Está en la página 1de 24

2 E

SPECIAL
2ª QUINCENA, NOVEMBRO DE 2008

Saúda do Conselleiro
de Presidencia,
Alfonso Rueda
Como conselleiro de Presidencia, Ad-
ministracións Públicas e Xustiza, e
por riba de todo como ponteve-
drés, é para min unha honra saudar aos lectores desta sen-
lleira publicación, que ao longo destes 25 anos de existencia
tense convertido nun referente da prensa galega no sur da
comunidade.
Desde esta miña nova responsabilidade quero felici-
tar especialmente a A PENEIRA polo seu compromiso
coa comarca do Condado e Paradanta e trasladarlle a
todo o seu equipo e aos lectores os meus parabéns por
estes 25 anos de traballo no difícil ámbito da comunica-
ción, no que lle desexo os maiores éxitos no futuro.
Un afectuoso saúdo.

Alfonso Rueda Valenzuela


Xosé Lois
2ª QUINCENA, NOVEMBRO DE 2008
E
SPECIAL
3

Parece que foi onte


Guillermo Rodríguez
Director de A PENEIRA

arece que foi onte e xa van aló 25 anos como un candidato a explotar, non coma un-

P virados. Vintecinco anos durante os


que parecía que o camiño aínda que
espiñento ía deixando ver a luz dunha Gali-
ha obra coa que deban colaborar. Parecera
que o noso traballo non fora social, cultural.
Estamos de aniversario; estamos ledos
cia máis de seu, máis nosa, máis asentada pero intranquilos. Gustaríanos crer que o
nos seus sinais de identidade. Nestes mo- noso traballo de 25 longos anos non será
mentos corre un ar tempestuoso que tenta arrastrado polo temporal dunha mal enten-
arrasar con todo o pouco conseguido nestes dida modernidade; gustaríanos estar certos
últimos 25 anos. que, aínda sen demasiados apoios, huma-
Eran tempos de dúbida, de desconfianza, nos sobre todo, o noso labor vai ter conti-
de falta de fe nas nosas forzas. Os medios nuidade; herdeiros que o fagan seu e conti-
de comunicación tíñano claro: os galegos núen a loita outros 25 anos , alomenos.
non sabían, non querían, non entendían o
galego escrito. Economicamente sería un
desastre poñer na rúa un xornal escrito na Xaquín Marín
lingua de Rosalía, de Curros... A conta de
beneficios non cadraría.
Efectivamente, era certo. As contas non
dan para os que toda a súa galeguidade ca-
be nunha tarxeta de creto; para os que Ga-
licia é unha sinxela circunstancia xeográfica
dentro dun espazo nacional-español que vi-
ve dependente dos criterios que dominen na
Vila e Corte madrileñas. Pero Galicia, a Deus
grazas, non é só iso; tamén estamos outros;
tamén viven milleiros de homes e mulleres
que si cremos no noso País; que si temos
claro que o que somos ou podemos chegar a
ser non vai vir da man deses que respiran
pola conta bancaria, senón daqueles que,
aínda sabendo os atrancos que día a día nos
poñen no camiño, sacan forzas da fraqueza
e seguen adiante nunha loita desigual pero
reconfortante en cada chanzo que se alcan-
za cara a esa polar que nos espera nunha
Patria nosa, dona dos seus soños e proxec-
tada cara a un futuro que nós mesmos mar-
caremos co fogo das nosas vontades e coa
forza das nosas crenzas rexas e fortes.
Vintecinco anos que naceu este humilde
xornal. Poucos, por non dicir ninguén, da-
ban un peso pola súa vida. Eran os que coma
Santo Tomás só cren cando poden meter o
dedo da súa desconfianza, da súa infidelida-
de, no burato burgués, acomodado e resol-
to polas forzas neoliberais e capitalistas que
dirixen o mercado. Todo é un mercado per-
sa, europeo ou americano; mercado de to-
dos modos.
Nós somos uns auténticos lerdos en cues-
tións económicas. Non sabemos de paraísos
fiscais, non sabemos nada das bolsas, nada
de facturas falsas nin de malabares finan-
cieiros. Todo o contrario. A nós chúchannos
o sangue os bancos e as caixas que nos ven
4 E
SPECIAL
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009

A lingua galega na empresa


Manuel Mera

cotío falase da situación que teñen tamén unha enor- profesionais. En non poucas

A da lingua galega no ensi-


no, e este debate nor-
malmente opaca o que acon-
me importancia pra acadar
unha plena normalización da
lingua nacional. Se cadra iso
empresas, naquelas que se
atende ao público, o castelán
é o idioma que se obriga a uti-
tece co noso idioma en moitos teña que ver coa deformación lizar normalmente e, nas máis
outros eidos da sociedade, co- non só do debate lingüístico, progresistas, as menos, se
mo por exemplo, nos meios de cruzado por intereses econó- lles indica ao empregado/a
información ou na empresa, micos e políticos e por razóns que usen o galego cando o
de estatus social, senón que cliente así o faga. A situación
ademais está centrado entre na empresa, a real, vese nos
A situación na empresa, a real, vese nos persoas que se adican ao ensi- curriculum enviados, practica-
no, algo que moitos, a dereita mente ningún se fai en lingua
curriculum enviados, practicamente ningún ou á esquerda, consideran ló- galega, xa que todos sabemos
se fai en lingua galega, xa que todos xico. Como se a cuestión do que é perder puntos, colocar-
idioma non lle preocupara, se un rótulo de persoa contes-
sabemos que é perder puntos... mesmo ferira no máis intimo, tataria ao sistema, isto non
a labregos, obreiros, mariñei- mudou desde os anos do fran-
ros, comerciantes, etc. e que quismo, só no sector público é
estas persoas non tiveran distinto, e non tanto. Non fale-
moito que dicir de interese, mos dos rótulos e dos escritos
como se non fora unha cues- nas empresas o galego é o au-
tión que abrangue a toda a so- sente. Outro tanto acontece
ciedade, e si exclusivamente na negociación colectiva. Só
un problema de sintaxe e utili- cando hai achegas públicas
zación apropiada do idioma. hai empresarios dispostos a
Encol desto ten que reflexio- utilizar o galego. Os casos da
nar o nacionalismo, comezan- utilización normalizada da lin-
do polas entidades defensoras gua galega son unha anécdo-
da lingua galega (recoñecen- ta, dignos de saír nos xornais.
do a súa dedicación e entre- Desde o sindicalismo nacio-
ga), porén que as veces seme- nalista levamos décadas loi-
llan blindadas aos sectores tando pola normalización da
que máis amplamente empre- lingua galega, aínda que sen-
gan o idioma, unha eiva que do autocríticos debemos reco-
despois notase cando hai que ñecer que hoxe temos cadros
conseguir a complicidade das intermedios e delegados e de-
camadas populares, aínda re- legadas que non teñen unha
coñecendo que existen atran- actitude coherente en materia
cos de moita maior enverga- lingüística. Non é un problema
dura, como o secular proceso pequeno, aínda que sexan mi-
Primeira quincena de abril de 1995.

de colonización. noría, xa que é un déficit, que


Centrándome agora no mo- debemos solucionar con deba-
tivo deste artigo, a lingua na tes, charlas, argumentos, que
empresa, que é onde pasa to- faga deles, como do conxunto
do o día a maioría da povoa- da militancia propagandistas
ción galega activa, hai que di- activos a prol da lingua do pa-
cir que en practicamente to- ís, xa que é parte esencial da
dos centros emprégase de xei- liberación nacional e da loita
to exclusivo o castelán nas re- por unha sociedade máis xus-
lacións oficiais. Na empresa o ta e solidaria.
castelán actúa como lingua de
poder, e polo tanto resulta Manuel Mera é secretario
esencial pra acadar méritos confederal de FESGA.
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009
E
SPECIAL
5

De cantantes e cantores
Mero Iglesias Dobarrio

ada asenta no tempo e guizando o que non é noso.

N prevalece se non ten en


conta o pasado, e nel
busca alicerces firmes e preci-
Pero, sobre todo na can-
ción, hai certos aspectos deli-
cados que non deberan inducir
Ás veces escoitamos pezas nosas e non as
recoñecemos. Soan lonxe, coma se evocaran
sos nos que pousar as novas a dúbida. Refírome ao idioma, mensaxes e paisaxes doutras terras.
creacións, os novos deseños, á pureza da palabra, ao res-
para que poidan perdurar. pecto por aquelas músicas que
Eses deseños que permitan perduraron no tempo, cunha de afectos, se interrompa por
abrir portas de luz entre as no- estrutura sen caducidade per- caprichos temporais que as
vas circunstancias, para ac- fectamente perfilada e exacta. poñen en perigo. Habería que
tualizar e tentar prognósticos Esas pezas que pasaron a pe- pensar, con humildade, quen
de pasado, mentres se afir- neira rigorosa do tempo e de- somos nós que pasamos e que
man nun presente que aven- ben seguir sen seren magoa- é a Cultura que nos posúe a
tura futuro. Ás veces predi- das, para que non caian no es- nós e non ao revés, que non
cións o simples presaxios, ou quecemento das múltiples for- somos propietarios con derei-
aínda menos: só impulsos que mas, para non deformalas co- to ao desmantelamento. Re-
poden non ter pulo. rrendo o risco de destruílas sisten mellor os formatos que
Así ocorre tamén na nosa nunhas licencias persoais que desde a propia e peculiar voz,
música. Todos buscamos ca- non atenden ao beneficio co- desde o xeito persoal crean
miños para movernos. Moitos mún. estilo e interpretan co rigor da
buscamos asento na tradición, Ás veces escoitamos pezas palabra, co noso acento iden-
a experiencia que creou un nosas e non as recoñecemos. tificador, ese que nos dá cohe-
modo expresivo orixinal e que, Soan lonxe, coma se deixaran sión e por riba amosa as nosas
como pobo, levamos dentro. de ser nosas e evocaran agora características, as énfases ne-
Chega a ser quen nos significa mensaxes e paisaxes doutras cesarias, a fonética definida e
diante o mundo, timbres e terras. E a min iso non me gus- correcta, …eufonías secretas
sons especiais que reconfor- ta, e dóeme. Non quero escoi- de alentos feitos marabilla,
tan dentro do peito conmocio- tar “Unha noite na eira do tri- que envolven amores entre
nándonos. Para elaborar esas go” ou o “Alalá de Meira” e que soños e futuro. Para iso foron
pezas tentamos recrearnos, me traian recendos do Danu- feitas.
ou tan só interpretar o que es- bio cando pasa por Belgrado. Quizais esas dúas posturas
coitamos e que nos pareceu Entristéceme lembrar que a distingan cantantes e canto-
bonito, de apreciable valor, fermosa confabulación que as res.
digno de gardar. Outros pola creou, escachou de súpeto.
contra, e con ánimos de mello- Non entendo que esa trama Mero Iglesias Dobarrio é músico.
ra, prefiren fomentar outras
formas interpretativas, coa in-
corporación de instrumentos, Habería que pensar quen somos nós e que é a Cultura que
importando gustos ou modos
externos, mestura de formas,
nos posúe a nós e non ao revés, que non somos
intercalando estilos ou gale- propietarios con dereito ao desmantelamento.
6 E
SPECIAL
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009

O noso idioma
e a actividade política
Francisco Rodríguez

os últimos anos do moral do nacionalismo, o seu nacionalista, a única conside-

N Franquismo o naciona-
lismo galego empeñou-
se en conseguir que o noso
voluntarismo, logrou esta
conquista, imposíbel de non
termos actuado con aquela
rada galega, a propia realida-
de socio-lingüística e o con-
texto estatal e internacional,
idioma aparecese socialmente convicción. Este voluntarismo xeraron un marco legal, moi li-
en usos dos que estaba exclu- empataba, se ben superán- mitado. Pero había dous as-
ído. Foi un empeño fundamen- doa, cunha tradición histórica pectos de grande importancia.
tado nunha vontade de ferro nacionalista, que lle daba un- Un deles era a vontade de res-
para que aboiase o elemento ha grande importancia ao pro- tituír a forma orixinaria dos
de cohesión social e simbólico blema da lingua. A sociedade topónimos galegos, deturpa-
máis importante para un po- galega da década dos 70 era dos por un proceso de coloni-
bo, para unha nación. Non se aínda unha sociedade maiori- zación violenta e caprichosa.
fixo sen represións, represa- tariamente galego falante do O outro foi a aceptación de
punto de vista da oralidade que a lingua propia do país era
coloquial. Actuábamos sobre o galego. Estes dous aspectos
Coa democracia iniciada houbo unha masa social, diglósica, foron aceptados unanime-
con prexuízos sobre o idioma, mente. Pode parecer, e de fei-
intentos de destruír o que, por pero empiricamente moi vin- to, parecía entón, algo obvio e
exemplo, no ensino tiñamos avanzado culada á Terra. indiscutíbel, quer do punto de
Coa democracia iniciada vista científico, quer do punto
sen ningunha cobertura legal. houbo intentos de destruír o de vista dunha consciencia so-
que, por exemplo, no ensino cial non alienada. Hoxe non
tiñamos avanzado sen nin- terían actuado igual as forzas
lias e animadversión non só do gunha cobertura legal. Entón políticas e os sectores sociais,
poder estabelecido entón, se- practicamente o 25% do ensi- que instrumentalizan os des-
nón tamén, mesmamente, de no secundario, nunhas comar- eños máis brutáns da españo-
segmentos democráticos de cas como Vigo e o Morrazo, lización.
proclividade españolista. Po- impartíase en lingua galega. Por outra parte, o funciona-
rén, a nosa actividade, em- Por compromiso e convicción mento do marco autonómico,
pregando a lingua nas asem- dos docentes e cunha poten- instrumentalizado de forma
bleas de traballadores de toda cialidade e predisposición do abafante pola dereita españo-
condición, na actividade polí- alunado notoria. A represión lista, moveuse, no tema da
tica semi-clandestina ou aber- contra mestres en Rois, A Es- lingua, no campo da adhesión
ta, no activismo cultural de trada ou Baiona achou forte puramente sentimental e bai-
certo impacto público, logrou resposta do nacionalismo, xo estandarte dun denomina-
que o galego de forma inevitá- mesmo en circunstancias polí- do bilingüismo harmónico. O
bel accedese a unha función tico-electorais moi negativas. resultado desta política lin-
social prioritariamente políti- Coa instauración do marco au- güística, hipnótica, estupefa-
ca, pero tamén pedagóxica, tonómico, o esforzo previo re- ciente, foi acelerar o proceso
científica e cultural. A forza alizado, a tradición histórica de desgaleguización da nosa
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009
E
SPECIAL
7

sociedade, quer no aspecto esferas administrativas, con go-falantes. O individuo con-


xeracional, quer no aspecto exclusión violenta de moitas vertido no supremo decisor, a
territorial e social, de forma outras. liberdade como eslogan, e a
que hoxe o español é un idio- Os pequenos intentos de única lingua con dereitos, o
ma introducido nas clases po- comezar unha liña diferente, a castelán. Toda unha concep-
pulares tamén. Continuou un- de facer cumprir a lei e a de ción da demogracia!!. A única
ha certa recuperación en fun- apostar por introducir o gale- nación é España e o único po-
cións das que o noso idioma go nas esferas excluídas, pro- bo, o pobo español. Con esta
estaba excluído, funcións cua- duciuse xusto no momento combinatoria, non hai ningún
litativas, pero fragmentarias, dunha grande presión globali- osixeno para o noso idioma.
illadas e moi fráxeis. A institu- zadora, españolizadora e anti- O problema, como vemos,
ción simbólica máis importan- nacionalista. Todos somos moi é un problema político e psico-
te, o Parlamento Galego, ex- conscientes do papel insisten- social. Con toda a pedagoxía
presa a hipertrofia falsificado- te, obsesivo e agresivo de to- que se queira, hai que asumilo
ra da situación real do noso do o aparato mediático espa- como tal. Hoxe está na cons-
idioma. Aparentemente foi e, ñol, dos seus actores intelec- ciencia social así plantexado.
aínda é, un lugar de uso case tuais e dos axentes culturais Un dereito humano elemental
exclusivo do galego. Mesmo, a contra os indicios de avance acaba por porse en entredito.
xulgar polo Diario de Sesións, para o noso idioma (Decreto Non hai que baixar a cabeza e
ninguén intervén en castelán, do Ensino, Galescolas, respei- menos acovardarse e acom-
desfigurando a realidade. Po- to no comercio para os galego plexarse. O futuro do pobo ga-
rén a maior parte dos deputa- falantes...). O resultado foi a lego segue sendo inseparábel
dos e deputadas exprésanse, ruptura da filosofía fraguiana do futuro do idioma. A inteli-
fóra do ritual, en español. A de matar paseniñamente, xencia e a cautela na actua-
conexión do Parlamento e do harmonicamente, sen desper- ción social normalizadora non
que pasa na vida social, nesta tar na consciencia conflitos poden obviar o papel crucial
cuestión, non é real. Estamos coa adhesión sentimental de deste proceso, a súa necesi-
perante unha ficción, a mes- gran parte da sociedade gale- dade para avanzar tamén no
ma ficción que o fraguismo in- ga á súa lingua. Agora o ata- terreo ideolóxico, na cons-
troduciu de que na Galiza non que é directo, por terra mar e ciencia social de que somos un
había conflito e todo era har- ar, cun discurso que se enun- pobo con capacidade e con au-
mónico. O galego acabou por cia sen complexos, fundamen- to-responsabilidade, de que
ser así unha lingua puramente tado nun suposto bilingüismo temos vontade de existir.
burocrática, de ritos políticos que non permite nin o máis Francisco Rodríguez é
e acoutada a determinadas mínimo dereito para os gale- ex-deputado en Madrid.
8 E
SPECIAL
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009

O influxo da prensa
Carlos Méixome

destacado político bri- riulle ao seu xefe inmediato, o chadas, ás costas da cidada-

O tánico, Robert Stewart


Castlereagh (1769 –
1822), foi secretario para os
Primeiro Ministro Robert Jen-
kinson, segundo Lord Liverpo-
ol, que se poderían mitigar os
nía.
Algúns ilusos seguimos es-
perando que se prenda luz so-
asuntos de Irlanda que xestio- ataques que recibían da pren- bre o asunto. Que se diga cla-
nou a Acta de Unión entre In- sa pagando uns subsidios aos ramente canto recibe cada
glaterra e Irlanda, cargo do editores. medio das arcas públicas. Que
que dimitiu polos seus enfron- Lord Liverpool, na propie- no Diario Oficial se convoquen
tamentos con Xurxo III. Poste- dade do seu máximo cargo e as axudas á prensa escrita e á
riormente ocupou o Ministerio seguramente moito máis libe- outra. Moitos tiñamos a ilusión
da Guerra, en dúas ocasións, ral que Castlereagh, respon- de que na pasada lexislatura
nos anos das chamadas “gue- deulle: “Ningún periódico que algo diso se fixera, pero non,
rras napoleónicas”. Dende teña algún sinalado influxo e, escolleron a continuidade,
1812 ata a súa morte, encar- en consecuencia, unha venda manter convenios e axudas di-
gouse dos Asuntos Exteriores. segura, aceptará diñeiro do versas.
Tivo polo tanto un papel so- Goberno” E algúns cabreáronse, non
branceiro no intento, só inten- Todo segue igual e, ao tem- porque seguisen os preceptos
to, de restauración do equili- po, todo mudou. Douscentos de Lord Liverpool, senón por
brio europeo anterior á Revo- anos despois, a tensión entre recibir máis diñeiro do Gober-
lución Francesa e ao período gobernantes e prensa perma- no ou por defender os intere-
napoleónico. No medio das nece e as pulsións gobernati- ses dos sectores económicos
tensións, tanto previas como vas ao pago de silencios ou ga- aos que representan. Tendo
posteriores, ao Congreso de banzas continúan. Mais agora influxo e venda segura, fixe-
Viena bateu con feroces críti- todos aceptan diñeiro do Go- ron caer o goberno.
cas vertidas contra as súas de- berno baixo a reptante forma Outros seguiremos penei-
cisións polo incipiente xorna- de publicidade ou de diversas rando 25 anos máis.
lismo impreso, nomeadamen- modalidades de convenios.
te do The Times. Nun deses Antes, como agora, estas cou- Carlos Méixome é Presidente do
momentos de irritación, suxe- sas seguen a facerse ás aga- Instituto de Estudos Miñoranos.
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009
E
SPECIAL
9

A Peneira, 25 anos máis?


Antón Fernández Escuredo

ninguén se lle escapa que lego é mínima. cambios profundos, eses que di-

A manter un xornal nestes


tempos é unha empresa al-
go máis que difícil. Se ademais
Chegado a este punto gustarí-
ame facer unha reflexión a xeito
de chamada de atención dos lec-
ría Marta Harnecker que debe re-
alizar todo goberno que se cha-
me “de esquerdas”. Non foi así
estamos a falar dun medio de co- tores deste artigo. Ollando cara excepto honrosas excepcións.
municación en lingua galega, sen outras realidades lingüísticas do Queda a sociedade. Vostede
ningunha influenza partidaria e Estado podemos facernos a se- amigo lector. Neste sector cada-
afastado dos grandes circulos guinte pregunta: Quen apoia a quén debería facer a súa autorre-
económicos que dominan o pa- estes medios? Tanto Cataluña flexión. A cantas publicacións ga-
norama sociopolítico neste país como Euskadi seguen un mesmo legas está subscrito? Merca máis
(caixas de aforros e grandes em- guión. Contan co apoio da em- prensa en castelán que en gale-
presas en primeiro lugar) entón presa privada, das institucións go? Sería capaz de desprazarse
xa poderiamos dicir que é unha públicas e da propia sociedade para conseguir esa publicación
heroicidade. que merca os xornais. Mais, e na no noso idioma? Das respostas a
A Peneira xurdiu en 1984 can- Galiza? estas preguntas depende do últi-
do na Galiza só había unha posi- Desbotemos a idea da grande mo punto de apoio que lle queda
bilidade de ler prensa no noso empresa privada que xestiona as á prensa en galego.
idioma: o semanario A Nosa Te- súas inversións seguindo pará- Non sabemos cal será o futuro
rra. Daquela a situación lingüísti- metros estritamente económi- pero temos moi claro como é o
ca do sector era mala. Agora ta- cos. O galego para elas non ven- presente. Se ningún dos sectores
mén. A aparición de novos pro- de e polo tanto invisten no caste- antes mencionados aposta polo
dutos en galego foi minimizada lán. galego na prensa nos vindeiros
pola tamén aparición de prensa Despois virían as institucións 25 anos asistiremos ao peche de
en castelán, paradoxicamente fi- públicas. Xunta, Deputacións e máis dun medio de comunica-
nanciada por loobys deste mes- Concellos teñen diferente idea da ción.
mo país. O resultado é que a día necesidade de “democratizar” o
de hoxe a presenza no mercado panorama. Sen entrar en casos Antón Fernández Escuredo é
de produtos xornalisticos en ga- concretos moitos agardamos xornalista.
10 E
SPECIAL
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009

A ver se me explico!
X. M. Rivas

s vinte e cinco anos de A as de perder. E non sei se nes- linguas oficiais de Galicia para

O P ENEIRA forman parte


dun longo proceso.
Agora, que estamos na prima-
te sentimento está a razón de
que os nosos avós cando xura-
ban respectaban ó «Deus» ga-
os seus fillos eles, os pais, non
queren máis ca unha, coma se
os seus fillos puidesen quedar
vera, é ben doado sentir e en- lego e deixaban pingando ó derreados por aprender todo
tender qué é un proceso. Cal- «Dios» castelán. en galego e castelán. Os po-
quera pode ver a diferenza en- Na primavera deste ano, bres pais monolingüistas non
tre os prados que foron que- unha das mil primeiras das saben que nos informes PISA
dando a monte e as hortas e que profetizou Cunqueiro, o os bilingües obteñen mellores
xardíns ben cultivados. Desde proceso lingüístico de Galicia cualificacións. Galicia no in-
os alumnos que –con perdón– ten leiras ben cultivadas e ou- forme do 2006 está por riba da
levaban hostias se falaban ga- tras que os novos administra- media española.
lego na clase de gramática na dores do público e común que- Nos vinte e cinco anos que
cidade de Tui do século XVIII, ren deixar a monte. Coa escu- leva na rúa A PENEIRA moitos
ata os arquitectos e enxeñei- sa da liberdade, pode que no avós pedironlles ós seus netos
ros que presentan os proxec- fondo o que queren é que os que lles lesen o editorial deste
tos de fin de carreira na lingua monolingües casteláns poidan xornal, onde o seu director,
de Rosalía no século XXI, hai chegar sen complexos de infe- que sabe varias linguas, sem-
un lento proceso do que A PE - rioridade ás futuras oposición pre escribe claro das cousas
NEIRA forma unha pequena para a Xunta de Galicia. que nos pasan e coas verbas
parte. Parece que algúns pais ur- que hai xa mil anos que te-
Os nosos avós galegos tive- banos de hoxe son menos xe- mos.
ron que vivir coa súa lingua nerosos que os pais rurais de E o proceso segue e pode
sen cultivo académico e con- onte. Estes querían dúas lin- que os novos administradores
templar, como se fose o máis guas para os seus fillos e non do público e común de Galicia
normal, que a lingua cultivada lles daban máis ca unha. Pola cheguen a sentilo e poidan a
nas escolas galegas era o cas- contra, están facendo estra- entendelo. A ver se me expli-
telán. Sen entender moito do gos nas leiras mediáticas do co!
que pasaba coa súa lingua, país uns pais sorprendentes,
sentían que sempre levaban que cando lles ofrecen as dúas X.M. Rivas é escritor e tradutor.
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009
E
SPECIAL
11

Peneirando
a esquizofrenia lingüística
Óscar Lomba Álvarez

esquizofrenia lingüística É aquí onde empeza o decli- Cando unha lingua morre,

A é aquela doenza filolóxi-


ca que se basea en que
cada vez que desexas comuni-
ve progresivo dun idioma. Para
perdurar durante moito tem-
po, os idiomas precisan polo
non morre soa, xa que se per-
den ricas fontes de informa-
ción sobre os pobos. Hoxe en
carte, actúas de forma dife- menos de varios centos de día, en Siberia, aproximada-
rente dependendo de cal sexa usuarios ou falantes. Segundo mente só cen persoas falan
o teu interlocutor. Quizais fa- algunhas estimacións na ac- udihe, en tanto que o arikapu
les en galego porque é o teu tualidade, existen uns 6.500 descendeu a menos de seis fa-
idioma habitual e como o teu idiomas en todo o planeta, aín- lantes; no ano 2.001, a señora
interlocutor é a túa nai ou o teu da que outras falan ata de Marie Smith, que xa contaba
irmán a lingua fluirá da túa bo- máis. En todo caso segundo con oitenta e tres anos de ida-
ca espontaneamente, por su- afirma a UNESCO existen un- de, era a única falante de
posto, un galego con acento do has 6800 linguas e a metade eyak, unha lingua nativa de
Caurel, da Terra Chá ou de Val- delas son neste momento fala- Alaska e, en 1992, a morte dun
deorras...Se es da Coruña ou das por comunidades menores granxeiro turco sinalou a mor-
de Vigo probablemente falarás de 2.500 persoas. Aínda que te do ubykh, un idioma da re-
en castelán [sobre todo se es varían en matices, as proxec- xión do Cáucaso que tiña a
novo, agás cando sexas un ga- cións dan a entender que a ex- marca de consonantes: oiten-
legofalante consciente]. Con tinción de linguas, cara a finais ta e unha en total.
todo o uso lingüístico anterior do presente século, podería al- A característica principal da
que establecías co teu oínte canzar niveis de catástrofe. lingua é a de distinguir a uns
inicial, probablemente, varia- Aínda que é sabido que, desde falantes doutros, a vontade de
rá cando teñas enfronte a un o principio dos tempos, as lin-
compañeiro de clase co que guas nacen e morren e son mi- Esta é a forma de entender a tan manida idea
sempre falaches en castelán, les as que se perderon, a súa
ou cando fales co teu médico, extinción nunca experimenta- do bilingüismo harmónico, que non é outra
co teu avogado, co teu profe- ra a velocidade que alcanza na cousa que unha diglosia disfrazada.
sor de literatura española... O actualidade. Segundo o World-
problema é que esta esquizo- watch Institute, entre o 50 e o
frenia lingüística escinde o 90% das linguas do mundo po- diferenciarse que teñen as co-
comportamento do falante en derían extinguirse para fins munidades. Aínda que o mito
dúas formas de “actuación co- deste século. Outras estima- bíblico achaca a diversidade
municativa” descompensadas. cións, como a do informe que das linguas a un castigo divi-
Deste xeito existirá unha lin- presentou o lingüista Peter La- no, o certo é que, cantas máis
gua predominante, de referen- defoged á American Associa- linguas conteña o mundo,
cia ou “lingua estándar” desde tion for the Advancement of máis rico será, máis plural,
a cal establecerá a pauta pre- Science, sitúa a porcentaxe en forte e complexo. O mesmo
ponderante e, en certa manei- 40% para a mesma data. Con que as especies biolóxicas,
ra, se viciará o uso normaliza- cada lingua, desaparece unha que canto máis diversas, son
do da lingua minorizada. Esta cultura. Para algúns, esta ex- máis resistentes ás catástro-
é a forma de entender a tan tinción é semellante, dalgún fes, e máis aptas para sobrevi-
manida idea do bilingüismo modo, ao da extinción de es- vir.
harmónico, que non é outra pecies. O galego segue sendo a lin-
cousa que unha diglosia dis- A adopción de linguas domi- gua máis usada na nosa terra e
frazada: o galego falante, que nantes, como o inglés, o ruso, con todo a maioría dos xornais
é maioritario en toda Galicia, o chinés ou o castelán e as de Galicia usan, case en exclu-
ten que acomodar o uso do proscricións que sobre distin- siva, o castelán.
idioma vehicular ao interlocu- tas linguas minorizadas apli- A existencia de xornais co-
tor ao que se dirixe e moitas can certas administracións e mo A PENEIRA axudan a dignifi-
veces faino case inconsciente- gobernos, contribuíron ao des- car o noso idioma e convérteno
mente. Exercer activamente uso progresivo das devanditas nun instrumento de comunica-
os teus dereitos lingüísticos linguas. Outros, como o profe- ción fundamental. A PENEIRA é e
pasa ser unha cuestión de con- sor P. Ladefoged, entenden será sempre esa peneira que
ciencia. Pode ocorrer que por que a razón para esta acelera- filtra unha realidade deforma-
comodidade, por retraemento da extinción, ademais de no da e devólvea axustada á si-
ou rubor, por falta de arroxo ou sistema económico, as políti- tuación real.
simplemente porque non es un cas gobernamentais e os siste- Primeiro virán mil primave-
nacionalista militante nin aso- mas de ensino, hai que atopa- ras máis para A PENEIRA. Logo
cias o uso do idioma a ningun- la fundamentalmente nos me- nacerán cen novas Peneiras e
ha cuestión ideolóxica, ac- dios de comunicación de ma- finalmente a esquizofrenia lin-
tuaes de xeito mecánico diri- sas, porque estes abandóna- güística estará curada.
xíndote en castelán ao teu oín- nas a favor dos idiomas máis
te (que probablemente sexa propagados ou difundidos (co- Óscar Lomba Álvarez é
castelanfalante). mo o castelán). colaborador de A PENEIRA
12 E SPECIAL
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009

Os amigos enviáronnos
Pa
e aos rabéns á a-
P ntico mil
e- por profes se eneira g a le g o é un auté a n o sa
Enríquez quer te us al ra
ación Curros 25 an rdes che ionais Un xorn s que corren pa olabo-
Dende a Fund r es es 25 an os i
cació versario ado ao
g te m p o d e te r c
xornal A PENEIR
A po gre nos rgullosa desta
mos felicitar ó a e en galego n d
siada : non h a publi- felicidade íntome o inicios
ra z, comprometid para vós. E lingua. S tagonizado os tores
de info rm ac ió n ve
prensa local s cou ai
sas q dema- Felicidade , felicida- pro ra e n le c
demostran do qu e a gan s. Sen pe ne ir ar rado e d a día med lo nga
coa que leva e ax ud a a dinami- u
temp sobrevivi e consi- que nos dade ne ir ando só o qu e c a
aventura de. Moitos para des seguir
bén s e
a a súa vixencia o r ta e a eito. Pe
mantén ergueit ñe ce n a súa intra- bon v e segui nto de. Felicidad da
e en cali ira para que po
ida
s so ciedades que co cuerto de er, n r de
, escritor. o máis.
za r aq ue la s dela. Un MAR on? tan mellor.
O CASTRO vida á P
ene s v intecinc
forman a travé e máis nes- FRANCISC o s o u tro
historia e se in di ca me nt e, HOM T IN W informá
n d o n
, cantan
te .
á rúa perió ni- ENS U (T ENLLE
século saíndo medios de comu ). HE UXÍA S
que os grandes
tes tempos nos al a as sú as pó las o
bendo como ab
cación están sa ben merece o de
sexo
, é un fito que Un tipo con bigote díxome ao cumprir os 25 que xa era hora de irse facendo maior. Nun-
cic ló n da cr ise
ve nd o a sú a cabeceira nos ca llo entendín ben, se cadra se refería a facerse responsable… pherhaps, pherhaps, pher-
inuar
sincero de cont s vintecinco an
os.
o menos, outro haps! Parabéns por eses 25 anos difundindo dende O Condado e A Paradanta, e que non vos
quioscos, cand Té cn ico de Cultura
ÑEIRO, pesen á hora de seguir facendo información responsable, amena e plural!!
ANTONIO PI ctor da revista
o de Celanova, Dire os FALCATRUADA.
do Co nc ell ndación Curr
cretario da Fu
"Auria" e Se
Enríquez. vos toco
u
do que
o a n a c o de mun ter resistido xa
os d : porque 5 anos máis.
s e latex sfactoria
ontecere ente sati te outro
s2 Benqueri
e ir a n d o" os ac d ó b le m o r d ia n perta. dos amig
n e p espero c
o d e sé culo "pe su p o ñ emos qu porque quedan
it a c ió n e outra a hegar o os da PE
N E IR A
Un cuart a muiñada, pero precedentes, e tr a fe li c le e n d s 90 ano
rv o s o u o a v o sa s e segu
, é mo it o n ta d o s a m a n d a v ó s. re v is ta . ir
serv ir.. ro con c s volve r Sodes un P or min e
sí un log eles, agardamo de facer exemplo por
é de por s a R IS M O . A teñ a xa 25 c o n d o q u e se
heguemo GALEGA & TU de que A PEN vontad
EIR po-
Cando c AL al ég ra se , ideas e von-
Apoiar
A PENEIR e e imaxinación
LERÍA A revista ANIM Miño hai forzas .
HOSTE e na be ira do tem po s. lingua e A é ap
o ia r
anos, e sabe qu r me llo ra ndo nos próxim
os
c ió n
a plurali
d a d e
a nosa
ntin ua oiar vo s no . fo ndas ape n a in
tades para co obrigados a ap rtas, para forma-
eiros, estamos A PENEIRA.
XURXO béns.
E, como compañ am os . Av an te LOBAT
O
e nós poid , fotógra
que quixerdes fo.
SITIVAS.
EDICIÓNS PO
Dende Vigo enviámosv
os unha moi cordial feli
cendo a vosa colaboració citación, agrade-
n e apoio continuado na
dades do MARCO, e moi difusión das activi- Non é do
especialmente o labor ado, amig
do suplemento KALAI- peneirad
KIA , que esp era mos
continúe moitos anos mái os polo eq o Guillermo, face
todas as persoas e entidad s para satisfacción de quincena uipo que r un reco
es implicadas na divulga pon en co dirixes, n nto dos vi
ción cultural. Pa- xiado de ntacto co este med nte e cinco
rabéns de todo o equipo a io de com a
do MARCO! d o Condado
le ct o res. Canta
s mellora
a ct u alidade d
a nosa te unicación nos ben
MARCO, Museo de Art , do Val M s gozadas rr a a que cada
e Contemporánea de Vig túa PENEI iñor, do B por lecto u n co lectivo pri
o. RA ? Q u aixo Miñ res e non vile-
en conta o e do Alé le
Farelo» fo
i repartin as garga
ll a n Minho fo ctores das terras
non paga do entre d as e sorr ron semen
a pena ou todos nós? is os que a tadas coa
tra cousa A revista de
coas filla
s nos gau que darch nte tanto traballo humor «O
rios. Gra deamus a e as «gra social tan
tias agim cad cias» na ben feito
ENE IRA tod o o cor po
sarandea... X. M. RIV us tibi pro émicos e nos ad m lingua na
i que con
A miña sogra ó leer A P to que rab ea! A S .
pter magn
am
ultos ann
o s v ivas dos a vive
IRA e dal le un gus pellinaria
leva 25 anos lendo A PENE ede s por peneirar...
m tuam, am
ic
niversa-
eira ... tole ách e.
Toleáchedes pola pen máis!
PENEIRIÑA veñan moitos
que tras dos 25 anos da
Coruña.
Parabé ns!! rnacional de Cabaré da
director do Festival Inte
NELSON QUINTERO, como A PEN
EI RA A verdade qu
rt an te qu e cabeceiras s po uc os me- anos non se cu
e 25
É impo to po r se r un do
- mpren
on te ce m en s. N es te ca to dos os días, e
lebrar este ac ltura galega moito
e cómpre ce lingua e a cu ura achegar menos teima
en o se u 25 aniversario ha ap os ta directa pola K AL AI KI A , qu e proc e o ndo na
acad mezos un ento . Parabéns e
qu cultura. Parabe
Noraboa por contribuír,
dende os co os no suplem l de Galicia ns e un
desde hai
dios que fixo s últimos an
25 anos, ao proceso de
normalización es ae o tr ab allo feito no a a ac tu al idade cultura saúdo afectuos
o.
lingüística nos medios miño sobr nt em po rá ne ).
diferente e co NA
poránea (CG NI GARCÍA
AC
de comunica-
ción. Sendo este un dos cunha ollada Arte Contem músico e comp ,
sectores nos que ec to m ed re con saúde. to r do C en tro Galego de ositor.
aínda queda moito por pr ox E IR A . D irec
facer para que a LV
nosa lingua acade os nive MANUEL O
is de utiliza- A PENEIRA da
ción que a propia soc s mans dun
iedade rexistra, fillos de Gal dos bos e xe
exemplos como o d'A P iza, como e G nerosos
ENE IRA serv en puxo un vent uillermo Ro
para que o galego gañe o fresco e un dríguez. su-
presenza e pres- maneira de ha renovada
tixio social. Os meus par defender a no manera
abéns e o meu Desde Berrobambán teatro, parabén polo voso 25 aniversa- por estes vi sa identidad
apoio para moitos anos ntecinco an e. noraboa
máis. rio, e que haxa polo menos 25 máis nos que ver como a cultura ate o fin do m os. e contig
MARISOL LÓPEZ, sec undo. o Guillermo
retaria xe- busca a súa liberdade na PENEIRA. Bicos e apertas. FRANCISC
ral en funcións de Polític PAULA CARBALLEIRA, MANOLO PANFORRETEIRO, O ALVARE
a Lingüística. Z KOKI, Nov
a York.
CHIQUI PEREIRA, Berrobambám Teatro.
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009
E SPECIAL
13

os seus parabéns...

LO! P
or
O 25 aniv E N TO
que contr ersario d
'A d e n d e REI Z equipo!
ibuimos PENEIRA E IR A noso
unha pe a
rsoa inte construir o auto
lémbran da PEN te de todo o
lixente, goberno
os aquele
s anos d d o o equipo d e p ar
sentidos- e xuventu ra to erta
tenaz: G xene
uillermo rosa, patriota, c
deste Pa de nos éns pa nda ap o.
be a mir
agre dest , o edito omprom
ís. Daqu
ela coñe Parab os!! Unha fo esa de deseñ
dores. E es 25 an r deste xo e tida e-no c ín a s 2 5 a n , e m p r
os, xunto rnal e a ou tro L O a polo
l me deu co persoa á mellor dos REI Z
E N TO e se destac
interrom
pida po
a ocasió
n de cola resto do persoal, que se ll é un voceiro qu la do ao com-
e de- RA el
sempre venc
r mór re borar ne amigos e A PEN EI
ano e m sponsab stas páx c m ai s ci on al e
edio e a o la bora- is m o, dade na
dende e
stas páx
gora rem
atan. Qu
ilidades ina
institucio s, colaboración seu plural al iz a, coa identi e se de-
n G qu
neste Pa ina e den nais só promiso co oido tamén
ís, sobra s dun sistema g tro de 25 anos se que asumín ha cl as es po pulares. C co m ar ca semi-ru-
bre e viz nce
oso. Para iramente emitid go de comunic
ale xamos te i coas u nunha a un-
stemuña r que nace moi ligado
XOAN A béns, A P o na no
sa
ación au
to
s A Fundación Rogelio Gro- be salienta da do , polo tanto o ag ro, a
NTÓN P E N li n g u c e n tr o C on st ri a e
ral, como
E ado
ÉREZ L A! Parabéns, am a, verdadeiram
IR
e
ba quere felicitar ao xornal A
re al id ad e onde indu pr es en za da
EMA. igo Guil nte li- e
lermo! Peneira polos seus 25 anos de ha visión da misturanse coa fort
a e a vi la , se rv iz os , dinamica
andaina. A pervivencia dun alde ria e de xe é
dade portua o, con esforzo, e ho
proxecto destas característi- cercana ci m edrand en todo
va . F oi le ct or es
, por infor- cas amosa un caracter teimu- e confliti e conta co
n
á es-
r comunicar icación qu que alenta
no ss os parabens po et a m us go. Á do na procura dun soño nece- unha publ da in a expansiva qu e te ñen
tral os e pl an a an it o
Desde a Cen aoficial dest pode sario que ten a Galicia como o país, nunh as posibilidades de éx
cu ltu ra of icial e a extr en za e no dia de hoje nz a so br e se rv iz o das xentes
mar sobre a es es: o pera tes e ao
fai a vossa pr stos diferent
forza motriz e como eixo vital.
independen
ga falta lhe tem dous go os medios ento.
musica gale pa ra a música exis e ou tros vo s e nós te- FUNDACIÓN ROGELIO
nd o se fa n con sentim Confederal de
ta r- se qu e s, co m un s do pa ís ca ec re ta ri o
sust en ofanos /a re s. GROBA. MERA . S de-
/as e a dos pr rmos melho MANUEL ión. Confe
dos adeptos a vi da á es crita para se ol qu e. C en tro di ca l e Comunicac
irar. Long Central F nS in
mos que pene ectora de A Formació dical Galeg
a.
REIRA. Dir ón Intersin
UGÍA PED r. ra ci
úsica Popula
Galego de M

Prezadas amigas e amigos Do outro


d'A PENEIRA. En nome de
todos os que formamos seu, ó seu Hip Hop ao outro
parte desta gamela que xe xornalism
ma Vieiros quero desexa se cha- "mentireir ito, ke é a millor m o: o ke se
expresa co
rvos que sigades a navega o". Meno aneira de
r con s mal ke a estar no n
éxito polos océanos da
información. Grazas por
RA . A m
anipulaci ín da se pod mundo. N naturalidade, con
ó os tempo
ao longo destes 25 anos
unha xanela tan necesa
abrir tan forte
ke se cad
n constante
polos gra
en mirar
xo rnais ke se s ke corren humanidade, na li
ra o país e para o idio ria pa- do algún ra por eso ndes pod co nós xa no ngua de
ma. Dende aquí facemos s de nós facemos ra eres económ n ta n cos dedo n acredit
para que o traxecto and votos xuntos po estabamo p e, usam icos da "i s dunha m amos no
adado vos sirva para enc is! para se s tamén vi ola palab nformaci an como
ra para (c ó A PENEI-
novos retos. Unha marea etar DIOS KE guir le ndo ao m
undo e ou ontra)info n" ke nos intenta a
de apertas dixitais. TE CREW ndo xornais con d tros eram rmar. Para solagar e
RAMÓN VILAR, director , Colectiv ignidade o s b en pekechos. b én s p olos 25, ca
de VIEIROS. o Hip Ho e na nosa
p, lingua. P Ke sigam n-
arabéns! os camiñ
ando
-
s unha revista en lin
xenerosos fundamo
un grupo de bos e , o nome ocorréuse
-
En marzo de 1984 is da lgu nh as vol tas
ga leg a cha ma da A PENEIRA. Despo aco llid o con entusiasmo. ns por e
ste
gua foi
do e fin ad o Po nciano Mera e axi
ña
da qu ela , de ma neira inte- A constancia e o bo facer da os seus froitos. Un
O s m e u s parabé ". Agar-
lle ao qu eri en entredito
seu futuro foi posto re”. Pe- cuarto de século de perseverancia nunha liña infor- e "prata
A súa andaina e o ento da “prensa lib rsario d o de ouro
loc al, molesto co nacem re e ho - mativa de tanto compromiso coa proximidade e con anive e c elebrar -
resada, polo poder
po líti co
Gu ille rm o Ro drí gu ez, fix o a mi lag
Galicia é de saudar e agradecer por cantos cremos d a m o s p o d
5a n o s. O proxe
a con sta nci a e a teima do director, ine vit ab le da inf ormación e do co- lo g o d outros 2 o st ra que a
ro erente na importancia da pluralidade, da independencia e m
e, A PENEIRA é un ref s do o sur de Ponte
vedra e de toda to de A
PENEIRA iso pod
en
xe, pese a quen pes ado, das bisbarra da fortaleza da sociedade civil para construir unha comprom culos e
da vid a do Co nd a e o á
ñecemento teim obst
e ó seu equipo.
Galicia de seu. Parabéns sinceros. todos os endémi-
Galicia u amigo Guillermo XULIO RÍOS, director do IGADI. superar m esmo as
cor azó n ó me c ió n s,
Felicidades de RA . si tu a
NDEIRA MOSQUE rnalis-
FRANCISCO CA cas. IRÉ, Xo
A F ONSO E
os de labor tor.
ira polos 25 an ta e escri
bo Ga leg o fel icitamos á Pene da s Le tra s, non po-
Desde o Museo
do Po tesala da Festa l pri-
de 2009, na an e, desexamos mi
sta primavera des a hipérbol
informativo. Ne se no s pe rm iti ga leg o.
a Cunqueiro e, n en Galicia e
en Cando naceu A P
demos esquecer e a comunicació llerme peneireiro,
ENE IRA Ta nxa
rina tiña un ano.
ve ra s má is para A PENEIRA buxato e bailaret Gui-
ma GA LE GO . qu ios cos e repartía polos
EO DO PO BO de Redondela os
M US actualmente é o voc pri meiros exemplares
eiro da Louriña, do do que
danta e do Sur de Po Condado/Para-
ntevedra. Noticias
Tanxarina e do Fe dos titiriteiros de
Benqueridos amigo stival de Títeres de
s da PENEIRA: En no na PENEIRA e neste Redondela saíron
de Galicia abeizoa me propio e no do vintecinco anive
mos o traballo da cadro de persoal de deixar pasar a oca rsario non queremo
en lingua galega. PENEIRA e o seu com Edicións Xerais sión sen dar os pa s
A vosa atención inf promiso cunha inf equipo que traballa rabéns a todo o
ga merece o noso orm ati va permanente ao orm aci ón ver z e plu no xornal máis barut
maior recoñeceme mundo do libro e da ral meiro de Galiza. Sa o, cendal e fa-
irrigando as terras nto. Que o río de literatura gale- úde.
do país dos galegos. palabras en liberd TANXARINA.
MANUEL BRAG ade da PENEIRA con
ADO, Director de tin úe
Xerais .
14 E SPECIAL
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009

A muiñeira a cabalo
Anxo Serafín Porto Ucha

ndei estes días pasados toridad que venían a prohibir ou Soberanía, o ano 505 a.C.

A na procura de datos so-


bre o santo meigo san
Cibrán, na festividade do últi-
la fiesta y la gente se arremo-
linó, pero no pasó de eso. Por
la tarde otra nota curiosa la
coñece a chegada da Repúbli-
ca, co goberno dos Cónsules.
Este período interrómpese no
mo domingo de maio, e das dio Abel Bértolo, quien al ano 27 a.C. coa irrupción do
posibilidades didácticas dos montar para regresar a casa Imperio ou Monarquía absolu-
roteiros na zona do Condado. tuvo necesidad de bailar la ta.
Acudín, coma noutras oca- muiñeira a la antigua usanza; A República fora saudada
sións, ao noso histórico dece- y como este baile se usa en con grandes signos de espe-
nario El Tea. pareja el amigo Abel llamó al ranza, se ben, os denomina-
O xornal ponteareán, o 23 joven Domingo Porto Estévez dos 1º e 2º triunviratos do úl-
de setembro de 1921 informa- y los dos a caballo continuaron timo momento, significaron a
ba: “Han contraído matrimo- al compás del cuadrúpedo decadencia e a desaparición
nio Ángel Porto Fernández con dando prueba de buenos jine- deste período. Unha figura
Encarnación Porto Estévez; tes”. senlleira, o malogrado Marco
Castor Soto Lorenzo con Pre- Comentábame no seu día o Tulio Cicerón (106-43 a.C.),
ciosa Porto Souto, y Domingo finado profesor D. Xosé Fer- orador, político e filósofo, que
Porto Estévez con Carmen nando Filgueira Valverde, no chegou a ser considerado co-
González Lorenzo. Felicidades Museo de Pontevedra, que es- mo cidadán modelo, consa-
a todos”. O citado xornal re- te costume estaba relacionado grado ao servizo da República,
coas antigas danzas guerrei- discípulo dos epicúreos Fedro
ras a cabalo. Achámolas en Vi- e Zenón, do académico Filón,
Daquela PENEIRA inicial, elaborada riato, o lembrado guerreiro lu- e dos estoicos Diodoto e Posi-
sitano, nas danzas a cabalo donio, deixounos noticias des-
artesanalmente, queda o seu espírito. Na durante a celebración dos fu- te progresivo declive en textos
súa evolución cronolóxica vén ofrecendo nerais polo caudillo morto, como De Officiis (Sobre los de-
despois de ser asasinado por beres, do que teño seguido o
diferentes e ricas experiencias, coma “O algún dos seus homes, subor- estudo de José Guillén, Ma-
dinados polos romanos. Utili- drid, Tecnos, 1989, nos co-
Farelo” ou o magazine “Kalaikia”. zamos aquí a palabra “caudi- mentarios de texto cos alum-
llo” cun significado moi distin- nos da UNED).
to doutro “Caudillo” máis re- Sabemos que Viriato, o
cente, de triste recordo, a pro- pastor transformado en caza-
producía tamén nas súas páxi- pósito da investigación sobre dor, ás veces bandido, ao que
nas: “Gulanes. Resultó muy a depuración do maxisterio se lle supón o nacemento no
brillante la fiesta de S. Ciprián durante o Franquismo. Mons Herminius, na actual Se-
celebrada el 16. La nota más Dende as orixes de Roma rra da Estrela, fíxose xefe dun-
curiosa de toda ella la dieron (Rómulo e Remo, 753 a.C., ou ha verdadeira guerra e ocupou
casualmente unos cazadores por descendentes do heroe toda a Lusitania, segundo o li-
que llegaron a eso de la una, grego Eneas, segundo outras bro 52 de Livio. De “caudillo
pues alguien soltó la voz de lendas) e despois da etapa do guerrillero” é cualificado no
que eran delegados de la au- pobo romano pola Monarquía Manual de Historia de España,
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009
E
SPECIAL
15

de Espasa Calpe (1991). Al- vre esplendidamente engala- un entregado e entusiasta


canzou gran capacidade e fa- nado, sobre unha inmensa pi- grupo de profesionais, de re-
ma, admirado polo seu valor e ra ou fogueira, os hábiles e ve- dactores, correspondentes e
corrección e como bo estrate- loces xinetes, xunto cos peóns colaboradores, fotografía, pu-
go. Viriato converteuse en de- e todo o exército, evoluciona- blicidade, montaxe, deseño,
fensor da resistencia contra o ban ao seu redor, entonando administración e impresión,
a dominación romana. O pro- cantos en loubanza do heroico sorteando mil dificultades, é
blema viña da consideración xeneral. Despois sumíronse xa unha incuestionábel fonte
dos territorios dominados por nunha grande tristura. Era o para a Historia de Galiza.
Roma nun plano de subordina- ano 139, antes de Cristo.
ción, de desigualdade, que se Reafírmome no manifesta- Anxo Serafín Porto Ucha é
intentaría corrixir máis tarde do en A Peneira a hoxe, en profesor de USC e historiador
con Augusto. As fortes taxas 1992, coa chegada daquel
ou o enriquecemento duns “mítico” nº 100 do xornal do
cantos son aspectos que nos Condado, respecto ao valor da
fan recordar os imperialismos prensa, da proximidade e po-
de hoxe. sibilidades das noticias locais,
Durante 8 anos, Viriato loi- mesmo dende o rural. Nun tra-
tou e venceu a diferentes pre- ballo recente en colaboración,
tores e cuestores. Houbo que coordinado por Mercedes Suá-
recorrer á traición. Sobornou- rez, Xosé Manuel Cid e Car-
se aos tres embaixadores ou men Benso, Memoria da Esco-
emisarios, Audas, Ditalcón e la (Vigo, Xerais, 2006), deixei
Minuro, que Viriato enviara constancia da importancia
como amigos ao campamento “doutro” tipo de fontes, como
de Cepión. Cando Viriato finou poden os arquivos privados e a
asasinado, os fieis guerreiros prensa local, para o estudo
honrárono nun longo funeral, histórico de determinados fei-
onde as danzas a cabalo for- tos dende unha perspectiva
maban parte do ritual polo lí- máis ampla.
der morto, con sacrificio de Daquela PENEIRA inicial, ela-
numerosas vítimas e onde loi- borada artesanalmente, que-
taron por parellas, seica en da o seu espírito. Na súa evo-
número de 200, en duelo so- lución cronolóxica, sempre

Primeira quincena de outubro de 1993.


bre a tumba. con modestia, vén sendo ga-
No tomo II da Historia de lardoada en distintas oca-
España de Menéndez Pidal, di sións, ofrecendo diferentes e
que, logo de ser traicionado a ricas experiencias, coma “O
cambio dunha recompensa Farelo” ou o magazine “Kalai-
non recibida (“Roma no paga a kia” (de Cultura) hoxe, e A P E -
los traidores”, liamos impre- NEIRA na Rede, incorporándose
sionados os maiores na esco- así aos novos medios informá-
la, na Enciclopedia Escolar, de ticos, á maxia dixital. A P ENEI -
Hijos de Santiago Rodríguez RA , sempre da man de Guiller-
ou na de Dalmau Carlés, alá mo Rodríguez, co seu selo edi-
polos anos 50), morto men- torial, cun Xornal Galego de
tres durmía, o xefe recibiu Información Xeral de carácter
honras case que divinas: men- quincenal, as puntuais “Penei-
tres o lume consumía o cada- ras” mensuais por comarcas,
16 E
SPECIAL
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009

Reivindicación da política
Pablo González Mariñas

animosidade contra a gas constituen un exemplo pa- transfuguismo, na corrupción

A política e os políticos é
un sarampelo que rever-
dece de cando en vez, sobre
radigmático do que digo.
Para esta caste de turbios
agoreiros, todo aquel que dea
e nas mafias dos contratos de
favor... non contribue a unha
boa imaxe dos protagonistas
todo en momentos eleitorais, un paso ao frente para contri- da escea política. E a iso sú-
ao impulso de escuros axen- buir á gobernación da cosa pú- manse as presións eleitorais:
tes, que tratan de enlamar por blica viría inevitabelmente conseguir votos como sexa,
completo o escenario público. marcado polas malas inten- ainda coa inmoral técnica da
Isto cala na opinión pública e cións: a soberbia, a vaidade, a “propaganda negativa”, base-
produce desasosego na xente cobiza, o querer “vivir do con- ada na mentira, a inxuria e a
común, que abondos proble- to” ou mesmo a pretensión in- calumnia para destruir ao ad-
mas ten como para se respon- decorosa de lucrarse con tor- versario.
sabilizar da articulación de- peza do erario público. Non Sexa como fose, resulta
mocrática do país. As recentes cabe para eles a posibilidade exixibel unha actitude distin-
eleccións autonómicas gale- de que quen dea ese paso ao ta. Non se pode insuflar irres-
frente sexa unha persoa de ponsablemente na sociedade
ben, que teña vocación de ser- tanta amargura e frustración.
vir, que queira perfeccionar o Quen pregoa aos catro ventos
servizo público, reforzar o fon- que todo está apodrecido e
do democrático e participativo que todos os partidos e todos
do seu país, o seu prestixio, o os políticos “son iguais” está
uso da lingua propia ou, sim- atacando directamente a base
plemente, mellorar as súas e valores do sistema e xogan-
universidades, hospitais ou do peligrosamente ao pensa-
escolas. mento único e o totalitarismo.
Poida que con esta tenden- O caso de Italia debera nos
cia teña moito a ver a doutrina mover a reflexión. Berlusconi
de Maquiavelo, que quería ao chama “gilipollas” a todo
político como unha mestura de aquel que non o vota. E, no
león e de raposa, con forza pa- medio do descrédito absoluto
ra se impor e astucia para en- do sistema, até Veltroni rén-
ganar. Se cadra tamén late- dese, e dimite, fronte a ava-
xen no fondo desta actitude lancha integrista e xenófoba.
disolutoria outros factores da Xa só queda ún na escea, Ber-
nosa forma de ser: individua- lusconi, para quen o pluralis-
Decembro de 1988.

lismo, falta de conciencia de- mo, a igualdade, a tolerancia,


mocrática consolidada... o diálogo e o debate son “ma-
E resulta obvio asemade ricalladas” doutro tempo. To-
que o espectáculo dalgúns po- do un exemplo.
líticos e formacións politicas,
mergullados até a caluga no Pablo González Mariñas é
tráfico de influencias, no avogado.
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009
E
SPECIAL
17

Coherencias políticas e viño


Xosé González Martínez

os últimos meses temos mas ofrecen máis confianza dos en lingua galega. A igual

N escoitado e lido frases


apelando ao patriotismo
económico, propoñéndolles
que se se ofrecesen etiqueta-
dos en castelán.
O mesmo que predicamos
calidade, preferiblemente os
etiquetados en galego. Por
aquí, por estas apostas, é por
aos galegos que consuman das bebidas podemos facelo onde podemos acrecentar a
produtados de noso. Nada que dos produtos de beleza. Repa- conciencia galega. Un 17%
obxectar. Os que pregoan tal ren nas colonias e cosméticos, dos consumidores galegos vo-
mensaxe coninciden connosco por exemplo, que ofrecen as taron nas últimas eleccións ao
–ou nós con eles-, na necesi- perfumaría. Están etiquetados Parlamento de Galicia a unha
dade de repararmos na varia- en inglés ou francés, maiorita- opción nacionalista. É unha
da oferta de produtos para o riamente. E ninguén deixa de boa ocasión para que os que
consumo. ¿Por que ímos con- consumilos aínda que non en- administran politicamente esa
sumir mel de fóra, se en Gali- tendan a literatura na que se porcentaxe fagan pedagoxía
cia témolo de gran calidade? especifican as súas propieda- política e convenzan aos seus
¿Por qué mercarmos viño da des. militantes e electores a de-
Rioja, se a Ribeira Sacra ou No ano 2003 había en Gali- mandaren produtos etiqueta-
calquera das outras denomi- cia ao pé de trece ou quince dos en galego con ocasión das
nacións de oríxe producen cal- adegas que etiquetaban en festas familiares, profesionais
dos de gran calidade? galego. Hoxe, mercé ao esfor- ou políticas, que non son pou-
Uns e outros, produtores e zo da Asociación de Funciona- cas ao longo do ano. Deste
consumidores, estamos mer- rios para a Normalización Lin- xeito – etiquetado en galego,
gullados nun clima social onde güística, que leva feitas varias por favor- galeguizaremos un
a falta de austoestima tóllenos campañas de animación á eti- sector importante da econo-
para sermos un país con per- quetaxe na nosa lingua, ese mía galega. O demais é fume
sonalidade de seu. Uns, por- número incrementouse noto- de carozo.
que non condicionamos aos riamente. Xa son cento vinte-
produtores a utilizaren a lin- cinco as adegas que etiquetan Xosé González Martínez é
gua glega no etiquetado; ou- en galego; é dicir, un 28,41%. Presidente do Foro Enrique
tros, porque irrespetuosa- Pero se facemos outra análise Peinador.
mente viráronllelas costas ao en termos cuantitativos de en-
sinal de identidade máis ca- vases, esa porcentaxe é
racteristico de Galicia: a súa maior, porque as adegas que
lingua. teñen maior produción e cota
Nese proceso de aculturiza- de mercado etiquetan no noso
ción da economía andan polo idioma. Ese data amosa unha
medio os prexuízos lingüísti- realidade: en Galicia hai unha
cos revestidos de argumentos lingua oculta –o galego- que
que non se teñen en pé. Arga- emerxe a pouco que queira-
lladas. Díse, por exemplo, que mos. Velai porque é necesario
para exportar os nosos viños, que os sectores máis cons-
ou calquera outro produto ma- cientes da sociedade pulen un
nufacturado, hai que utilizar o proceso que deberá abranxer
castelán, como se este idioma á maioría dos nosos produtos
fose o único código lingüístico de consumo.
en tódolos mercados. A lingua galega ha pervivir
Segunda quincena de marzo e primeira de abril de 1999.

¿Repararon os consumido- a través da economía. A litera-


res, con prexuizos lingüísti- tura ten na nosa sociedade un
cos, ou sen eles, que a mei- espazo reducido. Se queremos
rande parte da botellería ex- normalizar o galego debemos

A lingua galega ha pervivir a través da


economía. A literatura ten na nosa sociedade
un espazo reducido.

postas nos andeis das cafete- poñer o noso énfase nas acti-
rías ou grandes superficies, vidades económicas. Ignorar
están etiquetados en inglés ou este ámbito para concentrar
francés? Compróbeno. ¿Quen os esforzos no discurso litera-
deixa de tomar whisky, un rio é un grave erro que hai que
champán, ou un vodcka, eti- superar, canto antes mellor.
quetados en idiomas estran- Consideramos necesario
xeiros? Ninguén. Mesmo que que os consumidores galegos
estean nos respectivos idio- prefiran os produtos etiqueta-
18 E
SPECIAL
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009

Voces/ecos da Galiza interior/exterior


Por unha revolta sociocultural
Camilo F. Valdehorras

1. VIEIROS CHOÍDOS. Es- específicos dunha licenciatura pante perda de calidade no uso
cribo estes regos, en tributo ao en filoloxía galega. Van aló de- competencial. Secasí, a “cues-
aniversario de A Peneira, a pi- zaoito longos anos des que tión do idioma” segue a salien-
ques de rematar o derradeiro apeitei coas arduas negocia- tar como nai do año da autono-
curso en que na Universitat de cións que propiciaron a súa im- mía e cerne da deboura de to-
Barcelona se imparten estudos plantación: como oferta plena da a politoloxía sobre a emer-
entre 1994 e 2000, reducida xencia de Galiza como país de-
logo dende 2001 ata arestora a mocrático.
licenciatura de segundo ciclo. Cuestión que adoita pivotar
Cábelle, pois, á Universitat de sobre tres falacias perniciosa-
Barcelona a distinción de ser a mente trabadas entre si, que
primeira, e polo de agora úni- malia suscitaren moreas de
ca, universidade de fóra de tinta mediática e sisudos de-
Galiza que protagonizou ese fi- bates parlamentarios non re-
to de homologar os nosos es- sisten a máis elemental análi-
tudos de Humanidades en pa- se científica: a do bilingüísmo
ridade coas Faculdades de Fi- harmónico, a da imposición
loloxía de Santiago e A Coru- coercitiva da lingua minoriza-
ña. Como se sabe, en 2010 as da e a da apropiación ideolóxi-
universidades do Estado espa- ca do galego polos nacionalis-
ñol activarán os novos plans de tas. Tres mistificacións cun co-
estudo derivados do Plan Bolo- rolario a maiores, a falacia da
ña e no Espazo Europeo de definición de España como Es-
Educación Superior os estudos tado constitucional respectuo-
de lingua, literatura e cultura so dos dereitos democráticos
galegas deixarán de confor- das nacionalidades e rexións
mar unha licenciatura específi- que conforman o seu patrimo-
ca, con titulación de seu, para nio, innegablemente plurilin-
deviren materias docentes güe e plurinacional. A cousa
dentro dos chamados graos non tería máis aquel se eses
(en concreto na Universitat de chismes non proliferasen como
Barcelona dentro do Grao en armas de confusión masiva,
Linguas e Literaturas Moder- cepas dunha virase letal, me-
nas). tástases dun cancro maligno
En Galiza, a conxuntura po- que cómpre extirpar de raíz
lítica aberta coa derrota do bi- para a boa saúde democrática
partito por obra dunha nova e o bo entendemento dunha
maioría absoluta do PPdG (e cuestión, a da convivencia so-
van cinco!) nas pasadas elec- ciolinguística, axial para a co-
cións autonómicas tampouco hesión e a preservación da
permite osmar grandes avan- identidade orixinal.
ces na galeguización e no au- Abonden esas poucas notas
togoberno do país nos vindei- de encadre para decatármonos
ros anos. Así o delata, entre de dúas obviedades: 1) que a
outras, a decisión de derrogar conxuntura é de todo impropi-
o Decreto do galego no Ensino, cia para arriar “a bandeira er-
un dos pactos parlamentarios gueita” hai máis de noventa
máis valiosos para a fráxil sus- anos polas Irmandades da Fa-
tentabilidade identitaria da la; e 2) que nestora os mera-
nación galega, derivado da- dos froitos dos Plans de Nor-
quel Plano Xeral de Normaliza- malización inspirados no Esta-
ción Lingüística aprobado polo tuto de Autonomía de 1981
PPdG en 2004 e pactado polas aínda vixente aconsellan apos-
tres forzas parlamentarias en tar por modelos alternativos.
2007 (mais do que, por certo, Se ninguén dubida que o lin-
logo se desmarcou o PPdG). guicidio galego está nun acele-
En 2007, os datos publica- rado impás en Galiza, cal pode
dos do Observatorio da Lingua ser o antídoto? Vou dar algun-
viñeron corroborar as conclu- has voces a ver se alguén se
sións do Mapa Sociolingüístico sente interpelado ao debate.
de 2004. Xa daquela fixeran 2. “O CAMIÑO DIREITO”. A
saltar as alarmas ao evidenciar fórmula maxistral para trans-
un nítido retroceso no uso do cender a endémica crise estru-
galego nos sectores de poboa- tural que levanta a “cuestión
ción máis nova e nos ámbitos da lingua galega” leva case un
urbanos, así coma unha gallo- século inventada: chámase
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009
E
SPECIAL
19

Pangaleguismo. Un composto ben entendido de que non é a nun senso antropolóxico-cons-


ético-sapiencial cuxos ingre- Lingua senón a Cultura (na súa trutivista da identidade enxer-
dientes forman un precipitado multifacecia disciplinar, culta e gada como algo non definitiva-
certamente amargue pero pro- popular) a que se erixe no eixo mente dado, nin pechado, nin
badamente salutífero. Verba competencial da alfabetización fosilizado. Senón consenso dia-
ideario cuñada por Antón Villar lingüística, da consciencia so- léctico, aberto, mudable e nego-
Ponte en 1921 para englobar ao ciolingüística e da formación cí- ciable pola cidadanía.
programa integral do Galeguis- vica. Velaí o “Camiño Direito” Feridos de morte os plans
mo inspirado na Asemblea de dos mestres das Irmandades, “normalizadores” do Autono-
Lugo (1918), demostrouse efi- que insta a inverter o proceso mismo reespañolizador, aposte-
ciente motor das Irmandades da desgaleguizador-españolizador mos pola neopolítica e neocultu-
Fala. Ariete a prol da democrati- da nación por medio da acultu- ra da “rexeneración” pangale-
zación de Galiza, da vindicación ración galeguizadora-universa- guista. Miño caudal en que des-
da "soberanía estética da nación lizadora da sociedade, en coali- augan os siles ideolóxicos de
galega" e da súa expansión in- ción dos activos Terra-Diáspora moitas concas do pensamento
ternacional nucleada na identi- e coa plena apertura á (ga)Lu- ético do galeguismo ilustrado,
dade idiomática. “Pangaleguis- sofonía. que reborda os diques en que o
mo, o Camiño Direito, quer dicir 3. A ROSA DOS VENTOS DA encoraron os escuálidos regatos
a defensa das formas e valores “REVOLTA CULTURAL”. Velaí que agora o drenan.
da conciencia cívico-cultural ga- en catro verbas o plan rexenera- U-los beneficios desa “revol-
lega co idioma popular como triz do Pangaleguismo. O salvo- ta cultural” de irrefreabel pulo
centro dentro e fóra dos lindei- conduto para saírmos do actual cívico e criador? Primeiro, a pro-
ros da Galiza territorial” (Pensa- rueiro sen saída da anomia “nor- cura da plena socialización na
mento e sementeira). malizadora” en que sumiron a cidadanía da lingua vernácula a
A realidade é innegable: a lingua, descabezada da cultura través -e non á parte- da cultura
“normalización” sobre os mode- nacional e transnacional, as po- endóxena e do civismo ético,
los reformistas implantados líticas alienantes derivadas da únicas vías de consolidación
neste cuarto de século de vixen- aplicación (cativa e reducionis- dunha democracia social verda-
cia do Estatuto de Autonomía de ta) do Estatuto de Autónoma de deiramente avanzada; segundo,
1981 amosouse obxectivamen- Galicia de 1981: a galeguidade a optimización dos recursos hu-
te ineficaz para deter e reverter vitalizada pola galeguística e o manos e materiais xerados pola
o proceso de alienación (R. Pi- galaicismo proxectado na galu- Diáspora mundial das galegas e
ñeiro dixit) que sofren a nación sofonía. dos galegos (na cultura identita-
galega e a sociedade de Galiza Verbas numinosas que espe- ria, na economía produtiva,
no seu conxunto. Logo do reite- llan os catro puntos cardinais etc), non como plusvalía de emi-
rado fracaso “normalizador”, que nortean o ideario que her- grantes retornados senón como
non podemos perder máis tem- damos dos nosos mestres: a éti- capital humano; e de garvaia, a
po coa mesma trécola. Fagamos ca cívico-política, a educación reintegración con vigor e sen
uso da nosa liberdade de esco- lingüístico-cultural vernácula, a complexos do idioma nacional
lla. O diagnóstico esixe adminis- consciencia histórico-crítica e o de Galiza nos foros e nos merca-
trarmos ao doente unha nova ecumenismo proactivo e solida- dos internacionais da "Galuso-
terapia salutífera, velaquí: a rio. Esas son as voces/ecos do fonía", cos pés firmemente afin-
planificación rexeneratriz inscri- meu rechamo. A prol de relanzar cados na Terra do Solpor, remo-
ta nunha “revolta cultural”, ob- o Pangaleguismo máis que como delada como Eurorrexión Gali-
viamente cívica e creativa, na ideoloxía frontista como “idea- za-Norde de Portugal. Quen
que sexa a paideia sociocultural rio de ortopraxe”: elo vital, hu- queira entender, que entenda.
a que integre no seu seo a políti- manista e creador que harmoni-
ca lingüística irradiada nas múl- za o “tradicionismo” e “porviris- Camilo F. Valdehorras é filólogo e
tiples frontes que engloba. No mo”. Pangaleguismo inspirado escritor (Universitat de Barcelona).
20 E SPECIAL
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009

Vinte e cinco anos da PENEIRA


Xosé María Pin Millares

ue unha publicación vi- ron pluralidade de ideas e de do de Rajoy ou irmán de Ana

Q va durante vinte e cinco


anos é moi meritorio,
pero se esta publicación é ga-
opinións, foi vieiro e altofalan-
te de persoas que noutros me-
dios, afogados pola depen-
Mato. Isto non é serio, máis
aínda, é a negación da demo-
cracia.
lega e exerce como tal xa re- dencia, sobre todo, do poder Dende hai vinte e cinco
sulta un feito realmente ex- local, provincial e autonómico, anos A PENEIRA vén denuncian-
traordinario, pois isto aconte- silenciaban falcatruadas, ac- do, no seu ámbito e dentro das
ce con A P ENEIRA , xornal galego tuación vergoñentas e com- súas posibilidades, trapalla-
de información xeral, como portamentos antidemocráti- das deste estilo que soporta e
ela mesma se define cos. Aquí apareceron aqueles sofre a sociedade galega, non
casos pintorescos da vaca Pin- denuncia por gusto ou por vin-
ta de Baiona, os dentes do al- ganza partidista, senón como
A primeira e fundamental calidade calde de Gondomar, aventuras medidas de hixiene democrá-
de Pepe Castro, de Avelino de tica.
que debe manter un medio de Nigrán... Todo isto demostra A P ENEIRA engarza co que
información é a verdade, o que A PENEIRA non enmudeceu podemos considerar o primei-
nin agochou a verdade. ro xornal escrito totalmente
contrario é o maior desprezo que A primeira e fundamental en galego, “O tío Marcos da
pode facer aos seus lectores. calidade que debe manter un Portela”, que aparece en Ou-
medio de información é a ver- rense o día 2 de febreiro de
dade, o contrario é o maior 1876 baixo a dirección de Va-
desprezo que pode facer aos lentín Lamas Carvajal. O ob-
seus lectores. xectivo desta publicación era:
A P ENEIRA mantivo neste Esta reflexión lévame a “Facer a todos xustiza, non ca-
longo camiñar unha total fide- lembrar o que sucedeu na últi- sarse con ninguén, falar o ga-
lidade á lingua galega, é dicir, ma campaña electoral de Gali- lego enxebre, cumprir co que
a Galicia e ás xentes de Gali- cia, instalada na mentira. Fei- manda a lei e loitar polo noso
cia, nas súas páxinas coube- jóo sabía moi ben que nin o adianto”. A liña dominante
asunto do despacho, do Audi, desta publicación anticaciquil,
do iate, do maltrato ou da im- defensora da terra e irónica
posición lingüística eran tales, que ten gran resumo O Cate-
pero utilizou de modo raposei- cismo do Labrego do mesmo
ro e torticeiro estes argumen- Lamas Carvajal.
tos, que xa empezan a pasar- No primeiro tercio do sécu-
lle factura. Os medios que tan lo XX case todas as vilas tiñan
xenerosamente o apoiaron xa unha ou varias publicacións.
esixen compensación. Jimé- En Pontearesa tiveron vida El
nez Losantos, Pedrojota, Gali- Tema (1908), La Voz del Tea
cia Bilingüe e o editorialista (1924), Don Quijote (1924).
“Yo protesto” reclaman que se En Tui, El Aloia (1906), ante-
elimine a lingua galega no en- riormente tiveran vida El Eco
sino, que se privatice a TVG, del Miño ( 1879) e a Integri-
os constructores e empresa- dad, ambos de ideoloxía cleri-
rios dereito de pernada para cal e carlista.
construír na costa e despido li- Para Galicia, os tempos, e
bre, entre outras prerrogati- non bos, parece que son che-
vas. Feijoo xa deu pasos neste gados, hai que rearmarse de
sentido, primeiro acolleu no coraxe e lucidez. Se deica
seu goberno a exfalanxistas e agora toleraron certa galegui-
sospeitosos de condutas im- zación, máis aparente ca real,
propias dun conselleiro na súa na actualidade, con total des-
traxectoria pola empresa pri- caro e pretendida impunida-
Primeira quincena de marzo de 1996.

vada. de, as forzas dunha dereita re-


Hai políticos, incluso no PP, accionaria, insensible e incul-
honestos, pero non é infre- ta, veñen a esnaquizar a nosa
cuente que actúen como se identidade e o noso patrimo-
Administración Pública fose nio máis valioso: a nosa cultu-
unha propiedade privada. En ra e a nosa lingua.
Ourense, Baltar acaba de con- Galicia é nosa, non está á
tratar como periodista a un venda e dende logo, “denan-
bacharel, o maior mérito des- tes mortos que escravos”. Nin
te suxeito era levar uns meses tampouco derrotados por es-
no paro, fronte a periodistas tes traidores covardes.
titulados superiores. Para as
eleccións europeas o maior Xosé María Pin Millares é
mérito parece que é ser cuña- profesor e licendiado en Historia.
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009
E
SPECIAL
21

Adiante!
Clodio González Pérez

uen ía dicir que aquela ble cada quince días o nace-

Q sinxela publicación na-


da en 1984 había de
chegar a cumprir 25 anos.
mento dun novo número, un
anaquiño da nosa historia que
queda para sempre reflectido
Aínda parece que foi onte! no papel. Que sega “penei-
Cóntanse cos dedos das mans rando” sequera outros tantos
as publicacións galegas que anos!, a separar a fariña do
gozaron deica agora de tan relón, ata deixala tan pura e
longa vida, capaces de avan- fina como o “óleo” que esvara
tar atrancos económicos, polí- arredor da moa do muíño, re-
ticos, persoais... Moito traba- servado polos devanceiros pa-
llo e esforzo para levar a ter- ra as papas dos meniños, por
mo tan ardua e cumprida tare- ser o mellor. Adiante!
fa, recompensada non máis
que pola satisfacción dun la- Clodio González Pérez é mestre,

Segunda quincena de xullo de 1997.


bor polo que todos temos a etnógrafo e historiador
obriga de loitar: a liberdade
de expresión, a lingua, a de-
mocracia... Galicia. Entre as publicacións
Entre as publicacións pon- ponteareás só El
teareás só El Tea superou os
25 anos. Pero a diferencia en- Tea superou os 25
tre ambas as dúas é moi gran- anos. Pero a
de, sendo a principal a de que
A P ENEIRA apostase pola nosa diferencia entre
lingua dende que sae o pri-
meiro número do prelo.
ambas as dúas é moi
Parabéns a cantos fan posi- grande...
22 E SPECIAL
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009

A Igrexa na Galiza,
un factor liberador ou un
“axente do imperialismo castelán”?
Victorino Pérez Prieto

mando a Galicia ama- pendencia, da honestidade, da un pecado histórico endémico

“A remos a Deus e sere-


mos profundamente
relixiosos”, dicía o arcebispo
ética”. Niso andabamos e an-
damos ambos. Remito ao meu
traballo publicado nese volu-
da Igrexa de Galiza; desgra-
ciadamente, como denunciara
Castelao en Sempre en Galiza,
compostelán Lago González. me co título de “Nacionalismo foi un activísimo “axente do
Eu traía esta frase ás páxinas e Igrexa”, para un panorama imperialismo castelán”, un dos
de por que a Igrexa de Galiza elementos máis desgaleguiza-
mirou sempre con receo o na- dores da sociedade e a historia
O galego na Igrexa segue a ser cionalismo galego e non quixo galega. Aínda que é tamén
apostar modernamente pola certo -como tentei manifestar
realidade nunha porcentaxe máis lingua galega; tamén á pers- no meu libro Galegos e Cris-
pequena aínda que no resto da sociedade. pectiva da realidade actual da- tiáns. Deus Fratresque Gallae-
quela, que eu definía como ciae- que unha parte da Igrexa
marcada “pola esperanza e a fixo moito e ben en Galiza.
de A PENEIRA no volume espe- frustración”. Eu era desde ha- Uns poucos anos despois do
cial con ocasión do seu número bía unha década do Consello meu traballo aludido, aquel
100 (1992), que comezaba de Redacción de Encrucillada grupo de cristiáns galegos e
cunhas verbas do director da- (”Revista galega de pensa- outros convocamos no cambio
quela e de hoxe, Guillermo Ro- mento cristián”, Pedrón de Ou- de milenio a unha nova e pací-
driguez: “Para os que creen ro 1991) e dirixía unha humil- fica revolución irmandiña.
nas posibilidades dunha Terra de publicación que tiña moito Chamámoslle “Bienio Irmandi-
por abrirse paso por si mes- en común con A PENEIRA: a re- ño”, e con el quixemos facer
ma… Para os que aínda mante- vista Irimia, que empezou unha aposta esperanzada na
ñen ergueito o facho da inde- sendo semanal en 1981 e logo transformación da Igrexa en
pasou a quincenal en 1985 e Galiza cara a unha auténtica
aínda sobrevive, estando xa Igrexa galega. Criamos que,
preto do número 800; recibiu o como escribira Martin Luther
Premio da Crítica no ano 1996 King -o lider que volveu poñer
e algúns premios máis pola fi- de moda Obama- “Aínda que
delidade ano tras ano nas súas soubera que o mundo habería
apostas utópicas. Esta revista desaparecer mañá, eu planta-
é acollida con agarimo cada ría hoxe a miña maceira”. Esta-
quince días por un pequeno bamos convencidos de que “os
grupo de irimegos que non peixes vivos nadan sempre
chegan aos 2000, e valorada contra corrente”, como di a sa-
agarimosamente por outros bedoría popular; son os peixes
moitos galegos e non galegos, mortos os que se deixan levar
xente relixiosa e non relixiosa, pola corrente, e nos sentiámo-
pero que cre na utopía dunha nos ben vivos aínda.
Galiza liberada e un mundo Por aquel entón eu manifes-
doutro xeito, é, porén, conde- tara públicamente, de palabra
nada como herexe por outros e por escrito, que, aínda que
cristiáns de Galiza e particu- ilusionados, non eramos uns
larmente polos xerarcas máis ilusos, e sabiamos que facía
retrógrados. falla moita esperanza para ini-
Porque o que proclamaba ciar na Igrexa e na sociedade
Lago González, e foi tamén galega un novo proxecto gale-
aposta de bispos galegos coma guizador. Un novo impulso
Segunda quincena de xuño de 1994.

o chorado Miguel-Anxo Araújo normalizador de algo tan evi-


e un bo feixe de clérigos verda- dente, que semella que tódo-
deiramente bós e xeneroso, los camiños estiveran xa trilla-
non foi así, e segue sen selo dos, e tódolos argumentos
maioritariamente na Igrexa de gastados. Pois parecíanos e
Galiza, a non ser de xeito mi- parécenos evidente o feito de
noritario. Coma ocorre co ga- que un pobo que ten unha lin-
lego noutros ámbitos, que re- gua de seu deba non só con-
trocede a pesar de certo servala e coidala coma un te-
apoios políticos e culturais, así souro, senón vivila, inzala;
o galego na Igrexa, que segue porque a lingua é sempre, pri-
a ser realidade nunha porcen- vilexiadamente, a esencia
taxe máis pequena aínda que dunha cultura, non un puro
no resto da sociedade. Isto é apéndice utilitario.
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009
E
SPECIAL
23

Estabamos e estamos con- –desgraciadamente máis vello mundo é imposible, aínda que
vencidos de que Galiza só pode e con pouco recambio- os cris- cada día os axentes do neoli-
medrar realmente galeguizán- tiáns galegos que mantemos a beralismo capitalista e as xe-
dose, defendendo pacifica- vella e sempre nova aposta de rarquías relixiosas nos queiran
mente a súa identidade propia Castelao: “Sendo galego, non convencer que non hai alter-
sen pecharse ao mundo. E nes- podo máis que ser galeguista”. nativa, e loiten por reintegrar-
ta convencemento, criamos e E a máis vella, pero non menos nos ao seu curral ou acabar
cremos –algo máis cansos nova, aposta do Evanxeo: a con nós.
despois de case dous lustros aposta polo Reino de Deus,
máis- que tamén a Igrexa Ga- que non é soñar co alén, senón Victorino Pérez Prieto é doutor en
lega tiña que facer esta aposta o amor comprometido á terra e Teoloxía.
se quere cumprir unha función aos irmáns e irmás, empezan-
liberadora no seo dos seu po- do por nós mesmos e polo no-
bo: se quere ser realmente ga- so próximo que é o de máis
lega, en non un enclave colo- preto, o pobo ao que lle debe-
nial, cremos que élle impres- mos a vida, a palabra, a cultu-
cindible que fale galego. E isto ra... o que somos. As publica-
que semella ser tan evidente, cións Irimia e Encrucillada, as
non só non é o normal, senón Romaxes de Crentes Galegos
que aínda é escandalosamente que seguen a celebrarse cada
anormal: daquela non chega- ano por toda Galiza ininte-
ban ao 10% as parroquias de rrompidamente desde 1978
Galiza que evanxelizaban, re- (cf. o meu libro A Romaxe de
zaban e celebraban en galego, Crentes Galegos. De Irimia a
e hoxe… pouco aumento hou- Santa Margarida), e algúns
bo; hai menos reticencia ao grupos e comunidades espa-
uso do galego, pero non hai llados pola nosa terra, segui-
unha aposta real por el. mos sendo a proba de que,
O Bienio Irmandiño quería fronte ao imperialismo caste-
ser unha loita pacífica de ir- lán uniformador de gran parte
máns para rematar e comezar da Igrexa en Galiza, hai unha
o novo milenio acadando que a Igrexa galega que existe e re-
Igrexa de Galiza fora un pouco siste. E desde esa identidade
máis galega. Nesta aposta unímonos a outras igrexa na-
uniámonos xente relixiosa e cionais na Iberia e por todo o
non relixiosa; todos convenci- mundo, coas súas peculiarida-
dos de que só así poderiamos des culturais e étnicas. Unímo-
ir acadando unha Galiza libe- nos tamén aos irmáns doutras
rada, cunha identidade de seu, confesións cristiás, doutras re-
pero plural. Hoxe, aínda que lixións e toda a xente que
non sexamos quen de facer aposta por outro mundo posi-
outro bienio semellante, se- ble, máis xusto, máis fraterno,
guimos sendo un bo grupo máis igualitario... porque este

Maio de 1986.
Estamos convencidos de que Galiza só pode
medrar galeguizándose, defendendo a súa
identidade propia sen pecharse ao mundo.
24 E
SPECIAL
2ª QUINCENA, MAIO DE 2009

Intereses relacionados