas Mofisprophetæ 116.
[Z $ <£?$] Accubitalia 34o. Aeuitas quidfignificet 145. .
Äçìbit: quid fint 34o. Aguiternus genius 2o2•
Adaddeus?Affyriorum a17. Afranius poéta 411•
Adulterorum pQcna 183. Affeétunullo perturbati
AdytusBacho facer Ly/ ui jot.
guri 313. Agelaftosdiétus Marcus ..

Aάigmatadu9 expofitasos, Craffus 3io.


Aegyptiaetheologià fym- Agrippae quifint 336,
bola 3oi. Aiusdeus 313.
Aegyptijlepra infeéti 3os. Albius Tibullus 445,
Aegiptij& Lacedxmonij tol Alce meretrix 177. .
lerant fures. $7. Aleator nobilis Curius 362.
AegyptijqualesfintexVopifAlexanderalexfortunam
cGinuita Saturnini 199. rexit 246.
Aegyptij quales exPompo, AlexandriMacedo,natalisdi,
nio Mela 133. , €S 4. &?c.
Aegyptijfycophantae 151, Alexandriuindiétain eos qui
Aegyptiorumlitterae hiero, _ fumumuenditabant 279.
glyphicx 115, Allocutius deus 313.
Aegyptiorum deus maxi» Ambire 2o.
[muS - 364. Amilius Gentilianus 247.
Aegyptiorumfuperftitio in •Amici qualiter accipiendi&
cultuanimalium 35o. probandi : 336è
Aegyptusterrarü parens 133. Ammianiclementia . 289.
Aemilianus rhctor , a17. Annus undedictus eft . ao.
v * - -- - r e Amori
I N D E X.
Amori non amplius c5ceden AnneiSenecz fentëtiæ edifc€
dum φ uirtute 2s. dae 21,
Amoris?gritudo qualis & Anneus Lucanus 474•
eius figna 241. Anquiro & anquifitio uoca•
Amoris Contagio quäta ex Pa . bula Romana !»•
netij uerbisTallata ex Sen. An fanétum 1. O.
folio 311. Anferes facri habitiâ Roma•
Amphiuiaanimalia 341. nis 35o.
Amphora pendês Bonofi141. Anteuorta dea 33o•
Amputare quidfignificat 1o. Antropophagi qui <;4•
Amülentü pcftileiitiae 12. Antias Fürius 435.
Anpro circum 1•. AntoniniHeliogabali luxus,
Anacharfis deftatu Athenicn folio 337.
fium - s. Antoninorum familia qualis
Anacreontis interitus 31. folio 345.
Andinus uates Verg. 43». Antonius diétus Heliogaba^
Anaxarchidis patientia 164. _ lus 149.
Ancus Martius 45. Antonius Commodusgladia
Andrifcus Adramitenus *se. tor z4*.
Antigoni filiuspoliorchites ApelliAlexandris imaginem
folio 255. pingere permiffum T ***•
Anirnaliú quorundam uiétus A.Peífius Flacus 47t.
folio ao5. Apis natura 113.
Animantia quae uenenisalan, Apollinilothos facra 3o2.
tur 341. Apollo Clarus 313e
Animâtia qugcum lung& fo. Apollo deus 38o •
fis uiribus confentiäf 353. Apologus perelegans de Fu•
Animantiú corpus ex quattu, _ rio 3; fmO 2%,
or elementis 114. Aquamulfa 69.
AnneiSenecae locus expofi, Aquilus poëta 414.
tus de meta fudante T 13s. Arbitri PetronijdeCiconiadi
Anneus Seneca 4s», dtum *7$.
Arborcs
I N D E ×,

Arborcs damnatx3o4&3o5. Afaroticapauimenta 314.


Arborcs quae cü folis & lunae Afinius Gallus , 47o.
uiribus cöueniunt 355. Afinius Pollio *••primò ima»
Arabum difciplina inaftrono _ gines ftatuit 247.
micis 346. Athenienfiü adminiftratio ex
Areopagitxlibrilatinitate do AnacharfisScythx fcnten•
nati 36o. tia ' - $•

Arietes reciprocicorncs 39. Atheníenfiühierophantz 156.


Arifta 236. Athenientiü oratores qui Ro
Ariftarchi Achilles quid fit az mznö crantadmiffi T 3:9.
pud Plautum 358. Atrzbilis uis 49;
Ariftarchus Alexãdrinus grâ Atridies& lu&uofiRomae
maticus 318. nis 196.

Ariftarchus Philomctoris prae Atta poëta 423,


ceptor 318. Attae qui dicantur 423.
Ariftippi refponfum cur.do^ Âttici Romaniuaria noia 417
dtiores potius aedcs locuple Attilius poëta 413,
tííquá pauperü petant 1:o. Auaritiâ crimé quomodo de
Ariftóteles :…p\r 13*. teftandum 11.& 12.
Ariftoteles quantum Platoni Auesdira:& ferales 313.
conceffèrit 348. Aues ofcines 324.
Ariftoteles commendat Plato Aues quzuolatu futuraproté
tOn€m 349. dunt 324•
Ariftotelesaccufàtus dehyrii, Aues prxpetes 314•
noinHermiam ibidemìa. Aucsincèræ 314•
Artaxerxesâ 5o filijs necitra, Auesauf,picatæ & inaufpicare
ditus 138. folio 314>
Afaxcrxcsi
folio
s5filioshabuit13s. Augures quinq;genera aufpi
tiorum ©bferuare 367.
Arthabefdis 143. Augufti Oétauij rclata de lu
Aruntius Stella, Patauinus _ xü Mccoenatis 36o.
folio Augufticöf
314. iliüinamicitia 33«
€ 1, Augu
I N D e ><.

AuguftiOétauij ediétum de Bifàntius diétus Iulianus ss.


toga . 62. Bifantius Iulianus fimilis Ale
Augüfticxfa.dracones comi- _ xandro 285.
tio exibiti 391. BifàntiüCóftantinopol. 155.
Augufti Oétauij tria potiffi, Blandiri Atticorüuitiâ 216.
mufm uOta 337. BoëthrjcollatioMuficz, Geo
Auguftini fententia depoétis _ metriae,Arithmeticae 219.
É; 3o. Bonifaciüspontifexinfolentif
^#3;j confpiratio con _ fimus 129•
tra Antoninum 314. Bonofusuinolentus 147.
Auidijprxclarèfaétum 31o. Brutianiquifint 32.
Aulus Serenus 498. Bub9 auis inaufpicatiffima.
Aurelius Propertius 451. _ folio 323.
Aufpicata:&inaufpicatgaues Butaeprodigalitas 246•
folio 323. “T C
Aufbicia ueterum 313. ^.Afinius Gallus 47o.
Aufpitiorü ueterü noia 366. Cabula quid fit . 56s.
B. Cabulalibrorü Efdrx quâ cöz
Acchus deus 381. fentiat doétrinae Chriftianae
Ba&rianipopuli 37. folio 369.
Bambiena urbs 218. Caducaaufpitia quae 367.
Barbarorü defcenfusadMara Caedes Ioánis Scotti àdifcipu•
thonem 289. .'{is - 356.
Bardifànes defuribus . 37. Cxleftiaaufpitiaqugdicantur
Bardifanes Caldaeorú doétiffi folio 367.
muS, 2o5. Czlibatus interdiétus Roma
Bafilius Magnus 114. nfs. 2134
Bcllifàrijpriiicipis epiftolaad Caelibescuftodesaerarij 213.
Totylam 96. Caelumâ caelatura *72.
Bellifariusdux 15z. Caeritae tabulæ 121.
Bellona dea 381. Caefìus Baffus poëta 467.
Benediétus Phil. 13s,& 17o, Cxftron 3o8.
- Caiana
I• •N D E X.

' Caiana uilla 235. folio a7s.


Caius Furius 25. Caffius Seueruspoëta 463.
Caldxis& Ariolis nö creden Caffius me uiuumuri oportet
dum 139. _inquit ' 286.
Calidis potionibus folus ani Caftra le&ticariorum 11«.
mantiü homo utitur 348. Catilinae maxima immanitas
Canariaaufpicia quae 367. _ in Mariü Gaditanum 3ti.
Canes amatores 491. Cato omniü bonarüartiü ma^
Cani in homine 76. giftcr 3z,
Canitiesiniuuene 67. Cato ebrius infeétatus 113.
Canonizati dijimper.olim & Catonis magnanimitas _335.
âfènatu Romano ao6. Catonis prüä&tia q, nó effènt
Capillataarborlothos 3o4. audiendi Atheniéfium trcs
Capillorú prxfegmina flami iegati 329.
numrecondenda 3o4. Catöhisnotat incóftatia 113.
Capnomantes , 33»• Catulus poëta 47. £•
Qapnomantiaquid . 34o. Claudijpulchriinuentum de
Capgniusimpérator creatus fulgure 36;
folio 19. C.Clödius Sabinus 479,
Carbilius - 4oo. C.Germanus Auguft. 465.
Carmanipopuli 113. Cenforinus Romänus 244.
Carna dcâ - 381. Cenforúleges contra maledi•
Carneades orator quö Rom. centiam poëtarum 3o8.

nonaudiebatur 349• Centuffis léx centenaria 215.


Carinus imperator 353. Centenaria cozna 21$.
Carthefiumi 295. Ceres dea 381,

Carolus CaluusFrancorum Ceriiptêfêruis & fugitiuis


r€,. . . 36o. folio 291.
$ lapis 55. Charondas
Ca iiconfpiratio contra An C.HelinusCuma
9e.
431.
tOninum 334. Carißianidi®®* . 14.
Caffiusalter Catilina diéiüs Chriftiani reuocatiäMaxinii
- e 3 ano
I R .D E >K.

ano& eius fzuitia 119. Coloris tripliclstentoríüTam


Chriftianorü imagines fubla- _ burlani %.
tæ è tcmplis 155. C.Mecœnas 456.
ömentariüanquifitionü 1 •.
i*». Comczdix Philippidis autho
Chriftianorüdeus iroA£*,* 15. ris interitus 11.
Chriftus Icfus accipiëdus pro Comitiae quando dirimerent
deoex Gamaliclis diéto iso. folio 209.
Chriftus Chreftus diétus 15. Comitialis morbus Hcrculeo
Cicer iaétuminacum 21 s. us diétus 36$,
Ciceronis locus reftitutus 29* Comitialis morbus unde di
Ciceronis excufatio in caufà &tus 365.
cum Catilina 311, Cömodi impatoris natalis 14.
Ciceronis pufillanimitas 171. Cömodi impcr.crudelitas 37.
Ciconia pietaticultrix& gra- C.n.Aquilius poëta 414.
cilipes di&a 75. Cn.Cornelius Gallus 451.
Ciconia fculpta in regum fce Concordizres magnx crefcüt
ptris foIita •75. folio 2o4•
CiconiaTheffàlis facra 35o. Confonantiü efifio in prolati
Cilfere 124. One 27$.
Cilones 114. Confualiaf&fta 382.
Cingulü militix quibus cöcefConfules finguli binisprxfe
fum à Romanis 89. _¢tilegionibus 192•
Ciuitatis uenenum 2o4, Confus deus 332.
Clarigatum accedere 116. Conftantia Leznae meretricis
Clemiäs abolitor fe&tae T&pla, _ folio 154.
riorum 361: Conftantijimperatorisrefpon
C. Licinius Imbrex 414. fio ad rcgem Saporem 315.
Cliuia & Cliui 367. Conftantij imperåtoris atas
C.Lucilius poëta 4o8. _ quo floruerit 33.
Clypeodes gemma 140. Cóftantinopolis diétaBizan
Columbae cultæ à Syrijs 35o. tium 155• i
I n * D £ x,
Conftantio epiftolamiffââ re _ habendis , 336,
ge Sapore 34. Crucis fignum quid fuit Ae,
Cönuiuiütriumphantiú 354. _gyptijs 116. -

C.Albi Pedonduanus 4so. Crucis figniuis ****** 116.


Cordis humani natura & cui C.Ticida poëta ' 434.
hirfutum
- -
1•3. C.Titius Roma. 63
*
-

Cordis humani crefc&tia 115. C.Valerius Catullus 4,7.


Corium draconis centü uigin C.Vale.Flaccus Setinus 487.
tipedum 3oi. Curionü familia unde orta 311
Corn. Licinius Caluuspoëta Cultus quorundâ animantiú
folio 4to apudüarios populos 35o.
CornelijTacitilibri honorati Cuninadea 381.
à Tacito imperatore 6*. Curius aleator 362.
Cornelius Gallus 451. Cylones 114•
Cornelius Tacitus mendacio Cymbium quid 294•
inccffitur 2 21. D 4

Cornificius poëta 431. Aciae longitudo ss.


Corn.Seuerus 473. Dxmones folares 356.
Cornutus 27o, Dxmonü uires 314.
Corui& coruices aues 313. Daemonüfex genera 315.
Corporafan&a 12 uultures a, Damnatus & reus quomodo
pud Ennium 244. differant 49.
Cóturnices comitiales 366. Dardanus Magus 14-6.
C.Rabirius 488. Dec.Iunius Iuüenalis 488.
Crathetis philofophi fèntétia Decius Laberius 319.
deamoris contagio 312. Decius Syllanus 61,
Crines ueftalium fufpenfiad De dijs uáriz opiniones 58.
lothon 3o4. Degeneres filijexbonis parê»
Critholaus Athenienf.orator tibus 3t$.
quö Rom.nö audiebat 319. D&lapidataitinera 537.
Crimen fcopelifmi 141. De littcre maxima conuenien
Crifpus Paffienusd& amicis tiacumilittera f. jt6.
-
Demo
I R D Ε X,

£)emofthenesignauus inpro DionifijÄreopagitxlibri Lati.


priacaufa. 271• nitatedonati 366,
Deo credendum nonde eo Dionyfius cum cornubus tau
quxrendum 196. ri 35o.
Deorum trigintamilliaapud Dionyfius tyrannusludi litte,
Hefiodum 38. rarioprxfeétus Corinthi 29•.
Deorum omnium ab officijs Dirzäues& ferales 373.
nomina 3so.et 381.et381.et383, Direétarijfures 259.
Deportatihomines 33•• Diues quis ex paradoxa Cice
Deüs utroq;genere dicif 343. _ ronis 192,
Deus idé qui&dxmon 157. Diuinationis fpecies capno^
Deusomnium maximus Ae- mantia 34o.
gyptijs 364. Doétores cur magis frequen
Dianadca 581. tëtædes diuitü ö3 pauperü 13o4
Diagorx Rodijinteritus 31. Dodonis oracula 377.
Dianae templiconcrematio,et Domitius Marus poëta 464.
author 2 •, Domitius Veronenfis 167
Dicendi genus triplex 134. Domitius Nero 345.
Dies luftrici 48. Draco quinquaginta cubito•
Difficile ualde inuita 251. rum 3ot.
DijRomanorü quiduodecim Draconis corium uigintipe
menfibuspreponebátur 13o. _ dum longum 3o1•
Dijuarium partiü mundi 14s. Duotantum clementa ii4•
Dijfegetum. 23$.
IDilapidare 373, dulicadea 331•
Diligat ueladiuuet qualiterin Elapidare 373•
telligendum 315. Eleazar Iudaeus magnus 15t.
Dinocrates fabricator a1. Elephantiafis quomodo diffe
IDiodörusàfecretis regis 463. rätalepra 3o9.
Diogenes Qrator άmodo Ro, Elcphantiafis unde diéìa 3op.
maengn effetaudiendus 319. Elephas funambulus ss. »
Dion Pru(ienfis . 13. Emaus oppidum É -.

•-• ' •
-

-> I1

I N D E X,
Encomium de Germanis 197. F
Pneth qs deus Aegyptijs 239. Abiorumfamiliaorta
Ennius centurio 397. unde 34£•
Epies interpres 239. Fabius Dorfennus poëta 412.
Epiphanius pentaglottus 151. Fabulinus deus 381.
Epitaphium Gordiani impe Facelitis Veneris filia 35o.
_ ratoris 251, Falfitas (noraculis 134e
Epiterfes Aemiliani pater 211. Fauftina nobilis fœmina 24.
Erichthonius 37. Felices arbores 3o4•
Efaias f&étus -72. Ferales aues & dirae . 323.
Efdrxeruditioatq;
taS
authori368. Flacciliberdeindigitamëtis13
Flaccus Setinus póéta 487.
Efdrae librilatinitatedonati369 Flaminesac pontificesRoma
IEuägelusdiftusPixodörus32. _ ni 156,
Eucfietxpeffimihxretici& Flaminü unguiü prxfègmina
impudici 118, fub arborécondendaT 3o4
Eunúchorum officium apud Flammida animalia agi.
reges Perfarum 6. Flaminicaàtonitruferiarifo
Eurylochus 49. let • . 3oo.
Euripedesâ canibus laceraf23. FlauiaDomitillaRomana 158.
Eufèbius orator 193. Floradea. 381.
Eutiches trigintaprolium ma Fornacaliafacra 318.
ter 13s. Fortuna uaria 185,

Exagonus legatus conieétus Fortunae uires,honores acno


indolium ferpentum s. mina 337.
Excantare fegetes s5. Fortunae fimulacrum apud
Exconfules qui fint,exquæ, _ Scytasac Smyrneos^ io.
ftores,expraefe&ti 173. Fortunae uires exPacuuio le.
Excuriati apud Ciceronę 173. Fornax deus 382,
Extafis quórundam doótiorü Fraus Mercurialis 1o7,
' _ inpublico coztu 8o. Fugitini& ferui proceruis
Exterminati apud Cicer, 175. apud Martialcm 291,
$ I Ν D Ε X.

Fulgura procurare &expiare gallinarius 180.


--
folio 29. Ga!lorum legatio ad regem.
Fulguritzarbores 3o. Alexandrum 7%,.
Fulgurales libri 16. Gallorü rcfponfioadAlexan
Pulguratores qui dicantur drum 76,

| , : fölio 29.& 144. Gallus nómadtandus


Fulmina poftularia, peftifera Gamalicl Hcbrxus
& peremptalia
160,
29. GamalieiPauli praeccptcr isi
355.

* Fulminaadülterinainfcenis Gaudio nimiogjinterierinrst.


folio 35. Gebellinorü Aichiepifcopus
Fulmineiétauirgo Ro. 175. _ Prochetus 139.
Fulminitum 143. Gellus fcriptorum ccnforma

.: Fulminum genera
* Pulminum uis
Fuluiz fruitia
Funambuli qui
28. ixmus
176, Gemmata uehicula
13. Gencrabilia quæ fint
399.
15o.
35i.
93. & 94. Gcneris ac dignitatis haben•
Funcrepes qui 23.& 94. dam rationem 17,
Fures Aegyptij& Lacedgmo Genus dicenditriplex 134.
nijn5 adcò perfequunf 57. Gcrmanicus Auguftus poë,
Furius Bibaculus 431. ta 46$,
Fures direétarij 259. Glycyriza ad quid ualet 167; |
FurijCrefini Apologus 15. Gigantes cur excogitati 37.
Furius Antias 435. Gigantum pedes inuolumen
Furta qualiter multanda 57. folio 37.
G Glubereunde 236,
lapis fonticum Gluma
G Agates
morbum curat 379. Gn. Getulicus poëta
Galliaues probati 313. Gn.Marius poëta
236,
477:
41o.
Galli Apofliné inuocant 35$, Gn, Naeuius 400.
alli obieéti daemonibus 356. Gordiani epithaphium 15*.
allicafcabics fiue clephan» Graeciad ÉÉ
gratiatra
tiafis 3os, gicz difci inxdifcédæ 144,
* Græ ci

|
Graeci Calui 6o. Hipparchustyrannus 114,
Grarci mendaces ' 265. Hippias tyrannus 154,
• Græcienfe apud Gelliú 27. Hijpani 11,
- Graffàtor 83. Hifpani quo ftilo ufi 134.
•Gratiarütemplum s3, Homines qui morbo comitia
Graues homines obliuiofi 1o. _limagisfuptaddi&i 365.
' Gregorij Naziäzeni ingeniú Hominis diffinitioiuxta Cice
foIio , 114. rOn€fn 29o•

Gregorius Nazian.Hierony, Hominis xtas quomodo diui


miprzccptor 115. ditur 346.
• H . Hominis uitacentumannorú
Abitudiftinéti Rom.51. folio
-

HÉ fadtum contra Homo folus animatium calio


üum libcrtum 27. dis utitur potionibus 34s.
125,

, Hadrianus imper.laudisaui Homulli feftiuè diétü ad im•


dusoblitterarü peritiâ 199. peratorem 347•
Harpiae familiae 111. Honefti& prudcntes fugiunt
fHeliogabali mollicies 123. publicam adminiftrationé
Heliogabalinimius luxus 337. folio 8e
Heliogabalipretiofafuppel, Horatij locus interpretatus
dex 215. folio 121.

Heliogabalusportentü . 171. Horatius Flaccus 444.


Heliopolitani louis oraculü Hortenfius Ciceroniprælatus
de caefàre Traiano , 317. folio 22o.
Heliotropium 355. Hoftilina dea *36,&37i.
HeraclituisScotinus 214. Hoftimentum 136.
Herculis ftadium 319. Hoftire 236.
Hcrmia Alex.pellex , 161. Hoftorium quid 374,
Hermolaibarbari obitus 11. Humanicordis crefcentia&
Hieronymus Stridonenfis eCOntra [25.
folio vos. Hydriae apud Aegyptios tso.
ff***.* - 1$6. Hyle quid p•
*. - 1, C
I N . D Ε X.
1 - Io.Pici Mirandulæ commen
T Achus Epidammius occi, . datio 77,
fus . 215. 1ofephus Iudxorum uernacu
Hamblicus •78. _ lus 164. j
Hanus deus 33o, Iouis nomina 144•
Ianus quadriformis 71. Ioues trecentiapudVarroné
Idiomatum genera quatuor . folio %3•
apud Italos 46. Iouis tranfmutatio 35o•

Imágines fublatae extemplis Iouis Heliopolitani oraculti


Chriftianorum 155. de Traiano czfare 347•
Imagines quandofublatæ Ro Iouis milites 107»
mæ 211, Iracundimemoriaprxftareex
Imaginesfuiff& Rom,tempo . Platone 1o •
ri5us Numae ázz. Ireclarigatum 118•
Imago dei maximi Aegyptio [focratisfacundia 337•
' rum, - 364. Italicum ftadium 319.
Hmmodicus luxusVarijHcli, Iudaei notati quòd aureííafini
ogabali 337. _ caputadorarent 15•
Impérare quàm difficile ast. Iudæi unum numécolüt 361.
Imprudentia maior quae voo. Iudaicxfarirebelles infufcipi
Hnébraeaues 3,4. - enda crucis imagine 261.
Indigitare deos 11, Iudxus Eleazar 151,
Indigites dij 21. Iulianifruitiacontra Chriftia
Indörum philofophorúfilen _ nos 89.
tium. gs. Iulianus Bifantiusnoété diui,
Infans duplicipeétore si7. . fitintrisparteis 183.
Infauftus magiftratus * 3o5. Iulianus imperatorBifantius
Infelices arbores $•4. folio 89 •
Innocentiateftimoninüprobi Iulianus Grxcè & Latinè do,
tatis 334. &tus $o.
IoannisScottiädifcipuliscæ IulianusBifàntiusfimilis Àle
¥es 359. xandro 283.
Iulianus
I Ν D B >X.

Iulianus uidtimarius 91. Lapidefcunt $7$.


luliorum familia 345. Lapidicinæ quæ 32.
Iulius Calidius . 436. Lapire $73.
Iulius Montanus 465. Lapides qui naturali cöfenfu
Iunius Mcffala 195. confentiátuiribus Lunæ &
Iuno dea 380. Solis 355.
'Iupiter undediétus 107. Laftauros diétuslibertus Pö•
lupiter cü cornubusarictis 35o peij , 116.
Iupiter deus 380. Lauernadea 383s
Iupiter fulgurator 144. Lauernionesdij 383,
Iupiter Elicius, fulgurator LaureaTulliuspoëta 43«.
folio 3so • Laurentia meretrix 131.
fuftitiae filiaNemefis 289. Laurentianus Florétinus 54.
luuenalis poëta 48s. Laurétius Valla notatus zop.
Leconomãtia apud ueteres 110
.Acciuspoëta 404, Leges trigeminae 214,
L.Afranius poëta 411. Leneus 124.
.Anneus Seneca • 489. Leonis fpecies pro terra 217,
Labto Antiftius 144. Leo imperator Chriftianiffio
Laberiusde Pythagorica me, _ mus^ • 155.
'tamorphofi 177. Lepidi qui fint 3zz.
Laberius Decius 419. Leporis cibus quàm conferat
Labienus diótus Rabienus crnatui corporis 79.
folio ' ass. Lepra infeóti Graeci 308•
Laóticinadea 136. Lepraquomodo differat ab
Leznzmeretricisconftantia élephantiafi 309 •
folio 154. Leftrigones Anthropophagi
Lacedxmonijquareferrebant folió - 65•
fures 47. Leuanadea 381.
Lampadius grämaticus 4oo. Lexannaria - 14%.
ILapidare 373. Lex fympofiaca 147.
Lapidefcere 373. Li.Flaccus 158.
f s Liv.
1 N D E X<.

£Libertinadea • 3st. fmentarius cft 347.


Libidini feruit άuolibetanni Lucilius poëta 4o8•
tempore homo 348. Lucilius primus ftili nafum
Libidinofi qui maximè fue, _ apud Datinoscódidit 287.
`• rint - 138. Lucilla 346.
1Librorum Efdrae quãta digni L.Pomponius poëta 4is.
tas ludxis 369. Lucretijuerfus de elephätiafi
Libri Eförae quando latinitate _ folio 3o9.
donati 349. Lucretijlocus reftitutus 11 s.
Lichnobij quifint 145. Lucretius poéta 417,
Ilibrilintei in aede Iunonis 314 Lucretius mortuus quodie
Licinius lmbrex poëta 414. . Vergilius natus I 352.
Licinius Caluus poëta 43o. Lu£tuóíidies unde Romanis
Limbus 1» fignórum apud . diccbantur 296.
Varronem 71. Luétus dicspoftuxoris dccef
Lithoftrata pauimenta 314. _ (um 296,
Liuijlocus éxpofitusde forti, Lupx meretrices : 192.
bus Præneflinis 31g. Lutefcunt 373.
ILiuius Andronicus 3»3. Luftricidies 4-8,
Liuius deus • 343. Luxus immodicus Antonini
Liuius Drufus comitialis 366. Heliogabali • 337.
liuoris uis 151. ^iw 257.
LIulius Calidius 436. !.ymphiones qui dicant :ss.
afrx* 2o8. Lympholenti T. 364•
a•rxítur vos, Lyfyppus propolyclico apud
ILorarijqui dicantur 32. , Horatium 247.
HLothosarbor 3oi,&{355. IM -

L.Varius poëta 455, .Catonis inomnfbus


Lucanus poëta 474. . rebus maturitas 335.
LucianusSamofatheus dijs Macrifius Macellinus. 184.
&hominibus inimicus 31, Macrobijlocus rcftitutus 345
Lucilijcarmen expofitú Fru Macrobius notatus3o6.&339.
Ma
1 N D E x.
Maculrueftiíquöper ignem Marius Gaditanusâ Catilina
in lapidæ caryitio muiidenf . ncci datus 311.
' folio 53. Marcus Cato cum Scipione
MagiPlatoniimmolant 349. _ collatus 194.
Magia Dardani 13o, Marcus cur infelix 319.
Magiae inuentores 18o. Marmoris inucntio 3*•
Magice Necepfi 117. Mars deus 331.
Magiftriregijapud Perfàs 4. Marfii qui dicantur 8.
Magonis libriâ Rom.in Latio M.Attilitis poëta 413.
num uerfì 61. Martialis locus deceruis ex•
Mainardus Ioanncs 273. _pofitus 29l.
-

Maiores ac minorcs,puinciae Mártialis locus defigmate ex•


Rom. 65. pofitus 394•
Malachus poëta melancholi, Mârtialis locus de lepore ad
CUS 6o. G&lliam $e.
M. Mallius poëta 45o. Matura dea 134.
Manaffis regis facies quintu, M.Varroundecunq; doétiffi»
plex 71. mus diótus ä Terëtiano 475.
Männa quid fit 374. Marulliiudiciü de poëtis Lati
M.Antonini clementia in re- nis 344•
belleus milites 334. Marullus Bifantius 179, &
Mar.Antonijfxueritas in mo a19. -

ribus 31o. M.Varro quãtado&trina pol•


Mar.Antonius philofophus leat 171.
cognominatus 5io. Mauricio imperáte Rom. uifi
M. Pacuuius 401. • dracones - 3οι,
M. Plautus 39 s. Maximiani imperatoris frui ,
Mar Catobonarumartiüma, . tiainChriftianos 1198
gifter 31, Mecoznas 456,
Marcia Romana 175. Mecoznatis luxus notatur in
Marcianus iure confultus epiftola Oétauij 36o.
folio i1£• Medius Fidius 314,'
- - Mela
I N D E x.
Mela Pomponiusdc Aegy . Aughtino 314.
ptijs , i33, Monftraunde nafcantur sis.
Melancholia 49. Mofis,pphetaeanni quot 11 s.
Memento quod Gebellinus Mulfumiinfàcris uetérum ss.
e$ . 149. Mulfum in facris Herculi &
Mena Pompei lib«rtus 51. . Cereri 68.
Mcnfurarumdenominatio, Multa minor quid 374•
n€$ 319. Multädziniuriae qualiter 375.
Meufurarumaliquotdiftin&ti Municipia άmodòintelligant
On€S 319. ex Feftô Pompeio 122•
Mercurijuerba de natura,ac Mundiacfpiritusmateria 351.
maieftate dei 3.1. Murcidadéa 382.
Mercurius Aegyptius impri Murcidi qui 382.
misdodtus 15s. IVIurcus deus 382•
Mercurius qualis deus 38o. Mures falemlambunt 341.
MeffàlxCofuiniprudentia18. Mufeafiuemufeaca opa 314.
Meffènius hirfuto corde 2o3, Mufeaopera 314.
Mctafudans inepiftolis Se Mythra deus 97,
neC* 136, Mythriaca fàcra 97.
Metamorphofes uariae 17s. - N
MetamorphofisPythag. 177. zuius poëta 4oo.
Metelluspius luxui dedit9315. NarfetesadConftantiü
Metellus Macedonicus zoo. Ilegatus imperatorem 261.
Me uiuum uri oportet ass. Nafatorum peculium 3*.
Mezëtius ultoradulterij 184. Nati ex Tcmplario&uirgi
ana$$erer Roma 69. n€ 361.
4t*f*#*xwe 69. Necepfus imperator Aegypti
Militum ftipendiariorum mu - orüm 297.
I1€ra 176. Necepfus rex&(philofo
Mineruadea quae 381. _ phus 296.
Mirtho Socratis uxor 17. Necromantia qualis 118,
Monetxtcmplumin monte Negra quxf&ifiputeumdeie
cit
1 N D E ×.

cit _ 34• O&auijAuguftiprudentia&


Negotijpertfcribendú, a75. ciuilitas 23•
Neihefis contumcliofis incui O£tauij Augufti uerbaexpo
tab:lis dea. 89. fitaacreftituta 360.
Nemefis ftatua qualis 89. Oétaurj Augufticdiétumad
Nemefis pater Qceanus $»• zdiles de toga %1.
Nemefis íí: filia 39• OótauiusAugüftusdeRoma

Neptunus Ennofigxus 133. no habitu %3,

Neptunus deus 381. Octauiusprimò diétus Augu


Nicocherontes tyrannus 364. ftus 337.
No&cfcunt 373.
QçtauiusAuguft poëta 44o.
Nodina dea 381 • Oétuagefimüs primus nume
Nodinus deus 135.et371.ct3s3* rus quidfit Pérfis
INominaueteríi aufpiciorü36s* Olympicum ftadium 319.
Nomina omniü deörü iuxta Ominofae aues 314.
officia 38o.&38i.&382,&3$5. Omniaaduniusdeipoteftatê
Nouendecim modi carminú referenda 266.
Horatij 446. Opera mufèa . 324•
Nouiesnouenarius nume Opulefcunt 373.
ruS 348, Opus uermiculatum 3*5.
Nouius poëta_ , 415.. Oraculorum falfitas 135.
Numeríüs Suffuftius 32g. Oraculum Serapidis
364.
Numerus perfeétusexobitu Qraculum Ioui§ Hcliopolita
Platonis 349. nide Traiano 327.
Numorum cxfàris Domitia Oratores qui exconfilioM.
niinfcriptio 314, Catonis non erant Romæ
Nympholeptifeunympho audiendi 329.
lenti ' 364. Orfidijbenignfinteritus 1ss.
O Ofcines aues 314.
Blogones populi 8• Qtium pertfcribendum 275.
OceanusNemefispa Ouidius Nafo 4f#,
ter 89• g
M N., D Ε , >K.
- - - p. Pentelicihermæ aut columnæ

P.
TY Acuuius _ . 4o2. _ apud Ciceronem
Pallium Græcorum 51. Perdiccs bicordes
Parifthmia 247. Periclis feruus
95. `
209•

188•

Parodia Matelliconfulis con» Peftiferaaufpicia unde 367.


, tra Naeuium 3o7. Perfae immolât Platoni defum
Par(multefima quid Lucrc, _ 6t9 349•
„ tius -119. Perfàrum regumritus ineru
Patelena dea 1:6.& 371. diendis filrjs 6,

Pater omnipotcns cuiduo fi- Pcrfius Flaccus 471:


_ lrj 118. Petronij Arbitridiétumde Ci
Paulini poëtae uerfus expofiti _ copia *7$.
folio 396. Petrus Leonius 44•
£#. Pafftenus 495. ***** 257.
Pauimenta xyliftrata _ 31 s. Phauorinus philofophus 14o.
Pauimentalithoftrata feutcf Phauorinus quidam quicom
fàlata 314. pofuit libros Pyrrhdniorü
Pauimentaafarotica 314. folio %os
Paxis infula 217. Phidias Artemonis imaginé
Pedariafententia 232. mamoreabfoluit 237•
Pedarijfenatores 232. Philemon poéta 67.
Pedarijfautores 431. Philippides comozdiae author
Pedeftriaaufpiciaquae 367. folió 31.
Pedianilibri contrâ obtreótà •, ssfar 13$.
t9res Vergilij 53. Philippus Auguftus tranquil
Pediani refipónfumadVergi _liffimus 31o.
lium 33. Philoétetes gsfitdequo Tul.
Pedo Albinouanus 48o, ad Trebatiüm 4j6.
Peflis draconis centü uiginti Philon Bibligs 239.
' pedum sst. Philofophiofficiú ex Pla. s7.
Pellonia dea 38;. Philofophorú imagines inue
Pclufiotx ceparü abftcmij 67. , tcrum gymnafiis 17e
Phryng
1 N D E x. !
Phryngmeretricis dolus quo Plautianæ fabulae 399: ..
impofuit Apelli 359. Plebeijdij 381.
Piacülariaaufpiciaunde 367. Plebes inhominandi cafti?,
Picentes popüli 337. „pud ueteres 231.
PiciMirând officiti erga Her Plinijlocus expofitus desíi
molaum barbarum dum pe _nis i357.
ftelaboraret i1. Plinijdiffènfiode obitu §3;
Pici Mirandulae ftudium aclu _ phoclis 31,
cubrationes 25. Pigtinusphilofophuscomitiâ
Picunnus & Pilunnus dij 381. _ li morbo laboráns 365.
Pius Metellus luxui deditus Plotinus de metamorphofi
folio 35. folio 277.
Pifanum urbs 191. Plotius diétus Plautus $$.
Pififtratiregis doluspro impe Pluto deus 381.
rio aucupando 39. Pozna inignauos bellatores
Pithias Nemefis imaginé fe- folio *73.
cit 189. Pœna quaeperuitem infcrcba
Pixodörus pro deo habitus tur 317.
folio 33. Pœna inuentoris mollifican,
Phanum quid fit 119. diuitrum 339,
Plat9 inter femideos relatus Poëtæ Latiniqualiteræfiníti
folio 349. à Marullo • 344.

Piatocollatus
Socrati
Pythagoræ 188.
& Poëtarum
coërcita
licétialege cenföä
303,

Platoiracundos memoria prg Poëtarum licentiaintaxaiidis


ftare 1o. hominibus 3o7<;

Platonidefuncto
Perße
immolarút Poëticesorigo apudLatinos
35o. folio 89•

Platoniscómendatioab
ftotele
Ari, Poëtices quandoprimum Ro
349. mam ucnit 81,

Plautilocus cxpofitus Ari, Poliorchites Antigonifilius


ftarchi Achillcs 358. folio 235.

g 2. Poli
poliorchites machinabellica _ Phryne meretricula 35s.
folio 284. Principiatria 118.
Polycletuszre AlexandriMa Probandiqualitcramici& ac
ghiimaginé deduxit a47. „ cipiendi . 336.
Pöiycratx interitus 31, Probitatis tcftimoniüm inno
Pomonadea 383. centia 334•
Pomonalcs flamincs 383. Prochctus Archiepifcopus
Pomponius poëta 418. Gebellinorum 129.
Pomponius $ecundus 477. Propertius poëta 4-52.
Pontànus Iouianus 317. Prophetarum diuinationes
Pontificü Chriftianorú impu _ folio 293•
dentia&improbitas 139. Profa& Poftuerta 336,
Porphyrius afitichriftianus Profcripti qui 333•
folio _ 346. Proferpina dea 235.& 141.
Porphyrius ab Augufto accu Proferpina 383.
fatus 347. Prudentesaciuftiquidicendi
PorphyriusT rius 347. folio • 163.

Portentum infántis duplicis Pfylliorú poteftas in traétan


peétoris 317. dis uenenis 8.
Pörtius Licinius poëta 415. Pythicumftadium 319.
Pofthumius Tubcrtus de Pythagorica philofophia 71.
quo Cicero 31t, Pyrgotelescxlator 147.
Potura dea 381. Pyraufta animal 181,
Praemium eorum qui hoftem Pyraulcs 231.
occidiffènt -73. Pünici quo ftilo ufi 134.
Praeneftinae fortes 318. Pulegium floridum 66,
Praefcriptio quinq;pedü 37o. Pueriregum Perfarum quó
Praenominum expöfitio 3o3. inftituendi 6,
Praetextatae fabulâ: 305. Pub.Vergilius Maro _ 439.
Praxiteles fecit imaginem lae, Pub.Teíéntius Varro Atacio
tantis merctrtcis 359. nus 435• :
Praxiteles quö deceptus à Pub.Terentius 466,
fublius
I Ν D Ε > «.

PubliusSyrus 414. à militibus 186 •


Pub.Statiüs Papinlus 483. Regis animushaud priuatire
Pub.Ouidius Nafo '458. _ gitur arbitrio 177.
Publici &priuatiluétus 296. Regum Perfarü mores in in•
Publicamädminiftration& fu ftruendisfilijs 6.
giuntprudentes ' 8. Relegatihomines 33o.
Remediücötra cicutam 341.
.Vargunteius 396. Remediumde foluendisamo
Q.Trabcas poëta 413• _ ribus 24•
Q.NGuius poéta 415. Res fcrupulofa 159.
Quintus Ennius 395. Reus& damnatus quqmodo
Quirinus deus ' 381. différant 49•
Qui maximè comitiali mor Rhamnus 2$88
tpouexentur 366. Roburac forma Milonis Cro
Q.Horatius Flaccus 444. tonfenfis & aliorum impe
Q.Ennius Ofcelocutus 47. _ratorum 137.
Q.Cornificius poëta 431, Roma adzquilibrium pofita
Q.Catuluspoëta 411. folio 69•
Quaterni cyathipotandi 147. Roma indiges 23.
QUadrupes 291. Romae dracones uifi 3et.
Qiiadragenarius numerus Romae lothoscelebrata 39s.
folio - 333. Romae regiones ex Pub.Vi
Q.Atta 413. étore 136.
R. Romae religiofum agerecum
Abienus uulgo diétus homine mórbo comitiali la^.
]{ Labienus
abiriuspoëta
284. borante
4ss. Romanatoga cuiusformg %i.
36$.

Recuperatores iudices 157. Romani cládibusaffeéti 247.


Recuperatorium iudicium Romanae urbis prxfe&uram
folio 157. _ quö Meffàlarecufat is,
Regilliani nomenunde 1ss. Romani à Sabinis prænomé
Regillianusimpcratoreleétus folio 48•
g 3 Roma
1°n d e x.
Remani diftinéti habitu <1. Salinarumueétigal primú in,
Romani quatuor legionibus _ ftitutum 65•
conftituuntexercitü 192. Salomonmagus iuxta Iofe,
Romani quoftilo ufi 134. _ phum 151.
-

Romaniludtuofos &atrios di Salmoneus fulminei&us 36.


es dicebant 295. Salonae ciuitas 2ol.

Romanorüacrimoniain info Saltare Cyclopaapud Hora,


lenteis 354, tium 25? •
Romanorum nomina- 47. Samiata tela 337.
Romuli& Remicôcertatio de Samiare 336.& 337.
nomine urbiszdendz 170. Samium 337.
Rumifiadea 381. Sarmathas rex libidinofus 138.
Rutabulum 348. Samofatheus Lucianus dijs
Rutrum & Rutellum quidfi, _ hominibusq; inimicus 3o,
gnificent 347. Sandtum quid 117,
Rubigus deus 383. Sapientes quandoq3generare
LV degeneres filios 318.
Acerdotes & pontificcs Saporisregis epiftola ad Con
Romanorum 156. ftantium … 34•
Sacerdotcs Rom. quare abfq; Sarabaitae facerdotes %9.
nodis inueftibus incedebät Sarmathæ uirgincs ftupratae à
folio. 171, Proculo 138.
Sachoniati hiftoria 245. Sarmentarij&Scmiffiidi&ti
Sacra&pontificia uerbaquis Chriftiani g * 18.
prius fcripfèrit 39. Saryffophori milites 208•
Sacranipopuli 357. Saturnus unde deus 381.
Szculum 115. Saturnus ftercutius diétusà
SaeuitiaFuluiae in Ciceröis ca Romanis 381.
. put 13. Scamellum fiue fcabellum
Sagmina unde 117. folio 27.
Salatia uxor Platonis 38. *xeirogétwt 96.
SalciusBafiùs poëta 479, sssswi;v, 141*
Scope,
I Ν D Ε X.

Scopelifmicrimen 141. Sextus Aurelius Propertius


Scopelifmon facere 141. folio 45*•
Scorpiones,terraeuoraces341. Sextilius Acna 478.
Scotti interitus à difcipulis Sibina 2o 8.
folio - 359. Sibyllarum diuinationes 298.
Scottianthropophagi 55. Sighandi pecuniam quis ha•
Sedes compofitâ qux 16.& _ betpoteftatem 158.
27. Sigmäinconuiuio Helioga
Scgetcs excantarc autpellice^ bali 292.
Tc ' s5. Sillographi qui dicantur s.
Scia dea 381. Silius ltalicus poëta 485.
Sclinotropium 335. Si merebunturOétauijdidtü
Sellæ 17. folio 18,
Scliquaftrum unde 256. Simius non femiffishomo
Semiff&s homines qui 19. _ folio 19;
. Sen&ca poëta tragicus 489. Simonis Magix temeritas
Senecariocus expofitus de me _ folio 131.
ta fudante 136. Simon Maguspro dcohabi
Sepeliriin urbe quibus licebat _ tus - 131.
apud Romanos 311. Simulatio improbiffima Sa•
Sepesanimal 232: rabaytarum facerdotum
Sepulchra primum extraurbé folio 4;9•
-

habuerunt Romani 85. Solidum quidfit Ito.


Serapidis oraculum 364. Soliftimaaufpiciaquae 367.
Sermo prxtextatus 3o5. Solymorum templü nullam
Serpentes aenophili 342. _ continebat imaginem 111.
Serui perceruos intelleétos Sonticus morbus quomodoli
folio 291. berat à militia 378.
Scruianus Roma. 198. Sontire uerbum 379.
Scruilius Geminus 291. Sonticacaufa 379.
Sextus Turpilius 409. Socratis conftätia&deformi•
Sextus Cheronenfis 301. tas 17.
Sopho•
- - 1 N D E x. -

Sophoclisfnteritus 233o. Syllxfxuitia quiferuosinpif


Soraniinteritus 1•2. cinas conijceret to3.
Sortesprxneftinae 318. Symbola Aegyptix theolo
Sothinus Sencnfis st. giae 3oM.
Spurius Carbilius 4•o. Sympofiaca lex 147,
8purijuocabuliexpofitio 393. Syrijargenteospifceis confe
Spondaiciuerfus 356. crant 35o•
Spondaicusacda&tilicus nu, Syrijabftemij pifciú 55o.
ºmCrus 356. ~T
Stadiatae porticus 31o. Abulæ cærites 121.
Stadium multiplex 319. TacitusimperatorCorne
Stadium Herculis 319. lijTacitihiftoriam inbiblio
Stadium quale 319. thecis collocauit 61.
Statijuerfùsexpofitifuper<a, Tacitiuerba explicatain Iudae
pnomantia 34o. orum hiftoriam 15.
StatiusCzcilius 4o3. Talarestogx 61• •
statilinus&Statanus dij 391. TamburlanusScytharü prin•
Statius Papinius 483. _ ceps 43•
Stella Aruntius 49o. Taurus philofophus 165.
Stephanus Niger ss. Tautus deus 244 •
Stiloquoufi Šuni, Hifpa Thellgmoninftrumentum
ni,Punici 134. bellicum 284•
Stipendium 247. Templaiijä Clemente aboliti
8thruthionibus ueétus impe _folio 36t.
ratOr 25o. Templarijundediéti 361.
sub uit&mprxliarimilites 317. Templarijconcremati 36i.
Subfipere 27. Templum Monetæ 314.
Superftitiofaobfèruatioaufpi Tentiripopuli $.
ciorum 363. Tentorium Tamburlani tri•
Superftitio ueterùincolcndis _ plicis coloris 6.
gijsac eorum nominaab of Térrgmotus caufae 153.
ficijs 38o &381&38. &383. Terr£motus Tiberijtempo, .
re
I N''D £ • ><.
• re? 153. Draco $oé.
%Tcrentius Varro Atacinus Tibullus 448•
folio 435. Tutanus deus 3*7•
Terentius comicus 4o«. Togae Romanx forma. 51.
Tcrminus deus 383. TogaRomanorum indumen
Terminaliafacra 383. tum 4o•
Tertulliani locus expofitus de Toga praetexta 3o5.
~Curioaleatore 361. Toiie$ fiueTonfillz a67.
Tertullianus legum decretoz Trabcas poëta 413,
rumę Romae 5eritiffimus Traiani iinpatoris praeceptor
• folió 2o6. Plutarchüs philofophus 85.
Thannus Aegyptius guber, Traianus optimus curdiétus
nator nauis 217. folio 245.
Thebae oppidum 133. Traianus falfus in municipe '
Theodoriconftantia 154. folio 319•
TheodóriGazae diétum fuper Tralatio qualis dcbeateffe317
, doétrinaHieronymi . 15. Trecenti Ioues 1o7.
Theon{toicus 18s. Tria potiffimum notandain :
Teffe!lata opera 345. Ifocrat& 337.
Theffalis néfas occidere Cico Triaà dijs impetranda 163.
tniafm 35o. Tribuni militü officium 147.
Theffàracafton apud Grxcos Tribunos plebei 231.
folio 335. Tricones apud Capitolinum
ethetae figura quid fignificet _qui fint 363,
folio I 139. Triginta milliadeorum apud
Thracenfes populi 11. Hefiodum %$.
Thracenf&s uaticinantes 311. Triconibus £ commifcere ,
Tiberijamor erga chriftianos _quidfignificet 363,
folio 195. Triplexdicendi gcnus 134.
Tiberiusimperator deChrifto Triplicis colorisTentorio ufus
inftruétus per Pilatum vo$, Tamburlanus 6.
Tiberis inundation&uifus • • Triumphantibus improperâs
- - h feruu
I N D E X.
feruulus 354. Ve&tius augur 144•
T.Lucretius poëta 417. Vedtius Märcellus 88,
'Tìmini Alexändri familiaris Venere folus animátiú homo ;
tmOrS 279. _utif quoliber anni tge 348.
Turpilius 409. Ver facrum quid fit 357.
Tutilinadea 37i. Verba praetextata , 30o.
Tutulati facerdotes 372. Vergilius Maro 439.,
Tutulus unde Tutulanifacer Vcrgilijanimus in grammati
dotes 371. ftas $2,
T.Valgiuspoëta 447. Vergilij ænigma expofitum
V. Tris pateatcaelum 63•
Accinia dea 381. Vergilijlocus expofitus Si ca
Vagitanus deus 3st, _nimus fylgis . . 65.
VAI.Horíulliingeniü 347. Vergilijuèrfus d« Numarege
Valeriafozminanata cumden , câno - 77:
tibus 3:o. Vergilijloci expofiti decam ;
ValerijSoraniinteritus ioz. pis Elifiis 92.
Valeríüs Aeditiuus 416. Vérgilijlocus expofitus Prin
Valerius Catullus. 417. cipiocalum 111.'
Valcrius Flaccus 487. Vergilij locus cxpofitus ex
Valerius Martialis 491. �Or. 171,
Valgius poëta 447. Vergilijuerfus reftituti 356,
VarijHéliogabali nimius lu, Vcrgiliüs natus quádo Lucre
XuS; 357, tius mortuus . 354.
Variuspoëta 455. Vergilius uirilemtogâ quan
Varro ómnium difciplinarú dófumpfit 354.
parens 171. Vergilijdignitas apud Rom.
Vätes inBranchis geftat uiro . foli9 , - 128,
gam 299. Verg.fpes altera Rom.ex Ci
Vates& poëtaeapathes , 299. . cergne 117.
Vaticiniâ peraquã & uinum Vergilius Romanus _ 498.
âquibusfaéta
-
312, Vergilius Iuris ciuilis
- - -
fu£uß
* •
I N D E X.

fus 66, Vitis infigne centurionff 3*7.


Vcrgilius utriufq;iuris conful Vndecim fulminum genera
[UIS 68• Thufcis 28e,
Vermiculatum opus , s**, Voconius poëta 444•
Veronae urbismdznia difie&ta Volcatius Scdigitus poëta
folio 3ot folio 481.
Vertereftilum . 253. Volupiadea 382.
Verus imperator,aleator 3o3. Volutinadea 235.&38*.
Vefta dea . 381. Vrbes Aegyptiorum 133.
Veftalium capilli fufpëfi 3o4. Vrbis Rofiae regioncs ex Pu
Veftalium,capillorum & un blioViétore 136•
guiumprxfegminaconden Vulcanus deus 381.
da 3 o4. Vxorquädo ducenda ex Pla
Vefpafianus dicax& fcurrilis __tone 206•
folio 3o5. Vxoremducereapud Carmz
Veftes cuiq;propriae 66. nos quandelicet 113,
Veterum aüfpiciorü nomina Vxorüdies lu£tus quot 296.
folio 366. X
Veterum poëtarum licétiain
notandishominibus 3o7. X Anthippe Socratis
uxor
Vertunnus Hetruriae deus 383 Xenophilus longxuus 117.
17,

Vigilantius diétus dormitan Xerxes templorum deuafta


ttuS 16o. tor in Grecia 112,
Vinum remediücontra aconi Xyloftrata pauimenta 3ss.
tUm 345, Z
Vitem cui conceffèrat Hadria Enon Citreus zzz,
In UIS 327, Zeroaftres Oromafì fì
Vite quales puniebanf 317. Tlius 24o•
Vitis Centuralis 317,

F I N IS I N D I C IS.
·
-

-----
------
----
----

-
----

-
-

PETRI CRINITI'
co M M E N T A Rio R v M D E H o N E S T A D I Sa
cip li N A AD B E RN ARD 1 N v M c A R A F FAM
Reapoli T A N v M P o N T IF i c E M ANa -
t Io c H E N s E M P R AE F AT I o.

AETG R E G i E fa&um cftacprudenterBernardi


|nc Pontifex Antiochenfis,ab his qui uete^
i;?$
Érum refpublicas legibus atq;dcciefis inftitu
A a*g*
• A .*

erunt, quoniam cùmalia multain his, tum


illud «tiam decreuerunt, ut in illis homini,
£¤§£|bus prxcipuè ornandis atq; illuftrandis ra»
tio fiíBcretur, quiplurimum forent confecutiinbonis ftu•
diis,atq;honeftis artibus.Quodabsteprxclarè atq$ diligen
ti(fimefaétum uidemus, qui in tantis patriztuae incommo•
disacpericulis,minimetibiipfi,tuxóçlariffimae familiaede,
fueris,quo magis laudariab omnibus,atq}approbaridebes.
Ego uerò & amicitiae iure adduétus (quae inter nos maxima
eft)acexcellentis tuae doétrinae merito prouocatus,dicareti
biconftitui lucubrationes noftras dehoneftadifciplina,ac
tuo nomini nuncupare, fecutus eorum rationem, qui cum
fuffragarialiter nequcät,benefaltem fentiendoatq; fcriben,
do ftudiofè adnituntur,ut gratiam aliquam referant.Quod Tere,
& Varro Terentius (quifogatorum ómnium doétifTinus
• • • ' - A efthabi
E p I S T O L A

efthabitus)facienduminamicorú officio exiftimauit.Neq;


praetereà mihi excidit,quàm liberalicongreffu,quàmgratis.'
ac doéîis fermonibus me acceperis fuperiori anno cum Ro
mae ageré.Quodfinoftra haec, neq;ad Critholailibram ex
penfafunt,neq;ad Cleantis lucernameuigilata,(nam fateri
infcitiam noftram maluimus,quàmmodeftiaepraefcriptum
egredi)diligentiam tamenadhibuimus haud mediocrem in
hoc opere:neq3aliudâ me propermodum quaefitüeft,quàm
uteafubinde(ut fit)adnotarem,carptimq;colligerem, quae
& honeftatem eruditionis probarent,acmeliora praefertim
ingenia iuuarent.Multa in his comperies, quxadius ciuile.
&pontificium faciunt,alia rurfus quzadinftitutionesuete
rü,& humaniores difciplinas pertinét,quibus tu quoq; mi•.
ro ftudio atq;diligéntia inuigilas.Neq3 difficileis quáftio•.
nes,autnimis anxias tradiauimus,fèd ciuileis inprimis&ho
neftas.Minimè autem dubitamus fore quidem permultos,
quilibidine magis accufandi, quàm animoreéîèiudicandi
aditurihaecfint,guoniam plerifq;innatum hoceft,utmalint
uideritn alieno opereingeniofi,quàm indocendo atq3intel
ligendoalijsprodeffe.Namreprehendere atq; damnărcim
periti etiam uolunt, iudicareacprobè expendere prudentes
tantum,atq3egregiè doéti poffùnt,ad quorüego iudicium.
femper mihi elabörandum exiftimaui.Sapienter uer6&gra
ipio. uiter faétum eftâ P.Scipione,qui uiroptimusabuniuerfo
fenatueftappellatus.Nam cum minusprobèatq; honeftè,
fe confülerh hominatü compcriffet,eadignitatefeabdican,
dum cenfuit,ne tam fanétum nomen ullo uitio tenericrcde
0XCHIJ5, retur.Ex quomagisetiam Philoxenus uidetur commêdan
dus quireduci in carcerem maluit, quàm parühoncftofuf,
fragíò eximi. Quodängbis ob eamcaufam relatü £ft,quoe
niä?tate noftra permulti inueniuntur,quipari infkitiaat
infolentiaunum quemque accufànt &affiduis isPg;
conibus
[/
.. … - N v N c v P A T O R r A. -

onibus,nulla ratlone,aut iudiciolacerant.Quorum nos


tumidam , inanémque loquacitatem, non modo dcfpi•
cimus, fed ubique longè contemnendam arbitramur.
Libuit autem hoc potiffimum in opere quandam rerum
uarietatem,& quafi fyluam obferuationum admittere,ne
legentium animi, in tam uaria, multiplicique leétione,
aliquid faltem non inueniant, quod ingenium fuum in•
ftrüere , aut excitare poffit. Qja in re,authores quidem
habequs in Romanis litteris, magni nominis uiros, ac
fummíæ eruditione celebreis : qualeis in Atticis Com•
mentarijs: Aulum Gellium : Aurelium Macrobium , ac
Probum Valerium. Apud Graecos etiam complureistra,
duntur, quieandem in fcribendo uarietatem magno ftu,
cìio funt confeétati: neque id quidem fine maximiis laudi,
bus, quo mihi multòreétius uidetur,eorum fèqui authori,
tat&mi, qui, & in uitae officijs,& in rcbus fcribendis,ra,
tionem habendam dixerunt : Non praefèntis duntaxat ar,
tatis,fed ipfius etiam pofteritatis. Quod cquidcm fèm,
per effeci, cum multis alijs rationibus, tum quòd omnem
prope aetatem in bonis artibus,atque honeftis difciplinis
inon minore animi uoluptate, quàm ftudio haétenus con•
fumpferim : pro quibus eò nunc magis ftandum, atque
in acie durandum exiftimg , quo baibari populi infeftis
armis contra Rhomanas Aquilas, hoc cft, nieliores litte,
ras, cladem & ruinam affiduè moliuntur : quod illis pro»
pè ad uotum fuccefferit in tantis Italiae fluétibus, atque
fortunis, nifi per folerteis uiros atque prudcntiores,dili,
genti cura, optimo ftudio profpiciatur. Sed haec aliâs.
Tu intérim uelim laeto capias hoc noftrum munus. Ita
enim licebit pro ueteriofficio diligentiam noftram proba,
re:& amicitiam inter nos firmiórem atque integiiorem
conftituere . Vale, & hxc nofis,&ug- Oliuc,
2. TÍO
4. e P I STO L A …

tio Caraf& Cardinali Neapolitano patruo tuo,uiro am*


mo commendabis. Fforentiae No,
nis Iunij,Anno reftituti mundi
Millcfimo quadringen
tcfimo,
PETRI CRINITI
co M M E N T A R 1 o R v M D E H o
R E S T A D I S. C I P. L I N A,
L I B E R • P R I M V S.

c AP v T I.
petriplicitentorioTamburlani,Scytharum principit, & qua conditio
neinperator maximusin confpeâum & aciemhoftium accederct.
E]Emini dubium eft,uitam ipfàm morta,
$. ium,fieri multò prudentiorem & culti
*j£|orem exrerü,hiftoriarumq; obfèruatio»
Éif|ne:fèd ea przcipue funtpluris zftiman•
\ . I. da,quae adufum magis ipfum & uitaera
- ĘNy, iones códucunt,ficutiexempla antiqui
3£*£:£'jtatis funt, ex quibus ita hominesfubin,
ā€fiuntprudentiores:ut qui optimèantiquitatem calleat,is
zquè,&prxfèntiaintelligit,& futura plerunq; profpicit. ' . .
Subitautem nunc.,«.;,„d« TamburlanoScytharüm im- Stratjg*
peratore&eiusfaeuitia.ls enim quo maiorcm hoftibus ter, Tamburl
rorem atq; metum incuterct,triplicitentorio in exercituuti
confueuit:ficut in uno quoq; difpar color appareret, quo
animi quoq; mutatio militis intelligcretur. Primum enim
$ol9realbo:purpureofecundum:tertium nigro proferebat.
ldq%ratione quãdã imperij&uiétoriae facicbat,ùiralioqui,
& geftis,& aüthoritate clariffimtis: nam ex colore tentòrij
uolebat ab his cognofci bellicöditiones cum quibus incer
tamen defccnderet. Prima die cum in confpeétú hoftium
cum £xercitu aduentaffèt,tentorium illud explicabatur,in
quofignificabat,nulla inre,fimodo edegit; iniuriâ£
3 2
& p E. c R 1, p E H o N E s.
aliquam illaturum.Qgodfialteram diem hoftis expe&af.
{èt,tum coloris rubritentorium educebat, quafiadTcxdern
& fànguiné.Siadtriduú res protrahebatur,pro colore atro
omniăquidem atrafutura,&extremamcufi&tis occidioné,
praenunciabat, -

CApvT I I.

Qgibus difciplinis atq; preceptis Perfàrum regesfitos inßrua


erent,et qu4potißimum aetate,ex Platonis Alcibiade.
ÈjEs digna memQria eft quam Plato Philofophus
$i referíiniíbrödé ingéáíôïöiiiiiis.Näïçã$,
á|crates diligenter differat quo ftudio ac diligentia
- §JLacedxmones ad eruditionë uirtutis, & …Avisp,
inftruátur, moxad ipfos etiã Perfàtù reges accedit,&orij3
mirificam fànèacmemorandâ difciplinaìrecenfet:fiquid?
apud eos inquit quiregis filius inregno fucc«dit,primo &^
iùs natalé qüicunq; infegno funt céíebrát,fimulóinpofte
rú quotanfiis eandë lucéTacrisac feftis uniuerfa Afia profè
quitur:moxuerò nutriri puerincipit.Neq;idâ quauis nutri
¢e peragitur,fed ab ipfis duntaxat eunuchis,quiin regis au
laómniú optimi ccnfeantur. Nam illis hifdërëliqua omnia
demandant,quae ad puericuram,educationéq; pertineant.
Praecipue uero diligentiam adhibent maximám,utinatum
ipfumidecora,& egregiaforma habeant:cx quomembra
eius & artusaccuratè acdiligentcr dirigunt atq;componìt.
Vbi ueròfèptimüxtatisanfiüm cöplerùnt,ad£queftris dif/
ciplinae magiftros atq;ipfas in uenàtiones mittünt. Anno
jftri regij aütdecimoquarto curâ eiufdé fufcipíüt, qui Magiftri regij
nominani. Et hi quidé exuniuerfà Perfiâ dcle&ii quatuor
fiint,qui caetcris omnibus uirtute praeftét,uidelicet fapiëtia,
iuftitia,temperantia,atq3 fortitudine. Exhis uerò primus ez
*• p-•? giufmodimigicâ docet, quae azoroaftrc Oromaii fili9£«
*
* feéta
ID I $ C 1 P L I N A L I B. I.

feéta eft,qux nihileftaliud quádeorü cultus,idéq; regiain,


ftitutatradit,Secundus cömonet,utintota uitaueritatépræ
cipuè colat.Tertius ne quoaffedtu,autlibidine fuperet,fed
liberè uitä agere cöfuefcat,fibi 3 ipfi primùm imperare,nec
alteri feruire. Quartus demü intrepidum illü, & impaüidú
reddit,necubi metuédo feruus efficiatur.Haec Platoin Alci
biaderetulit,quo facilius praeceptor Socrates Alcibiadisaa
nimù ad 1pfam uirtuté excitaret,fimulq; delphicü illudfub
inde refpiceret: quo monemur, ut fe ipfum quifq;,pbè coa μζ} a$
gnofcar, necubiimperioanimi abutamur, quoda Plutare
cho etiam Cheroneo praeclarèexponitur. * -.
CA P V T I I I,

De Pßliis ac Mafjs,corumq;poteftate inuenenis tra£tandis &.


de Exagono in deliumferpentum conicëto ,4c de [illo=.
graphis autoribus nonnihil
jBPfyllorumac Marforú populis quimaximèin
|traéìádisuenenis, experíédisqualerent,etHerQ
§ §%|dotusAlicarnaffeus,&alijpermulti fcripferunt,
£=*$jVerü quodinRomanisahhalibusfèruatü eft,&
äC.PIiniorelatú id eiufmodi certèeft,ut fidê propè hiftori•
zexupcrct de uiro Exagono, quicú fortèinurbe oratora^
eret,acucncnorüuiréis,poteftatéq;ia&taret,Romani qui•
em confules uolentem eú in dolium ferpentü coniecerunt :
quo tantifacinoris experimëtum facerent.Quxres magní
proculdubio miraculüde Exagono,eiusq3ingenioprxbuit
cüfèrpentes ipfi & **xeia<;£sx.:ifiipfo eum dolio circulam be
rentatq;demülcerent,Romanishoctotüfpeétantibus.Scd
eiiipopuliqui contra uenenapolleät,etiäöblogenas in Cy
proinfula,iíéqg Tentiri celebrátur, qui effè adeô crocodilis
terroridicunfjut uocéquoq; illorú maximè reformidét ac p** i4
fugiant;nä&fafcinationcsábhi(Jcmficritraditücft.Pfylli
aut€m
3 P E T. C R I N I T I DE H o N E S.
autem apudquofdamprouirulentis omnibus acuenenatis
intelligüntur Timonis uerò opusinfçriptum.-ixa, oxavi*-y*
quòdêff&tamarulentum carmen, plenümq; mordacitatis.
idymus, Nam&Marcellinus Ammianus Didymum quidem grä
maticum Alexandrinü fatyricè inceffíí,quòdisautQres,ut
inquit,fillographosimitatus libros fèx cöntra M. Ciccro^
neinfcripferit,iuxtaillud uetus Sus Pallada.Siquidëin his
„ L. Didymüs ciccromaftixp9tius diétuseft,quädoéti nomen
* affècutus,quod etiam Gallus Afinius,& Laërtius Licinius
pariimprobitate faétitarunt:cuius commentariustitulo(ut
inquit Gellius)infando ciceromaftix dicerctur.
C A P V T IIII.

Anacharfis Scythæ fententia,de populari Athenicnfiumfktu, &


quopa£to populiadmimftratio ab hone$is & prudentißi
mis uiris fugicnda & dcteflandafit,
J• • Eijs $ eft à Plutarcho Chereneo, quo pa&o
i§ É); g) Anacharfis Scytha,quiex fcptcm fuit Athénien,
§. Š fium ftatum(qui populi imperioagebatur) bre,
ê$ui interiturum prædixerit.Nam cü fortèis in At
henicnfis populi concionem foret dedudtus, ac fpe&affèt
ea quidem omnia quz fumma in repu.% praecipua erät iudi
ciopopuli difcerni.Miratusprimò eft Athenienfiü conditi
oné,quicúrebusprgclare geftis,&autoritate apud omncs
praeftärent,adtaminiquumjmperium pœnx® obnoxium,
άeuenifferit,itaq; prudentiffîmè inquit:órempublicambre
uiperituram,in qüauiri principcsconfultent: populus aüt
&imperitarerum plebecula decernat, cuiuidelicetpropriü
fit,&in minimis maximèformidare,& in maximis minimè
profpicere. Quod hercle diétum Anacharfis 5. r.;,..,.„.,
fuit,éx quo Plato philofophus & ueritatis uindex,rerumq;
publicarumuir confultiffimus apcrtè dicebat, nullo modò
r iuftum
ro r S c I P L I N A - L I B. I. ,
iuftum imperiumuelcluitatem adpellandam, in qua popu
iarisimpröbitas fummaquxq;reipublicae muneratra£tafς
txfumiat,nec enim denifiilo Charondas(quilegçs Cathi
ihienfibus condidit)inhunc modüdepopulo concludebat.
Quifepopulo committit,fortunam nötationem fequitur;
qùifortuíæfauet,periculo&aleae fededit;quiinalea cft:ad
rüinam&cladem inclinat,ficilleinpopulofortunam,inbo
nisrationem ponebat.
c A p v T v.

Pacuujcarmen relatum defortuna ciusjmultiplicipoteftate Et quid


itcm de cadem c: Pliniusfcripferit.
jVoniam permulta paffimabauthoritus defortu
í Ä\na eiusq3 uiribusfcribuntur,libitum nobis in prae
$\fens Pacuuianum carmen apponere,in quo gra
Σά$jphicè quidem & eleganteruis ipfâ fortunae acpo
Ì€fEsa5e6fit expreffà his uerfibus: -

5 Fortunam inquit infanam effe & brutam perhibentphilo{ophi,


saxiq;adinstar globofipredicantcffc uolubilem.
3 Quáquo faxum impulcritfors co cadere fòrtunam autumant: FortuM
< cecam ob cam rem effe uocant quia nihil ccrnat quò fefe applicct. , %4•
Infanam autem aiunt,quia atrox,incerta,inflabilisq;fit;
Brutam,quia dignum aut indignum nequcat intcrnofccre. * • .
vuvr*. '
Ha&enusPacuuius.Quod etiam carmen M.Cicero inRhc
toricis rettulit,nequis in eo quaeritando diutius fatigetur,&
fi quidam paulò indoétius idutfolutam Ciceronis öratióné
adducant.Pliniusautem in huncmodü de eiufdem fortunae
poeftate ad C.Vefpafianü,toto inquitmüdo & locis omni
bus,omnibusq3 horis,omniü uocibus fortunafola inuocaf,
& unanQminaf.una accufatur,unaagifrea, una cogitatur.
Solalaudatur,folaarguitur,&cum conuitijs colitur,uolubi
lisq;àplcri(guerò,&cxca ctiäexiftimata,uag,inconflás,
- inccrta,
-
** 1o p E T;. ^ c R I N I Τ Ι D Ε ' H O R E s,
incerta,uaria,indignorumqî fautrix, huic omnia expcnfa;
huic omniaferuntur accepta,&intotaratione morfalium
fola utramq; paginam facit. ApudScythas uerò eiufdem
fimulachrum finépedibusfìngebatur,ütmanns tantum,&
pênas haberet,ApudSmyrncósaüteiufmodifuit,utcapite
olüfulciret,&manu altéra cornu Amaltheæ retineret,quae
ubaliftatuaetiam à Paufaniadefcribitur. -

C A P v T y I.
.quàmeruditè Plato philofophusfcripferithominesiracundos mee
- moriapreffare,graucis autem obliuione.Tum de thr4a
cenfibus populis & celipoteftate.
Emo eft omnium quiignoret, qualis,quantusq;
§5|Plato philofophus,& uitx&ingeniorüexiftimâ
£|tor fuerit,uteius quidem iudicium in quaάread
ÜH£A£]amuffim faétum meritò credatur.Scd eruditè ac
prudenter uifus mihi eft eos homines adnotaffe, qui uel iu
dicio,uclmemoriaprxftcnt.Tum quomaximèargumcnto
hoctotum praenofcamus, Nam eos inquit maiori memoria
cffe,quiadiram&cótentiones facilius excitantur,Eos uerò
quimodeftiam&grauitaté praefeferunt, fegniores plerúq;
& obliuioni obnoxios.Sedüerba ipfafubijçiemusexPlatò
nislibro de fcientia,quo loco Demetrius cum Socrate hanc
part&exequitur,deThcetctoagens.Eftadmodum(inquit)
árduü,reperire hominem ingeniofum,quifimuletiam mani
fuetus, atq; modeftus fit:n& enim fuiffè quenę haétenus,
aut effè uideo,quieonaturae genio fit, utùtrüqjfimulhabe
at.Sed enim quiaqutifunt,callidiq3acmemoriófi& dociles
“infracundiam ferè,atq3 cötentiones ferüturprxcipites, atq;
raptátur,perinde ac ipfae naues fine ullis retinaculis.Iidemó;
hómines furore potius quodam,quàm fortitudine praftât.
Verùm quinaturagrauiorcsfunt,ficubif&inquitaddifcipli
w [13S
*5 1 § c 1 p L r N A. * ' L r B. r, * T.

fias conferunt,tardi,defides, obliuiofi,atq3 obtorpefcentes


uidentur.Nam & Thracenfes populi,ut éftautor Ariftote
aes,quia robuftiores, hcbctioresq;funt, nullius propè me
mdriae cenfentur:fiquidem ad quätuor tantum enumierant
neq;ultrà rationem producunt,quòd
fi plura connumerent, eis priora
ficut pueruli faciunt. Quaeexcidant,
res cxli Thrager,
(utopinor)merito,& dcfluuijs accidit:quando Ipfi ferèho $tupidi.
mines •*, .,;,.,•{&, magna ex parte exillis cóftaft.Vnde fic
Iulius Maternusad Mauortiú Lollianum in Aftronomi•
cis Quaedä(inquit)gétes ita à calo formatae funt,utproprie
a fit Emorum unitáte perfpicua.Scythx immanis feritatis
crudelitate graffìntur, Jtaii fiunt regali fèmper nobilitate
prxfulgidi Š; ftolidi, auari Syri,äcuti Siculi, luxuriofi
f&mper Afiatici,& uoluptatibus öccupati, Hifpanielataia
ftantiae animofitate praepofiti, -

_ * -

CA P V T V I I. u.
1
pe obitu Hermolai Barbari veheti,& Pici Mirandu i
le efficio erga cundem cum pe$tilentiain i

urbe laboraret.

ÉìVotemporehas noftras commentationes me,'


§\Y\ditabar, relatum mihi cft,Hcrmolaum Barba,*
rum (qui Romae tum agebat)peftilentiae mor,
s*§]bo affèétum, quae res Picumi Mirandulam,&
AngelumPolitianum,uifos & ingenio,& doétrina ho,
bileis sita, ftatim commouit atquë cffeçit,ut illacrymari
propemodum cœperint,acfortem bonarum literarum ma
ximè dequefti fint: quafi in hoc uno homine romanares
periclitari uideretur: n&que ia&tura quidem,fèd naufra,
gumforet, fi Hermolatis intcrir«t.Deinautem Picus,ut
üir maximè officiofus, & ingenuè doétus, cxcogitáre
cœpit, quo nam paéto qui Florentiae tum ageret , ferre >
--- - B z. cpem


1% p E*r, c R r N I T I DE H o N E s.
opem Hermolao abfenti poßèt.Itaq3 ftatim pharmaconc8
trapefté,quodille fibi,fi quando incidiffetaffèruabat,dili•
gefitiffîmëcurat,ut Romam quâ celerrimèad Hermiolaíí
deuchatur.Dicebatautem Picüs illudipfum exoleofcorpi
onum,lingulis®afpidum,&alijs eiufmodi uenenis confe
ctum,utnihilfiëripoffitcontra peftilentem morbü cömo•
diusautprzfentius.Sedinterim dum antidotiiadHermola
um defertur,fxuiente morboinfata concedit.Quamremli
buithoclocoreferre,utquorundam infòlentiami pariter&
infcitiam reprimamus,quicum feipfos doétrinacæteris prg
ferant,&prxferri cupiafit:inhocmaximè gloriantur,fido?
dtiffimo cuiq3 maledixerint:& alia É; inquéq;
paridementia bladterent,cum fit officium uirihumanioris
hon difciplinis modò,fedetiam doétis fauere,quodipfe Pi
cus Mirandula egregíèpraeftabat: reputans animiparum li
bcri& infinceri É inuidiae magis,quäm doétrinæ conce^
dere.In quo & Plato&Xcnopfion mcritò funtàdoétisre
prehenfi,cumneuter menfioném ufquamdealtero fecerit,
íèd obliquè potiusalter alterum perftrinxerit.Quo magis
qi •• •
etiam damnädifunt,quodamoznitatis focraticae duo fuiffè
lumina creditüeft. Etis hercle pofteritatem deferit, quian»
tiquitatiaddiétusnihilfüzaetati concedit.
CA P V T V I I I.

Ibcfeuitia Fuluie in Ciceronis caput, & quaignominia ha


bitus fit,ex Dionis hijloria:& carmem Scucripo
ête additum ex codem Cicerone.
EgVantopere faeuitum fit in M.Tulliumà M. Anto
N§niopofteius caedem,teftiseftuniuerfàantiquitas:
z\XS w
quälig; ignominia& iniurijsaffeétus fuerit,cum
- eius fàcrüm caputac manus crudcliter abfciffae,
cproroftiisaffixxfucrint,Primò enim allatüipfi Antoni6
caput
ÉÉÉ in menfà apponiuoluit,perq; diem illud afpexit,quo
ufq3tali fpeétaculo animü exatiaffet,deinde tollendum prae
cepit,ut Appianus Alexandrinus refert.Sed quod eft apud
ipfum Dionem Prufieum,&inSudaecolleótaneis notatum
repetendumarbitror,ne tam faeuam,tamcrudelem, fcelera•
tamq} immanitatem in fàcrofanétum eloquentiae principé
non $onfideremus,prxfèrtim agente hoc fœming imprgbie
tate.Namcum Fulüia Antonijuxor,eiufdcm M. Tullijca
put in manibus retineret,primò illud malediétisacdirisexe
crata eft.Deincepsetiam infpucns,gremiofuoappofuit, a?
criusq3 infpiciens linguam quoq;iliie faucibus extraxit, &%
in eam fxpeaciculam infixit, quatuncad ornam£nta capi»
tis utebatur,nequid omnino poffetabaliquo defiderari,in
quo muliebris fxuitiaearguméntadeeffènt.Huiusautemcg
$dem,atq3 immanefacinùs permultiapud ueteres,tum pr9^
• r %%. fa,tum carmine deploraruhtut,Portius latro,AlbutiusSy
19,9eftius Murrhedius,alijq;.Sed nemo tamë elegantius,
dodtius, efficatius,quäm Séderus Corneliushis uerfibus,
uti ab Anneo Senecatraditumeft:
« Oraj magnanimumfpirantia peneuirorum
Imroftris iacuérefui;.sed enim abftulit omnis
Tanquàmfolaföret rapti ciceronis imago.
Tunc redeunt animis ingentia confùlis aâa,
Iuratej;manus.deprehenfajfaedera noxe,
Patriciumj; nefas,cft nunc & pœna ccthegi,
Deieélusjgrcdit uotis Catilina nefandis.
Quidfiuor,aut cætus,pleni quidhonoribus anni
Profùerunt fàcris quid exaétäartibus eta* '
Abftulituna dies,eüi decus,itaj;lu&iu
Conticuitlatie tristificundialingue.
vnicafollicitis quondam tutela,falus;,
Egrcgium fcmpcr patrie caputjllefcwtus
- B ; vindex
v4 p e'r, c R r N T r ' ib e H o N e s,T
vindcx ille firi,legum,ritu$,togae}. * • • -

Publica uox eius aeternum obmutuit armtir,


Infórmes uultu,fparfàmj; cruore nefindo
caniciem,facrasq; manus,opcrumj ministr4*
Tantorum,pcdibus cuius proieétafuperbis
Proculcauit ouans,nec lubrica fit,dcos4,
Refbexit,nullo lucthaec Antonius euo
Hoc neq;in Emathiomitis uiétoria Perfe
Nccte dire siphax non fecit inhoffe Philippo.
Inj; triumphata ludibria cunéta Iugurtha -

Affücrat,no$req;cadens ferus Annibalire …

Membr4 tamcn ftygia* tulit inuiolatxfùb umbrat, -

• C A P V T I X. v.

Taciti uerba cxplicatain Iudeorühiftoriä, & quo paéto Chriftiani


etiamfùnt Afinarij appcllati,quaj;ignominia chriflicffigics ab 4n . .
tiquis depiéta ficrit,in quo infolentiam paritcr atq; odiii
contra chrijlianam religionem offendcrunt.
á Erbafunt Cornelij Taciti, quo loco hiftoriam
§§ 1|de Iudaeorú origine & moribus fcribit.Affen
% $ëréfùdìMöf duci,atq;omniü ignari fortuitü
%%ì; incipiút,fed nihilarqué,quáinopiaaqug fa•
tigabat.lamq;haud proculexitio totis campis procubue
rüht,cúgrex afinorum,agreftüq; è paftu inrupem nemo?
re opacäm confcëdit.In quibus uulgatiffimi ferècodices
deprauati alicubi cöperiuntur, & quidem ineptiffimè, uti
resipfà.Et Sept.T«rtullianus docet,qui Tacitiucrbamu,
. tuafus,adhufic modum in Apologetico idexplicat:Rcfcrt
(inquit)Tacitus ludaeos Aegyptö expeditos,fiue(utputa
uit)ëxtorres,uaftis Arabiaeaqùàrùlocis egentiffimos, cum
fitimacerarentur onagris, qui fortè de paftu potum peti,
turi exiftimabantur, ifidicibus fontium ufos,ob eámique
* . . . f • • • gratiam
ID I S C I * P L IN : A ' L I B. I. ' 1% Y, *

gratiam confimilis beftixfuperficigmcóf&craffè, Notüeft


Enim quòdipfi quidem Iudaei ab Appione Alexandrino, •rj- _'
Moloneq; & alijs notati fint,quòdaureüafinicaputintem
pli fàcrariofèruarent,atq;adorarét:quoniâ Mofeduce (ut
improbèafferunt)afinorümbeneficioaquas ludxi inuene
rufit.Quod effè falfum &planéfiétitiü Iofephus Iudxo
rüuernaculus,& templifàcerdos,alijj; complures affeuea
rant.Vndeidem Tacitus, ut mendaciorüloquaciffimusà
noftris merito inceffitur.Romaniaütueteres pari caufa &
chriftianos zquèac Iudaeos Afinarios uocarüt,obftinato
uidelicet in Chrifti nomen odio, quem per ignominiâ etiã
Chreftü,per eliterâ appcllabant.Sed&figuris, piéturisq3
-Chriftianis illudebant, quando infando ctiam piéturae ge?
nere, deum noftrum,fic depiétum fpeétanti populo pro• r r. * •'. ^
pofuerunt,*ie£kswaw*****stiæ g
*;librumgeftans,& togatus:cuiffagitio (utfcelusâda
derent) tali titulo Chrifti éffigiem dedecorarút: Deus chri
ftianorum* £xores.Qua inre uel ipfè quidem Tertullianus
argrè à rifuabftinuit,cú nomé ipfum&formácófpicerct.
- CAP V T X,

• Diétum Thcodóri Gaze nimis improbum cum Beßarione philo


- . fopho,fùper doéirina diui Hicronymi,& quomodo
iniquius pro Ciccroniunofierit accufátus. -

ëìIétum celebreeft Theodóri Gazæ dediuoHle


i|ronymo, eiúsque cruditione, affeétum fuiff&
iniuriaHieronymumàRuffino,quòdeumpro
2$jCiccroniano accufet, in quo paülo audacius.
ironiaeTfüfus.Nam quid(inquit)opus,ufinre falfa inius
appellaretur, litémque illiadtribunal Chriftide nimia clo»
quientia 'conteftarétur. Sed hoc totum de Gazz in•
-
genio & acumineptorc nataexponemus. Erant fortè
CUm
16 p E. C R I N I T I D E . H O N E S,

cum Beffàrione Niceno, uiro in philofophia excellenti,


Theodörus Gaza,& Plethon Bizantius, qui cognométo
*{μ*ss appellatur,tres eo tempore (ut conftat)uiri doétrina,
&ingenio nobiles. Quxfitumeftigitur de diuoHieronya
mo, quantum in romana eloquentia prxftiterit. Ex quo
Beffàrion : Facundia (inquit) maximâ fuit apud latinos
Hieronymus,quando,& afféétatae nimis eloquentiae pro
Cicerofiiano& habitusfit&accufàtus,lnquoTheodórus
dicifrifum mouiffè, ut quiforetinromana etiáeloquentia
cenfor acerrimus.Et fimul iniuria haec (inquit) oBeffäriö
infignis in Hieronymum faéta eft â Ruffino,plagasçgil•
1as nullofuo meritótulit. Quo diéto Beffàrioni & Gemi
/«^••
ftus magis riferunt, cognitó Theodóri ingenio,& attica
urbanitäte. Neque prorfus negauerim quãåam effè in Hi
eronymo,quae non üfqjquaq; romanam indicendo purita^
tem atque elegantiam probant. Quod equidem uitium
(fi id uitium èft) non fiomini,fcdf€mpori, & profeffioni
tribuendum €xiftimo. Nam inter Chriftianos homines(ut
idem inquit Hieronymus)non eloquentiae, fèd uitae accue
fantur uitia:in quo tàmen improbior atq; audatior uideri
poteft Theodórus, qui tam apertè contra Papiam lcgem
latinam ciuitatem inuadit,eúmque uirum in ius appellet,
quide omnibus ueterum difciplinis quàm optimêmeritus •
dicatur. -

.C A P V T XI.

De Socratis cöffantiacìuxoribus,ac de cius effgie et defrmitate ex Hi.


cronymo;!um dc imaginibus philofophorü inucterügy mnafijs.
ä]lbrum fecit Hieronymus cótra Iouinianü,inquo
jdebono& laude uirginitatis, cücopiofè différat
]<öplures fœminas recéfet quae talimeritoapud ua
rios populos ac nationcs praeftiterint,prgtereag,
- - - - - mala
D 1sc1 P l 1N A l 1 B, I, 17
mala&incommoda,quxexipfis uxoribusproueniant,uno
decüdeSocrate philofopho ageret, quàmconftantianimo
earum iurgia& contumelias perferret,nonmodòinquitSo
cratcs hançuxorü improbitatem patienter ferebat, fedillas
ultro defua etiädeformitateirridébat.NamXanthippe qui
dem&Myrtho,quzfilia Ariftidis fuit,fiue(uttradit Hiero
. nymus)neptis,cum Socratis ambae forent uxores,ex lege il
laAthenienfium ob ciuitatemreplendam,in muliebreisfub
inde contentionesproptereundem Socratem deueniebant.
Scdis inhunc modumiillis interfeiurgantibus perurbanèil
ludebat,utà tali improbitate &(conuitijsabftinérent:neq; dt
num effe,ut proptereum difceptarcnt,qui effet homotam
É. ac deformis,quiq3fimis naribus,recalua fronte,pilo
fishumeris,& repandisçruribus.HxcHieronymus défaci
ephilofophiSocratis,quae me quoq;monuerüt,utearcferâ
quae deforma,& effigiéueterum philofophorum,inathene
isgymnafijs,Pritaneisq; olim uifèrentur,ficutiSidoniusAp.
p61linarisadFauftumtradit. In Areopagisinquitucl gyrii
hafijscuruaceruice Zeutyppus,Aratüsíànda, Zengijfrö
te contraéta,Epicurus cufèdifténta,Di6genes barba comâ
te,Socrates coma candente,Ariftoteles Brachio exerto,Xe
nophanes crure colleéto,Heraclitüs fletu oculis claufis,DE
mocritus rifulabris apertis, Crifpus digitispropter nume»
rorúindigia conftriéis, Euclides propfírmènfùrarü fpacia
laxatis,Cleantesproptérutrunq; &orrofis.
C A P V T XI I.
Quant4 prudentia,ac doéirina Meffala Coruinus preffiterit, & quomodo • .
prefíéturâ §9;n.urbis recufauit,ut inciuilé atq;immoderatâ dignitatcm.
[Idtumânobis aliâs de impératore Diocletiano,ci
usq; ciuilianimo,atq; modeftiainRomanoimpe
$$A|;riogubernando,cum atate iam aedita in fuis hoitu
£$*$%|lis mollitcrconfcncfcerc in ocio malueritapud Sa
C Ilonas
3 is p E T. * c R I N I T I . D E : H o R Ε S. T
lónas,quàm Romanae reipublicae adminiftrationem fubire;
Sed illud deMeffàlaCoruino dignumfàtisexiftimaui,quod'
hoc locoreferretur,uiro in publicis officijs,atq; omnibús di'
fciplifiisclariffimo. Is igitür primus omniü Romanae urbis:
pręfectus conftitufus,di€fèxta(ut abEufebio traditumeft)
ab ea dignitate feabdicauit,qua in re maiorem habuitratio•
népatriae,quàm füae dignitatis:ut quidiceret, inciuilem atq; .
immodicâ effè poteftat€m,nec in Romanaciuitateferendä.
Quod equid&m iccirco feruandum putaui, quoniam praefe
dturae ipfae urbanae, magnas fxpe faótiones,atq;calamitates
in urbé excitarunt. Déhoc autcm Meffala,eiusq3 fingulari
prudentia & gràuitate,utalia nuncomittamus, teftimoniú
extatampliffimum M.Tullij Ciceronis,ficenim adBrutü:
Meffala (inquit)excellentiam nópoffumfilentioprxterire,
caueputes quenquã effè illifimilém,cóftantia,cura,ftudio
.a.-4 reipub.&clóquétia qua mirabiliter excellit.TàmetfiMeffà
fa idem cum proueétior foret,memoriae fènfumficamifit,ut
fui quoq;nominis oblitus tradatur. Idq?illi biénio anteobi
tum contigit, quod Orbilio itidem Befieuentano accidiffe
conftat,ufidéilludpoëtx.BibaculiOrbiliusubinam eftlite
rarum obliuio. .
C A P V T XI I I.

chriftianos füiffè perignominiâ semißios & sarmentariosuocatos,& quod


femiffes homines,prominutioribus,&ignauißimis áucteribus dicätur.
§î] Alâm eft íi? libidine acfxuitiaRo.olim prin
££)5|cipes chriftianos hominesinfeéìarent,furgeritóq;
ʧ £) [religionem comprimcieconati fint:nam ÉÉ
- ]mis decretis,atq3edi6tis nö abftinuerunt, quotã
propenfamreligionem & egregiâ animi conftantiâperfrin
gerent,quodinnumeripropèaüthores teftantur, Itaq3 con»
uitijs etiám&malcdiciisChriftianos uulgòexagitabánt,Se
11111IOS
ro'. Is c ■ p ■ r N AT* * * * L 1 B, r,^? 1**
miffios,& Sarmentarios ridiculo nomineappellantes,utà /
Septimio Tertullianoproditumeft.Neq;aliâ ration&fice•
osuocarunt,quàm quódad ftipitem $. affis reuinéti
fàrmentisadditis,concremarentur. De quo ÉÉ icijgene•
re Pamphilus quoq; Bufebius meminit.Quin& Augufti,
nus farmentis tradit complureis Chriftianos confumptos,
quocircaSarmentarios diótitabant, Semiffès autem illihor
min&sàueteribus funt nuncupati,quibreuiculi,atq3minu
tiores extarent,quafiad menfùram dimidijaffis:ut fémodi•
os,& femuncias dicimus,Vnde Publius Vatiniusad Ciccz
ronem: Simius (inquit) non femiffis homo contra meare
matulit.Sed& Tiberius Donatusin commentarioVergio
lianoad Donatianum filium,fèmiuiros dicirefert,quafiex
femiffibus conftanteis:quibüsnihil haberi deteriuspoteft.
De ufuris aurem,quae perbeffèis& f&mifféis dicerentur,có
modè à nobis diétum eft, -

CA P V T X II I I,

Anquiro & Anquifitiones,uocabula cffe Roman4 & honefl:,qui=


• bw*j;authoribus id aßeratur contra quorundam infcitiam.
É Ifum mihigrammaticiquidam nuper mouerunt
£li cum Rom*agerem.Näm interalias corum ludi
}\%|cras quxftioncsatq; ineptias, uerbum hoc quod
£§eft Anquifitio,& Anqùireré, perinde atq;info,
Iens,&inhoneftü afferebant:neq;dignum quodà Roma»
nishominibus,proLatino&finçeróhaberctur.Quod ego
protempore diffimulandum potius,çjexponendüm puta,
ùi.Sedhoc quidem uerbum fatis freqüens apud ucterés có/
peritur,£/ fialicubi deprauatum fit,próque eo inquifitio•
hes repofitum.Necenim Liuius tantüm in Romana hifto•
riaufüs eft, fed & Marcus Cicero & !unius Columellæ.
Marcus quoqueSergius commentarium fcripfitanquifitie
C z. O
ae , p E t. c R 1 N 1 T 1 • p e H o N E. s.
ntarium ontmtitulo, ficutià Terentio Varrone obferuatum eft,
fitionum quo locodeaccenfiofficioacpoteftate diffèrit.Diétumue
rò eadem figura eft,qua& amputare,& ambuftum,& an»
'P***** cefumdicimius.Nam amputaré,circumputareeft,utâ Sext.
******** etiam Pompeio exponitur.Vndeaurum purum, propuro
& purgatoabantiquis acceptumeft.Anquifitionesaütem
- intelligimus,cum diligêtiperueftigatione aliquid circum•
Annus. quaeramus,quod & Ver.Flaccus probauit.Hinc etiam an•
nus deduétuseft, ab ipfo temporis circuitu, utex Capito^
a„. ne Atteiorefert Macrobius: quoniam an pro circum ücte•
T respofuerunt:undeanterminos,circunterminos,&anfan•
&tum.Etambire.pro circumire: quaegrammaticorum com
mentarijs peruulgataatq;detritafunt.
• cA PvT x v.
qgod eodem die natalis Alexandri Macedonis füit, & templi
IDiane Ephcfie concrematio,ac de authoreipfòüia
cendij cognitio non iniucunda,
==|Nueterum libris fèruatum eft,eodem die nata^
Ęg|$|lem Alexãdri Macedonisfuiffe,ct Ephcfig Dia
Ë!£j$(|na: témplü illud mcmoratiffimü incëfum quod
άl$ilîè, feptétoto grbepulcherrimarefeit. Id aút
áëïOlimpiadę Centefimafexta, ut annales tradunt.
Nôïúéroçius quitantumfacinus fueritaggreffus,fuit
ÉÉÉóíírato.Itaq;cüm captus foret;atq;interrogatus ab E.
ÉÉfj,qüanam rationeadgu$tu$tantum fceluspcrpctra?
Ęnófíliam ob caufamrefpondit, quâutmaiorem nomi•
tisfamam,atq; xternam celebritatemcgnßqgcrctur.Qu9
cópcrto,décrétüab omnibus Ephefjs faétùçft,fe quisgii
ulfis unögtemporibus nominaret. $$$ fatet,fèptiesfu,
Èid templú reftitutü,ut Mutianus eftäuthor. Strabgaüt
, . uirinpcrquirendis uetcrümonumcntis digensas*;;;
p I s c I P L I N A L IB. 1 . 4I

afferit,longeq3prxftantius,ac maioribus ornamentisabfo Dinocrat


lutù,Dinocrate tantioperisauthore,qui Alexandriâ quoq;
urbem conftruxit.Quâ in re Athenodörus quidcmac Tyø
meusàStraboneaduocantur. -

cA p V T X V I.

IDe doârina Anneisenece philofophi,& eiusfentenui eallate,


quefint ab omnibus edifcende atq;obfcruande, '
ËNSeneca Anneo complura paffim comperi^
§|:s,quxanimimagnitudinë,£qnftantiamά&
£grauitatëmaximâ indicent. Nam de hominis
Eloquutione,& ftylo orationis,nihil mihi dicé
(®]iii exiftimohocldco,cú noftri quidam critici,
utincultumatq;incleganté meritò notauerint.Quodfimo
£$ in eodem qüaerantür, fiuitx prxccpta,fixquitas, mode
fiagötinentiä,cxterxqjüirtutesexigäntür,péido&ièid qui
dè,& grauiter laudatasab eo,& Ê inueniemus, cú
uitia qu9q*&libidines,oëmę nequitiâ magno ftudiorep
pulerit,&çöftanterrepr«fférií:cuiüfmodifüíít hxc,qux nü
Per ueluti Pythiae oracula cenfui edifcenda, ac in mémoria
£mpcrretinénda.Nihileft(inquit)turpius, quâ grandisna «
K tufenex,qui nullühabetaliudfuaeuitę argumeííú,quo fe 1
diuuixiffèdicat,prxteraetatem.ltem & illiidde officijs & a»
ctionibus hominiü: Ita uiuendü(inquit)cü hominibus,täçí
> deus uideat:ficloquendü cum deo,tan§ hominesaudianf.
« Quaecúnuper Joanni Canaccioretuliffèm,omnibus quid&
lócis atq; témplis habenda atq;obfèruandaafTeruit:homo
non mifiori cöftantiaanimi infignis,quàm egregia uitae fin
ceritate.Neq; mirú uideridebet,fi diuus etiâ É,
huncipfumSenecamin Chriftianorum academiam âc fan•
&torum katalogum pcrtrahereconatuseft.
- - - 3 cAPVT
a*** P e f, c Rrw 1 r*i » e * H o R £ s. * - - - -

c AP v T xv 1 1.
• Qgodfitgrauißimimfcslus,4u4ritie crimen,ac uerba ibidem'ex
epijlola Caßij, σ 4li4cx Sallufio adid pertinentia.
Vàm multa,& quà uaria fcriptafintà ueteribus,
i|cótra auaritiam palàm eft,cumomnes propèauo
thores,magnis quidé cóuitijs, infeétationibusę
SES?]tantumfcéîus execratifint.Scd AuidijCaffiju&
baex eius epiftola repetendafunt, quoniam fihoc malum
priuato homine indignum eft,cert&inprincipe nefandum,
atq; mulétandum. Sic igitur Auidius Caffiusad generum
fuüm:Miferamrempublicamatq; infelicem, quznimis di»
§ uites,diuitiarumę cupidpspatitür. Itaq; M. Antonius im»
perator,uir,& móribüs,& rebus géftisclaiiffimus,nihil in
tota uita magistimuit,atq3 deprecatuseft, quàm auaritiaefa
rnam:ficutifelatum eft a Iuliô Capitolino.Nam quantum
âtalicrimine abeffèt,teftes optimifunt eius epiftolae. Vero
atituerius eft,quod à Crifpo Salluftiorefertur in huncmo»
3. dum:Belua,fera,immanis,intolerandaeftauaritia.Quoino
tendit,oppida,agros,phanaatq; domos uaftat:diuina cum
3. numanis ÉÉÉ £££? ue moznia obftant,
quominus uifua penetret. Fama,pudicitia,liberis, patria
atq; parentibus, cunétos mortaleis fpoliat.Exquo nobilis
illa ac uehemens execratio,fieffèntihfcriauaritiae, cuniculi
eos refodiffènt.Quod ob &am rationem feruaui,ut facilius
cófideraripoffit,quätum aetate noftra,in eorum digni
tate ac imperio fperandum eft, quiad aurum
& diuitias cögerendas, animüm fèmpcr
intendunt: cum fit hoc uitium
•. praeter caetera omnia uitio,
fiffimum.
CAPVT
ID I $ C 1 P L I N A IL I B, I, *£
-* - - -^ *

**. 1.
v. c A P v T xv 1 I I.

Indigitare dcos quid fit, ac de Indigitamcnti, & qui dij


' 7 indigetcs uocatifint,cxmultis authoribüs. ` '
É]Erba funt inueterum cömentarijs Indigitare,&
i ÉÀ §|Indigitamenta,de quibus nónihildicendum ex2
! 3j iftimáui,cum paulöfint obfcuriora,&ànonnul
ÉÉêjlis inepte expöfita. Indigitare igiturproeoacci^
pere debemus,quodeftindigetem;& diuinum comprecan
doreddere.Nam eos dicimus ferè Indigetes (ufa multis tra
ditur)qui nulliusrei egeant:idenim efttantum deorum, ut -
Xenophon Socraticüsaffèruit. Hincillud peruulgatum;
Calendis Maijs folitos ueteres,bonam deam Faunámq;&
Opem,& Fatuam,expontificü libris indigitare. Virgines
autem Veftales cum ifidigitare Apollinem uellët (utàVea
&io Prxtexato refertur) Apollinem medicum, Apolliné
pxanadicebant.Quo loco çelebrare,& comprecariâFefto
expofitum eft.Sed & Frontinus urbem Romam ueteriuer
boîndigetem $$$$$ urbs indiges,terra Rom4 in
rumq;déa,cuipar eft nihil,& nihil feciindum. Dijprxter2 £ in*
eàindigetes illi habiti funt in pótificum libris, quorúnom& *°*"**
uulgarinonliceret,utauthorés funt,Verrius,Dionyfius,et
Feftus, quanę Agneas quoq;indigesdiçtus eft,eidę tem
pla conftru&ta,cum incertamine cöntra Mezentium hufj?
çomparuiffet.C. uerò Flaccus librum compofuit deindigi,
tamétis,eùq3ad Caefàrémifit,ut Ccnforinuis mcminitcüde
nomine ctpoteftate Genijdiffèrit.Neq;illudignoramusine
digitamentaà quibufdam pro incantamentis & uene
ficijs exponi,fedhocabindagando(ut puto)
alterü abindigendodeduétumeft,
I.IBRI PRl M I COMM, PET, C R IN.FINIS.
. PETRI
"PETRICRINITI
co M M E N T A R 1 o R v M D E H o
NE sT A D 1 s c 1 P L I NA
L I B E R S E C V N D V S,

CA P v T I,

remedium defòluidis amoribus,ciìmirifico exemplo Faufiine,acde -

natali commodi imperatoris qui omniä crudelißimus fùit.


1 Elatü eftin Grxcorú cómentarijs, qua
|nam ratione, ac remedio, utihomines
£|oporteat, in foluendis amoribus.Neq;
§|Magitantum infuis libris hoc tradidé,
rút,fcd etiam Cadmus Milcfius,qui in,
N«•llteralia hiftoria: monumenta libros ali, .
£££]quot cöpofuit,deabolendoamore,ficuo
tÍcriptutncftin Suidx colle&ianeis. Nos uerò exemplum
lina, nunc apponemus,deFauftina illuftri fxifiinaQgx cü An/
tonijpijimpcratoris filiaeffèt,& Marciphilofophi uxor,cú
gladiatoris amore nimio,ac fuprafidem tabefceret,mMirifico
prorfuscómento excogitatü eft,utàtanto amoris cötagio
Σam redimerêt.Nam cùm M. imper.<x carem percepiffèt,
Caldaeishoc& mathematicis expofuit,àquibus decretum
eftproFauftinae fàlute,ut occifo gladiatore(quëilla maxia
médeperibat) ciufdé cruore 3? fefubleuaret, acftatim
ciuirófuoconcúberet.Quo faéto(uttraditur)ipfà quidem
„ c;. Fauftinaamoris cötagio Iiberata eft,ac e$$o quidé cócubi
I„ guaut;,riatus!O* Antonijs Cjmodus, quiRomanüimperii
„ gladiatoriis pugnis,ac fuiffimis exdibus,ut homofifigui,
ïarius,adcöattfiuit,utgladiatoris nomen,non imperatoris
In€ru€III
D I S C I P L I N A L I B. tr. . ' 24
meruerit.Quod&IuliusCapitolinusadcaefaréDioc
letianti
refert.Quafió nec ignoramus quidé,hoctotó deortu C5»
modi Auguftiuelut cómentitium,8<: xiiyàquibufdärefer,
ri,quandóìdem Capitolinusex uulgari fabella circumlatii
fiocaffèrat.
C A P V T I I.
IDeftudio acliterarijs uigiljs Pici Mirandule.Tuminibi Apologus
pcrelegans de FurioCrefino cxplinianahiftoria allatus.
F] A&umeft,utPicum Mirandulanum nuperauz,
:||diremdephilofophia doôté,atq;egregiè differen
- item,ibiq3cumAngelusPolitiafius&älijcomplu
i4$*]res eiusíngenijatg multiplicem eruditionélau•
darét,aCTmirabundièxtollerét,Nó cft(inquit)Picus,ut hac
inre mihi,aut ingenionücuelitis blandiri;quinrefpicitepo
tius,adlabores,& uigilias noftras,actumfacilè intelligetis,
gratulandum potiusáffiduis uigilijs, atq;lucubrationibus,
quàm noftro ingenio plaudendü. Etfimulafpicite(inquit)
fuppelle&ilem noftram,atq; librorüthefauros.Oftendebat
autem egregieinftruéìá,atq3 copiofam bibliothecâ, librisq;
affatim ömiiigenis refertâ.In qüorecordatusequidemfurii
ueteremhiftôriâ Furij Crefini,&legantemfanè & lepidam,
quae perindeànobis nücrefertürafçgà C. Pliniopofita eft, -

quolQcodeagriscolcndis praeceptâ exponit.C.(inquit)Fu C.Furius


rius Crefinusèfèruitute liberatus,cum in paruo admodum
agello,largiores multòfruétus perciperet;quàmexampliffi
mis uicinitas,inuidia magna eràt,ceufrugesalienasuencfw.
cijs pelliceret. QuamobrémàSp. Albinó Curuli,diediéta,
metu£ns damnationcm,cum infuffragiumtribusoporteret
ire,inftrumentúrufticum omneinforümprotulit,fimulq;fi
fiam adduxitualidam,atq3(utait Pifo)behe curatam,acüe
ftitâ,fcrramentaegregiè faéta,grauci$ligones,uométes pö
v. D derofos,
; a6 P E T; C R I N I T I ' D E . H O. N E S.
dcrofos,bouesfaturos:acpofteadixit.Veneficiamea Quiri
teshxcfunt:neq; poffüm üobisoftédere,autinforumaddu
£ere,lucubratiohes,uigilias,&fudores.Qgodiéto,omnium
fententijsabfolutus eft.Sed enim illudin ftudijsdölendüeft
doótioribus,quod&figratumfitreperirialiquos,quiadmo
dumindifciplinis profeccrint,non tamen extimätür,aut ex
penditur,quantisüigiliisatq;laboribus hoctotum füntaffe
Q. $uti.Ex qüo prudcfitiffîmè Ciccro:Abijtaddeos Hercules
(inquit)nunquàmabijffèt,nificumintcrhomincs effèt,eam
\ fibiuiamincάlummüniúff&t.
C A P v T . II I.
Ide Subfelljs,corumj;uocabulis,& quid maximé scimpodiunt,qi;i3
Scamellum & quid Suppedancum:cxueterum authoritatc.
æs, Ęprofe&ö illud cft Q. Ennij: Eüpraeter pro
§§|pter uitam uiuere, quiaffiduè in ocio oblitefcit.
- 3)|Quod ego fèmper cenfui, quouis tépore effu
ɤ3}endum,tumhismaximèuiris,quialios iuuareiie
lint,ac g#? ipfam in aliquo poffint inftruere. Et cú
nuperfegeremueteres quorundäm commentarios, offcndi
infiis uocesaliquot;minimè uulgareis,autcommuneis,qui
Bus fedes,earumq3fpccies notarentur.Vnde libitümihi eft,
aliquidfubijcere,quod aliquain parte,adhocpertineat,meo
mdriamq; ipfam communiat,ne bono ocio ufq;quaq; abua
tamur.Suntauté quæ in præfentiaoccurrunthaec:Tripodes,
Subfellia,Stratum,Hemiculü,Trochus, Exhedra,Scimpo
dium,Leética:unde etiam Leétarij.Etin urbe Roma caftra
lc&i- leéticariorum celebrantur transtiberina regigneâ P.Vifto
re.Scd&Cathedra,Hypodiö&Torus,Segeftria quoq; Sca
mellum,Siliquaftrum,Sellae,& Biffèlium, de his enimVar.
Terentiusagit inlibris de Latinalingua ad M.Ciccronem.
Tumàf&deiido multafçribitdcflc&ii.Ná afeendeat;
-* - - €Ql€&
p ISc I P L IN A L I B, I r. *#'
`f&des,fèdile,fellae,&filiquaftrum:& ab hisetiarn fubf&lliti.
Sicuti fubfipere,quod non planè fapit:fic quod non planè Subfi;
fellaerat,fubfèllium.Vbiautéduoforent,biffèlliadiceban/ Subfcl
tur. Vnde& Pedianus Afconius fubf&llia (inquit)cff&ea
quae triumuiris,quaeftoribus® darentur:illis $ ctiam quimi
niora iudicia exercerét:fèllasaüt fuiffè curuleiSactribunaleis Sclle.
Scimpodiü uerò fellxgenus apud ueteres, quod in Grxcia
*frequiens fuit.Vnde illud Gellius grxcienfèâppellauit. Of,
fendimus(inquit)Frontoncm Coineliuminîëimpodiogre
cicnficubantem, cúpedes grauiter aegrotaret. DéfcaméIlö
auté illud fciendum,quòdàfcamno quidem hocdeducitur
ficutiVarro & Prifciamus docent.Iufiioresfcabellumdixe
. runt exaffinitate (ut puto) litterarü quaeftinter m.& b.Na
quod in poëmate Dauidlcgitur: rfe*** 38 ss.-ia Šp *s/s,
' • r,; ir 3, §pag,ueteres interpretes,non fcabellum ut Hiero,
nymus,fedfuppedancum interpretarimaluerunt,quod Au,
güftinus etiam&alijreferunt.
C A P v T. I III.

In uite officijs habendam generis ac dignitatis hominum rationem,


& quàm prudcnter ab Hadriano imperatore fiélum,
fit contra ignobilem libertum:ac ibidem quoque
` de Augusti o&auij prudentia, & ci
uilitate in re fimuli.
ÉÌOniniuriafaétum eft, ut Variú Antonium Au»
uftüannalesatq; hiftoriae ueterú plurimü accu•
ènt,quodinteralia eiusportentaacfcelera,urbis
A*jRomanæ maieftatem còntempferit, fenatumq;
ipfum ut homo infolentiffimus, uelut ábieétum manci,
pium,ita pofthabuerit, ut honores, praefe&uras,ac digni,
tates, per feruos ctiam ac libidinum miniftros uendiderit,
- D z acpluri•
2$
P'E r. c R r N 1 T I D E H o R e s.
acplurimos paffim infenatum cóuocarit, nulla rationeha,
bifa,aetatis,noncenfùs,non generis aut uirtutis. Aelius aút
Hadrianus cú fenatoriam grauitaté fummis honóribus ac
ftudioprofèqueretur,apertè oftendit,quantum Romanae di
Énitati cöcederet,quodab ipfoSpartiano defcribitur.Sedil•
tamê eiußë imperatoris digìùprofeétòfacinus, uifum
eft quodhoc loco áfferatur.Näfm cüm libertüfuum interdu
os fortè fcnatores mediüambulantcmafpiceret,paffusnon
£fttalem, tanq3 iniquâfenatorixdignitatiafferriignominiâ.
Itaq3aulicumftatim quendâ delegauit,quiaudatiâ eiufino•
dicöprimens,illicolaphüinfligeret,acinfuperadderct:No
liimpudensintereosämbularé,quorü effeadhucferuus po
tes.Quain refàpienterabHadrianocxfareprobatüeft,non
pertineread principü dignitaté atq3fortunâ,amoriamplius
quàmuirtuti concédere.Quod Oótauius quoq* Auguftus
prudéfitiffimè atq; ciuiliter obfèruauit,quifuos omneisami
cosinurbe,pariiüre,hifdemq;legibus atq3cgteros teneriuo
luerit. Quifi& maximè conquéftus eft,quòdipfe Romaeo
nus populus,liberis fuisintheatro affurrexiffèt,acfi quan•
rebitur,
doeôs populo cómendauit,ut homo grauiffimus,feimper
adijceré cófueuit:Simerebuntur.Quod &SuetoniusTran
quillusin hiftoria cxfarumrefcit.
CA pVT V,

roe generibus fùlmini,queuidelicct Poftularia,que Pefifira &Per


cmptalia fint,ac de procurädis fùlminibus,cxdecéuiralibus
tabulis,ac defilguritis ar!oribu, copiosè explicatü.
5]Videfulminibus & eorum poteftate apud uete,
£\|resfcripferüt permultaquidemgenerareferunt,
$j£illeaq; ciiadpublica,tü ad priuatafpeétareafferunt.
?**§£jNä difciplinaipfaThufcorfiundecim eff&fulmi
nügcncra exiftimauit Romaniucròfàçerdotcs ctarufiÉ
VJO
ID I S C I P L. I N A. L I B. II. 29

duo exhis tantü feruarüt:diurnauidelicet Ioui,noéturnaaút 4•f


Sumano afcribentes. lnuniuerfum aüt triplici modo appel•
labãt:Poftularia uidelicet,Peftifera,& Péréptalia,ficutiSe,
xtus Pöpeius ex Verr.Flacco rettulit. Et Anneus quoq3Se
necaififinuat, Poftularia cfhob eâ caufàmuocarüt, quóniá °^^
uotorü uel facrificiorum fpretâ,uel omiffam religioné, repo
fcebant.Peftifgrafecúdo loco nominarunt,quibüs interitus ~ •
autexiliü,uel aliqua clades denúciaretur, Pergmptalia ucrò ~'
eaomnia,quae fuperiorü fulgurumac É oftenta,et
fignificatiónes périmerent,ätq; penitüs abolerét.Sed efi &
téporaprxftitutaacdefinitâ hisérât,acpoteftas per ipfos fui
üratos populodenúciata.Quod & C.Plinius éx Anneili?
riscopiosèprobat, quipublica &priuatafulmina,nó hif^
dcmuiribus pollereafirmat.Ná priüata(inquit) nö ultrade
cimum annüexiftimauit portendere,praeterú haec, quae ma^
trimonio primo,uel natalidie faéta fünt. Publicaauté ultra
annos triginta,przterę in deduétione oppidorum. Veteres.
auté Romiani ex Etrufca difciplina, facérdotes in urbe ha
buerunt,qui fulminaipfaprocürarent,acritèexpiarent: qui
Fulguratores etiamäM.Catoneappellantur.Exquo in de Fulgura
cemuiralibus legibus, adhunc módum de procurandisatq;
expiandis fulmifiibus: .
% Sacerdotes celifiilgura regionibus ratis temperanto,
', Vrbem,agros,& templa,libera,& effatahabento:
Prodigia,portenta,ad Etrufcos & arufpiccs defirunto,
Procurantofilgura,& obfitapianto.
Procurare enim fulmé,& éxpiare, pontificia uerbafunt,& Procura
fuisfàcris attributa,utcöftat,quodâM.etiam Ciceroneex, Expiare,
ponitur.Nam& Suetonius Tranquillus,Galbæ imperato, r4.
risauum,procuraff&fulgurafcribit:ac düfácraperageret,die
repta illiëmanibus extaäbaquila,& in quercíídelata: quod
ipfi Galbaeimpcriúprxfignaüit.Sed&fúlgurales libriâ ue24-3**
ID 3 teribus
* p ■ r. c R I N * I T I D E H O N E S.
3o
- teribus citant,in quibus copiosèfitexplicitô, quo paéto;po
curarifulguradeberét,quibus® uiétimis pofsét expiari.Vn
r dctk, `deet Fulgur deus,&fulgurator Iupiter,aceius templü inur
r £• r% beapudäuthoresgelebre, Quinet fulguritae arbores hinc di
: 3,fiint,ficutinPlautinafabulaex Philemonis thefauro.In
agro(inquit)fulguritas fint alternx arbores, Sues moriútur
'angina aceríumî.Oues fcabraefunttâ glabræ quàm hxc cft
ûus, Hocaütmodo,fulgur,fulmen,& tonitruum expo
Jiuidco,ut fulgurignemgftendat:fulmen emittat: tcrtium
Jómminatio qüaedam fit,& fonitus fineidtu.
C A P V T V I, -

oAac.Plinius à Grecis diffentiat de obitupofte Sophoclis,ac


a. his etiam nonnihil,qui pre nimio gaudio interierint.
iAius Pliniusinlibro hiftorignaturalis feptim:
§Sophoclcm tragœdiaepQétam fcribit mirifico
Άίζ mörtisgencreq;cubuiffe:fiqgideexniitjQ(in.
1 \I ^ " * $: quit)tfägicx uiétorix perijt.Qgain re Graeci
ÉS§Ă§fërc6mfiés authores miaxime diffèntiüt. Nam
& Samofateus Lucianus,qu& Firmianusdijs, hominibus®
inimicum dicit,inhunc ferè modú,tyii$ us^pofie* ad Quin,
tillum de Sophocle: Σοφά«Aws 3 rp&yw-^οποιότ j«r * r&%Aws narari»P àxw
swirh z{wr, wgè $ro$asrr« {H««zsta .Aftipulantur huic f&ntentiar,& illi

poëtae Sotadis uerficuli,in quibus sruditè exponitur,&ipfa


iplcrunq;innocentia,abiniquitate fuperetur,tum ipfü quo^
queSophoclemaitacino uüae extinéîum.
Σωκράτορ ό κόσμος σεποίηκε αάρο! vivae,
kai xxx&s &vsfA«%yxoxp&rwáxiguos
Ejrä qvA&xs x&κισότι wi»? τέθvnx&g,
poAvwä^* 44y»yö Aioyims &* τά£mxP,
AioX&A*
ro f s c 1 P L I N A " L I B, 1 1. ' 3;
' AioyiA*y%qovriiwirkryxxwXvA%vi
Σοφόκλ*£*y& φ#y»Ps«?wswviyus *Anxs.
Deniq;& illud Graecis diéterijs uulgatüeft,treis tragœdiæ
poëas, uario & mirãdo fato perij ÉÉÉ àcafiibus:
Aefchylum àteftudine:Sophoclem exuùæ acino. Quod
autem Plinius contra caeteros de obitu Sophoclis rettulerit,
uitio magis memoriaefaétüidarbitror,quäm infcitiae.Haud
enimtemerè aliquiddetantouiro pronunciandum cenfeo,
qui de omniuita,& bonis difciplinis quàm optimè fit me•
ritus, Nam& Latini fcriptores, longèin hocdiffèntiunt. ,
Cum Maximus quoqueValerius pro Plinio faciat, Nam
de Anacreonte Teio hotius eft, quàm uthocpluribus de•
beat exponi,eum fcilicet pariobituac Sophoclem exacio
no uuae fuffocatü. Quiautem nimialaetitia & gaudio per»
icrint, complures apud ueteres nominantur,ficüti Policra,
tainfignis fœmina,ex Naxo infula. Diagoras etiam Rho?
dius,äçPhilippides comgdiz author, quTpoëtarum certa•
miné,cúpræter fpem uiciffet,nimio gaüdio exanimatus eft.
Ex quo fortaffè Latiniauthores pr9 Philippide comico,tra
gicumSophoclemacceperüt, quodalibi etiam notauimius.
C A P V T V I I.

quiapud ueteresfierint Brutianiferut,& qua ignominia,& qui fint


& Romanis habiti Brutij populi,& quòd ab illis defciucrint,
tamen nonnihil ctiam dc comicis lorarijs.
- _

Ę Elatum eftinueterum commentarijs mirificum


| ÉÉ [quidem excmplum,ac Romanae feüeritate con·
Ę $\%$ignum 99ntra popul9s Brutios.Hienim quo
&$$ tempore CarthaginienfisAnnibal Italiam cûm
£xercituinuafiffetJ9ngè apparatiffimo,acRomanus popu,
ius alicubi minusfcliciter cum Penis depugnaffct „primi
quidë
3* p E t, C R I N r T I D E H O N E S.
exomniltaliaad Annibalem defecerüt, Sedcumfuperatus
Annibal Italiaexcedere cogeretur,bonoatq;utiliexemplo
fènatus,populusq? Romanuscéfuitin Brutiösanimaduértè
dü,acita&os puniédos, utnunç3 deinde profocijs Romani
yopulihaberenf:neq3 nomina eorü(ficutiantè)ifiordinémi
itiœ fcriberétur.Sed illudetiäftatuerütutadmäiorë quidéi,
gnominiâ,omnesBrutijRomanis in prouincijstendëtibus
parerent,acueluti mancipia quxdá uiliffimafèruiliter hifdé
miniftrarent:adeò graui,&iniquo animo fenatus Roma•
í nus defeétionëpopulorüferebat.HiaütBrutijLucanis con
finesfunt,quos&bilingues quidã uocarüt, quòd Ofcè,&
Graecéloquerétur,quod&Sextus exVerrio Flacco fcribit
.Vndeetiâ Brutiangparmxapud ueteres nobileis.M.aút Ca
tgomft to,qu& Plinius omniumbofiarüartium magiftrá optimum
rii 4rtiú uocât,Q.Thermumacerrimèinfeétatus eff,quodi§impera
1'gj**, rit,atq3äüthorfuerit,utipfietiá decéuiriàBrütianis uapula,
Brutiani. rent.NamBrutianos intelligiteos,quiaccinéti loris, uerbe
ra& plagas incuterent:cuiufmodifùnt incomozdijs& fccni
cis fabulis,qui lorarijdicütur. Quorú quidcm munus atq;
orarij. officium erat,utferuosuincirent atq; uerberarët, qualis Te
rentianus Dromo,quod & Gelliusauthor diligens in Atti
cisobfèruauit,& Feftusetiam Pompeius rettulit.
C A p V T V I I I.

Qgo cómento Pixodôrus pro deo habitus fit,& de marmorisine


uentione:ac de lapidicinis nonnihil ex Theophrafilibris.
Eriocundafanèaclepidahiftoriatraditur de Eu^
©Ajangelodeoinueterü commentarijs, quo uideli
É É§ £i ceîpaëto,exinuentione marmoris caloreceptus
3IE|iiìíîïí Pixodörusantèdicebat. Nam cum
Ephefijciuestemplum illudegregium,atque magnificum
IDianae ex marmóre conftrucfidumccnferent,
-
quę;
cptcm'
---- -

•,
-
•* !.;
-
D IS C I P L I N A L I B. II, 33
ßptem reponitur)decretumeft,utexpluribuslocisatq;infù
lis lapidesacmarmorapeterentur:ueluti exParo,Pro£oner
fo,Heraclea,alijsq;infülis. Isauté Pixod6rusinThafofor
tègregespafcebat,& cúduoarietescertatim cócurrerent,ac
fummo impetu congreffiprxteriffènt,altcrexhislapidae&or
nu,pfcidit,£xάcruftâ colāre maximêçádidoeuulfäeft:quä
$demiratus Pixodörus collegit,acreliéto pecore, curfimiad
Fphefios detulit;quodadeögratum,atq;oportuinum ciues
habuerunt,utngnmodò diuinishorioribusillum colerent,
fé$v*w*•gpro Pixodóronominantes, facra quotmenfibu$
$idemab Ephefijsmagiftratibusfiebänt,quód&PoIIiov,
Giruuius refertadO&tjuiumAuguftumjquo maximèlibrò
de maghinationibus differit.Sed ô Pixodörilapidicinæ;diú
gôftabantiquisnominatxfunt,ficutietiáaliæäTheophrE
fto$elebrantut;in quossf!*$, aiiur,cuiufmodiPariae,Pçnteii
Cæ, Chiae, Thebaicxq;.£ άρ inquit,//«&, •'•r•usrufis, aut regís. wa
piurwij$rwaup & xvi.«i ev£aikwy «ά άt 5 xsp) AiyvwTtwv. Fuit alter
etiam Euang£lus;quilibrgs deremilitäridiligenterconfô
pfit,guod Aeliägg§jnepiftolaadTraianum iinpcratorêê
monftrat.Nam& Plutarchus Cheroneuseft author,Philo.#.
omen&ip{um;nagnoperefuiff&Euangelicömentäíijíáé,
É utfrequefitereos in manibüs haberet,
V\ ' C A P V T IX.
Dretate Confhntijimp.& Narfetis,ac de epiíla reg* Saporis adimp.
conftantium,& quid ab eo rcfponfùmficriicx Maí.liii hiâorijs.
*j
}^®gimfuper
í anabibliothecaeft,utego,& Politianus,inMarä
Floreiitiâ féderemus.Cunq;alij
3jnonindo&tiuiriadeffènt,habitusfirmisêïíô.
54$jgrdextare&ifft Côftantijprincipis,de N§.
£teetiam,de Bellifàrio,defulianoBizátiario,acdcrcge Per
farumSapore,idq;ipfüm,ex monumenissurgis; tum
- - . . . tinis
•*.

** 34
- p E T. c R I N ITI D £ HoN E ;

Latinis:qüodhiuidelicet,hiflem ferè temporibusuixerint,


magnisqj,& multis confliétibus in Italia, diuerfisq; regioni
bus contenderunt.Sed ego mox,cum Romanas förtéfiifto
rias legerem,gffendi ÉÉÉ SaporisPerfarum principis,
adimj.Conftantium:in quafacilè apparet, quo ânimo rex
Saporatq;audaciafuerit,Cum ad imper. Conftantiú Augu
ftum inhüncpropè fenfum per Nerfetem legatüliteras föri
pferit:RexregumSapor&Solis&Lunae frater,Conftantio
Augufto falutem.Laetatus fumad optimamteuiam redijff&
&iîcorruptum aequitatisfuffragium agnouifle,& fàtisex,
pertuses,quätas olim cladeis,nimia alieni cupiditas gdiderit.
Sed quoniã ueritatis quidem ratiolibcra,atq3 fòluta effè de,
Bet,paucisabfoluam,quod&aliàs fxpius recenfui:uidelicet
adufq3 flumé Sermona,& Macedoniae fineis,maiores meos
tenuiffè qd'&Ro.antiquitatesteftanf.Proinde qd'ad nos p
tinet,audáêteridrepeto,atq;efflagito,eftenim córdiiuftitiâ:
caufàm tutari, ἀdo&à prima quid&adolefcëtia, nihilunę
pœnitendüadmifi.Ideoq;& Armeniâ,&Mefopotamiärecü
perare molior, quae auo meo perfraudé,atq; infidias,ereptae
funt.Quodfimoréfuadentigeffèris,probêquidé,acprüdë
terfeceris,utreliquafècurius,acfine ullodifcrimine obtineae
as.In quo medicósipfos,eorum gdifciplinamfequutusfue
ris,quialiquâdoparteiscorporis quafdam adurerg, uel ex•
cindereconfueuerüt,utreliquis integrisac folidisutiliceat.
Quod& bruta quaedam animantia faétitant,quae cü intelli•
gant cuiusreicaufainprimispetantur,atq; capiantur,illud ie
pfum fponteamittunt, ut impauidè mox,acfine ullo uitae di
fcrimine degant.Idem detepronuntio,quod fihxcnoftrale
gatio irrita fuerit, uere proximò inftruótis copijs,atq3 omni
exercituaccinétus, res noflras(quantü ratio&fortüna per
mifèrit)repctam.Haétenus rexSaporad Conftantium Au
guftum,quihas litterasdiligentcrcxpédit, acredt9 pedtore
- - (utinquit
p 1 s c 1. P 1 1 N A. . . L 1 B. - 1 r. 3%
{utinquit Ammianus) librauit. Sed apponamimperatoris
etiam Conftätijrefponfum,quopars hæc meliuspofitcori
fiderari.Viétorterra marię Conftantius,Saporiregifaluté;
Tug fofpitati gratulorutamicus,fihocuelis,cupiditatemue
róanimitui (èmperindefeffàm,fufiusq3uagantem,uehemë
iter infimulo.Mefopotamiam pofcis,uttuä,atq3 Armeniam.
-Proinde etiam fuades,ut integro corpori, membra quaedam
adimantur,quofalus dereliquo intuto à me collocetur.Sed
accipe ueritaté nó obfcuram quidé,aut ullis prxftigijs obdu
&tam,fedapertam,& perfpicuam,quae nullis omnino minis
aut perterretur aut diminüitur.Meus praetor,prxfeótus opi·
natus,cum duce tuo de pace,me quidé inconfultodiffèruit,
quòdhocincömuncmüfum foreputabat.Idegoneq;abnu
o,neq3repello,modócüdignitate fiat,neq3de maieftate quic
quâ prxripiat.Ná indignôátq;abfonü eft,inuidiae aciniqui*
taticötra me anfam præbere,cütyrannis pertotüorbemdele
tis,Romani nobis obtempcrët.Simul&ignauihominis fo?
r£teanuncprodcre,quzdiu illibata feruaüimus.Valeãt igit
iftaeformidines quę fiobis intentätur: nos empronoftraíö
fuetudine,nó inertia,fed modeftia,pugnas magis excepimus
9uàm intulimus:parati fèmper iüre Belli noftra omfiiade,
féndere,quodipfum experiendo & agendo cognouimus.
Rariffimüm quidem in prælijs rem Romanamtifubaffe,aut
nunάdeniq;inpartem detcriorem prolapfam;
C A P v T ×.
'. Quo artificio tonitruainfccnis olim ederentur ac de MetclliPjiha
modico luxu, atq; libidine,ex Sallufljucrbis, & quomodo
imitatu$ ca poëta Vergilius,quä de Salmoneo agit.
É Os olim fuit infcenicis fabulis,Ioué quádoq;to
nanté inducere fic,uteius numine prör« natãto
nitrua quaedâ aederenf,quod etiamnü ex ueterú
Èè£H] comozdijs colligimus.Nam& ludisin ipfàfcena
* * . . - E z abfolutis
3« * P £ T. c R r N 1 T t D E H o N E s.
abfolutis (utinquitFeftus)fimilitudinem quâdamtonitrui
imitari confùeuerunt. Principiöafiteosfonitusadhuncmo
~ díí faciebát,ut clauos ac lapides inlabrüæneum conijcerent,
ex quorepcuffù,fonitus Nlcdiffúltaret. Sedâ Claudiomox
Pulchro inuentumeft,utexconieétudiffòno lápidi,multò
quidëmaiorestonitrus, acuerifimiliores uideréntur: quod
ihlibrofexto deuerborü fignificatuà Pompeio explicatur
VndeficPlautinus etiam Amphytrio:
Hem quidhocfquàm ualidétonuit:dijobfecroueftramfidem.
γ Scd quodinSälluftianahiftoriarelatum cftde Metello Pio
eius® immodicoluxu atq;fuperbia,dignum fànéuifumeft
^ quodhocloco apponeréÉlsèiì Metellus,tamelati,atqjin
\ fölentisanimifüií,utfeipfum,quafi Iouemîcolipateretúrac
thureadfèlitatüaccedere.Quin&hocinftituit,utinftrum&
tisaptè conftruétis,eius capiticoronacütonitrufupcrpone•
retur.SedhxcSalluftijuerbis repetendafunt,ficuti in coznis
etiã Macrobianis legunf.Metellus(inquit) Pius à C. Vrbi•
noad cœnácüeffetihuitatus, ultra Rómánü,ac mortalium
etiam moré,curabát,exornatis zdibus,peraulea&infignia
fcenisq;ad oftentationé hiftrionum fabricatis, fimul croco
fparfàfiumus,&aliainmodötempliceleberrimi, Pr*tereà
confidenti intranfennam,dcmiffüm Viétorizfimualchrum
cùmachinatoftrepitu&tonitru,coronã ei imponebant.Tö
uenientithure,quafi deo fupplicabatur.Exhis aút confide
rari poteft,quafatione ueterésin fcenis ludistonitruafimu!
larefit:unde etiam de SalmoneoSalluftianaquidem imitati
one uideturâ Vergiliodi&um:
oneusfil 3 vidi & crudclcis dantem Salmonea paenas,
inei&ius. ` Dum flammas louis,& fonitusinitaturolyinpi.
Quatuor hic inueâus equis,& lampada quaßans
Per Graüm populos, mediej; per élidis ürbeni
Ibat ouans,diuiim% fibipofccbathonorcs
- Drmeng
D i s c 1 Pl1 N A L r B. 11. _ , ,
pement,quinimbos & non imitabilefilmen
aëre,& cornipedum curfùfimularat equorum.
CA P V T X I.

Qge caufafierit,utuithologifcribant Gigantiipedes inuolumê defi


nere,&t Lampridjuerba expofita de cömodiimp.crudelitate.
FÈìOn pauci ex ueteribus fuerunt, quifabularum
jmyfteria,acreconditam eruditionë perquirétes,
libros de his compofuerunt,in quo étiam ftudio
£*\Juetuftiffimiilli apud Grzcos (üt inquit)Strabo
& maximè Pythagoricielaborarunt,ne populo inuulgarét
quae animis tantum initiatispromenda effènt,quod δαVe•
dtius Prxtextatus copiosèapudMacrobium démonftrat.
Nam &interaliacum de Hercule& Gigantibus loquitur:
Nontemerè(inquit)faétumapud mithoIogos,ut Gigantô
5 effgi&fic formarenf,uteorumipcdes indriçontiuoljmina
ÈÉ ldq%ipfumearationefaétürefert, quointelligae
mus,nihileos reëtum,autfublime cogitaffèaut effeciffè cü
, detorti eorumgreffus,adinferna demjergantur. Neq;enim Gigantes
? quisę ignorat hullam aliam ob rem Giganteis ipfos confrj? É
άos,qüámut impijhomines,atq;infoléhtcs,&quafi i* ***
3 crgdefentur. Vnd:infabulis eosüoluiff&aliquandodeosi,
pfos de czlo depellere,aufosqjcótra illospugnare, quod in
fcenis(utdixi)Macrobianis,tumapud Plutárchum explica
tur,quod& Seruius grämatieus intellexit,quiexVulcano
afferitnatum puerii Erichthonium, fed pedibus(utinquit)g,;„„,
draconteis,utin Vergiliano commentariorettulit.Scdillud
} notandumeft,quod In Aeliano Lampridio legitur, quolo^
coimperatoris Cömodi libidinematq; fxtiitiam profèquię.
FRefertefii,à Commodo ipfoeoshomines, qui p&dibusde,
bilesforent,nccambularéadmodüpoffènt,ifi3 Gigantumef
• . figiem
a.
3$ p E r. c R 1 N 1 T I D E. H o N E S.
figiemformatos:ficut quafidracones (inquit)effingerent.
Aέdeindefagittis eos conficere folebat:quaifirefigiiaff& il
luduidetur, quod in modum obtortianguis definere Gigá
tum pedes diximus.Nam&inuetuftisadhuc quibufdärïo
numientis(ut Pompeius Laetus móftrabat)maiores quidem
effigies Romae uifüntur, qux ip(ìs pedibus obliquâtos ui•
defiturferpenteisreferre.Quod illätortuofa uolümina in•
gurademónfuibus
dicant,exq impietas(utait Praetextatus)acelegantifv
tratur. - • '

C A p v T x I I.

Qgám grauitcr ac fatyricè Ioan. Picus Mirandula contra inertcis


& ociofos homines uerba habuerit, & quòd Solom infùis
legibus damnandos cenfuit,acinibi elegantißimiucra
fw pofiti ex Ennianafatyra contra illos
ociosè ofcitantcis.
ÉÀVper fortè cü Pico Mirandulano diem confum
ζpfi.Quicúde uita,& philofophia permulta gra
lgíüiter& copiosè protuliffet,illorümaxime ingeni
ÉNÉ|ú atq; animos fubinde accufabat, qui fegfiiter
admodüdegeneré ocio oblitefcüt.Qua inre(utfit)cüäcrius
acfeuerius d«clamaret,cozpi mox diligentius cöfiderare,fa»
&tüabeo,nóminus acriterû prudentér,utiftiufmodihomi»
nes,imòhominü mácipia,täacerbè,tá grauiter,tâ fatyricéfit
% infèétatus.Nä quideffeihuitanequitisautfceleftiu§ poteft
\ φ tépus ipfùm, rem fcilicet preciofiffimâ,fomno, inértiaq3
- " turpiffimètranfigerc:Qui cfì defidcs,ignaui,& ofcitátes üi
uüt,nöhercle màgis uiuüt,ô£ ftolidae pecudes et merae beluae
Neq; uiuuntem,f€d fpiritütrahütficuti pecudes folent, quo
fa£tüeft,ut quidä regáre poenas quid&acerrimas cötra iftqs
defidesatq; 6ciofos ftatuêrint,eosq;iureinfamcsdixerint:fî»
quidem & Solon ipfe in fuis legibus incrtiàhanc,ignauiam
- •. - -
turpemq3
p I s c j P L I N A. l 1 B. I I. $•
ignauiamfèueriffimè culpauit.Qgid¢fidiam(inquit) feétae
Éçft,isaccufàntibuseftoobnoxiùs.Vnde illud£tiäQ.En
nij,nonminus equidem difcendum cenfeo,quädQgmata et
pr£cepta quædãéxphilofophia intimaeruta;quod Idgt;P9
ätaintragędialphigeniahis uerfibuscótrainertiäpofuit,ut
Iulius CêlfinusàpdáFrontoné Cornelium rettulit;
otio qui nefcit uti,plus negotijhabct,
. ' Qgám cum e$t negotium in negotio:
~ Nam cuiquidagat,inftitutum cft,nullo negotio
>) Id agit ftudetibiynentem atq;animum dclcctatfum.
otiofoinitio,animus nefcit quiduclit, -

;* Hoc idem eft enim,neq; dominunc nos,necmilitiefimus.


Imus huc,hinc,illuc:cùmilluc uentum eft,ircillinc lubct:
Incertè errat animus preter propter witam uiuitur.
Quod etiam in Atticis lucubrationibus à Gclliorefertur,
C A P y T X II I. -

Qgödhis maximè uerbis Politianus feoblc£tari dicebat,utfunt


Reciprocicornes,& Lanicutcs arietes,& bcfiie Exungues
€” Excormes, ©* ali4 ibidem 4ddita,
§ä] Icebat olim Politianusmagnafe uoluptate affi
\lci,atq3 incredibili dele&atióne teneri inhis uere.
$|bis quæ funtrecipc icornes etlanicutesarietes,et
I $j itébeftiae exungúcs & excornes,q eorücöpofiti
Gf&IX€TTGcüdafit,nöimpbioretputida,ficutinalijs multis
cótigit.Arietes aút recipcicornes,& laricutes,à Laberio po
étainimimisdiétifùnt, quëtameh Gellius complurarefert
admodumlicentercofifinxiffè, quodalibidiximus,Beftias
autem exungueis & excorneis Tertullianus uocatprohis,
quae fineunguibus 8£ cornibusforent: ut in libro de pallio
fiabetur cuiiiVedijPollionis crudelitatem inceffit, üt qui
murenis homincs ctiam ipfosdcuorandos con*££; CIVS
- -
-

4• . p E T. C R I N I T I D E H O N E S.

- pdörus uerò Gaza Depedes, Deplumes,& Depiles pere


' 4^* leganter in ufum Romanum intulit:uirunus(utego éxifti
mo)ztate fuperiori,quicum omniantiquitate in optimis di
fciplinisconipararipoffit, -

c A P v T . x 1 1 I I. •

Idifputatio derepublica habita ac deimperio venetìetae


pologus elegans depinu & cucurbita.
jNhortis Qricellarijs, cii nuper aliquot egregiè
£|doétihominesc5uéniffènt,ubidehönefti§iitéfis
$ Κ copiosèagitur, foro
-- - - Š]tëincidit mentio deueterü inftitutis, déregenda
<iuitaté,acdeVenetum clariffimo,atq; fummó impërio.
Quain recum multi multa(ut fit) diffèruiffènt, ibidem fe»
nexquidaminofficijs reipublicae, homo accurátus & pru
-• dens? Volo(inquit) uobis de Venetum imperio per ele•
gantem referreapologum, què à Francifco olim Barbaro
áudiui,qui noftraaetate,magha uir eloquétia& cófilio fuit.
fsenim cum deflatu atq;dignitatc Philippiducis Mediola
nenfis&repub.Venetaágeretur,inhuncmodü locutuseft:
Scio ego,quantü mometiti pofitum fit infortunae uiribus:
3 quantüponderis,inratione,& diligétia hominü. Nam quo
maiorafüntimperia,&ófaeuiores quädoq; cafus atq; calami•
£ateshabent.Scdapologíaudiatis.Sataeftolim(inquit) cu•
ctirbitaiuxtaarborem pinum, quaegrandis admodum,& ra•
mis patulis extabat. Cucurbita üërò cum multis pluuijs
atque cxlitemperamento creuiffet,lafciuire incipit,& ra
mulosaudacius porrigere.Iam $: in pinum,iam fur•
ÉÉÉÉ ramos ££ frondeisinuoluere audebat, ampliora
q!ia,candenteis flores, prxgrandia poma, & üirefçentia
oftentans.Itaq;tantofaftüatę infolefitia intumüit,ut pinti
arborëaufà fìtàggredi.Etuidés(inquit)uttefupero, ut ame
plisfolijs,utuiröréprxfto,&iamiäädςácumάρfürgo-Tüpi
„ * .r - - • nUJS
ID I S C I P L I N A L I B. II. 4!

nus quaefèniliprudentia,&roborepollebat,nihil mirataeft


cucurbitzinfoientisaudaciâ,{èditaadeárefpondit:Egohic
multas hycmes,calores,xftus,uariasq;calamitates peruici,
&adhucintegracófifto.Tuad primos rigores,minusauda
ciæ habebis,cüm & foliaconcident,& uiror omnisabierit.
Sic&in Italia (inquitBarbarus)permultae quidëfuntcutur
bitae,quaepinum aggredimagnopere conátur,fedhabentta
menplusânimi,quàm,quocircabreuiexarefcunt,autdccie
dunt.Pinusautem uexari,atq3turbaripoteft, extirpariauté
aut ficcarini(ìlongiffimo tempore nequit,
C A P V T XV.

Ide oraculoâ Maximino imper.imftru&io contra Chriftianos:&ibidem dccon


flantiachriftianorum:quibusj;ucrbis contra Rom.praefides uterentur,
iíáêëìlAtis compertum eftexannalibus ueterum,quá
$&jítü Rom.olim imperatores decretis publicis,atq;
àÉ]ediétis Chriftianörum religionem repellere,atq;
É]extinguereconatifunt, ficütnullum crudelitatis
genus omiffüm fuerit,in quoChriftiani homines uexatiat,
ędiffeéti non fuerint.Sed ut cxtera nuncomittantur,Maxi
minus quidé caefar, non minoreaftu,quàm fruitiaufus eft,
inperfequendis,lacerandisq;Chriftianiis,fiquidem Iouis fi- _
mùlachrum(quodinurbe Antiochiacélèbre fuit)ficinftrui
curauit,cómentoq3 callido aptari,ut inaedendis oraculis(qug
tum magno cultu habebantur)refpófumdeChriftianis prò
meretur: Ne homines Chrifto dicatidegerent inurbibus,
neq;ullis etiälocis iuxtaurbeis,fed procui,utnoxiü gcnus,
atq$ ueneficü fugarëtur.Quo faétífeft ut uagi,palàtésq;,&
reieéti ab omnibus forét, tametfi proreligionis mciitoätq;
maicftate idaccidebat,ut quo plures,feucriores® forent pcr
fecutores,eò maior&ampliorreligo §': cim quic
•quam principum fxuitiamatq; fcritaté magis extimulabat,
- R. quàm
• • 4* P E T. c R I N I T I D E H o N E s,
qoàm firmitudo illa,& inuiétaatq; impenetrabilis Chrißa
... niorüconftantia,quae quamlibetlibidinem atq) immanitatë
o chriii longè exuperaret:cüföret hæc oratio Chriftiafiorü(utäse, .

'mi* ptimiioTertuliano fcriptü eft) 6Romaniprxfides,cruciate,


no* torquete,damnate, allidite,attcritenos, probatioeftnoftr*
innócentiae,ueftrainiquitas.
C A P v T >XV I.
Qgigrammatici dc origne ucrborumfcripferunt,&unde hec uerta;
Auidus & Inuidus diétafunt:perclegans & crudita enuclcatio.
ij Agno ftudioacdiligétia jfitü eftà ucteribus grå
máticis, de origineacfignificatu uerború.Quãin
ÉÉ\%:||reNigidius,VerriusFlaccus,Pedianus,&M.Var
£$£H}ro plúrimü operaepofuerút:quoniã inconfideran
daatq; intelligédauerborü origine,uariafcrèatq;diucrfà ab
authoribus tráditafunt,quod
ãt.
§É teftatur,
ibus ,
etAca demic iprob o
Ego aüt fecret opere ,deho cplur
differui,nûc exponendü putamus,unde originé traxerinthg
uoces,Auidus,&Inuidus:quoniágrámatici quidäiuniores,
nöminori infcitia, quàmimprobitate inhisaberrant,cü pro
biauthores tá elegáter tanqjeruditè dehis egerint. Affirmât
efi äuidendodeduétü effè ütrüq;uocabulü.Nâ Auidiâ non
uidédo nominatifunt,propter nimiâ cupiditaté:utVer.Flac
cus cxiftimauit,quòdalitera priuandiuimobtineat,ficutia,
„te;. mëtes dicimus,qui menté nó habèt.Inuidosaüt&Inuidiâ fi
id. mili ratióe inquit Cic.dici,quoniã ex nimia uidëdi curaliue
.„tia, fçãt,quodintértia(ùfputo)Tu cóperies.Ab inuidédo(inqt)
re&è dici poteftInuidëtia, ut effugiamus ambiguü nomë in
uidiae.Quioducrbü diétü eft,ànimis intuendo fortunäalteri
us.Quôí & poëta Accius in Menalippoteftatur;
$Florem quifiianlibcrum inuiditmtum,
Qua ifife M. Ciceronon Accium modò excufat,fed etiam
ííí commendat,quód inuidere cumaccufàndicafupro
tùícrit,quoniamiusfuum poëtaretinuit. -

Einis libri Scandi.


- ^ , "' , , ; 43

CO M M E N T A R I ORv M DE H o N Es
ST A D I S C I PL IN A L IB E R T E R T IVS,
CA P V T I.

, Qgòd Plato philofophus inuidie morbo laborauit,& quòd


infènfù¥Xenophontiatq; Democritofi erit,cuius eti
4m libros cxtingui cupierit.
E] Ermulta adhucfuperfiintindiciaex ueterâ
£Jifcriptis,quibus copioséprobari poteft, Pla
[$]|tonem philofophü aemulationis ac inuidiz
A || morbo maximiè laboraffè,aliorüq;laudes,
iniquo animo accepiffè:fiquidem inter eú
jacXenophonté, tacitae cufääzmulationis
im nullibi Plato de ipfo Xenophonte tanto
uiro meminerit,eiufdem uerò difcipulos, ac É lo»
quenteis induxerit, quòd animimáleaffeóìi atq; infinceri
argumentü prgbuit,ut Gellius dicebat.De Abderite aüt De
'mócrito,quilóngein phyficisprxftitit, idé faétüeftà Plato•
de,ficuti Ariftoxenusrcfert.Nam cum Plato (inquit)locos
quofdamtra&aret,in quibus contra Democritü fentiebat,
prudens tamenacfciens,nufj3 illúcitauit,& fi alios ferè phi
lofophos nominaret.Tú quodeftamplius,idem Plato quae
cungyhabere potuit Demócriti cdmmicntaria, traditur cölle
giffè,eaq%cum cremariuoluiffèt,ab Amyda & Clinia uiris
ÉÉÉ prohibitus eft, afferenti5iis eos Dcmocriti
ibros non poffè omneis extingui,cum apud multos paffim
exempla eorum fèruarétur.Qjiam rem & Laërtius Dioge- w

nes,ex ueterum commentarijs recenfet: nam & Gcorgius Saggit


2. Crct&fifis tenfis.
44 ' - P E T. c R I N I T I D E H o N E s. :
1 Cretenfis(quiTrapefuntius appellari maluit)permulta Pla
} tonis philofophiuitia collegit,libris de hoc cömpofitis.Vn
* de Ioánnes Alarienfisridicülaugceillum cenofimonem &
& erinnym appellat, quod & Nicenus BcffarionTalicubi
affèruit. ** --. .,

C A PVT I I,

diffutatio habita intcr Hieronymum Sauonerolam & Picum Mirá


dulam,de philofophia ueterum, cum Chriftiana academia:
& quid item uetuftißimi deipfo dcofenferint,id c$,
Mofes,Mercurius,Zoroaftres & Pythagoras.
ÈìVämuera fit, atq; &xre confiéta à Luciano elo•
$§\ $i: imago apud Celtas populos,nuper equiz
§£%%|dem confideraui,cum Io. Picüs Mirandula miei,
ÈS3]pfum, Laurentianumq3 fua oratione, quo cunq;
uelletperduceret.Tanta efiì in eoüiro,etuocis fùauitas,etre
rííomhiú cognitioadeft,utetiá ficut ille Luciani fauis, Mero
curius,facilè omnis populusatq; homines, fuisfèrmonibus
caperé,oblc&tare,atq;afficerepóffit. Nuperautem confedio
mus in Marciana academia,apud Hieronymum Sauonero,
lam, quiztate noftra in omni propè philofophia maximè
prgftat:fedinibiLaurétianus(utfit)exueterum philofophia
cum permulta deipfo deo, ac eius poteftaterettuliffèt,acde
animiae uiribus,cú in hoc,nö re, fèd uerbis diffèntire Chri
ftianos affirmaret,modeftè(ut folcbat)ac placidè Hierony•
mus.Caue(inquit)Laurétiane,ne ucrba pro rebus accipias.
Nam qui ueteres philofophos in academiiam pertrahunt,p^
facilé quidem ueffalluntür ipfi,uelalios fallufit.Plato enim
ad aniihi infolentiam,Ariftoteles ueròadimpietatem inftrü
it.Q_uo magiste(inquit)Laurentiane hortamur, utipfis phi
lofòphiae fpacijs atq; umbraculis, ad Salomonis porticü de^
ficias;in qua ccrtiffima uitae ratio atque ueritas continetur.
Quibus
ID I S C I P L I N A L I B. I I r. 45'

Quibusdiétis,cum Ioan. Picus fubrififfet,Etadte(inquit)


hzceriam pertinent Crinite, quitam ftudiosè adhucpenè
adolefcens,tanq$ affiduè omnibus propèdifciplinis indum·
bas:fedea (inquit)de deo,&animis decreta, cum diu à me
euigilata,atq; perpcnfàfuerint, puto me pofteris etiam pro»
bafürum,Chrifti religioné, magna exparte cü ueteriphilo,
fophia cófentire:modò hæc omnia diligcntius atq* próbius,
intclligantur,cú nulla unę religio fuerit qugdcü ipfum gtcr ,
nú,rerúmq; omnium abfölutiffimü non dixerit:ficuti &ani
ma quoq3 immortalem.Sed principes(inquit)in omnimore
taliüuitaextiteruntaliquot & iudicio rerú & cognitione ma
ximi,ut Mofes,Pyth Š Solon
qui omnes pari confenfu, nö modò hxc crediderüt,fed ma•
ximè affirmarüt. Nam fi quideftantiquitati concedendum
omniscertèilla ueterú theologiaparifèntentia idipfumaffè
ruit.Hermes efi qui apud Aegyptiosfloruit,& qui maxi Herm*
[nnuS philofophus, maximus fàcerdos,& maximus rex fuit,
certè cum Mofè ipfo gonfèntit, eiusq3 opinioni magnopere
accedit. Nam& Pythagorae diuina illäphilofophiâ,qüam Philof.
magicen nuncuparüt, magnaex partead Mofis difçiplinas magicc
pertinebat,ut qui ad Hebræos quioque,eorumq3 döétrinas
in Aegyptùufq3perexerit, pluraq3 illorü facraafq; myfteria
intelléxit.Nam Platonis etiàm erüditio(ut cóftatjad Hebra
icä ueritatem ferè àccedit,ex quo per multi eum germanum
Mofen dixerút,fed Grxcè loquérem.ZoroaftrcSaút ille O,
romafi filius,cümagicen quidé percolcret,nihilaliud accipi
ebat,quädci cultüatq; diuinitatis ftudiü,quo ille occupatüs
naturæ uireis,gmnemq; potcftatëcgregiè apud Perfaspqui
fiuit,ut fàcra illa& fubfimhia,diuini ÉÉÉ; arcana cogno
'£«ret,quam partem uel Theurgiam multi uel Cabulam a^
lijmagicen etiam dixerunt.Sed&nim omnis antiquitas,tan/ . . .
tü uidetur Hebrxis atque Aegyptijs ergº? ut uerita• v 1 ^-'*
3 t€m
46 p E T. c R I N I T I D E h o N e s.
£èm ab illis acceptam,per uarias orbisregiones,atq; diuere
fospopulos,circumducereatq; illuftrareüoluerit.Quode9
animda quibufdam cffeétum eft, utmagisaddere aliquid,
acinuenire ipficrederentur,quàm fumptâabalijsapprobae
re.Quibus relatis Hieronymus SauonerolaIoänr. É,
complexus,Etunus tu(iniquit) es Pice aetate noftra, quior
omniü ueterü philpfophiâ, acreligionis Chriftianae praecepta
&leges percallcas,ut haec tua quidë rerü penè omniü cogni
tio,ätiquioribus illis, Hieronymo,Auguftino,Bafilijs,Gr£
gorijf$ ac Dionyfijs merito éóferri poffit.Náàliaibidëmul
íålg.Picus de Chrifto, legibusq;eius acreligione copiosè
diffèruit,&x Caldaicis atq;Syriacis thefàuris, quodalibicó^
modius recenfui.
C A P v T. II I.

Qgód apudnoftros quatuoridiomatum generafùiffe tradantur,id eft, !


Prifcum,Latini,Remanum,& Mixtú:& quò maximétem
porefloruerät, ac de Ethrufcis etiä literis nonnihil.
\\||dam commentarijs legitur, de Latina erüditio,
- %| ne, & quo maximè idiomate, quibusq;tempo»
i •^- **• ' 2§]ribus, maiores ufi fuerint. Relatum çft igitur
j>/'' quatuoFTüiffè apud ngftros linguarum proprietates;hoc
eft,Prifam, Latinam,Romanam, Mixtam, quod ex Var,
tra- ronis atrihoritategrammaticiueterestradunt.Prifcaeft,qua
etuftiffimiItalizpopuli, fub Ianouidelicet,& Saturnore,
gibus,ufifunt: cuiufmodi carmina quædam incondita,pa,
2ïumq;noftris intelleéta, adhucfupcrfunt: ut Saliorumi'&
Argeorum fàcra,de quibus Varro etiam Terentius memi•
ut, nit Latinauerô,quam fub Latino,&regibus Tufciae,cxte
_, riquidem pQpuli in ipfo Latio loquebafitur:guatabulae de•
ccmuiralc$fcriptz fünt, ac fàcrx lcgcs& publica
-
$££; „CCA
ro r s c 1 P l 1 N A. L IB, III,
47
edi&a, Romana,guae poft exaétos reges Romanipopuli
gefta complexa eft. Näm & hanc ipfaifi,interpoëtas NMar
Plautus, Neuius, Accius Pacuuius, Ennius,& Publ.Ver•
gilius maxime99/uerunt, Exoratoribus autem& hiftori•
äis Mar.Cato, Si[enna,Quadrigarius,Val. Antias,Cxfar,
& M, Cicero. Mixta uerò,quàrauêto imperio & libertate
amiffà,uarios populos ac nationes,in iura ciuitatisadmifit.
Qgofaétum eft,ut Romanauirtus,acloquendi iuxtàinte
gitas,paffim cummoribus degcneraret ex ueterifententia
qua dicitur: "
. j Moribus antiquis resfat Romana uiris4;. -

Necautem me latet,Latinam quidemdoétrinam,ex multi lahma.


Ę; conftare,fiquidem,& Ofca & Sa
ina uocabula a multis olim receptâ funt,ut Punica nunc.
omittamus. Nam & Quintus Ennius Ofcè locutus eft.
Tum Ethrufcas alijfäbülas expofuerunt,ficut Liuius&
M. Ciceró alicubi teftantur.
CA PVT II I I.

Penominibus Romanorum,& quòdà Sabinis prenomé aaepcrint,ex


fœdcrccii Romanisfaéìo;tiiqua die Romani nomé aßumercnt.
ĘPudMacrobium& aliosusteres,nonpaucaob
%|{eruata funt de poteftate,& ratione nominum
jRomanorum:uinde uidelicet,affümpta uel dedu
£%ÀSj&iafint. Sedenim Romaniiiominés, nonuno
tantùm nomine uel cognomine cenfebantur,fèd pluribus
etiam,quàm à noftris grämaticis tradatur,ficuti uiderequoe
rüdam exempla poffùmus.Namficutiq;de Atticoleges£íí ΖΗ-ic
uidemhis £ÉÉÉ fuiffèuocatum,ut diceretur T. •*** -

aecilius, Satuis, Pomponius, Atticus, Solebantenim R9•


mani,uelabillis cognómenaccipere;àquibushxrcdes relint
qucrcntur
-48 p E t, c R I N I T I D E H o N E S.
querentur,quodalibidemonftraui. Necenim illud ignora,
mus tria praefertimnominaRomanorumàpoëtis dcfignari
unde illud: - -

. /. Tres equitunturme,tria nomina nobiliorum.


- Sedhacin reputauiobfèruandum, quod ab Eutropiofcri»
ptumeft, in RQmanahiftoria adValentem Auguftúquod
equidem non fàtis memini, anapud alium authoremIege,
rim. Poft multas $? contentiones interSabinum po»
pulum & Romanum,fa&umeftfœdus,aciure focietatis, in
eandem fèntentiam conuenêre,ut rex T.Tatiusfimul cum
Romulg imperium teneret Sabiniq3 & Romaniunus po•
É efficeretur. Ex quoad hoc (ihquit)confirmandüm,
omanitum cœperiJfit Sabinorum nominafuis praepone,
re, Sabini autem Romanorum , ut nouae quidem âmici
tiae nominum iura adijcerent.Quo faétum eft,ut nemo de
ici dies, inceps RQmanorum,àbfque prænomine haberetur. Neq;
uerò illud ignoratur, in deterum commentarijs Luftricos
(ondinâ, dies illos à Romanis diótos,quibus nomina infantibus im•
onerentur. Nam & Nondinam deam (ut affèrit Vedtius
rztextatus) Romani colebant, à die nono appellatam:
quo uidelicet ipfos infanteis luftrarent, acnoméni impone•
rent:& fio&tauo die fœminis,maribusautemnono,ufin cœ
nis Macrobianis legitur.
C A P V T I I.

Quimaximè apud Lat.defcris acpötificijs uerbisfcripferint,&quomodo


Rcus & Dänatus intcrfe différiit:tiicxiureipfo Pontificii uerba expofit4
sagViapuducteres de iure pötificio&antiquis fàcris
§fcripferüt,percommodèuififunt,atq;egregiè uero
§ borum pröprietates,acpotcftatcm explicare ea cü
° primis rëferentes,quiae adfcras uoces quæ ad fune
raleis&Saliareis pertincrcnt,cuiufmodiauthorcs à
-
M-g 1O
1) I S C I P L I N A. L I B. I 1 I, 49

bio celebrantur, Veétius Prxtextatus,ac Flauianus,ut Law


beonem Antiftium, & Veranium mittamus, qui libros de
pontificalibus reliquerunt. Sed enim cum ritus accerimo
hias facroruminueftigarent,uerborü quoq3rationesatq;ori
ginem mirificadiligentiaconquifierunt.Quodinhis nüper
üocibus obfèruauimus,quae adreum&damnatü pertinent,
non minusuerò quàmfubtiliiudicio examinatis.Siquidem
utrunq* uocabulü inuotis nuncupandis, atq; perfoluendis
frequéns inueterülibris comperies.Nam illum propriè Re
umdixerunr,quifufcepto uoto,infacris fèfè numiniaftrin»
git.Damnatáúeròdicimus,quifèâpromiffis eximit,& uQ^
tapcrfoluit,quodMacrobianis quoę cornisabEuftathioele
ganterdifputatur.Vnde illudetiâinueterülegibus legitur :
, Qgi rcus uoti efto acccdito adfacra. -

... Qgi damnatus efto,facrarité perfoluito.


Nam P.Maro, quiiuspontificium optimè calluit, egregiè
idobferuauit,qüo locöinquit: -

' Dij quibus imperium eftpclagi,quorum equora curre:


/ Vobisletus ego,hoc candenti in littore taurum
, Confituam ante aras uotireus,extaj falfos
, Porriciam influélus,& uinalinquentiafundam.
C A P V T v I.

IDeuiribus atre bilis:ac de Eurylocho:& poëta Malacho,quàm


grauiter eo morbo adinfànian. ucxarcntur.
§<? Videmoribus& uita philofophorum fcripferüt,
§ Eurylochumtradunt qui Elienfem Pyrrhon&au
§ diuif,miris modis atrabile uexatüfuiffe,qua:Grae
cè μιλ*»*•Ai«dicitur:atq3 ficpercitum eo morbo, ut
cum in Elide Üärijs,&diuerfis multorum qua:ftionibusage
retur,acrefponfitädo effét fatigatus,palliumabiecerit,&Al
pheum fluüiü tranaucrit.Illud quoqjde eodem Eurylocho,
- G 7 eiusq;
<5o - P E T. c R I N I T I D E H o R E .
eiuség furoretraditur,fic aliquando inftigatum***, .,,!,.„ut
fumpto ueru cum carnibus,ufq;inferuiii illü infequeretur.
,' FuifautemEurylochus acerrimio quidem ingenio,cuiufmo
diferê hi funt, quiatrabile funt affe&i; $ ab Ariftotele
philofoph9atq; alijsapprobatur.Ná & Phauorinus acadey
imicus: qui Pyrrhoniórum libros compofuit, heroicâ hanc
affeótionem appellabat dicens:Ef.., .xv.) p ri r: s3eo, r.5 ** i;vir p.
uandoHercules,Lyfander,Aiax, Alcmeon,acBellerophö
éodem uitio laborarünt.Socratg nunc& Platoné mittamus.
-NamMalachus quidem poëta excellens füit,fedeòtum ab
'foluendo carmine praeftafitior,cümente penitus foretaliena
tus,ficutietiádeBacchis,&Sibyllis(utappcllant)creditüeft.
? £QjinetAuguftinus copiosèaffirmatpöëtas ipfösnöpropri
oMedalienoore carmen effundere.Quodà Platoneprqba,
tur in eo libro,cuititulá fecitde furore poëtico.Sed efi dea•
trabile cúplurafcribatArif.inprobl. Frigida (inqt) ftolidos
&ignauos reddit,calidaingefiiofos&aihanteis,fiimia uerò
attönitos&timidos.Sedhãçalibicömodiusexplicauimus.
C A P v T v I I.

Qgohabitu,& forma eßet Romanatoga,ac dc alijs ucftibus,quae


cuiq;populo afcribatur:tum alia inibinominiucunda addita.
È]Criptafuntàueteribus permulta deueftibus,&
§£ eorum genere,ficutià SüctonioTranquillo,Cor
jÉ|nuto&àlijs,quidiligenter quxfierunt,quibus £?
[ętiam uocibus àpuduáriospópulos fignarentur,fi
cutiGræcorum pallium,Sardorum maftruga,brachaeGallo
fum, GermafiOrum rhenones, Romanorútoga, de quibus
à mealibidiétú eft.Sedhocloco notandum mihiuidetur de
R9.toga aliquid,quohabitu, quaq; ratióeaccipiéda atq} in
telligéda fit, cü nupcrdere hac qua:ftio interdoétiores habe
ref.Adhunc igiturmodü Româniucft&hanc habuerüt,uel
uti.
D i s c 1 P l 1 N A L 1 B. 1 1 f. %1 , .
uti etiánuminueterüftatuis& marmoribus confpicimus,
quætogataeobid imaginesappellabantur.Eratautë ueftis
ufq;adtalos,undetalares etiam togae à quibufJam dicun/ Talares
tur.Idq3feruatú eft Romae, ufq3ad aetatem Qgtauij Augu»
fti,quodã FabioQuintiliano diligétereft obfèruatü.Näm
deinde breuiores fùerunt,fic,utämedia crura effènt demif?
fae.Rotundamuerò&aptè cxfam uolebant,neenormis,uel
indecensuideretur,fiqua ex parte,minus iufta, neceadem .
fuiffètproportio.Sinus etiam faciebat,quicumaltiores cine
dtura extarent,d&center,& honeftè in partem finiftram du•
cerentur.Ita efiimdcfiderat Fabius in óratore, quoniam fez
cleataptius. Meritò autem reprehenfus eft C.Plinius qui
talaremtogamdixerità Ciceronegeftarifolitam, ut caua^
rices uelaret,cumconfuetudo tum foret, togas ipfàs ad ta•
los ufq;demitti;ficut Grxcorum pallium erat. Ih fuperiori
autem parte,humerum operiridebebat, iugulum ut attin
geret potius quàm uelaret, ne togae ipfius dignitas,& lati
tudo, quae inpeétore uifebatur,ifi anguftum dedudta pere
deretur.Erant & manicae intoga ufqpàd ipfàs pené maniùs,
neq; tamen adimos digitos, quarumlatitudo xqua & deo
$ens, magis decorem quàm uenuftatem praefercbat, ut cú .
brachium inagendotoflerent,cxteristogâpartibus optimè
refp9nderet.Itaenim Romani togam fèrè habuerút.Nam
in Mena Pompeijlibertotogam fiimis defluentem, atque Ména,”
redundátem, üirulento carmiineinfeótatur Horatius, cum
£x ulnarum eff&t,eaq; amiétus Menas, populo ftoma,
chante, perfacram uiâm incederet. Neq; enim licebat in
urbe,praeterquâmlibero homini,hacuefféUII;fiquidem &
ætatis & hominum inhabituueftiüm ratio eftâfènatu,po/ Habitu d.
pulo$ Roma.feruata.Ná & pueri praetexta toga ufifüt,fi/ êti Roma,
cuti ex his notiffimú eft,quae Ve&tius Praetext.in Macrob.
cœnis deprxtexta&bulla aurcacopiosè diffèruit.Viriliaüt
» G z toga
$t p E T. C R I N I T I D E H O N E S.
•*-*-»-*
•p- - -
togautiàfèxtodccimo aetatis anno incipiebant,&fiquidam
temerè difféntiunt.Oétauius enim Auguftus duodeçimüa,
£; annü auiam Liuiam defunétá próconcione laudauit,
quadriennio pòft(utaitTranquillus)uirilem togamaf
fumpfit.ViriaütRomani(uteftaüthor Gellius)primiò quia
demfinetunicis,togafolaamiétifuerunt:pofteàfubftriétas
& breueistunicas,citra humerum definenteis,habebant: ex
Aphri quo Scipio ille Aphricanus, Pauli filius, cùin Gallum Sulz
C4/1V%. pitiüeffètinue6tus,cücheridotaillum tunicaaccubuiffè,nö
fine ftomachoaffirmauit.Et reuera fa&ta e{taliquädomuta
tio in Romana ciuitatede indumentis gerendis:fiquid&Q^
£tauius Auguftus zdilibus demandauit, nequemciuemin
foroautcircopaterétur confiftere,nifipófitis lacernis toga^
tos,Etcumfortèpro concione uidiffèt penulatorüturbam,
indignabundus & clamitans: -

J Em(inquit)Romanos rerum dominos,gentemjtogatam.


* c A P v T v I I I.
Quáminiq;;o anino Pub.vergilius fúeritcontragramwtifta* 4tq;ins
eptos litteratorcs, acciufdé elegans diéìumfuper illo ænigmate:
Tris pateatceliffaciumnon amplius ulnas,
ÉRaditum eftà multis,Pub.quidem Vergilitib9
§}nisingenijsaceruditis plurímü gratiae&fauoris
ÉÉoftendiffè,contra autem litteratöres ac malè do^
άζ]êtoshomines, mirum cftquãaffeéto & infenfo
animofuerit:quòd inhismaiorem audaciam ac impudenti,
am,quämaturitatem&iudiciú uideret. Exquoprolatisetiâ
uerfibus,hoc totum apertèaffèruit:ficuti Iunius Philargyri^
us,& S<ruius Honoratus referunt.Sed quod inucrficulo
Vergiliano acciderit ,de cæli fpatio, grammaticis conquie
rentibus,dignumfanè uideripoteftádnotatione.lnhocefì
carmineexBucolicoludicro:
Tris
D I S C I P L I N A L I B. t I I. 43

$ tris pateat celiffacium non ampliu, ulnas,


cum Cornificiús,&alijquidam grãmatici dubitarcnt,anxi,
eq3äpoëta perquirrerent,fiquid fortèremotiusfubeffèt,per
lepidèrefpönfüm eftàVergilio, fein ea re grammaticis oe
minibus crucem fixiffè, in qua affiduè diftofquerent: quod
ipf&etiam PedianusàVergilio audiuit,quemádmodum Iu•
fiius idem PhilargyriusinVergilianocommentariorefert:
cuitamen Pedianus refpondiffètraditur:Mihi certè nullam
crucem:non?nTmJfumidanxiè quæfiturus. Quantum uez
rò doétrinae Vergilianæ,aceius féliciffimoingenio conceffè
rit Pedianus:cumexalijs multis declararipotcft,tum quòd
idem Pedianus librum quoque contra eius obtreétatores
compofuit, qui Pub.Vergilió & hiftoriae falfitatem & fur•
taex Homeroobijciebant;cuminutroq; non defenfionem
modò,fedgratiam&laudem fingularem meritò inuenerit,
quemadmodú Euftathiusac Fufius Albinus cruditè & co»
piosèapud Macrobium teftantur.
C A P V T IX.

De his hominibus,quifcipfosinputcumiaciant,& quid in caw


fa,exemplis de Laurentiano & alijsadduäis.
Vaefitum nuper eftà uiris prudcntioribus, 3.
§\nam fato acciderit,ut hoc ipfo annoinparte Gal
liae(quaeâ noftris Lugdunénfis dicitur)non pau
ÈS]cæ quidem fœminae, feipfas in puteos,& inun^
das coniecerint;& finullo (ut apparebat) corporis morbo
uexarentur.In quo nihil certum;autetiam dignum eft allae
tum,præterí$qùòdhoctotum pleriq; poteftäte fiderum,ac
cxlidefluxufiêriarbitratifunt.Vnde fürorepercitihomines
uiolenta nece occiiberent.Neceffi defunt exempla apudue
teres,quibus apertècolligitur,plurimos tali morbo affectos
f&interemiffè, quodà ueteribus tamë indeorüiram & quafi
3 ultioncm
34, 3 P. £ T. C R I N I ; T I D E H o N E $.
ultionemrefertur, Namdehis qui graui morbo,aut pcfte
tenentur,uulgatiuseft, quàm ut $: tradendum fit. Cùi
Gallenus quoque & Hippocrates in medicina prxftanz
teis uinciendospraecipiant aegrotos, ficubi peftilenti, uel
grauiffima febré infeftantur.'Quod in his maximè acci
άit, qui peftilentia laborant, in celebriilla Athenienfium
traditur,in qua permultifeipfos paffim in undas iacicbant:
quodà poëtaLucretio cleganter explicatur:
< Multi precipites Lymphis putcalibus alté
, Influuios partim gelidos, ardcntia morbo
Membra dabant:nudumiacicntcs corpusinundas.
Neer* Teftis mihi& Pontanus, uirginem Neeram inSalentinis
paucis antè annis fefè in putcú deijciffe.Scd hoc nimia indi
gnationefaétumcQnftitit,quòd ab eo fé repudiatâuideret,
cuiprocöiugepaéta erat, Scd efi quod nujp accidit in Pe,
Is Leonitroieonioriiirificücertè uifum eft,quädo $&inphilofo,
* phia uir excellens,acprudétiapropè egregia, in püteüfein
rëtianus Flor&tinofuburbano imerfit.Quod ctiâ miox Laurentiano
emtimus. Florentinocótigit,cuius ego academiam aliquádo acceffi,
eiusqjdifciplinâ: auditor interfui,cüAriftotelis, atq;Hip,
ocrätiscómentarios magnaeruditione exponeret.Sed in
3bituhoc Laurentiani,çófenfum eftàmedicis,fuifféillum
Atrabile ficpcrcitü,ut Hippocratisuinculo neceff&fueritil,
iùm alligar&.Quáquàm &hocipfoanno fœminæ aliquot
in Crotönienfi agro idem faéiitarunt, -

- C A P V T X.

pepopulis qui humana carneuefcantur,& que Hieronya


mus de Scottis gente Britannicafcripferit.
§|Requens mentio eft apud ueteres authores de
£|populis Anthropophagis, quiuidclicet idcirco
ā€jfuntàGraecisappellati,quòd humana carne ue
•. - *• - fcantur,
p r sc I p L1 NA . LIB. nrt. ' ' 35
£antur.Nam apudScythas (inquit Plinius)plura genera p.
funt,quae humanis corporibus üefcunt. Et in medio;ppè -

orbe terrarü Sicilia& Italia, gëtes fuiffè o!im huius möftri '
Cyclopas & Leftrigonas diétos cöftat.Sed idem relatü eft
etiäå Hieronymo de ScQttis,q, hi populi ab hoibus efitan/ :
disnö abftinérét.Quodherclé mffum eft,cù ad ipfam Hie
ronymiaetatéidagerét. Sicefiì refertidem quo loco uarios *
populorú mores acritus pcenfet,Quid(ingt)loquar de cx•
teris nationibus, cü ipfè adolefcentulus in Galliâ uiderim,
Scottos,genté Britafinicâ,humanis uefci carnibus:Etcum
p. É porcorü greges,& armcntorü, pecudüq? reperiät,
aftorü nateis,et fœminarü papillas folétabfçindere,ethas
' folas ciborüdëlitiasarbitrari.Idcm etiäScotti quafi Plato,
nis rempu.fequëtes,nullâ,ppriam habét coníügë,fedpro
libidiné(inqúit)mQrcpecüdum lafciuiunt.Qjòdà méde ;
Scottis eólibëtiüs eft obfèruatü,quoniã & doëtiores quidã ^ -
ppinatifüt:dehis quidé populis,nullâ Romanis impatori•
• bus cognitionéfuiffè,inquafèntentia & Hermolalis Barz
barus füit.Noftraaiitztate cöpluris cü Carolo Francorum ;
2 rege Italiäinuaferüt,quifub eius fignis militarent:funt cú /
indirigendis maximèfàgittis uiriacrcsatq;egregij.
C A P V T X I.
Delapide Caryftio mirifica obferuatio,quòd cxco ueftcscone
tcxantur,atq; inignem pofiteá maculis cmundentur.
äjE Caryftijs columnis,atq; marmoribus,cöplura ,
[î histraduní,quidelapidiginis ßripßjjt;deil^ ,
|9 aütgenere lapidis,quiadCaryftiífcelcbratur,-^ *
P2®} cum alij multi|tum praecipuè Strabo miranda
άuxdam defcribit,cum nctilemfiùc atq; texilé effè referat,
Quin exhocipfolapide mätiliainqtStrabo egregiè cótexi-'
atq;abfolui.Quzfifortè contraxeiintfordcis,ô£jnignem ;'
- **. . dcferantur,
%4 p E T. c R I N I T I D E H O N E S.
deferantur,facilè quidem &mundari atq3 omnis maculastor
L li, ac fi in lauacro fuerint. Quod ego ób id obfèruandum
exiftimaui,utapertius intelligamus,nihiltàm mirum uideri
in maieftate naturz,quin illudipfum magno confcnfu cre•
dioporteat,etiamfimalè doéti homines atque antiquitatis
imperiti,ueltalia impudenter.contemnunt, uel inepto rifu
tanę mendacia explodunt.
C A P V T X II,

locus in epijlolaM.Tullijad trcbaiiiexpofitu, de Philo&te quãq;


imprudcntcr à quibufdä deprauctur ac filsô itidè cxponatur.
ÈÈ Vlti hadtenus fuerunt,quiin commentarijs An»
%\\% fiigeli Politiani,quibus Mifcellaneatitulum fecit,
XV%|i| complurauclutabfürda,& imperitè expofitaad
-
£$£H]notarüt.Nam cuiq3infitüm própè eft,aliena ma •
is detrahendoreprehendere, quàm füa docendo compro•
are.Nosautem éos homines laude dignos, atq; commen•
datione cenfemus,qui legendo,fcribendo,atq3 commentan
do,permultum uigilarunt:etiamfi non funt omniain bonis
difciplinisconfecüti.Quodea ratione diétum uolumus, ut
eorum infcitiam, atq3 ineptam audatiam reprimamus, qui
in hoc literarum certamine uolf&llis (ut inquit Varro)non
ladijspugnant. Sed his miffis M.Ciceronislocus expon&•
**.
É eftin epiftola ad Trebatium iureconfultum,quó loco
de Philoététe agitur, cui fimilem dicit Trebatium, in locis
uarijs peragendis. Deinde quod in Britannia(inquit) non
minus quàmPhilo&eten te prxbuifti, planènonreprchen
do. Qjiibus uerbis Cicero fignificat Trebatium ipfum pa
rú certoloco confiftere, fèd peregrè uagari,& fpeétaculacö
Iura quaeritare ad exemplü Philo&etiSut ex Graecis quoq;
£ÉÉÉ colligimus,in quibus Philoétetesinduciípoftacce
ptäiniuriâ, peruarias urbeis acrcgiones dcferri.Scdeiufdé
Ciceronis
ID I S C I P. L I N A L I B. II I. 47

Ciceronis uerba repetenda funt, exepiftolaadQ.Fratrem,


ut apertius intelligamus,quàm fit hoc locoabfurda mentio
dcPhilothcoro.De repub.(inquit)nimiütelaborare doleo,
& meliorem ciuéeffe, quàm Philoétetem, quiacceptantu
ria,illafpeétacula quærebat, quætibi acerba effe uideo. Ex
hisaütüerbis,nemoeft quinön uideatPhiloέtetéeffe legen ,
gum,non Philotheorum,quando & ueteres quoq; cogIccs * *.':
huicfcntétixaftipulätur.QuodegocüPolitiafiorétuliffem, *
ingenué quidé &amicé prófeffuseft,nófineis modòfchac
inre,fcdipfam quoq;poffèffionem concedere.
C A P V T XI I I.

vcterum confùetudorclata de Ba&rianis populis & Atrjsinfirtis


multandis cx authore Bardcfanc:ac dc Agyptijs etiam &
Lacedaemonibus,quiimpunèfurtacommitterent.
£g Omplura paffimapud ueteres de furtis legun
ày$3]tur,quibu$ legibus,atq; fupplicijs muléîario•
3.
êy §3
§3;
j? porteat.Sed ilIudcxlibrisBardefanisdefatoap
ponendüputaui.Apud Baótrianos(inquit)po Ê
E$£$%pulos quipaucafuíätür,fputis dehoneftaríío• •
lent,talię ignominia dedecorantur.Apud Atrios item,qui à
minimafurantur,lapidibus obruütur.Quod & Pamphilus
Eufebius recenfet, quo1oco defato contra Caldxos,& ma ,
' thematicos différit.Lacedaemones autem uiri,&(acres impri ?
mis,&fobrij,patrio iurcaclegibus,furádiufum permiferüt,
# id ipfum ob turpiorem quaeftum,autadfumptü libidi»
nifuppeditandum, uel oppulentiam congerendam,fed pro ,
ipfa(utinquit Gcllius) difciplina&exercitioreibellicae,quo ,
niam fèdulitas illa,&folertiàfurädi,ingenia&animosiüue
num acueret,atq;adinfidiarum aftus excitaret,& uigilandi ,
tolerantiâ obfirmaret. Apud Aegyptios item uetuftiffimos
illos furtaomniafuiffè ÉÉÉÉÉ te;; elig;
458 p E rr. c. R I N I T I DE H o N E $.
inreillud M.Catonis ueluti ex delphico fèruatü eft,inorú 1

ginibus de furtis.Fures(ait)priuatörüfurtorüin neruo atq;


' <öpcdibus xtaté agüt,fures publici in auroac purpura.
- C A P V T X I I I I. -

Trigintamillia dcorüà poëta Hcfiodo cclcbrati, & à M.Varrone


ccc.Ioues,& quàm ridiculafùrctuetcrü dc dijs opinio.
- j|Cripfit Aenomaus librü de fallitate oraculorú,
§3 in quo flagitia oia Apollinis,& uatü deceptióes
Ę detexit.Qùoaütlocörefert imperatumfuiffeab
ɧ.É Apolline Mithymnenfibus, utligneü Dionyfij
; CAPUT colerét,xxx.inquitii illia deorü in orbe terrarü habe
„ ri,idq;ipfumà uate Hefiodofuiffè affèrtii. Septimius uerò
- } Tertüllianus inapologetico cótragétileis,trecétos inquit
Ioues,feumauis fupitrósà M.Varróne dinumeratos,eosq;
fine capitibus introduétos.Quocirca nöineptè diétü uidet
à quibufdä philofophis,fuiffè eos maximè deméteis atq;in
fànQs,qrebus omnibus,& adeffè deos putauerint. Et ua/
ria flagitia,quxq3obfcozniffima diétufufit, pronuminibus
coluerint,quodab Auguftinoetiã & Firmiano, lógis uolu
minibus,atq; magnis cöuitijs inceffit,deridefatq; explodio
tur.Itaq;ociöfüeíí(inqtTertullianus)peroiadcörüfiomia
uelle decurrere,quicoiercnfà ueteribüs, cütot,tanę uarij,
noui,ueteres,fèrui,barbari,Grxci,Romani, peregrini, ca^
ptiui,adoptiüi,proprij,cönfiunes,mafculi, fœminæ,ruftici,.
urbani, náuti,militäres,enumerentur.
C A P V T XV.
Quifint apud Acgyptios Sarabaytefacerdotes,ac decorümoribus,
atq;improbißima fimulatione ex Auguftino, & Hieroe
£*; nymo authoribus.
$ Ermohabitus eft in Marcianabibliotheca, à Pi,
§ co Mirádula & Politiano de quibufdâ hereticis,
£. § corüq; difciplinis,atq;opinionibus,Tumde Au
guftini
DISCIP LINA L I B. I III. 42 ,
guftinicgregia &fingulari do&rina,in examinandis,refel
, íéndis,atjeijci&dis illórúerroribus,quiChriftianorümen/
teis,uélufiproferpenshcdera,facilè implicant.Inter aliaue
, röcömplura quxfitum eft,quinam forentSarabaytzfàcere
- dotes,quoniamin Auguftiniepiftolamentio defiis obiter
faótafit.Quainrc,cumínihilrefponfumfuerit: putaui hoc
loco eafu5ijciehda,quae de his relata funt, ab eodem Augu ,
ftinoexHiéronymifraditione.Talesfunt(inquit) Sarabay * *
tæ facerdotes,ut eorum genus omniaffe£tu, átq;ftudio fit
deuitandü.lpfideniq;inAegyptopofitifunt, in foramini
bus petrarum habitantes,indúti porcorum & boum pellio
-' bus, cinótifunibus,paImarum fpinas ad calcanea portâtes,
adcingulum ligatas,difcalciati,& fanguine cruentati. Ca^
vernisexeuntes,adfeftum Scenophegiae pergunt Hierofo
lymam.Et fànóta fanétorum intrantes,paupértatem & ab/
inentiâ przdicantàfèfèruari.Tumbarbam,fpeétantepo»
pulo,ibidem acriter peruellunt. Itaq; nummis, tali aftu,&
commento adeptis,infuam regionem remeant,& in laetitia
& dapibus epulätur. Hos(inqüit)Sarabaytas Auguftinus,
nolite obfecro imitari:quia non beatos illos,fedifimagnis
fupplicijs damnatos méritò effè prxdicamus.Vidcntufem
prohis ab Auguftino& Hieronymo accepti,qui cumuul,
tumfeueritatis uendicent,atq;feüeritatem égregiam prafe,
ferant,inreceffùfcelera omnia& flagitiaretinéÉCuiüfmo,
dihomines & à Paulo&à caeteris magnopere exagi»
tantur:fiquidem Catones& Curios fimulât,
(ut inquitille) uiuütauté bacchanalia.
Finis tertijlibri, cömentariorum ,
Pctri Criniti.
H z p ETRI
PETRI CRINITI
C O M M E N T A R I O R V M D E H O N E

s T A D I sc 1 P L IN A, L I B. Qv A R T v s.
C A p V T I.

pignum memoria de rege Pififtrato,quo aftu, atq;cömen


to,contra aduerfàrios fit ufùs,profirmando impe
rio,tum de eius quoq;tyrannidenon
mihil cxuerbis Solonis.

ĘjIgnú obferuatione ac memoriaeft, quQd


§j|iîhiftoria de rege Pififtrato,& eius diffen
Έ||fione cum filijsnotatur,tum quàm callidè
esi calui. |Ajacprudenter(ut homo Grxcuis)omnépror
[…] ζ fusodijacfimultatis fufpitionêapud popu
£>£>£*£ilum Athenienfem fuftulerit.Ná cum fortè
idem Pififtratus(qui Athenis imperauit)indicendafenten
tiaminimè obtinuiffètàliberis affénfum,exeare faétú eft,
ut inter eos ortafimultas crederet,quòd aemulis atq3 aduer
fantibus(utfit) maximègratum prò uotocontigerat,fpe
rantibus ob eam fortèfèditionêátq; difcordiä,fùturâ inre»
gno nouitatem.Verùm Pififtratus compcrtozmulantium
animo,ut eximiauirprudentia, ciueis omneis conuocauit,
atq3 ad eos in huncmiodum uerba habuit.Succenfui equie
demprotempore (inquit) ô Athenienfès meis filijs, qüód
ipfipaternae üoluntati(utpar fuit) minus acquiefccrét, fcd
uifüm mihideinceps cft,officiumeffèmeum;acpietatis pa^
ternae munus,utego ipfè in liberorum fententiam cöcede?
rem. Debetis igitür fcire,fobolem quidem ac liberos regis.
cum patre conuenire,&inomnibus effè concordes.Qgo
cóménto atq;aftutia cffècit,ut omnibus planè Athenisi!
u6
D I $ C I P LIN A L I B. r I I I. 61

bus fpes tolleref, futurx nouitatis.Idem quoq; Pififiratus .


-
mira quadam arte,& ingenioryrannidé occupàuit ((icutià
-
«
Solone&alijs permultiSfcribif).Nam blandèprimü uoca,
re populü,atq3eliccrc cœpit: deinfibiipfi uulnera inflixit,
&in publicüfimul progreffus,atq; uociferäs, cafeabhofti
busaccepiffè. Quadringentosfibi cuftodes dari exorauit:
iuueneisadmodüacreis&robuftos, qbus armatis ftipatus
reipub.Atheniéfiüftatü euertit, ac regiâpotcftatéarripuit.
C A p v T I I,
Qúo ftudio ac diligentiafiéífit à Romanis,utlibros Magonis de
4gro colendo in Latinum conucrterent: tum aliud exem=
plum de Cor.Taciti hiftoria,quo honore à Tacito
imper.habita,&r inbibliothecislocatafierit.
ä\Qtandú & illud eft,quantacura,&ftudiofaétú
jÉ|fitâ Romanis,uteaornniadiligéter obferuarét,
NÉHquae ad ipfàm uitä,cultumq$ & mores hominü
£^P];tinerent.Neceiii legestantü,&facra quxdam
ab Athenienfibus perlegatos açceperunt,fedcömentarios
etiá deagricultura,& eiùspraeceptis,abipfis Carhaginiêfie
bus fènatus authoritate,inufum Romaniü tranftulerüt.Ná
cum Mago ille Penus,qui contra Romanos imperat9rex•
cellésfuérit,libros derefuftica duo detriginta condidiffet,
decretüeftà Romano fènatu,utea quidëüoluminaex Pu
nica lingua, in Latiníi fermonë cöuerterentur: quo maior
etiá utilitas,atq;cömoditas colendiagri, Romanis uiristra
deretur.Qjiodipfè C.Plinius adVefpafianü Auguftü fcri
bit,quiinferalios quoq; Magoniani dperis interpretes,De
ciufii Syllanüfuiffêaffèrit,cúidemandatí fuerit, Magonë Decius syi
ipfum in Romanäorationètransferret,fiquid&nonmiodô*
in9biligenereSyllanushicfuit, fed etiáfàpiëtiae (utfnquit
Pliniusjcópofitiffitmz,Facitadhoc& aliud exemplum de
H 3 Tacito
� , p £ t. c R I N I T I D E H o N E s.
'Tacito impe.Romano.Is enim Corn.Taciti uiri cöfularis
|hiftoriam de Rom.impcratoribus, non modò in omnibus
bibliothecis iuffit collocari,fed etiam&didtocauit,utdccies
quotannis ad ufum publicum tranffcriberetur, átq;inbiz
5liothecis pariterponeretur.In quo apertèprobaturjnonil
lum modò fuigefieris & familiae,(èdetiâ hiftorix rationé ha
buifTè,quarerú omniú memoria,& utilitas , ad ipfospofte^
ros,ppàgat,quod& Flauius Vopifcus adBaffüm rctulit.
C A P V T I II.

ne cenforum poteftate,ac de triplici paena in Romanos,& qui di


ccrenturin erarios relati,ac ibidemfubfcripta uerba cx
antiquis lcgibus dcipfis ccnforibus,
§i]Rudenterà Romanis faétum cft,in moderando
imperio,& moribus corrigendis,uteain re magi
§£|ftratus eiufmodi haberenf,qui cófilio,& diligen
£¥jtiafingulari hoc officiü praeftarét,quales inurbe
cenfores ɧ; prxtcraliâ mülta cü agerent,adrcgen
dos ctiä ciuitatis mores crcarimosfuit,fèdin erogandiSpov
nis,atq3 mulétandis deliótis, quod apud Afconiü Pedianü
reperio, notandü mihihoc loco uidéf, cú in quoq; ordine
Rom.ciues pr9 ipfis meritis, cuiq3 condignâpœnam ftatue,
iffènt.Näqüi feriatores effent,hisquidê Éœnâ fuit, utfena
tuamoti,eijcerentur.Quiauté Romani equites delinque^
bant,eifdem cenfores publicü equüadimebät, ficuti nimis
interdum obefis,corpülentisq; equitibus, uel quibus malè,
curati equi,ftrigofioresq; fuiffènt.Qui ueròplebeiforét,eo
rum nomen pro deliéto inceritütabulas cenforü authorita/
te referebatur,neq; amplius incenturiae fuae albo fcribebaf,
fcd aerarijfiebant,àc prò capiteduntaxat tributi nomine ars
praebebant. Ex quo permultos legimus, in aerarios fuiffère,
latos, ficuti& apudLiuiü & alios uctcrcshabcmus, quod.
- - - * * cgo
D Ε S. C 1 P. L I N A L I B. I r r. " &j
£go ob idappofui,utgorùfàcilius errores àftudiofis agn9•
£antur,quietiam doétiorcs haberifolent Sed& uerbäîpfâ
libet hoc Iqco adijcere ex antiquis legibus, quo apertius
cenforum dignitas atq; poteftas intelligatur,Nam&Cice.
rohaec eademirefert: -

Cenfores,populi,ciuitates,fobolcs,fimilias
%? Pecuniasj; ccmfento,urbis,tcmpla;uias,
>, Aquas, erarium,ueftigalia tuento:
Populi%parteis in tribus diftribuunto:
3 Exindepecunias perciuitatis ordines partiunto;
¢ Equitum,peditumj;prolem diftribuunto:
' celibes effeprohibento,mores populi regunto:
^ Probrum infenatu non relinquunto:
" 3 Bini funto,magiftratüm quinquennio habento:
Reliqui magiftratus annui funto:
olla4 poteftasfemper efto. -

« Quodämealibi copiofiusfcriptiieft,cü cenforii poteftaté,


aliosę magiftratus Rom.ciuitatis diligéter explicaremus.
'c A P v T I I I IT .
QUºniiibonispreceptoribis difçipuli dcbcit,ac de Alexan.Mae.a.…....
g4 præceptorë Ariftotelë,tum de eius quinquaginta libris de anima
- libus,dignaprorfus memoria,
çVantidebeafit homines honeftis aceruditis prae- .
§)§££ptoribus, abundè quidam ueteres principcs,& '
ζRomani,& Graecidemonftrariit, qui fuos quidë
°praeceptores,non modò fumma& egregiaqbferz .
uatione coluerünt,fèd honoribus etiä maximis,atq3 dignl» .
tátibus profècutifunt.Nam parétibus,& dijs,&pr£cepto,
& fibus (üt inguit Plato) uix hércle prôïíôïíåîç
* *********** obferuaripoteft,cùtanto'muneriïïtä gra?
tiaefgfgfgntur. Alexänderáutem Máëçóô ,Philippi filius,
quifeliciffimèimperauit,cum Ariftotelifiiopraeçéptori a3 ,
- philofopho
44* p E T. c RI N I T I, D E H O N E S.
philofophodeberefè ingenijeruditionëintelligeret, nonfè
melquidem fuüanimú,atq;obferuantiâ,prxceptoriaperuit,
ratusfuum effèofficium,exiure ipfo humanitátis,taritoprae
ceptori uicemaliquam optimè défemerentireferre.None,
niim tantumAriftotelis nominipatriam condidit,actantae re
rum claritatibenignum(utinqüit Plinius)animitcftimoni,
ummifcuit,fèdetiâ naturaefàcia,&caufas perquirenti, opè
maximam tulit,netam diligentiftudio,&honeftiffimae diici
plinae,fuadeeffèntemolumiénta.Sicuticum librosillos quin
quaginta de animalibus cópofuit,quxàGræ,*sx.T£A«*I«££*f.
fünfàppellata: quoniáoétóginta quidem talenta(utinquit
Atheíigus)impenfàin his füfit. Inquorex maximus apgrtè
demöftrauit, fiöeffeminuspofteritátem cömentarijsinftru
ere,quàm uniuerfiorbis populosatq;prouincias deuincere.
Sedfioc totumcopiosè C.PliniusdéclaratadcxfVefpafia
numinhuncmodum:Alexander(inquit)Magnus,cü effet
inflammatus miracupidine animaliüfiatúras nofccndi,com
mentationemhanc ÄÄj; delegauit:fummo in9mpi fci
entiauiro.Tumaliquod milliahoihiniiintotius Afiae,Grx
cizótraétuparéreilliiuffà fùnt,corum uidelicet,quos uena
tus,àucupia,pifcatusq;alebant: quibusq3 uiuaria,armenta,
pifcinae,auiaria incuraerant:ncqüidufqüämgentiumâtâto
uiro pQffit ignorari.Hosefhomineis percótando,quinqua^
intäfermêüoluminaillaprxclara dé animalibus condidit.
ÉÉÉÉÉ; ftudio,&affe&uerga praeceptor?
Ariftotclé:quodequidem uel o6cam prxcipüécaufam pu
taui9bferuandum, quoniamin quorufidam commentarijs
eundem inuenio Alexandrum,nhutato animofuiffècontra
~ ? prxceptQrem,eumq; deinde capitaliodio fuiffèinfe£tatum,
( quodeffèuerum&illudadmódum infinuat,quoniam Ale
xandri mors;ex illo ueneno Stygaeaquae, nóni(ineinfamia
Ariftotelis cxcogitatacrcditur,
C A Pa:
ID I- S C I P L I N A l I B. 111, 4$

C A P V T V,
De prefe&is fyluarum apud Romanos & de Maioribus 4cminoribus
... prouincijs,acinibiillud vergilij cxpofitum:Sicanimusßluas{)lue
fint confùle dignæ, contra aliorum fententiam,
Ę Ę]V£Vcrgilijgef iis
ÉÉ)§colico,qüodinfcri
notiffimifüntinpoëmatebu
bitur Pollio; .
arbuf
§£|i 4 Non omnes taiuuant,humilesq;miricae:
£#*£] (Sica nimus /$lua s,ßluefintconfùle, digne.
Quo loco noftriinterpretes(utalia multa) paulóindoétius
ztq; ieiunius hoc ipfüm exponunt:dicétesfyluas dignas có
fulè,ideftconfulari dignitäte:utad Polliorèconful&referri
poffit,idq3 ipfum nulló prorfusauthorefcribunt.Scdenim
imaior fubefteruditio,adfènfusremotior,qui exipfisRoma
norülegibus atq;decretis elicitur.Ná cautüfuitapudRoma
; nos,uticöf. quidem ipfi curâ colliüat fyluarü haberét,
hódeeffet,quauiáq;elicctnauigiapubut
' hacfatione, fiateries fabr li
capoffèntàprxfeéìis üconfici:ficutietfcruatíádhuc in
; Ven eta repu b. utip rzfe &osh abeãt,quibus curahxcfyluae
rum fitd eman data,ut quot annis fata illa et arborcs exáecre
.to publico excindantur:ne materies nó copiofa conftruédis
nauigijsfuggeraf.Quin& illud inueterülibris notatü,quod
ipfe Ancüs Martius:qui Numx ncpos exfilia fuit,primus Ancu
! ' apudRomanos,fyluasadufùmnauiü publicauerit:&Salina tius. s
rüue&igal inftituierit.Fuit aütconfuetudo apud Romanos, Salina*
utpofteá quam in urbe confulescr«ati cffcnt,prouinciasfor
tirétur:quas inftru£tis copijs,&parato exercitudcuincerét. &igal p
in$titkt
Quodficubihoccafii aliqüódefuiffet,tú minores obibant.
Erant efí aliae maiorcs,&in quis Conf.haudamplam laudé
atq$ dignitaté confequipoffènt,ueluti cum fyluarü & colliíi
3Bibu
îloin
agerent.ExquoTran.Suetonius déczf.confùlatu
cre
cü quit,conful atuseft&cbcä caufam,opera
•* . *. - '- - - I optimatibus
' 66 p E T. c R I N I r I D E H o N e s
optimatibus data eft, utprouinciae futuris confulibus mi•
nimi negocij,ideft,fyluae,collesq;deccrnentur.Qua maxi•
mè iniuria caefàr inftruótus, omnibus officijs, Cnéü Pom•
peium affe&tatus eft,offenfùm patribus. Séd hoc idem ex
noftris etiam iureconfultis edifëitur, quiprouincias mino•
*es nominant,& fyluarum curam in illis reponunt:quibus
iu, iurif facilè conftat,quiá ipfè poëta Vergilius, iürisciuilis (utait
fludio2 Flauianus) doëtiffimus infinuet.όuam fèntétiam &Ni•
fus. ger nQfter Lacetus non improbatur ingenio maximè can.
nu; Ni dido,& clegantias ueterum probè doctus. -

c.
ger, C A P V T V I•

Qgödinfolftitialitcmporefrondes in quibufdam arboribus conter


tantur,& que bruma augeri,minusj; fit obferuatum à
Stoicis cxlume#iribus.

Eruatum eft à ueteribus euenire in quibufdam


arboribus,utin folftitiali tempore fróndes con,
§|uertãtur, üel in brumali etiam reuirefcant,M.au
§jtcm Varro in libro ad uxorem Fundaniam,di
fcriminahxcadmiranda appellauit,quibusanni tempusdi
fcernatur,exuerfurafoliorümdies folftitialisfuiffèappare·
at,quodin olea,populoalba,& falice accidereteftaf. Quae
cum in alijs authoribus relata effènt,putaui ea fubijcienda,
quae M.Ciceroexftoicorum obfèruationibusrecéfèt, quo.
loco de extifpicijs,& diuinationibus agit, Probatü cft(ine
quit) à Stoicis in ipfàbruma, mufculorüm iecufcula auge•
f flore ri,pülegium aridüm, florefcere brumali die. Item inflatas
fccns. rumpiüeficulas,& fémina malorum,quæ in his medijs in•
clufà fùnt,incontrarias parteis feuertere.Iam& neruos in
fidibus,alijs pulfis refonare alios.Oftreis & conchilijs om» .
-
nibus contingcre,ut cum luna paritcrcr&fcant,atq; Έ
{Cant.
-
- D I SC IPL IN A L I B. I I II. ; , , &?

£ant.Arbores etiâ hyemali tempore,fimul cum luna çon


fenefcunt,&in marinis aeftibus,acceffus,& rcceffüs lunae
motu gubernantur.Plutarchus autem Cheroneus incom
mentario Hcfiodeo,apud Pelufiotas populQs rettulit,mini peluf.
mè cepas efitari, quóniam inter olera idfolum contralu- paria!
naeauéta,acdamna minuendiuireis,&augendi contrarias
habeat.Caius item Plinius & Aulus Gellius fimilia quae•
dam obfèruarunt, f&dhaec etiam in promifcuis quxftioni,
bus expofuimus,
• ' . C A P v T v I I.

De Philemone poëta comico,ciu; mirando interitu, cx


Luciani hiftoria & aliorum commcntarijs,
§]Epida quidem hiftoriaeftacfcitudigna,de Phi,
lemone comico,eiúfque mirando inferitu, ficuti
áës|in Grzcorum commentarijs reperitur. Is enim
3!££jPhilemoninfcribendis fabülis,&legäti ingcnio,
&peruienüfto habitus eft:quando in fcena ipfâ, plerifq; (ut
fcribitur) Menandro etiam praelatus eft.Sed cum idem Phi
lemon aetate iam aedita proue£tior effèt,eiq3 ficus ad cibum
paratx,in confpeótu forent,afello cas comédente, puerum
aduocauit,utafinum abigerct. Sed is tardius cum füperuea
niffèt,comeftas omncis ùiderct,urbaniffimè inquit: Et nüc
damerum af&llo.Quo audito,cozpit adeò poëta Philemon
rifu& cachinnodiffiuere, ut ex co ibidé ftatim perierit, Lu
cianus autem Samofatheus æs;t r&p μ«a;«ci«y, ad hunc mo•
dum de Philemone: Φιλίμ«p (inquit) : rwairi, ipsis, ,;.;«*£•
{*tx xx) vwiw«$; £iovr, ««r(«sito μάρ άπ i «Aiunt ifsg8£ *•**&μν• • •^? êre; τὰ
wwfwz«ww*•A/£w« &wt § 4-7«x hxrwg ovrx, ô fatas μάμ άι/ τάλ«τx, r«A(««i A\ τόικ?
*** **i o-iy *%%• gxi &*p££ *£A»r. %,%\y : p6v./o%«i τὸ ἐνα &r«r.vp%gvp
êxvxyiyvit υπό το? r{Aoror &xí«w. -

-. .
- - - 1 2. Hoc
p E T. c R I N I TI D e H o N e ,

Hoc idem &inSudæ colleétaneis,& apud ueteres multos


paffimrepcritur.Neq;autem melatet,alios quoq; nimio ri.
fuperijffè,quodalibi commodius diximus. Deipfoautem.
Philemoné& MaximiValerij exemplis mentió habetur,
et fipoëtæ nomcn temereà quibufdamfitdeprauatum.
cA P v T v 1 1 i.
Ide mulfo apud ueteresinfacris, ac Titijuerba pofita dc hoc
tum Romuli Pollionis diétum ad oétauium Augue
ftum,& alia obiter moniniocunda.
§jEmulfo&gius potionepermultainueterumli,
N\|brisfcriptafunt,neq;apüdeos modò quideger
§)|neribuspotionü diligenter quzfierunt,fèdapud
A$*<]illos etiam authores, qui facra deorum & libatiz
ÖTigSrettulerunt.Omnesauteminhocferè conueniüt,mul.
fum quidem prouinigenere accipiendum,quodeffèt mel,
minß=le cötiiixtum.Vnde iìfàcris Herculis& Cereris, mulfum
Herculihocpraecipuè celebraf.ficutiVeáigs Prxtextatus incoznis
* Ccrcri, Macrobiánisoftédit.Nam Cererifacris hauduinum quidé
libarifaserat, ex quöíocusille Plautinus perę lepidüs in
Aululariadecereälibus nuptijs.Quin& xij. Cal.Ianuarias
facrú hocHerculi,& Cerefifiebat: quod in Romanis etiã
faftisapparct,inhunc uidelicet modum: fùepregnante,pa^
nibus&mulfo.Hincq3 eruditèacprudenterexcufariuideo
P.Vergiliú, quifcienterdixcrit: -

.•* '1 . » Cuitula£tefiuos,&miti diluc baccho.


;í, „Haud cnim ignorabat,uir utriufq; iuris optimè confultus,
£juinujpfumjnjteßere,§gmmtjfumficfigccepiffet.Cau
tcm Titius uir doétus, & qui Romanos luxûs acerrima
oratione lacerauit,de hoc etiam mulfo mentionem fecit:fi•
euti Furius Albinus exoratione illius apud Macrobiô re
ccnfet.Vix(inquit)przuino fuftinétpalpcbras,eunt É COn
- 1l1UI11
$o f $ C I P L I N A L I B. I I I r. 6p

filium,ibihaecoratio:Quid mihi negocijcft cfiiftis nugato


ribus potius quàmpotamus mulfum mixtü, uino Græco,
edimüs turdum pingu&,bonumq;pifcem, lupü germanü:
QuibusapparetScipionü aetate (nam tum isTitius uixit)
folitoseffè Romanos Grxcíiuinü & mulfum potitare.Sed
. & L.Scipio(uteftauthor Liuius)inbello contraSannitcis,
difcrimineipfo,quo templadijs immortalibus uouerimos
erat,uouit louiuidtori, fi legiones hoftiú fudiffet,pauxillù
mulfi,priuf gtemetübiberét,fè faéturfi:quod ipfisdijscor,
difuit.Illudàuté mulfigenus pro optimo habitüeft,quod . +, +* ••
exuetere uino conftaret: nam & multi (utinquit Plinius)
longam feneétam mulfitantínutritu citra aliücibum tole
rauêre.Ex quo nobile illud exemplü de RomuloPollione,
quifupracéntiiannos uixit.Namicü fortè diuus Auguftus
illum rogaret,quia nàratione uigoré illum & animi& cor•
poris tamîfçliciter cuftodiret: Intus mulfo refpondit, foris
öleo.Appellatur&aqua mulfa apud eundem Plinium,ali
osq; médicos,qux mélleaddito diluitur,cuiuspotus máxi, Aquâm
μικρό}va
m&utilis alfiofis,& his qui exilisq3 animi funt:quos Grxci
*.}, ai«,;43x*ut uocant.Lenit etiam tranfitü fpiritus,& con,
tratuffîmualet,alia3permulta,ficutieorum tradunt com»
mentaria,quiremedia morbis excogitarunt.
C A P v T v I I I. -

qgid apudueteres fit,urbę RomäfüiJe ad equilibriüpofiti,& quòd


equilibritat uertitur à M. Tullio,quod ef! Græcè foroyoufa.Tum
non nihil etiam de différentia inter urbem & Romam,ex
' do&rinaiurcconfùltorum.
- $. eftà Iulio Solino de urbeRoma.eam
§,fuifféprimò quadratamuocatam:quoniamad
$&]æquilibrium effet pofita. In quoà uiris doétie
Šoribus quxfitüeft,quideo loco Solinus intelli
£t gat,cüuoceduriufcula,fitumacpofitioné tam
3 auguftae
•7o , p E T. c RINITI DE H o N e-s.
auguftx urbis adæquilibriü fadtamrettulerint, Scdefì,ptw
tamius nonaliter hoc accipiendü, quàm ut ipfam dicanius
Romam adzqualéregulã,& quafi iversua& in quadratam
fpeciem conftruétam,quod& Sex.Pompeius exVerriote
ftatur,ratione lociac mozniü habita. Vnde Plutarchus etiä
uirin perquirendis Romanisantiquitatibus diligens, j«a.,
*s*m*}•p uocat.Nam & in caeteris quoq3aedificijs, dicimu s
aliquidadaequilibrium cópofitum, quod aequaratione ab•
folútum,& undecunq; perfeétumappareat:tametfi hâcuo
cem,quae eftzquilibriüm, ex tabulis decemuiralibus, fci/
mus profeótam,quo loco lex talionis cötineretur: quando
&Sex.Cecilius pœnam talionisadarquilibrium faétam ex
pofuit,hoceft, *r* riyiroregi«p,habita iniuriarum ratione,ut
ipfam uidelicet talionem quafi adamuffim,& Iibellä xqui,
parent atq; expendant.Harc cfì uerba funt legis. Si mem
ibrum rupit meum,èpaétotalio efto. Quod & Gellius uir
Romanüs ex Phauorini philofophi difputatione recéfuit.'
Sed& M.Cicero .sysgis, Latino uerbo exponens æquili
britatem appellat,in libro de natura deorü, cum de atomfs
illis Democritis agit. Confugis (inquit) ad æquilibritaté,
ficenim trangisy (fiplacet) appellemus:tametfifciäin uul?
gatis quidem codicibus aequabilitatéperperàmfcriptü.No
É; uerò iureconfulti(utidetiam referatur) inter urbcm,&
Romam differentiam haud inelegátem pónunt, ut utbem
uidelicet locum duntaxat intra mœnia intelligámus: Ro»
mam uerò & ipfà etiamfuburbia,quzę iuxta urbém circú
uifantur.Eoq; id afférüt,utintelligi facilius poffit, quae aut
Romae,aut in urbe iure legationis comprehéndaní,ficquid
in Ercifcüda familia dif<fiminis aut fraudisnafceretur.De
Roma autem quadrata,eiusjratione, cömodius egimus:
ne illud Q.Ennijcarmen mifius ànoftris intelligatüí:
Et quis tum aurat Romae regnare quadratae? -

CUII11
-

D i s c 1 P 1 1 N A L 1 B. 1 1 1 1: . 7!
cum|primò hzcfaxo appofita foret, in fpcciae quadratam
conftituto,ut Pompeius& Dionyfiüs teftantur.'Quod &
nofterBer. Orcellárius infuis commentarijs de urbe Ro»
madiligenter exequitur.
c a P v T x.
IDe Pythagorica philofophia,ac de Ianiffonte quadruplici,
ac de ManaJe rcgesciusjftatua cum ficic quintuplici.
Vide ueterum theologia cömentarios fcripfè
|runt,pleraq; uolunt deöijs, eorumq3fimulacris
- allegoricè intelligi.Sicuti & Pythagorici philo
£s*3$Jfophi, quiarcana illa czleftis difciplinae, ac rcrú
myfteria,quodam quafi uelamgnto obduxerünt,n& tcmerè
röphanuìnuulgus adeaaccederet,quodapudnos Macro
É& Fabius Planciades demonftranr,ut Grxcos mitta»
mus,qui multòcopiofius hancpartem abfoluerunt.Sedfie :
bitü mihi ea referre,de Iano,eiusq3 fimulacro, quae exBaf?
fianis Š Veέtius Praetéxtatusrecenfèt, quieum
aitappellatüfuiff&bifronté,quoniä& fùperú & inferüiani
torhabeaf.Quod in faftis etiam Ouidianis patet.Sed qua•
druplicifacieeundéfinxerüt,&quadriformé(utaitBaffus) u,„ q.
uocarunt,quòd uniuerfaclimata fua maieftate complexus fórmis.
eft,& in quatuor orbeis parteis confpicit:ficuti hocipfum
Manifimulácrüdemonftrat,ex quo Saliari carmine ut âeorú
deus celebraf.Auguftinuscum de Romanorü dijs diffèrit:
fanum(inquit)ipfümbifronté,& quadrifronté étiâ, tanę
geminü fecerunt.Et quoniäplurimi dijfeleóti erubefcédâ
perpetrando amiferant £$£ ifte innocétior effet,
tantofrontofiorapparet.Manaffès quoq; rexHebræorum,
cum ftatuamfibiponeret, quincuplici fácie ornata uoluit,
quo maior incoprudcntia,&maiefiate(utputo) fç
qu
•7* p E t, c R I N I T I D E H O N E S.
quod Eufèbius Pamphilus exManethiänalibus tradit.Na
cumis prophetamEfaiam interfeciffet,ftatuam fibipofuit,
quinq;facieshabentem,quodinfacra ctiähiftorialegitur.
C AP V T XI.

quomodo accipiendumfit apud Varronem limbus XII fignorum,&


unde cælum & mundus dicantur,fimulj ucrfus additi cxVar
ronis Menippeis,quàm uenuftißimi.
$
jVide cxlo& mundo quidem
N ||exponunt,qua origine,quo motu,quibusq3 pare
$ 3% É âÄ?$ ÁÉÉ, ato &
ÉSjCicero,in!librodeuniuerfitate,qu&magna «xpar
teàPlatonein Latinüfèrmonem tranftulit,abundèhcctotú
diffèruit. §£ rescüfxpe numero f&adconfiderandum offe
rat,putauifore non indignü,fiM.Varronis uerficulos refer
remi,quos inMenippeisfàtyrisfeuCynicis,nöminorielegâ
tia,quàm doétrina inferuit,cum czlum ipfum,ignemq$,
mundumproeodem habendum tradat.Sicenim inDöliofà
tyra,utPróbus etiäValeriusteftaturinVergilijcómcntatio;
Mundus(inquit)domus eft maxima omnium,
Qu4m quinq; altitonefragmine zone cingunt:
Per quamlimbus piélus bis fexfignis. .
stellimicantibus,altus in obliquo æthere lune
Bigas acceptat pofthumi,cui seplafiafœtet.
Vocaturà cxlaturacxlum: Graece ab ornatu.;,,.,., Latinèà
puritiamundus.In hislimbiifcribitper orbemcüduodecim
ftellimicantibus fignis deferri.Vocataütlimbum hoc loco
2Terentius Varro, circulum illú,fiuepartem,quæ Græcèzo
ζ; $; uoce & Pliniusllarum
utitur.Quinapudeundé
icifati
Varronem Coffiniusinquit,cape dentes,inim
'Qnis,quas etiá aftrologiita receperiitin czlum,utextralim
humxit,fignorü cxclufèrint.Qjodautcmà calatura g!$
• -
3
D I S C I P L I NA L IB, IIII. 7;

& ab ornatu κόσμα, Græcèdicatur,cúmulti referunt,tum C.


Plinius,quihunc ipfumVarronis locum,utalia multafecu
tus,adhuncmodum fcribit:Quem vivus, Grxci nomine or
namenti appcllarunt,eü&nosâ perfe&ta ÉÉÉ
elegan
tia,mundü,caelumά, hauddubiè caelatiargumétodiximus,
utinterpretatur M.Varro.Adiuuat&rerum ord9,defcripto
circulo,quifignifer uocaturinxit.animalium effigies,&per
illas foliscurfu congruenstotfxculisratio.
C A P VT X I I.

De quibufdälegibus,& eorüpremio,quiho$cis multosintcrcmiffent,cx


libris Arift.&que Firmianus contra Ennium,&Ciccronéprotulcrit.
jEferunturabAriftotele&alijs permultae leges,de
$i illorum praemio& dignitate,qui certando,acftre
à\%|nuè dimicando,exhoftibusaliquot occidifTent:fi
£$%§cutideSparthanis populis,Perfis,Thracêfibus®;
u —

&alijs.Sedealibitüeftin pra;f&iisannotare,quaeipfè Arifto


teles in Politicisprofequitur,de his fcilicet ciuitatibusacna
tionibus,quae fuasTeges,atq; inftituta,ad militarem difcipliz
nam augendam,& cónfirmandam ftatuerunt,fic,ut ex cru»
ore hoftium acczdibus,maior animi uirtus atq3 dignitas ha
beretur,ceuapudPerfas(inquit)Thraces,Scythas,Macedo
nes&Gallos,complura funtinftituta.Sedem lex aliquádo
apud Macedones fuit,qua cautüeos homines capiftrocinae
gi,qui nullum hgftem interemiffènt.ApudScythasauté&
illuddecretum eft,uthi tantü incelebri conuiuio circülatam
aterâ accepturieffènt,qui ex hoflibus aliquot occidiffent.
ÍÉ; autem(gens admodum bellicofa)tot erigere obelifcos
circafepulchrum confueuerunt,quot ex numiéro hoftiüne•
caflènt.Sed&Carthaginienfès pro expcditionum numero,
in quibus meruiffent;ánulorú ornatúrétinebant. Quofaétü
eft,utcomplures,tümaximè infigncs fint habiti,qui animo
- K acrcs,
\,

j4 P E T. c R 1 N 1 T 1 D E H o N E.
acres,atgferoces,multos inprzlijs,cum magnaftrage ob?
truncaffènt.Apud noftros aüt Romanos Scipio ille Àphri
canus magnopere apud poëtamEnnium gloriat,quòd pcr
fanguinem hoftium,& caedes,uiam fibi ad cxlum aperüit:
guód ip(è quidem Cœlius Firmianus,uelut impium acfce
féftumfacinus uehementcr exagitat,Enniumά& Ciccro,
nem,&ainreuanitatis&impudentiae arguit,cùinhuncmo,
dum de fe idemScipio apud Ennium löquatur;
Sifis cedendo celcftiafcandcre cuiquàm, /
Mihifoli cæli maxima porta patet. . •

O quantis intenebris Aphricane (inquit) Firmianusuerfà


tuses,uel potius,ópoëta,qui per caedes&fanguiné, patere
in caelum afcenfum putauéris. Cuiuanitati & Ciceróaffèri
tit. Eft uerò(inquit) Aphricane, nam & Herculi cad& ifta
uia patuit, -

- CA P V T XI I I,
Petronij Arbitri carmen appofitum,in quo ciconiam pictatis
cultricem & gracilipedem dixit, tuminibi dc alitis
eiufdem pietate non indignarclatio.
É Egebamus nuperVenetijs ego & loannes Ve».
ę netus, Petronij Arbitri Satyricôn opus contra
$$$G$i declamatores,in quocum älia multa nos ma».
£ £j gnopereaffecerüt,tum illud praecipuè carmé,in
quo d€päüóne&ciconialudés, illü babylonico aureo ami
άum;& ciconiâpietaticultricè, gracilipedé, choraliftriä,&
exul hyem&appéllauit.Scdaffcribemus eiufdéuerfus,eoq?
libcntiùs id agéndüeft,quòdin uulgatis ferècodicibus, nö
pauca depraüáta,atq} interlifà diligensleétor compcrict.
Tuo paltto (inquit) claufüs pauo nafcitur.
Plunato amiétus aurco babylonico.
i
Ciconia ctiam grata pcregrino hoffiti
Piet4ti
A'*.**
, D i s c I p L I N A L I B. IIII. *7$
pietaticultrix,gracilipes, choraliftria:
Auis cxul hycmis,titulus tepidi temporis:
Nequitie nidumin cacabo fecit meo.
Neqjdeftintapud ueteres,qui $ quid& ciconix ciconiaf,
imaginem exculpi olim folitam fupcrfceptris regum , quo pta regis
eorùmpietas,atq3 iuftitia indicaretur. Illüd enimiuetusTi,r, ptris, -|
$waywº peruulgátumeft,de ingenio atq; pietate ciconizer
ga parenteis,qùod etiam diuus Ambrofins cófirmat. Qui
Romanorum (inquit) ufu alitem hanc pietatis nomine
honeftatana.
c A P v T x I r I 1,
I)e legatione Gallorum ad regem Alcxandrum:ac deillo
rüm congrua,& opportuna refponfione,contra
ambitiofàm regis infòlentiam.
È]Vanta celebritate nominis,atq3magnitudineim
%Ã|perauit Alexander,Philippi filius,üniuerfa anti
§3:15] quitas memorat,quando nemini par felicitas,&
ièsà$] animus in obeundis bellicis rebus,atq3 fuperan/
dispericulis contigerit.Quo faótum eft,ut Ę nationes
atq; populi,muneribus fummisatq; honoribus,illum deco
rare,atq3auguftiorem reddere conârentur. Sed quæ de Gal
loruimlegatis fcripta funtabauthore Strabone,uifum mihi
eft,uthoclocoadnotarem,adhanc enim propè fententiam
de Gallis,Alexander(inquit) ille Macedo Philippi filius,
inea nobili expeditione,quam contra populum Thracen•
fém fufcepit, cum Tribalforum prxtereà gentem inuafife ,
fet,Gethäs ipfosacceffit,eorumq} urbem íí fuam potefta,..
temredegit.Itaq; paulò moxâSyrmo Triballorum rege,
&alijs pérmultis munera capieris,ad fuos remeauit. Sed . .
interim ad Alexandrum mittuntur, amicitiae eius confez
quendae nomine Gallorum legati , qui eam regionem
prope Adriam incolebant.Eos uerò Alexander pro re
- 2. gs
*s p E T. C R I N I T I D Ε Η ο Ν Ε S.

. gis dignitate cum comiter,atq3 amicè accepiffèt, in celcbri


(utfit) cóuiuio,legatos rogauit, quid illud praecipuè foret,
quòd illi præceteris extim£icerent (putauit enim de fèipfò
rä reffà rèfponfufos)Quain re Galli(ut hominesfuntingenioiim
, ad Alcx. pliciatq; barbaro) Nilaligd(refponderunt) ô rex,quàm ne
caelum fupra nos corruat In quódelufaeft infolcfcéntis re,
gisambitio,&importunainterrogatio, -

c A P V T V.

poëtae vergilijuerfùs appofiti de Numa rege, quöd canus in adolefcëtia


fuerit,& quòd strabo idipfum de L.Tranquino regercttulcrit.
§5] Vb.Vergili juerfus funtin libro aeneidos fexto.
I] Quis procul ille autem ramis infignis olive
Sacrafèrcns? nofco crincis,incanaq; menta
ɤ¤îj Regis,Romanis primus quilegibu, urbem
Fundabit,curibus paruis, & pa/pcre terra
IMiffus in imperium. _ Quo loco de Pompilio Numa intcfli
endú eft,quoniã ficipfe author Vergilius uidet fenfiffe,
Itaq; Honóratus Seruius canü fuiffè Numamàprimazta,
te afferit, eoq$ nominediétü âpoëta Vergi. Incahaj, mcnta.
quod equidënörecolo me unô legiffèÉ alium quenę
ex ueteribus.Straboauté author grauiffimus,& in prifcis
monumëtis diligés,Tarquinü refert fuiffè à pueritiâ cane,
fcenté.Vrbes (inquit) xii. conditæ funtàregeTarquino,in
quotam egregiafloruit fapiêtia, ut ab ineunte pueritia,ca,
niin homi-num fuiffèreférât.Neq; aüt melatet periphrafticós poffèac
ne.cipicanos in homine,profeniliprudëtia,& in iuuene cani,
nitics iniueciem profàpientia.Sedutcunq;fit, minimè hoc praetereun»
uene.dum exiftimaui, quod in hac reobferuatumeftàStrabone
deregeTarquino,cüpraefertim Verg. idé Numz tribuerit.
Finis quartilibri commentariorum
Petri Criniti,
p ETRI
PETRI CRINITi
CO M M E N T A R I O R V M D B . H O N E=

s T A D I sc 1 P l 1 N A, L 1 B. Qv 1 N T vs,
C A P V T I.

Qgám multiplici doétrina preflet io.Picus Mirandula,& iudicium


ab eo cgrcgiè fiétum dc Hebræis,Græcis, atq; Latinis do
£trinis,earumj; différentia.
Έ| Gimus nuper ego & Laurentianus cú Jo.
$$ | Pico Mirandulâ, quiuthomo in optimis
£l quibufq; difciplinis maximè occupatus,
1 cöplura doôtè & copiosè rettulit, de prinz
j|cipijs acuarietatefciéntiarum,tum de mul
sºrlltipliciphilofophiae cognitionc &authoriz
bus,apud diuerfospopulosatq;regiones.Sedinteraliamui
tade Hebraeis,Graecis,acRomanisquätum equidê memo
riapoffumrepetere, in hune modumdiffèruit.In Hebraeo• .
rum(inquit)philofophiaomniafunt uelut quodam numi
nefacra,&inmaicftate ueritatis abdita,ceu prodigia quædã
&arcanamyfteria.In Grxcorum ueròdifciplinis, ingeniú,
acumen,& omnigena eruditio apparet, ut nulla unquam
gensfuerit,quae dicendi copia,& ingenijelegãtia,cum illis
poffit cöferri.ln Romanauieröacadémia,eaferè ofiìia,qua:
âdciuitatem & uitae mores pertinent, grauiter,& copiosè
funt explicata,acmagnificèdiéta:fic,ut grauitas maximè
Romafiis,&impcrijmaieftas;Grxcisingenium & acumé,
Hebrxisdoétrinaféêretior & quafidiuinitas (ut Picus dice
bat)affcribipoffit:quodipfà Mofis uolumina,& uaticinia
illaprophetárum magnopereprobant. Adhancigiturfene
tentiam nofter É ueterüdifciplinisatq;ingénijs diffe
- - K3 rebat,
*7s P E T. C R I N I T I D E HO NE ,

rebat.Sed enim M.quoq; Cicero de Grzcis ipfis elegantcr


quidem hxcprotulit,in örationepro L.Flacco.Hocego di
camde toto Grzcorum genere,tribuo illis litteras,domul^
tarum artium difciplinami, nonadimo fermonis lepôrem,
ingeniorum acumen,dicendi copiam:deniq;etiam fi quafi
bialia fumunt, non repugno,teftimoniorüm religioncma
imblicus, &fidcmnunquàm iftinátio coluit.Quin&lamblicus, n/
* ter Platonicosnobilis,Grxcos ipfos leuitatis atq; inçöftan
tiae accufat, cum Aegyptios uel Hebrxos( quós appellat
Barbaros) in deorum cultuatq; obfèruantia,cóftanteisatq;
egregiosâffèrat:fedeius uerba fubfcribam,cum grauiter&
cöpióséhoc totum infuismyfterijs exprcf{èrit.Pareft(in»
quit) indeorum culturitus ueteres;tanquàm facros& opti
mos fempercuftodire,eosq;intaétos,& inuiolatos feruare,
ne quid ómninoaddatur,aütetiamadimatur.Hinc enim fa
&tum eft (inquit) ut numinaipfa& uota,comminuta acde
bilitataappareant,quod ex ipfà quidem praeuaricatione,ac
nouandae religionis ftudio,pmulfa immútatafint,&in dies
magis immuténtur.Nam& Graeci ipfi fuopteingenio, re»
rum nouarüftudiofi,in quamlibet partemfacilè ad quxq;
momentauertuntur:ut qui leues fint,&inftarnauis,in qua
nihil fabuli infederit:nihil omnino fèruant,quod à maióri•
busacceperint, fed immutantes fùbinde,omnia uetera eijci
unt,& exingenitaleuitate, alia atq; alia commutant, in re
nulia conftafites.Barbari autem (înquit)ut moribus firmi
atq; integrifunt:ficetiam in hifdem fermonibus atq; fcn»
tentijs maxima conftantia perfeuerant. Quo fit, quae
ut ipfidijs meritò fupraalios infederint,&(ora
tiones offerát illis maximèacceptas,quae
nulla rationeab alijs poffùnt
immutari.
- - cA P v T .
I, 1 s c 1 p L 1 N A L 1 B. v. ' * ? •/»J .
C. A P V T. -

creditum eJe ad gratiam &formam cóférre, cibum exlepore,tum -

lepidahiftoria de Alcxandro Seuero impera.additis uerfi


culis nominuenuflis.
í] Aétum prudentereftà Conftantio Auguftoim
fperatoré,qui principum Romanorum mores ac
i|uitä defcribicurauerit,eoq; ftudio & affeétures
$4$*££]eorumgeftas legebat,ut niihiladimpcrium Ro•
manum,eiusq3 maieftatem feruandam,magis pertinere iu^
dicaret:fiquidem nongefta mod6principümiin his debêt
explicari,fed etiam moresacdiétacöpiosè referri, nequidâ
pofteris defideretur,quod ipfàm humanitaté, eiusq3 cultú
inftruere,atq3 communire poffit. Illud autem de Alexãdro
nuper Seuerò imperatore libenter legi,quiLeptitanus fuit,
elegantijsq$ poëticis & omni eruditióneplurimùm deleéta
tus, quod ihürbe olim deforma eius ac decore diét&rio nö
illepido circülatum eft.Scdenim exueterum iocis, cum hi
homines formofiacuenuftiperfeptem dies credantur, qui
leporem comedant, acidem Seuerus Alexander quotidie
lepufculos e(itaret, iocus emerfit in uulgus, imperatorë ex
cibo leporum,formam fibi& gratiam aucupari.Sed appo^
nemus ipfos uerficulos,quo facilius rei feftiuitas, atq; imo
peratoris refponfum appareat:in quibus non carminis,Pbi•
taté,fèd urbanitatz potiüs uir mediocriter doétusagnofcet:
Pulchrum quoduidcs cffe noftrum regem,
Qtgem Syrum fua dctulit propago: :
vcnatusficit & lepus comefus
Ex quo continuum capitleporem. -

Quibus Alexandereleganti refponfotalionem rettulit,&


quidem Graecis uerficulis,fed Latini tantum reperiuntur
(quodcquidemfciam) inhunc modum; Pulchrum
-

- -

$o * , p E T. c R I N I T I DE H o N E S.
pulchrum quod putas effe ueftrum regem,
vulgari miferande defabella:
siuerum putas cßenomirafcor,
Tantum tucomedas uelim lepu/culos:
vtfias animimalis rcpulfis
Pulchcrrime inuidcasliuore mentis.
Valeriusautem Martialis,uthomo Hifpanus,eleganti hoc *
epigrammateGelliae deformitati illufit,cüformamdelcpo
ris cibo uendicaret: -

cum leporem mittis,femper mihiGellia mandas


Septemformofus Marcc diebus eris.
siwcrum dicis:fiuerum Gelliamandas
Editihumquam Gellia tulcporem.
C.quoq; Pliniüs,quo locoderemedijs morborúagit,exdi
uerfis animantibus,delepore(inquit)exCatonis fententia,
eiusq; affumpto cibo,fiefifomniófos,tü uulgòetiâperfua,
fum, conciliariexeo corpori gratiam,&fiperquàmfriuolo
(ut inquit)ioco receptumideffè putauerit.
C A P V T I I f.

qgod optimioratoresii dicendoexciderint:tum de FrancifcoBare


baro,& Sothino Senenfiiurcconfülto,qui& apud pontifi
cemmaximum,& apud venctum principem di=
άurus obticuerit.
ÉÉåìOtumeftomnibus, quantum & Demofthenes
ÉÉ|&Theophraftusingenio & eloquétiaapudGrae
ágicos praeftiterint,ut in tota penè Graecia uix unus
£%£]autalter pari iure cum illis conferripofIit:fedhi
tamen(ut uetcres memorant)dum uerba aliquando faéturi
effènt,fubito pauore affeéti, à fèrmone defècerunt. Nam ,
Theophraftus apud populum Athenienfèm difturus ,
præpudore(utcreditur)obticuit. I
- dem
-—

ID I S C I P IL I N A. L I B, v. : :

Idem quoq; Demofthenes apud Philippum regem,Amyh


tæ filium fecit.Quod & aetate noftraaliquandoaccidit:nam
uirialiquot,& doétrina,& rebus gerédis prudëtianon uul
gari,interorandü exciderunt,ficutiexpopuloScnenfi,Barz Barthd
iholomgus nuperSothinus,iuris,cumciuilis,tumpontificij Sothini
confultiffimus,qui Alexandropontificimaximo, füae ciui,
tatis nomine gratulaturus,in mediapropè orationeexcidit,
quam illi Angelus Politianus diótauerat. Quin idem pòft
Sothinus anno fuperiore(cum Venetijs agerem)apud Au•
guftinum Barbadicum Venetzreipublicx principem diétu
fus,conari cœpitorationem, fed nihil tamen exprimere po»
tuit.Francifcus autem Barbarus, uir& confìlio,& eloqüen
tia maximus,apud Philippum Mediolani duccm uerba fa/
&urus,cum inhuncmodumcœpiffèt: Magnum eft nomen
tuum princeps maximèin uniuerfaterra.Acpaulò mox ora
tionis oblitus,quam didicerat, cozpità capiterepetere. Etcü
deturbatus xgrè confifteret,interim dux Philippus, ut ho•
mofàpiens& modeftiafingulari, quafieâ intérpellâret,ap»
prehenfa Barbari manu, familiarius aliud atq; aliud ab éo
coepitpercótari,quoufq; illum animolabantefh firmauit,&
ad capitaorationis deduxit.Quain re,non minusapparuit
ducis maximimodeftia,quäVenctioratorisuerecundia.
C A P V T I I I I. '
Quôd Romanihomines initio imperijcontempferintmeliores difci
plinas,& quandoipfà poëticesihurbem acceßit,tumfùiffe
graßatores diétos à Romanis poëtas,& Horatj
vcrfùs expofiti.
i5; Elatafuntin Romanisannalibusfenatus conful
$| £a,c9ntrarhetores,tum ediéìaetiam contra philo
*$$os,quibus cautum,ne in urbe eiufmodiho,
[5*]minesagerent,quoniäputabant, furgente impe»
tio,corüanimosmollefccre,& quiafi corrumpiîquiad étiú
magis
* $& p E T. C R I N I T I :D E H O N E .

magis,& animi quietem diuerterent,quàm qui armis& in


bclIoaffiduos acftrenuos fkdemöftrarët.Näm Romanus
tum populus eum uirum praecipuèlaudabat, cum bonü co
lonum,& ftrenuü militem uocabat.Sed cos quoq; homi•
nes improbatos primò à Romanis comperio, qui carmcn
fcriberent,acpoëticæ facultatiincumbcrent.Quodob eam
: maximè caufàmputauiobferuandü,quòd in quQrundäli,
bris legitur:Romanos quidem ipfos maximum honorem
femper habuiffèprofeffionipogticx,proq3 fumma dignita
te accepiffè,fifuägeftaà poëtis defcriberéntur. Quamrem
& M.Cicero alicübi afférit,fèd exempla quaedam ac meli
orumauthoritas tradit contràaccidiffe:fiquidé anno urbis
cöditae circitcr XX.& C. D,inurbé eftinueétühocipfum
poêtices ftudiü,quouidelicattempQre,fecundü belljcon
tra Penosâ Romianis incœptum eft, quod idem M.Cice•
ro,atq3alijcomplures referünt. Ex quô Licinij Portij care
menhoceft,quodà Gellio quoq; affertur:
« Punico bcllofecundo mufa pennato gradu
Intulitffe,bellicofàm in Romuligentem feram.
μοloco Liciniuspoëticâ ipfaminuafiffèurbâ fignificat,
quiòdeiufmoditumpoëtæ audaciusatq;improbius mores
omanos notar&t, cuiufmodi Neuius fuit atq; Lucilius,
quodabHoratioFlac-pclegäter aff&rtücft in his uerfibus;
libertas$ recurrentcis acccpta per annos
ILufit amabiliter:donec iamfeuus apertam
In rabiem uerti caepit iocus:& perhomefta*
ire domos impunèminax,doluêre cruento
Dente laceßiti. crc.
Scd & M.Cicerofcribit,datum fuiffe uitio M.Nobiliorià
Catone,quòd is Q. Enniü poëtam (cum confulforet) in
Etholiäprouinciâ fecum duxiffèt.Nam&idem Cato(qui
Ccnforiùsdiétuscft) in libro qu&de moribusfecit,muitò
explicatius
ID I S C I P L I N A L I B. V.' * 33

explicatius atq;apertiusdocet,nullumfuifTe honorépoëtis.


cuius uerbafubijciá:ficutiä Gellio etiam in Atticis honos
nonerat,{iquis ineareftudebat,autfef&ad cóuiuiaapplica^
bat,graffatóruocabatur.Ex quibusapertè conftat,nömoz Graffato;
döpöëtas ipfos,primòin urbepro ineptis reie6tos,{cd ctiä
graffatorcs uocatos,undeillud Horatianum:
Grecia captafèrum uiétorem ccpit,& acrcis
Intulit agrefli Latio,fichororibus ille
Defluxit numerus Saturnius.
c A P V T v.
Qgimuximè djextra urbë Romanam templahabuerunt,& quara
tione,tum quòd hidcm Romani ex Solonis legibus fepui
chra extra urbem haberi uoluerunt.
ä Neorü libris, quide dijs acreligionibusfcripfe,
á runt, compertum eft Aegyptiós quidem popu•
i|los Saturni,acSerapis templa extra urbë habu,
£*§¢ì iffè,cum aliorütanié deorüpermulta in urbibus
& oppidisuiferenf,cuiusrcicaufàm hanc referüt,quódhis
uidelicet tantum duobus dijs, fanguine & ui&imis litarét,
cxtcris ueròoibus thure & precibús, qd' Horus Agyptus
apudMacrobií ctiá teftaf. Neq; ei ptineread urbisfoitu
nas,& dignitat&uifüm eft,eius numifiis templü intra moz,
niacófpici,cui fanguine litarét.Rom.aútpopu.ratione,ppè ;
cófimiliqùofdädéoscéfuit extra urbëftatuêdos, illisq; íé,
plaextra pomeriúfaétafunt,ficuti Aefculapio,Vulcario&
àlijs:ne uidelicetpeftis uelincédia urbé ingrcdcrenf,eamq3
màlèafficerét.Exquodeos quidé ipfos coIucrunt,fedextra
urbétfi excluferüt,quodà Plu. in Romanis quaeftionibus
explicaf:ná Romulus primòVulcanitemplü;pculaburbe
cóftituit.Ariftotelesuérò in omni doétrinäexçellens,tépla Ariftotcl.
quzdam deorü intramozniahabenda exiftimat:alia poriò
extra moznia,ficuti& in media(inqt) urbetëplü Grátiarü, Gigliarii,
- L 2. quoPlh.
s4 * p E T. C R I N I T I D E H o N E S.

quo omnes intclligeret,quantüad officia humanitatisper»


tineat,gratiam benemerentialiquâ referre.Sed& fepulchra
item,çjüx facraferè habitafunt,fenatus,populusq} Roma•
nus extra urbem diu habuit, quod ipfae xij.tabulae demon•
firant,quibus cautumeft,ne intra pomerium cuiufj; fèpul
chra forent.lnquo fècuti uidentur Athenienfium leges &
inftituta,qui pari crcdo ratione, nullum prorfus fepülchrü
in urbem admiferunt,quod ipfùm ex lege Solonis decretü
eft,quae in hüc modü prxcipit: Nef&pulchrain urbe funto.
Antabulisauté noftris decemuiralibusitafcriptú:ln urbene
fèpelito,néucurito.Quod& M.Cicero in füis legibus co•
piosè profèquitur,ut incpiftolicis etiam fcripfimus.
C A P V T V I.

Ide Traiano Aug.cumprefato militum,eiu£fermone ad cum,acde


ciu{dem imperatoris gcftis ac uiëtorijs maximis.
§ä] E Traianoimperatore, eiusq3rebusgeftis, per,
§\\| multa quidem memoria digna ab antiquis fcri/
} buntur.Nam & hic ipfe Plutarchüphilofophü
à3]prxccptoremhabuit,cuius difciplinisingenijcul
TUm,TTOTésq;honeftiffimoszdgptus,utà fenatu,pöpuioq;
Romano tafito imperio digniffimus haberef.Scdillud in,
terim de Traiano libitü referre,quod in Sudae colleétaneis
obfèruatum eft.Cumis igitur coram Romanis magiftrati
bus aliquando adeffet,gládiü quem geftabat,èuagifiaedu,
xit,nudumq3 rg*r*rxe exhibuitdicens: Enaccipegladium,
quodfi hic quidem principe dignuseft, utere pröTme.Sed
ipfà Græca fi&fçio quopadto cultius,atq; grauius rem ex,
primunt: .^{£«i τὸ fi9»f ro7ro, hxi vi μάρ καλὰ πέrx* x\p $μου, ό ^, ***
τὸ {με} x*'-«t.Tam acceptü uerò eius imperium militibusfu,
it,actanto amore& affeétu fèmper habitum, ut fineis Ro»
maniimpcrijlongè, lateq$ diffudcrit, quod apud
- `
G;
multi
d 1 s c 1 P l 1 N A L 1 B. v. 3$

multi,& Eutropius apud nos in Romanis annalibusadVa


lentem Aug.r&fert. Necenim Daciam modò prouinciam Daci4,
(Decibaloüiéto) fubegit,quxdeciescentena millia paffuá
in circuitucótinebat,fèd Armeniam quoq;recepit,& Affy
riam,Mefopotamiam, & Arabiam inprouinciae formâ ré?
degit, ut Indiam deinde inuaderet, cum Seleuciam, Ctefiz
phónem,acBabylonem clariffimas urbeis occupaffèt, regi
buspartim interemptis.Vnde Traiano imperante,uctus di
gnitas, acilla quafi maieftas Romani faftidij ad Auguftú
áecus auéta eft.Ná&illud paffimab omnibusprobatú eft,
ipfum quidem Traianü,militarem gloriamciuilitate animi
ac fingulari modeftiafuperauiffè. Ex quo illud celebre di•
&tum:Nefis Traiano melior,Auguftófélicior.
C A P V T V II.

Cautum exxtf. tabulis contra eos,qui aliena* fegetcs excantare,&


pelliccre temtaffcnt.Et Plinij ucrba notata, & cxpofita,
inibijsprodigiümaximiâ affëriptü de agris ve&tianis.
§|Ndecemuiralibus tabulis notatum fuit apudue
teres, eos quidemcapiti obnoxios iudicari, qui
alienas fegetes excaritaffènt, aut ullis ueneficiis
-

£jS{carminibus pellicere aufi effènt. In quo & fi


iiideGrcprehendiSafernas ? alios authores, quodin eoe
rum libris incantationes quafdam rettulerint, uidetur tamé
haudquaquàmfuiffèindignum obfèruatione, cum Roma
naillafeuéritasdere hacifi duodecim cauiff&t: ita enim in
his relatum,ficuti& C.Plinijteftimonio probatum:
Ne pelliciunto aliemasfegctes excantando,
Ne incantanto,ne agrum dcfudanto,
Ne frugcm aratro quefitam,noxfirtim depafcunto:
Pubcrcs fifecanto,Ccrcri eos fiffcndunto.
L s Impubeis
36 p E t, C R I N I T I D E H O N E S. .

Impubeis arbitratu pretoris uerberanto:


Ac noxam duplionem decernunto.
Quod ego uél obidafferendüputaui,uteiufdem Plinfjuer
ba faciliùs intelliganf.Quicü deincantamentis agat,&uer
ború uiribus, inxit.(inquit) tabulis etiäfcirptü, qui fruges ,
excantaffènt,& qui mafücármenincantaffènt.Exhisefiim
apertè cognofcimus,excantare fegetes,atqp pellicere, facra
fí uocabula,& eiufmodi incãtationibus,ppria,ficuti pore
ricereexta,pcurare fulmina, legere offà,&alia eius gene?
rispmulta,de quibus fuo loco diximus,Putamus cffi maxi
méädhoneftâ eruditionem ptinere,non modò uireisacpo•
teftatem,rerü,uerborumq; cognoffe,fed ctymon,&;pprie
tatem:quod & Fabius imprimis Quintillafius praecipit.Ná
&poëtâ interdü ueteres,(ic eacarminibus inferunt, quae ad
fàcra,ritusq3 ptinent,utneq; fenfusalicubi,nec eruditio ad
modum deprehendaf.Sed libet etiam (quoniã de incanta^
mentis & ueneficijs egimus) portentüadijcere,quodä Plio
nio ipfo notatü eft de agris Vétianis, aetate impe. Neronis
permutatis.Prodigiü(inquit)fup omnia quaeünquàm aue
* M4** ditafunt,uiderihdëdebet, cum iii agro Márrucino, Veéîij
cellus, Marcelli,quieques Románus ÉÉ Neronis procurator,
uniuerfumioliuetü,uiam publicätranfgreffüm fit,atq} ipfà
prxdia ex Igco in cótrariasfedes profc6tafunt.Quod inge
ftis etiam Neronis idem fe Pliniiis expofùiffe,pfitetur, etfi
uerecundia ipfa minus adfidem pro tam prodigiofiac inau
diti portentiinclinauerit.
c A p v T v I I I.
Quantum proueritate inuigilandum,ac de Indorü philofophis,coriq;
ftudio proucritate ac pacna perpctuifilcntij cötra mendaccs.
È] Latonis fententia eft,nihil magis fpeétare adofo
ficium philofophi, quäm cxteris omiffis, ueri•
tatiaffiduè incúmbere, Quoniâ hactam altè po
fita
. ' D I. S C I P L I N A ; L I B. V. 8?
fita eft,tanq3 intenebris obuoluta,atq; recondita,ut nihil fit
æquè,quàm eam indagando perueftigare, acperueftigatâ
cognofIè.Ex quo (ut in alijs permultis) in hoc etiam cum
ueteribus philofophis,placita Chriftianorum confentiunt,
affèrcntium nihil intota uita auteffè amplius, aut melius,
uàm diuinae ueritatis patrocinium fubire, & in eius maie•
ateconquiefcere.Sed in Caldaeorum doéìrinis atq; gym•
nofophiftarumdifciplinis,tam celebre atq; excultum eius
ftudiüm fuit,uteorum dogmata,& leges,eiufmodi homi
nesmaximè obnoxios fa&rent,quiiiîâliquoeffèntmenda
ciodeprehéfi.Naminrepublica ipfa Indorum,primusqui
dem ordo,acdignitas eorum cenfebatur(ficutià Diodöro,
& alijs traditur) qui Philofophiae facris occupati, optimis
quidem difciplinis incumbeient. Hi autem ab omni prore
fus fèruitioacimperio alienierant,& quafidijsaccepti, de•
funótorum iuftacurabant.Tum rerum caufas perquirétes,
fingulis anni principijs conueniebät, pluuiasq;,& uentos,
calóres,&frigora,morbosę futuri anini przdicentes, unie
uerfo populóin communem ufum confülebant. Quod fi
3j; fàlfâpraenunciaff&t,haud idquidem impunè fàcicbat,
&d perpetuifilentijpoznamulétabatur, fic,utper totam uie
tam nihil omnino proloquiliceret.Nam & Sócratesapertè
dicebat: Verü quidem hominé, prxtercxtera omnia men,
dacijoforem effè.Qyin inSymandijregis monumen
to,iudicum quoque imagines fculptæ fuerüt,
quibus abipfo colloueritatis effigies pen
debat,oculisq3penè claufis, acli
bris circumpofitis cöfpicuè.
De quare cömodealiâs
fcripfimus,cüdehie
rQgliphis Aegyptiorum
ageremus,
- capvt
-*

ßß p E T. c RI N I T I D E H O N E S.
C A P v T IX.
Quàm eruditè Pythagoras hominum etateminquattuor parteis diui
fit:atq;inibi etiam de Seruio Tullio,quiRom.ciuium tris «tatcs
notauerit,ex Tuberone & Gcllio.
äïGregiè,pfeéïò & eruditè faétú eftà philofopho
Pythagora,indiftinguéda, annotádaq3 hominü
aetate.lnquatuorem parteis uitäipfàm diftribuit
- -- - hocmodo ssivvvwv p.ngnensiva.(jitis. .r{;•* Iwtik«w
asautem aetates idem Pythagoras quatuor annitempori
bus cödignafimilitudinecóparabat: uidelicet uernotempo
ripueros;æftatiadolefcentcs,autíino iuuenes, hyemifencs.
Accipitaütadolefcëteis puberes,ficutietiam iuuenes uiros:
quärë&Diogenes Laërtius,inlibris deuitis philofophorü
recenfèt.Seruiüs autemTullius,quiRomani populi rex pru
d&ntiffimus efthabitus,cum cenfum urbis conftitueret,ac1l
las claflèis pro xtateordinaret,intris quidéparteis ciucisfu
os diuifit,uteffèntadannúufq;xvii.pueri:&indeadannos
xlvu,iuniores,fupraillam ueröztatéfeniores. Quod ipfum
â Tuberone inRomana hiftoria notatum eft,ficuti & Gelli
us quoq; inAtticis rettulit.Var.aütTeren.quiefthabitus to
gatorum doétiffimus, quinq;parteis hominüuitaeattribuit.
Itaq;omnem gradum,praeter extremü,in annosxv. diuidit.
Primò enim adannum xv.puerosappellat,quòd impubeis.
&purifunt.Secundòadxxx.annumiädolefcénteis trädit,ab
adolefcendo nominatos.Tertiò iuuenesdiétosadannúúfq;
xlv,e6 quòd rempub.quidcm domi&foris egregièpoffènt
iuuare.Quartò féniores, quòd ea maximè átatéfénefcere
corpus hominüincipiat,indcq; inexitüufq; uitzfeneétusdi
cit,ôdeò maxime téporehomiinù corpus feniolaboret. De
quo Genforinus uir Ro.copiosè ad Q. Cerelliúfcribit,quo
locoHip.etiá mediciSolöis&Stafeaedpinionërcttulit;iriho
rnintiaetate fignãda atq;defini&da, quæapudauthores facile .
diligentiorcs comperiént, C As
-—
I

ro I s c I P L I N A. L I B. .V..
C A P V T X.

'Qgocámento atq;feuitia Iulianus imperatorcötra Chriftianos defeiret,


Tac de cius libris contra Christum,& quimaximè illisrefponderunt.
j]Vfebius Pamphilus,Auguftinus,&alijcopiosè
Šjmcmorant,quii potiffimùmRomaniprihcipes,et
$£$\|qua faeuitia ChriftianQs, corumqjreligionëfünt
[t££?%jinfe$tati.Noneíhferebatfenatus, popülusq;Ro
manusydufq; Conftantinos imperatores,Chriftianü nomé
furgere,autamplius euagari.Verumdelulianoimper.quiBi
zaiitius fuit,mirificum prorfus commentum,atq;adcöcahi
dútraditur,quo Chriftianos populosab inftitutô,atq; ince,
| ptofuae religionis depelleret.Non enim ui,noncaedi5us,nö
tormentis(îcutipermulti fccerüt imperatores fxuiffimi qui
dematq;fanguinarij)fedaliaratione aggreffüs eft,ut eosad
ueteremi, Romanamq; religionem conúerteret. Nam pro,
latis prxmijs,ac dignitatibus,tum blandimentisetiâ atqjper
fuafiönibusficcffècit,utis multò plureis occupauerit,quàm
qui crudeliter eos, atq; immaniter perfequendo attriuerit.
Quod&Ruffinus etiäad ChrQmatiífcribit.IdéqgtaméIuli
anus Auguft.cdi&o cauit,neChriftiani homines,puinciarü
pcurationeshaberét,neq; ius dicerét,quòd ipfà (ut diccbat)
Chriftianorum lex,uti gladio prohiberet. Quin& cingulú
militiae nemini prorfus conceffit,qui Romanis dijs ac numi
nibusnonimmolaffèt.Nam facra illaRomana,tamreueren
ter,acreligiosè coluit,ut uulgò etiam Viétimarius diceretur
Sed & pafiediéto conftituit neChriftiani ipfi gcntiliü fcho
las,atq;gymnafiaadirepoffent, quo minusinbonis ftudijs
atqjdifciplinis proficerét:quod ab ipfo ctiäMarcellinoAm
miano refertur,ut Auguftiní, Hieronymü,acRuffinü mit
tamus . Ammianus efii etfi fub ipfo imper.Iuliano meruit,
atq;in acic üei fàtus eft,nefcio tamen quo paci;
Chri ftia
[n1S
JO p E T. C R I N I T I . D E H O N E S.

nis ipfis modeftius multò,quàm aut Zofinus, aut Cor.Ta


citusloquitur.Illud quoq; notádum eftde eodem Iuliano,
fuiffè illum Grxcè, ac Latinèapprimè do&ium, tum inter
alia multa,libros fèptem,uerbis petulantiffmiscötra Chri»
ftum effudiffe,cum Parthicam €xpeditiQnem uergeret:qui
bus(uteftauthor Hieronymus)fortiffimèrcfpofiderufit:
Methodius,Eufebius,atq; Apollinaris, Scd hxc alibi co,
piosè diffèrui.
C A Pv T x I,
Quám egregiè doétus in omniphilofophia vergilius fierit, & quomodo
eaque de inferis & campis Elyfijsfcribat,exGobria mago tranftu
lerit,apud 4c4demicum Xemocrarem.
Ro comperto apud omneis eft P.Vergilium o»
mnium propè philofophorü decretaatq3 opinio
Κjtispröbaüit,tü in libro maximè Aeneidos fexto,
inquofatis,abundeq3uidcturaffèruiffè,quantum uidelicet
fumanas omnis atq3diuinas difciplinas didicerit. Sed quae
de Cocyto,& Acheronte fluuijsrettulerit, tum de Mifioé
ac Rhadamáto, qui(utappellat) quxfitores apud inferos
fint,acde campis Elyfijs,übibeatorum animæ fempiterno
seuo fruantur,ea quidem omnia,ex ipfis philofophiae pene,
tralibus erutafunt,atq; è media academia affumpta. Et fi
grammaticinoftri ex Grzcorum fabulis,atq$ poëticis com
íentis accepta dicíit,nil praetereà aliud quaerëtes,nifi quod
qbuiumr,decantatum,atq; expofitum fit.Nos autem apud
Xenocratem academicum, qui Platonem audiuit, relata
haecâ Socrate legimus, Is enim ex Gobria mago de ani
mae poznisatq; beatitudine,hocidem feaccepiffètradit.Sed
apponamus Vergilijcarmen,utfacilius
Qobrizrelationi qcccdat: intclligatur,quàm • \

Hic ,
p r s c I p LIN A L I B. V. st
hic locus efi,parteisubifeuiafindit in ambas
roextera,quâ Ditis magnifub mœnia tendit.
haciter Elyfium nobis: atlcua malorura
exercet pænas:& ad impia tartaramittit.
Et paulò mox.
Refficit Aeneasfùbitâ, & fùb rupefinjtra
IMœnialataudet,triplicicircumdata muro.
Qgerapidis flammis ambit torrcntibus amnis
v.
Tartareus Phlegeton:torquet%fonantiafaxa.
Portaaducrf&ingens;folidoj; adamante columne:
vis ut nulla uirùm,non ipfi excindere fèrro
cælicole ualeant,ftat ferreaturris ad auras:
Tefipboncj;fedens,pallafuccinóta cruenta
veftibulum fexomnis feruat,noéisí dies%. • fifómn
hinc exauditi gcmitus,& feuafonare
verbera:tumjiridorfèrri,traâej; cathene.
Sedeanuncapponamus,quzfàpiës GobriasapudXeno•
cratem referat éx aeneis tabulis,cumXer(is xtafeinfulâ De
lon cuftodiret. Didici(inquit Gobrias) ex tabulis aeneis,
mortaliüanimas (ubi corpus exuant) in occultioré locum
fubterrâ demigrare,in quoIunonisregia eft,quà poëta no•
fterVergilius infernam uocat,Siquidem (inquit Gobrias)
cumterf*ipfius elementü mediâorbis partcm teneat,cxlú
ueròin fpeci& orbis fit,eius quidem médiâ partem dijcæli,
tes na&tifùnt:alteramuerò inferiorcs,partifh fratres cálico»
larâ, partim nepotes.Veftibulaautêipfa eius regionis quae
Plutónis eft, clauftris, xneisç% cathénis undiq; uinciünt.
Eos uerò qui praetermeant,fluiiiusAcheronprimò,& mox
Cocytus excipit.Deindeautem ad Minoën& Rhadaman
tum ducuntur,in eam uidelicet regionem, quæ ueritatis ti•
tulum praefert.lbienim affident iúdices, cuiusq3 uitam ex•
aminantes, ubi ncutiquàm locus eft mendacio reliétus.
M 2 Scd
'»• p E T. T c R I N I T I . D E HoNE.
Sed enim,quibufcüq; boni daemones,in uita ipfa afpiraue»
rint,ad Elyfios campos,id eft,piorü locü fèoës recipiút,ubi
uerquidé affîduô,uarijs,omnigenifq3 fruétibus uiget. Ibi»
demúlæti fontes,praenit2tibus undis,blanditer obmurmuz
rant,&prata uirentibus herbis, uarijsq; depi&ta coloribus.
Neq;défuntphilofophantiü cœtus, póëtarüq;& mufarum
chorifuauiffimè cócinentes,iocundâ & gratâ cóuiuia, tum
potantiüuenuftiacbiilares cœtus: laetitià ucrò inuiolabilis,
&uitae fuauitas maxima.Necefiì frigoris illic aut xftus n:!
miü,fed caeli pfe&tio,falubritate aëii§,& calore folis, omnia
zquèamozna,atq3temperata.Et haec eft beatorú fedes, ubi
expiatis animis, diuina fëmp myfteria celebrantur. Ac de^
inceps eorü praetercà (inquit) animos luftrari cóuenit,q cir
: ca Herculé& DiQnyfiüaccedüt: tum exCereris cultu átq;
ftudio,fpem qdéfélicis itineris cöcipere. Qui ucrò inflagio
tijsatq; fceleribus fœde uixerint, ftätim à Furijs per ipfum.
Tartarü raptaní in Ercbü & Chaos,ubi impiórú regio cft,
Danaidüú puellarü irritus labor, ad explendaaquis cribra
nequicę nitentiü.Ibidcmq; Tantali fitis,Titijuifcera,Sify•
phifaxü ppetim quidé reuolubile.Iam & ferae truccs, faeuia
èntesq;,fè ultròcorporibus circüplicant.Acccnfae ibidem fa
cics,quae igne perpeti carnes obürunt, hominesq3 impij&
fcelefti,omnigenispgnisacfupplicijs affìduè difçruciatiue
xantur. Atq; haec haótenus Plätönicus Xenocrates, ex Go
bria rettulit,ut manifeftò ex his cóftet, ueram cffè Macro•
bijfententiä,qui P.quidem Vergiliüdixerit omnis prorfus
philofophix fuiffè cónfultiffimum.
C A P V T. XI I.
Quifint apud M.Ciceroncm Pcntclici Hcrmae,ac dc Pentelicis columnis
Ę atq; lapidiciis d ligëter multa cxpofita.
í ę Ideó & illud effè in quaeftione apud doétiores,,.
*

VJ quomodo accipiendaatq;intclligcndafunt uero


ba hzc
-
D I S C I p L I N A. L I B. V. ° 93

ba hxc M.Tulli) inepiftola ad Pöponiü& Atticíi,Hermæ:


illi tui Pentelici cú capitibus aeneis me maximè dele&tât. In
quibus exponëdis,nön pauciadmodü imperitiffimè incur•!
runt:«go auté Pentelicos Herrnas ita exiftimo accipiendos
hoc loco,uti Mercurioloslapideos intelligamusexmarmo
re uidelicet P&telico: quoniäeiufmodi figilla Cicero in gy•
mnafio (utinquit) acxiftis collocare cupiebat, ut qui íálio.
bus morumentisatq;antiquitatü Iauticijs,miro ftudio tene
retur.Lapis uerò Pentelicus ex lapidicinis Pentclicorü eru
ebat,de quibus nö Plinius modö& Strabo,fèdetiâ Theo'
phraftus in libro de lapidibus différit, quo loco celebreis
traditlapidicinas illas,quae Thcbaicæ,Chiae,Pariae, ac Pen•
telicae nominenf.Sed& Paufanias Pêtelicas lapidicinas in
Attide cóftituit,quae forentmagno precio.Plut.aüt Chero'
neus,cü Capitolijmagnitudinë, atq; ingenteis illas extru^
&tiones deßribit:Colúmnas(inquit)illuç ex urbe Athena•
rum deueétas,quae Pételico lapide cóftarent.Quas ipfè co2
lumnas(utinqúit) Athenis cöfpexerat :fed imperafite caef.
Domitiano, aduftimatq; ornainentú Iouis Capitolini in
urbem delatæ funt. Is efïîDomitianus incrcdibili fumptu,
atq; magnificétia Capitoliú inftaurauit,cum mcmcrabiliil
lo incendio magna éx parte fuiffèt concrematü De Mer«
curijs uerò qui Hermxà Grxcis dicaní, ç$ frequentiffimè
apud Graecos authores mentioné cóperias, ut Plutarchum,
Thucidydé,& Paufaniä,qab Athefiiéfibus referret primú
fuiffeinftitutô Mercurio$ipfòs inter ornaméta exculpere.
C A P v T x I I H. '
Qgìm docilc animal,ac placidum fit elcphas, & quòd perfuneis inccdcre
- §g] difcat,tum definambulis ae fùnerepishominibus.
£ 3 §}|EôçíáíÜêôïí uiribus,ingenio,& docilita
§. } te,cümultaàueteribus prodita fint, nónulla (ut
&■ Ut*>s
@
|
?S*2$jfit)quibufdäaudientibus rettulimus,quod eaut
IM 3 delicet
44 p E T. C R I N I T I D E H O N E S. a*

delicet animantia,inter caetera bruta feré obfequio & docia


litateprxftentfic,utadmagiftriimperiü fcribere, & perfue
neis ambulare traditum fit.Quam rem uelut incredibilé,&
pcnitus fabulofam,nonfinerifu quidam exceperunt, ma•
íoribus3 fibilis contempférunt,quod ego apud ignaros ho
mines,fordidisq3& uiliffimis officijs occupatos 5 pro tem,
pore diffimulandumexiftimaui.Sedintantarerú, animan•
tiumq3 uarietate,nihil tam fummü,aut tam mirum uideri de
bet,qùin&effè id poffit,& crediiure optim9 oporteat (ut
eftaüthor Ariftoteles)pro mirifica,& fingularinaturx ma
ieftate,quod inhis przfertim acciderepareft, quae optimis
quidem authoribus,achoneftiffimis feftimonijs nituntur;
Nam quòd elephantes ipfi per funeisincedere, atq3 ambu•
Mare difcant,nonalijs quidem uerbis probariànobis debet,
, quàm AnneiSenecae, quiad hunc mödum in epiftolis,Leo
nibus(inquit)manus magifterinferit,ofculatur tigrim fuus
cuftos:Elephätem mimuis Aethiops iubet fubfidere inge
,. . . .; nua,&ambulare per funem.C.uerò Plinius,& aduerfis fuo
nibus eosfubire teftaf,& regredimagis pronis.Sed& Muz
tianus author fummus, affirmauit,elephantemfuiffè, qui
duétus Græcarum litterarú didicerit, folitumq3 perfcribére
;,.;.» Grxcisucrbis:!pfe Egio hxcfcripfi,& fpolia Celtica dica•
í »#*•■• ui.M.item Cicero nullum effeafiimalrefert, quod & ma
*'**•** gnitudinefua,& docilitatcpraftet elephantis. Eos uerò ho
mines,qui per funeis ambülare folitifunt, Graeci exstrícxrar
ant&tut. uocarunt,ànoftris autem funabuli, feu funerepi diçuntur,
quauöce apudLatinos Terentius poëta,& Meffala
ufitradüntur,ut Apuleium mittamus,quifu^
ncreposhominés appellat:in oratione ad
Seuerianum proconfulem
Carthaginis.
c Α P yT
D1 s c 1 pL 1 N A L i B. v. 3%
C A P v T X I 1 1 I. -

. De Mythra dco,qui pro£le apud Perfa, colitur,dcjilliusfmula


cro,ac de Mythriacisfacris copiosè cxplicatum.
Ę] Egebat nuper in hortis Qriccllarijs hiftoria de
§| Cómodo Antonino impe.quiinteraliafcelera,
5} atq; flagitia(ut tradif)etiã Mythriaca fàcrahomi
££] cidio pólluit.Quo loco dubitatü efta quibufdá
inöTidGêtís uiris,gaderät, quænam facra haec forét, aut cui
potiffimü numini dicata.Quodà nobis exponendü eftpau
lò copiofius pronoftro ftudio,atq;diligétiain ueterú difci•
plinis,& primò quidé referemus de ipfö Apolline,quiMy,
thradiétüs eftapud Perfàs,acpaulopòft défàcris Mythria•
cis.Perfae igit(utâ multisrefcif) fummo cultuatq; honore
fol& habuerüt,quë Mythramuocarüt, quò & Strabo in Per
fis,& Herodotüs, alij3cóplures teftantur.Simulacrü uerò
ciüsinhuncpropémodü finxerunt, uteffigies foret konis
uulttiprxferês,tiarüq; prifco habitu geftäs, quae utrifqgmae
nibus cornua bubulâ cöprimeret.Cüius rei fenfus atq; in»
terpretatio ab his fcrèexplicaf,qui mythologica,pfeqüun•
tur.Neq3 illud abreuideripoteft, quòd à Papinio poëta in
Thebaidefcribit,cü folis poteftatematq; nominarefert;
Adfis â memorhoffitij,Iunoniaj;arua
IDcxterames,feu te rofcum tilana uocari
Gentis Achamenieritu,feupreftatoßrim
Frugifirum,feu Perfeifub rupibus antri
Indignatafequitorquentem cornu4 Mythram.
Sed&CapcIlaMineus in Philologiae nuptijs,Mythrzno•
menrepetithis uerfibus:
Trphæbum pcrhibentprodentem occultafturi: .
vcl quia diffoluis noäurna admiffà fàeum;
Te Serapim,Nilus, Memphis ucneratur ofôrim,
biffona facra Mythram.
Mythriaca
99 p E T. C R I N I T I D E H O N E S.

Mythriaca ueròfacra itaferèhabita funt, ut in facro antro


facerdotes conuenir<nt, atq; Apollincm magna uenera,
tione profequentes, Mythramappcllarent. Tümbouéex,
antrojcorreptis cornibus educerent,eumq;facerdotesueluti
Mythrae uiétimâ immolarent,fimulq; &fiymnosaliaq3 can
ticâdccantarent.De quo & Suidas ifìcolléóìaneis,& Placi
dus etiam grammaticus pluribus différtarunt. -

PETRI I O R V M

s T a D i s ci P l 1 N A, LIB. sextvs,
D E ITI
c A P v T' I. -

IDeBcllifàrijprincipis cpifiola adrcgem Totylam,cum is de urbe Roma -

diruenda cogitarct,quib sq; ucrbis ab infando cöfilio dcuaftandæ


urbis cum deflexcrit. ' -

EBcllifario principe, eius® imperio & ge/


'** §£|ftis,&opiosèalibi fcripfimus,cum tam egre
$igiafacinorageffèrit,actam multiplici,tafiq;
γρ}|uatia fortunäuixerit(ficuti in Romanisan,
$|nalibus,& Procopijhiftorialegii) fed hoc
- loco uifum mihi €ft,non ingratüförè legen
tibus,fi eiufdem epiftolä fubijciä,quam ipfeBellifariusGrg
cè fcriptäadimperátoremTotylam mifit,cüis urbem uiótor
cum exercitu effètingreffus,acnonparuam mogniüm parté
tum diruiffèt.Nam ô pulcherrima quidemxdificia,& quæ
digniffima in urbe forent,incendi uolebat.Romamq} ipfam
μχε. I. 9(ut inquit)Procopius efficere,nitantum faciîus fuis
Iitteris Bcllifàrius inhibuiflèt,ad regemTotylam Grxcè fcri
ptis in hunc modü. Prudentis(inqüit)uiridfficiüeft,urbeis
aügere
., , D I s c 1 P l I N A. L I B. VI, 97

augere,uacuasj ornamentisimplere:quod ipfùmadeum


mäximèfpeftatjquiprobo,ciuiliqjanimo,agere confueuit.
Siqua ueròfiturbs,quzfummogrnatu,eximiaq3pulchritu
diriepollcat,ficutiRómanunceft,nónne id ingénijperditif
fimi,àtq;obnoxijdixeris,ficubi diruere illâconetur.Sedeiì
Romaipfa,omnium quidé urbium, quae fub cælo funt,ma
xima,&memoratu digniffima,non uitiunius opere,nöbre
ui mométoad id magnitudinisatq;pulchritudinisexcreuit,
fèd regum plurimorü,uirorumq3clariffimorum uirtutibus,
Jong5tempore,fumma diuitiarum copia,artificioq;incredi
bili.Nccenim breuihuiufmodi urbem,quänuncuiides,Ro
maniextruxerunt,monumentüfanècundiis pofteriseximig
uirtutis.Cxterücumitafereshabcat, illudfciredebes,quod
alterum neceffàriòfèquitur,autenimhocinbellouiéíüsfuc
cumbes, aut annuentefortunafuperabis.Quodfiadteui,
¢toriaipfadeclinarit,Romamq; deleueris, haud remalienâ
fèd tuam,propriamq3 6 Totyla perditumaibis.Sin autem eâ
fèruaris,regiam certèomnium pulcherrimam atq;ditiffimä
poffèderis.Siuerò ànobis deuiétusfueris, feruatâ urbeat
incolumi,gratiasimmortaleisàuiétore debes expeétare.Sed
ea diruta,nulla prQrfus humanitate contrateageref.Vtcüq;
aüthacinretegeffèris,ftatimfamafubfequetür:quamfcias
quidem eiufmódi $. tu ipfe,uel operatuapro»
babunt.Vale. Ha&enus Bellifarius.Quain réillud notan,
dum,quodipfè quidemTotylas(ut inquit Procopius)cum
epiftolam hánc fxpius perlégiffèt,ac æquo animio eiüfmo
diadmonitionem accepiffèt,ab incepto operediruendae ur,
bisdeftitit,neq3 mox quicquam cótra urbem molitus cft,
quodabundèinhiftoria ifpa Procopijfkriptum cft.
-

N cAPyr
98 p E T. JC R I N I T I D E ' H o N E S.
- C A P V T. v,
quámfit cautum loqucndum apud principes,tum de regejPcrfarum
cambyfe,& Traxafpe nobile exemplum, & quomodo.
preftant apud Perfùs qui amplius bibunt.
HVper habitus fermoeft inter do&iores, quantfi *
§§§inuitae officijsproloqui,& quotempore deceat:
ɧ||quoniänihil ferè magis in uitanoxiüm,atq;perz
Å?]fiiciofumeft,quàm initépeftiuealiquid proférre,
praefertim apud principes,à quibus id totüfacilè potefteffi
ci,quod libitum illis fit. Adhocautem exempla aliquot in
mediú prore funtallata ex Graecis atq; Romanis hiftorijs,
ut de Callifthene philofopho, & poëta Philoxeno, alijsq;
compluribus.Sed exemplü de rege Pcrfarum Cambyfe,ac
Traxa(p&,uifum profeétò eftdignüingcnio barbarö atq; ,
truculéto, cuiufmodi Cambyfesfuerit;regum quidem Pér ,
fàrum früiffimus.Nam cum is Traxafpes, qui regicariffi
mus erat,nimiü uini auidumregem, & ufq; ad ebrietatem ,
perfundiuideret,eum liberius fümmonuit,ut parcius mero ,
indulgeret,parum digníreferensinrege ÄÈÉ iebrietaté, .
quem uidelicet oculi hominüatq;aures fequerent.Quibus r
úerbis iratus Cambyfes:Etoftendam (inquit)tibi ex ipfo ,
uino regemhaudfibi excidere, neq;mentelabi,aut oculis.
caligaré,fed&manu,&oculis.probè officiü fuum prxfta
ÉÉ fimul cœpit liberius bibere,atq; capacioribus poculis
feipfüm uino proluere. Aciam faótüs uinolentus, huc in» :
quit 6 Traxafpcs filius tuus,pcedat.Tum iubet adolefcere
tem fublata füpra caput finiftra manu,procul confiftere,&
interim capitarcum rex,intendensq; illum: Probabo nunc
(inquit) fàlfumeffè quod obiurgas.Et incor ipfum adolcz
fcétis,aciem fimulacfpiculü direxit.Cumq3 illud pro libidi
ne fixiffèt,propèacceffit,acdifciffoadolcfëtis pc&ore,fpi/
culum inquit(utdixeram)incoripfumafpicis: Nunquidò
patct
; D r S C rp L TN* A t L I B. VI, pw*

ater mihi excido,aut iniétu aberro: Pater autem Traxa»


- ipes faótus iam fuo maloin loquendoprudëtior, fortunaeq;
regiae & fruitiae obfequës:Necipfe (inquit) Apollo certius
afçgaptius arcum inténdiffet.Quam rem non Herodotus
mödöHalicarnaffeusinPcrficahiftoria,fed Anneus etiam
Senecarettulit.Confuetudo autem apudPerfarum pgpuo
los fuit,uthi nobiliores crederentur,atq3 inagendis officijs
, aptiores,qui cum fè uino admodum proluerent,méte ipfà
' conftiterifit, neq; ratione decederent. Ex quo Cyrus regis
Darijfilius,,cumad Lacones epiftolam défèfcribcret,nón
modòfèipfùm in magicadifciplina praeftare fratriArtaxerxi
• affèruit,fed inpotando meroàdeò éxcelluiffe,ut cum cxte»
ris foretbibacior, mente tamen confifteret, quod à Plutara
cho ctiam Cheroneo traditur.
C A P V T . I I I.

: Non effe populo inuulganda, que arcana infacrisfint,ac vergilij


carmen cxpofitum ex Eleufinjs fàcris,Proculâ procul cfle
prophani:&item de Numenijfomno digna ob
feruatione hiftoria.
5]Gregie Plato&prudenteralicubidocet,nóefîè
É|!la populoaperiénda & inuulganda, qüae facra
j)|&arganainfhyfterijs fünt: quóniamíníignum
- prorfùs ac fœdum fit, ab eiúfmodi hominibus,
- anibustraétari,quxinitiatis duntaxatanimis,aé
expiatis patgregebent.Exquo meritò laudati funt P ytha»
goriciphilo(9phi, quipropria dogmata,&prxcepta?inter
{iios tantum ßruäntes, nemini altëriindicabant;quodHç,
bræi$tiam infacris legibus diligentifTmè obfèruârunt. p.
aute Vergilius,qui mores uarios ritusq; acreligioncs opti
metenuit, non temeré illud adSibyllae?iomeníettulit:
N z. Aduent4i:te
Moe p E T. * C R I Ν I Τ I 'D E : H o N e ,

Aduentante dea,proculô procul efle prophani,


Conclamat uates,totoq;abfiftite luco. -

{denimexEleufinâ Cereris initijs affumptumà poëta eft,


in quibus (ut ueterum probatauthoritas) eos duhtaxatad,
mittebãt,qui forentinitiati,quodab ipfö praecone agebat,
i sora- procul effè prophanüuulgus acclamâte. Vnde illud Flacci
fcriùs, ÉÉ odiprophanum uulgus & arcco. Quando & Vae
lerius Soranus,non aliam ob caufam dicitur obijffe, quàm
quòd patrios deos,eorumq3 nomencontraius Romanxre
ligionis inuulgauerit.Quâ inrelibet etiam NumenijPyr
th3goricifomnium apponere,quo facilius intelligatur, ni
fhil É; fceleftiüs habendum: quàmm myftènius
ria& oc*
ipfe
culta religionis in uulgus prodere. Sede Núme
(quanquäm in philofóphia uirexcellens)in eo tamen of»
fenfàm numinumfubiüit,quod Eleufinauidelicetfàcrain•
terpretari,ac uulgò promereaufus. Quo faótum eft, ut in
fomnio deas quidem Eleufinas uiderit, forma,& habitu -

meretricio,anteapertum lupanar proftantes.Cumq3 huius


rei caufàm diligenter Numenfus quaereret,cumbiléadmo
dum,& irata fronte,illi refponderunt,ab adyto fe ueteris pu
dicitiæ, ab eo abftraétas feq; omnibus ÉÉproftitutas,
ftaq;facilè mox Numeniu$culpamaghouit,&ünihil effè
petulantius diceret,quàm derebus diuinis,acrcligionisar
canis,citra ucrecundiam agere. Habes hoc & in pri/
inoMacrobijcomméfitarioadEuftathium
filium, in quo de republica M.
Tullijdifputat.
C A P v T.
D 1 S C 1 P L I NA L r B. vi. ; 1o1 • -
-

C A P v T . I ■ I I.

De Gallonijfùmptu, & dapibus uerbainoratione Ciceroni, expofita, 4t%


ibidcm Luciliani uerfùs appofiti, cum Horatianaimita
tione de Gallonij acipcmfere.
§ä] Egebaturnuper oratió M.Tullijpro P.Quin»
§§§|tio,& cum quidam bene literati,atq; eruditi ad,
É] effent,ortaeftaddubitatio de hiftoiia Gallonij,
1£%£|& eius luxuin his uerfibus,nonut dominentur,
igit, réliéta uirorum bonorü difciplina,& quzftum,&
fumptüGallgnijfequimaluerüt.Qiis igitur hic Galloni»
us apud M.Ciceron& fit,facilius du5itaí`áb eruditis, φ ex•
plicátur.Nosautéin Lucilianis uerfibus pridë legimus,Pu
bliumfhunc Galloniü,fuiffe poftremae gülae hominé,& in
cupedijs,& lautioribus cibis affiduè ueffatü.Vnde ob eam
remàLglio uirofapienti,gurgeseftappellatus.Ná& Flac•
cus Horatius eundem Galloniú ÉÉ praecon£ aliquando
teftatur,at q; eius menfam acipenferé magno infamem,
quod ex Lucilijpoëtae £É
mutuatus eft.Verfusauté Lu•
cilianos (quoniam lepidiffimifunt)libitum eftadijcere, fi,
M.Cicero rctc Sophos,illcj;
Lelius preclare &inli.de
cuti& ex Satyra ad Lapathü;
Fin.refertuerè •*

o publi 6gurgesGalloni,es homo mifèrinquit:


cænaßi in uita nunquàm bcne,cumomniainiflo
Confùmis fquilla atq; aciperfere cum decumano,
Sed& Florens Tertullianus,Curijaleam,Apicijgulam,&
Gallonijfumptü,& Anthonij ebrietatem inceffit:& exhis
pmnibus facilèquif} intelligat,quidinoratione M.Tullij
Gollqnijfumptusfignifice Qiiin Romae etiäinfpeximus
hanc de C.Gallonio & uxoreinfçriptioncm in marmoreo
D. M. G A LLo N i AE. c. F. QvAE EP 1 c HAR s 1 s. c.GaL
LO N I V S. C. F.V LP. M A R I T I M O S ET P A T E R FECIT •
3 , cAPvTe
lo* ' ' p E T. * c R I N I T I ' D E * H O N E S.
C A P V T V,
quibus uerbis Caracalla impcr.cum Iulianouerca pudore uendito :
fit congreffüs,quantum % flagitj & malorum cx nimia
imperandi licentia oriatur.
§]Otum carméeft&apud uetercs olim in urbe
%£|celebratum:
Nä;|..cuiplus licct,quám par efi,plus uult, quàm licet.
[ÀNNÉ|Hocenim inüita mortaliüferè aécidit, ut cum
- \Jimperio ipfo,licentia maior indies fiat.Vnde
ofiìia propèfceleraac flagitia,reieétis legibus oriunf,quQd.
ipfum infinita quidé excmplateftaní,qüx in Graecisac Ro
manis annalibus paffimlcgunf.Scdillüd uifum mihieftdi
nü relatu,deAntonino Augu.Caracalla,eiusq;coniugio.
amcü Iuliam nouercâ haberet,eaq3egregia fórma,&elee,
gantiprxftaret, fortèaccidit,utcorporis parté,przfente An
tonino imper.paulò incautius nudarer.Qua cófpe6ta,cùtn
eam procliuius exarfiffèt Antoninus:VeIim (inquit) filice
ret.Iülia uerò (utingenia mulierü funt) arrepta ftatim Occa
fiöe,filibet,licet ref5ödit:leges dat impator,fiöaccipit.Qui.
busauditis Antoninus idem Caracalla ad obeundú fcelus,
audacior faétus eft,acnuptias cü nouerca Iulia celebrauit,
&adparricidiü(ut inquitSpartianus)adiunxit inceftü:fiqui
dem Iuliâ duxituxoré,cuius filiü paulò artè occiderat. Ex
quo perlepido fcomate Helijptinacis illufus eft,cú cund&
non Parthicú modò Alamanicü&Arabicü imperatoré,fed
Geticú etiam appellauerit.Neq;aut& adhuc IVIario maxi•,
mo affèntimus, quieam meliorém effè rempub.atq; tutio•,
rem dicit,in qua princeps ipfè malus eft,çj3 in qua fintamici.
principis mali, Ná facilius eft(utapparet)àprincipe bono
malos cQrrigi, j; malúprincipé, à bonis fuperari,& fi huic
fèntétiæ luliiis quoq; Capit. parü accedat fümpto de impio
Domitiani.\ugu.exëplo,qd'alibi ctiä latius cxplicauimius.
C A P V T,
D 1 s c 1 P l 1 N A L i B. vI. • io5 ..
c A P v T v i.
moeftudiophilofophi Euclidis in bonis difciplinis, ac de Hieronymo etiam
quàm uehementer & 4$iduè inuigilarct,tum quibus precepto
ribus 4tq; urbibus doçtrinam acceperit,
É] Robè faétum eftà ueteribus, qui Euclidis phi»
1 lofophiftudium atq; eruditioném fummislau•
| dibuis funtprofecuti.Praeter enim affiduam eius
£*&J diligentiam atq;labores maximosin pcrcipien
disdifciplinis,iîaudiendoetiam Socrate promptum,& ala
cremanimumiprobauit,ficutiphilofophus Taurus rettulit, Tdt/rw;,
uir inter Académicos Hadrianiaetate excellens.Ná cú ipfè
E iclides propter Athen:enfium decretum cötraMegarén•
feis,nó póffet Athenas fe conferre ad audiendú Socratem,
(quoniàm capitale forct,fi quisquàm Megarenfiüab Athe
nienfibus $. comprehenfùs)nQntaméputauit magis pe
riculi rationem habédam,quam ftudiorü, fcd muliebri uie,
fte indutus,& Pallio (inquit Gcllius)uerficoloreamidtus,
capite® obte&tus, fub ipfam noétem à Megaris Athcnas
itabat, ut pernoέtem faltem audire Soeratcmi, atq; aliquid ;
difcere licéret.Tum etiam fub lucem eadem uefte inteétus, .
inpatriam Megaram remeabat.Hieronymus autem nofter Hierony
in ómnibus própè difciplinis uir fummus, non minoreftu,
dioac diligentiahoneftis artibus incubuit.Nam & Romae :
prius,& iîBizátio mox,atqp Anthiochia, demùqí,apudSo*
lynos plureisacuarios praeceptores audiuit. Sed cum Iudari:
ipfiexueterilege neminépoffint Chriftianü edocere, impe
tratum efttädem ab Hieronymo, ut Hebraeam eruditioriè, *
horis faltem no6turnis liceret adire, eoζgnomine Barbanâ
quendam audiuit,quifiquando à caeteris Judaeis deprehen,'
dimetuerct,Nicodemum alium,& ipfum Iudxum in prae
ceptoris officiofubftitucbat, Tantúmque adcò& uigi Ä. -

- - O,
104* P e T. c R 1 N i T 1. D e H o N E.s.
do,a(fidueq3 componendo confecutus eft Hieronymus, ut
pluraquidem idiomata egregiè didicerit.Quod ipfè etiâ Au
uftinus inlibro adCyrilIumideHieronymoteftàtur,quieti
fcribit nonHebraicam modò,Graecamq;,&Caldaicàm,fèd
1Latinam,Perficam,Arabam,acMedam percepiff&. Etfiple .
riq; affirmant,hunc ipfumlibrum minimè Aüguftino af&ri
behdü,illud certè notiffimü,quodidê quid&Hièronymus,in
humanioribus literisAelium Donatum,atq;Vidtorinüaudi
uit.In fàcris uerò GregoriumNazianzenum,ApoHinarem
Antiochenum,&l)idymumAlexandrinum,ficutiexIudae
isBarbanü,quem diximus,hunc enimHieronymus,noétur
num przceptoremappellat.Sedhoc totú copiosè Hierony
mus refertin epiftoIaadPammachium&Oceanú,modeftè
tamen(uthominé decuit)pofteritatis caufàmatq;religionis
agentem.
,C A P V T V I I.

DexvI.cæli regionibus,& que numina cuiq;fint afcripta:cxMinco


- capcllarclatum,& alia obiter addita. -

§] B ueterum diis atq; numinibus complura quid&


j[& Latinè,&Grxcèfcripta leguntur.Nec cnim de
** N jfuerunt,quilibros integros huicoperidicaucrint.
ΒΕ$jNosautemea nunc obfèruanda putauimus, quae
cxliregionesdefignarüt:quibusq3locisproprianumina funt
attribúta,ficutiprifcaillatheologiaexiftimauit,Vniuerfum
igitur caelum in regionesxvt.fignarunt, ut quaternario nu^
miero quamlibet partemabfoluerent.Primó enim ipfe Iupi
ter optimus,maximus collocatur,quéâiuuando,patrem,ge
nitorem $omnium dixcrunt,cui collegasxi.faciunt,utàQ,
Ennio fcfiptúeft.Quiuerò fubfèquuîturdij,à Capclla Mi
neo,Iouis milites appellantur.Nafh poft ipfüm Ioüé dijCö
.fcntcs,Penates,qui&Patrij&Genéthlij,Salus,acLarcs.Ia
!1US
D I S C J p L I N A IL I B. V I. Io;

nus etiam&Noéturnus,& Opertanei.Tertioloco Prxdia


tus,Qgirinus,Mars,Lares militares,Iuno,Fons et Lymphg
gijq3Nouenfiles.Sequúturdeinde IupiterSecúdanus,Opü
lentia& Minerua,qüibus Difcordiam, Seditionem,acPlu
tongmaddunt. M6x autem Lymphafylueftris, Lar caele·
ftis,Mulciber& militaris fauor.Sexto loco Ceres,Tellus
… Terraeq3pater,Vulcanus,Genius, & Iouis filijPales,Fa•
uor:& fòlis filia Celcrita.Septimo Frausipfà quae Mercu/
rio folet in rebus omnibus obfecúdare.In Oétauo Ver&
Venuleiautapud Verriü notatü. Nono ueròIunohofpita
& Genius.Indecimo Neptunus,Neurita,& Lis.In unde
! cima Confus:unde Confüalia Romae celebrata,& Confi
. ara nobilis.In duodecima Fortuna, Valetudo, Pauor &
Manes.Inxu1Sancus deus:unde quidäfancire & fagmi,
nadeduxerút.Inxuii.Fata fèu Parcx,hoceft Decimâ,No
na,& Morta,ut Cecellius tradit:fiueutalijuolunt Clotho
Lachefis & Atropos:quae Iouis maximifèntentias excipi
unt.Inxv aüt fedeSatúrnus, Iuno cxleftis,Veiouis,acdij
publici. Etin ultima Noéturnus & Janitorcs terreftres.
Quodipfum cüab alijs,tum à Mineo Capella fèruatüeft,
in Merçurij atq; Philologiae nuptijs.Neq; de multiplici,
uarioq3 Iouisnömine ἐ eft,cü uel trecétos quidè
: loues M.Varro enarrauerit:utauthoreft FlorensSeptimi
vs.M.autem Cicero inxvi.parteis cozlü ipfumfcribit diui
fum : quod ex Etrufcis cómmentarijs fumptum eft,
quorum uidelicetdifciplinâdiligenti cura exami
nabat,qua maximè cæliparte fulminaipfa
& tonitura mitterentur:quod Anneus
item Seneca& C.Pliniusteftan
tur,ficuti copiosè inepifto
licis expofui.
CA*
, 4o6 P E T. c R I N 1 T 1 D E H o N E s.
C A P V T V l I I. -

De literarum notis in uetcrum caufis,tùm dcflcntio in


iudicijs, & Plautinus iocu, expofitus.
jQris füitapud ueteres,ut in qugftionibus& cau
%Ì|fis peragendis,iudices ipfi,quibufdâ litteris rem
%;i||d&notarent:(i qui enim abfoluebantur,aut con«
*H]demnabantur,notasad id proprias appenebant,
uelutietiam incaufae ampliatione, quodà Pediano Afco^
K.
niodiligenter obferuatum eft. Namfiquis fortèâiucidibus
damnatüs erat,idipfum.K.littera notabatur.Sineratabfo^
Κ A.lutus, A.apponebatur.Signum uerò ampliationis, cum rcs
AN L. ipfa in tempus diffinderetür, N. L.adijciebant, quod exeo
nó liquerefignabatur,eoq3 modo caufae ampliationem na^
fciaffèrebant.Quidautem interfitinter comperendinatioe
nem & ampliatiónem,egregiè idem Pedianus cxplicat,qui
legem quoq; Glauciam obidlatam fcribitdeipfa cóperen
dinatione,utfententiadiceretur: fieffét abfoluendus reus,
uel amplius pronunciaretur,fiuideretur damnandus: cum
caufae obfcuritas foret. Quod & M.Cicero locis pluribus
infinuat.D« filentio autem incaufis,pauci exueteribus me
minerunt:etfiapud comicos facilius id compcrias:unde io
cus ille maximè PlautinusäBlepharoneprolatus de gemi,
no Amphitryone:
Dextro eodem in loco,figno codem,apparet probé
vtprimùm tonuit,cicatrix ruffula,fublurida:
Iacent rationcs,filct iudicium,quid dicam nefcio.
Hinc etiam (utdixi)filentiâ in iudicijs,cum nihil utiq; ap/
pareat,quodex re,uel conieótura aliqua iudicari poß
fit.De his uerò litterarum notis,agitur etiam in
Probi Valerijcommentario,quem de
notis,earumq;ratione cópofuit
C A P V Γ,
D I S C I. P L I N • A L I B. VI. 4o7
C A p V T I x.
Pe mollitie Hortcnfioratoris ac Demoflhenis, tum pcrlepida hie
ftoria de Hortenfjmunditia,qui diem college dixit, qüöd
illi togeftruéturam detur'auit.
Criptum eft ab his qui oratorum mores & uitä
explicarunt,fuiffè Demoftheneminueftitu, cul
| tuę corporis nimium affeétatae uenuftatis atq;
- j &legantiae,quQdilli ctiamprobro,& quafidedé
cori ab inimicis eft obieétum.Verùm de Q. Hortenfio pa»
ria admodum referuntur,quòd is quidem, uel apud Roma
nos ipfos tam accurato,& molli habitu, & ueflibus utcre
tur,utrifudignum fit,ne ftomacho dicam,tanta illum molo
licie,luxuq3penè fœmineo uixiffè. Inea praefertim ciuitate,
quae uitae grauitatem ac modeftiam egregiè fupra cxterasco
lùit. Mitto enim quòd idem Hortenfius freqüens adfpecu
lumacccderct,faciemq3 ex eo quaeritaret,ne togaullainpar
te nöbellèpofita uifèréf. Et flucnteis finus mölliteragens,
quilateris modum elegantius quàm Romanum uirum de
cerct,ambirét.Sed illud certè dignü obfèruatione, eundem
quidem Hortéfium ficexproféffo uenuftatem coluiffe, ut
cumadfpecicm,mundiciemq3 cultior & ornatioraliquádo
incederet,diem collegae dixeritdeacceptis iniurijs, quòd is
in locumanguftiorem illi obuius,togae ftruéturam offenfu
fortuito deftruxerat,eamq3 de loco deturbauerat, quod in
fuo quidem collega(utait Macrobius)uclutcapitale eftin»
fe&atus.Adeòfè Hortenfius ad omnem uenuftatis molli,
ciem de induftriacomponcbat,ne dicam effœminabat. Ex
quo L. etiam Torquatus in quadam caufa apud iudices,
Dionyfiam illum fâltatriculam, & hiftrionem appellauit,
quòdinteragendum argutijs & manuü gefticulationibus
pernimisuterentur, quamrem copiosè alibi enarrauimus.
. O 1 c A P V T.
' •
* ■o$ p E T. C R I N I T I D E H o N E s.
C A p V T ×,
IDefeuitia L.Sylle,& Vedij Pollionis, quiferuos in pifcina; con
jjcerct4dmuremas,& de o&auij Auguftianimo
contra eam fèritatem.
ÊïCriptumkftinueterum commentarijs de fruitia
§j|& crudelitate L.Syllae, ac VedijPollionis,quòd
Κέ|is quidem L.Sylla tantaanimicrudelitate*ftua.
- uit,tanę auidéhumanüfànguiné (utait Seneca
bibit,ut fèptem millia Romanorú ciuium interimi,atq; con
trucidariiüffèrit,ficuti Appianus, alijq3permulti ref«runt.
Sed illud de Pollione Vedio nimiù quàm inufitataeacpro»
digiofae feritatis iudicaripotcft.Is enimVedius cü pifcinas
magno ftudioacdiligentiahaberet, folitus eft feruios fuos
occidere,eosq3pifcibus uorandosprxbere, ut hominücrue
orepaft6s,cohieffét.Quodhercle in Romana quidem ciui
tate, nöfcéleftum modò,fed inprimis nefarium haberide•
bet: O&auio praefertim imperánte. De quare Septimius
Tertullianus copiosèfcribit, inlibro quem de pallio fecit.
Anneus uerò Senecacum cxf.Neronem ad clementiam in,
ftrueret,fcinclamat:óVedium mille mortibus dignú, qui
deuorandos feruos murenis obijciat,quaseratefufus.Qua
ín re illud etiamaccidit dignum Oétauij Augufti prudëtia
& manfuetudine.Namcùm is apud eundem fortèVcdium
coznaret,acpuer quiminiftrabatcriftallinum fregiffèt, fta•
tim Vedius interimiillum,murenisq; obijciiufferat. Sedcii
ad Augufti pedes cöfugiffèt,auxilium,& opem implorás,
abfòluitus eft.Quam rem libitum eft Annciuerbis repetere
exlibro quem de irafcripfitadNouatum, Cum diuüs (in,
quit) Auguftus,apud Vedium Pollionem cœnaret, fregit
unus è ferüis criftallinum,ex quo rapi eum ad mortem Ve,
diusiuffit.Necuulgaremquidem:nam murenis obijci iube
batur, quas ingens pifcina contincbat.Quis non putaret
hoc
•,
p I s c 1 p L I NA L I B. VI. * 1o9
.hocillum caufaluxuriae facere: Saeuitiaerat,fedeuafitéma
nibus puer,&adcxfaris pedes confugit, nihil aliudpetitu<
rus,qüamütaliterpcriret,neefcapifçìü fieret.Inquo adeô
motús eftnouitate crudelitatis cxfàr, utillum quidé dimitti
&criftallinapotius omniapfiingi iuberet,Pifcinar, q%$om
pleri.Hine etiam C.Pliniustradit, fuiffè à Vedio Polligne
in murenisfruitiae documentaexcQgitata, quicques Ro.
manusfuit,cumin earumuiuarijs damnata mancipia im^
mergeret. -

C A P v T × I. .'
Idelecanomantiaueterum quomodo & quibus fàcris ficri ,
confücuit,ac dc uoce & natura demonum, & alia
itidem cx loanne Zcze repctita. -

§]Nter genera& poteftates ditiinationú,quas uete


£|rescoIuerunt:pars etiam illareponitur, quae fieri
perpeluim folebat,autpcrfoliüm (ut quidam di•
Ê53]xerünt) Graeci eam frequenti uocabulo lecano•
w…

mantiamappellant:de qua& C.Pliniusalicubidifférit,fèd


paulò tamén preffus,uteam reprehédere potius,quàm ex•
plicare uoluerit.In Graecis uerò cómentarijs permültacom
peries, inquibushanc ipfam lecanomantiam illi praecipuè
exponunt,quiacademiæ dogmatafeétati funt:quoniam de
genijs ferè,dæmonibusq;,& diuinandi ratione, fupra carte,
rosphilofophosdiligenter,&accuratè difputant:cuiufinoa
difüntilla,quae äMichaële Pfello, de natura& uiribus dae,
monum,exMarci difciplinisreferuntur.Fit etiam (inquit)
uaticinatio per peluim, quae lecanomantia dicitur, qua&
rufticifaepeütufitur.Quemadmodum peraërem quoq;,&
per frondeisrerum prædiétiones fieri fölent:fic ipfa quidé
diuinatio perpeluimcenfetur. Maximéque apud Affyrios
populos in prccio cft:fiquid& magnaexparte cum daemo^
O s. nibus.
iio P E T. c R 1 N 1 T 1 D E H o N e s.
nibusconuenit,quià tali materiahaud prorfus abhorrent.
Vaticinantes igitur peluimaqua plenam accipiunt. Quam
cum dxmones irrepferint, leniter primò illapfi rcfidcnt,fic,
ut fubfilire quidäfpiritus uideaf. Nam&fiaqua ipfain pel,
uim fufae,fecundum eius fubftantiam à cxteris aquis mini
mèdifferat,adhibitistamen quibufdam carminibus, exeo,
rum poteftate maximè praecellit,utaptior multò fit ad illú
fatidicum fpiritum excipiendum.ld âutem cft dxmonum
proprium, utcumattraéti,aut illeéti in peluimfunt, exeo
<quiáem lapfu perexiguus fonus, ac fignificationis expers
audiatur.Deinde inipfa undacberrans, & quafilufitäs,exi
lem fibilum infufurrat,quo futura praenofci poffint. ls efì
fpiritus, uocem praetenuem emittit: quo ipfi dæmones mi^
nus intelligantur,& obfcuritaterei, facilius hominum uo
{is imponánt. Et reuera perexilis uocula dxmonum & +
exigua eft, quod olim nofter quoq; Venetus Hermolaus
dicebat:uocem fedaemonis pratenuem, & penè fubfbilano
tem audiffè. Qua ille de Ariftotclis fortè Entelechia inter•
rogatus fibiipfi,& Georgio Placentino refponfitauit.Io
annesauté Zezes,uir doéirina multiplici,totiufq3 antiquio
tatis curiofus,deipfa uaticinãdi parte, in Homericæ Iliadis
comentario fcribit,eareferens,quaead iftiufmodiuaticina,
tiones conueniant.Nam&ueterem,& nouamfecanoman
tiam tradit,& in quibus potiffimum différant.Vetus enim
qualis illaVlyffis,noua äutem,quaeexaqua yw*, & qua
aurum,argentum,ele&rumjxra,&lapides,aliaq%idge
nus ueniebant.Nullae uerò adeffè muliercs,
aut aliqui cum mulieribus coinquinati
poterant.Sed& ueftes,& cxtera -

adid inftrumenta ab eodé *?

Zeze referuntur, fi» *. .

- <utialibidiftúeft.
* • C A P V T.
D I SC I p L I NA L I B. VI. 111

C A P V T XI. I.

Qu bus elementis,atq;initijs animantia dicantur conflare,ac de quin


ta effentia,ad uniuerfùnorbem diffonendii, atq;abfolucn
dum,ibidemq; Mercurij uerbarelata, &
vcrgilij carmen expofitwm.
5] Vide elementis animalium atq; principijs dili,
ilgenterfcripfèrunt,omnia quidem animantiatra
6unt,ex quatuor elementis conftare:hominem
- $] uerò exhifdem,ac diuinoetiam fpiritu,quem alij
quintam effèntiam,feupcrfeétioncm,uelhärmoniàm dixé
rüt,quae per uniuerfumdecurrere,atque träfmeare facillimè
poffèt. Dicunt igitur ab ipfà terra carnem haberi, ab aqua
humorcm,ab aëreanhelitü,ab igne feruorem,à diuino fpi»
ritu ingenium, fèu mauis rationem,quod ipfum & philólo
gi aliqüot affèrunt, Romani autcm theológi,ut VálSora,
nus,Var.Terétius & Figulus,fub nominibüs deorum hoc
totum intellexerunt,quos genialeis,uel patrios uocarunt:
quoniam funthaec omniü quidem rerum fèmina,atq; prin,
' cipia,quae Graeci τάατιχάς appcllant,tametfì lunam quoq;
&folem (uteft authQr Feftus)cumreliquis fignis intérg&
nialeis deos confcripferunt.Poëta autem Vergilius,utifio•
mniphilofophiaegregiè doétus,adhücmodum id exequi•
turfüb Anchifae perfona:
Principiò celum,ac terras, campo!j;liquenteis
Lucentemj globumlune,titania£fira
spiritus intus alit,totamj; infùfà per artus
Mens agitat molem,& magnofe corpore mifcet.
Inde hominum,pecudumj genus,uitej, uolantum:
Et quemarmoreofirtmonftrafub equorc pontus;
Igncus eft ollis uigor,& celcftis origo
Seminibus,quantum non noxia corpora tardant.
QgärcmnofterVergilius ex adytis uidefacademiae(utalia
permulta)
VITA P E T. C RI N I T I D E H o N E s,
permulta)tranftuliffe:fiquidem à Platone philofopho aff&r
tüeft, deü ipfum,cum molem hanc totius órbis conftruere,
atq; difponeredecreuiffet, animam quandam,feufpiritum,
uefrationé excogitaffe,cuiusfàpientia,uniuerfusfèrè orbi§
aptiffime cóponi,atq;adornaripoffet:&adrerú ordiné,&
adfingularé decoré.In qua fententia&MercuriusAegypti
us fuit,qui diuantePIatonis aetaté floruit, cuius ucrbåhoc
locofubijciemus,quocumulatius hoc totü percipiatur.Ani .
mantiü(inquit)corpus ex quatuor elementis cöftitutü eftâ
deo.Habetemaliquid infe Κ aëris,aliquidaqug
aliquidterrae.Neqjtii ignis eft,neq;aër,neq; terra:quz facilè
„pbaripoffünt. Näterrz ratio in carneeft,humoris infangui
ne,aëris in fpiritu,ignis in calore uitali. Sed neq; fanguis à
corporefècernipoteft,ficut humoràterra:neq3 calorüitalis
àfpiritu,ficutighis ab aëre.Adeòrerum omnium, duo fola
reperiuntur elémenta,quorum omnis ratio innoftri corpo»
ris fidtione conclufa eft.Itaq3 ex rebus diuerfis,acrepugnâ,
tibus,homo faétus eft:ficuti& mundus ipfè ex luce&ten&
bris,ex uita& morte,quz duo interfe,&in homine pugnât,
utfìanima fuperior euaferit,quae exdeotrahit originem , fit
immortalis,& in clara, perpetuaq%luce ú, corpus
euiceritanimam,fuoç} imperio fubiecerit,intenebris fempi
ternis,atq; in obitu délitefcat.Idipfum & Brachmanzaffè
runt,ut copiosèprobatureorum decretis.Scdhxc
de altioribusdifciplinis theoremata,maiorem
fibi curamatq; otium requirunt,quae fecre
to operiexplicandareferuamus.
C Aa
D I S C I P IL I N A IL IB, V I.

c A P v T xirr.
£clatum de Carmanis populis,quàm mirificafit eorum confùetudoin[ìò
fbendendis occiforum capitibus,& eorum linguis efitandis.'
É Éj Nteralia quae deCarmanispopulismemorantur
Ę É i illud etiam uifummihieftadmodum mirificum,
Ëà } £q; indignum, quodànobis repetatur, quiex
téj elega
eorum numero fumus(ut inquit nterAu
guftinus)quifcribendo proficimus,&proficiëfidofcribi•
ifius.Relatümeftigitur,neminem apudCarmaniaepopulos
uxorépoff&duccrè,nificaput occifihoftis ad ipfum regem
detulerit.Rexautem <raneum, feucaluarias(üt CelfuSap•
pellat)occiforum inregiaftatuit,linguam ueròèfaucibüs
auulfam,minutatim concidit,paneq$ permixtam,illi degue
ftandam É quiad regem caput amputatum pertulit,
tum fuis familiaribus atq; aulicisceu fapidfffimumi cibum
edendam praebet.Quinapud €ofdem ille rex haberifoletce·
lebratioratq;przclarior,ad qu€mpluraocciforumca
pitadeuehãtur.Quodcum alij,tümStraboin Geo
graphiateftatur,uirin omniantiquitate perue.
ftiganda follertixfinguläris. -

ÊT P ETRI
PETRI CRINITI
co M M s N TA a 1 oRv M DE HoNE s TA
D i S c I P L I N A, LIB. S E P T I M VS,
c a P v T i,'
Ideingenio & eruditione Gregorij Nazianzeni & Bafi
lij,& quo affeéiuac ftudiofimuiab humanis litteris
adfacras & diuinas concefferint.
FT]Vantü naturae fimilitudo,& ftudiorumraa
§jtio,inconciliandis hominó animis atq;con
: \\]iungédispoffit,fàtis tcftantur philofópho,
? rum libri,in quibus exemplaetiam nöpau»
ζ ||careferútur,tum Grxcorum hominti,tum
$===à]Latinorum.Sedcumfortèeorfi mores atq;
uitam confiderarem,qui in academia Chriftiana maximè
-
rxftiterint,digniimemoriaputaui,quodä Ruffino Aqui»
egiéfi (qui Didymum Alexandrinumhabuitprxceptörë)
fcribitur, d& Bafifio,& GregorioNazianzeno,eoruniq;fifi
gulariinterfeaffeétu& diligentia.Sedefh Gregorius idem
(qui ex Nazianzo oppido É; cum praeclaraeloquëtiafoe
ret,atq;Bafilium egregio affeétu coleret,tantum cöfifus cft
eiusanimoatq;amicitia (nam fimulrhetoricam docebant)
utfedentemilfum ac rhetoricapraeceptaexhibentem,deofe
ficio (utinquit Ruffinus) différzdideponeret, atq; inieéta
manu,adacademiam Chriftiperduceret,inqua, altioribus
gifciplinis,acdiuinismyfterijs ftudio indcfcffo,&follertia
fingulari,perannosxiii.incubuerunt: quo ueritatis arcana
generi humano uberius atq; cumulatius explicarent.Sic
enim de utroq} idem Ruffinüs ad Chromatium fcribit:Gre
gorius &Bafilius epi(copi,ambo nobilcs,ambo Athcnis
- cruditi
ID I S C 1 P L I N A L I B. VII.
u$
eruditi,ambo collegae,ambode auditorio egreffi, ad rheto
ricam profitendam, impcrante TheodofioAugufto roga
bantur.Nam& Hieronymus hunc ipfum Gregorium,nö
modò ut optimum præcéptoré, in optimisdifciplinis agno
fcit,fèd& éloquenfiffimüm uirum meritò appcllat. Scquu
tusautem in ipfodicendiftilo Polemonem Laodiccumitra
dittir,ac interalia permulta,contra Iulianum imp£ratoré li
brum pro re Chriftiana egregièfcripfiffè, quod ille contra
Chriftumimpudentiffimélibros aliquot iniexpcditioneil•
la Parthica effuderit,quodab eodcm Hieronymolocis plu
ribusrelatumeft.
C A P v T II.

*. De hieroglyphicis Aegyptiorii litteris, ac de uulture &


& ape,corum%fymbolo,tum de cruce ctiam
ipfà nobilis confidcratio.
§â] Elitteris Aegyptior
i| pellantur,
W cumjapud um,
ueteres hieroglyphi
quaeauthorcs cae ap^
mëtio eft,
|tum in obelifcis,etiamníconfideiari hoc poteft,
È$jin quibus figuræ illar,& effigies animantú diuer,
orum, herbarumq3,flùuiorum, & Κ fculptae,eius
ggntis philofophiâ defignät:ficuti Strabo & C.Plinius gra
üiffimiauthoresteftaní.Nam in obelifcis regum,Scfotiáis
atq;Senn9fornei,quiex Aegyptoinurbëdëücêùfùnt,per
eiufmodifymbola& hieroglyphicas notas, rerú naturãin,
-
terpretatioadnotataeft.Ita&ifi Aegyptiorü philofophiacre
§itur primò illuftrata,quodab eodéih Plinio&alijs tradif. .
lnteràlias ueròeffigiés,fcarabeos,apes,fluuios,boucs,uul, .
fures,aliaq%idgenus notareconfücüerünt.Porrò cxipfa ef
figie apis,fymboliiregis fignabatur, quòd is in obeùndis
uitæ officijs, non minùs iuffitiaeaculeufn,quàm dulcé mel,
lisςlementiähabere debeat.Inuulture aütënaturxgenium,
P a ac maieftatem
tus p E T. cRI N IT I r) B H o N E s,
acmaieftatem indicabatt,quod inter has uolucres fœming
duntaxat inueniantur:de quo & IVIarcellinus Ammianus
in Roma.hiftoriafcribit,& Plutarchus item Cheroneus.
Qginilludetiam multòmagis cófidcrandum eft,de figno
ipfius crucis:Volebantenim Aegypti facerdotesacphiiôfo
phi,pereius effigiem fpem uentüi*falutis intclligi, quod
& Ruffinusauthor diligens infacra hiftoria refert, ifiterfa»
cerdotaleis litterasdiccnsrclatam crucem, quæuitamueue
turam allegoricè defignabat.Sedhancpartcm syfiv, fj*;,
*inipri;:;**• copiosè explicauimusin epiftolicis,&aferèo,
mniareferétes,quaearcanaifta Aegyptiörüfàcradenotarét;
C A P v T I II,

fa£tum memorabile oéiauijRom.oratoriscum rege Anthiocho,&


defagminibus legatorum, que in clarigatione geftabant,
exiureconfùltis & alijs.
ÈOtatum eftin Romanis exemplis de C. oâa,
ΚjÉ|uio,&eius ingëtianimo, quem inlegafigncad
ÉNÉl regem Antiochum egregiéprobauit, ut homi•
Å£] nëdecuit Rom.& in ómnibus uitæ officijs ma»
praeftantem.Namcumfortèrex Antiochus dilaturfi
S ßrefponfumdiceret,neqgtumaliquid Romano oratorire?
.» fpondendum putaret,Oótauius inibiuirga(quam manute
nebat) locum circumfcripfit.Etprius (inquit) örex, άhoc
ipfo circuloegrediare,refponfumdabis.Quain remiratus
fiuncanimürex Antiochus in Rom.ciue,protempQredee
ditrefponfum.Sedineamoxlegatione idem C.Oétauius
interfe&usfuit,quo faétumeft,utfenatus, populus® R92
nmanusftatuam illi(utinquit Plinius)inroftris,loco quid?
oculatiffimo,poniiuffèrif.Neqjillud ignorandúeft,quod
. ipfilegatiuirgamgeftare apuduéteres confùeuerunt,ficuti
- -. -
! - -

ἀζ àgmifiá&ücrbcnas,fic,utiglarigatum acccderétjd
-

Eo
£) I S C I P L I N A L I B. v I t, q?

eftadea clarauocerepetenda,qu*ad ius Rom.populipet^


tinerent.Vnde Marcianus etiam iureconfultus(quià Dia Marck
dio Iulianoiuffuseftoccidi)fànótum refert à fagminibus sanâu
diétum, ficuti in pande&tis habetur.San&tumeíí(inquit)
quod ab iniuriahóminum defenfumatq; munitü eft.Sanz Sagmin
&tumautem diétumafagminibus.Sunt enimfàgmina (ine
quit) hcrbae quzdam,quas legati popu.Rom. ferre folent,
ne quis eos uiolaret,ficuti& Graecorü legatisaccidit,Quin
Sex.Pompeiusde uerborüfignificatiónibus, libro xxit.
prouerbenis inquitfagmina accipi, quod exlocofanóto,à
cófule,praeroré ue legatis proficifcentibus ad fœdus,bcllüú;
indicendum,traderéntur.Vnde illud Neuianum:
(iusfacratum Iouisiurandumfagmine.
* Mittimusautem quae Liuius&cxteri dehoc fcripferint,ne
ftudio magis ambitionis,<3ueritatisindultüuideripoffit. >
C A P V T I I I I.

Qgi de ingenio denomum'fcripferint, ac de gnofticis & cuche


tis, quibusj;facris demonem fe concipcre putarent
To?;*r*i* dign4 memoria obferuatio. ' .

$ 33]Nterphilofophos ueteres,qui& ingeniocfari ,


] ] £ & do6trinapfaeftiterùt,maximè quidem acade
3 §%micinumerátur.Hiautemde Genijs multa,ac
32$dãmonibusfèribates, diligenter obferuarunt,
quo habitu fint,quaq;poteftate polleant.Nam habereillos
üireis maximas,&inquaq;re,mira quxdá efficere pro com
ertoaffirmant,quod& Chriftiani philofophipari cöfen»
uaffèrunt,utPfèllus,Origines Adamantiüs,Et Augufti»
nus,ineo præfertim libro,quem depoteftate dæmonü com
pofuit.Sed quopa&o,quibusq; facris euchetæ & gnoftici
dxmonemfe olim concipere dicerent, dignúprofeéîè meo
moriaefi,cumintcraliaquoq; port&taacprodigia magicae
- j uanitatis,
113- ** P E T. c R 1 N 1 T i D E : H o N E s.
uanitatis,idipfummeritòreferripoffit:nam diuinationisge.
ij$t. necromantiadicitur,'in hüc modum fieri folitum
ab ipfis quidem gnofticis inuenio, qui aliq ucrbo ίχιτει
uocantur.Decimócalcndas aprilis,qüodie Iefus Chriftus
iìludxo populo cruciaffixus éft,conuenire hifolent, cum
ellisfibifiotis,quignoftîcidicuntur. Tum peraétis qui•
ÉÉ facris,atq; lùminibus extinétis, fìmul coitum in•
eunt,uelcum forore,uelcum filia, necullam prorfus ratioe
nem habentaffinitatis. Dcin autcm nono ménfe, in eund£
documredeunt,puellasq; aduocant,& natos infanteis ab il
lisaccipiunt.eofumq; córpus circumcidunt.Tum effluéte
undiqjcruore,phialäsimplent,& puerorum fimul corpora
cremantes,cinerem accipientes,cruori commifccnt,atq;eo
condimento epulas &pocula,clam ubicunq;incedant,con
diunt:tum his quidemfacris,&alimétis,diuinos quafichaz
raéteresinillis imprimiatq;infundiexiftimant,ac ipfa etiá
daemonia,liberius cócipi,& felicius retineri.Sed ijdem prae
tereäÉÉ dogmaproprium abinfàno quodam (utin^
quit Pfellus)accéperünt,quorum opinio fit,utunus omni
no pater credatur, cui filiös duos afféribunt,antiquiorem
primum,alterum ueròiuniorem.Principiaautem tria:nam
patrifupercxleftia tantum, iuniori autem filio cxleftia,fe
niorifubcaleftiagubernari referunt,quoipfümdogma,ni/
hil uerè(utinqüit Pfellus) à poëticis fabulis,anilibusq;
ineptijs abhorret,quârês, non ab Auguftino
ac Eufebio tantùm ridétur, fedà cæteris
quoq; facrisauthoribus, qui pro
üeritatcipfa& religione,fum
mis quidem laboribus
atq; diligentia
excubâtcseui
gilarunt.
C A P Vt,
D I S C I P LIN A L I B. ' V i f. - M&
C A P v T • v.
IDe Maximianiimpcratorisfeuitiainchriftianos,& quòdaffétus
morbo,4nimum commutarit,tum eiufdem ediétumpofitum
pro religione ipfa Chriftianorum.
ÉÉNtcralios pluris, qui Chriftianâ religioné crude
% §jjiiliter perfccuti funt,Galerius Maximianus nume
§jratur,guiuarijs tormentorum acpgnarumgtne
íéáíribus,Chriftianosipfos peffimè affecit, quòd ab
uguftino, £££? copiosè exponitur.Sedis tamê
Maximianus,cumintabificum morbum atq; pcftilentem
incidiffèt,acillià medicis relatu:.i foret,non aliter poffè illâ
morbumcurari,nifiâ Chriftianorum fanguine & czdibus
abftineret.Quibusauditis, imperator Maximianusediéto
cauit,ut quicüq; effènt Chriftiàni,fuünumen acdeos extra
omnem iniuriám colerent, ac ritè in religione perftarent.
Sed libitúmihieft,hgc ipfumedi&tum Mäximiani impe.&
Conftantini Auguftiréferre,in quo apertècóftabit,quanw
tum Chriftianæ ÉÉ Maximiianus conceffèrit: homo
alioquifaeuiffimus,& iinperator orbis terrarü,& quiannos
luréis Chriftianos ipfos crudeliffimè fuiffèt infeétatus.
ÉÉ idem Maximianus natura quid&atrox,atq;fanguina
rius fuit,quoetiä(utà quibufdätradif) nullú propèanimal
in tota uita crudeliushabitüeft.Ediétümhoceft,quod per
omnis ferè urbeis pro decreto imperatoris dicitur, publica»
tum. Impera,caef. Maximianus inuiétiffimus, Auguftus,
pontifex.max. Germanicus,Aegyptiacus,Thebaicus,Sar
mathicus quintus,Perficus fecundüs, Carpicus vi. Arme»
nicus,Medorú & Adiabenorüuiétor:Trib.Pótifexxx.Im
pera xix.cos.viii.pat.pat, proc.& impera.cxf. Flauius Val.
Conftantinus,Pius felix,inuiétus Auguftus ponti, impe
ratory.confiiit.pat pat proc.Inter cxtera,quxadufum rei
pub.decernimus,primögdé uolueramusf&cundú ang:
- eges
τω* % E t, • c R I Ν I Τ I D E H o N e S.
leges,&publicam Romanzobferuantiædifciplinâ, omnia
móderari,inter quæ étiáhocaddere,utChriftiàni, quipater»
nam religionem reliquerant, ad eam rurfum reuerterentur.
Sed quofiiamfuo quodamiudicio tantaeos obftinatio hui•
ufkereihabuit,ut nullo modo ad cultú antiquæ religionis ;
redire ucllèt,quæ à maioribus noftris fuerat inftituta,fèdeò
magisprouofuntatefuaunufquifq;legemfibiipfi conftitu
it,&inlocis diuerfis,pl«bs diuérfaconcurrit.Cunάhispro»
£$ ànobis ediétumfuiffet,utadpatriaslegcs redirent,
ueterum authoritate conftitutas,plériq3illorüm,magisfe
periculis fubijcere,cxdesq;innumeraspérferre, quàm prx•
ceptis talibus obedire maluerunt,quoniäçgineademadhuc
fentétiapermultiobftinatius agunt,ut nccdijsRomanis ho
norem ullumredderent,neq; fùaereligionifatisfacerent,pro
noftraclemétia;atq;manfuetudine,quam omnibus exhibea
mus,etiam nunc erga Chriftianos putauimusprobandam,
utrurfus Chriftiani fint,& coztushábeant,& conuenticula:
in quibus orare confueuerunt,conftruere,atq3xdificarepof
fint:ita tamen,ut nihil contra publicam difciplinamfaciant.
Alijs uerò locis atq;epiftolis fatis indicauimus,quod eos o•
orteat obfèruare.Vndehacnoftraindulgétiafllis conceffà,
uumdeumexorare debentprofalute ;j&proreipub.
ftatu,uteaintegra,.atgincolumi, ipfietiam fecuri agerein
proprijs labori5uspoffint.Hocaut€m ediétum exRömano
íermone Pamphilus Eufebiusin Graecam linguam conuer
tit,cui ab impératore Conftantino cóceffumeft,utannaleis
acgefta Cxfarum euoluere,acproarbittiolegere poffèt.Vn
defacram'hiftoriam pari ftudio arq; doétrinia cónfcripfit,
quàm deinceps Turrantius Ruffintis, uir magna doârinâ
&ie&ione multipliciin Latinumfèrmonemtranftulit,
-- - - - C Am
ro 1 s c 1 P l 1 N A L I B. vir, ; 1*j
C A p v T v I.

Demunicipibus Romani populi &quidapud Horatium fit dignicerite


cera:expofitum cius carmen:tum quibus caufis,atq;rationibus,
m;nicipes Romani cffent copiosè explicatum.
§|Niure ciuili Romano permultæ quidërationes
§ìliafferuntur,quibusfènatus populusq; Romanus
quofJam populosatqjmunicipesnontantum iu
- requiritüdonauerit, fed multis etiam oneribus
atq3damnis exemerit,cuiufmodi nominantur:Attelani,Cae
rités,Prxncftini&eiufmodi alij.Primi autem omnium faéti
funtpopuli RomanimunicipesCxrites,&hi quidem(utau
thor&ftdiligensGellius)fine ullgiuris fuffragio,quoniäbel
IoGallicofàcra Romanarecepiffent,eaq;diligétiáfingulari
cuftodiffent.Vnde etiä tabulae caerites appellätae funt,in qui
bus cenforumpoteftas,eorum nomen referebat,quinotâa,
1iqua,uel ignominiaforét infignes.Ex quo eruditè Flaccus
inepiftolaadNumicum,dignos caerite caera appellat Roma
nos,quoniäluxu atq3u9luptatibus turpiffimis tenerentur.
Quem tamenlocum Horatiani interpretes ineptiffimè (ut
alia permulta)ex ofuerunt.Hirpiorü ueròfamiliae,quiPha
lifcörum agró effènt,ob mirificam quidemcaufàm,ab om*
ni militia,& munerum cura uacationéhabuerunt: quòd hae
quidénudatispedibus,impune fuper igné,facris qüibufdâ
ihcederent.Qùod ut facilius probări pöfTt: C. Plihijuerba
fubfcribemus.Haud proculürbe Roma(inquit)inPhalifco
rum agro familiae funt paucae,quae uocantur Hirpix,qux fà,
crificio annuo,quod fit ad montem Sora&tcm Apollini,fu
perambuftam £
ftrucm ambulantcs, non aduruntur:&
ob id, perpetuofenatufconfulto,militiae, omniumq; aliorú
mumerum uacationem habent.Prxneftiniaüt populi,cum
inius colonixrelati effènt,obeamcaufàmàTibcrioinpera
* .• Q. tor&
T[£z P E T. C R I N I T I D E H O N E S.

tore municipesfa&ifunt, quòd in Praeneftinis finibus iu•


xtaoppidü,ex capitali,ac fontico morbo caefTiberius con
ualuiffèt,eoq? nomine municipijgratia illos donauit:quQd
Hadrianus imperatorinoratióné de Italicéfibus rettufit.In
hoc tamen municipesà Romanis ciuibus differebät, qu6d
neq3 magiftratus capere,neq;ius fuffragandi habere pote•
rant,fedmunerumtantum ciuilium atq3 militarium erant
participes,ficutâ Verrio Flacco, & Feftò fcriptum eft.Nâ.
& Gellius $? municipes ipfoshonorarijquidem mu•
neris cüpopu.Romanofuiffè participes. Feftus uerò Pom
peius eruditè acprudenterrefert, triplici modo municipia
intelligi:ficutcum parsaliqua ciuitatis in urbem iure muni
cipaliçómigraret,quales Fundani,Formiani,Cumani,Ace
rani,Lanuuini,Thufculani,g paucos poftannos iure qui•
ritum donatifunt.Secundo miodo,cum uniuerfà ciuitas in
urbem conflueret,ut Aricini,Cxrites,Anagnini.Tertioe9
rum dicitur,qui ea legeadurbemaccederét,utfuae, cuiusq?
ciuitatis municipia& coloniae forent:ueluti Tiburtes,Prx*
neftini,Pifani.Vrbinates,Nolani,Bobutinenf&s, Placentia
ni,Nepefini,Sutrini,& Lucenfes.De qua renonmodòiu.
se confülti diligenterfcribunt,fèd& A.Gellius,&exVero
sio Flacco Pompeius.
C A P v T v I I,
Qgo animo cefar Anticatones librosfcripferit, & quantumcatoni
inuitu, concefferit,cum cius ebrietatem reprehenderct,
aliaj; non contemnenda de Ciceronis inconftam.
tia afcripta.
lgnum memoria eft,quodà Iulio cxfàre fcriptii
É de M.Catone uiro prxtorio,qui exobitudio
dtuseft Vticenfis,Nam cum M. Cicero eius uia
tam,egregiosq3 morcs,pluribus laudibus íáí
• p I sc Ip L I N A L I B. v fr. 113

liff&t,parumzquo animo tulit cxfar,cum ipfum Catonem


tantopereâ Tullio imprimis commendatum, ex quo duos
libros contra cum fcripfit(qui ex rc Anticatones dicerenf,
inquibus omniapropè M.Catonis uitia (fiqua erant)colle
it.Sedinteralia,&brietatem illi ueluti maximum probrum
δbiecit,quodà caefare tamen ita relatum eft,ut laüdaffëma
gis hoc,ih tantouiro,quàm reprehëdiffe uifus fuerit.Nam
çum ipfè Cato plurimò uino incaluiffèt,& antelucanis of
ficijs éffèt occupatus,fortè quofdamhabuit obuios,qui(ut
inquitcxfar) cum eius uiri caputretexiffènt, admodumeru
buit.Seditafaétum adiecit, ut non Catoné putares ab illis,
fed eos maximè à Catone deprehenfos.Qgainre(utappa,
ret) Catoné etiam &brium adcò reuerituseft,utuelin §£
ebrietate uideatur illam uerae uirtutis imaginem rctinuiffe,
<quod& Plinius Nepos teftatus eft,qui,Haudplus(inquit)
honorisà caefàre,uel authoritatis tribui Catonipotuit, § fi
ebrius quoq;tam uenerabilis erat. Quòdautem mox idem
Cicero Anticatones cxfaris laudarit,plurimumq; extulerit,
hoc totum,uel ex eius inconftantia,ueladulationis uitio ac
cidit,ut qui fortunz obfequi ac tépori inuitus mallet,quàm
conftanter fuccumbere.Ex quo ea (inquit) laudatio tota
aeAaf« fuit. Sicuti ad Pomponium Atticum fcribit.Et diu
fanè inimicitiae intercaefàrem & Catonem uiguerunt, quod
& Plutarchus alicubi,& Atteius Capito indicant. Nam in
Hibro,quem fcripfitde officiofènatofis,apertèexplicat quo
tempore caef.confulatum obijt,nihileum dubitaffè uiâ
torem uocare,ut Catoip(e adhuc loquens in
carcerem duceretur.Inquo tamen non
modò excufatum Catonem con
ftat,fed etiam fenatu appro
bante abfolutum.
Q. 2. c A P V r,
T[£z p E T. C R I N I T I D E H O N E S.

tore municipes faétifunt, quòd in Przneftinis finibus iu•


xtaoppidú,ex capitali,ac fòntico morbo caefTiberius con
ualuiffèt,eoq3 nomine municipijgratia illos donauit:quQd
Hadrianus imperatorinoratióné de Italicéfibus rettulit.In
hoc tamen municipesà Romanis ciuibus differebät, quód
neq; magiftratus capere,neq;ius fuffragandi habere pote•
rant,fedmunerumtantum ciuilium atq3 militarium erant
participes,ficutâ Verrio Flacco, & Feftò fcriptum eft.Nä.
& Gellius $? municipes ipfoshonorarijquidem mu•
neriscüpopu.Romanofuiff& participes. Feftus uerò Pom
peius eruditè acprudenterrefért, triplici modo municipia
intelligi:ficutcum parsaliqua ciuitatis in urbem iure muni
cipaliçómigraret,quales Fundani,Formiani,Cumani,Ace
rani,Lanuüini,Thufculani,g paucos poftannos iure qui•
ritum donatifunt.Secundo miodo,cum uniuerfà ciuitas in
urbem conflueret,ut Aricini,Cxrites,Anagnini.Tertioe9
rum dicitur,qui ealegeadurbemaccederét,utfuae, cuiusq?
ciuitatis municipia& coloniae forent:ueluti Tiburtes,Prx*
neftini,Pifani.Vrbinates,Nolani,Bobutinenf&s, Placenti•
ni,Nepefini,Sutrini,;& Lucenfes.De qua renonmodòiu.
se confültigiligenterfcribunt,fèd& A.Gcllius,&exVero
sio Flacco Pompeius.
C A P v T v I I.
Qúo animo cefàr Anticatones librosfcripferit, & quantumcatoni
inuitu, concefferit, cum cius ebrietatem reprehenderct,
aliaj; non contemnenda de Ciceronis inconftan.
tia afcripta.
Ignum memoria eft,quodà Iulio cxfàre fcripti
ftiitdeM.Catone uiro prxtorio,qui exobitudi•
dtuseft Vticenfis,Nami cum M. Cicero eius uia
2$]tam,egregiosq3 morcs,pluribus laudibus iä,
• p I scIPL I N A L I B. v fr. 113

liff&t,parumzquo animotulitcxfar,cum ipfum Catonem


tantopereâ Tullio imprimis commendatum, ex quo duos
libros contracumfcripfit(qui cxrc Anticatoncs dicerent,
inquibus omniapropè M.Catonis uitia (fiqua erant)colle
git Sedinteralia,ębrietatemilli ueluti maximumprobrum
ôbiecit,quodà caefaretamen ita relatum eft,ut laudaffëma
gis hoc,ih tanto uiro,quàm reprehëdiffe uifus fuerit.Nam
çum ipfè Cato plurimò uino incaluiffèt,& antelucanis of
ficijs éffèt occupatus,fortè quofdamhabuit obuios,qui(ut
inquitcaefar) cum eius uiri caputretexiffènt, admodumeru
buit.Seditafaétum adiecit, ut non Catoné putares ab illis,
fed eos maximè à Catone deprehenfos.Qgainre(utappa,
ret) Catoné etiam &brium adeò reuerituseft,utuel in ipfà
ebrietate uideatur illam uerae uirtutis imaginem retinuiffe,
<quod& Plinius Nepos teftatus eft,qui,Haudplus(inquit)
bonorisà caefàre,uel authoritatis tribui Catonipotuit,ę fi
ebrius quoq3tam uenerabilis erat. Quòdautem mox idem
Cicero Anticatones cxfaris laudarit,plurimumq; extulerit,
boctotum,uel ex eius inconftantia,ueladulationis uitio ac
cidit,ut qui fortunae obfequi ac tépori inuitus mallet,quàm
conftanter fùccumbere.Ex quo ea (inquit) laudatio tota
••A«xf« fuit. Sicuti ad Pomponium Atticum fcribit. Et diu
fanè inimicitiae intercaefàrem & Catonem uiguerunt, quod
& Plutarchus alicubi,& Atteius Capito indicant. Nam in
Hibro,quem fcripfitde officiofènatofis,apertèexplicat quo
tempore cxf.confulatum obijt,nihileum dubitaffè uiâ
torem uocare,ut Catoip(e adhuc loquens in
carcerem duceretur.Inquo tamen non
modò excufatum Catonem con
ftat,fed etiamfenatu appro
bante abfolutum.
Q. 2. c A P V T,
144 P E T. C R I N I T I D E H o N E. $.
C A P V T v II I,
Deimpofitione nominum apud comicos poëtas,& quid intcrfe dif
férant cylones, chiloncs, ac itidem Cic. uerbii explicati;
contra quorundam fententiam.
Vide origine nominum atq; uiribus fcripfèrunt,
illpermultâ quidem afferüt dehis nominibus, quæ
exformaipfa,&habitu corporis dedudta fünt,
£säSjquod in fcenicis maximè fabulis apparet. Nam.
poëtae comici,habitum,figuramq? hominüdiligenter confi
derantes,ex re,plerunq3 perfonas denominant, cuiufmodi
funt qui Graecauoce appellantur, cephali, chilones,phala,
cri,blepharones,& alia generis eiufäé.Sicuti à noftris etiä
tuditafii, frontones, longuri,capitones,coffi, labiones, uee
nulei:de quibusdiligenteralibifcripfimus.Quiautédicant
chilones üel cylones, & quo paéto interfe différant, libitü
mihi eftpaucis hoc etiamlocô adnotare:ficuti& Sex. Pom
peiusexVerrianis cömentarijs refert:Chilones efiì(inquit)
eiufmodi homines appellari,qui maioribuslabris funt,hoc
eft,quilabeones,autlabieniânoftris dici poffunt.Tauté
'Lucretius labrofos nominat:undeillud:
' Simula,Sylena,fatyraft labrofà philcma. -

Cylones uerò fingulla quidemafpiratione, idé Pompeius


eosappellat,qui fronte prominëtiorifunt,& quafi extante.
Nam cillones duplicill, aliud omnino fignificat, & firidi,
culè quidam in hocaberrant.Cum cnim Crifpum Salluftie
um Cicero ingregem cillonü,facrilcgorum,atq; impudico
m.,.. jugº cönumerét,fihil aliud intellexit, quàm cinxdum ho•
“ minem,acturpiterceuentem:quoniamicillcre apuducteres
- motitare,atq;àgitare cft,quod& Scruius, atq, Higiniuste
illones. ftantur.Vnde Gilones diéti, qui pudore uendito, Ceuentes
Lcncu$- fe effœminant.Nam & Lencüs Pompcilibertus, cum faty
ras contra cundem Salluftiü fcriberet,non modò illum po•
pinioncm
D I S c I P L 1 N A L I B. vri. '144;
pininionemaclurconem fàtyricèappellauit,fedetta A*•mavrog
quafi m£retriculam,&fcortüm,utifiSudaecolle&ianeis &
ponitur.Qg93à meuel ob id obferuádum fuit,netamim,
Ê quidamdeprauare,atq;peruerterebonoscodices
3UJQl€2I1I.

c A P vT i x.
Ibeffacio humaneuite,& adnotanda obferuatio de pondere Hu.
m4ni cordis,quomodo crefeat & decrefcat,ex anatomica
Aegyptiorum obferuatione.
§zjEuitah9minis,& qua fine, annorumq; fpacio
i|cenfèri debeat,permultiquidéapud ueterés tra,
diderüt.Necillitantum, quinaturaeuireisacde,
creta obferuarunt.Quain re,cum inter fe diffèn,
tiantauthóres,pleriq3tamen centum annorum fpacium ui,
taehominum cóncedunt,idq$ ipfum uulgato magis, quäm
intelleéto nomine,faeculum appellarunt:quodapudnoscü seculus.
alijpermulti,tum ipfè Cenforius ad Q. Cerellum copiosè
explicat.Sed à Terentio Varronetraditum eft,ex Diófcori
di$ authoritate, qui fiderum fcientiam calluit, Aegyptios
quidem ipfos (quibus feruandi medicatacadaueracüra fu•
it) fùbtiliàdmödum,& argutaratione deprehendiffe, quo
maximè uitaefpacio xtashominis extimari debeat:fumpta
expondere humanicordiscóieétura.Itaq;affirmarüt idem ,
Aegyptijcentum omnino annishominum uitam defìniri.
quôdêorum cor, qui fine ulla corporis tabe perierint, hoc
ipfum declaret: quoniam cum aetate (fi expendatur)auéta
atq; damna referat. Anniculi enim pondere duarum dra•
chmarii,bini quattuor,& ficinfingulis annis ufq; ad quin•
quagefimum binasaccedere, ut centum drachmis exiftat,
quinquagenarijhominiscor.Ex eo deinde numero uno^
quoq* '
|

v, 4 * ' ' P E T. • c R I N 1 T I DE H o N E s.
quoq; anno,binas detrahi acminui.Quo pcrfpicuum eft,
ab anno centefimo,ad primam fui ponderis rcdire,neq; lon
gius poffè proferri.Qyiodego tamen acutius quidem éxifti
Imo,quàm uerius,quanquàm inhis libris,qui rég-ereun* prQ
fecüti funt,mira profus,atq3 incredenda explicétur, quod
alicubi & Claudius Galeriusaffirmat.Sed& C. Plinius id
ipfum de hominis corde ad Vefpafianü Auguftum recen•
fùit,& fibreuiter quidem,cum dixerit crediíüfcièab Aegy
ptijs,exdefeótu hümanicordis,nö ultracentefimü annum
poffèhomines uiuere.
c A P v T × I,

•.
quomodo à mathematicis uite hominumfinis afferatur,ac
de ætate Mofis,cx Trebellio Pollionc, ac de xenoa
•. philomufico non nihil.
É] Vod incapite fuperiore diximus dehumanae uir
$|tae fpacio,âchcminum legittimo obitu, monuit
Ἀllme ueterum authoritas,qüiabifta Aegyptiorum
[§*$jfèntentia prolatis quidcm exemplis,lóngè diffen
tiant,Ted ea tantummodo referemus, quæ TrebelIiusPol/
lio ad Conftantium imperatoré fcribit in hunc modú:Doz,
&iffimi (inquit) mathematicorü centum uiginti annosho»
mini ad uiuendum datos iudicant, neq; amplius cuiquàm
cóceffùm dicút.Illudetiäadijcientcs,NMofcm ipfum (ütfu,
daeorü libri teftantur)dei familiarem xxv.accéntum annos
uixiffè.Quicum interitumhunc,utimmaturíi fortè quere,
retur,ferunt illi ab incerto numine refponfum, ncminé deo
inceps amplius effè uiéturum.Sed in facris etiam hiftorijs,
finem homini ueterestribuunt xx.annos fùpra centefimú,
quod & Iofephus ipfè,Firmianusq;&alijreferunt.Quan
quàm Romaniquidemauthores de annis Aegyptiorú,eo»
rumq3 fpacioaliter fentiát,in quo temerè ab indoétis Varro
ingefiitur,utfuoloco à nobis expofitü. Inter alios uerò cöz
•. pluris,
-

D 1 s c 1 P L 1 N A L 1 B. vir, , , , ixr,
pluris,quiannos aliquot fupra centum uixerint, unus quia
[dem Xenophilus müficae difciplinaeperitus,in tota morta».
fium uita repertus eft,quicentum&quinq;annos fine ul»
lo corporis incommodo uixerit, quodipfe C. Plinius traa
dit,uirunusapud Latinos(quantum'equidem iudicio pof
fum confequi) in obferuandis, inueftigandisq;naturæ ara
canis diligens&accuratus. -

C A P v T × I I.

Qgätum Publius vergilius & à M.Tullio laudatu, füe


rit,& quo honore ab uniuerfo Rom.populohabitus,
cum carmen in thcatro recitarct.
Timepiftolis M.TullijadT. Pomponiti,&in
§§|Seruianls cömentarijs abûdèrelatú eft, qüantii.
i$, £$\|M.Cicero,P.Vergilijingenio acuerfibus detu•
74–24]lerit,cum fèipfum contifiérenequierit, quo mi•
nusaudíerite Rom.popu-fpcm Latinae doëìrinxillùappel
Marit,Nam cum fortè Vergilijcarmê ex Bucolico poëmate
Cic.audiffet,miratus eruditionem & elegantiam, iterù(ut
fçribitSeruiüs)recitari illud uoluit.Adeóígtradifin eo au•
diendo affe5tusatq3obleótatus, utapertèd& authore Vcre.
gilio dixerit:
Μagneffes allera Rome, -

uod héfmiftichion, poëtamoxin fuum Aeneam dctot*


fit his uerfibus: -

Hinc pater Aenea* Romane fiirpis origo,


sidereoflagrans clypeo,&rcelcflibus armis.
Et iuxta Afcanius,magnaeffes altera Rome.
Quin& illud notandum maximè eft, quod à Materno rea
fertur, de eodem Vergilio,ut à Corn.Tacito fcriptum eft.
Tantum enim faudis,tantum honoris,nomini Vergiliano
habitiiRomaeeft,àferiatu,popu.Rom utrecitäti fuá carmê
intheatro,pindcuniuerfüspöpulus affùrrexerit,at9 Odia.
- Augufto
îsg. P e r. c R 1 M 1 t 1 DE H o N E s.
Auguftoimper.Sicenfm Tacitus cx Materniperfona,infi
broäd FabííIuftum,teftis(inquit) Romanus populus qui
auditisintheatroVergilijuerfibus,furrexituniüerfus:acprg
fèntem,fpeótantemq3 Vergiliüueneratuseft,fic quafi ÄÈ
guftum.Ex quibus minimêmirum eft,fiepiftolis& carmi
fie Auguftus etiã Oétauius,totius orbis terrarü impcrator
Pub.Vergiliopoëtarum principitantum conceffèrit.
C A P V T XI.

nehifloria T. Liuij, quòdin libros ab authore diuifafùerit,nóin de


cades cötra aliorü opinionë,tü quibu, id authoribus cöprobetur.
ä|Alfòreceptumeftacdoétioribusetiâperfuafum
§X|fuiffèindecades diuifumà T. Liuio füü opus de
}|Romano. geftis,quaefingulae dec&ugluminibus
i4$%]explicantur:quod ipfumigeauthore Liuioneuti
quamIapüd detcres cöperias,Nam& Prifcianus uir diligés
alij$grämatici,ficubiLiuiü citant,librorü numerum af£ri^
bunt,iieq;decades nominât.Itaq3xvi,librü& xxxiu.&céte
fimaúdecimüfëxtü uidemus aduocariabâtiquisauthoribus
cui fèntentiæ & Franc.Petrarcha aftipulatur: ut quiaffèrat
in epiftolaad Joannâ Bocatiü,ignauíà lcgentium cótigffe,
uti Liuianahiftoria fit in decadé$ diftributa. In parteis(ine
uit)quas decades uocät,non ipfe quifcripfit, fed faftidio^
alegentiüdefidia diuifit.Sed& L. Florus libros centü quae
dragínta eiufdem authoris recéfet,fublato penitus nomine
ecadü,cü uniuerfàm hiftoriâ in epitomen,uel(ut La
tinè loquar)in breuiarium cótraxit. Id & Politia, -
nus olim ita liberè nobis concedebat,utno•
- * ftrâ quoq; diligentiâ magnoperecom , -- '

médaretinperquirédis atq;examinãdis ueterü monimétis.


caPyr
d 1 sc1 p1 i N4 l 1 B. vir t. 137
c A P v T V I.

•perMilonis crothonienfis robore ex Paufania,4c de Maximino & Firho


Romanis imperatoribus,quo robore &quaformafuerint.
2Sa Omplurapaffim legunturinantiquorum mo
numentisde Milone Crothonienfi,& eius cla
35|riffimis geftis&robore,fedapud unumtamen'
Paufaniámeareferunturin Heliacis,qux miii '
-w- ficam fànè pene® prodigiofam uiri förtitudi,
nem arguant,quod ego fubijciendum putaui.Is igiturMilo
ex oppido Cróthonefuit,& inathleticapraftitit,itamalum
punicum tenebat,utnemo illiè manuextorqueret,aut digi
tum corrigeret,cum istamen nullibi malum laederet. Idcim
difcoun&o infidens,à nullo diftrahipoterat.Vnde&C.Pli
nius inquit,quòdis,cúfemel cóftitiffèt,nemo cüèucftigio
edúcebat:(ed & chordam frontiueluti corQnamalligans,re
tento (piritu,uenis plcnis frmabat.Itaq; Maximinum cxfa,
rem Auguftü(quiThraxfuit)Milonem Crothoniaten uul
göappellarunt,quòd is manibus hamaxas traheret,rhedam
óhuffam propelleret aliaq; fupra fidem permulta cfficeret,
de quibus& IuniusCordus,& Capitolinusfcripfèrunt.Fir
mu$uerò(quem cxfarAurelianus latronemAegyptium uo
cabat)utVópifcus traditadBaffum,ftaturafuitifigenti,ocü
lispromicantibus,capillo crifpo,fronte uulnerata,uultu fuf
co,reliquum corpus pilofus&hifpidus,itautCyclops uulgò
diceretür.Roboreficinfignisatq;egregius,uttiiariüm uifice
ret,nam & incudcm pe6tori fùperpofitá,tundentibus
alijs,conftanterpertulit,cumipfe refupinus,&in
- - manus curuatus,pendere potius,quàm
iacere uideretur.
S cae
vs. ** P e t. c R 1 Ni f r d e H o R e s.
C A. P v T v I I,
de his,quifæcundiores fierint,adprolem procreandam,ac
' Proculi Augu.uerba deingenti eiufdemlibidine.
ÑËÎÂ Irum eft,qu9dabantiquis traditur,de quorun
\jAi dammultiplici,& numierofà fòbole,in quorum
H| numero etiäreponif Artaxerxes ille Pérfàrum
E\£ H] rex, Is enim cxv. filios habuit,ex quibus quin
quagintain eiusnecem cöfpirantes, eum occidérât.Vtmi^
niusidferendüuideaf,cumextantonumero, nullus (ut in•
quitTrogus)repertus fit,qu&ätam impio,acngfandofce^
„yche, lere patris maieftas,autpictas Š & Eutyche
:xxx quidépeperit filios,ficutiàueteribusfcriptüeft.Nam
Gneus Pompeius in theatriornamentis,cü mirabiles rerú,
hominumq3 éffigiesponeret,Eutychesfimulacrú cóftituit.
'Haecefimä xx.liberisinrogum eftillata:ficuti C.Pliniusad
'Vefpafianü Auguftumrefert.Proculusauté cxfcentüSar•
mathas uirgines(quzinbello captxfunt)intra dies xv.ut
ipfè gloriabat',grauidas reddidit, adeòlibidiniacnequitiæ
editusfuit,quód etiamFlauius Vopifcus deeoteftat.Sed
apponäuerbâeiufdem Proculiimpéra,adMetianum:Cen
tüm (inquit)exSarmathia uirgines cepi, ex his una noéte
deceminiui,omneistamen,quodinme erat, intradics xv.
mulieresreddidi.
- C A P v T v I II.
IDe xii.Romanis dijs,& eorum nominibus,quifingulis menfibus
apud ueteres preponerentur ex antiquo marmore,
ac Ennij carmen additum: -

}Ncidi nuperinmonimenta quxdá Romanxue


jtuftatis,in quibus& ratio,&ordo Romanianni
ÉÉÉdeprehzdi,quibus uidelicetferijs, aut etiam dijs
£$%jfacra effent peragenda.Sed quòd imprimis mie
t,repertum ibidcm £îî quidem méfibus, £.
- quafi
D i sc i P LI NA .. . . . L I B. -vi 11. 13*. ,
ùuafi deos,acnuminaaffignari,in quorütutelamreferren»*
tüt.Exquoperfxpcetiamlegiturxildijs aras fuiffèin urbe
cöftruétàs,quodálibi copiosè diffèrui:nuncueróeum fub•
ijciam ordinem,qualis inhisfaftorümonimentis rcpctitur,
quae uel Pöponiüs Laetus,uirantiquitatis ftudiofus adLau
rentiü Medic& Florentiam mifit:länuarius, in tutelaluno»
nis,Februarius Neptuni,Martius Mineruae,Aprilis Vene•
ris,Maius Apollinis,Iünius Mercurij,Iulius,I6uis, Augu»
ftus Cereris, Septéber Vulcani,Oétober Martis, Nouém
ber Dianae, Dccember Veftx. Quæ Obfèruatio ad eorum
3j; commentarios pertinet, qui faftorum & annaliühi«
toriam explicant,Q,uerò Ennius poëta difticho etiam no
bili xti, deos complexuseft,quos alij patrios & penateis,
Varro urbanos appellat,quorü imagines ad forum (ut in?
quit) dicatzuiferenf:vi. mares & fœminæ totidem,utà Ca
pellaMartiano& L.Apuleio refertur.
Iuno,Vefta,Minerua,Ceresj;, Diana,venus, Mars:
Mercurius,Iouis,Neptunus,vulcanus, Apollo.
c A P V T I X.

Veterumpoëtarumcarmen relatum contra Caldeos,& ariolos,


cr qua ratione miniméfit illis adhibcndafidcs,exfen
tentia philofophi Phauorini,
j;iis; Ibitum mihi in ocioagenti,ueterum poëtarffcar
3 ®;jmenreferre,contra diüinaculos,&ariolos iftos,
qui& Caldaei à Romanis,& Planetarijuocanf,
ú%$j}utintelligamus fuiff& iftiufmodi hominesaban
tiquis Š explofos, fubijciam uerò fena/
riósaliquotex Accij, Ennij,& Pacuuiijfabulis, cíí quiaueo
nuftiadmodum,& elegantes funt:tum quòd in his alicue
bideprauatx uoees, ac pcrperàm collocatae,fenfùm detur•
bant,utnon cuiúfque fit éorum clegantias ac feftiuitates
• • - , - S a pcrcipcre,
*.
146 p e r. c R 1 N 1 t 1 D Ε Η ο R e s.
percipere,nifipaulòattentiüsperlegätur.Inlibris igiturM,
[Ciceronis (qui de diuinatione infcibuntur) Pacuuianum
bocextragœdia Chrifyppo inuenies:
Nam iftos, qui linguam auium, intelligunt,
Plus% exalieno iecorefapiunt quàmfùo:
mMagis audicndum, quàm aufcultandum cenfeo.
Quin&ipfeQ.Ennius, utapud eundem Ciceronem,fic -

eorum improbitatem detexit: -

Quifibifemitam nonfapiunt, alterimonftrant uiam:


Qgibus diuitias pollicentur,ab his drachmam ipfi pctunt:
° De his diuitijs fibi deducant drachmam,reddantcetera.
Neq; minuselegáter Accius poétain fcribendis tragœdijs
fummus,utin Atticis legitur:
Nil(inquit) credo auguribus,qui aureis uerbis diuitant
Alienas,fua* ut auro locupletent domos. -

Etenim Phauorinus philofophus, qui Pyrroniorü libros


pluris compofuit, contra iftos quidém Caldaeos, in hunc
modum lepidè concludebat.Autaduerfa (inquit)euentu,
radicunt,autprofpera.Siprofpera,& fallunt,mifèr fias fru
ftra expeétandos.Siaduerfadicant,& mcntiantur,miferfi»
as fruftratimendo,Siuerarefpondent, eaq? fùnt, non pro,
fpera,iam inde ex animo miferfies, ante qiiàm è fato fias.
gí, promittüt, eaq3uenturafunt, tum planè duo erüt
incómoda,& expeétatio te fpei fufpenfum fatigabit,& fu»
turumgaudijfruótum fpes tibiiamidcflorauerit.Nullo igi»
turpaóto utendum effè dicebatiftiufmodihominibus, qui
uanis praeftigijs,ac fycophantijs impenunt atq; decipiunt, |
aos etiam Gellius uirgraui confifioinrebushumaniseru
$atgesimprobQ§,&fycophantas appellat:ex quo Lycus
ille Plautinus in Pœnulo comœdiaάlepidiffimè inquit:
Heuheu quàm ego habui ariolos haruffices:
Qyifi quid bonipromittunt,proffiffo euenit.
- Id quod
D I S c 1 P L I N A. . L I B. VII!, 14ι
^. i id quodmulipromittunt,pr*fentarium eft.
' C A P v T T XI.

' De crimine scopelfiniin Arabia,& locus apud iureconfultos emm


datus,ac leges itemcontra eos,quilimites ac terminos extrahunt.
Èì Nlibris digcftorum
® Vlpiani
M.
,feupandeé habetur
fünt, in quibus mentiotarü uerbacrimi,
haec
$ nis,quod in ArabiaprouinciaScopelifmus uoci
$4%§2]:gf.S«dhocipfum uerbumexcodicibusiftis uul
gatiOTIEUS fublatum eft,acpro eo etiam,quodeftminus fe
fendum, adulterinam quoq; uocem fuppofuerunt: ita,ut
fpacium interdiétum inferuerint,ratione tam inepta, quàm
impudenti.Sed libitum eftlocumhuncreftitueré,ne quanu
tufh in me fit,noftris iureconfultis non fàtisfaciam,quanę
funtadeò quidamà bonis litterisalieni,adeòlitteratis omni
bus malè affeóti,utfi qui maiorem elegantiam profitentur
in Romanis difciblinis,ingenioq3nöuülgarifunt, infeétan
tureos,atq3diétis contumacibusaccufent.Sed nos corum
(quod ait Plancus) orationes praeterfluere fìnemus, neq;
enim tales fùnt, utinprofeffiohe hacmeliorumlitterarum
admodum profecerint.Itaq; fiquädo inaciem ueniunt,aut
tumultuantur quidem,autreliétoprefidiofugâ capeffunt.
Verùm dehis aliâs,inpande&tis igitur illisarchetypis (quæ
Florétiaeaffèruanturifi Palatinacüria) ficlegitur:Sunt quæ
dam,quae moreprouinciarum coërcitationé folent admit•
tere, utputain prouincia Arabia •w»wru p crimen appel
lant,cuius reiadmiffùm tale eft:pleriq; inimicorum folent
praedium inimici •wsxw}{αρ, id eft,lapides ponere, indiciofu
turos,quòdis,quieum agrum coluiffet,malo letho peritu,
rus effèt,infidijs eorú,quífcopulospofuiffènt,quaeres tan•
tum habet timoris,utnemoadeumiagrü acceder&auderet,
crudelitat&mtimenseorum,qui 6opaliae;
fecerint;hanc
3
£4»£ P E T. c R I N I T I D £ H o N E s.
'remprxfidcsexequifolent grauiterufqj adpccnam capitis,
quia & ipfa res mortem comminatur. Scd enim Romani
quoq; illi uetuftiores (quos Ennius poëta Cafcos appella,
vit)acerrimis pœnis contra eos uindicabant, qui agrorum
fineisacterminos «xemiffènt,autloco mutaffènt,qüod im
primisNumae regis inftituta,& leges É , in quibus
uir egregiéprudéns ftatuit,licere omnibus tanquàmfacrile
3:5 eüóccidere,quiuiolare iustermini aufus effèt. Quod
& DionyfiusHalicarnaffèus in hiftoria Rom.antiquItatis
copiosè èxplicat,unde etiam uerfus exantiquis legibus:
CQgifecwsfixis,& tcrminum cxaraßit.
Jpfùs & boucs/acri fùnto,
C A P v T x I,

Ibe authoritatemaximaimpcrij Romani,& cpiftolaBcl/olisregis


afcripta de valcriano cef Augufto capto.
- Λ›$i i]
í; Audalienum mihiuifum eft, fi exBelfolis regis
-

í ę. 1jepiftola exponamus,quàm fanéìa olim, quaíí


íí £$ilijifiuiqlabilis Rom. impeiij dignitas ccnfèretur,
(4£%sjapud externos etiam principes, cum uel capto
cxf.Valeriano, Romanü tamen fiomeri, maximis regibus
& uenerationi, xquè & terrori fuerit.Probant hoc ipfum,
cüalia cóplura,quae inueterum hiftorijs continetur,tum il/
Iud quodeftBelfolis regis epiftola, de Valeriano impera?
tore quem Sapor Perfarüm rex,tumfortè prouiétoriae iure
inter captiuos retinebat. Sed afcribcmus épiftolam ipfam
Belfolis, utapud Trebellum Pollionem habetur, in li•
broadimperatorem Conftantinum, Belfolis rexregumSa :
poriregi,S.Sifcirem poffè Romanos aliquado penitus uin
&i plurimùm tibigratülarcr dc uiéïoria quam,pfcrrcs.Scd
quia
£' : '.
D I S C I p L I N A L I B. V I ft. 14+

άuia uelfato,ueluirtute gens illa plurimùm poteft,uidene


quod fenem imperatorem cepifti,& id quidem fraude,ma^'
létibi cedat.Illud praetereàcogita:quantâs genteis Romani
& extuis hoftibus, fuas fecerint,à quibus fxpe uióti funt.
Audiuimus certè quòd Galli eos uicerunt, & ingentem ile
lam urbem incenderüt.Certè Galli Romanis ferüiüt,quòd
Aphri,cosnónneuicerüt: certe feruiuntRomanis,Delon»
íòribus exemplis& fortaffèremotioribus nihil dico. IVIi
É Ponticus totam Afiam tenuit, certèui&useft,cer
tè Afia Romanorum eft,(i meum confiliü requiritis.Vtere
occafionepacis,&Valerianum fuisredde.Ego gratulorfez
licitati tuae,fitamen illa utitufcias.Quin& Arthabefdis lit Arth4b.
terae extant regis Armeniorum,in quibus Rom. quoq;ime
perium,ficuifus eftdefendere, ut imperatorem Valerianú
äSapore captumliberius repeteret.'taenim inextremaepi
ftolâ fcriptüm eft:Vnum cepiftif&nem,& omneis gentéis
qrbis terrarum infeftiffimastibi fecifti.Adhuncprópè mo
dum,&rex Cadufiorum,adSaporemfcripfit,utàpertffimè
É poffit,quäm furhmaifiueneratióne ubiq; gentiú
aberetur Romanaillamaicftas,uelinmaximisrerumatq;
fortunzpericulis. - -

C A P VT XTII.

Ibefùlminitis,& fiilguritis arboribus,ac de Iouefilgurae


tore,& tonitruali in libris arufficum,alia% ibidem
addita defùlminibus.
Vfminitz,& fulguritzarbores inarufpictilibris
Šappellatzfunt,q3'effent fulmine iétae, Quocir»
§j| cafulminitú((nquitFcftus)eô locü dixerüt,gre, Fulminit
ÉÉÉÉ] ligiöefaccrhaberet: quoniã dicaffè illú Iugiter
fulminatorfiBiuidcaf.Adhgceiilocahi •«a**;
is -
v44 , p e t. c R 1 R it. 1 D E. H o N 8 s.
fàcrisadhibitis,qui fulguratores, hoceftfulminum procu•
ratorcs uocabantur.HfficilludiniSatyris Perfianis: " '
Trifteiaceslucis:euitandumj; bidental.
Dehis uerò ÉÉÉÉ ad arbores fulguritas fierent,non ni
hilcomperias inFcfticommentarijs.Sed&citanturànoftris
grammaticis libri defulguritis arboribus, quicum Martijs
atq; Sibyllinis feruarentur in templo Apollinis. De Ioüe
autemfülminatore & fulguratore(utaliâ mittamus)fic L.
Apuleius in libro de mundo ad Fauftinum. Cum fit unus
deus,idemφ numen,pluribus quidem nominibus propter
fpecierümültitudiné,quarúdiuerfitate fit,multifcrmis,náâ
iüuando Iupiter dicitur,quem μιά Graeci(quod uitx noftrae
authorfit)rèótiffimè appellant.Idem fulgufatQr&tonitrua»
Iis,& fulminator,acfèrénator dicitur.Plüres frugiferum uo
cant,multi, urbis cuftodem,alrjhofpitalem,amicalem®, ut
apud arufpices & Romanos uéteresinucnics. Exhis fàcilè
ifitelligitur,fuiffè in Ethrufcorum commentarijs,fulgurato
rem Iöuem,actonitrualem celebratum,utalibidiximus.C.
quoq; Plinius uirin confiderandisatq;cognofcendis natu
r&uiribusprxcipuèaccuratus, uulnerãtradit fulminitorum ,
frigidioraeffèreliquo corpore.Etapud Romanosrcli
gione cautum fuiffè,uticadauera fulmine
iêta,humo inieéta conderentur,quòd
ea crcmari nefas haberetur, ,
- CA s

… - -
»

* .
AD I S C I P L I N A IL I B. VII, 11s
c A P v T x 1 II. .' *.
- ... -
3DeBonifiio Pontifice Rom.eiusjinfolcntu&antione,tumeiuf. *
*• ' dem fceleftumfacinus rclatum contra Prochetum archiepifcopum *
• *.• .
' a ia* ££iv2i. $*asma»r.
M 2. /Irum . z lA íía- -
- - - </ D]
.** - - . • • -

£i\Bqj<£%a nybis praetermit*adum eft,ôyc


§®|mijìisinhiseti£a£ommentarijskga; iéBÄÈ -

- f. &jfafioPóntifiR£îquiCozlefifio fügk€ffitid;$;
£*£AP]tificatu.Is enim] tantò ambitu Atq;libfdineGÌÉ}{
litorumpaftcis traditurffiffè infeétatuj.ufmijjimè uefijs
' fit,permíífíefficereiniqjiffimisartibj$3atq;ificredibilii
*. f**lentia:t}q;in principe} tantum Rofjarios;fedinipfbs&ti
* a nfacerdbtes,ceuilludfontra Procj$tum Qienuenîmpö
tificem,q}iem archiepif}opum uocqnt. Nayh quod|e£Éra
cinericiaqelcbrantur,mbseftapud Chriftíáfios,utp} -

` maximus prodeuntes ßcerdotesad eius prflesexcifji


*.
-.
% eorum cáíiticineres apponat,fingùlosiùbhde cótìo,
£.&iííííííèïíôåííçìïëï euerfuro$. Cum á -

', >£h£tusfàc\rdos,quiha}cbaturiferGebelfinos,coijftiiffct
' ' 'adpedesppntificis,ini}ipötifexBoniftius uérbis germ;ita.
tis,quz prò relligione}ffantur,Memento(inquit)ô iodς : *
. . bellinuses ÉÉ bellinis fiorieris. £t fimulqii É
in eius fronté atq;oculos p*oiecit. Qge-àftelHi rif}e£ç

* £££#jíÉÉÉÉÉ
spinz*:ur.Nam cum#d inftrufidos morfaliumanifmos,pa/
cen3, humáno geneficoncilikndam crgäti atq;infjtuti fint
nih.aimplius exíftimjant,autfmagis cgrhhtur;quà} pro!bi
din&fgjtiohesprinjpäéxçftaré nefafiasq; uöluitátes flae
Éiti ètxpellgî £qu9%%Thor/as Aquina!,&Aegi.*

*
S
É (intärijßjff&funt, '.
-

' ' ' ' * •*. R . cApvt


-- ---- ---

-*•
- _*

3o» **
P E. T. : c R 1 N 1 T r D e . H o N E s. :.
C A P v T XI I I I.
Scitumrcfponfum Ariftippiphilofophi,cum rogaretur cur
homines doäiores diuitum domos,atq; principit fie * * *
quenter adeant,minimè autem ad cos diuites. -

Š] Rudenteracfcitè refpófum &fta Cyreha&io Ari,


ftippointerroganti Dionyfio, quid in caufafo,
É É§3|ret,utphilofophi,ac eruditi homines, diuitum
£*®Haedés accedereht,eorumq3foresaclimifia conte,
rerent:diuitesautem minimè id agant.Qgoniam philofo,
hi(inquit)probèintelligunt,quz defint diuitibus,& qui,
É maximé egeant:diuites autem hoc ncfciunt.Quo circa
pereleganter É nofter Mirandula dicebat:nulIü f&ani,
mal uidereinomniuitamortaliumftultius,atq;infolétius,
quàm diuitem hominem,quibonarum difciplinarú fit im?
peritus,àftudijsę liberalibus abhorreat:quoniamdiuitiaeif
laeimpudicis uolüptatibusatqjdefidiae paratæ funt, neq;in
gantur.Itaq;
ufumihominum,áut aliquam uitae utilitat&eroęter
minimè mirum eft,fi Alexãdrinireges,atq3 iprin
cipes,tamfummis ftudijs,tanqjaccuratadiligé
tiado$iorumhominü familiaritates atq;
fèrmones conquifierunt,quam
remepiftolae Graecorüprin .
cipum,ac Romanorü
- abundèindicant:un
de illudpcruul,
gatum -

arwirige*i**f ro7çpwvwvls
PETRI
- - - - - - - . - - 131

co M M E N TA R 1o Rv M DE Ho NEs T a
D I S c I P L I N A, L IB. O CT AV VS,
cA P v T I.
De Simone Samarite (quimagus dicitur) & quomodo inurbe pro deo hae
' bitusfit,& quo cultuatq; honore fùerit, rex Tertulliani
Apologetico,& alijs authoribus.
E]On dixerim, qua uoluptate acftudio, fav
£|crisauthoribus incubamus,eorúq; leéìioni
$|bus deleótemur,{icuti celebrcs funt q Grae
4*3'^X' 'ilcè fcripferüt: Origenes Adamãtius, Clea
4jî?i\\ i||mens,Eufebius Pamphilus, Iuftinus mar
i*****]§ííïíôá. Chryfoftomus, Gregori•
TlS §äïÉ; cognométo swrgw#., eft
núcupatusalijq3 cöplures, Acexn9ftris etiâ Tertullianus,
Hilafius,Cipriânus,Auguftinus,Hieronymus, Ruffinus,
Ambrofius,Gaudétius,nam horü quidé commentarijper•
inde mihi atq3thcfauri uideri folét,in quibus tam uaria,tam
multiplex dóctrinx,rerumά omniü cognitio eft,utuniuer
fam propè antiquitaté,legesq; 9mnis& philofophiæ placi
ta cötineant.Qiiod ego nuperfum expertus,in Eufebij ac
Tertullianicömentafijs legendis,quiambo,& ingenio,&
doétrina fummapraeftiterüt.Sed qüod inapologético dehi
ftoriaSimonis magi infinuat, apponendüputaüi quo loco
de ueterum drjsagit.Cum Laurentiam (inquit) püblicum
fcortum colitis, üelim fàltem Laidem, aut Phrynen inter
Iunones, & Cereres, ac Dianasadorétis, cum Simonem
etiam magum ftatua&infcriptionefanótidei inauguratis.
Quòd autemftatuam Tertullianus Simonis dei nóminet:
- R z fcribcnda
15& p E t. c R I N I T I D E H O N E S.

fcribendahicfunt, quae Iuftinus martyr ad Auguftü Antoa


nium fcribit;nam&hoc Pamphilus Eufebius recéfet.Poft.
dominü(inquit)Iefum Sim9nquidãSamareus exuico,qui
dicitur Gytíhg,Claudio cx[imperante,magicisartibus,&
opedxmdnüfüffultus,in urbgnoftra(qux ómniütenet im
périum)άplurimis deceptis,deuseft décretus,&apudnos
íimulacrihonoredonatus, quod in ipfo Tyberis flumine,
interduos ponteis collocatü eft,addito ctiáhoc titulo,Lati
nislitteris pcrfcripto: s 1 M o N 1 D E o s ANcTo.Nä&
eundem omnes propè Samaritae,ac nónulli ex cxteris popu
Iis,perinde,acfummiüdeum&adorant,& confitenf,IVMitto,
autë quae Hieronymus de eodem fcribit, ne plura cófe&tari
curiofius uidear,cü fugiffè illü ex urbe affèrat, aliaq3 feciffè.
prodigiorü infignia. §Ă uerò Adamantius ab his ui/
detur diffèntire,quiSimonéipfum dicit,eiusq3 difciplinam,
minus celebremfuiffe:itaenim refert contra Celf, Philale,
them.Voluit & SimonSamareusmagus, fuaarte& com»
mentis,nö paucosè mediotollere:multos enim fuis(utpue
to)prxftigijsfallei)at.Nücuerò exomnibus,qui ubiqygen
tiumagunt,nead xxx.quidem cöperias,quiillùfeéténtur,
& hi prorfüs circaPaleftinäfunt,inreliquis uerò orbis tere -

rarum prouincijs,necSimonis noméauditum eft,cumipfe


laudis & gloriæ auidus hoc maximè pcuperet. Quoniâfî
qua eius nominis fama extitit,ea quidāexàpoftolörühifto
ria innotuit.Haec Adamantius.Sed enim quae in Egefippi
hiftoria,dehocipfoSimonedefcribuntur,minus adhucre,
ceptafunt,f«d confiftaomnia, & à ueroaliena prudëtiores
extimarunt,quodafpiciente uidelicetimper.Nerone deuo
lauerit.Nonenim Lucas hoc Anthiochefius omififfèt,prae•
fertim cum referaturà noftris,cund& quidem precibusàpo•
ftolorumdecidiffè,aciuxta Ariciamcrusalterüinfregiffè.
C.AP V T,
1o I S C I P IL I N A L I B. V I I I. 133

C A P V T II.
Ide Aegyptiorum antiquitate, eorumj; urbibw cx Pom=
ponijcommentario,ac de alijs ctiam non
nihil obfèruatum.
EjRaditumeftinueterumcómentarijs Aegyptios
§}quidem populoshaberiomnium uetuftiffimos
$ jtùm rerüm,difciplinarumq3 complurium fuiffè
£4$jinuentores,ex qüo terrarü parens Aegyptusap, Aegypt
peIIataETÉquod&Strabóphilofophüs,& Appi Gnipolyhi^ rarum;
ftor,alij%fàtentur.Sed illud inprimis memoriadiguum ac
mirificum putaui, quodâ Mela Pomponio fcriptú eft, de
hifdem Aegyptijs,in huncmodum: Aegyptij(inquit) hoe
mines uetuftiffimifunt,trecentos enim & xxx. reges ante
Amafim,acfupra xui.millium annorum aetates,certisanna
libus referunt,mandatum $ litteris feruant, dum Aegyptij
funt, quater fuos curfusuértiff& fidera,acfolembisiam oc2
cidiffè,unde nunc oritur.Quin& xx. (inquit)millia urbú
regnante Amafihabitarunt,tumfuaaetate claiiffimas dicit,
quae proculàmarifint,Sayn,Memphim,Syenen,Bubaften
ElephantimacThebas,quas uelipfe Homerus poëtarum
maximus,centum haberéportast&ftatus eft.Quodautéin
Aegypto x.milliaurbiumiMelaconftituit,id egolegentiú
iudicio extimandumrelinquo,neprobareilla nünc uidear,
quae portenta â plerifq;acprodigia nuncupentur.Nam qui
deurbibus fcripferüt, perfxpeifiterfèdifféntiíít, quodaliäs
demonftraui.Sed enim in Baótrianis mille uir•
bes fuerüt,in Italia fií Creta
xc.utà probisauthoribus tradif.
Sed häc partem de urbibus
fècretooperedijsuo,
lentibus, epli
cabimus.
R s ca Pyr.
434 P E T. C RI N I T I D. E. H O N E S. :
C A P VT I II.
ne triplici dicendi genere apud ueteres,& quomaximéftiloußfünt -
Romani,Hifbani cz Punici authores ex Mirandule fententia.
Erfatus fum nuper cum Pico Mirädula,uiro &
$j ingenio magno, & do6trina multiplici, cü quo
} nondixerim,quantaanimi uoluptate delitteris
%§ 4] & honeftis difciplinis agamus, üeluticum nup
deantiquis fcriptoribus iudicium faceret, adeò ut nihil dici
ueriusautprudëtius poffèt.Sunt(inquit)apud Latinosplu.
ra fcribendi genera,fünt qui deleótent, funt quidoceât,qui
8% ÉÉÉ qui moueant.Sunt etiam,quipluraexhis,&
quipaucioraconfequantur.Sedenim fuerunt(inquit) non
pauci,in quibus Romana,&elegans elocutio.AIijrurfus,
ueluti municipes &agreftes,quafifub alio caelo fermonem
didicerint.Romani omnes in fuogenerc preffi, elegantes,
& proprij,ut Iulius czfar,M. Cicéro, Salluftius, Q. Curti•
us,Liuius,lunius Columella,& Cor.Tacitus, Hifpaniau^
tem florentes,acuti.Et qui ad peregrinum inclinent, ficuti
Fab.Quintilianus:Hilarius,& Anneus Seneca. Suetoniú,
his & Pliniiiaddebat, quòdeffent infcribendofimileis,fù,
gurisg&Grxcis uocibus cupidiusacinfolcntcruterentur,
uod & maximè Hifpanis ingenijspropriü. Punici& Car
thaginienfès,duri, audaces, improbi,ut Florens Tertuflia/
nus,Apuleius,Ciprianus,& Capella.Priores (inquit) Ro»
manum ius fèruarunt,ac nulla prorfus uitia in fermofieadae,
miferunt,fèquentes ab his declinarunt,tertijpalàm abcrran
tes,uirtutiuitium praetulerunt. De Gallicis (inquit Picus)
ingenijsnonloquéndü,utdeCaffiodóro,Apollinare, Ful?
gèfitio, qui mythologica lufit. De Engdio itcm ac cæteris,
quorum cóméntarijâfpiciendi funt,nóprobandi. Haec me,
cum Mirandulain Marciana bibliotheca Florëtiæ diffèruit.
• .• ^
CA PVT
b I s c rP L rN A L I B. v 1 I r. 135
C- A p V -T • I I I I.
· · · Defilfitatc oraculorum,quòd ad principum nulum frc- •,

b4ntur exemplo Philippi Maccdonis, ut Demo


fthenes'& alij probarunt.
[Aétuseftlibera Plütarcho philofopho de falfi,
$|tate oraculorum,quòd ea uidelicet nonmodòfi»
&taacfalfa forent,fèdinterdum etiã ridicula,ho•
ÉÉ*ás]minumq; commcntis temerè comprobata, Deo
m9fthenes autem uir ingenio acri& callido, prudenterdie
cebat,cum fraudes,acd&ceptiones oraculorurh uideret, Py
thiam quidem fuo tempore qxix.{:,. Quòd ea fcilicet im? 4ιλππ}{,
perio,ac nutu Philippi regis à fàcerdotibüs Delphicis pro•
inerentur,quxcum eiufdem animo,aclibidine congruérét.
In quo facilè poffumus cognoffè,antiquiores illos praefer,
timq%do6trinis,& prudentia excultos, neutiquàm iftis dea ,
ceptionibus fidem habuiffe.Nam& illud quóq;refpófum
ex Delphico(utaiunt) derege Pyrrho:
Aio te Aeacida Romanos uincere poffe.
falfum omnino M. Cicero affirmauit,adhibitis etiam ratio.
nibus,curitademumreferret.Primò (inquit)nunquàm eft
Apollo Latinè locutus.Deinde etiam fors hæc Gr£cis qui,
dem inaudita eft,fèd & Pyrrhitempore,Apolloipfeuerfus
facere defiderat. Haétenus Cicero.Sed efì potius id poëta
Ennius pro tempore cöfinxit,quoniam fit poëtis ipfis con,
ceffum,nö modòfìngerealiquid, fed mentirietiam & falfa
dicere.'taq; meritò ab codem Cicerone diétum eft, apertè
quidemconuincitur,cxteraomnia Delphica parum.
fincera fuiffe, quod itidem àplerifq; philofo,
phorum copiosè fcimus affértum,ütdili.
genter Pamphilus Eufèbiusad
epifcopum Theod6rum
demonftrat,
ca Pyr.
13« P E T. C RI N IT I D E H o N E s,

C A p V t V.
Annei senecelocus in epifiolis expofitus,demetafidantein urbeRoma;
ac de Pub.viétore:qui de regionibus urbisfcripfit.
ä|Nepiftolis AnneiSenecaeadLucilium uerba hæc
§|funt:Effèdas tranfcurrenteis pono,& fabrum in•
§ quilinum:& ferrarium uicinüm,authunc quiad
É4%|rìetamfudantem tubas experitür & tibias: neq;
cantat,fedexclamat.Quo loco,quidintelligamus metam fù
dantem,uiri olim doétiores quzfierüt. Sed nihil tum inuen
tum eft,aut prolatum,quodhocipfum fatis exponeret.Sci»
endumàutcmlocum ipfum in Romana urbe füiff&:ita exre
appcllatum,nam mstes* quidem inurbe&metulx(utgram
miäticiprobant)lapid erant,quaficoni extantcs:itâ enim
Graecèpoffunt appcllari,quoniam meta eft,perinde actur,
boinuérfus,cuiufmodi effigies adhucin cópitis fpeétantur,
quzadinftar cylindri propemodumfunt.Erat aütem locus
hic,qucm metäm fudintemSenecauocat,in regione urbiü,s
a itidem,Sandalari
quärta,in qua Templum pacis.Saburrore
& Horreacaftanearia:ficutâPub.Viét traditum eft ,qui
innouendecim urbis regionibus,eapropè omniarefert,qug
fcitu digna&mcmoriaüiferétur,&fimiagis hxc ipfaVi&tor
nominãt,quàm explicat:ficut breuiariü Rom.urbis,& qua
locorum sjux* uideatur.Quod& Bernardus nofterOricel,
lariusputat,quiPub.ipfum non modò affiduaobfernem,
uatiöe
ac
exponit,fed ürbis totius agibitum,fitum,magnitudi
parteis pari diligentia& ftudio exequitur:collc&tis
ferè his omnibus,quaead hocabfoluen
dum pertinerent.
C A=
D I S C I P IL I N A L IB, VIII, [45

c A P v T x i ii.
Qge fit lex annaria in ueterumfcriptis,& quidhocucrbum euitas
fignificet in XII tabulis.
ÉÉÉ] Egem annalem & annariam ueteresidcircoapa
Épéîarunt,quòdeacautumforetdexuitate,acäe
% i annis,hoceft, qua aetate,quibusëp temporibus,
£!£%£i capiédi magiftratus,atq;habendipoteftas foret,
qualis illa traditur defenatoribus,ùtab omnifènatusmune
' nere uacarent,quiannü uitxfexagefimú abfoluiffènt. Item
de militibus,nefupra quinquagefimum annum militiae fa»
cramento tenerentur.Sicenimâpud iureconfultoshabetur,
de hac lege annária& in colleétaneis Sexti Pompcijmen•
tio habetür.In capiendis uerò magiftratibus decefinium ex
lege interpofitum erat, ne cuiquam eademgignitas tradere
tüf, fiquîdem adhunc modum inantiquiffimiis legibusfere
tum eft. Acuitatem annalilcgefèruanto.
Eundem magiftratum niinterfuerintxanni,nequis capito.
Vocabulum hoc quod eftaeuitas, profenioexpónendü eft,
cum iam proueétioreshomincs funt,& quafi capulares, ut
uerbo utamurPlautino.Eftautem exduodecim tabulis acce
ptum,utinealegecontinetur,qua deiumento,&arc&raage
batur.
si inius uocat(inquit)fi morbus euitâsuc uitium cft:
Qui in ius uocafit,iumentum dato;
Si uolet arccram in$crnito. -

l)e qua lege plura differuit Sextus Ccciliusiurifcon


fultus,qui Hadriani aetate uixit in fumma
nominis celebritate.
'T p E TR1
... t46 - - - - - - - - < .. • : - - -;

co M M E N TA R 1 o R v M D E Ho NEs t a
D I S C I P L I N A , L IB. N o N v S,
cA P v T r, .'
Ibemagia Dardani,eiusj libris èfepulcro? Dcmocrito erutis,ac
de Grecis philofophis,qui ad Aegyptios pcrrexerunt.
Î Otum eft regem Numam (qui leges Roz
manis condiáit)libros xiifcripfiff€partim
i \ Grxcè(ut tradií)partim Latinè, in quibus
: ' Pythagoricafacra,& pontificalia contine•
. [4j T,\}. Hrenf,eosq? uoluiffè in monuméto etiá fuo
E****]recondi,neinuulgus credo& propalá,qug
arcana & facra erant,deuenirent.Qua inre Pythagorae fez
cutus eftdifciplinä,quae profanü uulgus longèarceret.Scd
, exemplo fimilirelätüde Dardano,qiiicum égregiè inma
. gicis artibus præftaret, libros àfe confcriptos, in fèpulchro
É; conftituiffe, quos Abderites Democritus, üirfaga»
- cis ingenijinperfcrutandis naturaeuiribus,diligentiffimère
uifiuit,tum cömentarijs aeditis illuftrauit, difciplinâq3ex
iflisreconditä,atq;multiplic&accepit,quod&C.Pliniusad
cxf.Vefpafianüteftatur.Nemo enim ignorat Graecos alio
quot ipfosetiam Aegyptios adijffè,ut trágicam edifcerent,
in quorú numero eadem propèxtat« fueríit, Agrigentinus
Empedocles,Democritus,& Pythagoras, quód & Pame
philüs Bufebius,Philoftratus,& Diödörus,alij$ permulti
referunt,fufceptis uerius(utait Plinius)exillis quàm pere
'grinationibus.Scdhocmultòcopiofius in epiftolicis fcri•
pfimus.
CA P V T.
-D i s c 1 P l 1 N A L 1 B. ix. - 147
- ' ' c A P v T 1 I. - * -

DeBonofo imperatore, & cius uinolentia,ac ioculare ditumiw


eius obitupendere amphoram,tum dc legeßmpofiaca;
in potationibus. -

Ę.Vreliani impera. diétum de Bonofo celebratur,


É7\É' natum fuiffè illum, non ut uiuat, fed ut bibat.
ɧX® Hic igitur Bonofus, cum Romanorum digni,
V%¤ÉS'tas indies magisamitteretur, imperatoris nómè
occupauit. Sed cú bellofuperatus foretâ Probo, fé ipfum
Iaqueofufpendit.Eratautém Bonofus ex eo generehomi,
num,qui inter pocula,&potationes,uitam confumunt:fi
quidem potator fuit egregius,ex quo ineius obitu iocula•
re diétum inualuit, Amphoram pendcre non hominem, Ledori,
quòd inftaramphoraepenfilis,przuino uideretur,quodaf,
fatim ingurgitauerat.Onefius tamen Graecusauthör, eun•
dem tradit Bonofum,uel in uinofuiffè prudentiorem,tam·
etfi bibendimodum longèexcederet,quod& Flauius Voz
Êifcus recenfet.Lexautémfympofiaca de hauriendis pocu
haeceft(ut obiter hocaddatur) ficutiã ueteribus défini,
tum,utprima uidelicetcratcra faciatad fitim, fècunda ad hi
Maritatem,tertiaadebrietatem, quartaadinfaniam: ne quis.
fortè modumautrationem inbibendo praetereat, cum ipfo.
quidem uino fàpientia (ueteri prouerbio) obumbretur.
Nam & quat«rnario numero Democritus phyficus Ab,
deritesabftinendum cenfèbat, condito uolumine de hoc,
non effè quaternos cyathos uel fextarios potandos.Vnde.
illud fortè Aufonianüm ex Flacci fententia: ι

Tcr bibe ucltoties ternos,fic myfticalcxcfi:


Veltria potanti,nec tertriamwltiplicanti.
1. C A P y T.

' .1
140 p E. f. c R I N I T I. D E. H o N e s.
C A P V T I I I.
de dijs regionum atq; urbium, quibuj; nominibus appellarentur,cx
* Tcrtulliano,Origine,& alijs authoribus,
Ondefuerunt apud Romanos,quide dijs acdi».
§£luinitate permultafolcrtianimo cónquifièrint,ac
($ $) í; zditisetiam commentarijs explicarint,in quibus
§§Ã®]&ii primis celebres funt, Nigidius Figulus,Var.
Terentius,&Val.Soranus,qui&in póntificio Iure,acphi•
lofophiae decretis,maximèjncubuerünt,quod Auguftinus,
& Hieronymusabundè affirmant.Nos uerò eam hunc par,
temdedijs duximus referendâ, quaein quaq3 regione, atq;
urbibus,& oppidis proprioslareisacdeosaffignat.Putauüt
enim ueteres(uteftauthor L.Apuleius) fuis regionibusde
osafcribendos,quàm Fanis,& cerimonijs poffèntadmitti,
utin Bœotia Amphiaraus, in Aphrica Möpfus, in Aegy•.
Ptg Ofiris.Etubiq; Aefculapius.Sed haec multò copiofiüs
à Diodöro,& Macrobio exponuntur.Origenes aut& Ada^
mantius, incómentarijs contra Celfum: Niinimè(inquit)
iniquü eft,fuum quemq3numen legittimè colere,etfì pluri
bus interferitibus & cefimonijs differunt.Nam Aethiopú
populi (qui Meroënhabitant) louem duntaxat(inquit)&
Bacchum colunt.Vraniam Arabes & Bacchum ¤;
Aegyptijomnes& Ifidem, Mineruam Saytae, Naucratitae
uerò cxritu uetuftiore,Serapinfuum noméncozperütnun^
cupare,quod etiam pluribusà Tertulliano explicatur,uiro
(utapparet)in quaçgdoéìrina excellenti, eomaxime loco,
quod& ueterumidijs'atq; numinibushiftöriam refert.Vni^
cuiq; (inquit)prouinciae & ciuitatifuus dcuseft, ut Syriae
Aftartes,utArabig Diafàres,utNorici Tibilenus,ut Aphri
cae Cxleftus,utMäuritaniae fuireguli, Dein uer6& in 'talia
(inquit) municipali confecratione, alijcenfentur dij, Cru,
- flumincnfium
ro I. S C I P L I N A. L I B. IX. 149

ftuminenfiü Deluentinus, Narnienfium Viridianus , Ae,


ftulanorum Ancharia.Vofincnfium Norcia , Oriculano•
rumValentia,Sutrinorum Murcia, Phalifcorum Curis in
honorcpatris,unde accepit cognomen Iung. Qgainren5
minorem fuperftitionem arguunt,quàm falfam,incptam®
improbitatë.Sedhzcfatis:nolo enim ea repetcre, quxalibi
commodius explicaui.
c A P v T I III.
Anacreontis carmen afcriptum quàm uenuftißimum de po
culo,& in Latinos nnmeros conuerfùm, quod apud
Gcllium: deprauatum efi.
Ę Elebratur maximè inter Graecorum delitias
>£§
§3 Anacreontispoëtæ carmen,utuenuftum, ele,
£?
{j££[gaas,&perlepidum,quo eroticôs exprimif,
3A&$ $ çuiufmodi poculum fieri fibi expetat,ütin ed
$æ]uidelicetnon armatosduces, nönczìi figna,
Pleiades uel Bootemrequirat,fèd Veneres,fed amores,fèd
racemos,& Bacchum,eftauem hoc prorfùs;
oέ μὰ μέλι ψύ**• tip &prvpàp rafwvar
TÉ83 ***i»y3wgrot. ' H?*j«r{μαι x%wvoy.
e%9'. &ip{w μά xfvorat. , . , Forapidy Aì «• A•»
oό λά φάδα £f*wott. ' ,, ooror Auri £«**w:
Eμοι μάλvi μfoiyi v. párvi ^ύμο;na*'évr}
rara3fixsivirûway. M%.^. ierra uí•^' άμαρα
Euos a$yvi}$•^ειαι uάατνγάρ àfiar«. , ' ' *

Κarxw ri 9vy *& phra, Avà éux{λόνε xAoworar.


τδαίμ•jeP μάλύ μοί• x«i £*rpvwf*ιλάrrx; tas*'::rè
ToAì àvriov ri; •iA, fxiy τὸ καλά λνειν. - - fiyov w»
Quodegopropterea putauireferendum,ut facilius emen,
dari poffit in Gcllianis noéiibus,quo loco Romanas uene
fgs;cum Graecorum delitijs commiifit.Ibi enim deprauatri,
id carmen,atq; improbèuiolatum eft,nos olim Anacreon,
teum id proarbitrio noftroexpreffimushisnumerisquales,
uulgò leguntur Laberiani. -. -

- T s No*
... A%o P E T. c R 1 N 1 T 1 D E : H o N e s. .
. Non micupio aurum, non diuites diuitia*:
Non fccptra curo minitantium principum,
Nil ad metriumphantescum decorisfifcibus.
Nilinftruéte acies,armis prefùlgentibus:
Mihieftuiuendum,tcnerisim amoribus:
&
raifunt delitie,&fiaue olentiafùauia.
viuamus hodie, uiuamus dumlicct:
letij, carpamus, quicquid id eft boni.
Libet nunc crines liquidis pcrfündere odoribus:
Interj;iocos agere,& lepidas ueneres. -

Quin tu age vulcane potens,mulciberignee -.

Excudcmiamplum,infigne argenteum cymbium.


Inj; eo non miafira,non Bootem,non Pleiadas.
, Non Martem ferreum,non cruenta prælia.
quid cum fideribus,cum Martc,cumbellis mihi!
Sed intus cudc Bromium uino madidum: - ;
viteisj, mollcis,& frondenteis palmites:
- racenio;%&fluenteis uirtdcis hedcras:
Amoremjfpirantem calores undiq;.
C A P V T v.

De magia Acgyptiorum, & qui in ea prefiicrunt,ac de


xxxvi demonibu,& qua potcftate polleant.
§] E magica, quae apud Acgyptios populos cele,
\] bratafit,périmulti apud uëfërcs fciipfcriit. Nam
}}} & Grörümiqüidamadô perdifcendam,ila
1 34 lucenauigarunt,quo facilius, atq;copiofius de
ea refçrrent. Nec enim latet eiufmodi fuiff& hanc difcipli,
nam,utidaemonum uiribus,& quibufdam uclut incantátio
nibus miracula ferè acprodigia efficerent, quod ex ueteríi
commentarijs intelligitur.Eiusautem originem C.Plinius
ad Mof&m & Latopelam rettulit, in qua (üttraditur) Salo»
- mon,
... - 3. I.
p r s c r P l1N A l I B. ix. . 45*
mon,Dofitheus,Simon Samareus,Theudas,Etham, Cal·
ales,Dardanus,alijq; complures prxftiterunt.Ex Graecis,
ÉÉÉgeron,Pythagorãs,Democritus, ApoHo•
nius.Exhis commentarios quidam f&cerunt,quo hancpar
-tem plenius excolercnt,atq3 humano corpori medelas de^
ferrént,quod ipfi magices authores,certis genijs, acdaemo^
nibusaffignant:ficuti Celfus Aphricanusin his libris tcfta,
tus eft,quós infando titulo cótrà Chriftum compofui. Ae^
gyptij(inquit) ipfi, qui magicen maximè colucrunt, tra•
dunthumanum corpus per É &trigintadaemones curari,
£xquibus alius dxmon,aliam fibi pártem&portionem fu•
fcipit,eiusq3tutelae fededicat. Quih & eorum nomina,pa*
tria uoce appellät,quibus inuocationibusuiciatas corpóris
parteis,adfanitatéreferrefoleant.Sedhanc partem& Por•
phyrius copiosè explicauit, qui Aegyptios quoq; fycophâ Aegypti
tas atq; praeftigiatores uocitat.De Salomoneauté, üt idem phante.
credatur, faciíîmprimis Iofèphi authoritas, qui & Iudaeo»
rum uernaculus, & in omniantiquitate confideranda dili•.
genter accuratusfuit.Is enim eundem fcribitSalomonem,
noa modò rerum omniumatq;animantium naturam, acui
reis calluiffè,fed eam prztereä fcientiam, quzad poteftaté
daemonum,atq;incantationespertineat,quibus (inquit)ho
minum morbi,& aegritudines leniri atq; curarifoléant, In
hac uerò magiga §£ anulum adhiberi & pelueis,aliaq;
facrafdem Iofephus authoreft,in qua Iudxù
» quoq; Eleázarum dicit maximëcelc, Iudeu£E
brcm fuiffè Vefpafianis Au» ^4f«
guftis imperantibus,
cAPvT
*• P E T. ' * C R I N I T I D E f H O N • $.

c A P v T v I.
' Non effe uiriprudentis inhumanisconfidcre,& exemplum nobile de
iniquißimafortunaBellifarij ducis.
j|Ermo nuper habitus eft àuiris prudëtioribus,de
fortunae poteftate & uiribus, quae pro libidineo,
$ íímria humana agitacuerfat.Sed ifiter alia multa
3®jexemplumdcBéllifarioduce maximo prolatum
eft,quod equidem non putauipraetermittendum,cum artate
quoq; noftra(in qua tótius Italiae principes uarijs paffim
cladibusagitãtur)paria quædã propè afpiciamus.BelIifarius
igitur(ut à Procopio&àlijs relatumeft) uir quidem geftis,
animo maximus,fxpiusuiétQractriumphátor fuit:quiJü
ftiani Augufti imperiúfuis aufpicijs firmáuit.Vandalöspo
pulos deléuit,de Perfistriumphauit.Italiamq;,& urbem Ro
mà,àbarbaris,&crudeliffimacxde non femeIliberauit.Tan
dem uerò poftmultas uiétorias, ac peraétos triumphos cae/
catus ab imperatore fuit,eidëq; oculicrudeliterexêpti.Neq;
ob aliam caufam,quäm propter liuoris improbatitátem:quii
uelut ignis altafemper&ardua petit.Cui ut ad plenum fätif
faceret,in tamgraui,tanq%iniqüa fortuna oppreffus,tuguri
olum fibipropter uiam cönftituifecit,in quonummulds ad
uiétum qüaeritans,uitaereliquum tranfigeret, diétitanshoc
fubinde prætereuntibus:ViatorconcedeobolumBellifario,
quemliuor,non errorczcauit.Adeò nihil inhumanismelio
us,quàm nihil bonifperare,quod illa etiam perquàm nobi
* His Sidonijacclamatiócommönetde mifera mortalium con
ditione:Oneceffitasabieéta nafcendi,uiuendimif&ra,durif,
, : … fima moriendi.Sed hocalibide Bellifario
commodius diximus.
CA*
1) I S- C I 1P L Ι Ν Α L Ι Β. . I>'<, 153
C. A. P. v T. v I I. …

ADemultiplici cauf&terremotus,& Neptuni poteftate,tum deterremotw


maximo,quiTiberio imperante in Afiaeuencrit.
äùOnpauci apud ueteresGraecos celebrátur,quide
ζάδάζὰ;&çìÜíôçóßïí fcripferüt:ncq; phi.
)N£|lofophiminus,quähiftoriaeauthores:ficutiäpud
Ę]nos etiãC. Plinius, Anneus Sen,& Marcellinus
Neq; dubiüreliquerüt,uarias dici caufas.unde iftiufmodite
rariiinotusnafcanf:nam Caldaei quidé&Babilonijtotúhoc
fideribusaffignant. Philofophiaütpleriq;flatibus&aquis,
quòd hxcuifceribus terrxinclufa,dünitäturprorüpere,mo
tüs iftos,&hiatus generent.Exquo Neptunü quoq; ipfum
Græcorü uetuftiffimi, ènnofigarü & ficyéthona appellarüt:
nä& ProbusValerius exauthoritate M.Varr. tris præcipuè
caufàsprobat,quibus terrxtremores eueniät.Aiunt efhuen
tis intérrae uifèeribus occlufis,exitùq3requirentibus,funda»
méta cöcuti,& his labefaótis,fuperióra <ôtremere. Autetiâ
exigne,quéterræ ineffè,morisAethna,&alijteftant.Exufta
efiìòccidùt,nccfine fonitu&tremore fubfidunt. Tertio ex
aquis,qux quodcüq; fuftinét,delabi fenfiminliquoré,& in
géntibüs ruinisterrâ confumpta,lacus maximos fieri: ôdê£
Úlaudius Galenus (utalios mittâ) inlib.de hiftoria philofo
phiprof&quif.Sedquodin AfiaimperáteTiberioAugufto
accidit,mirandüprofeótò ac penèincredcndü uidef,fiquidé
terræmotu faétoxui urbes corruerüt,quorú nomina fùbijci
emus,ficuti etiäin annalibusPamp.Eufebijnotatü eft,quos
diuus Hieronymus,utalia multa, in fèrmoné Latinú cóuer
rit.Süt igit hae:Magnefia,Ephefus,Sardis,Mofthenc,Mega
ra,Cxfàrea,Philadelphia;Hymolus,Themis,Cyme,Myr,
rhina,Apollonia,Dicearchiâ.Quodetiäobidreferendü fu
it,quoniã & C.Plin. Maximus(inquit)terrrae memoria mor
talium extitit motus,TiberijCaefàris principatuxiiiurbibus
Afiaeuna noéteproftratis. V. C A*
1%+ P E t. c R 1 N 1 T i: : D E. H o N-E s.
c A p v T. I v In I. –
s. Hijloria de Lcenemeretricit conftantiain tormentis, ac Tere * ;
tulliani uerba expofita,tum de Theodóro etiam,quàm
firmo & conftantianimo fùerit.
È] Erba Florentis Tertullianifunt,in libro,qui apo
§§|logeticus contragentileis infcribitur: Ééce(in,
3)] qüit)& tormentörü certaminaà uobis coronan
É4]tur,Atticamerctrix,carnificeiamfatigato:poftre
imoIinguâ fuam in faciem fæui3tis tyranni expüft,utexpu•
eret &uocem,ne coniuratos cófiteri poffèt,fîetiãuiétaüos
luiffèt.In quibus hiftorialatenter notatur de Leaena mere».
trice, & Hipparcho Athenienfium tyranno: nam Qlym•
, piade quidem fexagefimaquarta, Hippias & Hipparchus
£?* Athenienfiütyrannidem occuparüt:ficutirelatumiab Eufea
rch* bioinannalibus,exquo Harfhodius& Ariftogyton,alij$
cöplures faéta confpiratione Hipparchúintereííerüt.L&,
'ma'auté meretrix,cum foretillis béniuolentiae officio maxi• . .
mè coniunéta,capta cft,acmultis,uarijsq$ tormétis uexata,
utconfciosatq3coniuratores proderet, fèd illa utacris ani»
millnguâ mordicus amputauit,& in Hippiae tyranni facié
infpuit,quod & C.Plinius (utalios mittam)ihter memo»
raridapatientiæ exemplarettulit.ln fœminis(inquit) Lex•
namefetrixprxftitit,quxtorta,Harmodium&Ariftögyto•
:hides nem tyrannicidas minimèindicauit.Inuiris autem Aîâxar
chides (ut Zenonem mittamus) qui fimili propè ratione
cum torqueretur,praecifàm dentibus linguam intyrannios.
expuit.De TheQdóro uiro grauiffimo, éiusq3 mififica con
ftantia, notius eft,quàm utreferri oporteat,qui carnificitra
ditus,difcidit uerbéra,fidiculas laxauit,foluit eculeum, laa
minas extinxit priusquàm efficeretur,utconfcios tyranni»
cidijindicaret, quodâ Maximo etiam Valerio in exemplis
ueterum fcriptum eft.
-* . v. -
-

-
-

c AP V f
- -
D I s c r P 1 1 N A L I B. {tx. : : ; 135
z. ; ' . 5. , c A P v T .. . ix. '
* De Leoneimpcralore qui ediéto cauit,utomnes imagines è templis
ac bafilicis chriftianorum delcrentur,& epiftola Valentis
& Thcodofij auguftorum dc eadcm rc appofita,
È Elatum eftin ueterum annalibùs de Leonis Au
ÉÉÉ); $. guftiimperio,& eius moribus,quod® is Theo•
$(è\\3j
è\\% Jofio impe.dcfunéto in Bizantio urbe(quæ Cö
ú%3Sj ftantinopolis dicitur) fa&us imperator,ediéìo
cauit,ut omnes quidem fanéìorùm imaginés,quaeinChri•
ftianorú fanisacfemplis forent,abolereî. Ex quo Rorra,
nipontifices,aliaríjjecclcfiarum praefc&iaccrrimè reftite
runt,necubi (praeterά in urbe Bizántio) tantüfacinus com
mitteretur.Quoniam fxuiffimis poznis cos homines impe
rator afficiebat,quitale ediétü contempfiffènt.Itaq;omnes
tunc imagines,atq; fimulacra, quxififacris Bizahtijtem, s.
.-pfis fbe&tarentur,concrematae funt.
;?
É
iETAUKAJ5FATETITUTQiuamj imagiuem,
iiarius Lae ¤
quäm auda&eraffirrnant,quafficiariüti fit habere ;
...
sn* . . .
-

ruflas interjplisfifagines,ueluti etia h Thurcae in fuai;cligi ,


… gne cuftodiuni.Sed libitum eft u ba ex libris auguftaiy
' . bus réferre, quo id totum melius j notcfcat, quoniafh;**
* Valeris,& Thfodofius Auguftii pcra, prxfeéto pr#torio …
.
… ad*uhc modym fcripferút: Cunffit nobis cura difi -

' rebusbmnib#s fupeininumini eligionem tueri,


** faluâtbris Chfiftifiemini quid concedimus, colJribus, ;…,
-

… lapid£,aliáu fculpere, aut pingfre,fed*


s,grauiffima pœnâ]os mu!*
ntrariú decretis hoftris & im periQ quÊquàm ,
156 p e r. c R I N I. T I D E H o N E S.
Tribuniano e, Theophilo,PtofèofC3,& cxteris
er fatyrâ
• * -

1
άζῆ
no. . - - - - -

C A P vT X.
De Hierophantis Athenienfiumadforbitionem cicute,ac de Romae
' nisfacerdotibus,flaminibus, & pontificibus.
Éäll Criptúeftab Hieronymofàccrdotesillos Athe•
§%j| niehfiü, quiGraece γεφάia appellanf, quo ca»
âÄÄ| ftiusinfacris agerent,diuinisqjrcbus incumbe,
ìà§%¤ ;3#forbitione cicützfe ipfos caftraz
ii VETUEròadpontificis dignitaté fueräteleéti,uirieffè dez
finebant,negdineis foret,aütaduoluptaté,autadturpior&
libidiné,quaeresad ipfaetiâ Cöftantinorü Augu.tempora
(ut authores confenfiüt)durabat.Nä&idé refert Hierony.
de Rom. religione,nuliù quidé fàcerdot& apud Romanós
fuiffè bigamínullí$ flaminébimarití.Pótifices aütuiros
£X nobiliffimos & fanétiffimos, quorü praecipua haeccura
&ftudiü fuit,diligenterattendere, ne qüid cötra morcs&.
religionis cultü fieret.Itaq;.ficinpóntificalibusfcriptum:
Expatrijsritubus colunto optima:
Inceftumpontifices,fuprcmofùpplicio fanciunto.
Quodànobis diligëtiuseftconfiderandü, ex his facerdoti
bus,eorumę uita& moribus,quiin Chriftianis facris,aeta
te noftraomnegenuslibidinüátq; nequitiae exercent.
C A P V T X I.
Quám egregia, fingularij; doârina prefiiterit Mercurius Aegyptius •
in rebus diuinis,aceiufdem uerba afcripta dc dco, de mente,
& de 4nimis inlibro defapientia dei.
5] Voplurade Mercurio à nobis perquiruntur, eò.
j| maiora atq;diuiniorauiderifolent,ficut Firmia ,
nifententiae magnopereacccdamus,quiperfxpe
hunc ipfumaffèrit,rerum propè omnium fupra
- CæterO$
1o I S. C 1 P L I N A. 1 1 8. rx. 147

exterosaliosueritatem perfpexiffè,tum Grxcoscompluris


pleraq;ab eodé Mcrcurioaccepiffè,quxde deo, de animis,
ac de mundo referuntur.Sed hæcinnoftris theorematis co»
piosè explicauimus. Nunc illud repetendum exiftimaui,
uodidem Mercuriusloquiturad Tatiü ineolibro qui de
É deiinfcribit:Beatiffimus(inquit) deus,qui&daea
monoptimus dicitur,animam effè incórpore afferit, men
tem inanima,in méte uerbum,deum autemipfum, horum
omniü effègenitorem,acparentem.Itaq; uerbum, imag9,
& mens deieft,corpus quidem ab idca. Idea uerò anima,&
portiopuriffima materiæ aër,aëris anima,animgmens,men
tis deus.Deus inomnibus, ad omnia, circa omnia,& per
omnia, mensadanimâ,anima adaérem,aërad materiam,
Haótenus Agyptius Mercurius,in quibüs ipfà rerum ueri,
tas non edocetur modò,fcd etiä explicatur,quod& myfte,
riailla atq;arcana Pythagareorumcomprobant.
C A P v T X II, .

Qgifint apudiureconfultos iudiccsrecuperatores inextimandisin


iurijs,4c de iudicio recuperatorio copiosè cxplicatum.
È] Requcns mentioeftapudM.Ciceronê,&ali,
È|gsueteres,gehisiudicibus, qui recuperåtores à
§ (É)li Romanis dicerentur,qua ratione,& recuperato
H4§%jrium iudicium eft appellatum, quod in'caufis
(ut fit) Iudicandis,atq3abfoluendis cum recijperatione ha»
beretur de extimandisiniurijs. In huncautem modum con
ftitutaeftaueteribus, ceu ex iurecQnfultis ferè colligitur.
Formarecuperandiiudicia,fiquando in aliqua caufäåolo
malo fuiffèt habitum iudiciú, in eatum relicebat cognito,
res habere,qui receptam caufam,maturo iudicio extifnarët
Itaq; creabanturadidtres iudices, qui recuperandae caufae
ergorecuperatores uocabantur,quórum iudicio,atq;exti»
3 matione
15$ . p E. r. * c R Ι Ν Ι τ τ ' ry $ >H o NE s.
matione,omnis damniillatio atq; iniuria tollebatur. Quse
res ab ipfisiureconfültis copiosè explicaf.Sexaíit Pópèius
legemfecuperatoriäab Aelio Gallo ficacccptâ traditjcum
interpopulü& reges,nationesq;& ciuitates peregrinas có/
uenit,utper ipfos recuperatoresagatur,de reddendis, reci»
piendis®bonis,quzad priuatos pertinerét.Gellius recupe
fatores conftitutos tradit in his,qüae adius referanf,de iniu»
£; afférendisacpuniendis.Ná miffâ (inquit Gellius) xxv
laccus.
affium pœna,faétüeftà prztoribus,utin extimâdis iniurijs,
recuperatoresadhiberent,M.auté Cicero in caufà L. Flac
ci(quem fociü&adiutorem confiliorú,acpericulorú fuorú
uocat) recuperatores conftitutos refert,quiremuniuerfam
percenferent:Recuperatores(inquit)contraiftum,rem mí
inimè dubiâ prima aétione iudicauerunt.Etpaulò mox.Cü
frater meus in Afiae prxfeéturaFlacco fuccéffiffèt, caufàm
itadctulit, Recuperatores uiFlaccicoaótos, atq; metu fal»
fum iudicauiffè inuitos,frater meuspro fua aeqüitate, pru»
dentia® decreuit,ut fiiudicatum negaret, induplum iret, fi
metu còaétos diccret,haberet eofdé recuperatores, Quam
optioné recufauit.ldem Cicero pro A.Cécinna orationem
habuitad recuperatores,in qua perfxpe dehisagitur,C.pre
tereàSuetonius à Flauiorefert Domitiano Augu.identidé
admonitosrecupatores,ne fe perfuforijs affèrtiónibus fem
per accómodarent.Sed &Vefpafianus patcr,Flauiä Domi,
tillam duxit uxoré,(ut ab eodé Suetonio relatú cft) quae in»
genua,&ciuisRoma.pronúciataeftiudicio recuperatorio
a(ferente patre.Neq; illud omittendüputamus, quodinue
terum notisatq; elogijs obferuatü eft,de iudicio recuperato
riohis ÉÉÉ ea res erit,tantae pecuniae iudiciü recu^
peratoriü dabo,teftibusφ publicè duntaxatdecem denücie
andi poteftaté facit.Quæ res ab antiquis notarü magiftris
ita gfcribi folita eft.Q.E.R.E.T.P,i.R.D.T.Q. P,D T. D. D. PF.
- - cA PVT
. • D 1 sc 1 P l 1 N A L 1 B. -x.- a & 15».
* * " . . . ' c A P v T xi 1 1. *; , -
qgiminprudcnter,atq;imperié ab his erralumfit,quifiirpum *
* ' acccperunt pro enigmate,& quod apud authorem Gclliii. —
, , : fcrupum, nonfcirpumlegcndum fit,
È] N magno errore uerfatifunt noftri fer& omnes
%§|grammatici, quifcirpum dixerunt proxnigma
ß Ä§|| te,quodipfùm è Gellianis uerbis acceperunt,in
£4] quibus nonfcirpum quidem, f&d fcrupum erat s
çribendum,utinueteribus,acminus deprauatis reperitur.
Sed enim quo paétoilla enodari poffùnt,quae fine ullis no•
dis funt,cuiufmodi fcirpus haberi debet.Neq;ullus efttam
hebctiingenio,tanę abfurdo iudicio, qui nefcit ipfos fcire
pos uocari enodes,unde illud uetus,cumapud comiQos po
ëtas,tumapud Ennium celebratumhoccarmine:
Querunt infcirpofolitiquod dicere nodum.
Scrupus uerò proaenigmate &ambiguitate ob idà ueterfe
bus ácceptus&ft,quòdin eo anxietas quaedä,&quafiafperi
tasintelligatur. Quod&Sex.Pompeius inlibró de prifcis
uerbis undeuigcfimo infinuat,Scrüpos(inquit)prò afpe- , __
ris faxis accipimus,hincrem fcrupulofàm dicimüs, quae ali Resfrcu.
É in fe afperitatis cötineat.Proindeq;apud Gcllium rez
fertur,uocariâ Graecis ferè znigmata,qüae noftri fcruposdt
xerunt.Cuifentëtiae ac Benediótus Philologus accedit, uir benediâ
£ruditiffimus, ἐκ in ftudiis noftris accuratiffimè do£tus, Fiiioiog
Neq;uifum efthoc loco eos nominare, quihac in redece,
ptifunt.Politianus certè,cum ad authores illum euocarem,
ingenuè agnouit eirorem,fèdin hoc inquit cxteriaetate noa
fträincurrunt. -

Einis librinonicommentariorum PctriCriniti,


PEPR1
140 p e t.. c R 1 N 1 T I D E H o N E s,

PETRI CRINITI
co M M E N TA R I o R v M DE HoNEs Ta
d I S c IP L I N A, LIB. DE c I M vs,
cA P v T I,
pe doârin4Gamalielis Hebraei,& quo iudicio probauerit Iefùm ,
chriftum pro deo accipiendum.
„ Efcio,maiore impudentia,an infcitiafaëìíî
í$ fitâ quibufdam ueterum,ut nö modò con
&
tra Chriftianos populos,fed contra ipfum
§S\ ÉÉÉÉÉÉ componcre aufi fue,

®
- â
rint.Nonenim homines,fedportenta poti
us quaedä,& prodigia dicendafunt,cüiuf,
3S>*s£3SA modi nobiliores mémorantur:Porphyrius
Iulianus Bizantius,Celfus,Aphricanus:qui Philaletéfcri
pfit:Bafilides&alij,qui aufi etiam inter alia flagitia dicere,
quæcunq; de Criftoà prifcis uatibus prxdiéta fùerunt,eade
alijs quoq; potuiffè intelligi,quod ab Auguftino tamê,Qri
' , genes §£ Cypriano copiosëréfellitur.Sedâ Gamaliele He/
zodiétüegrcgièacprudéter traditur:nam cum alios qui«
damfortèreférènt,qüif. uulgò deos probariuellent,utDo
fitheum,Theudam,& Iudamjhi enim cum difciplinarümä
gnitudineatq; doétrinis egregièprxftarent,feg fupra homi
fies ponerét,deceptionibus miäximisufifunt,&à multis pr9
deohabiti.Exqüo fnhuncmodum refpondit Gamaliel.Si
hoc(inquit)de Chriftohumanum confiliü fuit,quàm mox
diffoluétur,uelutiTheudae,Dofithei,Iudae:&aliorú,quiubi ,
mortuifunt,eorum fi&ta&cömentitiadifciplinafublata eft. *
Siquidem non diu probari inter homines potcftimprobitas
aufmendácium,qüod omnis acadcmia cönccdit. Id autem
`~J de
-
D I S C 1 P l I N A. l 1 8. x, : 24:1}.

de Gamalielein Origenis c5mentarijs comperies,quos uir


maximè doçius contraCelfumcompofuit.Sed&ÖÀmaliel
ipfe,iudicio&do&rinainfignisapudHebrxoseft habitus,
quietiam Pauli Tharfenfispræceptor fuit.Vndecumdç
runtueteresad Gamalielis pedeséruditum,ficutiinHiero,
nymo legitur,quiGamalielem hunc,&maximtiuirum atq3
do&iffiiiiüuocat.QuodHebrxorü prxtcreàlibriteftantuf.
C A P V T II.

DeNarfete eunucho,&Sophie Auguftiuerbis ad eum,acrefponfùm


. Narfetis infæminæ infolentiam.
Elatafiint permultainueteriiannalibus de Narf.
$£%$\te eunuchó,eiusq;maximisgeftis,quide Carthê
j$\úlario(utferunt)rignmodò Êátriciaindignitatem;
áëJeftconfequutüs,féd Italix quoq;uniueiíefa&us
ptzfcêtus;eamdiuobtinuit:&omnisGotthos,gentemfero
çiffimam,fùperauit Scgutreshumanæ f&habcíígloriainui
diam peperit.ExquoIuftinus imperator;& S9phia Augu
fiiconiünxNarfetemhuncceperüntinfe&iari.Itaq; Longio
agmcummagno exercitu contra eummittunt.Sophiauëîâ
&inter aliapermulta cögicia,quòd eunuchusforét,hoca3,
dit:utlanam ingyneciofaceref:&penfà diuideret,'quibû
idemNarfes parianimo refpondit;talemf& quidemiteiam*
9rfurí,qualëipfadüuiueretnunquäfàtispoff&texplicare.E,
fimul odio(utfertur)acmetu acççnfus,Löngobarâos, popu
tosin Italiamacccrfit,ut reli&a Pannonia, ad Italixdiuitias
&praedamacccdant;nequidad prgfidium &ultionem Onię
tcrctur.Fuitautem Närfes(ufqüidam tradunt)pius,re/
1igiofus,liberalis,atq; mufiificus,quodalîsâ
me commodiusrelatum eft. .

i € Aa
161, : p B T. c R-1 N 1 T r D e H o R E s;
c A P v T III.
Depopuliimprobitate,ac de exilio Ariftotelis, quâdimpietatisae.
cufatus in Chalcidem profugerit, tum alia obiter non iniocunda.
§Ă Ihil debent intota uitaminus agere,quipruden
\£|£| tigresfunt, quàm populo feipfos committere.
§NÉ| Nec enim bónis ingenijs,atqjdifciplinis,quico
ΕΑΡ] quàm cfttammaléâfféêïíì&infcníum,quàm
imperitauulgi infcitia.Quod equidem innumerispropè ex
emplis falfaeatq; improbæ philofophorü accufationes, eo•
rum $exilia,& cxdés demonftrât:ficutiSocratis, Anaxilai,
ApollonijThianei,& Madaurenfis Apulei,quorü apolo
già abundèexplicant,quàm fit ex Platonis fententia, refu/
giendauulgi improbitas.De Ariftotele autem philofopho
'referendumiillud ££$ ab ipfo Adamantio Origcne
ponitur, quo loco Celfi Aphricani Philaletem mendacij
ac falfitatis arguit.Traditenim Ariftotelem ipfumàiudici•
bus Athenienfiú crimine impietatis fuiffè accufatum, quo»
'niam dogmata quxdam,ut ;ssor axi $•£ì, in philofophia pro•
`tuliffét,quae deorum cultum minus probarét.ExquoAthe
'nis reliétis,Chalcidem fe contulit,ubi diu ucrfàtus,cumlita
teris amicorú adr&ditum uocaref, in hunc modum refpon•
dit:Ex Athenispridem receffimus,idq;eoanimo faétú eft,
necaufàm fortè Atheniéfibus daremus,iterum fcelus com
mittere,ficutiinSocratem commiferüt, néue impiè contra*
philofopbürurfus feciffè incufèntur.Ncq; me autcm latet,
quod idem Ariftoteles,cum Athenisxxx annos in Lycio.
docuiffèt,clàm fé in Chalcidem reccpit,quoniãforet impie
tatis ab Eurimedonte hierophantaaccufátus:fiueà Demoe
rhia. philo (ut quidam uolunt) quòd hymnumin Hermiam pcf
licemfcripferit,cui etiam præ nimio(ut ferunt)amorcfacra
fecit,atq;hocepigramma Delphis incidit: T.•^\x*
• f) i S c I p L I N A L I B, TX; . 163
T. Awro *;7xwlwr ws, •^& usngf-r *pup &rris , • . .

eatur, sig«wp rjfe %p»££••iAvir. .


cú 93rspôr Aìyxw 9: visit véy««i «f«*ivat.
aAA' iv^pof wivrw xfw«*avoi ^oAiop.
C A P V T I III,

qgefünt maximè à dijs roganda,& quomodo:ex Platone, tum


uerficuli Perfiani dcuotisperagendis.
Leganter Platophilofophus& eruditèpruden
tiam atq;iuftitiam in fuis legibus expreffit,fed
$\| uel in Alcibiade(qui liber de uoto infcribitur)
3*23] eius honoré & cultum fic recenfuit :Perfpicuü
(inquIt)€ft,& apud ipfum deum,&apud homines bonae p.
meritis,iuftitiam & prudentiâ praecipuè honorari. Pruden- ! rudei
tes autém acíuftiillimeritò diéendijquiprobè norunt,quae*
ergadeum,quzq; erga homines agere atq3dicere conuenit.
ÉÉ Plato,quxmeipfum cómmonent fententiae ue•
teris,quam nonminus ftoicorum porticus,quàm uniuerfà
etiam?cademia honore fummo profecutaeft.Ita efiìàphi»
lofophis uelutex Delphico prolatum: -

sic uiuendum cum hominibus tanquàm dcu, uideat:


sicloquendum cum dco,tanquàm homines audiant. -

Cujus fècundapars (utinquitVeétius Prztcxtatus)abun,


dè fancit,ne quidà dijs petamus, quoduelle nos indecorii.
fit.Nam & Plato idem copiQsèhocipfo libro explicat,quae.
maximè adijs petenda funt,& quoahimo,nefortèin Öedi
pirogationes, maiore affectu, quàm ratione gepcllamur. _ . .
Stoiëiautem tria potiffimum â dijs roganda affirmant,bo, tria à
nam mentis,bonam animiualitudinë,tertio córporis.ftaq; pctranc
Perfius poétauidcturAlcibiadem Platonis perüidiffe, qui
infatyrâ quidcmadMacrinum ficde uotis peragendisio,
quitur. - * _. · · · - -

!. - X z Funde
444 : P E T. ; c R I N I T I D E- H o N E s,
Funde merum Genio,non tu precepofcis emaci " . • -

Que nififeduétis nequea* committere diuis. .. *

At bonapars proccrum tacitalibabit acerra.


Cuifèntentix&illudapud Iuuenalemaccedit:
orandum eft,utfit mensfanain corporefano,
fortem poßeauimum,hortä terrore carentem.
Qgifbaciurauite cxtremum inter munera ponat
Nature,qui férre queat quofcunq;labores,
Qùin &in iure pontificum apud Romanos ita fcriptum
traditur: s3
* Ne audento placare donisiram deorum
caufim uota rcdduntopæn4uiolati iuris effo.
•,.• ^i
… '; cA P vT v. . •
- ,*.a quantumconcefferint Cbrifto Rom.imperatores, Tiberiu, & Hae ,
... .. * drianus,4c de Alexandro etiam Scuero,qui chrifluminter , ,..
• * *. .i : . alianumina adorauit. '. :

§i] Erfxpe accidit, utà uiris doéìioribus quæratur


â
quoînprecio apud Roma, imperatores Chrifti
£i numz fu«rit,quo uidelicet tépóte,aut quo cultu
Κ Romana ciuitaseü profequütafit. Ad hoc ego
cum aliquando effem refponfürus, talia propemodum de
ipfo Chfiftianorúdeo obferuaui. Etprimiò quidem exau•
thoritateueterüconftat,Tiberiücaefaremuoluiffè Chriftüä
fenatu,populoq} Romanoadorari,idq; etiam ab eo relatú
eftad fènatumcumpraerogatiua Tiberiani fùffragij,utabo
undèalibidiximus, quòd & Páphilus Eufebius,acFlorés
Tertullianusaffirmant,S&d& moxczf.Hadrianusdeado•
rando Chrifto cogitauit, eidemq3 templa condere inchoa»
uit,ficuti Aelius Lampridius ad Conftantinum imperatoa
rem teftatur. Qui Augu.(inquit) Hadrianum ab incepto
deftitiffè,ueritumnccitcraefiamitemplaeffènt deferenda;
- ^ . ,. quoniam
• D I $ C I P. L 1 N A L I B. X. 14$

quoniamprxfeétifàcrorum,Hadrianoperfuafèrunt,Chri•
fiianos orìneis aliquádofuturos,fiilludeffeciffèt.;Ex quo
idcmmutatoanimi;ppofito,acerrimèmoxuniucrfam Chri
ftianorum faétionem eftinfèétatus,quod & commentarijs
fuis&ediétis propalämteftatuseft. Alexanderauté Seuce
rus,qui optimus imperatorefthabitus, quiq; Antonio Eli
ogábalofucceffit,plurimum Chriftianis detülit,&Chrifti
nümen inter maximos&feleétos dcos recepit:fiquidem
infâcrariofuo(quodab Aelio LampridioLararium appei
latur) inter prinçipes diuos,&animâs(utinquit)fanótiores
Chriftum habuit,cum quo ibidem Appollónium Thiane
um,Abraam,& Qrpheüm coluit. Idem quoq; Alexander
Augu.in mingre Larario Achillè,&alios duces maximos
habüit,ficuti M.Ciceronis & Vergilijfimulacra,quépoç^
tarum omnium Platonem uocitabat,
C A P v T v I,

-
vnde apud poëtam Vergilium ramus aureus,& uifcus iniliceinr
vi Aeneidos,ac demagia Druydii vcrg.carmë expofitum.
Atis compertü eft Pub.Vergiliíiadeò multipli•
ci,&uaria doétrinaprxftitiffè,ut& caeleftia pari
3ÄÈÉ| ter,& humana maximè intellexerit, quod eius
àÈê] diuinú carmenprobat,in quo & fàcra omnia,ô£
Numanae leges atq;ritus,tanta eruditióne traétanf,ut eum
mirari potiùshomines poffint,qüäm pro merito fatis lau·
dare.Sed eiufdemcarmen referemus,in quoderamoaureo
agit,quéTroius Aeneas expraecepto Sybyllæ Deiphilead
inferos detulit,cuius etiäfpeciem uirenfiuifcofimilë dixit,
& inopacailice #$. qmniauidenfmihi exphiloa
fophia,& fàcris Druydüeff&affumpta, quibusreligio fuit
par quiddamdeuifco & roboreagere.Qúod quidem fufpi
carilicct,quoniä&uifcum ÜÊ
hic,&ilicem opacam
... ” X 3, nominat,
186 P E T. C R 1 N I T I D E H O. N E s,
nominat,quae inter glandiferas etiã refertur.Ab ipfo effi po
&ta (ut eft author Macrob.)plerüq; fieriuidemus, utremo•
tiores ritus,ueterüqgcerimonias innuendoattingat, etfi Au
relius Cornutus,uiralioqui doétus,fi&um hoc de ramo ili
cisà poëta Vergilio falsò exiftimauit:ficautem Vergilius:
Accipe que peragenda prius,latet arborc opaca
Aurcus,& fòlijs, & lento nimine ramus
Iunoniinférnæ diétusfacer,hunc tegit omnis
lucus,& obfcuris claudunt conuallibus umbre.
sednon antè datur,telluris opertafùbire:
Auricomos quàm quis deccrpferit arbore faetus.
Hoc fibi pulcbrafuumférri Proferpina munus
Inftituit,primo auulfo,non deficit altcr -

* Aureus,& fimilifrondefcit uirga metallo. .

' At uerò Druydes (qui Gallorü uates acfàcerdotes forent)


nihil habétuifco& robore,in quo gignatur facratius:ficuíi
C.Plinius teftatur. Hienim(inquit) roborü lucos eligunt,
neq3 ulla fàcra fine ea fronde conficiüt.Quicquid etiam illis
adnafcitur,ècælo miffüm putant,fignüqgeffèeleétae ab ipfo
deo arboris.Eft autem id rarum admodum inuentu,& rez.
ertum magna religione petitur,& ante omnia fexta luna.
„ „Idem quoq; Plinius:Sacrificio (inquit) epulisq3 ritè fub
“°"arbore prxparatis, duos admouent candidi coloris tauros,
uorü cornua tuncprimùm uinciunt, facerdos candida uez
fi&cultus,arborem fcandit,falce aurea demetit, candido id
excipitur fago,tumdemum uiétimas immolant,precantes,
ut fuum dofium deus profperum faciat, his quibus dederit.
haec.Ha£tenus d&religioné Druydum ad robur & uifcum,
quæ poëtam Vergilium (ut putd)adramum illum aureum
ihclinarunt, ex qiio illud fubdit: -

sedibus optatis,gemina fuper arbore fidunt:


frefjfit , IDifcolor unde auri,pcr ramos aura f refiilxit, -

- - Quale
D p*S C I P L I N A L I B. X. 16/,

Qgalefòlctßluis brumalifrigoreuifcum
frondeuirere noua,quod nomfùa fcminat arbos:
Et croceofaetutcretes circundare truncos.
Talis eratf}ecies auri frondentis opaca ››
._ ilice,fic lenicrepitabat braétea ucmto.
uitinhacfenténtia & Domitius Veronenfis,uir inperqui
rendis ueterum monimentisacris ingenij,&inexponendis
authoribus diligens, quem tamen immatura mors nobis.
praeripuit. -

-
- , • - c A P v T . v 1 I,
De Hetrufca difciplina,& quo ftudio Romani nobiles ad eam difcen
dam mitterentur,acuerfus ibidem cxxii additi. T.

í Ar.Cicerocüdcdiuinatione diffèrit,copiosèpro
j\jAi|bat,populum quidem Hetrufcümaximèprxfti
15 Ví|| tif{&,inobferuandis, nofcendisq; augurijs& o•
1$%!] ftentis:nam & aliquotâ ueteribüs célebranf,in
quorum cömentarijs difciplina haecabundè exponerct:fia
cutià Macrobio,Cenforinoq3&alijs ueteribus tradif.Qua
in refèruatüeftà Romanis, ut principü filij,qui in urbefo,
rent,Hetruriae populis traderenf, quo hanc étiá diuinandi *
partem edifcerét,ficuti uerba hæc Ciceronis teftätur: Bene :
(inquit)apud maiores noftrosfenatus dccreuit,quandoflo ,
rebât imperiü,ut deprincipjfilijsfex,fingulis Hetruriæ po
Ę indifciplinâ traderenf,ne tantaars, propter tenuitätë
ominum,àreligionis authoritate abduceref;ad mercedem
& quaeftü.Ex quibusapertè conftat,quoftudio& diligétia
É; cftâfènatu,populoq; Rom. üt cognitio illa Hetru
çædifciplinae confèruaref,quod ipfum & Liuius in Rom.
hiftoriangtauit,quofcientiífimè callerent, quæcúq; de cx, '
Iotaéta effent,gminia% prodigia,portenta, & oftétâ, quod •
& C.Plinius,&alijafferunt.Exquo etiaminfacris üeterá,
& pontificalibuslibrisitafcriptum fuit: va

££unia
14$ .: P E T. c R I N I T I D E H o N E S.
IDifcunto ignariâ publicis fácerdotibus - - s
Hetrurie primcipes difciplinam docemto, • i
Qgibus diuis creauerimt procuranto:
Et idem fulgura & obfitapianto.
Quaeobidafcripfimus,utCiceronis locum facilius tenere,
mus: cum nemoprorfus ignoret,cxlüipfum,eiusq3parteis,
abHetrufcis olim fignatas,&infedecim diuifum:nam &fu!
minum generaundecim & deos nouem, qui ea iaculentur,
ftatuerunt:rationespr9dendo,quidex quaq; partefignaret,
quod&C.PliniusàdVefpafiafium Auguftüm demöftrat,
- c A P v T . vIII.
foecura & periculis eorum:quiimperio præfùnt:ac Saturnini Augufti
uerba 4dhocipfum pcrtinentia.
§ä) Etus eft diétum, &{àphilofophis approbatum,
Ἀέ|tyrannos quidem,& principes quàm rariffimèfe
%)| nefcere:quoniam tam uaria illis,tanq3 fumma pe
£*?}ricula unde quaq3 immineant, prorfus ut quã æ•
errimè communem liuoris,& periculi fortem,pofIinteua
ere.Quam rem totprincipüm & imperantiü fubitae neces,
atq; cæóes maximae âpprobant,cum pauciffimiomnino fué
rint,quifuofato pcrierint.Itaq; permulti admodumreperti
fünt,quihancimperandi curam,uelutinquietâ,xftuant&m,
acpérhiciofamrefugerunt,quodequidem exüerbisipfis&
oràtione AuguftiSaturnini imperåtoris rcferendum cenfui
çjuo cumulatiusa quouis intelligatur,quá & eruditèSature
riinus&grauiterd&imperatorum difcrimine&periculis diT
feruerit.Nefcitis(inquit)amici,quid mali fit imperare, nam.
8 gladij,&tela,noftris ceruicibus impendent,imminentha.
ftâ undiq;fpicula,ipfi cuftodestimentur,ipficomites formi
dantur,noncibuspro uoluptate, non itcrpro authoritate,
non bella proiudicio,nam arma proftudio.Adde quòd 9•.
Imnt$
D I S C I P L 1 N 'A L I B, . ><, f69
mnisxtasinimperioreprehenditur.Senexeft quifpiam,in•
habilis uidetur,fin minüs,ineft furor. Nam quod imperato
rem me cupitis,inmortis neceffitatë me trahitis. Sedhabeo
folatium hoc mortis,folusperire non potero,Hæchaëtenus
Saturninus,cum áfuis purpurameffètindutus,ficutiM.Sal
uidenusaffirmat,eleganter quidem &do6tè.Siquidembo»
nas litterasSaturninus egregiè coluit,&facultaté oratoriam
ftudiosè didicit,quod &Vöpifcushomo diligens recenfet.
C A P V T I X.

IDe antiquorum proprietatcin carminc,in rebus cxprimendis,fimul;


Accij poëtae ucrfus appofiti exArgonautis elegantißimi,& Q.Ennij. .
Nprxceptis ueterum,quideipfà clocutione ßti
pferunt,illud praecipuè uideo cömendari,utuer?
barcbus maximè cóueniant,& inquaq3 adtione
M*Aê defcribenda,ficabfpluatur oratio,ùtres geripo^
tius,quàmcomponi uideatur.Itaenim intereffètepütes,nö
iocunida uerbis fuauibus,atrocibusafpera,quieta fœdatis,de
duétis humilia,grandibusarduaproferuntür,Vndeilla ora
tionishoneftas,&quafi certum decusoritur.Quam quidem
partemfummo ftudio uidentur mihicöfecutiüeteresautho
tes,tumhipraecipuè,qui fabulas gdiderunt,ut M.Pacuuius
Attilius,Neuius,& Accius,quòd in illisuitggefta,&homi
num mores,habitusq;pro reipfâ effingerentätq; éxprime^
rent,cuiufmodi carmiz illud cftAcciahüex Argonaùtis, in
quopaftoréelegätiffimedefcripfit,qui primünäuim(cuino
menArgo)produIafpiciens,illico miirabundus inhuncmo
Tanta molcslabitur: [dum uociferaf.
Fremcbunda cx alto ingentifonitu & ftrepitu
Prefe undas uoluit,uortices uifufcitat,
Ruit,prolapfa pelagus refbcrgit,profluit,
Ita dumiwtcrruptum credas nymbum uoluicr,
Y Dum
« i7o P E T. cR I NITI DE H o N. E s,
Dumquodfùblimeuentis expulfùm rapict •

saxum,aut procellis,uel globofos turbines


Exijîereiétosundis concurfantibus:
Nifi quas terreftreis pontusftrages concict.
Autförté Triton fùfcina uertens fbecus.
subter radices penitus undant in freto: •

Molem exprofùndofaxeä ad celum cruit.


god carmen, non Priftianus modògrammaticus repe*
tit,fed& Q.Lucius,Balbus, in illa cele5ri difputatione de
naturadeorum,& fialicubideprauatum atq} inuerfum le,
gif.Iam uerò&illudQ, Ennij nónne adeò propriè, adcò
Eruditè faétumeft, de augurio Romanae urbis çondendae,
utin mcdiaurbe uerfaritè credas, Romulumq3 ipfum,&
Remum certanteisafpicere,deimponendo urbis nomine,
ut minus fortè mirum fit, fi& Adrianus imperator Ennia,
* nos annaleis fupra omnia quidem poématacommendaue•
rit,fedapponamus carmen:
Certantes magna cum cura,tum cupientes
Regni dantoperam,fimul aufficio, augurioj;
In monte Remusaufpiciofe deuouet,atq;fecundam
scruatauemfolus.At Romulus pulcherim alto
Qgerit Auentino feruat genus alta uolantum, i
certabanturbem Romámne Remám neuocarent:
omnibus curauiris,uter effetinduperator
Expeéìant,ueluticonfùlcummittere fignum
vult,omnes auidiffeétant ad carceris oras: …

• Qgimoxcmittat piétis éfiucibus currus• +

sic expeétabat populus,atq; ore timcbat: - -

Κebu4 utri magnis ui&oria fit data regni: -

Intereà fol albus receßit ininfra noétis.


Exin candida fe radijs dedit iáa föras lux:
Etfimil ex 4lto longépulcherrima prepcs
•• p1 s c 1 P L I N A L 1 B. x. 7 171*
ILeua uolauit auis,fimulaureus exoritur fol.
cedunt de celo tcr quattuor corpora fanéta
Alituum,prepctibus fefe,pulchris} locis dant:
Confpicit indefibi data Romulus effepriora:
g Aufficio regni ftabilitafcamna,foliimj;.
£Quos uerfus & apud Ciceronemcomperies,cumdiuinati•
onis parteis proféquitur.
C A P V T ×.

Que ratioficrit,neflaminesfaccrdotes apud Romanosnodum alia


quem habcre poffentinucftibus,& quàm libera,& aperta
<Je dcbct animorum coniunéiio interamicos. *.

] N his facrisatq; cerimonijs,quas flaminesfacer


dotes apud Rom.dicuntur obferuaffè,& illud à
ueteribus notatum eft, fuiffè nefas, uti nodum
#*$4] ullum haberëtinapice,incinétu,aut in ulla alia
parte.Qua in re allegoricós intellexerunt,pertinere ad ui/
rum integra fide,optimisq? moribus prxditüm, nihil diffi
mulantcr,autfubdolè agere in deorum fàcris, fed liberè,&
aperto examine,adfidem& ueritatem ofiìia referre. Quod
ipfum in amicorü quoq; officijs prxftandum eft, ut â Che
roneo Plutarcho probatur,fimódòhifunt tales uiri, quorú
uirtusatq;prudentiaoptimè intelligat, quantum fit amico»
rum caufis,atq3 commodis concedendum, quod & poëta
Lucilius docet in carmine ad Albinum,quo uirtutis digni•
tas,officium,atq; gratia prudentiffimè èxponitur, Itaq}έon
fueuitQricellariusnofter,itaamicos probare, ut in eórum
animo iudiciü,in iudicio officium reponat,uir unus
(quantùequidem iudicio meo confèqui poß
fum)in omnibus uitae muneribus extimâ
dis,atq; cognofcêdis fummapruden
tia atq;confilio.
- Y 2 c AP y T
172 : p E r. c R 1 N 1 T 1 D E H o N e s.
C A P v T X I. I.

- Demultipliciacfingulari doârina, M.varroni, & quòdidemta*


menâ Palemone grammatico contemptu, fierit, ac iniquißi
m4uoce porcu* appcllatu*. ' -

§ä] E Var.Terentionotum eftomnibus,quantum


\\| omnisantiquitas eius ftudium,atq} mültiplices
§}} doétrinas extulerit,utomnium quidem togato•
3®] rum doétiffimus habitusfit,cuifèntentiæ NM, Ci
c€TO,& Fabius Quintilianus calculumadicccrunt.Itaq; fic
Maurus Terentianusad Nouatemum: .

vir doäißimus undecunq; Varro. - -

Qgitammultalegit(üteftauthor $£#y?
utaliquid
eifcribere uacaffè miremur,tammultafcripfit, quàm mul,
ta uixquenquàm legerepotuiffè crcdamus.La&antiusuee
rò Firmiianus,qui&ingénio,& eloquentia,uirdo&tiffimus
meritò habetur,ficde eódem.M.Varro (inquit) quo nemo
unquàm doétior,neq;apud Graecos,ncq;apudLatinos ui
xit.In libris diuinarum rerum,dehocegit,quos ad C. cxfà
rem fcripfit.Atq;hzcctim itafehabeãt,quàm improbè ob»
fècro à Rhemnio Palemone,quäm imprudéterarq;ineptif
fimè faétum eft,quieumipfumM.Varronem,omniumidi
fciplinarum parentemacprincipem, pro imperito homine
feétatus eft,&undemq;etiämporcum(fidijs placet) appel•
lauit,dignus eonomine Palémon,ut in fuilealiqu6dintru
deretur, quo infolentisaudaciae,atq} importuniffimae uani
loquentiae poznas lueret. De quo & Suetonius Tranguile
ius meminit,quod ego idcircöappofui, utquiuis poffitin•
telligere, quàm fint quorundam ingenia contra ueri
tatem óbftinata,atq3illis plerunq;uiris infenfa,
qui & colendi ab omnibus,&propèado
randifunt,pro egregia,fingula•
tiq; doctrina.
cA P V T
ID I S C I P L I N A L I B. X. 173

C A P V T XI I.

Quid inlibris iureconfultorumfint Exconfùles,Exqueftts


res,Exprefti,& alia eius generis,quodjfubagre
fia,&parum Latina[unt.
ä§]Nuenioapudnoftros iureconfultos,& aliosau
1§|thores,hzcuocabula exquxftores, exconfules,
§|exprxtores,& alia eiufdém generis: nam Symo
4$%jmächus,& Boëthius excöfuIes ferè uocati fünt,
ätq5fiisueiutidefcriptionibus eorum nomina honeftarifo
ferit, Iuftinianus quioq; Augu. in epiftola ad Rom. fenatú
Ioannemexquxftoré,& Léóntium, atq;Bafilidem exprx
fe6tQs praetorioappellat. Quibus uerbis quantú equidem
poffum colligeré,éos uiros defignarunt,qui dignitateipfâ
cöfulatus,aufquaefturae funéti éffènt.Sic jÉ eXa

gí; quòd abfoluto munere, à magiftratu uacarent,


eno autem imperator fcribitadprxfeótum Archadium,
placer&fu* dignitati,ut qpatricij,uel expatricij funt, quię
magiftriofficiórum,aut fäcripalatijcuftodes, uel ordinifè
natório fociatifuerint,non póffintnifi ab imperatore ipfo,
aut facris cognitoribus iniüs uocari,autpuniri.Simulq3ad
dit:eos uiros qui dignitabus maioribus fun6tifunt, minio
mè oportere omnium iudicio fubigi, aut pocnis mulétari.
Itaq; hi homines exprxfeóti, exqùàftore$,& exenatores,
in Iüftiniani conftitutionibus nuncupantur. ApudVarro,
nem uerò,& M.Tullium excuriatos,atq; exterminatos le, Excuria
gimus,pro his,qui extra curiam miffifufit, atq;extra tcrmi Exterm
nos.Sedhaec honeftis authoribus recepta,& cófecratafunt,
illaparum Latina,&admodumfubagreftiauideripoffunt.
Neq; enim apud eos comperiuní, qüiLatina oratione ufi
fùnt:fedexill9(ut opinoi) Augüftini fæculo, in quo ferè
Caffiodörus Apollinaris,Enodij,ac Fuga ; numerant,
3 qui
174 P E T. c R I N i t r D E - Hio s e s.
quifm?gi$$identur Gallicum aliquid&peregrinum ref.,
re,qtiàm Romanum acprobum fèrmonëmi. pfâ enim di•
cendi elegantia&puritäs,cum Romano imperio paulatim
amiffaeft;Quod & noftet Ioannes Corfiusjcum Pontano
differuit, uifnon minori iudicio quàm uetérum doéirinis
excultus, * -

- - C A P v T x I I I,
* Prientifententiarelata,quo confilio acrationeutideteamus,
•. in decernendis caufis interamicos uelinimicos.
ά] E PrieneoBiante complura in Grxcorum mos
\\|| nimentistraduntur, quaeuiriiudicium,atq; fapi
entiamfingüläïêï probant,fed quodab ipfore,
È$] latum eft de his quiinteraliósiudicium fáciunt,
£iniinè contemnendum illis cft,quiliberali ingenio fùnt.
Dicebatenim mallefeinterinimicos,quàm intëïíôáé
£* aliquaftatuere. Nam ex amicis(ifiquit)alterum prorfus
inimicum habueris,ex inimicis uerò ålterum amicii, Quo
circa njeliusacpotius cenferidebct,amicum fibiadipifèiid
• Proférendo iudicio,autàrebusiúdicandis penitus ab,
ftinere,nifi exprofeffo ucritas ipfa fidéipatro,
cinetur,cuius caufa(utacademiciaffè,
sunt) nullae quidem contentiones,
aut inimicitiae refugi
endae funt.
fimislibri dccimi commentariorum Petri criniti.
ÉETRi ,
175:

c O M M E N T A R I o R v M D E H o N E s T A.
D I S C I P L I N A, L I B. V N D E C I M VS,
C A P V T I,

Mirificum prodigium defilmine iw natali M. Tullj exannalibus Eu


tropij,ac de uiribus ctiam fùlminum non nihil.
È] Ingsputauiabfurdumfore,fieainprxfèns
j|referré, qux Romanusauthor Eutropius;
| in hiftoria adValentê Augu. prodidit dé
?] ' | M.Cicerone,atq;mirifico prodigio, quod
$- Q. £]obtigerit de uirgine Romana,qùàrinitine,
s**]recxIeftiignetäêtafuerit. Vnde tam egre,
giadicendidignitas,&abfólutü eloquëtiæ praefcrio. ÉÉÉ;
5eref,fedoppónam Eutropijuerba, quo manifeftiùs appa
reat,quantâ fit etiã uis& natura monftrifica fulminô;Béîio.
(inquit) Iugurthino M.Cicero Arpini nafçitur, matre El•,
bia nomine,patre uerò cqueftris ordinis, ex regio Volfco»
rum genere.Eodem3tempore qugdam $. omana,in
Aquiliâ pergens,iótüfulminis exanimata eft, omnibusfi.
nefciffuraafiqua ueftimêtis ademptis, acpe&oris,& pcdú
uinculis diffòlutis,monilibus etiá,&{anulisdifcuffis, illefo
corpore,nuda iacuit, equusq3(inquit) eius pari modo frev
nis& cingulis pemptus iacuitdiffolutis. Haecfatis depro»
digio uirginis. Neq; efiì me praeterit,uaria quidem ac pene
incredibilia fcribide fulminibus, nöab Ariftotelemodò &
alijs Grgcis,fedab Anneo Seneca,&Plinio.Nam intcralia;
&illud inueterum monimétis traditur, quod Martia prin Marti4.
ceps Romanorum,cum grauidaforet,fulmine íéta, exani,
matopartu citraullumaliudincommodum fuperuixit.
- - CA Py T
174 P E T. C R I N I T I D B H O N E S.

C A P V T I I. -

pe officio tribunimilitum exfcntentiaAureliani Cefarisimperatoris:


- & eius epistola afcripta cx Vopifci hi$toria.
#=TVm geftaRomanorum principum nuper lege
ôremus,nulla me pars magis detinuit,quáfícübi
É[militaris difciplinæ præcépta,&leges notarcnf,
§%]quoniam noftra haec aetasjtabelli§affiduis uex
#38atur,utuniuerfàm propè Italiam grauiteraffici
ànt.Sed illud inprimis Aureliani principis medeleétauit,in
quo tribunümilitum prudenter monet,quaratione,& con
filio,uti debeat in exercituregendQ,& copijs alendis,uerba
exAurcliani epiftola fubijciä,quofacilius legentes,haec etiá
expendant.Siuis(inquit)tribunus £ffe,imòíuis uiuere,ma
nuis militú contine,nemopullum alienü rapiat,ouem nemo
contingat,annonafua contentus fit:de præda hoftis, non de
lacrymi$ prouinciam habeant, Arma terfa fint,ferramenta
famiata,calciamenta fortia,ueftis noua,ueftcm ueteré exclu
dat,ftipendiüinbalteo,non in pompa habeat,torquébrachi
alem, ô anulum apponat,equum faginariü fuum defricet,
captum animal nóuendat, mulum centuriatum cömuniter
curct,alter alteri quafiferuusobfequatur,àmedicisgratisςu
retur,arufpicibus nihil det, in hofpitijs caftèfeagant, quilia
tcmfecerituapulet. Hxchadtenus Aurelianus Cxfar, quae
fiquis etiam apudauthorem proprium requirat,is Flauium
Vöpifcumadcat,qui de imperatoribus Romanis fcripfit.
- C A P V T I I I. -

Ibe Pythagorica metamorphofi, & Laberij poëtæ uerfùs


apud Tertullianum recogniti,atq; expofiti -

§\On abre futurum putaui, fi Laberianos uerfus


ÉÉÉfubtexâ, excius mimis. Nam & Florentis Ter?
&£|tulliani locus fignabitur , & alia quoque non
*] infuauiadePythagorancciniocunda fubiunge,
- - - - -. - - - -
InUS.
3 D I- S C I p L I N A l IB, * I. - 177
*mus.Inhunc igitur modumde Pythagoricamctamorpho»
fiiocatus eft Laberius:
Et 4udiomala multa etiam ex bonis,
Par illud: ut nos olim mutant philofophi,
Et nunc de mulo hominem,de muliere colubrum
Faciunt: & cx diuerfis diuerfâ alia.
Quos uerficulos uel in commentarijs Nonianis deprehen»
d€s,quanquam alicubi deprauatos:nam & in Apologetico
Tertullianus,quem contra gentileis compofuit, partem ex
his eleganter eft mutuatus.Agêiam(inqüit)fi qüis philofo
phus É. (utait Laberius defentcntia Pythagorae) ho•
minem fieri ex mulo,colubrúex muliere,&ineam opinio•
nem omniaarguméta,& eloqurjuirtutem detorferit,n6nne
& fenfum mouebit, & fidemiinfringet: Etiã ab animalibus
abftinendum,propterea perfuafum quis habet,nefortèbu»
bulamdealiqüo proauo fuo obfonet. Qgae uerbafatis me
cómonent Pythagoricztranfmutationis.Isenim Pythago,
ras, non modo Euphorbú.paphonem, Homerípóétamife
fuiffè aliquädo diéíitabat,fed & Pyrandem poftéa:& mox
Callidenam,ac demum praeftantiforma merctricem, quae
Alcefuerit appellata: unde & nos inpoëmatis olim noftris
inhunc modumlufimus:
-
Adde quôd is leges,legunj; oraculo nouit:
que [eruanda dedit Samius myfteria uates:
Cur etiam plureis uariato corpore fórmas
Prætulit:atq; idcmfimofi nominis Alce:
Moxq; melcthcos animos,& pcétorafùmpfit:
Et modò gemmantcs alcs Iunonia pcnnas
Explicat:& bclloferus induit arma Pyrandes.
Plotinus quoq; Philofophus in libro de fuo,cuiufq; Genio
cum de animjmetamorphofi différit,inhunçpropémodum
idipfum profequitur: Quicunq; (inquit)humaííá proprie
t. - Z tà
- • -
-
178 - P E T. C R I N I T I D E H o N g s.
*.

tatem feruarunt, iterum & ipfihomincs renafcunt.Quiau


tem ad fénfum defecerüt,bruta equidem acftolidaaniman
tia redeunt,fed ita tamen,utqui& iram adiecerint,fera exi•
ftant,& pro ipfa intcrfedifferentia diffèntiant.Qjiuerò in
libidine & uoluptatibus uitam egerunt, falacia, uoluptaria
animaliareuertuntur.Quod finecfenfuipfo,necfenfüs par
teufi fuerint, hi utiq; omneis plantæ refurgunt: quoniam
in his uel animustantum uegctalisfuerit,néq;aliudegerüt,
uäm ut in plantas uerterentur. Quiautem muficis modu•
Iisaffeéti,acdeliniti uixerunt,fiin caeterisnö degenerarint,
animalia muficarenafcuntur.Et qui fine ratione ciuitates,
atq;imperiarexerunt,aquilae fìunt,nifi&ipfialia prauitate
fint infè&i.Nam& quiabfq; fàpientiafublimia improbius
traétant,caelum fufpiciunt,inalites commutantur,adaltiora
femper deuolantes.Qui uirtutem autem ciuilemaffècutus
eft,homo reuertitur,Qui minimè adeptus,inciuile aliquod
v. animal,utapem,&inaliaeiufmodife trãsformat, Haec Plo
tinus,de quibusalibidiximus commodius.
C A P V T I I I I.

- IDeflatua Niobis à Praxitele,& ibidem Aufonijpoëte nobile


«. . . epigrammaex Græcorum de eadem Niobe cx
JPaufanie commentarijs.
NGrxcorum poëmatis uarialeguntur de Nioe
bis forma,eiusę imagine, quam Praxiteles lon
gèpulchcrrimäfculpfit,unde eam quoq;p9ët£
Öïxci magnoftudio cclcbrarüt, ciufmodi hoc
fubdit. - - w _ -

E. 33,, μὰ θυ} rv'£*P xj*•P.$« ^* Aifei*


zάρ xr«firiAws 'φιπαλιμ άι}γαζέαατο •
'Auföïíüôùerò Gallus,égregieadmodum Latino £pigrá
matéfècutus Grxcorum füäüitatematq;indolcm,fic €iuf/
dcm ftatuam exprcffit; • .
2 viucbam
p 1 s c I p L I N A. L i b. ' xi. ' * g7$
'viuebam,fumfa£ta filex, que deinde polita
Praxitelis manibus uiuo iterum Niobe,
Reddidit artificis manus omnia,fedfine fenfu:
Hunc ego cumleff numina,non habui,
Quo carminenihil utiq; legi poteftcultius,limatius,do&ti
us,adeò ut Marullus nófteFBizantius, uir elegáterdQ&tus, Marullu
atq; inexaminandis carminibusgrauis cenfor,apertè affir,
mârit,nihil féufquàm legiffè, atjfetiam audiffè élegantius,
melius,abfolutiüs. Fuit autem Niobes Phoroneifilia,&
Apis parens,utin Eufebijannalibus notatum eft,quos ma
gna exparte ex tomis Maneti tranftulit. De hac complura
fcribuntur apudauthorem Paufaniam,qui feinquit in Syz
pilo Niobis fimulacrum afpexiffè, cuius fiunc admodum
fpecies erat,utpropè accedentibus petraabrupta uideretur,
procul autcm cerhentibus mozfta,& ploransmulicr.Qgin '
à Romae intemploSofiani Apollinis imago Niobis cele
brata eftcumlibêris mozrentisjfèd eam tamen dubitafSco
pas,an Praxiteles fecerit, quod & C.Pliniustcftatur.
- C A P V T v,
hiftoria ex C. Plinio de oétauia Augu.que ex oui augurioinfinu
confiti,fexumfiture prolis prænotauit,& alia
item nominiorunda.
■ iTgnum memoria eft, quodà C, Plinio traditur
Á § | iîhiftprxno
oria naturalidéLiuiae Augu.ftudio& cu/
§ §, ; ra,ad fcendamprolem,&filijfexum, quo
£43*$j grauida erat ex Neróne impcratore. Cum cnim
înîUU€Ttä éffèt,& auidiffimè cuperet uirilé fexum parere,
hoc puellari augurio ufa traditur,uti exeo partum praeno^
taret. Ouum in finu fouendum accepit, fubinó illud nu^ •
tricidatum ad refouendum per uices reddebat, necubi tۥ
poradalendum fœtum intérmitteret. Neq; falfo augurio
fertur augurata; fiquidcmTib.czfàré pepérit, Illud quoq;
'' . ' Z z notandum

-
1®os P E Tr. - C R I N I T I . D E H o N E $.
inarius,notandum,quod inueterum annalibus lectum eft,GalIina
riüfuiffè quendam,cuius nom& adhucrequirimus, quimi,
rificaarte,gd exquoq; ouoforet,przuidebat, quod ipfum
à Plinio etiàm dcfcribitur,& fiminus id credendum üidet,
- cum ingenuè idem profeffüs fit, haud in omnibus fuamfè
.*. fidemlégétiaftringere, fed eam potius ad authores ueteres
relegat.Nän&cullüm quidem mendaciü tam falfum,tanq;
impüdens eft(ficuti Plàto teftatur) quinfuis quoq;autho?
ribus defendatur. -

C A P v T v I,

I)e origine dci Canopi,ac ciufdemfimulacro,& quocom=


mento acfraude pro dco fit habitus.

ÉÉÍ reperiturde origine dei Canopi, & quo uideli»


cetcommiento Aegyptijfàcerdotisadcultú,nua
à&] men4 deuencrit. Férütenim, quòdipfiquidem
Caldaei peruarias orbis regiones ígnem circumuehebant,
uelutiproprium acfummum numen,quòd eo quoq; caete?
rosomnis deos,eorumq3fimulacra deuincebant, quxcunq;
exauro,xre,argento,eboreόguelalia quauis materia effènt.
Ficbat enim ut ignis planè fùperioreuaderet. Conuenerát
"autem populi,utuiétanuminâ,ui&toribus concederét,quo
reiueritascunétis mortalibus dcadorando numine confta•
* ret. Hxcigitur cum facerdos Canopi Aegyptius percepif,
-{èt,dignum fanècómentum,atq; percallidüm cötra ignem
excogitauit.Solentin Aegyptouafa quædam fiétilia €ffici,
hydria.%'*:hydrixappcllant,crcbris undequaq;,acmipimis pro»
- pe foraminibus patentes,exquibus cum $. decidit, de/
fœcatior,atq3 purior effluit,Sacerdos igitur Aegyptijunam
fortè ex hisccpit,atq; obftruétisforaminibus,uarijsq$colo
'ribus depiétam,& aquis plenam,utidolum conftituit,acfu
---- - - - per
D I S c I P L 1 N A l 1 B. xr. ' ' 131*

peruetere fimulacro diligéter collocat, quodeffè Menelai


gubernatoris fercbatur.Veniunt Caldaei,circúftantnumen
çonfliétum ineunt,& ignem fimulacroadmouent, tumuee
rò cera ipfâ (quauafisforaminaobftruéta erant)graffànte
ignerefòluitur,&aqua profiueute,ignis °££$£
façtum eft,utfraudéfàcerdotis Aegyptij, Cafiopus uiëior
fiaberetur.Vnde fimulacrum quoq5illius perexiguis pedi•
bus,contraóto collo,acprominentialueo,in amphorafmo,
dum formatumeft,dorfo etiamzqualiter tereti.Haec de Ca
nopo deo,eiusq3 originetraduntur,& in Sudae colleéìaneis.
& infacrahiftoria Türantij Ruffini. -

C A P V T VI I.
•,

• . Pacuuianum enigma de tcftudine,ac uerfùs eiufdem lepidißimi cx


: ' tragædia allati,tum locus Tcrtulliani cxpofitus.
§| Icinópoteft,quantafitolim faétaia&tura fnhis
§\\| maximèapudnos authoribus, quitragœdias&
.|M>A<£>
[] reperiantur,cum
comozdiasfcripferunt,fic,ut
Romaniprimùmeorumciues
uixnomina
hispo»
tiífimúTfabülisagendis magnopere detinerentur.Nosue
3rò ita auidèantiquitatem excütinius,& ueftigia illaueterú
poëtarumrequirimus,utin his etiamlibenter gömoremur,
8quxà noftrisgrammaticis quàmlibet interciffa,& deprauâ
tåafferuntur,çúiufmodi znigmaeftillud quodex Pacuuia.
nis fabulis celebratur his lepidi(fimis uerfibus:
Sanguine caßa,domiporta,terrigena traditur:
* Qgadrupcs,tardigrada,agreftis,humilis,afpcra:
Capite breui,ccruice anguina,afpeâutruci.
Euifcerata inanima cum: animali fono,
ldaenigmacumin Pacuuiana fabulapaulò obfcuriusprofe
ratur ab Amphione, quod refponfumab Atticis eft,non in
telligimus,nifiapcrtè dixeris.Tumille
-
rej; unge 3 13.
uss., { v s-, c R 1 N 1 T 1 • B E * H o N-E s.
*ditcocleam effe,quod ipfum proptereacenfuiapponédum
Aut aetatis noftrae homines intelligánt, quantum fibi uetercs
illiin nouandis,componendisq? uocibus tribuerent atq; in
{dulgcrcnt,cum domiportam Pacuuius, & tardigradam uQ
£auërittcftudin&.Siquis autem inuenire hoc uelit, is apud
M.Ciceronem dediuinatione inquirat, quo facilius locum
do&iffimiuiri Tertulliani intelligat, quiin libro de pallio
dehocipfo aenigmate Pacuuianónon nihil rettulit.
3 . C A P V T V I II.
. . scita & relegans obferuatio exlege ueteri de reuemerea, ac de
ediáis etiam Semiramijs ab Hcliogabolo imperatoreinfütutis. . •
Eà] On defuerunt apud ueteres, qui & eruditione
§íl & ingenio clari,prxcepta in litterisreferrét,qui
ίύ}§£| bus amorum delitias , & inftrumcnta defcribea
ÉÉÉNÉ] rent,tum quibus artibus,&(quo ftudiofequi a^
morcs debeamus: quóniam & populi quidam celebrátur,
apud quos illi multò acceptiores,atq} hóneftiores, qui [&r
étandis amoribuspromptiores atq;acriores haberenf. Sed
ego cum in fenatufconfulto inciderim dere uenerea,quod
olim Romae(utfertur) intemplo Veneris foret, minus pu«
taui indignum,fi in noftris etiam cómentarijslegeretur,nec
ubi delitias,iftiufmodi,& ueterum elegantias afpernari uie
deamur,qüi ad ipfàm praecipuè antiquitaté refpicimus, Ad
hunc igitur modum facra lex de refütuaria le&a eft:
' iurauifundi,confeäandi fùfùrrandi, gcfliundi,futtrudendi,falutandi,
confibnlandi,prccandi,perpetuò,interdiu fütuarijs: pcrmiffa ex mefunto.
Exede,fòramine,horto,poftico,impluuio:cunéta hæc commoda nemo homia
ni prohibento.Fidem, confilia fèrunto,fcruanto auxiliii, operámue danto,
fùb noétuuoto traétanto,promiffa,iuraméta,lamenta admfcentoJollicitäto,
Aerecundiâ,timorem amouento,triftitiamfupprcmunto,tcmpori locöue ob
fecüdanto.occafionine unquàm ccdunto,intcrnitias cpiflilas fuccudunto:
hisfpem,uoluntatcm,expeéiationem,neceßitatcm,mifcricordiâ allcéi:nto,
•,
.. *

• -
inferunto
f) i s c. I p L r N A - L 1 B. xr. . iss
ihferunto,fraude,ui,dolo,offentatione,attemperaté utunto,prudentiam,ta
cuitatem habento,tenento,gefiunto,expathica quicquàmfempiterné quafi
fipem,& pignus capiunto: eius permiffüm aduehunto,nouam querunto,
afiiiue,pompâue grandianimem,nobilcmitfcétantor,notasconicâariasrc
`áius nouanto. Haec haótenus. Nam & ob id refer«ndum.
“hocfuit,quoniam Varius quoq; Heliogabalus imperator
fenatufcófulto quaedam ridicula&amatoria uulgaüit,quae
matrong,cui fè crederent,& ad cuius ofculum uénirét,qua
, uefte,quibusę ornamentis uterenf, eaq$ fenatufconfulto
denomine fuzcöiugis Semiramiaiuffitàppellari:ficut Ae

lius quoq; Lamp.teftafad
• C A P imperatorem
V T XI. Conftan.Augu.
• Defeuitia Macriniimpcratoris, & qua crudclitate in adul
- tcros animaduertet,tum alia obiter addita.
'fëô]Ermulta inueteríimonimëtis legunf, quæ Ma
â 3) ! criniimpr.faeuitiâ atq; crudelitatêreferant.Isefii
4.

ÊËggjintereos princeps meritò ab authoribus reponií


--A£XS5 %; immanes,atq;fanguinarijfunt habiti.Sedad

fcribendú eftnouü feritatis genus, inuentúq; ab eodem ma


ximae crudelitatis, ut ex hoc conftare poffit, $
Macriz
'nus diri animi atq;,pdigiofiinfupplicijs exhibendis, Cum'
igit duo milites(ùfà ζ relatüeft) ancillæ hofpitis
pudorë uiolaffècrederent,atq;illud Macrinus imper. p fru*
imentaritididiciffet,iuffiteos inmediü produci, fimulágin»*
terrogauit,utrum faétü hoceffét.Quodcumcóftitiffèt,fta/
tim geminosboues,mirae magnitudinis uiuos apeririiuffit,
atq;his milites fingulos inferi,capitibus boum éxeétis quo
facilius unâ colloçjuipoffent. Ità hominis faeuitas nonquiz
dem fupplicioinpuniédisadulteris deleétabat, quinidem
'quoq; Macrinusadexemplú Mezëtijuiuos hoics mortuis
alligát,aclongatabe confeétos, infando mortisgenere ex,
animabat,utéleganterpoëtaVergi,expreffitdeNMczentio.
- MOrtW4
1§4 p E T. — c R 1 N I T I . D E- H o R E $.
Mortua quinetiamiungebat corpora uiuis:
componens,manibus% manus,atq;oribus ora:
Tormentigemus,&fanie,taboj;fluenti
complexuin mifero,longa fic morte necabat. - _ '
Mitto quod&militcsfuos incrucem tulit,&exquaq;fedi,
tionedecumauit,at$ centefimauit,ut non Macrinus uulgò
f&dMacellinuspaffim uocaretur.
f. C A P V T X.

penominibus militä,& quifintprimani,tertiani,quintani,&eiufmodialia


apudcornclium Tacitum,& dc quartarijs mulonibus apud Lucilium.
É] Ermulta&uaria funtin ipfoexercitu militum no
â||mina,de quibuspaffimmentiofitapudauthores,
-£) ficutiquiábarmis,uelgradu&ftipéndio denomi
nantur.Sedâ legionibus etiam milites quidemuo
cantur.Nam legiones ipfaeâ numero interdum diccbantur,
ut quarta,fcxtadecima&eiufccmodi,quod inueniocüapud
alios ueteres,tum in hiftoriaCornelijTacitifrequens.Is cffi
primanQs milites,fècundanos,quintanosq;,& quartadecie
manos faepius refert.Pofthumus(inquit)prxfeétùs caftrorü
fecundae legionis,cognitis quartadecimanorum,uigefimae
norumq3profperis rebus,quia pari glorialegioné fuam fun
dauerat, fé ipfüm gladio tränfegit. Etinalio mox libro:Sed
ipfis(inquit)legionibus inerat diuerfitas animorü,primani,
quintaniôg,turbidi adeò,ut quidam faxa inGalbae imagines
iecerint.Idé quoq;author induodeuigefimo expreffius hoc
totum explicat.Forte inter padum,uiâq;(inquit)patenticâ,
poduae legiones congreffae funt, proVitellió unâ & uiginti
cui cognómen $. ueteri gloria infignis,è parte Othonis
primaädiutrix.Nonauteminaciem eduéta,fèdferox,&no
uidecoris auida,primani ftratis unà &uigefimanorum prin
cipijs aquilam abftulêre,quo dolore accenfa, legio 5};
I VIIuS
rurfusprimanos,interfeéto OrfidioBenigno legato,&p!u
rimafigna,uexiliaq;exhoftibus rapuit;âpart&aliapropülfà
quintafiorum impétu,tertiadecimalegi9 circumuehti pluriâ
accurfuquartadecimani,&ducibus Othonis iampridépro•
fugis,Cécinna acValens fubfidijsfuosfirmabat.HaecTaci
tus, Nã& C.Suetonius eodem modo tertianos, & decuma
nos intelligit, Quartarijuerò infatyris Lucilianis muliones
mercenarijappellatifunt,qui quartamfibipartem quaeftus
acciperent:ut Pompeius Sexto in libro deuerbisprifcis fw
ptefidecimtradit,allato etiam Luciliano carmine.
Porro homines ncquam malus;ut quartarius apros
Colligere omneis.
- c A p v T XI.
IDe Procule & Regillo imperatore,& quomodo periocumfortuna
illudenteimperij dignitatem adeptifùnt.
§äjErum profeótò eft,quoda philofophispermul»
§Â§jtisprobatur,homines quandoq;fortunâ fibi,ucl
£|cofifingere extemporeuelaffümere,idego &um
3£3] Romanosannaleislegeré,maximècomprobaui
in quiStam uaria,täpromifcua & multiformis imperatorú
fortunaappareat,ut quidam èxloco perhumiliadilludim»
peratorütam fanétum,tam Auguftum nomenafcenderint,
âlijrurfus uelutiexioco&quaficauillo defilierint,Sicutiin?
t«falios& Proculus& Regillus,quorum exempla referen
dain praefensputaui,utiocántisfortunaealeam,aëlibidinem
incofifpeétuhaberemus.De Proculo É
traditumeft
àbonisauthoribus,cum incóuiuio(ut fit)latrunculis lufita
ret,acdecies imperatoripfeexiffet,ftatimfcurra tú quidä(ut
paratafunt ingeniablandientiâ)Salue(inquit)Augü.Etalla
tapurpura(utmos erat)eius humeros ornauit,eùq3adorauit
Quaille occafióe uel oblata,uelarrepta,utimperátoruulgò
fàlutatus eft,quodapud Graecos rettulitauthórQnefimus,
. . Aa &apud
usé ; p E T. . c R I N 1 T I D E H O R E S.

&apud nos Flauius Vopifcus in libroadBaffum fecundo;


De Regilloautem impératore, haudhercle minus Iudicrú
principiú,acridiculüfüitadAuguftinomen occupandum,
çum ille quzftione de analogiaproprij nominis habita, ad
imperiú profilijt.NamValerianus tribunus cú diceret,un
de Regiiliani nomédeduétum putamus:Aregno quidam
$£ diéto milites inibi,utad ea quae cogitât pro^
nióres,poteft ergo rex effe,& nosregem fäcimus.Eoq; no
minepütarútillùm imperatoria dignitate honeftâdumi.Ac
itadeimumiocante fortuna,Regillianus cum die féquenti
proceffff&t,imperatoreftàprincipibusfalutatus. Neqj au^
tem me latet,hunc ipfum Regillianum, magis inter tyran
nos,quàmimperatóresâ quibufdam relatum.Scdutcunq;
fit Romani certè imperatoris nomenobtinuit,
C A P V T XI I,
Quid apudueteresfignificet Sororiare,& quefint mamme Sororis
antes inpuclls,ac ibidem expofitü: quidfratriare, & fraterculare.
ex Pompeij commentarijs, & Plinij locus emendatus.
È' Vnquàm uideor magis inocio& honeftis litte,
i ris uerfari,guàm eotempore, quocum Ioanne
É Corfio,&Lacetio É? optimis ftudijsatq;
£$£%£j omniantiquitate diffèrif.Qjiod equidem per,
tirpe accidit,cum utriufq3eruditio multiplex,&abundè cle
ans,iure optimo céferi poffit. Itaq; nuper in hortis Oricel
É; aliacöpluraquzfitumeft de Sedigito Vulcatio,
deq3 eius iudicio, quod ab eo faélú eft,de ingenio & ordi,
nex comicorü,quiapud Latinos inpretio £í; funt:item
de poëticis uocabulis,& ueteríiaudacia, in uerbis inunien,
dis,excogitandis,atq3 cóponendis: cuiufmodi fuerunt, M.
Plautus, Gne.Neuiùs,P.Laberius,qui paulò durior,atq;
audacior habituseft,M,Cato,Q.Ennius,Fabius piétor,&
alijeiufdem aetatis nonignobiles authores. Quaihre mini,

I) I S C I P L I N A . L I B, XI. 137

mè abfurdum fuerit hoc loco repetere, quid apud Plautíi


Sororiare fit,& quo fignificatuaccipiédum. Soroiiare igit
perindeeft,atq;augeri,& pcrefcere.Nä& mammas Soro•
riantes uocarütinpuellis (utâ Sex.Pompeio tradif) cü ex
uberantes intumefcunt,quod illis euenitcxcöpreffo laótc.
Qua uoce ufus eft, Mar.Plautus in comozdiâ Friuolaria.
Quin & fratriare,& fraterculare in puerisaccipimus(utidè
Sexaffèrit) cum eorum mammae intumefcereincipiút:quo
niam ueluti pares fraterculi oriuntur,quodipfum & infru•
mentofpica dicitur facere,cum uirentia grana protuberant.
Politianus uerò mammas fororientes apud Plinium lege•
bat librp xxx quo locorigentes mammasbabent caterico
dices, fed in uetuftioribus fororiantes comperies. Pifcinae
maris (inquit) mammas fororiantes, praecordia, maciemę
corporis corrigunt.Dehoc à Politianor«latum eft,&in (è
cunda centuriâ, fed eius commentarij magna ex parte ab
his retinétur,atq$ occultantur, qui meliores litteras,&anti•
quitatem impudentiffimè contemnunt.
C A P V T XIIII,
Incredendum effe, quodäc.Pliniofcriptum eft,dec.Mecænate.
quódisfomnis pcr triennium fierit,ac de his etiam,quifomni
antcs inambulare confùeuerint.
É] Voda Plinio fecüdorelatú eftdeC. Mecœnate,
$i id equidem nefciorifüne dignú magis fit,anad,
$i miratiöe:fiquidem fupra omniüfïdëm,atq;opi,
ÈS] nionë uideri poteft. Traditefm C. Mozcefiatém
eo affeétu,feu morbo intentum fuiffe,utiante obitum,neu
tiquàm illifomnus contigerit ullo triennijmomento,quod
hercle(fìuitae hominum fatio prore ipfà expenditur) aóyna
ton exiftimariab omnibus debet,nifîrerum fortè prodigia,
atq* portenta profèquamur,cum fit hominis imprudehtis
(utidcm Plinius inquit) fidé fuá illisaftrrngere,qux natug
Aa z T prxfcriptum
, 138 p E T. . C. R I N I T I DE H O N E S.

praefcriptum penitus excedunt. De Theone autefnftoico,


ciusq; fomnijs,& illud mirificüâquibufdam exiftimat (ut
Graeci authores cömemorant)quòd is dormiëspaffim ame
p.,;.!;, bulare confucuit.Quo morbo& Periclis feruus laborauit: .
ferunt. adeò utinfummis étiáte&tisfomnians perambularet.Itaq;
philofophiipfi,qui Pyrrhonis decreta fecutifunt,indubita
tione fumma uerfantür, an fit in omnibus uitæ öíicij Ima/

gishzrendum,quàm procerto quicquam afferédum.Vnti


Hocfe fcire profitentes,quòd nihil penitusfciant.Quain re
non minus fuam modcftiam (utinquit Auguftinus)quàm
inceptam infcitiam arguunt.
fimis libri dccimi commentariorwm Petri Crimiti,

PETRI CRINITI
* co M M E N TA R I o Rv M D E Ho NE s T A
ID I S c IP L I N A , L IB. D V o D E C I M v S.
C A P v T . I,
Qgalis doârina Platonisfierit,& quomodo inter Pythagoram &
socratem mediusfèrtur,ex Numenij Pythagorici fentcntia,
ÊTiiGregiè Numenius Pythagoricus,acerudi
$tèiudiciú fecitde Platòne philofopho, quo
Ęlpaéto uidelicet eius uiri excellensdo6trina,
3i|inter Pythagorâipfum,acSocratem mcdia
$$}j|extiterit,ficututriufq; Genium facilè in eo•
È'dem agnofcas,cum cömuniiure, utriiq3 nö
mod6ςgluerit,fedetiam fcribendo magnopere éxpreffèrit.
Verba Numenijhxcfunt:Plato(inquit) certè Pythagori,
$us fuit,fèdhuc tamen & illuc liberè trahitur, ac perfifigu,
lazquémébrainter Pythagoram&Socratem miediusfer,
- tur,
,, D 1 s c 1 P l 1 N A L 1 B. xi. , is$ .
tur.Namfublimitatcmillam Pythagorae,admaiorem qui,
dem humanitaté deduxit.Humile uerò illud acdeieótüSo«
cratis,adgrauitaté & magnitudinem reduxit. Atq;ita Plaa
to Pythagora quidem pópularior& cömunior:Sgcrate ue•
rò grauior & füblimior eft.Hxc Numenius de Platone, in
libíode diffènfioneacademicorü,qua:uel ipf& Päphilus Eu
febius recenfèt, ad Theodórum epifçopum, quo maximè,
loco dephilofophorumdecretis diffèrif.
C A p y T I I,

Qgibus uiribu pollcantfeptem planete in hominum corpore,ex


Arabum libris,ac de xii fignis,corumj; potcfiate ex
uctcrumfententijs.
ÈîN monimétis Arabum,quiaftronomica diligé»
i]tertraétarunt,non paucainterdum cöperiuntur,
IĘ quae non minoré certè eruditionem,quàm gratiâ
$4$3] & uenuftaté retineant:cuiufmodihoceft,quod
ab iIIIs traditurdefcptem planetis,corumq3 uiribus, tum in
qua maximè humanicorporis parte polleant. Nam cü ipfi
homines (utres eft) de caelo uitäm & fpiritü trahant, fateri
etiam neceffè eft,fphgras illasfuperiorésfiue elementa,uiri
busadeò fùmmisexcellere,utin quibufdam corporis parti
bus,uelutifuisdomicilijs maioré omnino uim,atq; potefta
temexerceant.Sed opponam eorum traditiones,ex quibus
totü ferè hominúcorpus ad illafeptê elementadeferri,acde
duci uideatur.Etprimò affèrunt,perSelis imaginemhomi
num uitam fignificari,ex quo inipfo etiã fole ëérebrum,&
cordaregi affirmant,linguâ uerò&os Mercurio, fplenem
à Saturno,heparà Ioue,fanguiné à Marte,renes ägenitali,
femen à Venere,ftomachum àLuna.Sed&fingulis quoq;
fignis,quaeinZodiacoipfo motu perpeti mouefit,aftrono
mixauthores,fuashumani corporis parteis;;;;;^;;
- 3 3 CX
tyo p e r. c* 1 N 1 t 1 5 s H o N E s.
*exGręcis pmulti,& exnoftris Iulius Firmicus,quiadapo»
t&lefmata(inquit) maximè pertinere, ficubi ualitudinis fo•
cum,aut uitrjuoluerisinuenire.Itaenimreferunt ad ipfum
figniferü, caput in Ariete, ceruixinTauro,humeri in Ge
rtiinis,cor in Cancro,pe6tus& ftomachus in Leone, uéter
inVirgine,renes uertebraeq;in Libra,genitaliain Scorpio»
ne,fœmora inSagittario,genicula in Capricorno, tibiæ in
Aquario,pedes in Pifcibiis.Mallius ueròpoëtahxceadem
ad Auguftum caefàrem his uerfibus&
signa hec(inquit) precipuus in toto corporewircus
Exercent:Aries caput cft ante omnia princeps.
sortitur quoq;fenfùs,& pulcherrima colla.
Taurus & in Gcminis,equalibrachiaforte
scribuntur connexahumcris,peétusj; locatum
sub Cancro eft,latcrumregnum,fcapulej; Lconis.
virginis in propriam defcenduntilia fortem.
Librategit cluneis,&Scorpiusinguine gaudet.
centauro femora accedunt,Capricornu, utrifq;
Imperat ingenibus,crurumfùndentis Aquari
Arbitrtum eft,Pifcey%pcdumfibiiura repofcunt.
C AP V T I I I.
- Egregiè fiâam & ingenti animo â Petro caponio Florentino cum
Carolo rege Gallorüim concerpendis tabulis coram eodcmre
ge,cuminiquiorcs contra rempublicam uidercntur.
ä] A&tum cftannofuperiore, ut Carclus Gallorú
rex cum magno exereitu, &inftruétis copijs.
Italiae regioííinuaderet,idq;eo animo & çon,
- â] ditione,utexpulfis Neapolitanis rcgibus,faci•
Iiusregno potiretur.Sed antequàm expeditioném obiret.
Florehtinórú urbem,ueluti uiéîor ingreffuseft, ac mutato
reipub.ftatu,ab uniuerfo populo & çiuibus,tariquamliber
tatis uindex,benignè falutatus, ac magnificè esspt;eft.
- - CTITA
ro 1 s c I p L 1 N A L r B. xr. 191.
f)einucròcum in urbeageret, cum magna copiarü parte,
acindiescunótando expeditionéproduceret,qüo Florentie
nopopulo quamlibet conditigné impcraret,adeunt fortè
Carolü Gallorü regé, ciues aliquot exauthoritate fummi
magiftratus,utcüeofozdus cóponant,conditionéq;protée
poré& fortunaaccipiát,atq;hic fortè PetrusCapohius fuit
quicü regëGallorü nimis uideretinfolefcenté,acfortunae
blandiétis illecebris captü, utpotegprolibidine Florétinis
conditionem imponeret.Cumqjeai (utfic) fcriptis capitio
bus iniquioréfìrmaret,inibi Petrus Caponius régem fortè
afpicit,áctabulaslegit,le&tasq;(ut uiringétisaniifii)inocu
li$tantiregis percerpfit,acfimul hifdemfeieétis:Etnos(in
quit)admilité poftrü. Acreliéto ibidem rege, adcuria per^
git.Qgod&ipfum Carolus rex (quâuis ui6toriaelatus,&
Σx millia militiiin caftrishaberet) admiratus,eiusq; animú
utaltiora molientemueritus,exitinereiubeteumréuocari,
quo meliori cöditione ftatü Florétinae ciuitatis cóponeret.
1Dignücertèfacinus,a¢memorandum cótra infoléntiâ gal^
licâ, quxridédofidgm frangit,& ui&iis illudit.Idem Cäfio,
nius paul6 mox in frequëtifènatu, comitijs approbátibus
imperator creatus eft,adbellü Pifanü, quae uibsâ populo Pifanw
Flórentino in eiufdem regisaduentu defciuerat.Sed inter
bellicainftruméta,dum maiore animo,quàm fortunaucr
fàtur,glandei&tusabhoftibus occubuit.
C A p V p I r I I.

Qgotim Rom.exercitu legiones ßrent,ex hiftoria Polybijuiri dili


gentis,ac decenturjs & cohortibus non nihil.
X: É Ariè traditum eftà ueteribus de Rom. exercitu
% j; & eius numero,tum quotequites in eo, acpedi,
tesadeffènt,qd' ego(ütreiueritas agnofcaf) ex
% hiftoriaPolybij üiridiligêtis rfas*E;
- - senfmi ,
19ì p E r. c r 1 N 1 r 1 D e H o N E s.
Is enim copiosèhoctotüin Iib.annaliú tertio explicatin hâc
modü,utmittátur eaomnia hoc loco, quxàLiüioinRom.
hiftoriadcfcribuní:Romani(inqt)quatuor omnino legióie
busexercitumabfoluüt,legioneSaüt fingulæ quaternismil
libus peditü conftant,ducétenis equitibús:uelficubi maior
neceffitasurget,quinis millibus peditá,equitibustrecentem
nis,Histotidem(inquit)milites ex focijs adijciunturequites
fer&triplicati.Neq3tfiferuatüideftfèmperäuiris Rom.quo
niä& bello quidam Punico decretü fuit,uto&totantülegio
nibusremgererent,aclegiones fingulæ ut quinq;millia ho
minü haberent.Quin& ipfè M.Ciceroin librodeftoicorü
decretis,quae*sy*^•f« appellat:Multi(inquit)exteaudierüt,
cum diceres,Neminédiüité,nifi qui exercitúalerepoff&tfu
is fruétibus,quòd populoRom.ex tantis ueétigalibus iam
pridem uix póteftèofitingere.Hoc igitur propGfito,nunç3
ërisdiues,afiteά ex tuis 5offeffionibústaätüieficiaí,ut có
ζῆ; ÄÈÉ magnaequitumacpeditüauxilio
apoffis.Neq3illud ignoratur,quòd& finguliquidem con,
füles binas,tantü legionescontrahofteis ducebant, auxilijs
fociorum adie&is, quodipfum àprobis authoribus affèrtü
eft.Cinciusagt in cömentarijs deremilitari hxc delegioni•
bus rettulit: In legione (inquit)centuriae fexaginta, mani•
pulitriginta,cohortesdecè,quod & Gellius quoq; uir Ro
manus in Atticis probat.
C A P V T v.
IDe ingenti animo Iulijcaefìris cii adpontè Rubiaonéaaefit, credia
£tum 4fcriptum quod in pontefluminis legebatur.
É] Requens mentiofitinfermonibus hominú,quá
§ljta C.Cxfàraudacia& animo fuerit, cumcontra
Eijomnem fenatus,populiq; Romaniauthoritatem
($4$¥§j|fluuium Rubiconêcum exercitu tranfiretatq;ad
urbem accederet.Idego cumpaffimlegerë,putaui non fore
- ufq;
p I s c 1 P l 1 N A. l I B. xIt. .. 193
ufq;άuaq;indignú,fiediétumilludRomanzreipublicaead
Rubiconem(quodfnpontelegebatur)fubijcerem.Itaenim
facilius ferociam illam caefaris&animimagnitudinem intel
ligemus,quitantümglirifacinusfueritaufus,etfipaulum di
ciiurtamen conftitiffe,acdereditu cogitaffè,cum quantum
aggrederetur animoreputaret.Eftaüthoc(ficutiexperuetu
ftiSmonimentis compértum eft) in quo illa Romaniimpe
' rijmaieftas facilèdemonftratur.
iuffi,mandatóuc populi Romani Confùlis,Imperatoris:Tribunè,milcs,
tiro, commilito,armate, quifquis es manipularie centurio,turmarie,legion4
rie hicfifiito,uexillum finito,arma deponito,nec citra hunc amnem Rubico
nem,figna,arma,exercitü,commeatúmue traducito.Siquis huiufcciußiouis
ergò aduerfùs preceptaicrit:feceritie adiudicatus cfiohoftis populoRom.
acficötrapatriâ armatulcrit.penates géfàcris penctralibus affortawerit.
c A P v T v I.

pepcris & manticis,eorumj; nominibus,ac depafceofo,&ßcciperijs,


apud Plautuminibij, dchippopcrijs apud Anneum Scnecam. I,
===iVmuaria,fint nominafàcculorum & mantica
3)rum,quxpaffimapud poëtas, cxterosq;autho
3; Ires uetereslegantur, eaq3 interdum legentium
$%mentem propterraritatem, acnimiäüetuftat?
&έjdctineant,non fumarbitratus alienum effè ab
eperis noftriinftituto,fiea omnia inhüc locum de manticis
€Xperis fubijciam,quznunc memoriam fubeant.Sunt enim
haec,loculi,marfupia,mantica,calathus,& calathifcus pcrdi
minutionem,quiLatinè qualus,& quafillus.Pera item,cul
leus,afcopa,fitula,afcopera,& facciperium.Sed & fifci,fifci
nae & fifcéllae,fportula,crumenae,& uelleix.His annumcran
tur,fcortea,hippoperae,pafceolum,&bulga:depafceolo aüt
(quiaidrariuseft)M.Plautus meminitinqomdkdia Rudcn
t&his uerbis;
Bb Numi
184 PE T. c R 1 N 1 T 1 D E H o N e s.
Numi(inquit) oâingentiauri in marfupio infèrunt:
Praetcrcà centum denaria philippeainp4fccolofeorfiw.
Ídem quoq; de facciperio:
Qgemam balena (inquit)mrumuorauit uidulu*
Aurum atq;argentumubiomne conipaétumfiit:
Eademilla crcdo,quemeummarfupiám
Qgodplenum argentifiit in fàcciperio.
De hippoperisfadtaeftrnentio in epiftolis Annei Senecae,
cum de IVI. Catonis frugalitate diffèrit. M.Cato cenforius
(inquit) quem tam neceffàrium fuit reipu. nafci,quäm Sci
piofiem.Alter enim cumhoftibus noftris bellum,älter cum
ìmoribus geffit.Cantherio uehebatur, hippopcris quidem
impofitis,utfècum utilia portaret. De uelleisautemi&fifci
nisadhuncmodum Pedianus Afconius,fuperfècunda Ci
ceronis orationeinVerrem:Sportæ (inquit)fportulae, fpore
tellae numùm fùnt receptacula,&facci,fàcculi, fàccelli,&
crumenx,& uelleiz,&£ortex,& manticx,& marfupia. Ita
etiam fifci,fifcinae,fifcellae,fpartea,funt utenfilia,ad fhaioris
fummae pecunias capiendas. -.

C A P V T V I I. -

peRom.}e&aculis,& ludis apparatißimis Probiimperatoris


cum de Germanistriumpharet,exhifloriaFlauivopifci.
Éî Enentmeinterdum,quæ àueteribus tradunf,de
§ 332j Romanis fpe£taculis,fcenicisqjacuarijs ludis,
$}ά in quibus celebrandis uidentur adeò fuiffe qui,
ÉÉ4§3] dam imperatores procliues,utinhoc propémo• .
öftitiffèappareat totius uiótoriglausacdignitas:quo ,
niam ferè adtriümphaleisuiétorias illuftrandas,fpeótacula
ifta&Iudicraparabantur.Sed libitum mihi eft, ea hoc loco
referre,quaeifitriumpho Probi Augu.imperatoris Roma.
populóéxhibitafunt,cumexeoabündèpoffit intelligi, in
quibus
D i s c t P l 1 N A L 1 B. xir. 19$
quibus uoluptatibusacdelitijs Rom.populus effétoacupa
tüs,ficubi Róm.imperatores pro rebus bene geftis folenni
tertriumphaffènt. Probusauté imperator cum de Germa•
nis,Blemiijs,ac Drungistriumphaturus effèt, uenationem
ampliffimam Romae in circo exhibuit:ita ut Rom.populus
omnia paffim diriperet.Sedafcribam uerba FlauijVopifci,
quibushoctotum,necineleganter,profequitur.Genus (in
quit) fpe&aculi eiufmodi fuit intriúmpho Probiimperato
ris.Arbores ualidae permilites cumradicibus uulfae,conne•
xis latè,lóge® trabibus affixae funt:terradeinfuperiecta,to
tusq3 circusadfyluaefpeciem cöfitus,gratiam nobis uirorfs
«obtúlit.Immiffideindeper omneis aditus ftrutiones, mille
cerui,mille apri,mille dämz:Libycaeomnes feræ, & cxtera
fcrbaticaanimalia,quanta uelafipotuerüt,uel inueniri.Im
miffideinde populafes,rapuit quifq3 quoduolebat.Sequé
tidieadiecit fhamphiteatro una miffionecentum iubatos le
ones,qui rugitibus fuistonitrua excitabát:quiomnes con•
tis& fibinis interernprifunr,& mox occif. Praetereà multi
fùnt,qui dirigcre uolebárfagittas,& immifficentumleopar
diLibyci,centum deinde $yricz,centüdamae,& urf fimul
trecenti.Atq; item fiint aedita glädiatorü paria ccc blemijs,
plerisópugnantibus,quipertriumphum erant du£ti cum
Germanis,Sarmathis,àc multis latronibusSauris.Hxcha•
&tenus de Probi imperatoris triumpho,quando necdefue,
runt apud ueteres,quide ludis föenicis, ac iftiufmodi
fpeótaculis,libros integros componercnt, quod
alibi explicaui,cumiageré delunioMc0 Itihius l
fala, quiüniuerfüm quidem pa
trimonium, in ardendisfpe
&tandisq; ludicris dio
citur cohfumpfiffè.
- Bb z c A P v T.
;
£p6 P E T. C R I N I T I D E H o N E s.
c A P v T v 1 1 1.
IDe ueteri Germanorum repub. & eorurn moribus,inftitutis, ac lee
gibus,tam in militia,quàm in rcligione,nô contcmnenda obfcruatio.
ä] Ihil inuenio inueterum commentarijs utilius,&
ad uitae ufum commodius,quàm leges,acuarios
íl ritus ciuitatum $£j£ confuetu- '
êéj dines multorum populorum perdifcere,quo ma
iorprudentia,& cognitio fiathoneftior.Ex quocum libros.
nuperlegerë,quidë Germanis, eorumq3 moribus diffèrüt,
nonputauiforeindignü,autàprxfcriptónoftri operis alie»
num,fide multis quaedam colligerem,atq;adufum memo•
riae fubijcerem:cuiufmodi hxcfünt,quae ad reipub.imperij,'
militaremq3 difciplinâ,& religioné Gcrmanorú pertinerét:
• . Publica omnia & priuata armati agunt.
reges quidem ex nobilitate probant:duces uerò ex uirtute.
IDe rebus maioribus principes confultant: dcminoribus omnis.
Nullämortaliüàpprijs laribus arcët, q aliquë arcerc maximè inhumanii
seraiuuenumuenu$,& fæmineipfe in robuffaiam etate nubunt. (fit.
, vxores autem finguli habentfingulat.
Ncq; dotem muritouxorifeduxor maritus affrt. (obferuent.
1. Iam & inmilitari difciplinaplurimüm cómendantur,cum cgregiè talia,
Principes enim pro uiéïoriapugnant, & comites ceteriproprincipe. *
Idem ignominiofùm ducunt,fcutainprelijsrelinqucre. .
Exfimilijs & propinquitatibus conficiunt turmas. .
Fœminaj;interdum in exercituhabent, que inclinatam quádo£aciem
fèruntur rcftituiffe.Ad negocia fèrè omnia.& ad conuiuia armatipcedunt.
In cultuucrö dcorumfidcm,pietatcm,acreligionem mirificè obfèruant.
Nam de dijs,eorum} a&is,fanéius ac rcucrentius ducuntcredcre quimfci
credena re:unde illud frequens apud eos.De deo crcdcndum,nóquærendum, Deo
dum. rumimagiftcsminimè ad humanamfórmam ficiunt, quódilla celefis maie
fasfùpra humanitatcmfit,Ncfisputant,utignominiofi adfint infacris.
- Ta
» 1 s c 1 P l 1 N a - l 1 8. xir. 197
Taliaferè funt quae de Germanorum moribus ab anti, encow,
quis fcriptoribusréferuntar,ficutià Tacito, Plinio,&alijs German
qui praeteralia multa,& hoc de Germanis afferunt, plus ua
lere apud eos bonos mores,quàm apudaliosbonasleges.
C A P V T T IX.

vrbanéfiéwmâ Claudio imperatore defcypho furrepto


â T.Iunio inconuiuio,ac res ibidem explicata.
ÉÉÉÉ Epidè faétum ac perurban&traditur à Claudio
j§|| imperatore cum T.lunio uiro praetorio in cóui•
$i uio celebri,in quo cum plures (utfit)primæ no
á!£$ bilitatis cöueniffènt,acfingulis uafa Corinthia,
ü€IMyEffiina (ut par eft) apponcrétur, quo nihil ad elegan
tiam poffèt defiderari.InibiT.Iunius,qüi & prztor,&Iegi
onis praepofitus fuit,fumpta occafionejaureüm fcyphum,
egregijoperis,{ìffuratus eft Quodcuminratione cölligen
dåiniperátor Claudius deprehenderct, pereleganticómen•
• to,hominis furtii putauit detegendum. Parafo enim mox
alio conuiuio,ijdem accerfuntur, quiadimperatoris dapeis:
ridie conuenerant.Et cum fingulisuafâ eâdem gemmea,
preciofâ inmenfà reponerentur, uniduntaxatT.Iunio
Samijs ac fiétilibus miniftratum eft.Quod & Suetonius
(fuppreffo Iunij nomine)fcribit. Ex qüódcinceps probro
ferüilirefperfuseft,quafi fcyphum aureü in principis con•
uiuiofurripuiffèt,uteftaüthor Corne.Taditus.Sed is
tamen Iunius in Galliae Narbonenfiproconfu
latu,feuerèadmodum, atq; integrèpro
uinciamrexit,quodapud âÄÈ
relatum eft.
Bb 3 cA P yT .
-* -
19s p E r. c R 1 N 1 T 1 D e . H o N E s.
c A P v T x.
Iudiciumfi&um ab Hadriano imperatore de Aegyptijs populis,
eorum4 moribus acibidem epiftola per elegans Phlcgontis
Tralliani, ac de eius operibus nonnihil.
* Onputauiabfurdum fore, nec ingratülegen,
§33] tibus,fi Phlegontis Trallianiepiftolâ déAe•
§l§|gyptijs,eorumq;moribus fubijciam,quiliber
N§|tüs Hadriani cxfàris fuit: quoniã in eâ de Iu•
- $] daeis etiam atq; Chriftianis,& urbe Alexan
,„ drianónulla refert digna prorfus memoria.Neq;aut& me
*'*"* latet,haci ift
atet,hâc ipfam epiftolam, fùb Hadriani
füb principis nomine
Hadriani princip mine,
*°" miffâmfùiff&RömäSeruiano,uiro maximo,&quitercofi
fulfuerit,ficuti FlauiusVopifcus tradit,inlibro ad Baffum
fecundo.Hadrianus inquit Augu.Seruiano conf.fal. Ac,
gyptum,quam mihilaudabas Seruiane,totâ didici leuem
pëfidulam,&ad omnia famae momenta uolitantem.Et illi'
quiSerapim colunt,Chriftiani funt. Et deuotifunt Serapi,
quif& Chrifti epifcopos diciit.Nemo illic archifynagogus
Iudaeorum,nemo Samarites,nemo Chriftianorühöprefby
ter,non mathematicus,non aufpex,non aliptes. lp(e ille pâ
triarcha cum Aegyptum uenerit,abalijs Serapidem adorae
re,ab alijs cogitüíÜhriftumgefius hominum feditiofiffi,
mum,uaniffimium,iniuriofiffimü.Ciuitas opulenta,diues,
fœcunda,in qua nemo uiuatociofus.Alijuftrumconflant,
ab alijs charta conficitur: omnes certè lymphiones cuiufq3
artis uidentur.Et habentpodagrofiquodagant, habët cxçi
quodagant: ne chiragrici quidem apud eos ociofiuiuunt.
Vnus ilIisdeuseft,hujfic Chriftiani,hüc Iudxi,hunc omnes
gentes ueneranf.Et utinam melius effetmorata ciuitas:die
gna profe&ò (ui profunditate,quae profui magnitudine,to
tius Aegyptiteneat prlncipatü.Huic ego cunëta cóceffi,ue
terapriúilegia reddidi, noua fic addidi, utprxfènti gratias
agerent.
^ D I S c 1 P L I NA L I B. i••xir.
agerent.Deniq; utprimumdifceffi,&in filium meumue»
rüm multadixérunt,& de Antonio, quae dixerunt,compe•.
riffète credo.Nihil illis opto,nifiutfuis pullis alätür, qüos
quéadmodum fozcundant,pudetdicere.Calicestibialbos,
forteis,diuerfi coloris, trâfmifi: quos mihi facerdostempli:
obtulit,tibi & forori meae fpecialiter dedicatos, quostuue, ,
lim feftis dicbus,conuiuijsadhibeas.Caueastamen, nehis.
Aphricanus nofterindulgenterutatur.Vale.Hzcde Aegy
ptijs Hadrianus:ex quo ? Vopifcus inuitaSaturnini Aü
gu.Sunt (inquit) Aegyptijuentofi,furibundi,iniuriofi, no.
uarum rerü auidi, & ùfq3ad cantilenas publicas liberi.Fuit
autem Phlegon Hadriáni principisàfècretis,aclibrospere
multos compofuit:ficutiin Sudx colle&aneis legitur. Itaq;
non pauci etiam fuerunt, qufopera quxdam Hadrianiin
hunc ipfum Phlegontem retulerüt. Nam Hadrianus idem
tam cúpidus famiæ fuit, & laudis, ut librosàfè fcriptos,de
fùauita libertis fuis litteratis dederit, qui eos fuis nomini,
buspublicarent.Qgod cum alijmulti, tum Aelius Spartia».
nustraditad imperatorem Diocletianum.
C A P V T × I,

Ibi&wn, elcgans Phauorini philofophi,de Hadriano imperaa


tore,acitidem fimile quiddam Afinij Pollionis
cum Oâauio Augufto.
Ę Onpauca inueterum monimentis reperiuntur,
Xj5| quae Phauoriniphilofophi,& ingenü,& opti•
ɧ§|| masdifciplinas probent. Is efi uíHadrianitem ,
ę] pore Graeca facundia praeftitit, ac Roma.quoq*
eruditionem egregiè calluit.Sed in prxfens diétum eius ad.
modtielegâsaÉpónâ in quofacilè Atticãaftutiâ atqjarréco
Ę cü Aelius Hadrianus impe, cùPhauorino (ut .
1
t)delitterisageret,atq;illùin uocabüliufurpatiôe liberius
--_ reprehen•
$eô p E f. C R I N I T I D E H o N £ S,

reprehenderet,amicis id arguentibus:quodiniquius Hadri


anode uerbo eiufmodiconcederet,quoidoneiauthoresute
rentur.Subridens Phauorinus:Etmalè(inquit)mihifuadeo
tis familiares, quinöillummedo&ior&haberiab omnibus
zquoanimoferatis qui xxx legionibus imperet.In hücmo
dum nimiaimperatorisHadriafiiambitio,famae® cupiditas
delufaeft.Pariexemplo& PollioAfinius,cum fefcenninos
ineum Q&tauiusAuguftus fcriberet:Atego(inquit)faceo,
nöeffi facilè eft,ineífcribere,quipote$t profcribere.Quod
incœnisetiam MacrobianisAuienusaffèruit.
C A p V T XI I.

verba Hieronymiexpofita de Hifmenia,contra quorundam infcitiá,atq;in*


cptias: tum de Antigenide & Hifmcniatibicinibus nonnihil additum.
Èåäî Ifinuperquorundam infcitiam;<um fortè Hiero
i} nymfapologiaaliquotaudientibus legereturcó^
XV£1 traTurrantiú Ruffinum.Tum eò maximè loco
$} deprehenfà eft eoiüignoratio, cumdeerroribus
xagit in his uerbis. Et quod nüncdabreiamyninterpreta^
tus füm,idcircofeci,utinèxtricabileis moras,&fyluâ nomi
num,quae fcriptorum uitioconfufafunt, fènfùumq;barbari
emapertius peruerfuumcoladirigerem,mihimetipfi,&me
is iuxta Hifmeniam canens, fiaures furda:funt cxterorum.
Qg*uerfain ggdemHieronymo leges,inprxfatigijs Para
lipomen&nadChromatium.Sed quólocoaitiuxtaHifmeni
- am,quidam fluuium intelligi dixerunt, alijmontem,alijne,
fcio quem,utnihil ineptius,autdiciabfurdius poffit,cum fit
accipiendum iuxta Hifmeniam hoc loco,ex eius Hi(meniae
tibicinis diéto,quo feipfum fibimetcanere affèrebat.Ita efiì
fènfus procedit,& diéti gratia.Quamrem uideturmihi Hie
ronymus à Grecis authóribus(utalia multa)mutuatus,qui
deipfo Hifmenia refertit,fòlitum fxpe diceré,fibiipfi canen
dum
D I S c I P L I N A • • . L IB, XII. 201

dfiefft.Fuitenim Hifmeniastibicëperitffimus,Antigenidis
difcipulus: de quo etiâ Bohétius in muficis: Hifmenias (in•
quit)ThebanusBoëthiorüpluribus, quQ§ ifchiaticus more
bus uexabat,modulis cüétas ferf abfterfiffk moleftias.Neq;
illud ignoramus,quodhocipfum quidam rettulerintadAh
tigenidem,quoniäis difcipulofuo diceret:Mihi cane& mu
fis.Ex ô fic M. Cicero in libro declaris oratoribus:Tibicen
(inquit)Antigenides difcipulo fuo uergentiadpopulü;Mi,
hicâne(inquit)& mufis.lpfeautemAntigenides(uteftau,
thor Lucius Apuleius in orationeadSeuerianum proconfù
lem) omnis uGculae egregius modulator fuit& omnimodis
pcritus modificator,feutü uellesAeoliüfimplex,feu Afium
uarium,feuLydium querulum,feuPhrygiüreligiofum,fèu
Dorium bellicofum.Mitto nunc eadeHifmenia,quaeapud
Graecos legunt,quando & Plinius nobilé hùc facit,tradédo
fulgétibusgzmisutifolitú,fic utea oftétatione,muficæ artes
magis ÉÉ &Nicomachus,&Dionyfidörus
pariftudio faótitarunt.
c A PvT xI II.
IDeos euiternos & euintcgros à poëta Ennio appellari,& Apulei
- uerba appofita de dijs euiternis.
§] £uiternos dcos appellauit Q. Ennius caratione,
ά'ôd infèmpiternoxüo maieftàtem diuinäretineat.
€ Itaq; maximum Iouem,principem & aruitcrnum
- '* uocat,ficutiâgrammaticis ÉÉ adnotatüeft,L
άφ Apuleius cüde nomin&ac poteftate deorú difputat,aui
têrnosdicit his uerbis:Hos(inquit)deosipfùblimi £thcris ucr
tice locatos,ab humana contagione,pcul difcrctos,plurimi,
fed non ritè uenerantur, oés,fèd infcite metuüt,pauci,fèd im
piè diffitenf,quos dcosPlato exiftimatueros,ificorporaleis,
Cc animalcis
**O% P E T. C R I N IT I DΕ Η Ο Ν Ε S.

animaleis,neq; fìneullo exordio, fed prorfus ac retro æui^


ternosàcorporis cötagionefua quidem naturaremotos,in^
enio adfummábeatitudinëporreéto,nullius extrarijboni
participatione,fedexbono,& ad omnia cópetentia prono
nutu,facili,fimplici,libero,&abfoluto.Scruiius autégram•
maticus&zuintegros deosrefertab eodem Ennio appella
tos,quòdintegraeorü aetas atq; perfecta confiftat.In anti•
quis uerò elogijs aeuiternügenium legimus: ficcfii Romae
in tabula marmorea defcriptü eft:D.PÖT.ET GEN.AEviT.D.
Quod interpretari adhuncmodumpoffumus:Dijspoten•
ti5us & geniozuiterno dicatum.Sed& Plinius Secundus
dææuiterno deo meminit,in cuius facrisfuruum boué imo
Iarimos fuit,quod à Ver.Flacconotatum eft.
Finis libri decimi commentariorum Petri Criniti.

PETRI CRINITI
C O M M E N T A R I O R V M D E H O N E S T A.

AD I S C I P L I N A, L IB. T R E D E c I M v S,
C A P V T I,

pulcherrina defcriptio de nature ordine, ac potefhte ex .


bardeßnesyrio,ac Pacuuij carmen allatü dere confimili.
Ermulrapaffimapud philofophiae autho»
j res leguntur,deuiribus atq;poteftate natu
rae,cüius prouidentiafaétumifit, utelemen
taitidem ipfa,(uis quafi numerisoriantur,
concrefcant,&obeant: quod omnia æquè
- £] animantia,fimililege,adortum & obitüm
perducantur.Quamrem mirificaqúidem elegantia & eru,
ditioneuidcfmihiimprimisBardcfanesSyriusdefcripfiffè,
qucm
DI S C I P L I N A LIB. XIII. , ' 403
quem Pamphilus Eufèbius,in difciplinis cgleftibus omni»
uim Caldgorum doétiffimum appellat. Sed libitum eft eius
uerba fubijcere,quibus apertè cógnofci pofIit,&eiufdem
authoris eruditio,& naturae ipfius,atq3 mortalium uitae ele•
gantiffima defcriptio,cum inter ipfa brutaanimantia,& ho
mines mirificam certè differentiam afferat. Sic enim tradi•
dit:Homo nafcitur, alitur,crefcit,comedit,bibit,dormit,fe,
nefcit,morif,quae omniaipficum caeteris animãtibus æqua
ratione cömufiiafunt:fedbruta quidem & ftolida anima,
lia(quae Graeci Ars uocant)cum,pcreatafunt natura ipfa, •
non ratione ferunt,Leo carnes comeft, acfiquisiniuriam
inferat,ftrenuè pro fàlute pugnat.Ouesautéfùnù efitant,
carnes neuti%ättigìt,neq3£abiniuriadefendüt, Scorpius
terrae glebis depafçíí,& aculeo uiruléto,nec iniuriantes in,
Š duce natura,futuram hyemem przuidet,ob
id® fummo labore,ipfaaeftate alimenta fibiaduitam recon
dit.Apesipfx mel conficiunt,codcmq; nutriunf.Plura,ea,
demô magis mirãda poffum narrare,fèdhzc fàtis arbitror,
ex quibus Intelligamus bruta ipfa,& rationis expertia ferri
natura,ac fecüdum eam iucundè uiuere.Soli autem homi»
nes cum& natura (utdiétü eft)ducant, mentemfimulac
rationé, quae inde orif,praecipuâ ueluti munus adepti funt.
Etenim non unus quidem hóminibus cibus, fed uarius ac
diucrfus.Alijutlegnes nutriunf,alijficutioues, neq$ itidé
unus omnibus ueftitus,non mos,nonlex,nonünus uiuen
di modus,non fimplexrerum cupido,fedhominü finguli,
uitam fibi prou9todeligunt, neq; uicinos (nifi quantú li,
buit) imitantur.Haechaëtenùs Bardifanes. M.autem Pacu
ufus uirinfcribendisfabulis excellens, uim ac poteftatem
naturæ in Chryfippo egregiè admodum confcripfit, cuius
meritQ eueniat, ut orta omnia (quodinquit Salluftius)occi
dant,&audia fènefcant.Pacuüijucrfushifunt:
- - Cc * Qgicquid
*o4 P. E T. CRI N ITI D E H O N E S.
Qgicquid cft hoc,omnia animat,firmat, alit, >.
Auget,crcat,fepelit,recipitj;im fefe omnia: -

omniunj;idem eft patcr,in idemq; eadcm -

Que erumt deintcgro,atq; eodem occidunt.


C. A P V T I I,
De malo ciuilium diffenfionum,& imago difcordie elegam
tißimis uerfibus à Pctronio Arbitro dcfcripta. -

É] Vm nuper legerem Petronij Arbitri carmen


§ de bcllo inter cxfarcm & Pompeium,mirificè
£ me talis defcriptio tenuit. Sed in ea maximè .
Ħparte fum deleétatus, qua difcordiae imaginé
§**] graphicè & cruditè expreffît,quod ego adno,
notandum putaui:fiquidem nihil inquag ciuitate calami•
tofius,atq; fieftilëtiuseft,feditione citiili,&inteftinis faétio
nibus,ficütinoftra quoq3aetas abundè intelligit,quafubcre
fcentibuspaffim Italiæ fuéribusac difcordijs,Galliae reges
illam inuadentes peffimè affecerunt.Scdapponamcarmen,
Petronij: -

Intremuére tubæ,acfciffò difcordia crine


Extulit adfuperos flygium caput,huius inore
concretusfanguis,contufaj; lumina fiebant.
Stabant irati,fcabra rubigine dentes.
Tabo lingua fiuens, obfceffa draconibu: ora;
Atq;inter toto laceratam pcétore ueftcm,
Sanguinea tremulam quatiebat lampada dextra.
Exhis cóftare poteft,quàmfit diligéter& affiduè laboran,
dum,ut iftiufmodif&ditiones,atq;öifcordias effugerepo(fi
;,„„ mus:quoniamidâ Catone ciuitatis uenenum uefiffiniè eft
„ appellatum:ficuti & M. Agrippaaffèrit, qui multum fede,
bere Salluftianxfententiae profeffuseft, quo loco egregiè
acprudenter inquit:Concordia paruae rescrefcunt, difcór•'
diâmaximz dilabuntur, - , &?

CAP y T
• c A P v T IlI.
Romanorii lex de dijs colendis,ac probandis perfenatum,populäj Roma '
' mùm de Crifto etiam, & quantüTiberius imperator illicöcefferit.
E] Vper habitamentio eftde Tiberio impératore,
& Chrifti miraculis,quxfitumq3à uiris doétio•
ribus,anczfar Angu.quicquàm deeo comperif
ę4] fet,qui tot mirãda,peneę incredibilia in Aegyz
pto ac Syria,Paleftina effeciffèt. Quâ inre tametfi non paüo
ca ultro,citroq3 pro temporehabita funt ad id pertinentia,
nullustamé exüeteribus copiofiushocexplicat,quàm Flo
rens Tertullianus:cuiequidem propter antiquitaté,& egre
giam eruditionem,nó dixerim quantum concedam acde^
' feram.Isapertèprobat relatum fuiffè Tib.principiper Pon
tium Pilatü de Chriftidiuinitate,quitumapud Syrios prz
feétusagebat. Qgod etiam in Taciti hiftoria nofatum eft.
Quin&ipfum refertczfàrem Tertullianus (quod eft ma•
is mirandum) detuliffèhocadfènatum,cumpraerogatiua
ütinquitfuifuffragij.Senatus uerò Romanus, quòd eam
rem minus probaret,neglexit.Cxfar in fèntétia perftitit,pe
riculumά&poznam hiscóminatus eft,qui temerè Chriftia
nos accufàrefit.HaecinquamäTertulliaho ineo potiffîmü
libro referunf, qui Apologeticus cötragentilcis infcribif.
Neq; aüt mirum cft,fifenatus,populusq; Rom.imperatori
Tiberio hacinre non paruit,quoniâ de nouis dijs recipen
dis,atq; expellédis,fènatus ipfè qua pelleret authoritate de• '
cernebat:ficuti Romanæ legesacdecretaftatucrüt.Nam&
in Pontificum libris ita fèrüatnm eft:
Separatim nemo fit habens deos nouos,fiue aducn4*:
Nifi publicé afcitos priuatim colunto,
Ibiuos,qui celeftesfempcr habiti colunto.
Conftruéta à patribus dclubra habento. ' .

Exhisautéfacilè colligitur, haudpermiffumcuij in urbe '*


*. Cc 3 deos
2o6 P E T. C NI T I D £ H O N E S.
deos fibialios affumere, praeterquàm quos fenatus, popu
lusô Rom.uoluiffet.Ex quo diétum meritò eft ab eodem
Tertulliano,uetus decretüm Romae fuiffè, ne quis deus ab
imperatore poffet confecrari,nifià fenatu etiam probaret.
Eúfcbius autem Pamphilus in facra hiftoria haeceademaf?
„Tanu, f&rit,mutuatus ferè ( ütalia multa)à Tertulliano,qué legi
am £i. dccretorumq3 Romanorumpcritiffimum uocat.
Deniniafèritate Saporisregis contra Rom. imperatorem Aurelia
num, ac de Tamburlano etiam principefimile cxemplumcon
tra Bayfettum Thurcarum imperatorem.
È] Viresgeftas imperatorum apud ueteres litteris
§§\\ cómendarunt,deSapore Perfarü rege, interalia
\ύ3%|unumhgcanimiinfolentis,& imperiofi exem»
A$]plum referunt,dequo mihi agendum putaui.Is
enimSapor,cum inbello contra fenatü,populumq} Rom.
imperatörë Aurelianü cepiffèt,cum maximaquidemigno•
minia,eum hominé captiuumdetinebat, quitotius fcrè or»
bis terrarü imperator füiffèt,fic,utafcenfurus equumrexSa
por,curuatos Aurelianihumeros,pedibus premneret,acdez
inde equumregeret.Quaanimielatione & infolentia,nihil
ÄÈÉ
ropè infolcntius dici poteft,cum & rex
ÉÉÉÉÉ Valenus,alijq; cóplures praeclari
principes ad repetéduim Rom. imperatóré Aurelianum in•
fürgerent contraSaporem.Sed & Tarburlanus (qui multò
$ imperator maximus apudScythasprxftitit) fion mino
re quidem fruitia & animi feritatéfuit, quod alibià mecö,
modius rélatum eft.Is enim Tarburlanus Bayfettrü Thurz
carum principcm,cum in bello cepiffèt,per omneis fànè ex
peditióes,quas egitcomplureis,cathenis deuinétú in exerci
tu circumagebat,quo tam diro exemplo,talis crudelitas ma
gis magisq? populis innotcfccrct.
- cA PyT
1) 1 S C I P L I N A . L I B. XIII. .407
c A p v T v. -

pel.Metello uiro charißimo,& q, in tota uita decéprecipua pro uoto fit


confecutus,4c deCraffo etiam Mutiano,ciu;j;infignibus.
Gregiè faótü eft,acprò Romäna dignitate à L.
Metello,quidecéfè przcipua,& maximainto,
£jW|| tauitacöfèquifummio ambitudefiderauit, eaq3
3*3Jj (uttradit) abundè pro uoto fibiparauit. Sunt
aut€ Hæc, qüaeuir maximoanimio & confìlio cócupierit, ut
exhis apertè intelligaf,ę uelà tcneraartate uirtutü figna in
hominííingenijs prælucefcät.Voluiffecim ferüt primariü fe
bellatoré ΚΕ oratorem,fortiffimü imperatoré,au*
fpiciofuo maxîmasresgeri,maximo honore üti,fummafa
pientia effè,fummü fenator& haberi, pecuniâ magnábono
modo inuenire,multos libros relinqúere,& clariffimüinci
uitate effè.Atq; haec quidë (utdixi)cófecutus tradif, ficuti
Q. Metellusfcripfitifioratione delaudibuspatris:& C.Pli
niu3 in hiftoria naturali recéfuit:fiquidë nö modò quinde·
céuirfuit agris dandis,fedpontifex,bis Cöfdiétator,&ma
gifterequitü,etiä%àpopulo Roma.curru donatus, quo in
curiam ueheref.Quodipfum alibià nobis copiosè relatum
eft.P.uerò Craffus Mutianus,uirftrenuus,afq; clariffimus
quinq; maxima & præcipua dicit habuiffè, ut Afélio Sem•
pronius in Roma.hiftoriarcttulit quod cff&t quidé ditiffi,
mus,nobiliffimus,eloquétiffimus,iürifcôfultiffimus,quod
etiã pontifex max.Quärem & in Gellianisno&i.cóperies.
C A P v T vi.
IDiligens adnotatio de generibus tclorü ac nominibus,& que cuius%gens
tisfùnt, tum delancca,& cefiri, nonnihil.
ā Qndefueruntapud'ueteres, quideremilitaricú
f
ÉÉ fcriberent,telorüm quoq; genera,&gladiorum
Å? referrent, fed ea tamen miiïus aptè, & commo^
dèdiftinxerüt, Quod ego nupérin quorumdam
obfèruae
40% • E * F. -.C R I N I T. I . D E H O N E S.

obferuationibus cognoui,qui ueterum authoritate decepti,


paulò imprudentiusin eundemfunterr9rem delapfi,quàin
re utadliquidum ueritas pernofcatur,telorü genera & iacu•
Iorúafferémus,quibusq;nominibus apudfuos populos c&,
feantur,nequis diligentiâ in nobis,maioréqj praetereä curam
dcfideret.Sünt igitùr hxc,quaeapudprobosauthores iaculo
rum uocabulacömperies,fparijcateiae,fiämeae, caiae,rumige
fti,mèfanculae,fibifii,geffa,uerüta,aclydes,romphga,lácά,
pila,fariffae.Nâ & fcibónes quoq;,& tragulas,& telones,ha
ítas,fudes,phalaricas,iffos,faces,femiphalaiicas,ceftra,folli
ferrea,& fcorpios leges.Propria uerò populorum haec funt,
ut doétiores ferè cofifèntiunt, frammeæ Germanorü, geffa
Gallorum,romphaea Thracum,lancea Hifpanorü,pila Ro
manorü, iffi Boiorú,fàriffae Macedonü,undeSariffóphoros
milites(qui cum Alexãdro Macedone decertarüt)frequens
apudauthores inuenias.Sibini uerò Illicorüfunt.Quòd aüt
lanceam dixerim effè Hifpanicü,fèquutus fum M.Varroné
ô( Gcllium, nam Varrò ipfe in libris rerum diuinarum,
Hanceam affèruit non Latinum quidem, fed Hifpanicum
cffe uerbum,etfiPompeiusFeftus(quiV€rrijFlaccicommé
tarios in breuiarium contraxit)Grzcúeffè hocfcribat,quod
apudeos»*»*•prohaftacapiatur,ac Aeyirasfatelles fit.Vnderi
diculus error uulgièfàcra hiftoria emerfit Longinütemerè
credentisprolancea,cü uerbainIoannis euangélio adhunc
modü legantur &AAà tis rös •*f«τιά τωρ λέγχν άντου τίν =\j\wisi.Cx^
ftrö ueröapudGraecosteligenus,qüod inbelloPerficoin•
uentum fuerit:ficuti Sudae colle&iaheaprobant.Quidam ex
noftris uiriculum Latinè uocarunt.Sibinam quoq5inter ipfà
tela relatam, Sextus Pompeius libro xix de uerbis prifcis
£eftatur Sibina(inquit) apud Illiricos teliidicitur, uehabuli
fimile,de quo&Q Erinius in Rom.annalibus mcminit.
Illiricircfiant/icis fibinisjfodcntcs. - _

C Aa
p Is c 1 P l 1 N a 1 1 s. xirr. 2o3

c A P v T v II,
deanatomica difciplina,& hiftoria de ArifiomeneMofenio:quihirfuto
cordefuerit,acibidcm rclataquedam exueteribus de humano corde.
$ę Idere £ftapudeosauthores, quilibrosanamati
£\3, Š cos*dideiiit,mirandaquxdam,&quafi ingredè
$\ÁÉÍ dadefcribidehumanicorporis partibus.Quain
§%j%] reputamus magnaexparte fidéillisadhibendâ,
quandoquidem curiofàuéterüfedulitas,nihilpropè intaétíí
uel inconfideratüreliquit,in quonöfedemitteref. Illudaüt
inter aliamenupertenuit, quód in quibufdä hominibus tra
ditumfit,cum eorücadaueradiffècarentur,hifutúcor fuiffè
inucnti,ueluti&in corde bouis,equorüó offa etiam com
perta.Inter alios uerò Leonidam Sparthafiá,&Ariftomen&
Meffeniünominauit C.Plinius,&Max.Valerius,eosgani
mo&fortudine fuiff& infigneis,atq;prxclariffimdsafférüt.
EtenimAriftomenesquidέm(utinuêterühiftorijs traditur)
trecentos Lacedaemonies occidit.Cumάidé conüulneratus
foret,& captus,latomiarüpoenä&$£ cuniculos,
& cauernaseuafit,fequutiis uidelicet fubterráneosaditus.I)
terú captus(cuftodibusfomnofopitis)adignéacce{Iit,& lo
facii corpore exuffit.Cütertio capereí, Lacedaemones eiuf?
dépeçtus diffècuerunt,& hominé quoq;introfpicere poffent
ínuentüqgefthirfuto cofdefuiff&Ariftömenem. Dc perdici Pcrd
busafit,quodinPaphlagoniabinacordahabeant,aüthorcs cordi
funt,philofophus Theóphraftus, Plinius,& Geliius,ficuti
etiã uulgatú illudin extifpicijs, coripfümäliçjdohaud inui
dtimis inuentü,quodipfümC.Caefàrifacrificáti nöfemcldi
cifaccidiffe.Quibus aüt corrigidüfit,bruta illa,& ftolidaa,
pimätia exiftimanf.Quibuspraegråde;timidiora & pauida.
Qgibus parua,audacia&animofà,quód&C.Pli.ex Arifto
tclislibris,utaliamultarecéfét, jlocodeanatomice diffèrit.
Dd C As
£o4, 'P Et. c R 1 N 1 r 1 D E H o N e a.
C A P V T V II I.

Qgomodo Diocletianum caefarimperijdignitatë contempferit,& qui.


bus uerbis apud populum Romanum deprecatus fit.
j] Ignumfanè exemplum de imperio Diocletia»
\\] ni Augu.in ueterum commentarijs reperitur.ls
efì Diocletianus Romg imperatör fáétus, diu
$] imperium cum Herculio cxfaretenuit.Quofa,
„Utcum infènium uergeret,reliéta imperandi cura
priuati hominis perfonam delégerit,quafiparüm fore: ido
neusad imperium Rom. populi mod«randú, Qyod equi,
dem proptéreaexiftimauireferendum,utetiam quiuisifite!
ligat,quàm maximèinterdü fallanturhomines, quieafum
moambitu conquirant,& immoderata libidine expctant:
quae fugienda prorfus,ac deuitanda prudentiorum iudicie
cenfení.Nam hic idem imperator Diocletianus,ubi feim,
falone. perio abdicauit,Salonas conceffit,Dalmatiaeurbem,in qua
natus effèt.Cumq3ibidem priuatusin uillaiuxtaSalonasae
geret,acmolliter proztateprzclaro in ociQ conquiefceret,
Fogatusplrimùm eft,àfenatu,populoq; Rom. ad imperiü
recipiendum.Sedis talem dignitatem,xquè ac maximiâpe,
ftemaccufauit,atq3 inhácetiam modum refcripfit:Vtinâm
Romanipoff&tis fiolerauifere,noftris manibus Salonis in» ^
ftituta,profeótò enim nunquämiftudtentandum iudicare»
tis.Ex quibus haud dubiè colligitur, quantifit habendara,
tiouitae quietioris,prxfertim in$tateiam affeéta.Nam idem
quoq; Diocletiănus cumpriuatus uiuer&t, prudenter
rare j atq; egregiède imperi6dixit:Nihil efféih rebus
ifficile• hümänis difficilius,quàm bene imperare.
Quod & Flauius Vopifcus incom
mentarijsad Baffumfcribit.
cA p yt
ID 1 s C I. L I N A L 1 B. XIIII·, 4©%
c A p V T IX,
piffèntirec.Plinium abantiquisfcriptoribus de urfis Numidicis
& quódin Libya,& Numida celcbrentur,ex Solino,
Herodoto,& alijs.
M Eruatumeft, & in Romanis annalibus relatíi,
3Qjl urfos quidem Numidicos in circo Romanoab
£§] aedilibus gditos M. Pifone,&IM.MefalaConf.
[j
-
ę£] Quain ré C.Plinius mirarif* plurimùmrefert.
ç|UOd etiãNumidicos additum fit,cum inipfa(ut inquit)
Aphrica minimè urfigignantur,Ego etfi à Plinijauthorita
tenöcenfeam penitus diffidendum,quoniam is quidem in
ueterâ monimentis perquirendis,penfandisά diligétiorcae
teris,&accuratioruiderifolet,nötamenprxtermittam,quo
minus eadeurfis Numidicisafcribam,quæ cum publicaan
naliumauthoritate cöueniant.Siquidem Iulius Solinus in
Polyhiftore(itaenim liberinfcribitur)de urfisNumidicis
Haec tradit:Numidiciurfiforma(inquit)cxterisprxftant,ra
bieduntaxat,&uillis profundioribus, Quod haud dubiè
probat,&inipfaparitèr Numidia urfos,pcreari.Verbaaue
tem ex Romanorüannalibushzc funt, quaeSolinus etiam
(utaliapermulta)exlibris Plinianistranftulit:M.Pifone&
M.Meffàla Conf.ad xiiii Cal.O&obris,L. Domitius Ae/
nobarbuscurulis zdilis urfos Numidicos centum,&toti, . .
dem uenatores Aethiopas fintcirco Romanof dedit,quod f aedidi
fpe&aculü inter memorabileistitulos annotatur. Heródo,
tus quoq; Halicarneffèus idemf&nfitdeurfis Libycis,utpo
ëtasnoftrosmittamus,quiapertèprobant, fuiffè Nümidi,
cos urfos maximè celebreis:nam& Numidas,&Libycos
paffim appellitant, cuiufmodi illud:
Profiit ergo nihilmiferos, quòd comminu* urfos
Figebat Numidas,Albana nudus arena. Aliud:
Qúmfcmo Libyci domwntur urfi,
Dd z c AP V T
®©® p E T. cR1N1T1 Ds H o N E s.
C A P v T X. -

pe figuris & effigie clementorum, cx Pythagorica doétrina


apud philofopbum Platonem. -

í] Rocöpcrto iam omnibuseft, Platonis quidem


philofophiâ magnaexparte è facris illis, acmy^
fterijs Pythagoræproueniffe,quädo & ipfe Pia
3j
-
* topleraq; non aliter fenfit,ac Pythagoras,quod
$£$
I--

iEftimal icubi ingenuè profeffus eft, üt hc mo àdueritátem


natus.Cuiufmodi etiáplacitahaec atq; decreta funt,demun
diprimordijs,eorüę habitu& figuris. Afférit cnim Pytha,
goras,quiq3 cum fecuti funt,terræ elementü cubi, feu quae
dratieffigiémprxferre,igncm uerò pyramidis,aquâ forma
gfféoétafigulä:uniuerfumauté duodecimangulórü effigis.
Mn qua fehtentia & Plato ipfe fuit, çjuiinTymaro copiósè
hoc totíipercenfuit.Quod ego uel ob id obferuandum pu
taui,utiftiufmodi etiam opiniónes memoriae cómendarém.
Sedénim Pythagoras inhüc modum ait:ficuti& Claudius
Galenusrepetit,quoloco dephilofophorú placitis,atq3 fen
tentijs difputat: Pythagoras (inquit) £ppôy ràr τιί κίειν πραόs*
vip oivi, §. 7ί ri xvpwjiivot,* z*p , ίκ ἀετάτ«ί•^rov rà :-^-r,\a.^ *•* ••
av&yv rjp rojss fìt •9;iyst. Quod& Ioannes Zézes diligéti
ftudio profècutus eft,uir (utapparet) in omni antiquitate
maximèdiligens.
C A P v T ×I.
cygidinRomanatheologiafêrent deus Sentinu,& dcwvitunw.
ac de dijs ctiamfelc&is nonnulla ex varronis,& Aue
guftini commentarijs.
Ę Ibros xvi fcripfit M.Varro de Romanorum
$i theologia,in quibus cum uaria deorü nomina
§| atq;rationes collegiffèt, in tamdiuerfo,tanq?
%3] multiplici deorünümero, Vitunum,& Sentio
$ num enumerauit, eosq3 appellari fic £;
ut €
4
D 1 S C I P L I N A L I B. *>«IrI; $es?
ut eft author Auguftinus)quòd alteruitam, alter fènfùmä
puerperiolargiatür.Itaq; hos deos Auguftinus Qbfcurffi•.
mos appellat.Ethitamê(inquit)multôplus praeftát,cü fint
ignobiliffimi,ę illitot proceres,& ele&iidij.Nam nihildici
p6tius atq;praeclarius poteft,in omni officiomortaliü, q;ui
üendi,acfèntiendi münereampliari, quocirca uiuificáto.
rem,acfenfificatorë nominat.Qjiodauté feleóìidij ab Au»
guftino nuncupant,fcicndü eft,hos omneisà Varroneex•
piicatos,uno uolumine,ob eamę rationem fic appcllatos,
quòd amplioré poteftaté,atq;dignitatépoffideant. Seu qd*
apud ipfós popülos celebriores alijsforét,maioribusq;ho•
noribüs colerenf.Quapropterà ueteribus dijfeleéti nobi•
liffimihabitifunt,fùpra caeteros deos,ab Auguftinobis de
nienumerant,extraditionibus M.Varronis xii mares. vim
fœminæ:hoc eft Ianus,Iupiter,Saturnus,Genius,Mercurio
us, Apollo, Mars,Vulcanus,Neptunus,Sol,Orcus, Liber
— pater,Tellus, Ceres, Lucina, Iuino, Diana, Minerua, Ve•
nus,Vefta.Scd hxc dedijsalibiexplicauimus, dicatis huic
operiuoluminibus.
C A P V T XII.
Qgam fit grauißimum crimcn ninia in homineipfòlentia,atq;pro
comitiali morbo habeatur,atq; cxccrctur à philofophi$.
È] Vantum praeftitit Priennenfis Bias confilioatqs
íéêïll fapientiainomnibus uitae officijs,notum eft his
%|Qmnibus,quiantiquitatis ftudio,atq3 difciplinis
í]dele&tanf,cumabipfoetiâ Apolliné,pptefegre
ÉÉÉ illius fàpientiâ, tripode aureo donatus
tradatur.Is igiturifiter caetera hominúüitia,& deliéta,faftü,
praecipuè acinfolentiâ odio maximo habuit,nihil exiftimás
iniquiusacfceleftius inrebushumanisfieri, gelatione ani•
mi,immodicaq3ar rQgantiauti.Quocirca modeftè(inquit)
& ciuilitcrinuitz &
officijs agendumefI Ita effigratia& flu
r- - - Dd 3 dium
, ao8 P E T. cRI R ITI D E. H o. N E s.
dium paratur apud omneis: faftus aíit& infolentiadamnß
atq;odium affert.Sed &Zeno ille Citius (cuius uerecúdia
przcipuè cómendatur)monere homines confueuit,utnihil
prorfùs faftu& infolentiaindignius atq; fœdius exiftima,
rent.Idq; cum ofiibus,tuminiuuenibus maximè,quòd co
rum ingeniafine ullarationeimpudétiffimè infolefçât,eoq?
nomin&infurorematq;infàniam facilèrapiantur. De quâ
recum copiosè atq; eleganter Picus Mirandula mecü diffe
ruiffèt,haudalienü exiftimaui ab inftituto noftrae profeffio
nis,aliquidςeu mnemofynö mihi ipfiadnotare.Eftem hac
tusfco inre habendafemper in memoria Heracliti Ephefijfenten•
tinu*, tia(quiexipfa fcribendi obfcuritatefcotinos éftappellatus)
is nanq3 faftum dicebatatq; animielationé, perinde atq; fa•
CIUII1 morbü feucomitialé habendum atq3extimandum.
Einislibritredecimi comment4riorwm Petri Criniti.

PETRI CRINITI
C O M M E N TA R I o R v M D E Ho NE s T A DI
s ci P L I N A, LIB. DE c 1 M vs Qv AR tvs, ,
cA P v T I.
Qgám probis moribus & egregia do&rina Plutarchus prefiitit, ac ibid:
epiftola ciufdem 4fcripta ad vlpium Traiani Augu.
T] Omplura funt in Graecorum cömentarijs,
s|| quae Cheronëfis Plutarchimores,atq; in?
? ÉÉ declarent,quanta uidelicet mòde,
£ £! ftia&probitate omncis difciplinas,atq;o»
%H ptimaftudia pcoluerit,etfi operaab eo'cöz
- Jj pofita,elucubrataeq; uigillae,hoc totü etiam
comprobent,iuxtaillud:Qualis orätiofalis uita,Nam cum
Vtpij
1) I S C I P. L I N A L I B. x IIII. *£op.

VIpijTraiani Augu.prxceptor fuerit,ac eiufdcm ingeni^


umibonis difciplifiisinftruxerit,fuum eff&officiú exiftima»
uit,nó minus honeftis ftudijs, % proprio uitæ exéplo &um
optimè erudire,quimeritò confenfu omniü totius orbis ter
rarum imperator dici deberet.Neq; modôimperator,fedoa Traia»;
ptimus imperator.Qgodin numis adhucueteribusuulgò mus.
perfpicitur,in quibusidem Traianus titulo quafiÊ
qptimus cenfetur.Sedlibuit epiftolâ philofophi Plutarchi
fübijcere,adeundem Traianü defcriptam,quofacilius iudi
caripoffit,quantaanimilibcrtate, adoptimaquzq; confe,
quendaadfiortet & moneat,quafiiam tum tanti animi in»
dolem,ac uirtuté prznotaret.Plutarchus TraianoAugu.fa
lutem. Modeftiátuam noueram nonappetere principatú,
quem tamëoptimis moribus femper mcreriftuduifti.Itaq;
tanto digniorhociudicaris,quäto à crimineambitionis ab •
eff&longius exiftimaris, Quo nominetur uirtuti gratulor,
& fortufigme£,fi eüre£tè gefferis,quéprobèmerüifti,alio2.
quite periculis,& medetrahentiülinguis fubie&um iri nö
* dubit6,cum&ignauiam imperatorü Romanöferat,&fer
mopublicus delióta difcipulorü refundere foleat in prxcea ,
ores.SicSeneca Neronis fui culpadetrahentiüuerbis in
ceffitur,adolefcentü fuorum temerifas in Quintilianum re·
funditur,& Socrates in pupillüfüum dementior fuiffè cul,
patur.Tu uerò quodcüq; üelis,aut cupias reétiffimè geres,
finonãte ipfo réceffèris,fiprimùm te, animííçgtuum com,
pofùeris,fi omniaad uirtuté difpofueris, reététibiuniuerfà
roceffèrint.Ciuitatis cöftitutiónes, moriiq3 uireis tibi de•
<ripfi,quibus fi (ut pareft)obtéperaueris,Plutarchüuiuen
dihabebis authoré: alioqui przfenté epiftolätefteminuo»
co,quòd in perniciem quidem Rom. imperijnópergisaua
thore Plutarcho.Haechadtenus,quxabauthoreinlibro de
imperatoriainftitutione referuntur.
c AP vt
- *• P E. T. C R I N I T I . D Ε H o N E $.
C A P VT I t.

sacricommißum,& impiecommißum,quomodo interfe diffrrant:


expontificumlcgibus,& quid hec uerba fignificent.
§, Ppofitè meHercle,&eruditè fèruata eftà ueteri•
3%|büs Romanisproprietas quxdam,&poteftas in
$%\%Xai exponëdis uocibus,adeò üt quo antiquiores ali•
!£$%$ quidfcripferunt,cöiduideatúrabfolutius,do&ti,
us,acfincerius,ficuti quod nuperiniure pontificü Rom.le
gimus,quo loco impi£commiífum,& fàcricommiffumdif
íerreinterfeafferunt.Nam cömitterz impièis dicitur,quita
menpurgari poteft.Ille aütfacricómiffiarguebatur,quiinul
lopaëtojàuttempore, poffetexpiari, Verfüs extabulis illis
pontificumhifunt:
« sacricommiffüm eft,quod nunquàm expiari potcrit:
Impiccommiffüm eft, quod expiari poterit.
Quain reperegregiè mihiuidení cófideraffé, aliud ad uitæ :
modeftiam pertinere,altcrum ad religioné & deos.Itaq; M.
etiãCicero ius pontificü accuratè ά. inquit poftre
míiuel afperfiöeaqux,ueldierti numero tollif,afiimi labes
ncq;diuturnitateuanefcere, necmanibus ullis eluipoteft.
C A P T T I I I.
- .
-
- - - - - - -

... Dc obitu demonum,ac mcmoranda hifloria de Panis interitu,Tiberi•


Cefareimperante,tum de chrifto etiam nonnihil confiderandum.
§ä] lbrüfecitCheroneusPlutarchushoctitulo,quod
§| oracula ueterumdefecerint,uir iudicio& Grxca
eloquentiafummus.In eo aütdxmones quoq3i•
i£4$*££] pfosfuiffè mortaleisaffirmat, exemplújadijcit
de Panis memorádo interitu,quem accidiffè inquitTiberio
Caefàre imperante,quod ego praeterrjffèm uti cómentitium
& fabulofum,nifime Plutarchigrauitas,&inrebus Ê
', . nendis
D I $ C I P L I N A. L I B. XI III. £T!

nendisindicium cömoneret.Sedeius uerba fubfcribam,ex


quibusapertèhoc totumdePanis intcritucóftare poffit.De
morte(inquit)daemonüaudiui equidé à rhetore Aemiliano
uirQ&prudente,ac modefto,quem multos ueftrum cogno
giffèarbitror.Quodcü eius pater Italiâ adnauigaret,cirça in
fulas quas appéIlätEchinadás,&uëtis dcficiëtibus,ppePax
asdeueniffèt.Cumq; omnes ferè,quifimul nauigabât,att&»
tiores euigilarét,repenteâ Paxis infula,uox magna cft exau
dita,qua Thannus quidamuocabatur.Quae uox,reinouita
te, magno admodum terrorecüêtos perculit. Thannus efi
ille,quiuocabatur,homo erat Aegyptius, eiufdemg nauis
gubernator.Ex quo femel,atq;itèrüm uocatus nihilrcfpon
dit,tertiò autcm morem uocantigeffit,atqyilli refpondit.Ille
uerò multò maiori uoc&exclamauit:Cum fueris propter pa
ludem,nunciatuncPanamagnum eff& mortuum. Quoau
dito,dicebat Epiterfes(itagnimAemiliani pater uocabatur)
omfiis magno terrore fuiffeaffeétos.Cumάmagnopcre dú
bitarent,afieiufmodiuociforet obtemperandü,Thännigu
bernatoris confiliü hocáczteris probatüeft, utfiuenti pro
uoto fpirarent,nihil prorfusdicendum.Sin autemcontrà ac
cideret, acflatuseo loco deficerent,proloquendú effe,quod
audierunt.Cum igitur paludemattigifférit,neq;tüuentifpi
rarent,Thannus ipfè inzquor pronüs,clara uoceexclamá
uit,quaeaudierat:Magnus Panmortuuseft. Quo nunciato
ftatim magnus multörügemitus, quodam quafi miraculo
exaudituseft,quoniamçghaudpauci fuerant,quifimul na^
uigabant.Cum facilicuifu Romäueniffènt,tafitae rei rumo
reuniuerfam quidem ciuitatem replerunt.Tibcriusautem
Cxfàr(qui Romanaetüreipublicae imperiü gerebat) Than,
num accerfiuit,eiq3tam certam fidem habuit,utconuocatis
philofophis,quiifiurbe erät, diligenter quaefitü fit,quifham
ille Par effèt.Ipfìucröphilofophi,pari «enigssum; 1IIO
ai* P E T. ' . c R I N I T I * D E ' H o N E s. ' *
illo quidem niiciatum uideri,quiàMercurio,& Penelope
originéduxerit. Ha£tenus Plutarchus, quae uel Pampfit,
1us Eufebius adepifcopüTheodórum recenfet.Idemqjait;
IDignü effè diligentianimaduerfione, eodem tëpore fuiff&
huicdaemonisóbitum, quo & Chriftus, qué pro fummo
deo Chriftianicolunt,qui omneis quidemdxmones,deho
minum uitaexpulit, atq; deiecit. Tib. efiì imperante Chri•
ftus uixit,& prò falüte mortalium incrucem élatuseft.Sed
hoctotum cómodius infacris theorematis explicauimus.
C A P V T I II I,

Galieniimperatoris impudenter diéta contra Rom. rempub, & quo


animoficritinacceptis cladibus atq; defeéìionibus.
Vm legerem nuper Romannaleis, in quibus
imperátorühiftoriafcribitur, apertècognoui,
ÉÉ| quanto indifcrimine Romanadignitasfxpi£
ζζ fimè ageretur,his Ê temporibus, quia
£¥ίύbusipfiprincipeslibidinibus acuoluptatibus
dediti,nihil prgtereàpenfi habebät,deimperio Rom.& eius ;
maieftate.Itaq; mirandum noneft, fiquãdotam fummadi,
gnitas,adhaftametiamdeuenitacuiliffimi inftar mancipij
üenditioniexpofita eft,utjsimperiüorbis poffideret,qplus
auri militibus obtuliffèt. Illud aüt fœdius atq; dam ÉÉ llS,
qd*& quidã impera.deacceptis cladibus,ac,puinciarü defe
&ionibus,impudentiffîmè iocati funt,cuiufmodifucrütilla
quaeGalieno imperáte contigerät. Is cnimtamperditx fuit
licentiaeatq;improbitatis,utcontra Rom.decus, propriáq;
dignitatem,inhis iocarinô dubitaret,quzinhumanigené,
ris damnum extarent,ficubiçbantiquis fcriptoribus afféri,
tur. Nam cum Galieno relatum effet, Aegyptum à Rom,
imperiodefciuiffe:ita illudés inquit, fine linó Aegyptioeffè
nonpoffùmus: Perditaautem Galliarififfèfertüf.'Et ff,
•. - €
* : D I. S C I p L I N A L I B. XIIII:' zfs •
eft(inquit)tutarefpu.finetrabeatis fagis: Cumucrò Afiam
uaftatàm,& Alemianorü concurfionibus,Scytarumq3inua
fionibus comperiffct:Quid(inquit)fine Aphronitis effënö
poffumus:Seáiftiufmòdipfuraalia & fœdiora de Galieno
impera.äPollioneC Trebcllio
v A P V T
fcribunt
V.
ad Conftan, impe.
probrofüiffe apud Romanos,utcquitesacpedites in cælibatueffent;
tuni ieges allate contra cælibatum, & quid idcm Mos
fes & Plato flatuerunt.
Gregíèåc prudenteräueteribusfaéiúeft,quici
uitatúm inftituta&legesuolebât àfuis ciuibus
Ęg£\i perdifci,neuidelicet ignati rerum&uitae, ratio^
31$ZU nisάexpertes haberi poffent. Ná quideffèt ho»
mifiiBuSTiieliusacpotius debet,quäm ex alioruminuentis
atq3 cöftitutionibus,prudentiäaugere, & infcitiâprorfus re
geilere: Ex quo illud nuperobfèruandum putaui,quodin
Xi1 relatü efíèícótraeosciüeis, quiin cœlibatu É
Erat enim cenforú 3ïÉÉ equitesacpedites _ .
cœlibesforent, quodhoc ipfùm uelutiprobrum häbitum $*'#*
eft.Verfus autë ékantiquislegibusfubijciam, quofacilius ***;
id totum innotefcas:
cenfòres equitum,peditumq;prolem diflribuunto: n

Cælibes effe prohibunto, - -

NMores populi regunto.


Probrum infenatune relinquunto. -

Exhis conftat,quadiligéntia & ftudiofèruatíifit à fènatu


populoq} Rbm.uteorü fobolesconcrefceret.Val.auté Ma, Calbe,
ximus Camillum,& Pofthumium cenfores tradit feciffè dcsera
e9saerarios,quiadfeneétutem cozlibes peruenerát. Cumq;
aliquitalem£Qnftitutionem incufarent,punitifuntà cenfö.
£ibus, haec afférentibus: Natura uobis queadmodum na•
fcendi,ita gignandilegem prxfcribit,parëtesquosalendo,
i . . Ee z nepotum
114 f E T. c R I N I T I ne H o R e s.
nepotum nutriendorú debito, fiquis eft pudor alligauertit.
Ite igitur,&nodofàm exoluiteftirpè,utilem pofteritatinuo
merófae. Sed& Mofès hocidem cónftituit, qui diuinas leo
ges,quafiq; oracula quxdam Hcbrxis tradidit. Plato uerò
ifiofîiuitae officio cófultiffimus,ita inlegibus ftatuit.Vxo
rcm quifq;à xxx anno, ufq;ad xxxv diicat. Siquod nöfa
xit,pecunia&probro mulétet.Ita enim fit,uthumanú ge
nusfuaptenatura immortale exiftat,neq; ullus puto reperi
tur,quinó maximè cupiatxternum fibi nomë âpud pofter
ros, Itaq3 hac una ratione,perpetuaducantur hominúfxcu*
la,quod & filijfiliorücötinuò generandi ordine coalefcät.
Ncq; faseftfeipfumhacimmortalitate eximere,quodabil
li ἐ filios & uxores cótemnunt.Quicünq; huic
legiob(ecundauerit,indemnis efto:quifecusfaxit,& pecu
'niã & probro mulétatusefto.Hinc fà&um exiftimo,ut in
,„;... Româna ciuitate legestrigeminar,& aliae paffim latae funt,
m;inae. a dufum procreandae fobolis, de quibusapud uetcrcs pcre
multa leguntur,
C A P v T v I.
IDecentenarijs cænis,ac uerba Tertulliani cxpofita, tum
delege Fannia,& miliarijs apris,& columnis.
jE Ertülliani uerba fùnt inapologetico cótragenti»
{§ leis, quo loco de Rom. legibusagit:quoniã illae
224]
leges abierunt, fumptú & ambitionë cöprimcn•.
tes, quae centü aera,nóamplius incœnam fcribi iu
fiécamplius quàm unaminferrigallinâ, & eam nö
fàginatâ.Inhisautè fùmptuarias legesirfinuat,quibus cau
tum erat,nec fupra C. HS.incóuiuijs quisę Romanus ex,
penderet.Sederit puto minus indignü, fi üerba Fanniaele,
gis referemus,cum praefertim de reipfa non Gellius tantú,
fèd Sammonicus,& Macrobius aliquid tradant, ut ea mit/
tamimprzféns,quxdcLicinia, Acmilliaq3 legibus dicant;
. - - . . Satis
pr sc 1 P l 1 n a lib. xifii. - 21$

Satis enim futurum eftgratis,fide Fannia quae legerim ap»


ponam,quibusφ uerbis cibarijfumptus,a& nimiùs Roma•
horum luxus inhiberetur.Ludis (inquit) Romanis, plebeis
& faturnalibus,&alijs quibufdädiebus,aracentena in dies
fingulos impendunto,&alijs dicbus decéin fingulis menfi
bu$trigenafunto.Cxteris diebus omnibus tantúndem.Si»
quis plüs faxit,diéiapqna damnatusefto. Hinc Tertullia,
nus Romanorum libidinem & ambitionéin cóuiuijs,tam
urgéter accufàt,cocnasq3 illasueterü parcioies,appcllat cen
tefiaria:Video efi(inquit)& centenarias coznas, à centenis
iam fextertijs,diétas.Nam& Lucilius poëta amarulentus,
centuffëminfatyris,legem eandem lepidèuocauit. Permul Ccntuß.
tis autem legibus cœnas illas profufiores,& adipaleis Ro ccnten4
manicohercuerunt.quodin ueterum cömentarijs abundè
explicatur.C.certè Plinius cum dc nimio fümptu Romano
rum in extruendiszdificijs fcribit,ad hunc modum Roma,
ni populi improbitatéinceffit:Extant(inquit)cenforixle,
gesglandiain coznis,gliresç£,& aliaminora apponiuctan•
tes,marmorainuchi,& mariahuiusrei caufâ trâfiri,quaeue,
taret lex,nulla lataeft.'am & inueterú ædificijs colünz,&
porticus centenariae funtappellatx:quae centüpaffibus lon»
gx effent.Sicuti & miliariæ porticus apud Suetoniú, & alio
os authores,à numero millcnariodicunf.Var.auté Teren•
tius ad Q.Pliniüde uillaticis paftionibus, milliariosapros.
urbanèappellat, quimille pondo crederentur. Aelius uerò,
Lampridius,Antonium Heliogabalum imperatorem, cen,
tenariauafa refert habuiffè argëtea, id eft,üt conijcio cen».
tüpQndQ.Vcrba eiushxcfunt:Primus Heliogabâlus men
fas,deinde& capfas argenteas habuit.Primus etiam caca,
bos, uafàdeinde centefiaria argentea fculpta,& nonnulla.
fchematibus libidinofiffimis inquinata.
Ee 3 c AP y T
.' + s. • ' '

114 p E T. c R Τ Ν I Τ Ι D Ε ; H o N E S,
c A Pv T v II. - • -•

De urbanitate M.Antonijcum Grecis,& quo cömento Athenienfì


blandimentis illufèrit, ac dignot4lione rcprtfferit.
Rbanèfaétúeft,atq; admodumcallidèäM.An• ,
tonio,cum Atheniénfiumurbem uiéîoringrcde
retur. Nam cú ipfe Antonius ob res egregiè ge
ftas,prodeoLiberohaberi fè uellet,atq; idnomé
muël,utinfigne ÉÉ
afcriberetur,Athenien
fispopulus,ut qui ingenio & falibusprxftaret,ftatim confi
lium hoc iniuit,utipfum quidem Antonium,intantauiéto
ria,non fummis modò honoribus decoraret, fèd etiam ueni
ti,blandienter obuiam iret,& earatione qua Bacchinumen
fàlutando exciperet.Eunt igitur obuiam Athenienfèscum
liberis,&coniügibus,& Dionyfium uocitantcs, blandiffi»
mèfàlutarüt, qùod ha£tenus fàtis cómodèpro re ipfà pro»
iri Atti- ceffèrat. Sed quoniam blandiri Atticorum eft, ac nimium
uitium, affèntari,adi&ceruntetiam Pallademfe (quae inarce Atheni
enfiumcolebatur) Libero in matrimoniüm defponfiffè, fi»
mulq$ uteam duceret,nuptiaeq; ficrent impensè illum roga
uerunt.Quod Antoniushaudquidem contempfit,& occa
fioneaccepta,dudturum fe prorfùs refpondit, fèd imperare
tamenfe Athenienfibus nomine dotis mille talenta.In quo
apparetquàm fubdolè,quàmaftutè Romana calliditas in•
genio Attico illuferit,quando Athenienfiü plaufus acblan
ditiae,nó modò(ut inquit Anneus Seneca)äb homine Ro.
deprehenfae funt,fed etiam caftigatae. Quo nomine quidam
è Grxculis feftiuèacfcituléin huncmodum ferturiöcatus:
Hic impunè ad uxorem,fèd Athenienfium fponfaliamille
talentis füntzftimara. -

c AP v T.
. - - .• - ---
p r s c 1 P. L 1 N A L 1 B. , xiiii. . a17.
• • • • c A P v T viii.
qge apud syrios dea Adagartis,ac de eius fimulacro, &g, uirginis figni
- fit à Nigidio Figulo íííííí uerba appofita.
£§jVm nuperlegeret Bafficommentatiü fup C.
{\% Germanici Phenomenis,qug ille expoëtâ A,
ratociuibus Romanis Latina exhibuit, in cú
w.
£ fortè locüleétiodedu£taeft.quo de Erigone à
Germanico fcribif.Harcem inter Leonè & Li
bramdomiciliütenet,fedibifortè quaefitú eft, quae nâ foret
dea Adagartis:quoniäBaffus adhunc modum dc catradit:
Virginé (inquit) nönullieffè Cerercm dixerüt,eò quod fpi
casteneret,alij Adagartim,quidam uerò Fortunâ: quoniã
'fine capiteaftris inferí.Verü cum nihiltum fuppeterét, inci
dimoxin Macrobianas coznas,in qbus poteftas acuis eiuf,
dem Adagartis defcripta eft,quo miaximè loco de Adad,&
AdagartideSyrijs dijsagitur,fed (cribam Veétij Prxtextati
uerba,nequid hàcin repoffit defiderari:Deo (inquit) qu&
fummium,maximumqjAffyrij uenerantur, Adad nómien Adad,
indiderunt,eius nominis interpretatio fignificatunü.Hunc
ergo utpotiffimü adorant deum,fedeidem fubiunguntde»
aminomiine Adagartim,omnemq3 poteftatem cufíêtarum
rerum his duobus attribuüt, folem, terramq? intclligentes.
Nec multitudinë nominüenuntiátes, diuifàm per ömneis
fpecies poteftaté,fed argumentis quibus ornantur fignifia
cantes,multiplicéprxftantiâ duplicis numinis.Ipfaaütëare
gumentafolis rationëloquunf,namq;fimulacrü Adad in•
figne cernitur,radijs inclinatis,quibus mqnftrafuimcxliin
rádijs effefolis,quidemittuní interram.Adagartis fimula•
crum,furfum uerfum,reclinatis radijs infigne eft, móftrana
do radiorü uifupernè mifforúenafci, quxcúqjterra proge,
nerat,Sub eodem fimulacro fpecieslconum funt,eadem ra•
tionetcrram effèmonftrantcs: quâ Phryges finxêre #i
: deujm
21$ p E T. C R I N I T I D E H o N E $.

deum id eftterram leonibusuehi Sgd&Strabo diligens auz


thor in rebusfyriacis deamhancSyris afcribit:Transfluuiú
(inquit)Bambienaeft,quam urbem etiäEdeffàm &facram
pëllant.IneaueròdeäSyriâ Adagartim colüt. Exhisab,
undècóftat cuiufmodi apùd Baffùmidea fit Adagartis, eáq;
tali nomine apud Affyriosproterra uenerari Baffùs efi fpi,
ciferamuirginem uariè acceptâ afferit,ficuti& C.Higinius
infecundoAftronomicôn adFabiü recenfet.Nigidiùs uerò
Figulus iuftitiäuglaequitatem eam exiftimatäpröbathisucr
bi$:Virgoipfaiuftitiafiueaequitas dicif,quxifitcrmortaleis
locispénèomnibus&conciliabulis folita effètcófiftere,atq;
omnibus praecipere,netemeréâiuftitia,& aequitate difcede,
rent,quiquãdiu monitis eius Obtemperarút,fine ulla quidé
curaacfollicitudine uixerunt.Scd cúnegligentius obferua»
rent,infidijsqj,&cupiditate& auaritia,altefalterum decipe^
ret,difceffitiflaab hominibus,& dignia cxleftinumero im»
mörtale prxmium pietatispoffèdit.Vndeilluduulgatum:
vi&aiacet pictas,& uirgo,cede madenteis
vltima caeleftum terras a$trea reliquit.
C A P V T I x,
IDetriplicinumerorum proportione,in arithmctice,mufce,& gcomce
trice:tum de clegantifimilitudine ad rcmpublicam.
Criptum copiosèà ueteribus,& eruditèadmodú
É|| explicatü,qui maximè cenfeátur terminiac pro,
§| portiones inhisnumeris,quorüratioadmuficen
$j arithmeticen,&geometriâ difciplinam pertineat
eq; indignum fané eft,autabhoneftioribus litteiis abhor
rens,itaeorürationes&praeceptacallcrc,utfacilè cognofcas
qug minor in quolibet termino fit proportio, quæ maior,
quæ item poffit æqualis appellari. Nam in arithmeticis
maior quidéproportio eftinminoribusterminis, In mufice
.• 3U(€m
D I S C I Ρ L I N A L I B. XIIII, ' : 119

afit maiöreftproportio in maioribus terminis. Geometria


uerò in minoribus,&inmaioribus aequaliproportione com
ponitur:quQd haec in quibusά proportionibusxquum ius
übiq; cuftodiat.Ex quo AniciusBoëthius,quimathematiz
casä Graecis accepit, perelegantifimilitudine uideturufus,
adhancipfam proportionüuarietatem dignofcendam.Scri
bitem qüod ipfà quidemarithmeticaeipótiffimü reipublicg
comparandaeft,quxà paucioribusregitur:muficailli, qu*
ab optimatibus.Geometria uerò(inquit)ftatum quafipopu
larefm cffingere,quòdzqualiter omniapenfare, acaeftimare
iudicctur.NMaximé autem uerfaf haecfacultas in his ueftigá»
dis,qux plana & (olida dicuntur.Planum enim quod in Iati
tudinem,&longitudin&lineas habet:ficutitriquetra,&qua
drata funt,citraaltitudiné in area defcripta.Solida uerò quae
monlatitudinem &longitudinem cum linearünumeris ha»
bër,fed altitudines extollunt,utfuntmetae,pyramides,teffa»
rae,atq3 cubi,quos Latinè quidam quadrantália interpretan
tu:Sedhaec aliàs commodè à nobis funt expofita.
C A P V T X. -

I)e Romanorum ftudio in bonis difciplinis,& rclata contentio inter Lue


cullum:Hortenfium,& Sifennam de historia Marfica componenda.
3; Ele&antmeinterdùçxempla quzdamRomane
ì\\j nobilitatis,quae in nobis adeò difciplinis excole,
§ §}| batur.Adcò litterarü ftudijs fauebat,utnihil mi,
È2<jrumfit,adfümmûm propè faftigiü cuiufq; ergo
3ITIGRISE5s deueniffè. Sedenim hoftraxtatę, illiferèüulgò
haberifolentfapientiores,& nobiliores,quihoneftas quidê
difciplinas,aclitterarum cognitionem contemnât.L.aütem
Lucüllus, & quitü in Roni;ciuitate principes agcbât, lógè
aliter fenti&tes,itabonis ftudijs egregiè affeéti erät,ut cüuiiis
doétiffimisucrfariaffiduè,&cógredinödubitarint:cuiufmo
Ff diprx
-: p E t , CTR I N I T t D, B H o $ E S.

di præclara illacötentio celebrat inter Lucullum, Hortenfiv


um,& Sifennam,dc quaputaui effealiquid afferendum,ne
tam ineptè quidam aetate noftra fuperciliútollât, ac fefe ob
'id fupra caeteros ponant,quòd& litteras oderint,& littera•
tos etiä defpiciant.Conuenerütigitur interfe(utfit) L.Lu»
'cullus,Q.Hortenfius,& L.Sifefina, idq3 ea conditione, ut
-cuiförs cötigiffét,isbellü Marficü defcriberet,oratione,uel
carmine,Græcè uidelicet aut Latinè,prout fors declaraffèt,
Qjiodipfum quidé cum L.fortè Lucullo eueniret, Graeca
orationeeiufmodihiftoriädiligéterabfoluit,quae & à Chee
roneo Plutarcho,&abalijs quóq;celebraf. Facilè aítintel
telligif,quanto ftudio,& animicüpiditate,togatihomines,
bonisdifciplinis incumberèt.Namiidem L.Lucullus imper
„fus ciratormaximushabitus eft,Hortefius ucròorator fummgs
i prael4-9uem & Cicero ipfe in dicendo fibi aliquando praetulit.Si
„,. fenna aút in fcribenda hiftoria omneis prorfus Romanos,
qui ante fe(cripferant fuperauit. Quod & Cicero idem ad
Brutum ingenuèprofeffuseft.Sed aliäsdeSifenna,& Hor
tenfio commodè diximus.
C A p V T ×I.
Qu4 urbanitate Antonius Geta imperatorper litterarum ordinem
conuiuiaftrueret,quibu% notis férculaipfaprenotarct.
Epidum fànècómentum atq; urbanü referturà
j|uéteribus Antonini Getae impera.in cœnis & in
§j| conuiuijsagendis. Fuitenim Geta uir ingenio
[4££] haud quidëinelegáti, uel inuenufto.ls $; COn
fuetudinë hanc inparandis conuiuijs feruabat, ut ipfas coz^
nas exappofitis litteris notariatq; intelligi uellet,fcientibus
id ipfum feruis.Nam ficubi uolüiffèt in prandio exhibcri,
- peráices,pauos,porcellos,pifces , ac pernas, tum primae die
&tionú litterae ad hunc modum apponcbanf:p.p.p.p.p.Vel
mutatisalitcrlitteris,fardta,fafianós,ficus ffifTum âliaua
rij
to I s c I p L I N A L I B. xIIII. • 224

fjgeneriseduliapariordine litterarü prxnotabat,in quouie


fü§eftuoluiffèaliquain parteL.Luculli coznas,atq3 ordiné
imitari.Hocautem de imperatore Geta Aelius Spârtianus
ad Conftantinum Auguftumrettulit.
- cA P vT xii.
, quód nulle deorum imagines per clx amnos in urbe Romanafierint
«.
cx Nume doârina. Et quôd Hebræi quoq; nulla, intemplis ima
gines haberét,aliaj; de templis atq; imaginibas memoräda.
ägj| Es digna memoratu eft, quæ à Clemente Aley.
xandrinotraditur,de Numa rege Romanorum
eiusq3religione.Refertenim, cùm is fuerit Py.
££$} thagôricus,Mofis prxcepta, & ritus ab eo ma,
gna expartcferuatos;nam Pythagoras quidé ad Aegypti,
5sacccffit, eorumq3 facra,& myfteriadiligéter pquzfiuit.
Ex quo idem Numia inquit apud Romanos lege cöftituta
ad ex exemplú Mofis,necubidijs imago ulla tribueref. Fa
dtumq3 ob id,ut p clx annosab urbe cödita,nulla,prfus Ro
mæ autdepiéta,autinfculpta deorü imago uiferctur.Quod
ipfum Auguftinus & Eufebius Pamphilus,pbant, cum de
Iudaeorü facris,& religione diffèrunt.Sed efiiineorú téplo,
quod in Solymis nobiliffimú foret,nullâ fuiffè imaginë cö?
ftat quod & Cor.Tacitus in hiftoria Iudaica nö négat: etfi
utloquaciorâ Chriftianis inccffif.Septimus uerò Tertullia
nus ficinapologetico:Cor.(inquit)Tacitus,fànëille mêda Corn.
ciorü loquaciffimus, in eadem hiftöriarefert Gn.Pompciü reprc
cum urbem Hierofolymam cepiffèt,proptereaq3 templum
adiffèt,fpeculandis Iudaicae religionisarchanis niullum illic
repperiffè fimulacrü.Etutiq; fìidcolebatur, quodaliqua ef
figie reprxfentaref,nufquàm magis,ę in facrario fuo effèt,
exhibitum,eò magis,quia nec uérebaf extraneos arbitros,
quanquàm uana cultura.Solis enim facerdotibus adire li»
citum, confpeétusaütcaeterorü uelocppanfo interdiceba•
Ff z. tu£
* 211, P E T. cN1 TI D E H o N e s.
tur:hxcTertullianus.Zenonuèro Citieus in libro, qu& de
moderandarepub.fcripfit,apertè oftendit, ea prorfus con»
tcmnenda,qu*cura & ftudio hominü perficiantur.Sacella
(inquit) ac templaconftruere,nihilquidem neceffè eft. Ni•
hil enim facrum iure exiftimandum,neq} pro fanéto haben
dum,quodipfi homines conftruxerint.Scd & Xerfes tradi
turominia qüidem templa in Graecia combufiff«, fuadentie
bus hoc magis,quòd impium ac nefarium foret deos ipfos *.

parietibus includere. -

t C A P vT X II I.
… An uerumfit,quod dcNuma, & Pythagora notauimus, acibidcm
probatum habuiffe Romanos temporibu$ Nume regis
imagines deorum.
ɤ§ 2] Qnfiderandum melius eft, quod in fuperiori.
É ®®) capite notauimusdeNumafege,& eiüsdifci
§1§i§j|plinis.Nam quae traduntur â Pamphilo Eufe
$ìy%Albio,& Clemént« Alexandrino, cundcm Nuz
ä**] mam,prxceptore Pythagora Hebrxos fèquu
tum:necubi Romanus populus deorú imagineshaberet,au
thores quidem hacin rémagni nominis & doéìrinae diffènz
tiunt.Dionyfiusefh Halicarhaffèus eruditè probat,Numâ
regem ante philofophü Pythagoram, quatttior penè ætates.
uixiffè:neq;ullo módo eiüs difciplinis áffuiffè: quod & M.
Cicero & Plutarchus Cheroneus, atq; Manetüs uidentur
concedere,quoniam Numasante Crothonam,& Sybarim
urbeis conditas,Romaníiimperium rexitxvi Qlympiade.
Pythagorasauté fexagefima quarta,Tarquinio imperáte,
qüi fuperbus eft cognominattis. Sed illud penitusäuerita^:
te abhorret,quodiftiafferüt de Romanis imaginibus:fiqui.
dem Numae regis tëporibus(ut C.Plinius tradit) fimulacra
quædã,& imagines Romaeextiterüt,quádo idem Numa Ia
numgeminü dcdicauit,qui pacis,bellię arguméto in urbe
- coleretur,
IDI S C I P L I N A L IB. XIIII. 443

coleret,cuius effigies foret digitis ita cópofitis,utadnotati,


ene ccclxv dieiü,per fignificátionëanni,atq5téporis dcü fe
defignaret. De qüo fimulacro etiam Praetextatus in co nis
Macrobianis difputat, cü Ianü ipfum pro foleaccip édum
eff&copiosè exequit.Neq;dubiüeft,Romanorü regütépo
ribus,figneaquidemfimulacra,& fiçiiliainurbe fuiífe,qd'
& C.PIinius éxiftimauit,& fi Auguftinus long&aliter fen•
tit Varroneauthore:Cuius (inquit) ucrba clariffimè teftan
tur, nullum fuiff& in urbe fimulacrü deorüper annos clx,fa
&tumq;deincepsutéximaginü acftatuaiümultitudine, rcli
gionis cultus negligentior, atq;contemptior haberetur.
C A P V T XIIII. -

IDe Afclepiademedico,quilcătos egrotisfufpenfilcis primus excogi


tauit,ac detriclinijs uerfàtilibus imperatoris Heliogabali.
§5] Omplurafcriptafunta ueteribus de Afclepia,
M% de medico,quiaetate Cn. Pompeijuixit, deq;
[eius ingenio atq; difciplinis. Is efi prxtéraliâ
- £ multadocumenta,quxad artémedendi perti,
Èà]nerent,blandimëtáétiá,& quafi lenocinia cö,
mentus eft,adaegrorü gratiâ atqj iucunditaté:(iquidê & bal
neorü confuetudiné célebréfécit,primus& le&iülos excogi
tauitfufpenfileis,quorü molli,faciliq; iaétâtione,aut allicè,
retur fomnus,aut morbi ipfi imagis extenuari poffent,quod
ä C.Pliniorclatú eft ex M.Varronis cömenfàrijs. 'dëprae,
tereà Afclepiades pmultain arte medendi cómutauit,quod
& Themifoneiusfucceffòrfeétatus eft,De Varioaütë He
liogabalo (qui fupra oia rerü prodigia molliffimus fuit)tra,
ditii eft,cù uerfatiliatriclinia ÉÉÉ gbus quãdoq; ami
cos fuos ponere confueuit,eosq3 uiolis & floribus obrutos
9pprimere, fic,utaliquianimá éfflauerint, quod inhiftoria
Lampridijmemoratur adimperatorem Cofiftantinum.
Eimislibri dccimiquarti commentariorum Petricriniti.
f } p ETRI
-

aa4 - - - - · · ·· .

co M M E N TA R I o R v M D E Ho N Es T a Di
S ci P L I N A, LIB. DE c IM vs QviNTvs.
•, C A P v T I,

Hijloria de Cleomede Pyéte,& quibus geftis atq; honoribus


claruerit,cx Thcodereto & alijs authoribus.
| Elebratus eftä C. Plinio Euthim
us Py•
j| dites infignis,quioraculo etiamfummilöz
1| uis confecratus traditur: quoniam fempcr
Olympiaeuiótor,&femcfuiétusfuit, Qua
3><3>2Á/?A.
[*2 *=…]
in fe cöplura funt allata à do&iffimo uiro
-
Hermolao «x Paufaniae leétiones,& fi de
oraculo hoc nihil omninoapud Paufaniam comperies. Le
gimus autemapud authoremTheodoretum nomen Pyétg
älterius,cui ngmen Cleomedes, quem Pythius Apolló, ut
deum coliiufferit,ficuti Pythiae carmineprobatumicft:
- • - - \
xarra- ro : npwwM KAvauíá\wr áorr/*«A*wür.
- •
og %aori«it riu&%»t iv« v τι £ywrëp ίόντα.
Putoautem noniniocundumforc legentibus,fieahoc lo^
co referamus,quae ad hiftoriam hanc Cleomedis pertinent.
Isigitur aduerfariú unico iétu cum percuffiffèt, lâtera eius
adaperuit,atqj inieéta manu,inteftinaeduxit.Sedcum iudi/
.
ceshi,,qui certamini praefidebant, nimiam illam crudelita•
tem miráti effènt,mulétandum qüidem Cleomedem putav
runt.Is uerò grauiter iratus,difccffit.Ac dum iterper fórum
capeffit,columnam difecit,qua te&um littcrarijfudi fufful
ciébatur,eaq%ruina pueros omnis(quiin coludofèffitabät)
perobruit.Qgibus É
eft,uteum Pythius inter
deos rettulerit (uteftauthor Theodëretus) Oraculi É
- - - ipfius
D-I S C I P L I. N A , L I B. XV. , ***
ipfius(quodfupraretulimus)fentëtiahxceft.Vltimfiheroa
tum Cleomed& Aftypaléfem,colendumq; facrificijs,quan^
domortaliseffeiami defierit. Scd & Paufàniasà Clcomede
refert lxxi Olympiadein pugilatulachum Epidamniü fua Iachus 1
iffè occifum.Cum $ damnafènteüiudices,qüöd iniquius damniu,
fegeffèrit,palmamq;illiabftulifîènt,mozrorehimio affe&tus
ad infaniam redaétüs eft,& Aftypaleam redijt, columnã$
ibidem euertit,qualitteratarius ludus fulciebatur,eoq;cafu
fexaginta fermè pueri traduntur in ludo extinóti,Quocirca
cum illum fuiciües lapidibus impeterent, in Minertiae tem•
plumfè recepit,atq}ärcam ingreffüs, quae fortè in templo
àdcrat,operculofè óbtexit,diùę fruftra laborarunt Aflypa
lenfès, utieamarcam aperirent.Verùm confraétis tandem
arcæ illius lateribus, nufquam Cleomedem compererunt.
Itaq; inretam mirifica Delphos mifèrun:, qui orâculü con
fulerent,fuper his qug Cleómedi eueniffent.Refponfumq?
â £$ eft idem carmen,quod ex Theodereto áttulimus.
ut Aftypalëfes diuinos ei honores exhiberét, & ueluti deü
colerent.Quod ego cum diligentius aduerto,miratus penè
fum,à Plinio fuiffè praetermiffum, uiro in omniantiquita•
teperquirenda diligentiffimo. Dchocipfo Cleomede,Plu
tarchus,Celfus,& Enomaus, permulta referút,& fialicubi
Diomedem,pro Clcomede reperias.
C A P V T* II,

Nobilc exemplum de Alexandro Maccdone, contra inuti


leis laborcs,& nimis curiofamfcdulitatem.
Erfaepe inuita idaccidit, ut nö paucioperâ acftu
diù in his rebus collocét, quae etfi difficulcultatis
multüatq; laboris prgfeferät, nihil tiiutilitatis &
£i emolum&tihabét. Necefí,pbareilla primo afpe
dtudebemus,quae non fine fummoetiâ conatu,âtq; uigilijs
confèqui
116 P E T. C R1 N I T I D E H o N E s,

confequi poffumus.Siquidem non femperinarduisacdiffi


cilioribus uirtus uerfatur, quodab ipfis etiamftoicis affértú
eft.Sed Alexanderille Philippifilius,exemplo quidëhone,
neftiffimo idem cóprobauif. Nam cummilité quendamin
exercitu haberet,qui &xdiftäte fpacio,grana ciceris miffàin
acum ftatim acfine fruftratióe infertarét, fimulq; remhanc
pleriq;,utarduam& mirificâ fpe&tabundiefferrent:tumrex
(ut egregiauirprudétia)eiufdem leguminis modio militem
illum dönauit:digniffimü fanè illo ópere praemiü.Haudem
ad cuiufquàmidufum,atq; emolumentü pertinebat.Neq;
uerò dcfunt qui inepto ambitu, laboreq; inutiliac fuperua,
£uo,tempus óptimü conterantiftis nugis, quae uaná quidé
fèdulitasperelcgäti uoce à Græcis μετεῖται.eftappellata.Id
aüt deAlexandróregeexemplü,& FabiusadMarcellüViéto
riür«f«rt,quomaximè loco exponit,an fit uirtus rhetorices.
C A P V T I I I.

Quidfint apudiureeonfültos rcliquatorcs,& quiditem reliquari&


rcliquatio:ac loci aliquot in iure ciuili cxpofiti.
1
Nlibris digeftorú,quo loco de publicanis&ue&i
galibusagitur,uerbahxcfunt:Ad cognofçendú
§|üeétigal,ncmoinuituscópellitur:&idco impleto
§4%l'tempóre cöduétionis eafocanda funt:reliqùaro,
restie&tigaliú,ad intuendâ conduétioné, ante quâfuperiori
conduétíöi fatisfiat,admittendi nó funt. Harceftaütüera &
enuina in libris uetuftioribus leótio,quae peruerfa, intcrpo
É uulgatioribus habeí.Nampróilló,quodάncs légi
musea locäöafunt:inuenieslicitatores alloquëdi funt,quód
Accurfius quoq; Florentinus agnofcit. Et quo loco nosre ,
liquatores,illi fübdiderunt licitatores. Sicuti quod in prin»
cipio legis huius erat locatio,fubdiderunt ifti licitatio.Neq;
obfcurus admodum , fed perfacilis eft uerborum i$. -
- - €CtuS
D I S C I R L, I N A L IB, . XV. ta7

Ieétus,fàtis fore exufu,quoties diesexaétafit,in quaue&ti,


galia quis publicècóduxit,iterifealocare auétione,neceiì
iüiuriâ cuiá fieri,fimaius precium quaeratur locandis ueéìi
galibus: quando nemini liberünon fit,abftinereconduétio
fie.Sunt igitur ea locanda impleto tempore conduétionis.
Neq; debent(inquit) admitti adretinendam conduétionë,
hoceft, ad licitationém alterâ reliquatores, id eft,qui non?
dum integrum foluerút,fedreliquüfibialiudadfolüendum
fecerint.Namhifuntproprièreiiquatores, qui quodalicui
debent, ex affè& integro nó perfoluunt,fedalicuius partis
debitoresadhucremafièt.Quiodetiamadillosreferripoteft
qui malam rationemrcddunt.Hinc uerbum deduótum eft,
reliquari,ideft,reliquü ac folutionem facere. Etreliquatió
qux innoftrisiurecófultis haud infrequentercöperias. Ha
bes id inScxuolae uerbis: Ea (inquit) quae malarationereli,
quatus eft, quafifuratus repofuerat, Pro quo uulgati codi
ces habêt:Eâ quae malaratiöereliquaq; curatuseft.Etapud
eundem: Humanü eftreliquari ufuras,neq} ab ipfo quiex
adminiftratióe,neq3à fideiuffore eius,& mültò minusà ma
`giftratibus,qui auétioneacceperint,exigi oportet. Pro illo
äütreliquatus eft,autrelinquif,aut reli&useft,incüétis ferè
exéplaribus inuenies,unde nullus ofìino fenfus elicipoteft
qd'ficubietiâ integrúadhucpmaneat,&reliquariueibí&
reliquator,nefciotii quo paéîo mutarehocinterftes(ita cre
uitinfcitia)& inuertere conanf.Sicaüt Paul.iniüre ciuilicö
fultiffimus:Legatarius(inqt),Pferebat manu patrisfamilix
reliquatü.Quód Accurfius réliquarü legit,qüin& idé Pau
lusalibi:Si pupillus (inquit)poft fuá libértaté rationibus cö
tentióeacceptis,reliquationé eius fequutus ufuras accepta
uerit,priuilegü fuü nö admittit.Et paulopòft:Qjiod excö
ditione reliquatuseftaccepiffè indéuidef. Sed & Scaeuolae
uerba deinftruméto legató hxcfunt; Reliquatus eft amplâ
Gg fummam
£28 P E T. c N1 T 1 D E H o N E s.
fummám.Definibus item regundis ficPapinianus inqui
bus potefteiii confèntit,rcliiïquatus eft, quod & uulgatiffi
nmicodices habent,&ab Accurfio probaf.Agnouit hoc in
pande&tis etiam Politianus,cui poteftas faétà eftFlorentix
à fummo magiftratu,utcü Pifanis illis archetypis digeftoe
rú libros percenfèret,qui in facro palatio obfèruant. ά
illeuthomogloriae cupidior,uelut inftar copiae cornu,ucl
diuinzuirgulæ feaffèquutumprxdicabat. -

c A P v T IIII. -

Quàm de,pro quàm ap;idueteres dicifolitum,& Lucretjpoëteucr .


fùs cmendatu$ atq; expofitus, tum alia ibidem addita.
ÉÈ]Vdet interdum me bonarumdifciplinarü, quam
do in tot,atq3tamaltis tenebris uerfemur,utau»
£| thores etiam meliores,uiolatiadhuc,deprauatię
legätur,cuiufmodi funt(utalios omittam)T.Lù
cretijlibri,in quibus innumeri quidem errores,atq3fozdiffi
miincreuerunt infcitia librariorum.Quocircaamiffumpe,
nitus,atq3perditum uidetur, quodà M.Tullio in emendan
do Lücrëtij poëmate impenfumeft,quãquàm aetate noftra
laudem illis debcmus,quialiqua inhöcaüthore(collocatis
utfitexcmplaribus) emendarunt.Sedinhoctamen uideoä
quibufdami improbiffimèpeccari, qui maior&ani;j?
dicio,melioraintcrdum adimunt uel inducunt, alia diftorw
quent& cótrahunt,in quo malè doétihomines paffim ab»
errât, (èd multò maiore damno doótiores.Quod equidem
nupercognoui in his Lucrctijuerfibus contra Heraclitum
philofophum:
Heraclitus init,quorum dux prælia primus
Clarus ob obfeuram linguam,magis intcr inaneis.
Quàm dc grauis intcr Graios,quiuera requirunt. *,

Quo loco nonquàm degrauis, fèdάgrauior audaciffimè


fubdiderunt,
»1 sc 1 P l 1 N A LIB. xv. **•
fübdiderunt,ignorantesarbitrorillud,quàm de,apuduete,
resperinde üalüiffè,ac quàm cóparationis diétionem.Nam
& focumhunc Sex.Pompeius fignauit, in libro de prifcis
ucrbis xvi. Tum prolatis ueterum excmplis exponit, qui
boc idem dixerunt: Et Lucretius poëta (inquit)quàmde,
pro quàm dixit, ficuti etiam Liuius Andronicus poëta ue?
tuftifTimus:
Miro magis frctur,quàm de manu, impetu.
Iam & mültà cxtima falsò indiderunt, quo loco pars mul»
tefimaab eodem Lucretio fcriptum efthis uerbis:
Et uidcas celum:fùmm4itotius unum:
Quàm fit paruulapars,& quám multefima conflrt.
Qua inre grammaticorum nobis authoritas patrocinatur,
quando&çentefimus,& millefimus probèdicitur, Parterì
rhultefimüinquit Nonius,nouèpofitumeftàLucretio pro
minima,ne quis fortè paulò incautius, atq; audacius à dete
ribus decedat.Quae à me uel ob eam rationem funtadnota,
ta,quoniam MarullusBizantius aetate noftra,uiralioquidi
ligens,paulò improbius delerehaec,& alia pro ingenio fub»
dêre tehtauit, quae ab eius quoq; fedtatoribus réceptafunt
pro ugiffimis, :

C A P v T v.

IDe Hadrianiimperatoris ingenio & urbanitate,& quatalioneflo


rum poëtam reprefferit,uerficulis eiufdem relatis.
ra Aud hercleimmeritó in Romanislitteris pmul
ę] tum c9mmendatur Hadriani cxfarisingefiium,
Ę £|tum eiufdem quaedam,ueluti peculiaris urbani,
£$*$jtas,interaliauéro complura,rion fine magna ac
mirifica oble£tationelegi refponfum illius adpoëtáílorii.
Nã Florus ipfe,homo,tümdicacior,cüdiuum'Hadrianum
interScythiasacBritannos üerfantè uideret,atq3in locis ad
Gg 2 modum
23o p E T. . C R I N I T I DE H O N E S.
modum remotioribus,afperrimis4agenté,dccoficlufit;
Egonolo cefar effe, - • I
Ambulare per Britannos,
Scythicas pati pruin4*. .

Atnofter Hadrianuscumiftiufmodiuerficulos legiffèt,fta


timperurbanè Florum retaliauit,fedadeò lepidè, adeò cle
ganter,& uenuftè,ut Hifpanum certè acumen,atq; inna
tàm eiüs feftiuitatém agnofcas,Sicautem ad Florum;
Egonolo Florus effe,
Ambulare per taberna*,
Latitare per popin4*,
Culices pati rotumdos.
fdipfum & Helius Spartianus ad imperatorem Diocletiv
numrettulit, certare enim Hadrianus cum philofophis,&
poëtis confueuit.Etfidifciplinarum profefföres fer£, ut do•
&tior(quod inquitSpartianus)rifit,contempfit,obtriuit.
C A P V T VI.
IDicifolitum apud ueteres,trabes,,canes,duccsinfingulari
pro eo quod eft trabs,canis,& dux,& alia ciufcemodi
obferuata cx M.varrone & alijs. -

Ü Arum aequo animo minutiora quxdam notaré;


à] nifi quorüdam effetinfcitiae occurrendum.Qui
j §£| cum paulò indiligentius obferuétipfàmantiqui
E$– tatem,fiquid mifius peruulgatü,acprotritü dica
tur,ftatim perindeatq;infolens & barbárúreijciunt,& con•
temnunt.Comperiesautem in ueterum fcriptis frequenter
haec,uttrabes,canes,plebcs,& hisfimilia,infingulari nume
sepes. ro:ficuti&fepesanimal apud Vergilium,ut nótauit Aufo^
nius,cum feps aM.Ciceróne dicaîNcccfmaliter ferè uetu
ftiores illi pofuerüt,ut Gn. Neuius, Accius, Plautus, Atti·
lius &alij.Vnde illudQ.Ennijuulgariffimüde Argönaui.
vtinam ne in nemore PclioJecuribus
Cefà
D • I • S c I P IL I N A Il I B. XV. * 431

Etcef, cecidiffet demiannali


iteminéîuf abiegna ad terram
bus:trabes. -
- -
s

Labitur unéìatrabes,remis roftrata per altum.


Iam&plebes multò etiam frequëtiusreperitur,cum&ipfè
£j? poëta Aufonius (quifubValentino Augu, florüit)
£piuis
ILeta protulerit:
operum plebes (inquit)ffinantcs; coloni. Et alibi:
confona quem celebrat modulato carmine plcbcs.
Hinc & tribunos dicimus plebei,cafu patrio,ficuti exgram
maticis uetuftioribus colligif. Canes üerò, & duces diciin
fingularicertú eft, authoritate M.Varronis, in libris ad M.
Ciceronem de Latinalingua,qui& Q.Ennium inhoc,&
Lucilium aduocat,ex quo uerficulus Ennianus:
Tantundem quafifaeta canes fine dentibus latrat. .

Etaffirmare quidem uidet idemVarro,fuiffè apud uetufti»


ores in ufu,ufita profertent, quoniã natura ipfàin quaq; re
magis ab incorrupto principi9, quàmàlibidine hominum
incępit.Videmus (ut inquit Varro)ex his uerbis,trabes,du
ces,deextremafyllaba e litterâ inclufam,&ide6in fingu»
larífàétum effetrabs,& dux,contrà ex fingularibus nótám
uidemus quéadmodum faêtafint ex b,&§,trabes:& ex c,
& s,duces.Sedhaecfàtis,n& paulò minutiora confeétariaui,
diu$ uideamur, etfi haec ipfàrerum,litterarùq3 difcriminadi -, .
1igêter,& accuratè examinenf interdüà doéîioribus, quod
&Iulijcxfarisanalogici ad Ciceronem libri affirmant.
C A P V T VII.

qgifint apud iureconfultospcdaneiiudices,& quiitem pedarff


fiutores,& fcnatores cx commentarijs Atticis.
Vifintpedaneiiudices inueterüfcriptis nonfaci
á;§|lè comperies,qui tibiexponat,nifiad ipfosacce•
§39;} damus iureconfultos, in quorú uidelicet cömen
äS] tarijsfcriptúeft,eosappellari iudices pedaneos,
Gg 3 qui
-
- -.
••_ •

434 P E T. C R I N I T I D E H o N E S.

quiminores caufàs,acnegociahumiliora obeant, quando


alij nuncupati funt, aut honorarij, aut etiam prouinciales,
qui detinériconfueuiffentinmaioribus officijs,& honeftie
dribus caufis.Solebat enim fenatus, populusq; Romanus
habere prouinciarü praefides, quorum erat officium,uarias,
multiplicesq; caufas abfoluere.Quodfiijdem nimiumi fue
iff&nt rcbuspublicis occupati,permiffümhis erat, alios iudi
ces fubrogare, qui in reliquas caufas incumbcrent, & hos
quidé pedancos appellarüt.Ex quo Diocletianus,& Max.
a.a:inhunc modum praeceperunt: Placetnobis prxfidcs de
his caufis, in quibus cò qüod ipfi non poffentcognofcer€,
antehacpedaneos iudices debeant notionis fuae examé ad
hibere:itâtamé,utfi uel propter occupationes publicas,uel
propter caufàrum multitudinem, huiufmodi omnia nego^
[cia honpotuerunt cognofcere,dandiiudiccs habeant pote^
ftaté.Quod etiam Iulianus imperatorad Prgfcêtum præto^
rem cömodius uidetur expofüiffè. Quaedam (inquit) funt
negotia, in quibus fuperfluum eft modcratorem expeétari
próuinciae, ideoφpedáncos iudiccs,hoc eft,qui negotiahu
miliora difceptenit,conftituendidamus praefidibus potefta•
tem. Haétenus de pedaneis iudicibus in conftitutionibus
'Auguftalibus.Pedarijautem fautores hià quibufdam funt
appëllati,quiin alicuius fententiam pcdibus irent,eoq; fuf
ariafen- fragio ftudiü, ac fauorem praeftarent.Vnde & pcdarià fcn^
tcntia. tentia,ficuti in Laberianis mimis notatum eft,cum nonuer
bis quidem,aut punétis,fèd pedibus inalienâ irent fènten
tiam.Neq; aüt me latet, quod equites pgdarij, fenatoresq?
alia ratione diétifunt:ficüti C.Baffus affirmauit. Nam Ro,
mae erant (ènatores curules,ideft,qui f&llacuruli honoris ac
decoris crg6,in fenatu uehebanf.Tum erantetiam qui nö,
dum curuIem dignitatem cepiffènt: quoniamάpedibusin
fenatüpcrgebant,ob idappcllarüteospcdarios Sic& eqüi
· · · · - ' ' [CS
- - -
D. I S C I P L I N A L I B. . xv; : .133

tes,quicum nödum effèntà cenfòribus incuriam lc&i, etfi *


poterant in fenatumaccedere,&ius habebant fèntentiae,
non tamen fenatores crant,atq3 obidinaliorum fèntentiam
ferè defcendebant,quamfènafusprincipesrogaticff&nt, de
quo permultaetiam à Gellioreferuntur in Atticis lucubra•
tionibus. al - • .
-

C A P v T viII.

Quàm cruditè à noftris iureconfùltis uerba Latina exponantur,


& quomodo apud eos liberi,& parcntcs accipi debeant,
non afpermanda obfèruatio,
i Erumprofeétò eft, quodäuiris eruditioribusaf
firmari folet, ueteres quidcm iureconfultos, in
- cognofcendis, examiniädisq; uerborum uiribus
É**] máximèpraeftitiffè. Dehis fiuncagimus,quian
te Vlpianiaetatem uixerunt:quoniam Romanorum tüc eru
ditio,& quafi puritas deformari atq; infici cozpta eft.Sed cú
nuper IuftinianiprinciË Augu.cómmentaria legeremus,
quæ per fatyrápenè colleéta fùnt,nos illud cum primis ree
nuit,quodhaud paucas uoces,quàm à noftris grammaticis
apud éum aliter explicari inuenio,cuiufmodi hoc eft:Quo
nam fignificatu parëtes,& liberi accipidebeät, Dicunt efì
ralatione quodam referri filios ad patres, eosq3 fimili uoce
§{Iiberos,& parentesappellitari. Sed apud ipfos iurecon*
fultos,parentes accipimus eos, qui ad quintüm ufque coa
gnatiohisgradum deueniunt:ficutietiam liberos.Nampa
ter,auus,proauus,atauus,tritauus,parentum nomine cen*
fentur. Liberos uerò dicimus filios, nepotes,pronepotes,
abnepotcs,adnepotes,trinepotes. Exquo Paulus iurecone
fultus inlibro decognationibus:Parentes(inquit)ufq; ad
-
tritauum apud Romanos proprio uocabulo hominantur;
- . - ulterior&&
234 P E T. C R I N I T I D E H O N E G,

alteriores quinö habentfpecialenömen, maiores appellan


tur.Itemliberiufq;adtrinepoté.Vltra hos,pofterioresuocä
tur. Vulgatum uerò quodâ Caelio Placido & A. Gellio de
liberis traditur,hac uidelicetuoce& unicü fignificari etiam
filium,qugniäinfingulari ualeat,&fiinpluráliproferatur,
quod ÄfèllioinRomanahiftoria &Scrüius Hónoratusifi
Vergiliano commcntario afferunt.
CA PvT I x,
quanta calamitas rei Latine acccfferit cxintcritu Hermolaiveneti Pici
Mirandule,& Angeli Politiani dclibcralitate Laurentijmcdicis
erga Hcrmolaum:ac dciniquitate fuitcmporis.
Efcio quofatofuperioreanno euenerit,quoFrâ
corumrex Carolus, ltaliam cü infefto exercitu
§| &inftruétis copijs iniuafit,utprincipesuiriinlit
Κξ teris atq;infummisdifciplinisclariffimiperierirt
hoceft,Hermolaus Barbarus,IoannesPicusMirandula,&
AngelusPolitianus,qui omnes in ipfo ftatim Francorü ad
uentu&conatibus immaturo obitüadfuperos concefferút.
Sedenimlitterae ipfae,ac ftudiabonarumartiú,fimulcumIta
liaelibertatecwperunt paulatim extingui,barbaris ingrugnti
bus,cumdeeffènthihòmines,qui illisfuopatrociniô;affidu
is6gftudijs mirificèfouerent:qüalis intcr aliosuir fummafa
iéntia,& egregio animoLaurentius medices.Qgodegoli
É; refero,ütagnofci poffit,uelhocunoexëplo, qüàm
féliciffimétücagerëtur, cülitteris atq;litteratis.NamcúHer
molausBarbarüsreipublicaeVenetae nominelegationesfor
tè per Italiam obiret,& ad urbem Florentiam obiteraccede,
ret, Laurentius medices(qui Florentinam rempublicam nö
minoretum confilio quâ fortuna gubernabat)ftatim tanto
uirocum amicis pluribus(utfit)o5uiam procedit,nihil ueri
tus,quódzgros pedeshaberet,acfummis doloribus uexare
* ' .• tur,
D I S C I P IL I N A L I B. XV, 14t

tur.Tum in Cafanauilla(quâ infinitis propèfumptibusxdi


ficabat)honorificentiffimèillumaccepit,fimulq3tanti homi
nis ingenio,& dodtrinafingulari prouocatus,eam quoq; li
beraliffimèftudiorum'nomiincilliobtulit, cum infigniatq;
inftru&iffimabibliotheca, quamad exemplum PhiladeL
phi miratum induftriaparauerat: ut in eo quafi Mufàrum
feceffu,fimul cü Pico Mirandulahoneftioribus difciplinis,
acphilofohiae fàcrisproarbitrio incumberet.In quoHermo
laus Barbarus(uthomo maximè humanus) libenterfè dixit
& ftudiorü caufa,& Laurentijmeritò talem animum agno,
fcere,uillamq3ipfam(fi perpublicas curas liceret)excipere.
μæres monere interdum me folct,quäbreuitempore foro
$unæ ratioeommutetur,quanquam iniquè nücagaturcum
bonis ftudijs, fiquidem pro melioribusdifcipliniSuitia,pro
humanitate & officijsbella & czdes fuccreuerüt;utillud Ar
bitriiure optimo pröbaripoffit.
Qui pugnas & caßra petit,precingitur auro.
vilis adulatorpi&toiacct cbrius oftro,
Et quifollicitat nuptas,ad premia peccat.
Sola pruinofis horret facundia pannis:
, Ac inopi lingua defertas inuocat arteis.
C A P V T X.

De dijs ipfis,eorumj; nominibus in Romanisfacris,quifegetibus,ac


frumentis prefidercnt ex varronis & Aug;finilibris.
ÉÉÉ Cripta funt ab Auguftino complurade Romae
§| nis dijs, quæ magna exparte accepitexlibris M.
)j&j Varronis.Quo autem loco demifioribus dijs ac
£§££] plebeis(ut uocat)agitur,in hunc modumdiffèrit:
rpinam(inquit)ueteres frumentisgerminantibusprae, p,„,,
pofucrunt,genicúlis uerò,nodisq3 culmórum deum Nodi, Š
num.InuoIucrisautemiliisfolliçulorum deamVolutinam
_• Hh Cum Ë, l
„„.„. Cum folliculipatefcunt, quo fpica exeat, deam Patelenam
{oftilina. Cum fegetes in nouisariftis gqüantur.Hoftilinâdeâ,quoni
„ am hoftite &boltimentü apudprifcospro exaequatiöe acci
Έipitur.Scd& Florámoxadijcit, Laéticinam3& Maturâ,q,
.4tWr4, haec olim numina frumentis florentibus, laótentibus,ac mâ
turefcétibus praefiderét.Hxc Auguftinus ex Mar.Varrone
In libro aüt de agricultura {icapud eundem Varroné legitur
de fpica& eius partibus:In fpica (inquit)ordei & triticitria
ferè continentur,granum,gluma,&arifta.Tum uagina etiä
cum exoritur fpica,granum,quodintimú folidum eft, uoca
cluma, tur , gluma uerò folliculus eius. Vndc & glubere uerbum
Aiijii, quòd eo foliiculogranü(utinquit)deglubatur. Ariftaqu*
uelutacus tenuis,lónga prominet ex gluma.Scdhxc apud
authores copiosè explicatafunt.
C A Pv T x I,

Qgämmolli anino Artemon Periphoretus füerit,& hiftoria


pcrlepida de mirifica eius fórmidine. -

ÉÉÉÀVàm mollianimoatq; cffœminato Artcmon fue


ŠÎrit,in Graecorum comimétarrjsabundè traditúeft
jilin quibus inuenif huncipfum confueuiflenun
£¤§|jincederefùis pedibus, f&dleética uti, in qua ferè
circungeftaretur,quocircaridiculo cognomento Periphoa
retuseftnücupatus.Poëtaaüt Anacreö, accerrimis uerßbus
illius mollicié, atq;prodigiofumluxum eftinfèétatus,neq;
fecus quidem atq;àpud nös Menam Libertum,Flaccus Hö
ratius,aut Strumam Nonium Catullus, q, uterq; corruptis
moribus,atq3incredibilifaftuuixerit, in eâ prxfertim ciuitae
te,quae caeteris omnibus uitae integritatc,przclarisę exéplis,
proculdubiopraeftitit.Scd& Plutarchus Cheroneus exhi
* ftoria Pontici, Hcraclidae, Artemonem fuiffè fcribit fùpra
cxtcroshomines mollem,atq;intotauoluptuarium animo
etiafn. -

_ • .
» 1sc 1 P l 1NA L 1 B. xv. 1. **7
Ę adomniauitzmomentainconftantiæ fingue
ris. Duos namq3 feruulosfemper apud fecötinere folitus
eft,quifcutumxfieumfuprafuficaputfublatú geftarent,ne
quid fortèineum defuperpoffetexcidere. Quödfiquando
proprioslareis egrederetur,uerfàtilileéticacircunferri con»
fueüit. Neq; nös praeterit eundem pro fabroà quibufdam
habitum,acloripedem creditum, quae omnia (uteftauthor
Plutarchus)abündè refelluntur ab Heraclide.Huius Arte,
monis imaginé Phidias marmoreabfoluit,qug à C.Plinio
magnoperecómendatur,quo locoaftragalizótes,diadume
num& doryphorü eiufdem magnis laudibusextollit.
finis libri decimiquinti commentariorum Pctri Criniti.

PETRICRINITI
c O M M E N TA R I o R v M D E Ho N E s T A DI
S C IP L I N A, L IB. D E c I M v S sEx T vs,
- •

c A P v T r, - *

Qgaefierit orig Hetrufce difcipline,ac de Tagteute,


-quifglcbis extitit,ciu;j;libris diligenter obfèruatâ, -

É]VxfueritapudpopulüRo. Hetrufcadifci
(] plina et quæ näeius origo,in quibufq; ma»
ximè cenferef, uifum mihi cft breuiter ad·
/jH notare,quoniá fenatus populusq3 Rom.ni
?;] hil propè magnum, aut memorándum fa^
*J ceret,quin illüd ipfum Hetrufcis antea mo
nitionibus atque decretis probaretur, fed prius de origie
ne ficuti Marcüs quoq; Cicero, alijque permulti âbfolutif?
ffimè tradiderût.Ifiagfo igitur Tarquinienfi, cum terra ipfa
paulòaltiusararetur, fulciq;altiorcs imprimerentur, Tages
Hh 2 quidam
| a44 P E T. c R 1 N 1 t 1 D Ε ' h o N e s.
|
quidamrepentè extitit quiaratorem ipfum affatus dicitur.
| Is aüt Tagespuerilieffigie(ut Cicero éxcömentarijs Hetru
fcorü tradit)äpparuit:&fiprudentia quidem fenilifuit.Vé,
rùm cum ad eiüs fpeciébubulcus obftupcfceret,aedita uoce
(ut fit) maximè inclamauit.Qyio euenit,utbreui tempore
magno quidem concurfu permulti ex Hetruria ibidem con
uenerint.Tum Tages idem multis audientibus, complura
loquutus eft,quae diligenticuraexceptafunt,aclitteriscom
mendata.Neq;aliud Tagetis uerba continebant,quáarufpi
cinae difciplinâ,quae multis fubinde obferuationibus audia,
atq3amplior faéîa eft:fic,utinea fulminü, fulgurüó & ofté
torum fcientiatraderet : quod & Plutarchus alicubi,&alij
Ê explicant. Sed& Marcellinus Ammianus, fageiii
[broscitât,quibus,pdigia quædãac portenta poffentihter
pretari:quainrefuúofficium Hetrufciuatesatq;facerdotes
praeftabâtqnod&poëtæ Latini,& ipfaedecemuiralcstabulæ
teftantur,inquibüs illud de Hetrufcis:
Prodiga,& portenta ad Hetrufcos & arufficcs,
sifcnatusiußit,deferunto.
Hetrurie principcs difciplinam docento, , -
-

Qgibus diuis creauerintprocuranto.


Liuius praetereàauthoreft, non minore ftudio confueuiffe
Romanos litteras Hetrufcasdifcere, quâpoftea Grxcis in•
cubuerüt,quodalibi rettulimus. Quin & Labeo Antiftius
(qui in iurepontificio& omnium ueterum dodtrina doótus
efthabitusy libros Tagetisexpofuit,eiufq3 difciplinâ
Hetrufcam quindecim udluminibus éxplana
uit,quod & Fulgentius ad Grammati,
cum Calcydiüm refert, quo loco
demanualilapide diffèrit,
' CAPyT
. D I S C I P. 1L I N A- ' L I B. * XVI.. 24%
-

C A P V T I I.
• De ferpcntum natura & ingcnio in Aegyptia thcologia,& qua ratione
4ccipitris caput illis addatur,aliaj; dc accipitrememoranda.
| Irum profeótò eft, quod ab Aegiptijs de natura
£ || &uiribus quorundam animantium traditum fit.
% | Quod ut magis illi pofteris comprobarent,inter
- 3 notas hierogliphasfiuefacerdotaleis(ut quidam
uocât)rettulerüt,ficut deferpéte,&accipitrenücfubit.Nam
fuiffè diuinum animal,ac diüinam ferpétis naturam nöTau
tus modo,qui&Thoth ab Aegyptijs dicitur,in Phoznicum
theologia teftatus eft,fèdetiâ Phoznices atqAegyptij, qd'
in eo fùpra caet&ra quidem animantia,fpiritus acrigr,atq3am
plius ignis exiftat.Quaeres cum exillo celerigreffuofténdi,
tur,fine ullis pedibus,manibusq?,uel alijs inftrumétis, tum
quòd ztatem fubinde cum exuuijs renouantaciuuenefcüt.
Itaq; Phoznices populidaemonem hunc felicem, Aegyptfj
Enéth appellarunt,cui caputaccipitris adijcientes,celeritaté
illius przcipuam indicabant quod& PhilonBibliusfcribit:
qui Sachioriatihiftoriamex Phoznicum lingua in Grxcum
fèrmonë cöuertit. Epies uerò(qui apud Aegyptios deorum
maximus interpresefthabitus)cum naturâ accipitris,&an
guis referret.Diuiniffimum(iniquit)animalferpens, & acci
Éitrishabens caput,perquàm mirificü eft.Namficubifubla
tis palpebris effingebant,tum omnemAegyptijregionéfuo
lumine complebät.Sin claufis oculis fuiffet,tenebras circô»
fundi notabatur:utnihil dubium fit,naturam eius maximè
igneamexiftimaffè.Idem pretereàAegyptijtotius orbis mo
lém demóftrantes,inter circulum aëréüfh&igneum ferpen
tis effigiem,cum capiteaccipitriscircumducunt,utinftarfit
Graecg huius litterare quaethetadicitur.Per circulumenim
magnitudinemacformamtotiuscrbisintelligunt, Peran•
.
-
3 gucm
246 p e r. c R 1 N I T I D E H o N e s.
guemuerò(qui medium interfecat)bonum dxmonë, cuius
Imerito acbeneficio,ómniaalantur,uigeant,atq;contineant
Quin & Zoroaftres ille OromaßfiIius, qui apudPerfas
máximèfapiëtiapraeftitit, in facrahiftoriade rebus Perficis
inhuncmgdüdehac rememinit:Deus(inquit)accipitris ca
puthabet.Is efí ínteromnia qux labënullám áut córruptio.
néfèntiât,primus ingenitus,nec interiturus unę, partiüexa
pers,fibiq3 ipfifimilIImus,omniü bonorü aurigâ & author,
rerumpater omniü, optimus ac prudentiffimùs,facrú iufti».
ciae lumen,abfolutiffima naturæ perfeétio,eiusq3 inuentor
&fapiëtia,quz omnia copiosèprofequitur Pamphilus Eu
fèbius ad epifcopum Théodörüm. -

C A P V T III,

de fœdere inter Gabios & Romanos, quödin dorio bouis infl:r ,


clypei exaratumficrit,& unde clypcis nomen,& quid -

item clypeare ucrbum dcfignet.


A&taeftmentio inueterumfcriptis,deeo fœderé
§. quod inter Gabios & Romanösaétum eft,Tar,
3£§|
$ (§} quinio Romanti imperiü regéte.Sed illud inpria
!§4$*££] misnotandum,quodin corio quidem bubuloei
us capita & conditioné exararütprifcis litteris,utrefert Dio
nyfius.Cunę inftarclypei foret,in templo Iouis locarunt.
3; inre Pompeius Sextus Dionyfioaccedit,utin eius cö
mentarijsprobatur,quosâ Verrio Flacco collegit,etfiiura»
mentü Dionyfius uocat,in quo fanciendo eximiiübouëim»
t. molarüt.Clypeü(inquit Pompeius) ob rotunditaté ueteres
coriábouisappcllarünt,in quo Romanorü fœdus cum Ga
bijsforetdefcriptum.Subitaüt ex hisclypei formáfuiffè;p,
peodcf. pérotundam,unde & clypeodes gemma apud prifcos noa
ilis,etfide forma quidem diffentiünt.Diétùm ueròà cluen
do clypeum, multis uideo perfuafum,quod apud uetercs
… -

: ' -. , pugnare
p1 s c IpL 1N A L I B. xv I, . 24t

. pugnare fignificat.Alijà cxlatufaipfa affirmant,ideft,&:j*


£,£,, quòîinclypcoimagines forent.C. certè Plinius,uir
in bonisdifciplifiisacriiudicio, ab ipfis imagnibus diétum
refert,qualibüs in Troiano bcllo pugnatum fit: n9n autem
acluendo,utperuerfàgrämaticorum fubtilitas uoluit.A$ly
peis ueròåeduétúeftúérbum clypgare, pro eo qyodeftglye
pcofeprotegere:utapud poëtam Pacuuium lectum eft3e
çjuo& Varrò Terentius äd Marc. Ciceronem rettulit:Pa^
cuuianum effè uerbum clypeare, quafigura&à cinnadie
gau*e :
&tumeftgaleare,itaenim Pácuuiüsin fabula quae infcribit
Hermio: - -

chlamidc contortaaffu clypeat brachiam -

Quodipfum etiam Nönius obferuauit,etfiapud hunc parti


integraüerborum fides feruetur.
C A P V T . I I I I,

Iocuiribus & egritudine amoris,ac dc cius remedijs copiosè


rclatum cx Arabu* commentarijs.
Vide morbis hominü fcribunt,eorumq3reme
-
-

T/? $4 bém
dijs,interalia morborügenera,amorisetiamta
atq; aegritudinem referút,ficuti Grxcorú
MA 3]|ferè,atq; Arabücömentarij teftantur,Namin
ā–ìjhis multò maior atq;copiofior eiusdifciplinx.
cognitio reperif.Quod equidé fatis,pbaui, cüeanup leg«•.
rë quae de morbo ipfiusamioris,acde remedijsapud Arabes.
traditafunt. Adhänc cnim prop& fèntétiam,deamoris mor
bo edifferunt, Nihileftaliudafhoris aegritudo, quâ nimius.
animiaffeétus atræbili affinis atq; cofifimilis, qüimentem
affiduèagitans perurit,exirnagineetformaalicüius pulchri
tudinisqüae oculis etahimoamiätisinfidens incumbit.Isaüt
magis fübindeinardefcit,infitidefiderfjfométis accéfus,do
necuotü confeg ualeat.Huius uerò morbihgcfigna,ficubi
profunditas
24$ p E T. C R I N I *T I D E H o N E s,
profunditas oculprumadfit,&immodica ficcitas. Defunt
èfùlacrymae,nififortèfùperuenerit fletus.lä&palpebrzipfe
motu penèaffiduo ueluti couniuentesfubfultant,fic.utâlî,
quandogeftire&fubridereeiufdam uultus appareat,ceuil
lüdipfum,quodanimo agitatlibens afpicere uel audire ui,
£ÉÉÉ?; eiusfpiritus uelut interfeétus & fubfultansua
£f? autdepreffus,àutelatior.Quodipfumproanimi
ÉÉÉÉ affeétus illexftuâ
tis fortuna&conditione mi,
rismodis permutatur,ut quilztitiä,fletum, hilaritatem,tri,
- ftitiam,fpem,metum,audaciam pauorem przfeferat,necin
aliquo poffitconfiftere,tum id maximè temporis, quo dea,
more,eiusquiribus différentem audiat,labóresq;&infidiae
iniuriae,incómmoda,atq$ repudiareferantur. Membra uerò
ipfiusadmodum arefcunt, mirisę modis impallent.Nam
& oculialtius refident,& palpebræ nimijs uigilrjsacfletuta
bidæ obliuefcunt, Venmr autem & arterixipfiüs nullum ferè
ordinenferuantes, fusq? deq3 fehabent, Illarü enim pulfus
maximèpermutatur,ut ea ratione, mentis diuerfitas atque
arftusabünde intelligatur.Magis xgritudoapparet,ficutide
reamata mentio incidat:authocipfum repentè oculisamâ
tis occurrat.Quo fit,utcognofcietiam poffit,quodametur:
etfi callidè diffimuletur,aüt obftinatè pernegétur. Ita enim
facilè deprehenditur, nccubi medicorum folertia defidera».
ripoffit.TPrimò igitur compluianominaproferatmedicus,
eaq; fubinderepetendo,xgrotipulfum obféruet.Quiubia?
matxreinomen zditum eft, mirificè immutatur,quòdinter
fe&tus acfubfiliens eft.Deinetiamfimilia quzdami diffimu/
lanter medicus repetat,ingeniüq;& mores eius,quae amätis
effeétú excitât,ad memoriáreuocet,actü ex ipfis ucnarü pul
fibusfatisperngfcet,& uim,& caufam aegritüdinis.Quibus
diligéter confideratis,uidendúerit:fiqua ratióe cógrediatq;
cöiúngipoffint.Idcnimpotiífimúfxüientis morbi ig:
- ' . C€n
ro 1 sc I P L I N A L I B. x V 1, . 443
cenferi debet,quo&animo,&corpore facilius conualefcat.
Quod fi fieri ullo modo id nequit,ut coniuganf,alia quoq;
rémediaexcogitâdafunt,quibùsillatabes,&animiaffeétué
tollatur.Permultauerò fùnt,quae in Arabum monimentis
traduntur,fednullum certius,autprxfèntius,quàminaliam
grauioré curam,magisqjanxiam diftrahi,quoufq; infidens
illa mentiscogitatio & fèruor intepefcat,aut etiam in multis
paffim,uarijsę congreffibus uenèriincumbere:quod&T.
Lucretius apud nos praecipit his uerfibus:
Sedfugitare decctfimulachra & pabulaamoris
Abfterrere fibt,atq; aliò conucrterementem.
Et iaccre humorem,colleétum in corpora quæq;
Nec retincrefemel conceptum unius amore
Etferuare fibi curam,certumj; dolorcm.
Vlcus enim uiuefcit,& inueterafcitalendo
Inj; dies glifcitfuror,atq; erumna grauefcit
Si non prima nouis conturbcs uulnera plagis
Volgiuagaj; uagus uenere ante rccentia curcs
vt aliö poßis animitraducere metus.
'Nec uenerisfruétu caretis,qui uitat amorem
sed potius quefunt fine pæna commodafumit.
C A P V T V.

mM.Varronis oraculum de Romano impcrio:quodcx augurio duodecim


uulturum permille ducentos annos futurum effet.
à opiosè in epiftolicisnoftris,de ueterumaufpi,
]cijs,acportentis fcripfimus, nuncaüt minimè
£| indignum exiftimaui,eam partem repetere, in
§; % quadeurbeipfa,eiusq3 imperioRomianiaugu
2®ä* Erès praeiudiciüm feceriht: quadiuuidelicettiim
excelfareipublicae dignitas fèruanda eft.
Awgufto augurio poftquàminclita condita Roma eft.
Ii Scripfit
£44 P E T. C R T N I Τ I DE H o N E s.
Scripfit enim Varro Terentius in libris antiquitatü,fuiff&
V*** Roinx Veétium inaugurandidifciplina nobiiâ, curigaf,
firmaffè futurum Rom.imperijterminü,poft M.&CC.an
nos,fimodò (inquit)uerum foret,quodin hiftorijs,annali
busq3 Romanistradaturde x11 uulfuribus,quas poëta En
nius corpora fànóta appellat.Sic autem Varro:Siuerü eft
quod de Romuliaugurio traditum,in condcndaurbe,deq$
xi1uulturibus,ad M.&CC.annos Romanus populuspero
ueniet, cum Cxx annos incolumis prxteriffèt.Qua in re
faétum eft quidem iudicium ex numero alitum, ut fin•
n/oriww*. gulae uultures centenos annos protendercnt Cenforinus.
ùerò inperquirendis ueterum monimentis uir diligens,&
qui Männos ab urbe cöditauixit,minimèadfuum iudiciô
pertinereafferuit,hocipfumdijudicare,nein reparü come
perta,minus prudéterpofteritati faceret impoftürä. Quod
his fefèhominibus accidit,quimaiore ftudio, quàm confì,
Iiofortunae aleam penfant,temporumq? uariétâtem cófide,
rant.Cxterum talifententiae Vedtijuideturannorum nume
rusconuenire, fiquidem CC annis poft authorem Cenfo
rinumadieétis,imperätibus cxfàribus Conftantijs, Roma
nailla dignitascon(umpta eft,quae Italix fineis egreffà,Bi,
zantium urbem ferecepit.Nam ingruentibus in Itaha Vn,
nis,Vandalis4& Gothis,tum maxime Rom.imperiü cla,
dibus multis âffeétum eft atq; deletum.Quodautem duo,
decim uultures aufpicijfelicitatem Romulo prxnotaff&nt,
cum hiftoriæ multórumteftantur,tum Q. Ennius inannali
ibus.Qgi Romulum(inquit)ipfum in Auentino montefe,
ceffff?, adaufpiciücapiédum de urbe cödenda,nomineim
ponédo,itaq; ftudijs fummis dehocinter cospera&tiircfcrt;
certabanturbem Romám ne,Remám neuocarcnt;
Qmnibus cura uiris,utcr cfctinduperator, - "

- • G Ae
Io I S c I P l I N A L I B. xyi; 24$
c A p v T VI. -

«Qgi fierint apud ueteres Adamlani,& Nyétage, herctici, ac de


Lychnobijs etiam hominibus,& Horatij locu, cxpofitus
tum de his,qui Himerobaptifte diccrentur.
NChriftiana philofophia cum uari* primò ac
multiplices authorüdéipfà religione förent opi
niones,permultiquidem extiterunt, quiâ Chri•
£$%f ftianis fixretici fuhtappellati, quoniã uidelicet
Gptimóreligionis cultu,& uéritatis rätiöe, detorfiffènt.
Hi enim (ceu 5effimum uirus fenfim per arterias illapfum
inpraecordia) moxnóminoreimpetu,quàm damno fxui&
bant.Intercxtera uerò quorüdamipræcéptaatq; difciplinas,
nobiletsaliquãdo fuerüntillorum faétiónes, qui Adamia»
ni,atq; Nyéages appellatifunt:de quibus cum in ueterum
commenfarijsmentio fit,eorum ridiculam,& perinde infa
nam fuperftitionem libitum cftpaucis referre. Nam Ada•
miani ob id nomëhoc acceperüt, quoniâ exemplo Adam,
nudi, ac fine ullis ueftibus degerent. Eoq$ modo cum fœ
minis uerfàri,atq; etiam orare çonfueuerüt,afferentcs illud
ipfum in uita melius extimâdum, quodad naturam magis
accederet,cum in ea re,nullam prorfus modeftiae,aut uere,
cundiae rationemhaberent, quae mortaliü uitam (ut inquit
Plato)pariiure inftruit,atq; éxornat. Ny€tages ueró,quo»
niam uniuerfam noétem fòmno,& quiéti cöncederét,ficq;
ipfo no$tis tempore uigilandum effè putarent,naturx Gefii
um uiolari,atqjcorrumpi opinantcs.Qui autem no&cseui
gilant,dies integros dormiüt. A Pcdoné Albinotiano Græ,
cauoce &gt;$*, ab Ann€9 Senccalucifugx appellati funt,
ex quo illud HoratijadMccccnatem:
Huicparco paucis contcnto,quinq; dicbus
Nil cratim loc#lis,no£tcsuigilabat adipfùm
1} M4*
246 P ET , C R I N I T I D e H o N E s.

Mane dicm totumfirtcbat, nilfiitunquam


Sic impar fibi. -

Quo locoadiftos certè Lychnobios poëta Horatius refpe,


xit,cuiufmodià ueteribus quidam imperatores notantur,
qui peruerfonaturae ordine,noétes totasperuigilarent.Scd
& Butas Acilius,atq3Spu. Paufa(ut apud eundcm Anneú
';„ eft)interlucifugas repgnuntur.Vnde elegans diéìum Tib.
imperatoris de Ägilio Buta celebratur. Nám cum patrimo,
niüm ingens confumpfiffet,&paupertatéfuam apud impe
peratorém fateretur:Serò inquit Tiberius 6 Buta experre?
&uses.Hienim homines (ut refert Seneca) qui fé tefiebris
dicarunt, uelutantipodes funt,quibus cötraria quidem nó
regio,feduita,quiSolem nunquam orientem,aut occiden•
teifiafpiciunt.Sed enim defunëiorum loco habendi funt,
ncq;àfunere abfunt,quiadfaces,atq; caereos uiuunt, quo
rumiuidelicet contrarius ufus atq; pr*pofterus,Varo equiti
Rom.occafionem perelegantis diëterijprxbuit.Himeroba
44ac ptiftae autem apud Iudaeoshiuocatifunthxretici,qui quot
J"*' tidie feipfos,acfuaetiam ueftimenta abluere confuetierüt.
Verùmdere hac,fècreto opere compluraattulimus.
C A P V T VIII.

Qgibw* rationibus Agefilaus princeps,& Plotinu, philofophu,


fù44 imagines effinginoluerunt,ac de Alcxandro item
IMaccdone nonnihil.

3É Criptum eftinueterühiftorijs de Agefilao La,


â] cedxmonü principe, quòd is quidem perpetuo
%äX}; ediéto cauit,ne qüis eiüs
imaginem ullo modo
£èé exprimeret,quöd exiftimarefänullo prorfus o,
• pifice,fingularem eius förmåpoffèabfolui.Alexander au,
temMacedo (quifortunaealeámprouoto rexit) impcraffè
omnibus tradif,ncillius imagoàpluribus effingercí,ę ab
*; * Apelle
p I s c 1 p L I N A L I B. XVI, 247

ApclIe,Pyrgotele,& Polycleto, gin fua quifq3arte quàm


abfòlutifïîmîforent,netariti regis effigies(utinquit Apulei
us)ämultis pafîim àrtificibus cQntaminarctur.Itaq; fantú
pcrmifit,ut éam Polycletus zrcduceret, Apellesc9l9ribus
deliniarét,Pyrgoteles caelaming exculperef,quodã{C.Pli.
nius &alijcòmplures rcferüt.Vnde illud HoratijFlacci ad
Auguftum O&auianum derege Alexandro:
Ediéto cauit me quis fe praetcr Apellem
Pingeret,aut alius,Lyfippo ducerct era
Fortis Alexandri uultum fimulantia.
In quotamen Lyfippü Horatius pro Polycletoadiecit.PIo
tinus aüt philofophus,cum eius imagin&quidä cuperet âpi
&toribus pfici, acerriméreftitit,minimè pàffus (ut diccbat) . .
cffigié córporis exprimi, animiü nö uideri. Amelius certè 4*ii*
(quii& Gentilianus eft $ ratione ab eo idpotuit
exorare,quamę Plotino ipfiftudiorü & beniuolentiae cau
fâ maximè infèdiffèt,ut quiannos fùpra xx familiariter cú
illo uerfàtus foret,quod & Porphyrius teftatur.Primusau
tem Afinius Pollio apud Româ.ifibibliothecaipfa, imagi,
nes collocauit,cum eamdedicaret,&ingenia hominum (ut
eftauthor Plinius) rempublicam fecit.
C A P V T VIII.

Qui abecedarij,ßllibarij,ac nominarijfint apud Hieronymi,ac de


abecedario exuerbis Hicronymi & Augußini,
5] EHieronymidoétrina& $£í aliäs di/
4 %§\\H ximus,in tanto enim uiro nofiminus laudaride^
3 §&A] bet uitae,morumq3 integritas, quàm ueterum Qe
£$>%] mniumdifciplinarum ęgregia èruditio.Nam&
idem UOCös aliquot apud LatinQs fami feliciter adinuenit,
quàm apertè & commodè cópofuit:ficutihxcfunt, quibus
difccntiùm profe&iusinipfàlitteratura, feu litteratione de^
i 3 {ignatur
448 P E T. GR INITI D E H o N E s.
(ignatur Abecedarij,fyllabarij,& nominarij, ita eos appc!,
làt,quiperfuos difciplinxgraduspromoueant.Abecédari,
os quilitterarum fèriem atq; ordinem profequantur. Sylla
barios uerò,quifyllabasipfas colligere,& fyllabatim lège,
reincipiant.Nominarioseiufmodi homines,quiintegrafio
mina proferant:fiquidem itadifcentium claffèsäuetîribus
inftitui confueuerunt,quod etiamnum in litterarijsludisap
paret.Scdhoctotü ÉÉÉÉÉÉ; defcriptione ab Hie,
ronymo traditumeft,in cömentario Mofaycg philofophig,
quò Adamantium Qrigenem interpretatuir:Dabimus (in
quit)innoftra etiam linguafimilitudinem, qua confequcn
tiae huius ratio patcfcat.In litterario ludo, ubi pueri prima
elementa fufcipiunt, abecedarijdicuntur quidàm,alijfylla
barij,alijnominaiij,alijiamcalculatores appellätur. Etcum
audierimus hgc nomina,ex ipfisquifint in pueris profeéìus
agnofcimus.Similiter & in liberalibus ftudijs, cum aut loe
cum recitare,autallocutioncm,uellaudcm, aliasq; per oidi
nem materias audierimus, ex materiae nemine profeótum
adolefcentisaduertimus.Ha&enus Hicronymus. Scd Auw
guftinus item abecedarium uocat,ordinem illum littcrarü,
quem pueruli condifcunt, quod& Fab.itidem Fulgcntius
in mythologicisfèquitur. Ordinem autcm híc littèrarum,
fyllabarum,8{nominum, diligenter ac doéîè Mallius ex,
preffithis uerfibus:
vt rudibus pueris monftratur litteraprimim
per ficiem,nomenjfium componiturufus,
Tunc coniunéta fuis,fòrmuatur ßllaba nodis:
Hinc uerbisftruéìurauenit,pcr ucrbaligandi
Tunc rerumuircis atq; artis traditur ufus.
Perípedes proprios nafcentia carmina fùrgun*
£ingulaj;infwma prodeft didiciffe priora. • • . -

- c AP y*,
1) I S. C I P L I N A L I B. XVI. , 349

C A P V T IX, *.

roe Romanis uatibus antiquißimis,eorumj hymnis & canticis, tum ,


qui dicerentur Mineruj, 14nales,&Iunonij ucrfus.
Èj Rimos fuiffè apud Rom. populüuates Publiti,
] Galenù,Martiü,&Liuium Andronicü,ueterfi
£; cömentarijtradunt.Hi & fi eiufmodi uaticinia ac
£juerfus effúderüt(uteftauthor Cicero) quos Fau
ni,uatesq; canebant.Sed enim illorücarmen ferè,autad lau
demdeofúreferebatur,autad ciuitatis luftrationem & pro•
digiaexpiäda. Liuiusaìt Andronicus eos uerfus köpofuit,
qüíàternoucnis uirginibus per urbem celebratifunt, in lú
ngnem reginam,datar£fti pérmanus, ut copiosè relatü eft
à Liuio.infebusgeftis Romanipopuli,qui carmë illud ue•
luti abhorrens,&inconditü praetereundum putauit.Scd&
mox P.Licinius tegulaad expianda prodigia, carmen itidé
confimile effecit,idq;exrefpónfo decemuiralitradif abfolu
tum,Zofimus quoq3 diligénterobferuauit,quibus hymnis
&paranis in templo palatini Apollinis Romanus populus
uteretur,tum quoritu ter nouëpueri nobiles patrimi & ma
trimtciitotidem uirginibus illos decantarét. Necillud omit
tendum Iunonios quidem uerfus,Mineruiosq;,& Ianaleis
propterea diótos àprifcis,quod eorú numiniacmaieftati di
carenf,de quibus Var.Terentius,alijq3authores mentioné
faciunt. -

C A P V T >X.

IDe M. Autonio,qui leonibus adcurrumiunétis uehi confùeuit


' ac de Heliogabaliportentofoingenio,qui leoncs,tygrcs;
& mulicrcs ad currum iunxerit.
' Ar.Antonius primus ( ut inquitPlinius)fuga»
tos leones adcurrumiunxit ciuilibello pöft pu»
gnam Pharfalicâ, & ab illis ueétuseftcum Mi,
J ma citharœda. De Antonio aüt Heliogabalo,
qui:
23o p E T. G R I N 1 T 1 ° D e H o N E S.

çuiorbisterrarum(itadijs placuit) imperator fuit,ficâ Lam


pridiofcriptü eft.Quaternös(inquit) canes adcurrü iunxit,
èoq3 modò ueétatus eft,Idem quoq;iunétis quatuQr ceruis,
inpublicum proceffit:fed& lcones coniunxit Cybclcm fè
appellans.Iunxit & tygres,Liberum patrem (cuócans. Ha
büítgemmata uehicülä&aurata, atq; utipfaniam libidini
adderct,iunxitetiâ quaternas mulieres, nudus®änudis pcr
ueέtus eft. Firmo imper, qui ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ,&
illudabAurelio liberto fcriptü eft,eum fuiffèueέtum ingen
tibus ftruthionibus,adeò ut magis uolare, quàm geftariui,
deretur.Quæ resàVopifco etiam refertur.
TETRICRINITI
C O M M E N TA R I O R V M ID E H O N E S T A D I

'S c IP L I N A, LIB. D E c i M vs SE P T I M v s.
C A P V T r,

Quot apud ucteresidiomata celcbrarentur,ac dc illorum inuentoribtis:


fiiperelegantes fcnarij appofiti:& de Gordianiimperatorisfepulchro.
ÉVoniam faepe in quxftionem uenit, quota^
|| pudueteresidiomatü generafuerint, quarά
| maxime celebrata putâuinon indignüm fò
/jl re,fifenariolos quöfdam de feptcmílinguis
?j| fubijciam,quosequidem inpéruetuftd co,
È] dice legiexbibliotheca fèptimana.In eoem
libro multiplex linguarum uarietas demóftratur:tum quòd
fèptem litterarü genera praecellant:ut H.braicae, Atticæ, Lati
nae,Syrix, Caldeae, Aegyptiacae,ac Geticx .Scdaudiamus
ueteres uerficulos,ne impendio longius euagemur,
Moyfes primus Hcbraicas exarauit litteras.
Mente Phaeniccs fagaci condiderunt Atticas
QJ345
D I S C I P. L I N A. L I B. - XV I I. •* '
quas Latinißriptitamus,eäidit Nicofirata.
Abraham Syras,& idem reppcrit Caldaicas.
nfis arte non minorc protulit Acgyptias.
Gulfila prompfit Getarum qu4s uidemus ultimas.
Notüm uerö&illud quod Augufti Gordiani fepulchrum
apudcirceumcaftrum titulum diuferuarit,uarijs linguis de,
coratum:litteris quidem & Grxcis & Latinis,& Perficis &
Iudaicis & Aegyptiacis.Epitaphiüautem id eft: Divo GoR
DIANO VICTORi PERSARVM , VICTORI GOTTORVM, VI=
cToRi saRMATARvM,DEPvLSORI ROMANARvM SEDITI
oNvM, vicToRi GERMANORVM, SED NON VICTORI PHI
liPPI. l)e qua realibi commodius dictum eft.
C A P V T I I.

pe Maximini imperatoris feuitia,& uerficulis contra eum uulgô prolatis.


§ä] Iocletianiimpcratoris diótum celebre eft:Nihil
§| propè intotauitaeffèdifficilius, quàmimperato
?jAii rébene ÉÉÉÉÉ; abeo tamen diétücredit
A$*%j antè quàm fa£tuseflet imperator.Etfanèexan
IiaIi5USAntiquorum,facillimè quiuisintelligit,quä paucio»
mnino fuerint,ex tanto principum numero, qui optimèim
períüadminiftrarint.Siue enim licentia& libido,fiüererum
omnium copia eorum animos immutaret,mirum certè,quà
breuiadfceleftiffimaquæę proruerent:quodipfum exClau
dijs,Vitellijs,Caligulis & Neronibus apertiffimè conftat.
Nam quidegode Heliogabalisnunc&Maximinis atq3Cö
modisdicami,quorüfceléra,acmonftrofaprodigia,inipfius
naturae conuitium excreuerunt:Scd Iibitum mifiieftuérfus
aliquot contra imperatoris Maximini (enioris apponere.Is
enim tam fkri ingenij,tamq%immanis fuit,utillôCyclopcm
& alibiBufîridem,Typhoné,alij,aut Gigemappcllitarent.
Vcrfus hifunt,quibus Thracenfifxuitizîllufumi •j;k
E!
vs. p E T. c R I N I T I. DIE · H o N 5 s. *:
Et qui ab uno non poteft occidi,à multis occiditur. • -,

Elépha, quidem grandis eft, & occiditur. -

Lcofòrtis cft, &tamcn ocgiditur. • *.

Tygris acerrinus eft,& occiditur.


caue multos,fifingulos non timcs.
Idautem carmen ex Grxcouerfum, obeam praecipuè caue
famappofui,ut fi quando in Graecüm incidámus,& illud
arquäajciatur.Habes hoc apud Iulium quoq; Capitoli»
niimadimperatorem Conftafitinum.
C A P v T III.
horatij carmen cxpofitum decyclope infcena fàltantc,&
dc Cyclopci3 ludis,ex ueterum authoritate, ac Lu=
cilij uerfùs de Polyphcmo.
É] Ondefueruntapud Graecos,quideludis,& eo»
i. }| rum uarietate pmulta fcribcrent,ficutiexnoftris
*\ Anneus Scncca,& Suetonius Tranquillus. In»
3$3$) tercxteras auté uoluptates fccnicas, celebrari ui
deo Cyclopea:fic enim uocarunt, cum ipfum Cyclopem in
fcenafâltantèproferrent,habitu,& ornamentis, quibus Po
[yphemusapud ipfos maximè poëtas decoratur.Quodego ,
dúxiobfèruandum,utapud Flaccum Horatiü locum inter
pretemur,paulò indiligétius ab alijs expofitum.Itaq; fical,
iufit,cüdeSarmento fcurra, & Mcffio Ofco, corumq3liti•
bus differit,ac Meffiumore fœdo,& facieturpi fimilémq;
laruzrcddit: -

Campanum (inquit) in morbum,inficicm pcrmultaiocatus


Pafloremfaltaretuti Cyclopa rogabat, -

Nil illilarua,aut tragicis opus effe cothurnis, -

Quo locofàltare Cyclopa nihil puto aliud ab Horatio intel


1igi,quàm & fronte & habitu talem fuiffè Meffium,ut Po•
lyphêmô in fcenafaltant& poffèt cxprimere, ac rifum de fe
fpeétantibus facilè commoucrc.Scdcorum nomina refe•
- ram,
*. - D I. S c I P L I N A . L I B. xvrt; 253
ram, quihocinfcena fpeétaculum exhibuerút:Carinus qui
dem imperator (ut Flauius Vopifcus intertio ad Baffumii.
brotradit) ludos fccit apparatiffimos,ac mimos undiq;adae
uocauit.Exhibuit etiam ludum farmaticum,quo dulcius ni
hileft.Exhibuit& Cyclopem adornatum.Trebellius item
Pollio (cum Galienus imper. decenniauarijs ludis celebra
ret) Cyclopem (inquit)etiam luferunt omnes arenarij, ita
ut mirandâ quaedami&ftupenda monftrarent. Lucilius aüt
poëta (qui primus condidit ftili nafum) Homerica imitati,
one ita in fàtyris de Polyphemo iocatus eft:
Multa hominum portenta in Homero uerfificata
Monftra putant,quorum imprimis Polyphemus ducentos
Cyclops longus pedes,huic porrò maius bacillum
Malus maximus fit quàm in naui,& corbita in ulla.
-

C A P V T IIII,

Qgo habitu ac figúrafilu, effet apud uctcrcs,ac de parte cius delctili,&


quid item fitfilum ucrtere,ex Augufino, Hicronymo & alijs.
Ë, Nlibroßrmonijprimo fic apud Horatium legio
| tur,quo loco poëtæ Lucilijcarmen,ut minus cülz
§| tum&incompofitum reprehenditur:
----- M sepefilum ucrtas,iterum,que dignalegifunt
scripturu,neq;te ut mireturturba labores
Contcntus paucis leétoribus.
* Idego folitusfumadhunc ferèmodum interpretari.Verte, verte,
reuîftilum quis dicatur,cumfcripta ipfâ inducuntur acdeo
lentur:quoniam qua partcaculeátus is effet,atq; fubulatus,
capotifîîmùm exàrarént.Quauerò partelatiufcula acies fo
re£hac dclerealiquid({icu5iufus peteret)confuerunt.Ta
les autem ftilos étiamnum graphiarij nóftri habent. Sed
quoniã priores parte sagitfcriptio, quàm litura; Ę
cum dciebant,hoceft,látiorem, àc3eletilem
' Kk z.
partem ,
ftili COnUCI/
254 p E T. C R I NI T I d E H o N E S.
conuertebant,uertiff&ftilum dicebantur. $. etiam âdiv
uo Hieronymo notatum eft,quimeliorem ftili partem nQo
minat,quae peioradeauthoribus expungat,ficüti& Ruffi,
nus ineundem Hieronymumrcccnfèt:Stultus ego(inquit)
quime putarim hoc abfq; philofophis fcirc non poffè,qui
melior&ftili partem elegeram eami, quae delcret,quàm quae
fcriberet.Fruftra Alexandri comméfarios uerti, & Porphy
rijIfag6gen expendi. Sed hoc idem ex uerbis Auguftini
multöcöpiofiuselicitur,quae funt in libro de quantitate ani
mae,quo locorem minimam, fed admirabilem tamen, tam
prefsè,tam fignificanterdefcrip{it homo ille,nonfanótitate
minus,quäm dodtrina fummus, utob id etiäm indicaffè mi
hiuideatur,quantum in Romana eloquentia potuiffèt, nifi
nimis interdum ad audientium aureis& menfuram fùbmi•
fiffèt.Sedafcribam uerba ipfa Auguftini, idq;paulò prolixi
us,quoniam cgtcris quidem credöufueüenturum,quod
mihiaccidit,utcum uoluptate mirifica perlegätur: Ab hoc
(inquit)me reuocat,quod hifcehaufioculis penè fèrius, ἀ
credipoteft,fed certè n9nferius quàm debcrèt. Cum cnim .
nuper inagro effemus Liguriae,noftriilliadolcfccntes (qui
tunc mecum erant ftudiorum fuorum gratia) animaduerte
runthumiiacentes,in opaco locoreptafitem beftiolâ multio
pedem,longum dicoquendam ueriniculum, uulg6 notus
eft.Hoctamié quoddicam, nunquamin eo expertus eram.
Vcrfonamq} ftilo (quem fortè hâbebat unus illorum)ani,*
mal mcdium percuffit, Tumambæ partes corporis ab illo
uulnerein cofitraria difccfferunt,tanta pedum çeleritate, ac
nihilo imbccilliore nifu, quàm fi duofiuiufcemodi anima
lia forét.Quo miraculo exterriti,caufxq} curiofi,ad nos ubi
fimul ego & Alipius confidebamus, alacriter uiuentia fru,
ftra illa detulerunt.Neq; nos parumcommoti,ea currerein
fabulaquáquaucrfumpoterant cerncbamus.Atq;unü ipfo
- - IUITA
DI Sc Ip LIN A LIB. XVII. 240

rum ftilota&umcontorquebatfefeaddoloris locum, nihil


fentiéte alio,acfuosalibi motus pagente Quidplura: Ten
* tauimus quatenus id ualeret,atq} uermiculum,imöiam uer
miculos ifi multasparteis cócidimus.Ita omnes moueban^
tur,utnifià nobis,illudfaétum effet,&comparerent uulne
rarecentia,totidem illosfeparatim nat9s,acfibiquemq%uie
xiffècrederemus.Haec Auguftinus. Vides auté uerfo ftilo
diffé&umfuiffè animal,hoceft,parte eiusdeletili, qua fcri•
ptorii quoq; emendatiopcrficitür.Hinc illudFabijadMare
&ellum:Stifumipfum nön minus agere cum delet. Qua in
reuelAnge. Politiani manibus habendaeftgratia,à quofi
miliahis aliquandoaudiuimus.
C A P V T V

Qgefintferpcraftra ingeniculis puerorumalligata,& Arifto


telis uerba in Politicis,cx Varronis/enticntia cxpofita.
Éî Cribit Ariftoteles copiosè in politicis, quaratiae
§j| oneprofpiciendnm fithis hominibus, qui inte•
§| neraadhucætate uerfèntur,quibusq3 cibis maxi
mè nutriendi,quomagis coàlefcere poffint, eo•
- - -- - - - -

rumq3uireis reddiau£tiores,atq;Tolidiores.Tum explicat


etiamjadhibendam diligentiam,utambulareinfantes doceo
antur:exemplo uidelicet quorundam populorum,ne mem•
bra (utidem inquit Ariftóteles)intenérâ aetate deprauata ac
diftortarcddantur.Itaq;inftrumentisacemachinis quibufdá
utuntur,quo puerorü corpus & ualidius & reétius feruet.
Quod ego obidputauireferédum, quoniam M.Varro La
tina uocéfèrperaftraappellateainftrümenta,quibusadhuc
infantes anniculi adgreffùm fübriguntur,&ambulandofa
cilius pgunt:neintortacrurafint,uel inæquali graduinam»
bulent.Nam genualligare illa Romani confúéuerunt, ne
uaciae (ut inquitVarro)autcompernes fierent. Verba cius
- Kk 3 haee
256 PE T. c R 1 N 1 T 1 D e h o N E s.
hxcfunt in libris de Latinalingua ad M.Ciceronem:Siquis
inconfuetudineambulandifa&usfituacia, aut compernis,
fieum corrigi non concedat,nonfequitur,ut ftultum faci/
ant,quipueris ingeniculis alligát ferperaftra, uteorumde
prauata noncorrigantcrura,cüm deculpandus non fit me, `
dicus,quièlonginquamala confuetudine aegrum in melio
rem traduxit.M quoq; Cice, cum defuis cóhortibus agit,
in epiftola ad Pomponium ludés, ferperaftra fuae cohortis
nominat,nifi fortè nomen hoc foret cohortis,ut legio, quae
alauda,& quae rapax dicerentur.Defèrperaftris(inquit)co
hortis meae,non eft quoddoleas:ipf enim fè collegeiüt, adz
miratione uitae intcgritatis meæ.Sedhocex Ciceröne confi
dcrandum melius eft.Di&ta funt autem fèrperaftra (ut pu•
to)ab inferpendo, quoniam infantes ipfi reptare potius &
inferpere, quàm ambulare primum uidentur.Qüa figura
„|,um, & feliquaftrìdicimus,quodafcdendoM.Varro paulòin
commodius detorquet.
C A P v T. vI.

Quidfit propriè lychnuchos,& cmendata uox in Suctorij


hiftoria,tum Lucretij poëtæ carmcm additum.
ÉÉ] Eprauata uoxeftin C.Suetonijc9dicibus, quâ
§\\] facilè agnofcanthi omnes, qui & Græcè littéra,
§£j}, turzhäüdimperitiomninofunt,& uetuftatis nö
LEG23] incuriofi.Nam uerbüquodeft lychnuchos tàm
exempIUm eftè uitaIulijcgfaris,quàm è FläuijDomitiani,
proq; eo lychnos ineruditè,acperpcram fubfcripferüt, cum
codices ferèomnes uetuftiores lychnuchos rctineant. Qua
in re non minus antiquitati cócedendum putamus, quàm
authoritati. Adhunc igitur modum Tranquillus C.inquit
caefàrem diétatorcm Cäpitolium afcendiffè, ad lumina éle,
phantis dextraacfiniftrâ lychnuchos gcftantibus.Et in Do
- - mitiano
D 1 S c 1 P L I N A ' L 1 B. xyii. 257 *'
mitiano item:Venationes (inquit)& gladiatores noétibus
ad lychnouchos exhibuit.Itaefi ueteres &,pbati codices
in Vaticana etiam bibliotheca habét.Neq; eft aliud lychnu
chos,quam laterna,quæ Græcè ?« * aut §•, etfi facémuel
lucem quidam interpretantur. De quibus permultafunt in
Suidae colleótaneis,fed& Pollux ad Cómodum, & Athe•
naeus indipnofophiftis meminit,tum multos adidauthores
aduocat,ut Aleximê£ Ariftophanem ueteres poëtas, apud
quos pro laternauideatur lycfinuchus accipiendus.Et Aleo.
xis qüidéperlepidéficiocatuseftdelychnucho in fabulis;
Qui primus excogitauit,ut noétu cum lychnucho dcambularet;
Is profeétô amator aliquis digitorumfùit.
Diétum ueròid uerbüeadem figura,qua ceruchon, fzptru»
chon,ophiuchon,& alia eiufdé generis.Sed& poëta Lucre
tius nihilaliud nobis infinuat,qüàm iftos lychnuchos, qui
inaedibus nobiliorum uiferentur, unde lumenadnoéiurnâ.
conuiuiafuppeditari poff&t:
Sinon aurcafùnt (inquit)iuuenum fimulacra per ædes
Lamp4d4* igniferas manibus rctincntia dcxtris
lumina noéturnis epulis,utfuppcditcntur. - :
Nec domus argento fùlgens,auroq; renidet: - -
Nec citharis reboant laqucata, aurataj; templa. -

Nam §4 C.PliniusIychnuchos penfileis,nominat,ubiIych


nos falsò legebatur,quod Hermiolaus fatetur, Exquo&tiâ«
num Rom£lapis hoc titulo infculptus: P A N T H Et cv M
sv I s P A R E R G E i S: E T cv P i D 1 N E s D v o cv M
sv 1 s LY c HN vc HE I s. Locum uerò Suetonij,&
Politianusagnouit,uir etingenioacri,& le&i
one multipliciexcellens, Dexylolychnio
autem & obelifcolychnió aliäs
diétum à nobis eft.
cAi
2%$ P E T. c R1 N I T I D E H O N E G,
C A P V T y I I.
Quid in uetcrum numis fit A.A.A.F.F.ac detribunitia poteftate ad
numos fignandos,tum locus ex decemuiralibus tabulis.
i] Nueterum numis litteras quandoq;eiufmodi có
perias,uixut fenfum fàtispoffis coiligere exillis:
qualis hxcinfçriptioalicubi inuenitur, quaradim
£]perijRomaniamplitudinem atq;dignitatcmpcr,
tin€EAAA.F.F, Inhisautcmilittcris(nifi fortè decipior)öfi,
gnificatur: xre,argento,auro, flando, ferüdo,qucdin quo,
Tundam commétarijs etiam dcprehenditur,in quibus d« po
teftate acuiribus notarü agitur:què ego librü haud equidém
ProboValcrioafcribendü exiftimo,quide notisCafarianis
prxteralia multa commentarium fecit,quodâ Gellio in At
ticis refertur.Libuit hâcrem,ob eam praecipuè rationéadno
tare,quoniam iftiufmodiinfcriptio aliterferéa multis expo
nitur.Illud aüt diu féruatü eftäfenatu populoq} Romanio,
>* ut argentum deuiétis gentibus duntaxat imperarent, quod
& PIinius Nouocomienfis tcftatur. Signandi ucro iiumi
'-*' poteftasad ipfos tribunos rcl.ta eft,ficuti& leges decemui,
rales probant;in quibus uerba ipfa itafehabent, ne quis ma
ioremiinhocdiligentiam defideret:
Tribunifunto,domi pecuniam publicam cu$todiunto:
` vinculafontiumferuanto,capitalia uindicanto:
? _Acs,argentum.4rìmus publiçèßgnanto.
Quod ipfumàM.Tul.&C.Plinio in metallicis approbat,
- C A PV T VI I I.
Qgi fint apudiureconfultos dircétarij & dirigere:acreftituta in pand&is
uerior le£tio,tum quid apud Græcos tichobates intelligatur.
§Ă Ire£tarijquifintapud iurecófultos,ipfi nobis di
�¦geftorumlibri indicant.Nam &in Vlpianiuer
j5ispofitú ideft, quo loco de faccularijs & dire
êtarijsmentio habetur,quanquäinuulgatis co
dicibus
D I S C I P L I N A L I B. XVII. - 259

dicibus,pdireétarijs detreétarios ferè inuenias.Quin& hoc


idem dócetalibiVIpianus,etfi falsò dictarijfcriptü eft.Qué
locü uiri paulò diligentiores non 1mprobabunt,quando &
Pandeétarü libri íí antiquißimi,qui Florétixin Marciana
bibliotheca,huicfententixadftipulanf.Vcrba aüt Paulihgc
funt:Cùdecriminibus extraordinarijs agitur,faccularij,qui
uetitas arteis exercentes,in fàcculos partém fubducunt, par
tem fubtrahunt.Item qui dircétarijappellãtur,hoceft,hiho
mines,quiinaliena fe cocnacula direxerint, furandi animo,
plufquàm fures puniédi fùnt. Vtrobiq;autem ridiculus eft
Accurfius,nifi ueniam dare homini malis,quoniam rudifae
culo,acprorfus illiteratonatuseft. Sed retineritamê eiusnu
gas,&hac gtateà noftris iurecófultisdefendi,qualitteræoës
άς honeftiores difciplinx,permultùm incrementiacceperüt,
id ego uix ferendum exiftimo,ab his praefertim,qui bonarü
littérarü,(acrisinitiati,& excultifunt.Sedhocipfumdijs iu,
uantibus cömodius afferemus. Multa enim in iure ciuiliac,
cepta perperàm,& ineptè expofita, fentétias perfaepe afferút
uióleritas& falfas, quas defendere nemo ipforüpóffit:cum
fintadeò noftri leguleiàRomanis ßudijs &melióribus difci
plinis abhorrentes. Qui aüt direétarios fures iftos nomina,
fint,à dirigendo arbitroruocem hanc inflexcrút,quodina,
lienam domum fè dirigere perinde fit,atq; ingredi.Eofdcm
uerò effedireétarios qüidam dixerunt,qüi rJc.r., a Graecis
uocantur,apud quos frequcns hoc uerbum comperies:tá,
etfi Flauius etiam Vopifcüs hac uoce ufus eft in libro hifto.
riarum tertioadBaffum.De Charino(inquit)& Numeria,
noa.a. memorandum id eft, quòd ludos populo Romano
fpeótaculisornatos dederunt.Interaliaenim
exhibitus eft rvyscgros,qui per parietem
urfoclufo cucurrit,
Ll C4a
- :169 P ° T. . C R I N I T I D E H O N E $.
C A P V T IX.
IDe Tcrtulliani eruditione, ac cius uerba contra Marcionem haee . .
reticum relata,& quomodo Hicronymus ea tranfulerit.
É]Ibros aliquot eruditè atq;acriterfcripfit Septimii
ÉÉÉílius Tertullianus contra Marcionem haereticum,
%] quiftoicorum difciplinam fecutus,binaprinci•
ÉÉÉ]pia, binosq;deos ponebat:bonum & màlum.
Ędififiis quidemlibrisTertüllianus eleganter interdum et
copiosèleüitatis,inconftantix,atq} impröbitatis,Marcion?
accufat;cuiufmQdi funt haec qüae ób ipfàm gratiam oratióis
•, » sup uoluifubfcribere:Nofter(inqt) Mărcio,Scythade
terior,Amaxobio inftabilior,Meffàgétâ inhumanior, Ama
zoniâaudatior,nubiloobfcurior,hyëmefrigidior, Iftro fal
lacior, Caucafoabruptior. Quem É diuus Hieronymus
(utalia multa) fecutus eft,trafifmutatis quibufdam uerbis,
atq;tranfpofitis,in libro contra Vigilantiüm,quemperanti
phrafim Dormitantium uocat.
C A P V T X.
Mos ueterum demittenda impcratoris imagne ad urbem,
fiquando in abfentia crcarentur,& quod ipfi Iudei
nullas imagnes cefàrum rccipere uoluerit.
äää Elatum in litteris eft, quemadmodum Romani
$. §. imperatores,cum hoc homé,& auguftam digni
tateminabfentia confequerentur,folitifuntpro
priam effigiem ad urbem mittere, quo feipfos fè
: natui, popüloq; Romano facilius infinuarent. Hocegopu
taui ob câ caufàm obfèruandú,quoniã ante Antoninorum '
imperium,nemini(ut opinor)legitur accidiffe.Permultiafit
id cffècerunt,fubfequentibusannis,quifuam imaginemad
urbem mifèrüt,quod Ammianus Marcellinus,&{2Zofimus
hiftoriae Romanzauthores teftaní,nä& Conftantjimper.
imagoreceptain urbe eft,etitem Galeiij.Quin& Maxen,
- tlU0
Io I. s c I. p L I N A L I B. X v 1 I. ' 261

tius effigiem fuam Carthagini deftinauit, ut fuo nomini


atq; authoritati magis corrôiliaret Cathaginicnfem populü
quodäcopijs & militibus Galerianis próhibitumfüit,renu
€ntibus dignitatem Maxentijfieri ampliorcm,ficutâ Zofi»
motraditúm eft.Illud autem minimè omittam,quemadmo
dum C.Cxfarcum Iudaeis populis imperaffèt,uteius effigia
in templo reciperent,nullis rationibus adducipotuerunt,ut
hocperficerent,fed arma potius fumpfèrunt, quàm utillud
animo Ccfaris concederent. Seruatum eft enim à Iudaeis
magnareligione, ut nullam prorfus imaginem,autfimula,
crum, intemplis haberent,fed unum duntaxatdcum,men,
teipfaconcipientes,coiere confueuerunt. Quod Aegyptij
contemncntes,uarias,ac multipliccs animalium formäs pro
dijs habuerunt. Itaque fic Tacitus Cornelius de Iudaeis?V,
num (inquit) numen folamente intelligunt, prophanos cre
dunt,quideüm imagines mortalibus materijs infpecies ho,
minum cffingant,folum illud,& aeternum, neq; mutabile,
neque interitürum.Nulla igitur fimulacra fuis ürbibus,ne%
dum templis funt.Non regibus haec adulatio,non cxfàribus
bonor.Neq3 illud quidem ignoratur, morem fuiffe Roma,
nis imperatoribus, fuas quòq; imagines intemplis adoran,
das apponere quodãSeptimio Tertulliano magnis conui,
tijs accufatur atq3 exibilatur. -

C A PV T X I.

Qgifint apud Aelium Lampridiumbcne nafatihomines,ac deim


pcratoris Antonini Hcliogabaliflagtiofa & infindalibidine.
äìQncommittam, quo minusapud Aeliü Lampri
Ħdiü exponamus,quinam fint hominesbene nàfà
i;jti in uita Antonini Heliogabali imper.quibcne
à*]nafatos homines frequétér appellare confueuit,
cúmutoniatos beneq3métulatos fignificabãt: quod equidé
a propterca
26. * IP E T. C R I N I T I . D E H O N E S.

proptereacenfuiadnotandum,ut eorum infcitiae ac ineptijs


occurratur,quibene uafatos improbiffimè & legunt & ex
ponunt.Flauius certè Blondus,fiafatos homines apud Lam
pridium pro his infcitiffimè accipit, qui admodum dites&
opulenti forét.Neminiaüt non conftat,Anthoniü quidem
Heliogabalum, intotauita fuiffè tam extremi luxus,ac ne?
fandae libidinis,ut potius feipfùm naturae portentum,quàm
Romanum imperatorem probaret. Inter aliaenim uitae fcc
lera atque flagitia,lenones,meretrices,exoletosac fubadto^
res propè innumeros collegit, illis® nafatos homines ad^
iecit:hoceft(ut Aelius Lampridius hotauit)uiriliores,quoe
niam illis Heliogabalus ad libidinem & flagitium fceleftife
fimè utebatur.Quocirca fic Lampridius ad Conftantinum
imperatorem deprodigiofaeius libidine : Quisferre poffèt
(inquit)principem pér cunéta caua corporis libidinemre
cipientem,cum nebeluana quidem talem quifquam ferat:
Romæ denique nihilegitaliud, nifi ut emiffàriòs haberet,
qui cibene nafatos perquirerent,e6fque adaulam perduce,
r&nt, uteorum conditiónibus frui pöffét. Sedhanc ipfam
uocem faepius apud eundem compéries,facilè ut appareat,
quantum hi homines incurrant, qui funt in legendis
penfàndis® authoribus ofcitantes atq; fegni,
ores.Näm & maioris peculijeofdem uó,
cat,quoniãuiriliores ferè uiderétur:
unde &,puerbium uulgo de/
prumpe tritü denafatorü peculio.
culiut* CAP yt
1) I s c I p l I. N A. - L I B, XV I. - 263

C A P V T XII.

Dc Archite columba uolatili cx marchanica ciu$ difciplina,ac de


Boëthij philofòphi pari ingenio & doctrin4,4d marchani
ca quedam miranda efficicnda,exCafiiodöri Varijs.
ÈÉ Ermultùm laudaturinucterum cömentarijs Ar•
ÉÉÉÉÉÉÉÉÉåéïíïèrùditio &i genium. Nam &
ÉÉÉÉ] Plato philofophus eidem Architæ plurimügon^
$£jceffit,&uius mérito faétum exiftimätur,uti Plato
idem àtyrãno D.onyfio fèruaretur.In mocchanigis uero nja
gnoperè Architas pfxftitit, fic, ut eius quoq; columbam li•
ÉÉÉ pondufculis quibufdam inftruéìam mirificoq;arti
icio fabrefaétam, uolitaffè fcribant,cum alijauthores, tum
Phauorinus,qui ut egregiè uir doétus eam celebrauit,ficuti
É Atticis cömentarijs. Id ego cum diligentius con•
fiderarem,offendi confimilé exemplum dc Böëthio philo
fòpho, quiodab Aurclio Caffiodórorelatum eftinVariarú
libris.Isefh Caffiodörus cutn adeundcm Boëthiüfcriberet
fimulacra eiufmodi atq; mozchanica opera libramétis adhi
bitis,fummoq; ingenio excogitata ab éo & cöfeétaaffirmat
utaueis deuolantcs,& angue sexibilantes.Ethercletâ ma•
gnoingenio fuit Boëthius,tanq3multiplici eruditione,utfa
çilèadidcredendum animü indùcâ:affèr2tehocmaxime Di
odóro,quifuiffè traditurregis Theodericiâfècretis, Sedap
ponenda funt eius uerba exVarijs, quo faciliusatq; cumue
latius hoc totum pnofcatur:Tibi(inquit)arduacognoffe,et
miracula monftrarepropofitüeft,tuae artisingeniô, metalla
mugíüt,Diomedes in aere grauiusbuccinatur, aeneusanguis
infi5ilat,aues fimulatæ funt,& qug uocem propriânefciunt
habere,dulcediné cátilenae probantur emitterc.Paruadeil•
loreferimus,cuicxlum imitarifaseft, HaecinVarijs Caffio
dórus. • .•

* Ll 3 CAPVT
*44' P E T. C R I N I T I D E * H o N E S.

C A P V T x II I,

Mirandum & adynatom uideri,quod à Iofepho traditur,de Alexan


dro Maardone,ut huic perinde ac Mofi mare Pamphilicum
patuerit,cumtransfrctaret cü exercituin Perfàs.
ÉjE Alexandro Macedone,&iusq; maximis & feli
ciffimis geftis, permulta,& uaria apud ueteres
(cribuntür.Sed quod in Iofephihiftoria comper
E$*$]rum eft,idomnino uidetur maximè mirum, per
ηεφΊΠςredendum,cum nemo alter exantiquis(quod &qui,
derh legerim) talia d& Alexandro rettulerit. Iofèphus uerò
ius Iude (quemIudxorum uernaculum appellat Tertulliänus) cum
ernacul. òfmnium Iudaeorum hiftoriam libris uiginti complexus fit,
de Mofe,eiusq; uita&geftis eadëpropémodum refert qu*
&infacrahiftöriahabentur, & apud Philemonem magna
exparterepetuntur.Quo autem loco (inquit) caelefticofifi»
lio,acdiuiha poteftate permiffüm, ut Mofès uirga acccpta,
mare Aegyptium diuifèrit, quo Hgbræorum cojijsatqjmi
Iitiperuiüiiiiter fieret,& expéditio facilior.Tantundemiin»
quitIofèphus de Alexandri Macedonis militibus fcriptum
fùiffe,regem Pamphilico mariimperaffè, cùç$ uniuerfocx,
ercitu trã$fretaffe,difiunéto ac diuifo mari, utinuadens Per
fiam uiétoriapotiretur:deuiétisatq; fubactis populis.Quod
equidem confiderandum diligentius exiftimo,acmaturo iu
dicio expendendum:Siquidem miracula illa Mofis,& infi,
nia facinora, minimè debent Alexandrigeftis comparari,
àb his praefertim uiris,qui in praefidio Chriftianae militiaeâ nó
ftris cóllocentur.Neque mirari admodum oportet, fiprolo
quaciffimo homine,Tacitus Cornelius tantopere à noftris
ificeffitur,quando Iudxos ipfosdixeritfuperftitioni obnoxi
os,religioni aduerfos,atque ad omnem libidinem proic&if
fimos;cum&illifua infignia & admiranda facindra, Grz
: culorü
p I s c Ip L I N A L F B, . xvi k, -- - ; 445. , ,
ºculorum commentis atq; mendacijs comparent, quorum
ingeniofà probitas(utauthores cöueniunt)nihil non audet
infiiftoria, fic,utmendaciorum parentes ueteri prouerbio Grecim
'Grzcicenfeantur. i cei,
c A P v T XI 1 I I. .

Aureliani imperatori, 'epiflolaad Zenobiä Palmyrenorüregná ©*


. eius rcfponfum quâ alto & generofo animo 43 cundem fit rcdditi,
É|Enent me commentaria quaedam Grxca,in quia
$]bus de Amalafiunta,de Zenobia& Mammeaa,
%jgitur, quae omnes & egregio quidem animo,&
á$]<9nfilio non uulgaripráfíeríit. Itaq; magna uo
luptate,ficubi incidit eaadfiotamus in his commétarijs,qux
memoria digna funt:qualehoceftde Zenobia Palmyreno
rum regina, quae tam generofi fpiritus fuerit,ut Aureliani
Auguftiimperatoris minas& dignitatem prorfus cótemne
ret. § apponâ utriufq$ epiftolam,ne quid inhacparte pof?
fitdefiderari: Aurelianus Auguftus, imperator Romanior
bis & receptor orientis,Zenobiae Saluté. Sponte faceredea
buifti,id quod meis litteris nunciubetur.Deditionem prxci
pio tibi,impunitate uitae propofita,ut illic Zenobia cum tua
isagas uitam,ubite,exfenatus ampliffimi fèntentia colloca
uero:gemmas,argentum,aurum,fericum,equos, camelos,
in aerarium Románurn conferas. Palmyrenis ius fuum fer
uabitur.Adhxcautemitarefpófumeft;Zenobiareginao»
rientis, Aureliano Augufto Salutem. Nemo adhucprztcr
te,quod pofcis litteris,petrjt,uirtutefaciédum eft, quicquid
in rébusbcllicis gerendum.Deditionem meam ÉÉ!
nefcias Cleopatram reginâ perire maluiffè, quâ in qualibet
uiuere dignitate. Nobis Perfarumauxilianón defunt, quæ
iam fperamus.Pro nobis funt Saraceni, pro nobis Arménij
LatronesSyrijexercitum tuum Auraliane uisit, quęf.
- - - - - 3u
444* * * p E T. c R I Ν I Τ I D E. H o N E S. -

illaueneritmanus,quae ùndiq3 fperaf,pones profeétò fuper


cilium,quomihi nunc deditionë quafiomnifariãui&torimw
', peras, Hasautem epiftolas,qui legere apud authores uelit,is
... Flauium Vopifcumadeat, inlibioadBaffum primo dcimv
p&ratorum geftis.
' c A P. v T x v.

vnde rerum principia atq; effeâus in uita exiftant:& quomodo Afirologi;


Phyfici,atq;Theologiintcrfe diffcntiunt. -

Orandú&illud exiftimo,quod ab AurelioAuo


ÉÉ| guftino fcribitur,dehis commodis atq; incómo
ÂNQ£ dis,quae in uita ipfa mortaliüeueniüt,quo pa6to
ęNE infaim uaria,multipliciq; rerü fortuna,pro difci^
plinarü decretis,principia atq;effeótus habeantur.Aftrologi
(inquit)&hi quiCaldaei uocantur,omneis morbosatq; cala
mitátes fideribus accaloafcribüt.PhilofophiautemPhyfici
& Medicihaec eadem,aliaq3fimilia ad natürae uireis & maie
ftatem referüt.Theologi ucrò,unideo,eiusq3 poteftati: quâ
imperare omnibus,& regere omnia meritò éxiftimamus.
PHæc Auguftinus.In quótamen imprudëtiae ac mendacijo»
mncis illos accufat:qui non omniaaduniusdeipoteftatem:
atq3numenreferüt,quod ipfum &Origen&s copiosè perfe
quitur,inlibris quos de rerum principijs compofuit.
- C A P V T X V.

Qyifit morbus tonfillarum:&in quamaximè parte corporis,quali4


- originc dicantur tonfille.
j] N commentarijs medicorú inucnio& illa reme
diaeff&relata,quae ad tonfillas pertinent, quo lo
co,non minus partem fauciüdebemus accipere
quàm morbum ipfum,qui faucesoccupat.Itaq;
Cclfus detonfillarumcuratiöeinhunc modum.
fcribit
ID I $ C I Ρ L I N A L I B, >< VII, as?

fcribit:Si tonfillx fine exulceratione funt,acperinflammati


onem intumuerunt,caput uelandum eftextiinfècus,Is4 lo
cus uapore calidofouendus,multa ambulation&utcndiim,
caput in leóto fublimehabendum,gargirizandum $ex re,
primentibus, Radix quoq; ea (quam dulcem appellant) cö
tufa,& in paffo,mulfòuedecoóta,idem praeftat.Tum medi
camina aliafubijcit,quae breuitati ftudentesomittimus,cum
plura à Claudio Galeno,alijsq; medicis de eodeem morbo
referantur.Eftautcm hoc uerbum per diminutionem diétü,
• ficutià Pompeiogrammatico fèruatum eft exVcrrij, Flacci
' ■ commentarijs.Tolles(inquit)pro tumore faucium accipi,
tur,quam per diminutinonem tonfillas uocamus. Ariftöte
les uerò,&alijcóplures apud Grxcos parifthmiaet Antia,
des uocarüt.lnflämantur efi partesfèçundùfauces abfccffi
bus ulcerofis.Sed& M. Cicero palatum actonfillas nomi
nat,cum de hominis partibus difputat. C, Plinius tonfillas
' inhomin& conftituit,in fueglandulas,quoloco difciplinam
• anatomicèexplicat.Quodà nobis ob id repetitü eft,ut quo
rundam imperitiâ deuitemus,qui de hoc morbo infcitèátq;
ineptèuerbâ habuerunt.Neq; illud ignoratur, quod& tofi
* fas,tonfillasά pro remis ueteres acceperunt,ut Accius poë
: ta,Ennius,atq;alij,ex quo illud uulgatum ex Ennianisan
nalibus.
Ponc petunt exin referunt ad peétora ton[as.
, Et item: -

Tonfillas rapiunt configunt littus aduncas.


Finis libri decimifeptimicommentariorumPetriCriniti.
- Mm P ETRI
"PETRICRINITI
C o M M E N TA R I o R v M D E H o N E s T A D1
S C I P L I N A , L IB. D E C I M V S O C T AV V $.
C A P V T I,

De Hormifda Perfarum principe, & quo affu atq; cómcn


to è cufftdia fitlibcratus ab uxore.
Ibetexemplum de Hormifdx fortuna,uiri
fummi referre,quiexfamilia Perfarü regia
fuit ficuti& Zofimus & Marcel, alijq; çö,
memorant.Hicigif Hormifdain colléquo
dam relegatus, magno ftudio cuftodieba•
A- ] turâ Perfis,qui fratrem illius minorem na·
tu contralegem inregno malüerunt.Euenit autem,ut Hor»
mifdae uxortale commétum excogitaret, quo uirum fuum
facilius poffetexuinculis eximere.Itaq;pifcem eximiama•
gnitudine ad illum mittit,inq; eius alueo limamferreamre»
çondit,acfimul fidifIimoeuhucho mandat,ne quo praefen»
tepifcem illum comedat,tum eo utatur,quod in ucntre in•
uenerit.Camelos quoq;uino,& cibis onuftos, cuftodibus
mittit.IIle rei compos,ftrenuè hoc facinus peragit, acfum»
pta ibidem eunuchiuefte,per medios cuftodes euafitinco»
uj S£ meautem latet.alios quoq; fimilia quar, .
dameffcciffè,fedhocipfumde rege Hormifda
non putaui omittendum,de quo alibita
men ςοmplura rettulimus,
CA/
.* DI S c I P L I N A L IB. xy III. ' *6p

c A P. v T 11.
vergiljcarmen cmendatumcontra quorundam infcitiam,firit
intus aquai,ex Qg utiliano galjs, authoribus._ -

£i$i Abiüs Quintilianuslibrò inftitutionü ad Mar•


3 $§| cellumVIétorium,Vndepiétaiueftis(inquit)&
É [33] aquai,Vergilius doétiffimus uetuftatis ififerüit.
£$4S*£] S&dilludaquaituleruntè nouis codicibus indili
gentes,Imprudentesq; librarij,pro3eo fubdiderunt aulai,
cum ueteres omnino codices,& ille imprimis, qu&ex Gal•
JiaPoggius in Italiamaduexit,aquai rétineat.Fuit aüt cau,
falibrãíijs adulterinam uoccm prouera fubijciendi, quòd
nufquamapud Vergilium legerantaquai,cumaulai,&pio
&taiIegiff&fit:
Aulai in medio libabant pocula baccki. Etalibi:
piuesopum,diues pi&iaiurffis & auri.
Sedego cogitans,nonab re faétum effe,utineádem leétio,
nem meliufculae fideicodices con(pirarent, cœpi curiofius
indagare,anufquamapudVergiliü potuerit effè aliquãdo
haecuiox.Necefii paucà quorufidâ infcitia,uel immutataha
&tenus,ueldetra&iaadnotauimus.Inueniff&aütmihi uideor
uel inSeruianis quidem cömentarijs id ipfum,ut nihilprg,
tereà dubitari debeat.Verfus igitur Vergiliani fic in libro
Aeneidos feptimo leguntur:
Seuit amor ferri,& fcelerata infania bclli
Irafupcr,magnoueluticumflammafonore compa,
virgafuggeritur cofis undantis aheni
Exultantj; effulatices,fùrit intus aque uis:
Fumidus,atq; altéffumis exuberatamnis.
Quo aütloco legimus aquæuis, legédumeftaquai, ad híc
Furit intus aquai (modum:
Fumidus 4tq; altéfpumis exuberat amnis.
Cuius mclétionis HonoratusSeruius admonuit, qui É;
- 2. r€11m
27 • p E T. c R 1 N 1 T I D e H o N e sa
tefim cff&hic faétam dicit. Quodfi quis codicesScruianos
paulò meliorcs naétusfuerit,facilè in his aquai comperiet.
Nam& inperuulgatis ferè fichabctur. Hâc dixrefim Tucz
ca & Varus fecerùnt:nam Vergilius aliter{cripfit. Quaeefî
hoc loco fit dixrefis: nifi illudãquaireftituaf. Quin & hoc
ipfum in Perfiano interprete (qui Cornutus dicitur)inucr
niias,cum Ennianum hoc exponit: -

' Lunai portum precium eft cognofcere ciues. 1 :


Lunai (inquit) diétum eft,f&cüdum antiquâ dcclinationé,
ficuti Vergilius: ?
Furit intu$ aquai. I.

Quod etiamiBenediótifs Philologus (cum de Vergiliana


emnendatione ad eum fcrberem) cómprobauit,uir unus xta
te noftra,qui de omni antiquitate fit optimè meritus, cum
in ea illuftranda atq;excolcndaaffiduo ftudio,acmirificadi
ligentiaincumbat, -

C A P v T III.
IDiéturn Demofthcnis defua fiiga,ac uerba Tertulliani cx
pofita,& quo paéto Cicero & Dcmofthenes in proprijs
caufis maximè dcgeneres, actimidificrunt.
í] Otum eft,& in cómentarijs celcbratum,Dcmo
fthenis oratoris diétum,defua ipfius diffidia.Ná
Ę\&j cum is paffim pro ignauo & ifiertiaccufaretur,
£z£-2] ut qui apud Cheróficam in bello fegniorcm fe
eífit,& fuga falutem fibi quxfiuit,perelegantifiocuerficu
É refpondit,fu;sq; accufàtoribus illufit:
A^y â (inquit) g{v, • P •«ί τέλp μαχ{zvrat. -

Quod a me fèruatum,ut Florentis Tertulliani uerba expo


ncrcmus, qui fententiâ hanc eruditè (ut alia multa) mutua
tus cft,curn dc RutJio uirofanótiffimo loqueretur, in libro
qué dcpc, frcgioncadScapulam cópofuit.Verba eius hxc
funt.Scd omiliis quidem diuinisexercitationibus, illiima,
-

-
gis
IO I $ C I P L I N. A* L I B. , >xw III, a*i
gis Græcumuerficulü £xcularis fcientiae fibiadhibent.Qgi
fugiebat,rurfus ibi præliabitur, ut&rurfus forfitan fugat.,
In quo facilè apparet,quidipfe Tertullianus uir egregie do
dtusinfinuet. §; autem uerà Demofthenes pro ignäuo&'
maximètimido accufatuseft, ##, uel in propriacaua
fà diéturus,prius tradituraufugiffè, quàm in iudicium deue:
nerit.Quod etiam in M.Ciceroneturpius&indignius ui^
fumeft,quicuminaliorum caufis nemini prorfus concede.
ret,in fua tamen mirum quàm timidum fcacpauidum prae•
ftiterit, ficuticumà Clodio in iudicium uocatus eft, quod
is Lentulum,& Cethegum ante (ententiamà fenatu prola•
tam fupplicioaffeciffèt,tunc enim nö uilimodò, & fòrdida
uefte indutus,fed (qualidus& plorabüdus,familiareis,ami
cosatq; ignotos fupplexadfjt,obfecransatqp obteftans om
neis,utrifum magis, quàm cómiferationem defc concitaue
rit.Quod Appiafius Alexandrinus in Rom.hiftoriarcfert.
- C A P V T I I I I.
horatijpoêteuerfùs expofiti contra aliorumfententiam de Atte fibulis, :
cum inquit, Rcétè necne crocum floresj;perambulct Atte
Fabula,ac de croco infcenis copiosè expofitum.
Oratij Flacciuerfüs hi funt in c f£;
ad Qdta»
| uium Auguftum,quo loco de Romanis poétis
iudicium facit:
ê5] Rcétè nec ne crocum.florcsj; pcrambulct Atte
Fabula,fi dubitem.clamentperijfe pudorem
Cunétipené patrcs,ea cum rcprchendere coner:
Que grauis Aefopu,,que doétus Rofcius egit.
In his ego uerfibus cum aliquando interpretum'cömenta»
fios defiderarem,legi apud eos deridicula quxdá & planè
nugas,fiquidé fabulãdicuntab Attafcriptam,in quadcflo
ribüs ageretur,ceu officiü poëtæ comici defloribusfcribcre.
Neq;haeculloquidemauthoretraduntur, quonihil poteft
- Mm 3 cffè
£74 P ET., C R. H N I T I D. E H o N* s.

eff&inbonis difciplinis iniquius,acpeftilcntius.Quinillud


magisfuerat explicandü,quifnam hic Attaaut quid infce•
nacrocus & flores,quxcum paulò diligentius penfitarem,
haudab refuturü putaui,fiHoratianü fenfum exponerem.
Conftat igitur Attam ipfum comozdiarú authorem fuiffè,
Haud incelebrem,utinpoëtis diximus,exquoinquit Hora
tius:Siuelim núc Attæ fabulas (ut critici fölent) reprehen/'
dere,quodinfccnam uixafferri debeät, omnes me infcitiae,
atq;imprudentiae arguent. Videbor enim addubitare haud
fatis infcena fuas pärtis abfoluere,hoceft,crocum& flores
perambulare:quoniã confuetudo apud ueteresfuit,uticum
fabulae agerení,flores ibidem,aliaçgadoramenta infperge,
rentur.Hinc Lucretianú illud inlibroad Memmiüf&cüdo;
Et cumfcen4 croco cihcipcrfifareccns cft: …

Ara} pancheos exhalat propter odores.


Nam & P.quoq; Vergilius idemintellexit,cumin Georgi
cis dixerit,ex tmolo cróceosmittiodores, quo iocoScruia
na expofitio, ut ineptior atq> indoéîioriur&inceffitur. Iam
& Hadrianus impcrator in Traiani Augufti honorem bal
fama&crocü per gradus theatri fluere iuffit, quod Aelius
Spartianus,adcaefarem Diocletianum commemorat.Neq;
fcenam ipfàm duntaxat (quae in theatro erat)uarijs floribus
ornabät,(èd & menfas etiäm.Antoninus quidem Helioga
balus (qui naturae portentum dici poteft) cum uiros fum•
nos inuitaffetadprandium,menfàm croco ftruebat, fe fœ
num dicens,pro eorum dignitateexhibere.Sed nolo hacin
re impendiólongius uagari,ne ambitioni potius,quàm au•
thoritati uideamür conceffiffè. Nädere hâc& PIinius Noa
uocomenfis,& Suetonius Tranquillus egerunt,utpoëtas.
mittamus.Hinc illud etiam peruulgatum:
Pulpitafolenncis non oluêre crocos. .

cAa ,
D* I S C I P- L I N A L I B. XVIII; 379
c A P V T V.
Qaid apud ueteres muginarifignificet,& quomodoeauoce
' utatur Ciccro,cv quiditem fit apud Varronem cx
prouerbio, mim fácere.
É] Eprehendi uideoàquibufdam uerbühoc,quod
§| eftmuginari,quafiafperum& minus Latinum,
§| uelut alijdixerunt obfcurum nimis,&infolés,
quodegoferendum non puto,ne illa omniapr6
abfurdis,acplebeisftatimreijciamus, $i; cum ueterüufus
concedit,tum authoritasdoétiorum defendit,Necefîî Luci
fius tantum in fatyris hac uoceufus eft,fed etiam M. Cice
ro.Poétauerö Lucilius fic ad Attam: -

Muginamur (inquit)molimtir,fubducimur Atta.


Quodipfumalibiapudeüdem féruatüeft,ut Marcellus grå
mäticus notauit,incommentario deproprictate fermonis;
Sed & M. Cicero(qui unus omnium É loquutus
eft) minimèab hoc uerbo abftinuit, quando in epiftolaad
Pomponium Atticum ficfcrbat: De Ocella,dumitu mugì,
naris,neq; mihirefcribis, corpicófilium domefticum.Neq3
: praetereà defuerunt, qui in Plinij praefationeadimpcratoré
.Vefpafianum ita legant: Dum ifta (ut ait M.Varro) mugio
namur,pluribus certè horis uiuimus.Feftusquoq; Pompgi
… us in hoc inquituerbo accipiendum,cum quid molimur,&
quafitardius conamur.Eftefì propèac muifitare,& minfàe
cere,ficutiâ Varrone relatum €ft.Quinmin facereinquit il
los,qui uix proloquiaudeant, fed fümmuffando hzfitâtes,
in aliquo apparent.Exquo prouerbium contrafubuerétes..
* Quocirca ficpoëta Enniusin Rom.annalibus: -.

Quodminimum eft,neq;(utaiunt) minficere audcnt. -

Quodita Publius Vergilius imitando emolliuit;.


Qgidßrtunafèrat populi ßddiccre maffèt.
-v

v74 IP ■ T, C R I N 1 T I D E H o N E G,

cA P v T v I,

Qgifintpropriè milites ercdiruti apud poétám Aufonium,


ac eiufdcm uerbain epistola explicat4.
Hæ]Vfonius Gallus uerbo utitur, quodeftaerediru'
%\j' tus,inepiftolaadPaulinumfùper Iudicro opere,
X® quodab eo C&tonisnomineinfcribitur. Efquià
V®$ (inquit)fubfimperáte metumeruiprocedere: mi
er4!ore
hiintcrfréquentes ftipendiumffinaliter aercditurum facies,
utcumulo carminis in fifcum fuum redaóto,redeant uerfus
á merui, undcuenerunt.Haétenus Aufonius.Sciendum uerò,quod
4litcr
aerediruti militeseiufmodi appellatifunt,quibus,ppter igno
miniam ftipendium fubtrahatur:Iocaturenim Aùfynius de
uerfibus Vergilianis,quòd fparfos,laceratosq? paffim colle
gerit,&inunum uelutiopus contexuerit,utexalienQ fuum
βοεmafa&um fit.Nam ficarmen(inquit)redeatunde uene
iit,haudquaquamftrenuus,&frequens in militia habcri po
tero.Proifidcq; me potius inertè & aeredirutum dixeris, neq;
mihi ftipendiú aliqùod uelut affiduo poterit affignari.Vaf.
roautem inlibris de uita patrum:Stipendium(inquit)appel
fatumeft,quodaes militi femeftre, aut annuum dabatur,cui
uerò datum nonfit,is propter ignominiam aeredirutus erat.
Quod &Nonius Mar. in libro de doéìorìindagine notauit
fNi&Ver.Flacc.eftauthor,aes militü,qob ignöminiâmiffi•
onéhabuiffènt,nó in militiae facculü,fedin fifcü mittifolitü.
- C A p v T V I I. -

'qgo pa£ovarronis uerbain libro de agricultura emendari oporteat.


_- - & quo fenfù accipienda fint.
} Ermulti olim quæferunt,quae nam indicendo fi
))j||gura illa fit,quâ Terentius Varro in principio li»
j5rid< rerufticaaduxoremFundaniäeftufüs:Po
§jtius effem confequutus Fundania & &hodie;

D I s c I P L I N A. L IB, XV II I. *, an$
fitibi hzcfcriberem,quæ nunc(utpotero)exponam. Ex his
autem uerbis,nulla quidem féntcntia elici pôteft, digna M.
Varronis eruditione:quemTerentianus undecunq; doétiffi
mumuocat.Sedegoantiquiffimum&Marcianabibliotheca
' codicem naétus(quae Florentizadmodumnobiliseft) inue
nio ferè adhüc módü:Otiuseffem confequutus Fundania,
commodiushaectibi fcriberem.Quae tamen nonnihiletiam
funt interpolata,quod filiceatin histenebris,qua:fentiamre
fpondere haudáliterà VarrQne crediderim fcriptum,quàm
ih hunc modum:Otium fi effem confequutusFundánía,cö
modius tibihxcfcriberé,quae nuncutpótcroexponã.Nam
illud,quodaliquothabétcodices,otiuseffem,deprauatum,
uiolatú improbitatefcriptQrum eft, quorüô(uélocitasple
runq;,&infcitiapermultüm obfuit bonisauthoribus.Qiiá,
quafm & hoc apud ueteres quoq; ufitatü,uelutiin Plautinis
adhuc,Terëtianisq3 fabulis confpicitur,ut uocaleis adeòlit
teras abijcerent,quo fit credendum facilius,le&ionem illam
(quamreftituimus)genuinamacpropriam effè.Nam& cö
fönantis interdum litterasparilicéntiâ inprolationeomitte,
bant,quod& M.Tullius áfferit,&grammaticipaffim faéti
tatum?ffirmant. Leétio uerò haec,quam&fidei&(uetufta
tis meritò intromittimus, quantopere fit à ftudiofis appro•
banda,tcftis erit mihi& Mainardus Iohannes uir diligens,
& inbonis litterisadmodum doétus, quieamproueriffimâ
tuetur,&affèrit.Quodautem otium,& negotium pcrtlitte
ram malim fcribere,qumper cmouentme ueterum elogia,
&infcriptiones,inaereis&marmoreis monimentis,utiiiud
uulgatum&peruetuftum: AR G E NT AR 11
E T N E G O T I A N T E S BO AR I I
H W IV S LO CI.
Nn ' cAe
— 476 2 E T. c R I N I T I D E * H o N E s, *
C A P V T III, • y

Accijpoëteuerfùs apud Apuleium recogniti,& quo paéto * *

mutuatu fitillos ex Acciana trigædia, * * *


Vc. Apuleius in orationeadSeuerianí procon•
fulem Aphricae,uerfus Accianos mutuatus eft,
quo loco de Hippia, eiusq3 multiplici ingenio
ac doétrinaagit.Sed eostamiéuerfus,nó cuiusq;
eftagnofcere,quoniam nulla ibi mentio fit, uel carmen id
effè,üel ad aliquem faltem poëtarum referendum. Sic enim
inquit Apuleius:Vno folatio fretaefturbs exéplitui, quod
quilegatus mittitur proconfuladnos,citò reuérfus eft.Sol.
qui micantem candido curru, atq; equis, flammam citatis.
feruidoardore explicas, itemq; luminis eius Luna difcipua.
ta.In his autem interpofiti funt uerficuli fenarij,qui diligen,
tianoftrafacilè authorem fuum recognofcét,cum ex Accij;
tragœdijs ab Apuleio affumptifint. Nam & Prifcianusnö
cötémnendusauthor,pro Accianis eos affertin libro de me
tris comicis,tum in Phozniffis ab Accio ita fcriptum tradit:
Sed quimicantem candido curru,atq; equis -

Flammam citatis firuido ardore cxplica*:


Qgij;natum aducrfo augurio & inimico omine:
Thebis radiatum lunem offendis tuum.
Apuleius autem non modò adipfum folem fe conuertit,
fèdadcxteros errones (ut uerbo utar Nigidiano)Sol (in*
quit)& Luna,necnon quinq; cxterae uagantium po*
téftate:Iouis beneficâ, Veneris uolupfifica, per ,
- nix Mercurij,pcrniciofà Saturni,
Martis ignita.
C A•
p I sc I P LINA L r B. ' xvIII. a77

C A P V T IX.

- Egregiéfiâum à rege Alfinfo in legenda Liuijbiftoria .


contra impcriummedicorum,& dcfimultatc in
ter cum,& Cofimam mediccm.
Inus indignumforcputamus, neq;improban•
dum ab his,qui paulo humaniores funt, fi & eo
rumexempla in litterasreferamus, quibus ma•
$4%#H] iores noftri etiam uiuentibus plurimùm concef
{èrunt.Solentenim quidam fic in omnibus antiquitat& ad»
mirari,ut ingenium,resq; geftas iuniorum,prorfus dcfpici•
ant.Sed aetate quidem fupèriori extiteruntuiiri aliquot, ma•
gnoanimo,& egregia prudentia,cuiufmodihabitifunt Al
£É rex Neapolitanus, Francifcus Sfortia, Othomänus
Turcharum princeps, & Cofmas Mcdiccs : de quibus (fi
• quando incidit) nohnulla à nobis relatafùnt.Sed illud celer \
bre Alfonfiregis de Liuiana hiftoria uifumeft,quodhoclo
colegcretur. §§ cum inter Cofmam Medicem maximae
&authoritatis uirum, & Alfonfum regem fuborta fimultas
crederetur,mifit muneri Alfonfo Cofmas,T.Liuijcómen»
tarios,librum quidem (ut par eft)quàm ornatiffimum:quo
niamrexidem Liuianz hiftoriae miaximè fuit ftudiofus. Jd
autem cum mediciregis(qui aderant) intelligercnt, ftatim
Alfonfoimperant,ufcautim agat cum Floreítino ingenio,
neq; ullo módo Liuium attingat,librum illum ab hofte mif*
{um , in eoq3 uenenum occultari poffè, atque interlegendü
cótrahi.Qüibusauditis Alfonfus attentior faétus eft,quafi
affèntiri monétibus uideref.Sed ecce interim Liuianó ópus
in mediú afferf,quod ubi rexcocpitafpicere,nolétibusmiedi
cis,aperuit,legit,euoluit,fimulq; (ut homo fummi fpiritus
Ineptire(inqüit)definite:namrégisanimus haudpriüaticu»
iufj;regit arbitriQ.Neceimde nihilo deg Home,Sub Jo
- , . In 2, Ul1S
!
peo,acpatrocinio uerfàri principcs. Itaq; Ioannes Roma»
mus pofitifex inepiftolaad imperatorcm luftinianü, uetus
illud exhiftoriafacra mutuatuseft: Cor regis inmanu dei.
C A P V T X.

M.ciccronis uerba cxpofita de L.Tubulofacrilego,& L*


cilianiuerfus additi de codcm,tum qudm acri carmi
ne Romanos ciueis Luciliu3 cxagitarit.
ÈAr.Ciceronis uerba funt in quinto definibus lí^
ζ%|bro:Quis P.Numitorcm Fregcllanum prodito^
\\% i|rem (quamάreipublicae noftrae profuit) nono»
£$£!jí; Qgis urbis conferuatorem Codrum : Quis
Erithei filias,non maximè laudat:Cui Tubuli nomé odio
noneft:Quiis Ariftidem non mortuumdiligit: In his au•
tem uerbis,à plerifq; (ut uidco)ignoratur quifhäfuerit hic
Tubulus,aufquaimprobitate nötatus,uteffe odioapudo»
mncis debeat.Sciendüm igiturL.Tubulum fuiff& iniLuci,
liana aetatehominé multis facinoribus,ac flagitijs infigné,
qui praeteraliamultarapinator,impius,atq3facrileguseftap
pellatus,& à poëta Lucilioamarulento carmine profciffus.
Quod & Ciceroidem in libris de natura deoium infinuat:
quo loco de Abderite Prothagora (qui &*wr diétus) eiusę
libris publicècóbuftis,différit:Quid (inquit) de facrilegis,
quiddeimpijs, periurisq3 dicemus, - -

Tubulus,fi Lucius unquam


Si Lupus,aut Carbo,aut Neptunifilius,
(ut Lucilius refert) putaffètéffè deos, tam periurus,autim
purus fuiffèt:Quin& alibi accufàtum (inquit) eundem in
caufapeculatus,& quodinreiudicandipecuniam dolo ma
loceperit.Etin oratione pro M.Scauro audaciffimum hüc,
atq;fceleratiffimum uocauit,quocirca ficPcdianus Afco,
. nius:L,hicTubuluspraetoriusfuit,xtatepatrum cj$
s pro•
1) I S C 1 P L I N A L I B. ' ><VIII. 27p

Is propter multa flagitiacum de exilioaccerfitus eff&t, nefn ' *


carcere necaretur, uenenum bibit, Lucilius uerò fatyrarum
author,non Tubulum modò,fed Mutium,Lupum, Carbo
nem,acLapatum multis ucrfibus eftacerrimèinfe&tatus,ex
quo illud:
Secuit Lucilius urbcm,
Te Lupe,te Muti,&genuinum fregitimillis.
C A P V T ><I.

Qgantaßeuitiafùerit Auidius Caßius,ac defùpplicio illius adnccam


dos homincs perfimum,tum de his ctiam,quifimo, uende
rcnt,non inclegans obferuatio. -

Nter cætera exépla faeuitiae atq; crudelitatis Aui•


dijCaffii nomeh,atq; ingeniüm relatüeft,quan
§17§§| do & hunc ipfum nonnulli cruoris cupidum,&
Èɤ£l alterum Catilinam uocarüt.Sed hoc unum füpe
plicijgenus ab eo excogitatum,libitum mihi eft adnotare,
netaritafxuientis animifcritas,atq; atrocitas non confidere
tur.Is igitur Auidius trabem fèu ftipitem longitudine lxxx
uel c pëdum è materiacurabat deligi, tumà fùmmo ufque
adinfimas partis noxios alligabat,eosq; in altum ereélos,
incendi,atq3 concremari uolebat,ficut multos incendio,ali»
os funi crüciatu necaret,quodà Vulcatio fcriptü cft ad Au
guftum Diocletianum. Alexander autem Seucrus, fumo
ëos necariimperabat,qui fucum facercnt,& in amicorum
caufis,atq;officijs fumum uenderent.ltaq; Turinum fami•
liaritate fibi coniunótum,& quod improbius imperatorem
uenderet,in foro tranfitorio adftipitëmalligatí, fumicru»
ciatu extinxit,addito per praeconem elogio: Fumo pereat,
quifumum uendidit.Hi enim hominesfumum uendcre di
cuntur,quiinofficijsaulicis ementiétes,impcratorisautho•
ritate abutuntur,eiusq3famam & dignitatë infamiambitu
- Nn 3 dchoneftan*
4Go. P E T. C R I N IT f . D E H o NE S.
dehoneftant;quales apud Antonium Heliogabalum nobi
lcs in hoc genere habiti fint:Cordus,& Herodes, qui cum
exftultoftultiorem faciebant.
C A P V T X II,
n.

Relatumexlege Menia de comprimendis morientiiìoculis,& quod


minimefilijs liccrct parentum oculos occludcre.
3) Elege Meniafcriptum ficeftapud ueteres,fuif*
| fecäütum,nefilfjparentibus oçulos inobitufuo
] gillarent:quoniam pietatem oftendi,atq;proba
2S£>%$j fiexiftimarét.Verbalegishacfunt,uteftäuthor
Terentius Varro:
, Nefilij parcntibu, luci claro oculosfugillanto.
Quod ipfum & Marcellus Nonius obferuauit. C. autem
PIinius refert,facrumfuiffè magnoritu quiritum, utmori•
entibus oculos aperirent, in rogo autcm patefacerent.Quo
magisindicaripoffèt,ncq;ab hómine fupremü eos fpcétari
fasêßè,& caelo nö oftendi nefas. Hinc frequës locuis apud
poëtas ad pathon maximèpermouendum, de operieridis,
comprimendisę morientium oculis,quonomine infelices
inquit Plutarchus eos uulgò folemusüocitare,quorü ocu•
lospropter abfentiam non potuerintparentes obtegere.
C A P V T XIII.

vcrbum quod eftfibulo Hctrufcum effe,ac pro tibicine ace


cipi,& Macrobij ucrba dcfubulonibu; afcripta.
5ruatû eftalibià nobis,fuiffè apud ueteres, qui
| fabulas Hetrufco fermone corhponerent, àdin
à ipfà quoque urbe ftudium fuiffêRomani§ ciui,
ę, bus,ut Hetrufcam eruditionëperdifccrcnt.Quo
£irca uoces complutisadhuc affërunturâgrammaticis, quæ
füam originem in Hetruria habucrunt, quodà Terétio
- Varrone,
.' * D I s c r p L I N A L 1 B. xvfif: '£g1

Varrone,& Fabio Quintiliano fcriptum eft:Inter alia uerò


quæ traduntur uocabula, fubulonem inquit Feftus Pom•
peius tufcameffè diçtioncm,qua fignificatur tibicen:quod
ipfum,& Q.Ennius poëta hoc uerfü pofuit:
Subulo quondammarina* propter 4ftabat4quas,
ut M: Varro notauit in libro de uerbis poëticis: Huius (in»
quit) uerbiradices haudquîdem in Latio,uerùm in Hetru/
ria petendae funt.Sed illud imprimis feruandum eft,hanc uo
cem & in coznis Macrobianis haberi,quo locodeiocis acdi
dterijs diffèrit,quae incognis atq3 compotationibus ad urba,
nitatem&gratiam meritò exiguntur.Neqp illa (inquit)pro
ferenda funt,quae planipedes,aut fubulones folent.Qijem
locum facilius quidam contaminant quàm exponunt. De
fubulis notú eft omnibus,acceptas effe pro mucronatis fpi»
culis,quorum fitufus inlanificijs adpeétenda uellera.Hinc
illud ab Anneo Seneca dicitur:Indignum effe prodijs, ho•
minibusq3 inaciem fufceptafubula armatü defcendcre.Pli
nius inceruorum cornibusfubulas nuncupat,quià Graecis fa&#3Aivs
fwardAis appellantur.
C A P V T XIUII.

IDe animantibus,quein igne uiuant,acibidcm de Chamele


ontisfácie,ingenio,& coloribw*.
ŠÎNteralia animantia,de quibus fcribifà ueteria
£§£ ££|bus,relatum dehis eft,quorü uita ex ipfo tan»
£ tumiigne conftet,ob eam caufam Pyràulcs be Pyraules
w -i-

§Â§€ ftiae,tiél Pyraufta uocantâ Grxcis,quòdinfla


4$&A$*X. grantibus fornacibus medio ignepêruolitant.
Quadrupedes funt,ac pennulis inftruótae, magnitudine ma
ióris mufcae,utab Ariftotele & C.Plinio notatüeft.L.Apu
Ieius flammidaappellat Latino uerbo, quae totum aeuum in
ignc (ut inquit) confumüt.Vbià flammis lógiore Pau?uo
- - [UM
sus p . E T. C R I N I T I D E H O R E S.

latuabfunt:protinus emoriútur.DeChamgleonte uerò,uut


gatum eft,eumex eleméto aëris duntaxat conftare.Sedhac
in relibet uerba C.Plinijfubijcerc: qui inhis proféquendis
atq;explicãdisfumma diligentia,incredibiliq; doétrinapr£•
ftiterit.Chamgleontisfigúra(inquit) magnitudine Croco^
dilieft,nifi crura effèntfeéta & éxceifiora, latera uentriiun
guntur,utpifcibus,& fpina fimili modo,promineteiroftrü
iitinparuo animáti,haüdabfimile fuillo fit, cauda illi præló
gaintenuitatem dcfinens,&implicans feuiperinis orbibus,
üngues adunci,motus tardior,utteftudini, corpusafpcrii,
Ult §ĂŠ in receffu cauo,tenuidifcrimine praegrâ
des&corporiconcolores,nunquä eos operit,necpupillam
mouet,fedtotius oculiuerfatione circum afpicit,ipfecelfus
hiätifemper ore.Solus animalium omniúnec cibo,ne potu
neq; alioquidem,quàm aëris alimento nutritur.Circa capri
fìcós ferus,innoxiüsalioqui,Decolore eius mirificutm illud
notatur:eum nanq;fubinde mutat,& oculis;& cauda,&to
to corpore,acfèmper illum reddit,quemcunq3 proximè atti
gerit:prxter rubrumtamen & candidum,utauthores conue
íiunt,ob idq%animantiumtimidiffimum exiftimatur.Hinc
uetus prouerbium traditur dehishominibus, qui ad omnia
commodè atq; aptiffîmèfè habát,quod in AthenienfemAt
cibiadem relatum eft.Vifitarho<afiimal praecipuè in India,
&hibernis menfibus laterefoletutlacerta.Deüiribusafit&
poteftate eius complura atq;admirãda referütur ab authori
bus,maximeqjà Democrito,qui librüde poteftateChamg
leótis cófcripfit.Neq; aüt ignoramus accüfariàcriticis Pli.
quod indefcribëdisChamgleótis uiribus,Democritiautho
ritate abutatur,in quo equidem minimè fumiudicium no,
ftrum interpofiturus,prxfèrtim cum idem Plinius fidem fu
amadauthores uetuftiffimos reuocet,inucftigandis atq;a,
pcricndis naturzarcanis. -

- PETRI
" . - · · · · · A$3.

cO M M E N TAR I o Rv M D E HO NES T A DI
s c I P L 1 N A, LIB. D E c I MV s N o N V s.
c Α P v T I,
neremedio expergifcendiàfomno,& quomodo inter fc différant authoe
res de Alexándro Maccdone,& Ari$totele philofopho enarrantes.
jJgnum fåne exemplum Graecis ingenijs ce
lébratur,in ueterum monimentis, quofeio
Hi
* pfum facilè quis poffiturgente fomno exi,
mere.Relatum enim de Alexãdro quidem
ALE Macedone,quòd is,ut ingerendo imperio
£>***]occupatior,remedium hoc contrafomnum
excogitauerat.Primö uaszneum propeleétum adftituens,
feipfum ita ad quietcm cóponebat, utpilam aeneam, fruar
genteam manu compreffamretineret,brachiumq3 fuperuas
prolatum haberet:qüo pila ipfà(ficubifomno concederet)è
manu delapfà,in fubieéïumzneum procideret, fimulq3 illo
fonitu excitusexurgeret. Vndehxc Alexandri potius dor
mitatio,quàm fomfius uideripoterat.Hanc rem & Ammia
nusMarcellinus homoGrzcüs inRomana hiftoria rettulit,
quoloco fimilem facitAlexandroBizantiü Iulianum,quòd
is intreis maximèparteis noétem diuiferat:fic,ut quieti, &
reipublicae&mufis iuftum pëfumrependerct.Sed éfttamen
in quo authores diffentiant,alijenimAriftoteli philofopho
id afcribunt,ut Laërtius Diogenes,quiab eo faétumaffèrit,
quo poffètéxperreétius inoifinibüsferè difciplinis aduigi?
läre.Nos eiufmodiauthorum differentiam iudicaturis liíe,
ramrclinquimus.
Oo CAa
248 P E T. C R I N I T I D E H o $ E s,

C A P V T I I,

Ideinßrumentis militarium, machinarum & earü uocabulis,ac de tel


lenone,& dc machina Dcmctrij ducis,quae poliorchcs,diccbatur.
ÄjIfum mihieftin otio agentitormentorfiuoces et
§|aptabellis inftrumétapercenfere, quae Graeciuo
É|cant poliorchitica, ne nihilagzdo maleagercdi/
ā4]fcamus.Sunt igitur hgc(quaeproutmemória fup
it minimè duximus fupprimenda)teftudines,ari•
etes,fundibalg afferes,baliftx,arcubaliftg,carrobalifta har
ÉÉ falces,mufculi,trifaces quæ exbaliftise,
mittuntur.Fuftubuli,cataphraótx,plumbatz, quas uocant
martiobarbulos Onagri,heliopolis,plutei,fambueae,prela
fcorpiones quos manübaliftasappellant.Ambulatorietur
res,tribuli,fàriffx,poliprches,uin&ae,tellenones,phalae,exg
bus intorquentur phalaricg.Nominátur etiätragulx,bipeni
nes,& crates metallz. Eft aüt tellcnömachinae genus,cum
una trabes praealtahumo defigif,et fummo uertic& alia träf
uerfa, eademq3 longioranneétif eo uidelicet libraméto, ut
fiunü caput deprimaf,alterü ftatim fubrigatur. In uno aüt
capite machinacü tabulatis cratibus cótexitur,in quaarma
tialiquotcollocantur:tunc® altero capite funibus depreffo
eleuati milites inmuro facilè fùperponütur. Dehacmachi,
na& Plautus poëtamétionem fecit infabula Aftrabacum
lepidèinquit:
Quafi tellenon,aut pilum Graecum reciproccs planauia.
IDe poliorche quoniä&t hoc minus frequens,ad hunc;ppé
modum Plutarch. Erat hxc machina â Demetrio principe
his ratiöibus,& habitu conftruétn. Primò quadratâ fœdem
habebat,cuius fingula quidem latera æqualia, in latitudinë
lx cubitorü protendebantur. A poftremauerò bafiufq3ad
ucrticem, fic gradatim uidebaf cxtcnuari, utfèdes ij;
InnU]
1) I S C I P L I N A L I B. X I X. . 23$

mùltòlatiorfüpremaparteforet,ac mirificaquxdá & egre


giauidebatur figura,ex quacung, parte refultare.Intus præ
tereà latebrae erät& cauernæ cópluresadexcipiédos milites
accómodatx.Quâ uerò hofteis ipfos fpeétabat, patefa&a
fronté habebat,etundiq; feneftellas 9bte&tas,gbus citra ul
lumdifcrimé facilèpoterät militestclainhofteis iacere. Et
quodfupra omnia maximè mirü uidebaf, tanta qüidem fa
cilitat& in quamlibetpartem mouebatur, ut etfi ftrepitüma
ximii xderet, minimétamen obferuariautconfpicipoterat
inutram partéinclinarct.Hac uerò machina Demetriusil,
le Antig5nifilius (qui Poliorchites eftappellatus)ita cupi
dèac ftrénuè utebatur,utex urbiüruinis nomë illi inditum
fit.Plura autem huiusgenerisbellicainftrumêtareperiunt
apud Grxcos in Athenixi & Philonis cömentarijs. Apud
Romanos uerò authores non Flauius modò Vegetius de
his,fed Ammianus Marcellinus,& Pollio Viétiüuius ad
Qétauiú Auguftumfcripferunt.
C A PV T I I I.

Ennijpoäte diffichum dc P.Scipione allatum, & Annci senece


uerba in epiftolis emendata atq;recognita.
É Ihil inuenio in Romanis litteris magis dcpraua
jjìtumaut corruptü, quâ ea omnia in quibus uete,
- ęrum poëtarum carmenallatum fit:ut Accij, Ne,
£*®4]urj,Lucilij,eteiufmodialiorum.Mirum enim q;
peruerfae uoces,quàm prgfraéti numeri,& in tortale&tio ex
iftat, ut magnopere laborandum fit, uel fenfum aliquem
poffe aucu5ari Quod ego nuper expertus fum in Afin.Se
necae epiftólis,inquibu$fiquándo citantur ueterum carmi
na nullam propè imaginem uerae leétionis aut effigiem
dignofcas, Libro auteifi(ut uulgo nunc creditur ) üfide•
uigefimo,carmen hoc Ennianum affertur, de Publio Scio
Oo 2. pione
2$6 p E T. ^ c R Ι Ν Τ I Τ I ' D E H o N E S.
pione,quod ille idem defe, ut animo fuit maximo ficrcfert
Sifis cedendo celcfiafcandere cuiquàm,
Aifolicelimaxima porta patet.
At inepiftola Annei quâ corruptumhoceft, quàm uiola»
tum,quäperuerfum,ut nec uerba ipfa fatis cohaereant,neq;
fenfusin aliquo appar&at. Quam rem fatis habuipro tem•
pore bonis ingenijs indicar&. Quod fiquis Enniânos uero
fus,proinde ut appofui ex integro apud authoré defideret,
Cœlium is Firmiánum Iegatiîlibrò ad imperatorem Con
ftantinü primo,de diuinis inftitutionibus, quo loco & hoc
ipfum carmë deScipione magnis conuitijsinceffitur, quâ*
do& M.Cicero inIibris de républica pofuerit, ficutiâ Fir•
miano demonftratur.Vnde illudetiamVergilianum:
' Quem fùpcr ingens Porti tonat cæli.
C A P V T III I.

Caßij Seueri ditum perclegans in Labienumhiftoricum,


ac dc improba ciufdem Labicni dicacitate.
§<jIéiú herclelepidü et pindeelcgans fcrf CaffijSe
flueriin Labienühiftörig authörë,cuius fortè libri
3£ü fuiffèntexufti,bellèfècü agi Caffiusputauit,
— Sjfiquid inhominë(cui credebat maximèinuifus)
fcomaticè iocaretur.Itaq3 dum illius (ut dixi)cómentarij cx
{ènatusconfultoeffentcöcremandi:Mc(inquit)uiuüuri oz
portet,quiillos didici,feftiuè nimis atq3 mordaciter.Hu us
äüt reinheminit Anneus Seneca in epiftola ad Nouatum.
Nam cü Labienus idem Pópeij partibus ftuderct,ac hifto•
riam rerü eius geftarü fcripfiffet, fenatuscófultQa&tü eft, ut
cius cómentarijcremarent.Fuitaütin Labieno Iibertas tan•
ta,ut libertatis nomen excederet. Et quoniá paffim ordines
honoresq;omneis laniabat, Rabientis uulgò uocatus eft,
quodin noftris commentarijs copiofius explicauimus.
- CAa
|
• » 1s c 1 P l 1 N A L 1 B, xix,

Qgid fit repandiro[rum, & incuruiceruicum pecus, ex


Pacuuio apud M.varronem : & emendata ibidcm
ucrba ct cxpofita contra impcritorüfentcntiä.
jOmplura quidem uocabula reperiuntur,qu*
-
$poëtxucteres,nóminore
$<öfilio ftudioinnouandi%
dele&iandiadingencrüt, exiftimátes fo
$£re(quod ait Cicero)ut Romanus fery9fieret
ÈÉ¢â]indiesaptioratq;lócupletior. Qyodfi in qui^
fúácópofitio ipfapaulò dürior atq; improbior uideri po
teft,apud comicós prxfèrtim authores,pleraq;tfì lógoufu
atq; cófuetudine miitiora efficiunt,coqjgratióra forét,fimi
.nus deprauata& corruptahaberëtur,çúiufmodi haec fünt:
repandiroftrü pecus,etincuruiceruicü,& arietes etiã recipe
ciçornes de quibus breuiternunc agemus.Nam delphinos
quidam repandiroftrú animal &(incuruiceruicú uocarunt,
fumpto ex habitu animätis uocabulo, quòd roftrú habeat
repandum,& ceruicé quafìincuruâ,qüód & Ma.Varro ad
Ciceroné,& Fabius Quintilian.in Pacuuianis fabulis oba
féruarunt Sic efhVarrò,fècundus gradusà quo grämatica
gefcenditantiqua,qugdftendit quéadmodum quodq3po^
&tauerbum cohfifixeiit,quod etiam declinarit.Hinc Pacu
.uius rudentifibilus,hinc ihcuruiceruicumpecus,hinc chla^
myde clypeatbrachium, quæ uerba ingratiâ ftudioforum
apponeré uolui,quoniäifi uulgatis ferèexemplaribus pr£
fraóta& fœdèiniuerfà funt.Quódautem incuruiceruicüpe
cusin Pacuuianafabula diéífit, dcmóftrat hocipfum &
Fabius ad Marcellum Viéìorium referens Pacuuianum
hunc uerficulum. •

Ncrei repandiroftrum,incuruiceruicum pecus,


Sed & Lucilius quoq;(qui apud noftros ftilinafüm prio
Oo 3 Π1lJs.
.^

^
P £ *T. c R I N I T I D £ H o N E S.

mus condidit)repandiroftros appellatdelphinosirifatyris:


lafciuire pecus iußit,ro/iriq;repandum.
Quod in cömentarijs Nonianis inuenitur.Arietes uer6pri
mus Laberius (ut exiftimo) reciprocicornes appellauit, q,
haberent reciproca & obtorta córnua. Id&còmmentariâ
quorundam üeterum probant,& Septimius Florens inli,
bro quem de Pallio infcripfit,arietem inquit, non ut La,
bcrius reciprocicornem & lanicutcm appellauit, fcd tra•
bitextum.
C A P V T V I.

Deimagne Nemefis ciu.%potefhte & nominibur,& epi


grama Aufonij expofitum.
£Vae deafit Nemefis,& quo maximè honore ha»
beatur,exponütferècomplures,tamapud Grx,
cos quáapud Latinos. Scd libuit adnotare hoc
*stat*. &lú &pigráma illud AuforijGalliquodex Grg
çopo&ta ingeniofùs(ficut pleraq;alia)in Latinücöuertit.
Carmen id€ft:
Μelapidcm quondam Perfeaduexêre tropeum,
vt fierem bello,nunc eg9fum Ncmefis.
Atficut Greci, uiétoribus aflotropaeum:
Puniofc Perfa* uaniloquos Ncmefis.
Quodapud Grzcos tamennefcio quo paéto preffius mul
tò atq; limatius habetur:
rei ìs xfssp p{;•• Awj;i;*yog**r«*f*x*iop
Στέor, rrat vi««c, vigiJ\\ vt P Nígvzur
Aμφοτέροις .^v, ex v$ EXA%wz. rféraop
Nihxi «$ f {pv«ir + woXuov κίμταιr.
Hiftoriam uerò ¢x qua utrunq;declaretur epigráma Pau,
fànias ponit,ad hanc propémodum fententiam: A Mara,
thone (inquit)ftadiafupra fexaginta Rhamnus abeftuici»
namari qua Oropum itur,paulò autem fupra mare§j
* - - €m€/
ID I S C I P IL I N. A L I B. X IX. 289,

Nemef&«»s eft,quae contumeliofis maximè homninibus in


euitabilis dea.Videturautem barbaros quoq; illos indigna.
tio huius numinis cöprehendiffe,qui Maratfioncm defcen
dcrunt.Nam cum Athenas ipfas defpicerent,eafj;impedi
mento fibi fore arbitrarentur, lapidem parium attulerunt,
tanquam uiétoria iam forent potiti, quém lapidem Phidio
asgpifexinipfàm Nemcfisftàtuamformauit.Ineftaiitca
pitfeiusdegcorona,in quaceruifunt,et uiótoriarum exigu
zui{untur imagütulae. In dexteraphialam retinet, in qua
caelatifunt Aethiopes,propter ipfüm fortaffe Oceanü qui
pater Nemefis traditur. Haec Paufànias, qui tamen idem
in hoc ipfò libro haud Oceanum Nemefis parcntem dicit, OcedMt18
fed Iouèm,ficuti Helenam matrem,nutricém Ledam.Ne, Ncmefis, /

queautemi me latet aliter de Nemefi ac Rhamnufia Plini^


um fecundum fçribere,fedadcognitionem epigrammatis
non Plinrjuerba, fedadhibendus Paufànias fuit.Nam &
Ammianus quid& Marcellianus,de geftis Galliimperato»
ris,adhunc modum:Haec (inquit)& huiufmodialiquotics
operatur Adraftia,quam duplici uocabulo Nemefim ap^
pellamus,ius quoddamfublime numinis efficacis humana
rum mentium opinione, lunari circulofuperpofitum.Vel
(uti definiuutalij)fubftantialis tutela, generalipotétiapare
tilibus prxfidens fatis, quam theologi ueteres fingentes,
Iufticiae filiam,ex abdita quadam xternitate tradunt omni•
a defpeftare terrena. Hæc utregina caufàrum,& arbitra
rerum, hacdifceptatrice urna fortium temperat, accidenti
um uices alternans, uoluntatumq3 noftrarum exorfa inter
dum aliò quìm quò contendebafitexitu terminans; mul•
tiplices aétus permutando condoluit, íÉ neceffi,
tis infolubili uinculo mortalitatisuinciens faftustumena
tís, in cafum & incrementorum & detrimentorum mo•
menta uerfàbilis ,& nuncerc&tas illas mcntium ceruices
opprimit
290 p E T. C R I N I T I D E H O N E S,

opprimit& eneruat,nuncbonos ab imo fùfcitans, ad bené


uíüendú extollit.Pennasautem ideo fabulofa uetuftas apta
uit,utuolucriuelocitate cunótis adeffè exiftimetur.Etprätë
dere gubernaculum dedit, ei$ rotam fubdidit, ut regere
uniuerfitatcmperelementa difcurrcns omnia nö ignoret,&
hxcdemum(inquit)mutabilis&inconftans, fecit Agatho
clemSiculü ex figulo regem,&Dionyfium gentium quon
dam terrorem,Córinthiiitterarioludo praefecit.Et Andrifcü
Adramitenü, in fullonia natum,ad Pfeudophilppi nomen
euexit,ac legitimum Perfei filium,artem ferrariam ob ui&lü
quaerendü edocuit.Verùm dehocdiótüà me alibicopiofius.
C A P V T X.

I)e prudentirefponfo Cecilij Metclli ad amici,quieius animicofliäßire cx


picbat,ncq; ej?e cuiufquäingenio facilè confidcndüin rebus grauioribus,
Eminiunquàm dubium fuit,quinprudentiores
illi hQmines atq; confultiores habiti fint, quorú
confilia&in republicafèruanda,&in uita inftru
£££4] enda maximèpraeftiterint.Quain re obfèruatum
hoceft,cautiffimum quemq; haud temerè animiconfùliáti
cnes,uelintimis etiam amicis cömittere.Nihil enim dicebat
Democritus maiorem arguere imprudentiâ, atq; uecordiâ,
quàm ea gredere homini,quae paríxquo animo'patiaris dií
feminari.Itaq;refponfumMetelliCccilijeiufmodiuifumeft
quod his qugqj cómentarijslegeretur.NamhicipfeMetel
lus,qui ÉÉÉÉÉÉÉÉ. eft Macedonicüs,cü fum
m:uir prudentiæ & confilijhabcretur,amico cuidam quod
effetinre magni momentiâêturus rogitanti,ad hunc niodô
cordatè refpóndit:Tunicam(inquit)hanc miea excinderem
fieam mcumfcirccQnfilium exiftimiarem,Quodi&o facilè
quiuis poteftconfidgrare,cuiufmodifit uiri prudcntis offici
um,cumfithomo ipfe(utinquitalicubiCicéro)acutumani
-
mal
D I S C J P l 1 N A L I B, XIX. a!»!

nmalfagax,uarium & multiplex,utnihil fit minustutü,quä


hominisfidciconfidere:iuxtafententiamPauliTarfenfis.Id
autem de Mctello,NeposCornelius,& ValeriusMaximus
in exemplis rettulerunt.Poëtauerò Enniuseüprxcipuèami
cumprobat,qui uerborumuir paucorum fit, & quinon mi
nusloqui,quàm omnino tacerecalleat, qualisabco Scruili
us Gcminusdoétiffimisuerfibus comméndatur.
C A P V T V I I I.

Ceruos proferuis & fugitiuis accipiapuducteres:ac Martialis poëtæ


carmcn cxpofitum conlra aliorum fèntcntiam.
Èì Artialis poétae uerficulifunt notiffimiinhücmo
jA || dú úsafcribä:ut in libris antiquioribus inuenio:
w.
XV%Ì| Suppofitam(fama
Ac nunc pro ceruomentula/uppofita eft.ceruare:
eft)quondam pro uirgine

Itaefì ueteresadhuccodicesretinét:quae leétio,ppria&ge,


nuina eft,ut nö puerú,fedceruiifuppofitülegatìùs.Ná jui
leporobfccroificarmine,quae feftiüitas in póéta urbaniffi,
mio fuerit,fi(ut quidâ legüt)p Κ ceruâ fuiff&fuppofita
núcpropuero füpponat métula:Hoc aút loco ceruiiMarti.
&elegáter&antiörümoreAp fugitiu9accipit,figdé&fupra:
Huic comes hercbat dominifugitiuus Achillas
Infignisforma,ncquitiaj; puer. -

Ceruos uerò apudantiquos uocari cöfueuiffeäccleritatefi


itiuos,docct etiãSex.Pom.cuius uerba exlibrodeuerború
É xix fübiecimus:&fiinperuulgatis iftisco
feftus
dicibus neutiquam comperias:Seruorü Öinquitjdies
uulgò exiftimaturidusAuguftiquòdeodieSerúiusTullius
natus,idemq3 Dianae aedem in Aucntino dcdicauerit:cuius
tutelae funtcgrui,à quorûceleritat& fugitiuos uocant ceruos
Qgibus intelledtisapertèfenfuselicitür.Neq;illud alienum
uideridebct,quodinTerentianafabulafcriptum cftabAe,
-
- Pp lio donato
' 29* p E T. c RI N IT I D E -H O N E S.
1ioDonato, qUo enim loc6 Terentius quadrupedëinquit
çonftringitó,Quadrupes(inquit Donatus)ligaturae £;;
iicruribüs.Âùfitem quadrupedem pofuitpióferuo& für
gitiuo.Vndeillud Vcrgilianum:
sau:ius at quadrupes notaintratc£tarefigit. ..
Quo circaàpud comicos ctiä authoresceruü pro fugitiuQ
diéifolitúapparet, ficuti& lupae item pro merëtricibùs paf^
fim accipiürit,& canes pro amatoribus,ut quilepQres ma^
gno ftudio cofife&tent, quae ab eodcm Donato afferuntur.
Hinc illud uulgatum:
Faecundi leporisfapiens feétabitur armos.
EtilludetiämTcrcntianum cxLiuio Andronico(fi Iulio
Capitolino credimus)pro militari diétum:
Tutelepus cs,& pulpamentum queris.
C A P V T IX.

rx.ciceronis uerba cmendata atq; expofita in libro de optimo dicens


di genere Lucilianis uerfibus,de Efernino oratore,ac de eo nónihil.
j) Ar.Ciceronis liber eft,cuititulum fecit de opti,
5% imo genere oratorü , quoautem loco de Efchine
1 i| oratóre Attico,& Eférnino Romano habetur
-

i] mentio,uerba quaedam corrupta alicubifunt,&


• obfcurè inuoluta.Quod ut facilius extimari,atq; iudicari
poffit,afcripfimus,ueluti etiamnumlegunt in ominibusfc,
rè exemplaribus:Ame(inquit) quo maximis minimacon»
feram,gladiatorü per nobififfimö inducitur Efchincs,tanę
Eférninus,utait Lucilius nó fpurcus homo, fedacer& do2
dtus,quomodo à Pacidiano hoc cóponitur optimus longè
poft homines natos. Haétenus Cicero:in quis tamë uerbis,
nullus propèfènfùselicitur,nulla carminis Luciliani effigi,
csapparet, Nos autem (qui bonis mentibus elaboramus)
- IlOn
p. r s c I p L 1 N A L 1 B., xix,
nonindignú prorfus operæpreciú forearbitramur,fi §XCi«.
ceronis úérbâ exponamus,& ipfum Lucilijcarmëreftitua
mus.Elegantercfi&eruditèM.Cicero inter nobiliffimos
gladiatores,hoceft,inter eos,quiin foro,uelutinagi« & are
iia certantes dimicent,Efchiném cönumcrauit,collata cum
Eferninofimilitudinéex Luciana (àtyra. Facil&aüt Cicero^
nis uerbaintcllexeris,fi Lucilijuerfusafcribamus,ficutiad^
huc integrifèruanturin cómehtarijs Nonianis adfilium;
Eferninus fiitflacco ore, eque4fannis
spurcus homo,uitafùit illa dignus,loco;
Cum doétis tumacer componier optimus multò
Pofthomines natos,gladiator quifiitunus.
Exhis planèconftát,quopa&o Ciceronis locus&interpre
tandus fit,& emendandus, Quanû hoc idem de Efernino
in epiftolis ad Pomponiti Atticum, & in Tufculanis etiam
relatü eft,Neq; illud prxtcrcà ignorandü, quod idé P.Len•
tulus Eferninùs uocatuseft,&promptus indicédo. Cuius
- Êj Marcellus Eferninus in oratorü quoq3 numero à M.,
ullio intromiffus,fedfilius (de quo fupra) longè doétior
acrior,& exercitatior habitus eft, quam rem & in noftris
oratoribus pdiligenter explicauimus.ApudScnecam uerò
Anneum & altéfEferninusMarcellus in declamationibus
celebratur,qui nepos Afinijpollionis fuit.A quo fic inftru
ctus atq; doétus traditur, ut éius cloquentiae futurus haeres
_ crederetur.Sedhaec alibidiximus copiofius,
C A o V T X.
Locus elegans Heliogabali imper. dcfùis conuiuijs in difcumbendo, ac de
figmate etiämenfa,& quid eauoce apud Martialè poëtâ fignificctur.
ÉÉ] Epide factü traditurâ Vario Antonino Augu.
qui Heliogabalus eft appellatus, in amicorum
$í'§; cum his cœnam fortè exhiberet,
£] quibufdam fimul difcumbêtibus, nöaccubitus
- Pp 1 quidem
294, PET , C R I N I T I D E H o N E S.

quidem proconfuetudine,fed reflatiles follesfubfternicu»


rabat,id3ipfum mirifica arte& ingenio,fic,ut conuiuaere,
flatis paulatim follibus,infracxterós fub ipfis menfibus ri,
diculè fubfiderét.Quin & idem imperator (utâ Lampridio
traditú eft)primus adinuenit figmahumicöfternere,fine le,
dtulis,utäpedibus utresadreffändüfpiritü foluerét.Quod
autemfigmahocloco Lampridius dixerit, inea uoce accipi.
endum eft,menfaegenus,qüae fungfimilitudiné haberet,for
máq;praeferreta litterg Graecae,qd'&Val.Martia.infinuat:
Accipe lunatam fcriptumtcftudine figma. Etalibi:
Septemfigmacapit.
Tametfidiétiohxcànoftris grämaticis ferèdeprauari con•
fueuit.Sedem Lampridiusidtotü apertiffimè explicat, Hae
buit hanc(inquit)confuetudiné,ut odto caluos rogaret ad
coenam,item ó&tolufcos, item o&to podagrofos, o&to fure
dos odio nigros, o&to longos,o6to pingueis,cum capi n5
poffènt, unöeodemq3 figmiate,utcaratióne maior fubinde
rifusfpeótatoribus mou&retur.
C A P y T XI.

IDe cymbio uafe,& carchefio,& quopa£to Macrobius fæde errauee


rit,cum de his dißerit in Saturnalium commcntarijs.
ÈÉä] Otandum MacrobijAurelijcrratü,& quidéfœ
}\&}£| dum,deuafculo, quod fit cymbium.Affèrit em
{î in Romana quidéeruditiöéprimü dehoc faétâ
££/}!!] effè mentionéàpoëta Vergilio,cum alij ante il/
fum de eo meminerint.Vulgatü autem cópluris apud Grae
«osde eo defèruiffè. Nam præter Philemonem comoediarü
authoré,& Anaxandridem,Eratofthenes quoq;,& Dcmo
fthenesde cymbio egerunt,quod apud eundem Macrobiü
Euftathius âffirmat.Sed eius uerbafubijciéda funt, quo fa»
cilius cognofciucritas,aciudicarifincerius poffit, De É
ghefiis
ID I S C I p L I N A L I B. XI><. £945

chefiis (inquit)& cymbijs apudLatingshaudfcio,anmnô


mentionem reperias.Acpaul6 mox: Nec cymbia ( inquit)
in Latino fermonerepcries:náficunusapudnos P.Vergi.
Infèrimus tepidofbrumantia cymbia laéte. ^

Quodautem incognitú id Latinis ingenijs dicat,neq3abali


qtioprorfus ufurpätü ante Maroné,perfàlfumeffèapertiffi
misrationibus conuincif:quandoquidem Varro ipfe Te•
rentius (quiante Vergiliü fcripfit) cymbium uas nominae
uit:ineo maximè cómentario, qué de uita patrü infcripfit:
Erant (inquit) uafa uinaria,ficuti cymbia,aquilinae, paterae,
gutti,fextarij,Haec haétenus Varro,quae Nonius etiã Maro
cellus inlibrisadfiIiumagnoßit,quo loco deuafculis agit.
De figura aüt cymbijnóeftagendum nunc pluribus:cón•
ftatehim ab effigie cymbgdehominatü.Narh cymbium(ut
idem ait Macrobius,per cöminution&m à cymbadeducitur.
Quin&aliatradunfpoculorügenera,qua:ab ipfis nauigijs
formã & nomé acceperüt:ficuti carchefiü.Neqjmirariqüifa
quam debet,Macrobiúhacinre excidiffe,cumiincarchefio
etiä pari ferme errore deliquerit,quädo & hoc ipfum uerbú
à Liuio quidem Andronico pofitü eft, qui Latinorü poëtae
rü uetuftiffimus meritò habef. Sic efi Liuius de carchefio:
Florcm antlabant libcri ex carchefiis. -

Quod& Pompeius Feftusobfèruauit, cuiusdoétrinâ atq;


eruditionem idem Macrobius magnopere commendat,
C A P V T X I I.

Qgibus caufis Romanus populus atros dies aclüétuofos haberet,ac


dcminuendo luétu, & publicè, & priuatim.
NcolleétaneisScx.Pompeij(quæ contraxitex
Vcrrij Flacci cömentarijs) rätiones afferútur, de
§||minuendo luétu, tam'publicè, quàm priuatim:
ál quoniâprorerum fortünaatq; calamitate,lu£tus
Pp 3 in ciui•
* *296 p E r. c R I N I r I DE H o R e s.
in ciuitate habebatur.Vcluti cum Veftalis ob noxam, iuf,
fu pontificum,confoderetur,cum cxlefti igne Capitolium
tafigeretur,autcumcladesaliqua infignis föret defunciata,
ToIIiautem luétum in populo his maximètribus caufis re
latum eft,indicatione ædis,incödendo luftro,quodadcen•
íôïóôçiâ pertinebat.Tertiò cú uotum fufceptú É
ritè folueretut.Et haec quidcm contra publicum mozrorem
conftituta funt.Priuatim uerò complura in unum congrue
bant,quæ omnem familijslu&tum abolerent, hoceft, cum
liberi nafcerentur,cum nouis honoribus familiam honefta,
rent.'tem cum pater,aut filius,autuir, aut frater ab hofte ca
ptus,domumrediret,cum puella defponfarctur,cum propi,
ore cognatione aliquis nafceretur,quàm illc cuius nomine
luétusfuiffèt.Poëtâ autem Ouidius per decem mcnfeistra
ditpoft uxoris obitum fupereff&in cóiugibus luétum,quod
ex legibus Numaeaffumptü eft, ut copiósé cxponitur à Plu
rarcho.Putaui haec adnotanda,ut intelligat facilius quae po
tiffimum rationes forent,quibus Romähus populus adiu»
&um,autadlatitiam adduceretur: quando & ih ueterían»
nalibus frequés mentiofit de luétu publicè ςóminuendo.
, c A P vT x III.
- DeNecepfo rege,& philofòpho,cius4; magice, & Paulini poëte
ucrfus cxpofiti ex Firmico Materno & alijs.
xT §3
Armen eft in poëmate Aufonij Galli, quodâ
®9] Paulino conditum fcribit,cumTranquillihi
§j| ftoriam
sºr
dcregibus
Quij; magos docuit epitomen
myfleria uanareferret:
f Necepfi:
ecepfus £* Ę**] Et qui regnauit fine nominc mox Sefooftris.
Quis autem accipiédus fit hoc loco Nccepfus,aut quid eti
am fcripferit,dubitari uideo à doétioribus.Qua in rélegêdi
{unt uéterum annales,in quibus reperiemus regem fùiffe
. .^ -* - Aegyptiorum
D I S C I P L I N A L I B. XIX. 297

Aegyptiorú Necepfum,quiannos plureis imperauit,quod


& Mänethus autfior ahtiquiffimus,& Eufebius tradunt.
Quin & à Iulio Firmico plurimùm celebratur,nó pro uiro
tantum inaftrorum cognitionepcritiffimo,fed etiam prore
ge iuftiffimo: quoefìTocode âpotelefmatibus & dccanis
diffèrit,pluradéNecepfoadijcit:Sunt decani (inquit)ma
ni numinis & poteftatis,quòd omnia profpera per ipfos,
É omnia infortunia dec