Está en la página 1de 234

GU IA PA RA LA

IMPLANTACION
DE UN PLAN DE
PREVENCIN DE
LAS ADICCIONES
EN LA EMPRESA
Impresin: Garcinuo Comunicacin Grfica
Jon Arrspide, 11 - 2 Planta 48014 Bilbao

Depsito Legal: BI-1421-2014


GUIA PARA LA
IMPLANTACION
DE UN PLAN DE
PREVENCIN DE
LAS ADICCIONES
EN LA EMPRESA
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

NDICE
1.- INTRODUCCIN 11
2.- DROGAS Y MUNDO LABORAL 15
3.- MARCO NORMATIVO 23
1.- Normativa internacional 23
1.1.- Unin Europea
1.2.- Organizacin Internacional del Trabajo (OIT)
2.- Normativa estatal 26
2.1.- Constitucin Espaola
2.2.- Cdigo Penal
2.3.- Estatuto de los trabajadores
2.4.- Ley General de sanidad
2.5.- Ley de prevencin de riesgos laborales
3.- Normativa autonmica CAV 29
3.1.- Ley 18/1998
3.2.- Ley7/2004
3.3.- Ley 1/2011

4.- CONCEPTOS BSICOS EN ADICCIONES 33


1.- Deniciones 33
2.- Sustancias Adictivas 37
2.1.- Clasicacin de sustancias adictivas
2.2.- Alcohol
2.3.- Sustancias adictivas y riesgos
3.- Adicciones sin sustancias 39

5.- PLAN DE PREVENCIN DE ADICCIONES EN LAS


EMPRESAS DE LA COMUNIDAD AUTNOMA VASCA 41
1.- Creacin de un grupo de trabajo 45
2.- Estudio de la situacin de la empresa 46
2.1.- Evaluar coste/benecio
5
NDICE
2 .2.- Anlisis previo
2.2.1.- Punto de partida
2.2.2.- Factores favorecedores de consumo
2.2.2.1.- Factores extra laborales
2.2.2.2.- Factores laborales
2.2.3.- Factores protectores de las adicciones
2.3.- Recursos
3.- Proponer una poltica de prevencin en la empresa 51
3.1.- Denir objetivos
3.2.- Desarrollo del plan de actuacin
3.2.1.- Prevencin primaria
3.2.1.1.- Informacin y sensibilizacin
3.2.1.2.- Pautas de consumo
3.2.1.3.- Evaluacin en la empresa
3.2.2.- Prevencin secundaria
3.2.2.1.- Test de despistajes o deteccin de consumo
3.2.2.2.- Test de despistaje conductas adictivas
3.2.2.3.- Protocolo de actuacin en intoxicacin aguda
3.2.2.4.- Programas de formacin e informacin
3.2.3.- Prevencin terciaria
3.2.3.1.- Acceso a las ayudas especializadas
3.2.3.2.- Retorno al trabajo
4.- Aceptacin del proyecto 61
4.1.- Gestin de sugerencias
4.2.- Declaracin formal
5.- Desarrollo de un sistema de seguimiento y evaluacin 62

6.- CENTROS DE AYUDA EN LA CAV 65

6
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

PRESENTACIN
La ley de creacin del Instituto Vasco de Seguridad y Salud Labora-
les OSALAN, otorga a este organismo en su artculo 4, entre otras
funciones, la funcin de Vigilar el fenmeno de la drogodependen-
cia en el mbito laboral, elaborando estudios e informes sobre la
incidencia en la Seguridad y Salud Laborales de las sustancias es-
tupefacientes y del alcohol y el tabaco.
Las adicciones, con consumos ocasionales o repetidos, si estn
presentes en el mundo laboral pueden suponer un mayor nmero
de accidentes laborales, una mayor tasa de absentismo, un mayor
nmero de bajas o bajas ms duraderas por enfermedad comn o
profesional, etc, asociados a las personas adictas. Pero tambin
se pueden ver afectadas terceras personas, las instalaciones o la
propia organizacin. Por ello, es importante actuar sobre las adic-
ciones en el mundo laboral: disminuir o eliminar las ya existentes y
prevenir la aparicin de nuevas.
Este documento-gua pretende subrayar los riesgos derivados de
las adicciones y la importancia de la prevencin de las prcticas
adictivas, facilitar la implantacin de planes de prevencin de adic-
ciones en las empresas y ayudar a claricar las responsabilidades
compartidas entre todos los agentes implicados: la empresa, las
personas trabajadoras y sus representantes, as como responsa-
bles de las diferentes reas del servicio de prevencin.
Para lograrlo, se deber actuar desde una perspectiva amplia,
con una ptica preventiva y de coordinacin, teniendo en cuenta
los requerimientos, la normativa vigente y el consenso de todo el
personal implicado, abordando la cuestin con responsabilidad y
sensibilidad, siendo conscientes de las dicultades de antemano y
adaptndose a la realidad concreta de cada centro de trabajo.

Izaskun Urien Azpitarte

7
8
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

AUTORA
AUTORA
Mara Jess Martn Dez.
Mdico especialista en Medicina del Trabajo. OSALAN Instituto
Vasco de Seguridad y Salud Laborales.
Maite Robertson Sangrador.
Mdico especialista en Preventiva y Salud Pblica. OSALAN Insti-
tuto Vasco de Seguridad y Salud Laborales.
Ana Rosa Zubia Ortz de Guinea.
Mdico especialista en Medicina del Trabajo. OSALAN Instituto
Vasco de Seguridad y Salud Laborales.
M Nieves de la Pea Loroo.
Tcnico en Prevencin de Riesgos Laborales. OSALAN Instituto
Vasco de Seguridad y Salud Laborales.

COORDINACIN
Mara Jess Martn Dez.
Mdico especialista en Medicina del Trabajo. OSALAN Instituto
Vasco de Seguridad y Salud Laborales.

AGRADECIMIENTOS
A la Direccin de Salud Pblica y Adicciones del Departamento de
Salud del Gobierno Vasco, Confebask y CC.OO. por la crtica cons-
tructiva realizada al borrador de esta gua.
A Maite Gmez Echevarria por la revisin realizada y la orientacin
psicosocial realizada a esta gua.
A los compaeros de la Unidad de Salud Laboral y Servicios Cen-
trales de OSALAN, por sus importantes aportaciones y colabora-
cin inestimable para que esta gua viera la luz.

9
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

Las adicciones representan un importante problema de salud p-

1. INTRODUCCIN
blica en nuestro medio. En las ltimas dcadas se han producido
continuos cambios en los patrones de consumo, y la actuacin so-
bre dicho consumo se ha visto, a su vez, dicultada por la constante
aparicin de nuevas drogas y sustancias, cuyos efectos, a veces,
no son bien conocidos, as como la constatacin de adicciones sin
sustancia
El consumo ocasional o repetido conlleva, si presente en el mundo
laboral, riesgos para la salud y seguridad de las personas trabaja-
doras
El PLAN NACIONAL SOBRE DROGAS (1) tiene un enfoque inte-
gral de la salud, por lo que contempla la salud laboral.
El VI PLAN DE ADICCIONES DE LA COMUNIDAD AUTNOMA DE
EUSKADI 2011-2015 (2) recoge como una de sus Acciones el Fo-
mento de una cultura preventiva en el mbito de Trabajo, a travs
de la promocin de medidas preventivas de carcter universal,
que no supongan problemas para las relaciones entre las perso-
nas trabajadoras entre s ni con la direccin de su empresa.
El PLAN DE SALUD DE EUSKADI 2013-2020 (3) dene como rea
Prioritaria la promocin de la salud, los entornos y los estilos de
vida saludables, con medidas de lucha frente al tabaquismo, el
consumo de alcohol y otras adicciones.
Por tanto, en el desarrollo e implantacin de la Ley de Prevencin
de Riesgos Laborales es necesario incluir todo aquello relacionado
con las adicciones y su prevencin. Adems, en el entorno laboral
tambin se debern tanto promover la salud como facilitar los en-
tornos y hbitos saludables.
OSALAN Instituto Vasco de Seguridad y Salud Laborales-, como
rgano del Gobierno Vasco encargado de gestionar las polticas en
materia de seguridad, higiene, medio ambiente y salud laborales
tendentes a la eliminacin o reduccin en su origen de las causas

11
de los riesgos inherentes al medio ambiente de nes, en concreto, requieren estar apoyadas por
trabajo, tiene como una de sus funciones (Ley de la Direccin implicar al conjunto de la empresa,
Creacin de OSALAN (4), artculo 4) Vigilar el y facilitar y apoyar la asistencia a tratamientos,
fenmeno de la drogodependencia en el mbito siempre y cuando as fuese indicado y aceptado
laboral, elaborando estudios e informes sobre la por la persona trabajadora con problemas de
incidencia en la seguridad y salud laborales de adiccin. Toda intervencin debe ser continuada
las sustancias estupefacientes y del alcohol y el en el tiempo y evaluable.
tabaco.
El objetivo de esta gua es ser una herramien-
Las razones que justican intervenciones en ma- ta que facilite la implantacin de planes de pre-
teria de prevencin de adicciones en el marco de vencin de adicciones en las empresas, una vez
la empresa se sustentan en: descritos los riesgos derivados del consumo y
la importancia de la prevencin de las prcticas
las prevalencias de consumo de la poblacin
adictivas en la empresa.
general que tambin se dan en la empresa.
Para el desarrollo de dicho plan de prevencin de
continuidad en el tiempo de los programas
adicciones en la empresa se deber actuar con
de prevencin en la poblacin diana sobre la
responsabilidad y sensibilidad, desde una pers-
que se va a realizar la intervencin.
pectiva amplia, con una ptica preventiva, tenien-
el nmero de horas de convivencia en los lu- do en cuenta los requerimientos, la normativa
gares de trabajo con el mismo ritmo horario vigente, etc. y el consenso de todo el personal
de las personas trabajadoras. implicado. Adems, se deber tener en cuenta de
as como de la disponibilidad en las empre- antemano que no hay frmulas sencillas y que
sas de la infraestructura preventiva la realidad de cada centro de trabajo es nica a
la hora de abordar las adicciones en la empresa.
Por todo ello, es de suma importancia que el Plan
de Prevencin de Riesgos de la empresa contem-
ple los posibles efectos negativos de las adiccio-
nes, bien sean originadas por agentes externos a
la empresa, bien como consecuencia de factores
laborales o ambos. Las polticas de prevencin
de adicciones y de promocin de hbitos de sa-
lud saludables debern concretarse en acciones
de prevencin colectiva con el objetivo de evitar,
reducir o eliminar las adicciones. Estas accio-

12
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

13
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

Segn datos de INSHT 2007, en el Pas Vasco, debido al consumo in-

2. DROGAS Y MEDIO LABORAL


debido de sustancias en el medio laboral, se cuanticaron 934.419
jornadas perdidas en un ao, lo que equivale a una prdida de 44
millones de EUR.
Otros datos de los efectos del consumo inadecuado en el mundo
laboral son:
El nivel de absentismo se estima entre tres y cuatro veces mayor
en una persona trabajadora con consumo inadecuado1 que en
una sin consumo problemtico2.
Una persona categorizada como bebedora excesiva3 tiene, en
general, el doble de ausencias por enfermedad y el triple de das
por enfermedad comn, y pierde, de media, unos 45 das de tra-
bajo al ao.
La frecuencia de accidentes de trabajo llega a multiplicarse por
tres en las personas que estn bajo los efectos de las drogas.
La productividad de la empresa se puede ver disminuida ya que
el consumo de sustancias tiene efectos sobre l rendimiento la-
boral: dicultad para el trabajo en equipo, mayor nmero de pau-
sas o ausencias, dicultades de concentracin, trabajo de menor
calidad y menor posibilidad de movilidad dentro de la empresa.

1
Consumo inadecuado: se entiende como uso indebido de drogas, al empleo no mdico
de una cantidad de sustancias qumicas que tienen efectos sobre el sistema nervioso
central (SNC) y que condiciona el comportamiento de las personas.
2
Consumo problemtico de drogas: Se reiere al uso recurrente de drogas que produce
algn efecto perjudicial, para la persona que consume o su entorno, esto es problemas
de salud (incluidos los signos y sntomas de dependencia), problemas en las relaciones
interpersonales, incumplimiento de obligaciones, entre otros.
3
Bebedores excesivos son los que sobrepasan la ingesta media de su comunidad y
alcohlicos: son aquellos bebedores excesivos en los que se establece una verdadera
dependencia del alcohol, que les imposibilita su supresin.

15
La OIT (5) recoge que el 10% de las personas que Hipnosedantes donde el porcentaje de mujeres
trabajan tiene problemas de adicciones y que ori- que consume este tipo de sustancias duplica al
ginan el 80% de los problemas de personal. As de varones (8).
mismo, el consumo puede ser el origen de de-
terioro del ambiente laboral e imagen de la em-
presa. Alcohol
El consumo vara en funcin del puesto de tra- La sustancia adictiva ms consumida en la CAE
bajo y de la actividad econmica de la empresa, es el alcohol. Su consumo, adems, est nor-
aunque tambin diere segn el sexo. Entre los malizado en nuestra sociedad y se considera
varones el consumo de alcohol parece ser mayor menos peligroso que el consumo de otras sus-
entre los que realizan actividades de direccin y tancias adictiva: menos de la mitad de las per-
gestin con respecto al resto de categoras ocu- sonas encuestadas no considera que tomar 5 o
pacionales, sin embargo, por actividad econmi- 6 copas en n de semana puede producir proble-
ca, destaca el alto consumo de alcohol presente mas. (Euskadi y Drogas 2012) (7).
en el sector de la construccin. El 63% de los hombres y el 38% de las mujeres en
En el caso de las mujeres, las diferencias se la CAE dicen haberlo consumido a diario durante
observan en las sustancias ilegales, siendo las los ltimos doce meses (ESCAV 2012). En 2012 la
trabajadoras manuales las que tienen menores prevalencia de consumidores de alcohol de alto
consumos de sustancias adictivas. El mayor con- riesgo, es decir, de consumidores con posibilidad
sumo de alguna sustancia ilegal, diferente del de tener a largo plazo problemas de salud, es del
cannabis, se encuentra en las mujeres que tra- 25% en los hombres y del 15% en las mujeres
bajan en transportes, hostelera y comercio. Los (ESCAV 2013). (9)
resultados de la Encuesta EDADES 2011- 2012 La frecuencia de consumo diario intensivo de al-
Modulo laboral (6) muestran una reduccin del cohol (ingerir gran cantidad de alcohol en corto
consumo de todas las sustancias, excepto de periodos de tiempo) es de 1,3% para los hom-
Hipnosedantes. Este patrn se conrma en la bres vascos (2,6% para los de 45-64 aos) y 0,2%
encuesta Euskadi Drogas 2012 (7). para el total de las mujeres vascas (ESCAV 2013).
Los datos de dicha encuesta nacional muestran
que, actualmente, entre la poblacin residente
en Espaa, el consumo de drogas tanto lega-
les como ilegales est ms extendido entre los
hombres que entre las mujeres, excepto para los

16
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

17
El consumo de alcohol de alto riesgo, patrn de consumo de sustancias que eleva el riesgo de sufrir con-
secuencias nocivas para el consumidor, aumenta con el nivel de estudios, tanto para las mujeres como
para los hombres (ESCAV 2013).

18
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

El Observatorio Espaol sobre Drogas, que realiza, con carcter bianual, una Encuesta domiciliaria so-
bre el consumo de alcohol y otras drogas en Espaa (EDADES), incluy en la edicin correspondiente
al perodo 2007-2008 un mdulo especco dirigido a la poblacin laboral. De este estudio se concluye
que el consumo de alcohol diario como el consumo de alto riesgo (>50cc/da) en los hombres es mayor
entre los directivos/profesionales. En las mujeres, las diferencias por actividad son menores y no se
encuentran diferencias signicativas tras ajustar por edad, nivel educativo, estado civil y pas de origen
(salvo en trabajadoras manuales cualicadas que consumen signicativamente menos que las directivas
y profesionales).

19
Tabaco
Segn datos aportados por la ESCAV 2012 (9), el consumo de tabaco de la poblacin vasca ha disminuido
de forma muy relevante en los ltimos aos, tanto el consumo de las personas fumadoras diarias como
el de las que lo hacen ocasionalmente. Esta disminucin del consumo est ligada al impacto de la Ley
antitabaco y las acciones de prevencin y promocin llevadas a cabo.
Dichos datos muestran que la exposicin pasiva al humo de tabaco en el trabajo y en los establecimientos
de hostelera se ha visto inuenciada de la misma forma, ya que ha disminuido de forma muy pronuncia-
da. En el ao 2002 el 25% de los hombres y el 18% de las mujeres estaban expuestas al humo del tabaco
en el trabajo, sin embargo, en la actualidad lo estn el 6% de los hombres y el 3% de las mujeres.
La proporcin de personas que fuma vara mucho en funcin de la edad (ESCAV 2012).
Las desigualdades socioeconmicas en el consumo de tabaco estn aumentando, siendo las clases so-
ciales ms desfavorecidas donde es mayor la prevalencia, fundamentalmente entre las mujeres jvenes
(ESCAV 2012).

20
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

Cannabis Psicofrmacos
La encuesta Euskadi y Drogas 2012 (7) mues- Dentro de este tipo de sustancias cabe destacar
tra que las tasas de consumo de cannabis en la el consumo de Hipnosedantes. Su consumo ocu-
CAE al menos en lo que se reere al consumo pa el tercer lugar en la CAE, despus del consu-
reciente (en los ltimos 12 meses), actual (en los mo de alcohol y tabaco.
ltimos 30 das) y diario- estn por debajo de las
El consumo de hipnosedantes es ms elevado en
que se registran en el conjunto del Estado espa-
las mujeres que en los hombres (15,3% frente a
ol, situacin inversa a la encuesta anterior del
7,6% en el ltimo ao) y se incrementa a medida
ao 2010. El 1,7% de la poblacin puede consi-
que aumenta la edad.
derarse como consumidora diaria. En lo que se
reere al consumo reciente de cannabis las tasas Adicciones emergentes recogidas en el estudio
son en la CAE de las ms elevadas de la UE. Euskadi y Drogas

Drogas ilegales, excluido cannabis Juego


El consumo de drogas ilegales es claramente El Juego Patolgico es una conducta adictiva, ca-
minoritario entre la sociedad vasca, segn la en- racterizada por un dcit progresivo en el control
cuesta o estudio Euskadi y Drogas 2012: del impulso de jugar que origina un deterioro sig-
nicativo en las reas personal, familiar, social
- el 8,6% de la poblacin seala haber pro-
y laboral. No existe, un patrn caracterstico de
bado alguna sustancia de este tipo en algn
asociacin entre una determinada profesin y un
momento de su vida,
mayor nivel de juego (10 y 11).
- el consumo ocasional es muy variable y de-
Se estima que en Euskadi (Euskadi y Drogas
pende de la sustancia
2012) (9) alrededor de un 2,8 % de la poblacin
6,5% reere haber consumido en alguna presenta algn tipo de riesgo en relacin al jue-
ocasin speed o anfetaminas, go, pudiendo considerarse que alrededor del
5,5% cocana 0,3% de la poblacin puede ser jugadora excesiva
2,7% LSD u otras sustancias alucingenas o problemtica
2,2% xtasis
menor de un 2% es la prevalencia de con-
sumo experimental en el resto de sustan-
cias.

21
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

Existe normativa internacional, nacional y autonmica de aplica-

3. MARCO NORMATIVO
cin a la hora de implantar en la empresa cualquier programa de
carcter preventivo y/o asistencial relacionado con el consumo de
sustancias adictivas
De forma resumida se presentan textos legislativos y normativos
que enmarcan actuaciones en el medio laboral sobre la problem-
tica de las adicciones.

1.- NORMATIVA INTERNACIONAL


1.1.- UNION EUROPEA
- Reglamento (CEE) n 302/93 por el que se crea el Observatorio
Europeo de la Droga y las Toxicomanas.
- Directiva marco 89/391 CEE del Consejo de 12 de junio de
1989, relativa a aplicacin de medidas para promover la mejo-
ra de la seguridad y la salud de los trabajadores en el trabajo
(DOCE 29.06.1989, nm. 1983/L). En esta directiva se introduce
un estilo de relaciones sindicales nuevo y favorable al dilogo
abierto entre las distintas fuerzas del mundo laboral, sobre las
cuestiones de salud y seguridad en los lugares de trabajo.

1.2.- ORGANIZACIN INTERNACIONAL DEL TRABAJO


- Convenio N. 155 de la OIT sobre seguridad y salud de los tra-
bajadores y medio ambiente de trabajo.
- Recomendacin de la OIT sobre el tratamiento en las empre-
sas de los problemas derivados del alcoholismo y drogadiccin.
Alcohol y Drogas en el lugar de trabajo donde se enumeran
las siguientes directrices:
Las polticas y los programas en materia de consumo de dro-
gas deberan promover la prevencin, la reduccin y el tra-

23
tamiento de los problemas relacionados El sector empresarial debera aplicar las
con estas sustancias en el lugar de traba- mismas limitaciones en relacin al alco-
jo. hol entre el personal de direccin como
con el resto de las personas trabajadoras.
Las recomendaciones deben aplicarse a
todo tipo de empleos, tanto pblicos como Con el objeto de fomentar la seguridad y
privados. la salud en el lugar de trabajo, se debe-
ran realizar programas de informacin,
La poltica y legislacin relacionada con
instruccin y capacitacin sobre las dro-
las drogas en el mbito laboral debera
gas que deberan integrarse, en la medida
establecerse tras la consulta con las orga-
de lo posible, en programas de salud ms
nizaciones empresariales y sindicales
amplios.
Los problemas relacionados con los con-
El sector empresarial debera establecer
sumos de drogas deberan considerarse
un sistema para asegurar el carcter con-
como problemas de salud y tratarse como
dencial de toda la informacin comunica-
tal en el trabajo, sin ningn tipo de discri-
da en relacin con los problemas por con-
minacin.
sumos de drogas. Del mismo modo habra
Las organizaciones empresariales y sindi- que informar a las personas trabajadoras
cales deberan evaluar conjuntamente los sobre las excepciones a dicha condencia-
efectos de los consumos de drogas en el lidad.
lugar de trabajo y deberan cooperar en
Los anlisis toxicolgicos para determinar
la elaboracin, por escrito de una poltica
los consumos de sustancias en el traba-
para la empresa.
jo plantean problemas fundamentales de
Las organizaciones empresariales, en co- orden moral y tico por lo que hay que de-
laboracin con las personas trabajadoras terminar cundo es justo y apropiado el
y sus representantes, deberan adoptar realizarlos.
disposiciones que sean razonablemente
El trabajo es un factor importante para
factibles para identicar condiciones de
facilitar la superacin de los problemas
trabajo que inuyan en los problemas re-
relacionados con los consumos de drogas
lacionados con los consumos de drogas y
y todas las partes implicadas deben reco-
adoptar medidas de prevencin o correc-
nocer que el lugar de trabajo tiene un pa-
cin.
pel importante para ayudar a las personas
con problemas de consumo.

24
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

25
Las personas trabajadoras que quieran 2.- NORMATIVA ESTATAL
recibir tratamiento y rehabilitacin para
2.1.- CONSTITUCION ESPAOLA, de 27 de di-
sus problemas relacionados con los con-
ciembre de 1978 (BOE 29.12..1978).
sumos de drogas no deberan ser objeto
de discriminacin por quien las haya con- Texto bsico de la legislacin nacional, que
tratado, deberan gozar de la seguridad dene los derechos fundamentales de las per-
en el empleo y deberan tener las mismas sonas:
oportunidades de traslado y ascenso pro- Art.14: Garantiza los principios de igualdad
fesional que el resto de sus colegas. y no discriminacin.
Debera reconocerse a quien contrata la Art.17: Garantiza el derecho a la intimidad
autoridad para sancionar a las personas personal y la inviolabilidad del domicilio.
trabajadoras cuya conducta profesional
sea impropia como consecuencia de pro- Art.35: Garantiza el derecho a la libre elec-
blemas relacionados con los consumos cin de profesin u ocio y a la promocin a
de drogas. Sin embargo, es preferible que travs del trabajo.
estas personas sean remitidas a los ser- Art.40: Mandato a los poderes pblicos en
vicios de asesoramiento, tratamiento y orden al fomento de la formacin profesio-
rehabilitacin en vez de aplicarles sancio- nal y a velar por la seguridad e higiene en el
nes disciplinarias. En el supuesto de que trabajo.
la persona no colabore plenamente con el
tratamiento, la empresaria y empresario Art.41: Mandato a los poderes pblicos para
podr tomar las medidas disciplinarias que se garanticen la asistencia y prestacio-
que considere oportunas. nes sociales sucientes ante situaciones de
necesidad.
El sector empresarial debera aplicar el
principio de no discriminacin a las perso- Art.43: Se reconoce el derecho a la protec-
nas trabajadoras que consumen o consu- cin de la salud.
man drogas, de conformidad con la legis- Art.129: Obliga a los poderes pblicos a pro-
lacin interna de cada Estado. mover las diversas formas de participacin
en la empresa.

26
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

2.2.- CODIGO PENAL C.P. 2.3.- ESTATUTO DE LOS TRABAJADORES


Artculo 314 del C.P., donde se recoge Real Decreto legislativo 1/1995, de 24 de
que Los que produzcan una grave dis- marzo, por el que se aprueba el texto refun-
criminacin en el empleo, pblico o priva- dido de la Ley del Estatuto de los Trabajado-
do, contra alguna persona por razn de su res (BOE 29.03.1995, nm. 75).
., enfermedad o minusvala
Art.54.2 Se considerarn incumplimientos
.., y no se establezca la situacin
contractuales:
de igualdad ante la ley tras requerimien-
to o sancin administrativa, reparando los a) Faltas repetidas e injusticadas de asis-
daos econmicos que se hayan derivado, tencia o puntualidad al trabajo.
sern castigados con la pena de prisin de b) Indisciplina o desobediencia en el trabajo
seis meses a dos aos o multa de 12 a 24
meses. No se castiga, por tanto, la mera c) Ofensas verbales o fsicas la empresaria y
discriminacin, sino los casos de discrimi- empresario o a compaeras compaeros
nacin ms graves. d) La trasgresin de la buena fe contractual,
Artculo 316 del C.P. Los que con infraccin as como el abuso de conanza en el des-
de las normas de prevencin de riesgos la- empeo del trabajo
borales y estando legalmente obligados, no e) Disminucin continuada y voluntaria del
faciliten los medios necesarios para que los rendimiento del trabajo
trabajadores desempeen su actividad con
las medidas de seguridad e higiene adecua- f) Embriaguez habitual o toxicomana si
das, de forma que se supongan as en pe- repercute negativamente en el trabajo.
ligro grave para su vida, salud o integridad
fsica, sern castigados con las penas de
prisin de seis meses a tres aos y multa de 2.4.- LEY GENERAL DE SANIDAD
seis o doce meses. La Ley 14/1986, de 25 abril, General de Sa-
Artculo 317 del C.P.: Cuando el delito a nidad (BOE 29.04.1986 nm. 15207). Indica la
que se reere el artculo anterior se cometa responsabilidad de los Servicios Sanitarios en
por imprudencia grave, ser castigado con garantizar a toda la ciudadana (incluidos las
la pena inferior en grado. personas trabajadores):
La promocin de la salud
La prevencin de enfermedades

27
La superacin de desequilibrios territoriales lacin a las drogas, se apoyan en la legislacin
y sociales vigente para:
Derecho a la condencialidad de toda infor- Prevenir la aparicin de problemas que
macin relacionada con un problema de sa- afectan a la salud y al bienestar,
lud
Detectar la posibilidad de futuros problemas
Las autoridades sanitarias propondrn o para abordarlos de forma precoz y persona-
participarn con otros departamentos en la lizada,
elaboracin y ejecucin de la legislacin so-
Tratar a los trabajadores cuya dependencia
bre sustancias txicas.
del alcohol o del tabaco puede deteriorar
seriamente su salud y bienestar,
2.5.- LEY DE PREVENCION DE RIESGOS LA- Garantizar, en el caso de un persona alco-
BORALES hlica, la condencialidad de las interven-
ciones personalizadas que se realicen.
La legislacin vigente en Espaa en materia
de Salud Laboral es el Real Decreto Legislati- En febrero de 1996 entra en vigor la Ley
vo 1/1994, de 20 de junio, por el que se aprue- 31/1995, de 8 de noviembre, Prevencin de
ba el texto refundido de la Ley General de la Riesgos Laborales, Ley que supone la ade-
Seguridad Social, la Ley 31/1995, de Preven- cuacin a nuestro derecho de todos las reco-
cin de Riesgos laborales (BOE 10.11.1995, mendaciones de Organismos Internacionales,
nm. 269) y el Real decreto 39/1997, de 17 de Normativa Marco de la U.E., Constitucin y
enero, por el que se aprueban los Servicios Estatuto de los Trabajadores.
de Prevencin (BOE 31.01.1997, nm. 27)
Esta Ley determina, en el marco de una pol-
Los problemas relacionados con el consumo tica coherente, coordinada y ecaz de preven-
de drogas constituyen una realidad que afecta cin de riesgos laborales, el cuerpo bsico de
tanto a las personas trabajadoras como a la garantas y responsabilidades necesario para
empresa, y por tanto son susceptibles de ser establecer un adecuado nivel de proteccin de
tratados dentro del marco de actividades de la salud de las personas trabajadoras frente
prevencin de enfermedades profesionales o a los riesgos derivados de las condiciones de
con motivo u ocasin del trabajo. trabajo. Supone un paso importante hacia de-
lante, ya que desarrolla el concepto de PRE-
Los programas laborales, dirigidos, por lo
VENCIN de una forma amplia, haciendo par-
tanto, a las personas trabajadoras, de promo-
ticipe a toda la empresa del mismo.
cin de la salud, prevencin y asistencia en re-

28
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

La Ley en su Art 15.1 exige la PLANIFICACIN tnoma del Pas Vasco y dentro de su mbito
DE LA PREVENCIN desde el mismo momen- territorial, un conjunto de actuaciones enca-
to del diseo del proyecto empresarial, reali- minadas a la prevencin de las drogodepen-
zando una evaluacin inicial de los riesgos dencias, la asistencia e insercin de las per-
que tiene la empresa y elaborando un plan de sonas drogodependientes, y asimismo, las
intervencin, siendo la empresaria o empre- actuaciones que protejan a terceras personas
sario responsable de garantizar la seguridad de perjuicios que pueden causarse por el con-
y salud del colectivo trabajador de su empre- sumo de drogas.
sa, desarrollando una actuacin preventiva.
Artculo 4.- Prevencin comunitaria
No hay mencin explcita a las drogas o el
2.- A tales efectos:
alcohol en el medio laboral o hacia la pobla-
cin trabajadora, pero los efectos de las adic- a) Fomentar el desarrollo de programas de
ciones sobre las personas y su repercusin prevencin comunitaria de las drogode-
en sus capacidades constituyen un factor de pendencias.
riesgo en el medio laboral. Adems, la labor b) Impulsarn, coordinarn y, en su caso
preventiva, cuyo objetivo es mejorar las condi- ejecutarn la aplicacin de programas
ciones de trabajo en el reas de seguridad, hi- de prevencin y actuaciones derivadas
giene industrial, ergonoma y psicosociologa, del Plan de Drogodependencias regulado
ayudara a disminuir determinados efectos en el artculo 37.1 de la presente ley en
del trabajo que, en ocasiones, pueden tener los mbitos de la comunidad, tales como
por respuesta una adiccin como mecanismo centros educativos, asociaciones juveni-
de defensa, adiccin que tambin puede re- les, culturales y deportivas y colectivos
percutir en la empresa. profesionales, as como centros de tra-
bajo.
3.- NORMATIVA AUTONMICA (CAE) Artculo 5.- Informacin
3.1.- Ley 18/1998 de 25 de junio, sobre Pre- 5.- La administracin laboral, a travs de
vencin, Asistencia e Insercin en materia de Osalan, realizar actividades informati-
Drogodependencias. vas y formativas acerca de los efectos del
consumo de drogas en el mbito laboral
El objeto principal de esta ley es regular, en
con destino a trabajadores y trabajadoras,
el marco de las competencias que estatuta-
representantes sindicales y empresarios y
riamente corresponden a la Comunidad Au-
empresarias. As mismo, se apoyarn las

29
acciones informativas que por su cuenta el empleo y tcnicas de busca activa de em-
realicen las empresas. pleo. As mismo se establecern planes de
formacin que capaciten a los drogodepen-
Artculo 9.- mbito laboral.
dientes y les permitan una ms factible in-
La Administracin Laboral de la Comuni- sercin laboral.
dad autnoma del Pas Vasco, a travs de
Osalan, promover, en colaboracin con los
gestores de las distintas Administraciones 3.2.- Ley 7/2004
pblicas, los empresarios y las empresarias
La 2 modicacin de la Ley 18/98, aprobada
y las asociaciones empresariales y sindica-
por el Gobierno Vasco en sesin celebrada el
les, la puesta en marcha de programas de
17 de junio de 2003, propone una nueva redac-
prevencin en el medio laboral, preferen-
cin del artculo 37, estableciendo en 5 aos la
temente en el marco de los servicios, acti-
duracin de los Planes de drogodependencias
vidades y participacin previstos en la Ley
frente al carcter trienal recogido en la Ley
31/1995, de 8 noviembre, de Prevencin de
18/98. Dicho artculo encomienda al Gobierno
Riesgos Laborales.
la elaboracin de un Plan de Drogodepen-
As mismo impulsar la colaboracin de dencias de carcter quinquenal, que recoger
las empresas en los programas pblicos de de forma coordinada y global los programas
asistencia e insercin. y las acciones de prevencin, asistencia e in-
sercin que hayan de realizarse por las Admi-
Artculo 33.- Principios bsicos y criterios
nistraciones del Pas Vasco y su remisin al
de actuacin en la insercin
Parlamento para su aprobacin.
Punto 2.- en este sentido los servicios
sociales se aplicarn de forma prioritaria:
3.3.- Ley 1/2011, de 3 de febrero,
c) Para la insercin en el mundo laboral de
las personas drogodependientes se poten- Esta ley es la tercera modicacin de la Ley
ciarn las actuaciones que incidan sobre las sobre Prevencin, Asistencia e Insercin en
mejora de la ocupabilidad de las mismas, y materia de Drogodependencias
en especial a travs de acciones como pla-
Artculo 13. Condiciones de la publicidad en
nes personales de empleo, desarrollo de
materia de alcohol.
los aspectos personales de empleo, desa-
rrollo de los aspectos personales para la 3. No deber asociarse el consumo de alco-
ocupacin, informacin profesionales para hol a una mejora del rendimiento fsico, a

30
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

la conduccin de vehculos o al manejo de


armas, ni dar la impresin de que dicho
consumo contribuye al xito social o sexual,
ni sugerir que tienen propiedades terapu-
ticas o un efecto estimulante o sedante, o
que constituyen un medio para resolver
conictos. Tampoco podr asociarse este
consumo a prcticas educativas, sanitarias
o deportivas.
4. No se deber estimular el consumo inmo-
derado de bebidas alcohlicas u ofrecer una
imagen negativa de la abstinencia o de la
sobriedad, ni subrayar como cualidad posi-
tiva de las bebidas su alto contenido alco-
hlico.
En el momento actual se est desarrollando
la nueva Ley de Adicciones del Gobierno Vas-
co. La ley est en fase de borrador y podra
modicar algunos aspectos recogidos en esta
gua.

31
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

En este apartado se denen los conceptos ms comnmente uti-

4. CONCEPTOS BSICOS
EN ADICCIONES
lizados para trabajar en el mundo de las adicciones y as hacer un
uso preciso de los mismos. (12 y 13)

1.- DEFINICIONES
ADICCIN
Segn la Organizacin Mundial de la Salud (OMS) (13) es una
enfermedad fsica y psicoemocional que crea una dependencia o
necesidad hacia una sustancia, actividad o relacin. Se caracte-
riza por un conjunto de signos y sntomas, en los que se involu-
cran factores biolgicos, genticos, psicolgicos y sociales.
Los trastornos adictivos, qumicos y psicolgicos, cuentan con
dos componentes fundamentales: falta de control y dependencia.
DROGA
Toda sustancia que, introducida en un organismo vivo, puede
modicar una, o ms, de las funciones de ste, capaz de generar
dependencia, caracterizada por la pulsin a tomar la sustancia
de un modo continuado o peridico, a n de obtener sus efectos
y, a veces, de evitar el malestar de su falta (OMS, 1975) (14).
La droga es una sustancia qumica cuyos efectos, tanto inme-
diato como a largo plazo, dependen tanto del uso que se hace
de ella como de las caractersticas individuales como sociocul-
turales.
DROGAS PSICOTRPICAS
Son todas aquellas sustancias qumicas que pueden producir
efectos sobre el Sistema Nervioso Central (SNC). Cada una de
ellas tiene unos efectos concretos. Una clasicacin esquemti-
ca de las drogas y sus efectos se presentan en la Tabla I.

33
MEDICAMENTOS ces, para evitar el malestar producido por la
privacin.
Son sustancias orientadas a usos teraputi-
cos, utilizadas para prevenir, y curar una en- La dependencia puede ser fsica o psquica.
fermedad o controlar ritmos biolgicos, siem-
Dependencia fsica: tras un consumo repetido
pre con nes mdicos y orientacin sanitaria.
se crea la necesidad de tener ciertas cantida-
Entre estos estn los tranquilizantes, hipnti-
des en el organismo para su funcionamiento
cos, etc.
normal. El descenso de dichos niveles produ-
USO ce una serie de sntomas denominado sndro-
me de abstinencia. El tratamiento utilizado es
Consumo mnimo o en pequeas cantidades
la desintoxicacin.
que no ocasiona graves trastornos, en el com-
portamiento, ni en la salud de la persona. Dependencia psquica: deseo imperioso de
consumir el producto con el objeto de obtener
ABUSO, USO DE RIESGO O PROBLEMTICO
efectos positivos. Supone dicultad para con-
Es el consumo de sustancias que no han pro- trolar el consumo, y se persigue el consumo
ducido una dependencia, pero que podr pro- a pesar de conocer sus efectos nocivos. Cuan-
ducir con el tiempo problemas para la salud. do desaparece la dependencia psicolgica, la
Este tipo de consumo tiene consecuencias persona se ha deshabituado.
negativas relacionadas con el deterioro org-
TOLERANCIA
nico o de naturaleza psicosocial. Se considera
abuso cuando se superan ciertas cantidades, Es un estado de adaptacin que se caracteriza
se realizan ciertas actividades o cuando se por una disminucin de las respuestas frente a
tienen ciertas caractersticas personales. la misma dosis de droga o, lo que es lo mismo,
para producir el mismo grado de efecto farma-
DROGODEPENDENCIA
codinmico es necesaria una dosis mayor.
La O.M.S. (12) la dene como el estado ps-
SNDROME DE ABSTINENCIA
quico y a veces fsico causado por la interac-
cin entre un organismo vivo y una droga, Cuadro sintomtico que aparece tras la inte-
caracterizado por modicaciones del com- rrupcin brusca del consumo de la sustancia
portamiento y por otras reacciones que com- adictiva. Implica dependencia previa. La de-
prenden siempre un impulso irreprimible por pendencia fsica tarda pocos das en desapa-
tomarla de forma continuada o peridica a n recer, pero la dependencia psquica tiene una
de experimentar sus efectos psquicos y, a ve- duracin mucho ms larga en el tiempo, sien-
do la causante de las recadas.

34
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

35
SOBREDOSIS 3.- Reducir las consecuencias que de su con-
sumo pueden derivarse.
Es el estado inducido al organismo por haber
consumido una cantidad de sustancia mayor 4.- Sealar las causas socio-econmicas o
que la que ste puede procesar. Existen sus- laborales que pueden producir situaciones
tancias y/o vas de consumo capaces de pro- de riesgo de cara a iniciarse en el consu-
vocar graves deterioros fsicos y psicolgicos, mo de drogas as como reducir el impacto
incluida la muerte. y trascendencia social del fenmeno de la
drogodependencia, planteando propuestas
DESINTOXICACIN Y DESHABITUACIN
de actuacin y haciendo especial hinca-
Desintoxicacin: proceso teraputico orienta- pi en aquellas reas ms deprimidas de
do a la interrupcin de la dependencia fsica nuestra comunidad.
producida por la sustancia psicoactiva exge-
INSERCIN
na al organismo.
Proceso de incorporacin de una persona a su
Deshabituacin: proceso teraputico para la
entorno habitual como ciudadano responsable
eliminacin o disminucin de una dependen-
y autnomo, en el que se incluyen tanto la re-
cia y para recuperar la salud fsica o mental,
cuperacin de las capacidades individuales de
comprendiendo la asistencia tanto sanitaria
integracin social como los cambios sociales
como de servicios sociales.
necesarios para la aceptacin de las personas
RECADA drogodependientes.
Vuelta a un consumo regular de una sustancia REDUCCION DE DAOS
o de una actividad adictiva despus de haber
Estrategias de intervencin dirigidas a dismi-
estado un tiempo sin consumo de la misma.
nuir los efectos especialmente negativos que
PREVENCIN pueden producir algunas formas del uso de
Conjunto de actuaciones dirigidas a modi- drogas o de las patologas asociales del mis-
car factores personales, sociales y culturales mo.
que pudieran ser favorecedoras de consumos DISMINUSCIN DE RIESGOS
inadecuados de drogas. Dichas actuaciones
Estrategias de intervencin orientadas a mo-
tendrn como objeto:
dicar las conductas susceptibles de aumen-
1.- reducir la demanda y consumo de drogas tar los efectos especialmente graves para la
2.- Reducir o limitar la oferta de drogas en la salud asociados al uso de drogas.
sociedad.

36
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

ADICCIN SIN SUSTANCIA


Una adiccin sin droga es aquella conducta repetitiva que resulta placentera, al menos en las prime-
ras fases, y que genera una prdida de control en la persona, con una interferencia grave en su vida
cotidiana a nivel social, laboral y familiar (15).

2.- SUSTANCIAS ADICTIVAS


2.1.- CLASIFICACIN DE SUSTANCIAS ADICTIVAS
Se pueden clasicar las sustancias adictivas segn conceptos diferentes. La O.M.S (16) tiene presenta
diferentes clasicaciones en funcin de :
1. Por su origen: naturales o sintticas.
2. Segn su estatus jurdico: legales o ilegales.
3. Clasicacin cientca segn sus efectos sobre el SNC (Tabla I):

Tabla I: Clasicacin de la drogas segn su efecto en el SNC


CLASIFICACIN ACCIN SUSTANCIAS REPRESENTATIVAS
Alcohol
Opiceos (herona, morna, metadona, propoxifeno,
Depresoras del Enlentecen la funcin mepidina).
SNC del SNC Tranquilizantes: ansiolticos.
Hipnticos
Disolventes.
Estimulantes mayores: cocana y anfetaminas.
Estimulantes del Activan el estado de
Estimulantes menores: nicotina.
SNC vigilia
Xantinas: cafena, teobromina, etc.
Distorsionan la funcin LSD
del cerebro, dando lugar Hongos del gnero psilocibis
Alucingenas a alteraciones percepti- Datura arbrea (Floripn)Derivados del cannabis
vas, tales como alucina- Drogas de sntesis: xtasis.
ciones, ilusiones, etc. Ketamina.

37
2.2.- ALCOHOL
Puesto que el alcohol es la droga de mayor consumo en la sociedad y su consumo est culturalmente
asumido, es conveniente sealar ciertas especicaciones con respecto a l.
Unidades de Bebida (UB)
La unidad denominada unidad de bebida corresponde a 10 g de alcohol puro y su correlacin con las
bebidas ms frecuentemente consumidas en la sociedad se muestra en la Tabla II.

Tabla II: Equiparacin de bebidas habituales a unidades de bebida


Bebida Medida Unidades
Caa = 200 cc 1 UB
Cerveza
1 litro 5 UB
Copa = 100 cc 1 UB
Vino
1 litro 10 UB
Coac 1 copa= 50 cc 2 UB
Combinado 50 cc 2 UB
Vermut/Jerez 50 cc 1 UB

Tabla III: Clasicacin de la OMS de riesgo alcohlico segn consumo


Hombre Mujer Intervencin Papel equipos de atencin primaria
Riesgo bajo < 17 UB/sem < 11 UB/sem Prevencin 1 Educacin y apoyo

28 UB/sem 17 UB/sem
Consumo de
riesgo Intervencin Identicacin asesoramiento
Presencia de trastornos breve consejo breve y seguimiento
Consumo nocivo
relacionados con el alcohol
Riesgo alto
(Sndrome de DSM-IV Tratamiento Identicacin asesoramiento
Dependencia de CIE-10 especializado derivacin y seguimiento
Alcohol)
38
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

2.3.- SUSTANCIAS ADICTIVAS Y RIESGOS


RIESGOS DERIVADOS DEL CONSUMO DE SUSTANCIAS
Se presentan en la siguiente tabla, de una forma esquemtica, los principales efectos sobre la salud por
el consumo de las drogas que ms frecuentemente se encuentran en la sociedad (tabla IV). (INRS) (17)

Tabla IV. Efectos frecuentes del consumo de ciertas drogas


NOMBRE DE SUSTANCIA RIESGO
CNCER DE PULMN, VEJIGA BRONQUITIS, ASMA; PATOLOGA
TABACO
CARDIOVASCULAR
DISMINUCIN DE LA VIGILANCIA Y DE LOS REFLEJOS. PRDIDA DE
ALCOHOL
CONTROL: VIOLENCIA-ACCIDENTE COMA ETLICO, HEPATOPATAS
EN FUNCIN DEL CONSUMO: SOMNOLENCIA; ALTERACIONES DE
MEDICAMENTOS
COMPORTAMIENTO, MEMORIA, MOVIMIENTO
ALTERACIN DE LA VIGILANCIA, CAMBIOS DE HUMOR, ALTERACIONES
CANNABIS DE LA PERCEPCIN, ALUCINACIONES VISUALES, PATOLOGA
PSIQUITRICA. CNCER DE VAS AREAS; DIGESTIVAS
EN FUNCIN DE LA SUSTANCIA CONSUMIDA: ALUCINACIONES;
OTRAS DROGAS y
VIOLENCIA; DISMINUCIN DE LA VIGILANCIA; PATOLOGA CARDIACA;
OPIACEOS
PATOLOGA INFECCIOSA

3.- ADICCIONES SIN SUSTANCIA


Existen hbitos de conducta, en apariencia inofensivos, que se convierten en adictivos. Ciertas conductas
problemticas pueden considerarse psicopatologas similares a las que sufren los farmacodependientes.
La adiccin est determinada en funcin del grado de interferencia en las relaciones.
Las adicciones psicolgicas ms comunes son:
Adiccin al Trabajo
Adiccin a Nuevas Tecnologas de la Informacin y Comunicacin (TIC)

39
Adiccin al Juego 3.2.- ADICCIN A NUEVAS TECNOLOGAS DE
LA INFORMACIN y COMUNICACIN.
Adiccin al Sexo
La Adiccin a las Nuevas Tecnologas es la
Adiccin al Ejercicio Fsico
conducta obsesiva compulsiva que un indivi-
duo desarrolla por medio del uso excesivo de
3.1.- ADICCIN AL TRABAJO aparatos tecnolgicos provocando un deterio-
ro en los componentes biolgico, psicolgico y
Robinson (2000) dene la adiccin al trabajo social. (Pelez 2009).
como un desorden obsesivo compulsivo que
se maniesta por la auto exigencia o auto
imposicin a las demandas, una incapacidad 3.3.- ADICCIN AL JUEGO
para regular los hbitos de trabajo, y ocupar-
La ludopata consiste en un trastorno en el
se de l en una forma excesiva excluyendo las
que la persona se ve obligada, por una urgen-
dems actividades de la vida (18).
cia psicolgicamente incontrolable, a jugar,
En la sociedad existe una elevada exigencia de forma persistente y progresiva, afectando
en el mundo laboral. El perl de la trabajado- de forma negativa a la vida personal, familiar
ra o trabajador que se busca desde el mbito y vocacional (21).
empresarial es el de una persona con gran
Ha sido incluido nalmente dentro de la cate-
compromiso laboral y, dedicacin y aunque
gora de Trastornos relacionados con sustan-
las adicciones en general son mal vistas, en
cias y trastornos adictivos (22).
este caso tiene unas connotaciones positivas
-trabajar duro est bien visto- con refuerzos
socio-laborales y econmicos (15).
El Instituto Nacional de Seguridad e Higiene
en el Trabajo seala que la adiccin al traba-
jo representa un dao psicosocial emergente.
(19)
El 8% de la poblacin activa espaola dedica
ms de 12 horas al da a su profesin para
huir de sus problemas personales, segn un
informe de la Organizacin Internacional del
Trabajo (OIT). (20)

40
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

5. PLAN DE PREVENCIN PLAN DE PREVENCION

DE LAS ADICCIONES EN LAS


EMPRESAS DE LA COMUNIDAD
AUTNOMA VASCA
Un plan de prevencin de riesgos laborales es un documento que
establece y formaliza la poltica de prevencin de una empresa con
sus objetivos en prevencin, dene la asignacin de responsabili-
dades y funciones a los distintos niveles jerrquicos de la empresa
en lo que se reere a la prevencin de riesgos laborales, puede re-
coger la normativa, la reglamentacin e incluye los procedimientos
operativos, evaluacin de riesgos, plan de emergencia, planicacin
preventiva, etc (23).
El plan constituye, por tanto, una recopilacin estructurada de las
normas, criterios, procedimientos, instrucciones, acciones y reco-
mendaciones con el n de asegurar la buena gestin del conjunto
de factores que inuyen en la prevencin de riesgos laborales y en
la coordinacin con el resto de actividades de la empresa, teniendo
en cuenta los objetivos jados por la direccin.
La necesidad de desarrollar un plan de prevencin especco de las
adicciones en la empresa puede surgir por parte de:
Las trabajadoras y los trabajadores o sus representantes como
individuos que estn expuestos a riesgos (condiciones de tra-
bajo, complejidad de la tarea, temporalidad, etc.).
La empresaria y empresaria y empresario que sufre las con-
secuencias negativas de dichos consumos (riesgos a terceros,
alteracin del clima social en la empresa, responsabilidad de
los accidentes de trabajo, etc.)
el servicio de prevencin como un objetivo de prevencin.

41
Independientemente de donde surja la necesidad de crear un plan de prevencin de adicciones en la
empresa, la direccin, como ltimo responsable de la prevencin dentro de la empresa, comunicar la
decisin de crear una poltica de prevencin de adicciones, tras una reexin conjunta de todas las partes
implicadas.
El objetivo de dicho plan, como en cualquier programa preventivo, es que las personas sin adicciones de
riesgo se mantengan as y las personas enfermas con consumos de riesgo y/o conductas adictivas sean
detectadas lo ms tempranamente posible para un abordaje correcto de su situacin
Para el desarrollo de dicho plan es necesario establecer una serie de pasos, como por ejemplo:
1.- Creacin un grupo de trabajo.
2.- Estudio de la situacin en la empresa.
3.- Proponer y desarrollar una poltica prevencin de las adicciones en la empresa
4.- Declaracin formal del proyecto
5.- Desarrollo de un sistema de seguimiento y evaluacin.
En los siguientes apartados se desarrolla cada uno de estos pasos, mostrando aquellos aspectos que
se considera que deben estar incluidos en un plan de prevencin de adicciones. No pretende ser un
desarrollo exhaustivo, pero s que puede servir de ayuda a la hora de plantear sobre qu factores se debe
actuar para conseguir minimizar o eliminar el problema.

42
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

43
44
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

1.- Creacin de un grupo de trabajo para la empresas pequeas la responsabilidad del pro-
elaboracin de un Plan de Actuacin. grama recaer sobre un lder, incluso en estas
empresas con recursos humanos ms escasos se
El grupo de trabajo estar conformado por todos
pueden plantear alternativas para el desarrollo del
aquellos agentes que tengan una relacin directa
plan como asociaciones gremiales, asociacin de
o indirecta con la prevencin en la empresa:
empresas ubicadas en un mismo polgono o em-
Responsable de la empresa. presas que tengan concertadas las vigilancia de la
Personal de recursos humanos salud con el mismo Servicio de Prevencin Ajeno.
Delegadas y delegados de prevencin Se necesitan dos condiciones para el correcto
funcionamiento del grupo:
Miembros del comit de seguridad y salud
Un compromiso de trabajo por parte de to-
Responsable de Vigilancia de la salud
dos los miembros del grupo
Servicio de Prevencin
Una persona que ejerza el liderazgo dentro
Responsable de formacin del grupo, independientemente del tamao
Jurdicos, etc. de la empresa, con las siguientes funciones:
De acuerdo con lo que establece la Ley de pre- Dinamizar el trabajo
vencin de Riesgos Laborales. 31/1995, todos los Liderar el grupo
agentes mencionados tienen importantes funcio-
nes y responsabilidades en el desarrollo de una Gestionar las dicultades
poltica de prevencin incluyendo la prevencin Coordinar la puesta en marcha y desarro-
de las adicciones en la empresa, y ser funda- llo del programa.
mental para logar su implantacin.
Esta persona, que puede ser tanto de la parte
Las Trabajadoras y los Trabajadores no forman social como de la empresarial, deber tener el
parte directa del grupo de trabajo, salvo a travs apoyo tanto de las trabajadoras y los trabajadores
de sus representantes, pero se debe recordar en (o sus representantes) como del o de la respon-
cada momento y a cada trabajadora y trabajador sable de la empresa.
la importancia que l tiene en el proceso.
El tamao del grupo de trabajo vendr determi-
nado por el tamao de la empresa, pero no se Roles de cada miembro del grupo de trabajo
aconseja, aunque sean grandes empresas, que Empresaria o Empresario como responsa-
est formado por ms de 10 personas (24). En las ble mximo de la prevencin debe asumir

45
que para el xito de cualquier plan de pre- El servicio de prevencin debe promover la
vencin en la empresa es necesaria la im- gestin integrada de la prevencin en la em-
plicacin por parte de la direccin. presa, evaluar los riesgos, analizar el am-
biente y las condiciones de trabajo, vigilar la
Comit de Seguridad y Salud tiene funcio-
salud de las personas trabajadora, mante-
nes de prevencin de riesgos y control de las
ner registro de datos ambientales y sanita-
condiciones de trabajo. Debe trabajar para
rios, proporcionar formacin e informacin,
modicar aquellas condiciones de trabajo y
recomendar adaptar los puestos de traba-
seguridad que se consideran factores favo-
jo, coordinarse con el sistema nacional de
recedores de adicciones.
salud y prestar los primeros auxilios.
Delegada o Delegado de prevencin tiene
La primera tarea del grupo de trabajo ser
dos funciones fundamentales:
comunicar a todo el personal la intencin
- por un lado proporcionar informacin y de crear un plan de actuacin de prevencin
apoyo ante la demanda de una compaera de las adicciones en la empresa. Dejar claro
o compaero. que se trata de desarrollar un programa de
- por otra parte colaborar en la elaboracin, prevencin que concierne a todos los indi-
negociacin y puesta en marcha de un viduos y no slo a aquellos afectados por el
Plan de Prevencin (25). consumo problemtico de alguna sustancia
u otra adiccin.
Las delegadas o delegados son personas
ms accesibles para que las trabajadoras o
trabajadores con problemas les hagan una 2.- ESTUDIO DE LA SITUACIN EN LA EMPRESA
consulta.
Un trabajo necesario, previo a la implantacin del
El comit de empresa: es un agente de pre- plan de prevencin de adicciones en la empresa,
vencin que debe ofrecer informacin a las es conocer las caractersticas de sta. Son facto-
personas trabajadoras acerca de los proble- res determinantes el entorno socio econmico,
mas que originan las adicciones en el medio donde est ubicada, as como el sector de pro-
laboral, promoviendo hbitos saludables, duccin al que pertenezca, tamao, las caracte-
dando a conocer el programa de actuacin rsticas de la poblacin trabajadora, condiciones
negociando e incluso detectando y abordan- e instalaciones de trabajo, actividad sindical, etc.
do precozmente aquellos casos suscepti-
bles de intervencin.

46
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

2.1.- EVALUAR COSTE / BENEFICIO El cambio del resultado de estos parmetros


puede servir posteriormente como indicadores
Es muy difcil estimar el coste que las adicciones
del resultado del programa (26).
suponen a una empresa.
Entre ellos estn:
2.2.- ANLISIS PREVIO DEL CONTEXTO LABORAL
Costes Directos
2.2.1.- PUNTO DE PARTIDA
Coste del programa de prevencin en todas
sus reas: Los miembros del grupo tienen que tener cono-
cimiento de las caractersticas propias de la em-
Recursos humanos empleados para for-
presa, as como de los riesgos intrnsecos de sta
macin, informacin y supervisin.
y los efectos negativos que las adicciones produ-
Ayuda a la persona trabajadora (antes Pro- cen en el trabajo, para poder abordar el progra-
grama de Ayuda al Empleado, PAE) ma de forma eciente y dar soluciones espec-
Adecuacin de los puestos de trabajo, etc. cas a sus situaciones concretas.

Costes indirectos por: Qu piensan las personas trabajadoras con


respecto:
Absentismo (IT y ausencias del puesto). - al abuso de drogas
Dicultad para la rotacin o cambio de - a la implantacin de programas de preven-
puestos. cin de adicciones en la empresa.
Contratacin por sustitucin de bajas. Qu tipo de sustancias se consumen y en
Disminucin del rendimiento y actuaciones qu cantidades.
incorrectas. Cules son los patrones de consumo.
Necesidad de mayor supervisin del traba- Puntos dbiles o problemticos en la em-
jo realizado. presa.
Deterioro de la imagen de la empresa Disponibilidad de alcohol/drogas en la em-
Daos a equipos o productos. presa.
Se puede consumir?
Responsabilidad legal (sobre el individuo y
sobre terceros). Dnde?
Cundo?
Incremento de la conictividad interna.
Reglas?

47
Actuacin de la empresa ante consumos 2.2.2.- ENTORNOS FAVORECEDORES PARA LAS
problemticos previos ADICCIONES
Cmo se ha actuado? En la generacin de las adicciones estn impli-
Se hace diferencia entre consumo de al- cados diferentes factores. El fenmeno de las
cohol y otras adicciones? adicciones se presenta como un fenmeno so-
Quin ha intervenido? Direccin, depar- cial, que aparece en el proceso de adaptacin
tamento de personal, servicio mdico, etc. del individuo a una sociedad en continuo cambio.
Esta valoracin se puede realizar mediante una Se puede decir que la probabilidad de que una
encuesta annima al personal trabajador (25), en persona llegue a ser adicta est ntimamente re-
medianas o grandes empresas principalmente, lacionada con los factores de riesgo y proteccin
respetando la condencialidad y que aportan in- que tenga. Ante similares factores de riesgo que
formacin sobre: un individuo desarrolle o no una adiccin depen-
der de si dispone o no de sucientes factores
La opinin sobre el uso y abuso de sustan- protectores que amortigen a los factores de
cias adictivas. riesgo favorecedores de adiccin y viceversa.
Nivel de informacin sobre los problemas A continuacin se mencionan distintos factores
que genera el consumo excesivo o indebido. implicados que pueden tener relacin con las
Actitud ante dichos problemas y grado de to- adicciones, siendo ms exhaustiva la enumera-
lerancia hacia los consumos. cin de factores laborales ya que son el objeto de
esta gua y donde se debe actuar desde el mbito
Se debe insistir que un plan de prevencin de
de la empresa (27).
adicciones no se dirige slo a las personas adic-
tas sino a todo el personal.
La realizacin de la encuesta tiene unos efectos 2.2.2.1.- Entorno extra-laborales
colaterales positivos: Existen una serie elementos tanto propios del
Servir de motivacin para implicarse y individuo como de su entorno socio-familiar que
apoyar el desarrollo del programa. pueden favorecer el riesgo de desarrollar una
adiccin a lo largo de la vida y repercutir en un
Permitir que se normalice el hablar de las
momento dado en el desarrollo de su actividad
adicciones en el entorno de las empresa.
laboral.
Sociales

48
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

Falta de recursos econmicos. Entre las situaciones laborales o efectos y sen-


Tolerancia social hacia el consumo. saciones relacionados con el trabajo que podran
tener inuencia, junto con el entorno familiar y
Carencia de relaciones sociales.
social, en los problemas de adiccin de las per-
Entorno de amistades consumidoras. sonas trabajadoras estn:
Familiares - Acceso o presencia de sustancias adictivas en
Problemas econmicos. la empresa
Ambiente familiar deteriorado. - Presin social para beber, tomar droga, jugar,
Permisividad y consumo en el entorno fa- etc. en el trabajo
miliar. - Viajes de trabajo/ separacin del entorno ha-
Dicultades para la conciliacin. bitual
Personales - Falta de supervisin
Personalidad previa: baja autoestima, baja - Stress en el trabajo
tolerancia a la frustracin, carencia de au- - Trabajo precario y riesgo de desempleo
tocontrol. - Trabajo montono y/o repetitivo
Dicultades interpersonales: falta de ha- - Trabajo por turnos, trabajo nocturno, largos
bilidades sociales, falta de autocontrol. periodos de trabajo
Soledad e insatisfaccin personal. - Trabajos con continuos cambios de lugar y/o
Acontecimientos vitales generadores de es- supervisin
trs (duelo, enfermedad familiar, rupturas...) - Trabajo desde casa
- Aislamiento
2.2.2.2.- Entorno laboral - Trabajos poco considerados por la sociedad
- Comidas de negocios
Determinadas condiciones de trabajo pueden
contribuir a los problemas de adiccin: una per- - Falta o pobre comunicacin
sona, ante una determinada situacin, entorno, - Baja satisfaccin en relacin al trabajo
sensacin, y/o efecto laboral, podra recurrir a - Cultura del lugar de trabajo
determinadas actuaciones para enfrentarse a - Alta responsabilidad
ella y una de ellas es el consumo de una sustan-
- Malas condiciones de trabajo (trabajo ruidoso,
cia adictiva o la cada en una conducta adictiva (o
sucio, peligroso, de estrs trmico, etc.)
el incremento de una adiccin previa) (28).

49
-Fatiga 2.2.3.- ENTORNOS PROTECTORES DE LAS
-Periodos de inactividad o aburrimiento ADICCIONES
-Trabajo fsico Se debe tener en cuenta que el trabajo tambin
-Efectos sobre el SNC por exposicin a deter- genera un entorno protector frente a las adiccio-
minadas sustancias nes, que hay que consolidar en la empresa. En
muchas ocasiones la actividad laboral ser un
-
elemento importante en la rehabilitacin del in-
Como se puede observar estas situaciones, efec- dividuo ya que el trabajo en s genera:
tos o sensaciones en el trabajo no son excluyen-
Acceso a una estabilidad econmica vitales
tes las unas de las otras, si no que pueden estar
para la supervivencia, el desarrollo de las
interrelacionadas y ser consecuencias unas de
personas y familias
las otras.
Autorrealizacin y reconocimiento
Para controlar y/o minimizar los riesgos asocia-
dos con el trabajo y con ello las situaciones de Creatividad y desarrollo personal
riesgo y los efectos y sensaciones relacionadas
Seguridad y previsin social ante la enfer-
con los riesgos presentes, la herramienta de la
medad o el accidente.
que se dispone es la evaluacin de riesgos. Es-
tos riesgos estarn asociados a unos factores de Establecimiento de relaciones interperso-
riesgo dependientes de la instalacin, el puesto, nales
la tarea, los equipos y productos utilizados, los Desarrollo de habilidades y destrezas per-
requerimientos del trabajo, la organizacin del sonales
trabajo y la empresa, etc. y con la propia persona
trabajadora. Crecimiento personal.
Estos factores de riesgo tambin se pueden cla-
sicar en factores de riesgo relacionados con la 2.3.- RECURSOS
seguridad en el trabajo, la higiene industrial y/o
ergonoma y psicosociologa laboral, sta ltima Determinar los recursos disponibles por la pro-
de gran importancia ya que, como ocurre en el pia empresa: humanos, materiales y econmi-
entorno extralaboral, existe un gran componente cos, para garantizar la viabilidad del proyecto.
psicosocial en las situaciones, efectos o sensa- Los recursos humanos seran los que for-
ciones que pueden llevar a tomar como mecanis- man el grupo de trabajo as como personas
mo de defensa una adiccin. externas a este que colaboren en acciones
concretas del mismo.

50
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

Recursos materiales divulgativos, formati- Verde: donde se encuentran la mayora del


vos o tecnolgicos necesarios para el desa- colectivo, que no consumen o consumen
rrollo de las actividades. espordicamente (no tienen problemas de
consumo abusivo). A esta poblacin va diri-
Recursos econmicos para cubrir los gas-
gida la prevencin primaria
tos originados en la implantacin y desarro-
llo del programa. Es necesario saber qu Naranja: zona de transicin, por lo que pue-
proyectos pueden ser abordados por la em- den existir consumos problemticos con
presa y determinar hasta donde se pueden consecuencias negativas en la actividad la-
llegar los objetivos con los recursos desti- boral. Esta franja representara al 8 -10% de
nados. la poblacin trabajadora, a la que se diri-
giran las actuaciones de prevencin secun-
daria.
3.- PROPONER UNA POLTICA DE PREVENCIN
Rojo: el consumo es conocido. Representa-
DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA
ra alrededor del 3% de la poblacin activa.
3.1.- DEFINIR OBJETIVOS A este colectivo se dirigen las acciones de la
Los objetivos del plan de prevencin de adiccio- prevencin terciaria.
nes sern determinados por el grupo de trabajo Anteriormente los programas que se implanta-
teniendo en cuenta los factores analizados en el ban en las empresas iban dirigidos a las perso-
punto anterior as como la legislacin vigente a nas que se encuadraban en los grupos de pre-
aplicar. Debern ser cuanticables para poder vencin secundaria y terciaria. Con los aos se
hacer medicin y seguimiento de los mismos. ha pasado, de buscar soluciones individuales a
problemas concretos, a dirigir actuaciones ms
generales sobre la prevencin primaria, siendo el
3.2.- DESARROLLO DEL PLAN DE ACTUACIN objetivo primordial que las personas trabajado-
Al ser un programa preventivo tendr unos obje- ras situados en esta zona no deriven hacia con-
tivos tanto para la prevencin primaria, secunda- sumos o conductas adictivas.
ria o asistencial como terciaria o rehabilitadora.
La OIT (29) categoriza la prevencin en funcin de
la existencia o no de consumo por parte de las
personas trabajadoras en tres franjas utilizando
el smil de un semforo:

51
52
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

3.2.1.- PREVENCION PRIMARIA - Jornadas o charlas informativas programa-


das con los trabajadores o invitando a exper-
La prevencin primaria va dirigida a toda la plantilla.
tos exteriores a la empresa para divulgacin
Su objetivo es eliminar los factores de riesgo tanto
del tema. En empresas pequeas se puede
de origen laboral como extra laboral. Los puntos
bien concertar con el servicio de prevencin
fundamentales a tratar son: informacin y sensibi-
jornadas formativas para varias empresas o
lizacin, pautas de consumo, evaluacin de riesgos
facilitar informacin sobre actividades que
(modicar condiciones socio laborales negativas).
oferten los ayuntamientos, centros de salud
o asociaciones que trabajan la problemtica
3.2.1.1.- Informacin y sensibilizacin de las adicciones.

El objetivo es:
- Dar informacin realista y objetiva sobre las 3.2.1.2.- Pautas de consumo
drogas y sus consecuencias. Cada empresa decidir cul es su objetivo, pero,
- Delimitar la inuencia que las adicciones en general, el objetivo de estos programas es el
tienen sobre los accidentes de trabajo y en- consumo CERO o NO CONSUMO en horas de tra-
fermedades profesionales. bajo y periodos de comida.

- Explicar los objetivos del programa y modo Se debe respetar la libertad individual de cada
de acceder al tratamiento de los individuos persona trabajadora de tener consumos respon-
que voluntariamente as lo deseen. sables fuera del horario laboral, siempre que, a
su llegada al puesto de trabajo, sus condiciones
- Explicar las garantas laborales de las per- fsicas y mentales sean las ptimas para el desa-
sonas que acepten acceder al programa, as rrollo de sus tareas.
como las posibles medidas disciplinarias que
en caso de no aceptar ayuda y seguir generan- Se deber denir el uso de cada sustancia, ya que
do infracciones, pueda imponer la empresa. legislativamente tienen un tratamiento diferente:

Esta campaa se puede llevar a cabo mediante: Tabaco. Desde Enero del 2011 la legislacin pro-
hbe el consumo en lugares de trabajo.
- Campaas grcas: carteles, anuncios en
zonas visibles. Publicacin en revistas in- Alcohol. Preguntas a responder en cada empresa:
ternas de la empresa, folletos informativos - se prohbe el consumo de alcohol en luga-
y vdeos, tanto en formato tradicional como res y horarios de trabajo ejemplo: comedo-
por e-mail. res de empresa?

53
- En casos excepcionales de celebraciones, conveniente, dentro del programa de lucha con-
das de puertas abiertas, se permitir el tra la adiccin en la empresa integrado dentro
consumo moderado, mediante autorizacin del plan de prevencin, poner especial atencin
escrita? en estudiar la existencia de situaciones de traba-
jo normalmente, junto con otros condicionantes,
Medicamentos. Se prohbe la introduccin y con-
relacionadas con este problema y poner las me-
sumo de estimulantes o tranquilizantes, excepto
didas preventivas oportunas para evitar que esa
aqullos para consumo estrictamente personal
situacin se manieste, si es posible.
e indicados bajo receta mdica.
Adems, no hay que olvidar que estar bajo los
Drogas ilcitas. Queda totalmente prohibido por-
efectos de una adiccin puede afectar al desarro-
tar, consumir y tracar con cualquier droga ilcita
llo de cualquier actividad, por lo que, en la eva-
en el lugar de trabajo.
luacin de riesgos, deber ser considerado como
Deber estar denido y escrito que har la em- un factor de riesgo el hecho de que algn miem-
presa en el caso de incumplimiento de las nor- bro del personal pudiera estar bajo los efectos de
mas establecidas, tanto a nivel interno como las una adiccin.
reguladas por ley.

3.2.2.- PREVENCION SECUNDARIA


3.2.1.3.- Evaluacin de empresa.
El objetivo fundamental es evitar que el consu-
La evaluacin de riesgos de cada empresa per- mo se estructure como adiccin. Para ello se
mite conocer los riesgos presentes en una em- intentar minimizar el nmero de personas con
presa, qu factores estn relacionados con ellos problemas de adicciones, evitar los deterioros a
y denir medidas preventivas para evitar que di- la salud que stas producen, y conseguir una de-
chos riesgos se maniesten. teccin precoz y canalizacin del problema para
Esta actividad, enfocada a mejorar las condi- su solucin.
ciones de trabajo, tendr una inuencia muy
importante en el riesgo de adiccin que podra
3.2.2.1.- Programas de formacin e informacin
presentar parte de la poblacin trabajadora, ya
que el consumo de sustancias o la prctica de Se intensicarn los programas de formacin e
una conducta adictiva puede ser un mecanismo informacin desarrollados en la prevencin pri-
de defensa frente a determinadas efectos del maria. Se facilitarn actitudes de apoyo en la em-
trabajo. Con el n de evitar este problema, sera presa, de forma que la persona con problemas

54
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

de adicciones pueda pedir ayuda en una fase cogidas de una reunin de expertos de la OIT en
inicial del problema de forma voluntaria con la Noruega en 1993, pero con total vigencia en el
colaboracin del entorno. momento actual (30).
Las intervenciones breves realizadas por el per- A la hora de plantear el uso de pruebas anal-
sonal sanitario del servicio de prevencin tienen ticas para la deteccin del consumo de sustan-
una gran utilidad. Estas intervenciones van dirigi- cias como alcohol y otras drogas por las perso-
das a intentar un cambio en los hbitos de consu- nas trabajadoras, hay una serie de cuestiones
mo, se realizan de forma personalizada y tienen de orden jurdico y ticas que hay que responder
unas caractersticas especcas para que sean previamente. Las respuestas dadas a estas cues-
efectivas: tiones debern quedar por escrito, aclarando sus
objetivos y las normas y las disposiciones aplica-
Se debe dar siempre un mensaje positivo,
bles, as como los derechos y responsabilidades
evitando la posibilidad de generar ansiedad.
de todas las partes.
Se debe ofrecer una informacin clara y
La OIT 1996 (29) considera que las inquietudes
concreta sobre los riesgos que el consumo
con respecto a las consecuencias del consumo
de la droga pueden ocasionar.
de alcohol y de otras drogas en el lugar de trabajo
Se debe establecer una negociacin con el deberan estudiarse en el marco de una estrate-
afectado para conseguir una reduccin del gia global. Si se considera que las pruebas cons-
consumo. tituyen uno de los elementos de esta estrategia,
Se le aportar toda la informacin que pre- debern examinarse tanto los resultados desea-
cise de apoyo mediante material grco, es- dos como los efectos no deseados.
crito Entre los resultados que se desean obtener se
Se realizar un seguimiento con el objetivo destaca:
de potenciar las actitudes positivas. Una contribucin al desarrollo de un pro-
grama global destinado a reducir los posi-
bles riesgos y mejorar la seguridad y la sa-
3.2.2.2.- Test de despistaje o deteccin de con- lud.
sumos
Un programa global de productividad y de
El uso de pruebas para deteccin de drogas es garanta de calidad que prevea la reduccin
muy controvertido y de difcil abordaje. Las re- del absentismo.
exiones realizadas sobre este tema estn re-

55
Entre los resultados no deseados se destaca: mdico, el cual deber estudiar los antecedentes
mdicos, sopesar las razones que puedan expli-
Un deterioro del ambiente de trabajo causa-
car el resultado positivo de la prueba y someter
do por el temor, la desconanza, el antago-
al interesado a un examen mdico. Se puede dar
nismo entre la direccin y los trabajadores,
el caso de que la positividad sea consecuencia de
la falta de franqueza y el control de la socie-
un medicamento recetado. Si se diese esta situa-
dad.
cin, la prueba ser considerada negativa y, por
El incumplimiento de normas jurdicas y ti- lo tanto, no se debern tomar otras medidas (OIT,
cas. 1996).
La violacin de la condencialidad. Para tomar la decisin de la necesidad de rea-
Los perjuicios que sufren las personas por lizar las pruebas ser determinante el tipo de
culpa de errores en las pruebas. trabajo que se realiza. De nuevo, se recuerda el
derecho a la intimidad de la persona trabajadora,
La disminucin de la seguridad del empleo. prevaleciendo este derecho sobre la necesidad
Para la aplicacin de dichas pruebas en primer de realizar las pruebas.
lugar se reconoce como esencial el respeto a Si, una vez vericado, el resultado se da como
los derechos de los trabajadores, con especial positivo, la actuacin posterior deber estar en-
referencia a la condencialidad de los datos, as marcada en un plan global de actuacin, por lo
como la integridad fsica que han de respetarse que el primer paso ser el de alentar al perso-
conforme a la legislacin, la jurisprudencia, las na trabajadora a que recurra a los servicios de
normas y los valores nacionales e internaciona- asesoramiento o programas de tratamiento o de
les. autoayuda.
En segundo lugar se deende la posibilidad de Otro de los derechos que se deende es el de no
negativa por parte de la persona trabajadora a discriminacin, al indicar que habra de adoptar
someterse a las pruebas y no se debe considerar las medidas necesarias para evitar que las prue-
como consumidores de drogas o alcohol a los bas tuviesen consecuencias potencialmente dis-
empleados que se nieguen a someterse a ellas. criminatorias (OIT, 1996).
Si como consecuencia de la aplicacin de dichos En relacin con el carcter condencial de las
test se obtuviera un resultado positivo, ste no pruebas, la OIT sostiene la necesidad de estable-
permite clasicar automticamente a una per- cer normas para proteger la intimidad de los tra-
sona como consumidor de droga. Los resulta- bajadores y asegurar la condencialidad de los
dos deben ser corroborados por un especialista resultados, considerando esencial:

56
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

mantener secreta la identidad del persona - las probabilidades de que el consumo de va-
trabajadora; rias sustancias afecte el comportamiento en
el lugar de trabajo
guardar el expediente del persona trabaja-
dora en lugar seguro; Dicho todo lo anterior, en el caso de decidir en la
empresa aplicar test de despistaje, debe existir
obtener la autorizacin expresa de la per-
un protocolo para detectar posibles consumos
sona trabajadora antes de comunicar los
indebidos siempre dentro de un plan integral de
resultados de cada prueba, con especica-
prevencin y ste debe ser:
cin de las sustancias para las que se hizo
la prueba. - Consensuado bien por el comit de seguri-
dad y salud o con los delegados de preven-
cerciorarse de que la autorizacin rmada
cin
por el persona trabajadora para permitir
que se comuniquen los resultados de sus - Debe quedar claramente establecido en qu
anlisis a terceros especique claramente supuestos se aplicarn dichas pruebas, por
las personas a las que est destinada esa ejemplo:
informacin;
Cuando se estn desarrollando o vayan a
obtener una autorizacin aparte para cada desarrollar trabajos de especial peligrosi-
una de las personas a las que se comuni- dad o que impliquen riesgos para terceros
car las informaciones acerca del persona o para ellos mismos.
trabajadora;
Cuando exista una sospecha razonable de
rmar las autorizaciones ante testigos; abuso.
comunicar a las partes interesadas las pol- Al volver de un tratamiento de desintoxica-
ticas relativas a la condencialidad del pro- cin para su control.
grama de pruebas ( OIT, 1996)
Cuando existan indicios sucientes de que
Al decidir cuales sustancias sern objeto de prue- ha contribuido o desencadenado un acci-
bas habr que tener en cuenta varios factores: dente laboral
- su prevalencia y las consecuencias del con- Cuando existan signos de alarma por indi-
sumo en el lugar de trabajo; cacin del personal sanitario de atencin
primaria.
- las probabilidades de que el consumo de va-
rias sustancias daen la salud;

57
- Se garantizar la aplicacin igualitaria a to-
das las categoras profesionales.
- Un resultado positivo no puede ser utilizado
como causa de sancin o de despido.

3.2.2.3.- Adicciones sin sustancias


Teniendo en cuenta que se trata de un riesgo
emergente existen dicultades para disponer de
una herramienta de diagnstico able y validada
para la deteccin temprana de estas patologas
en el medio laboral.

3.2.2.4.- Protocolo de actuacin en intoxicacin


aguda
Se desarrollarn protocolos de actuacin para los
casos de que un individuo manieste signos de
estar bajos los efectos del consumo de drogas en
el lugar de trabajo. Se denir claramente cul
es el papel que desarrollar cada estamento de
la empresa en los procesos de deteccin, diag-
nstico, tratamiento, evaluacin y reinsercin. Se
denirn claramente las medidas disciplinarias,
que sern conocidas por todo el personal de la
empresa (31).
A continuacin presentamos una propuesta de
actuacin en estas situaciones de disfuncin
aguda.

58
Persona trabajadora con afectacin aguda de
consumo de sustancias en el puesto de trabajo

GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA


59
3.2.3.- PREVENCIN TERCIARIA cidad temporal. En muchas ocasiones se podr
compaginar el programa teraputico con la ac-
El objetivo de este programa es evitar consumos
tividad laboral, ya que as existe ms motivacin
abusivos que repercutan negativamente en la sa-
para el cambio y menos posibilidades de reca-
lud y el trabajo, pero se debe ser consciente de
das. Dependiendo de las caractersticas espec-
que se encontrarn situaciones problemticas
cas de cada situacin se puede plantear la exi-
que habr que reconducir.
bilidad en los horarios, que permitan compaginar
En este punto las acciones irn encaminadas al tra- las sesiones de tratamiento y la actividad laboral.
tamiento y rehabilitacin de los trabajadores enfer- Se deben prever posibles ajustes, tanto de hora-
mos intentado reducir los riesgos y los daos. rios como de puestos de trabajo, para facilitar el
xito del tratamiento.

3.2.3.1.- Acceso a las ayudas especializadas En el caso que la persona trabajadora precise un
fuera de la empresa periodo de incapacidad temporal el retorno al tra-
bajo debe ser planicado previamente. Es desea-
La empresa facilitar a la persona trabajadora la ble que existan canales de comunicacin entre el
bsqueda de ayuda especializada de forma vo- personal sanitario que trata la deshabituacin de
luntaria e individualizada. La persona trabajado- la persona trabajadora y la persona responsable
ra debe ser consciente de su responsabilidad en de la vigilancia de la salud de la empresa.
el cuidado de su salud y el riesgo que para ella,
l o para sus compaeras compaeros puede ser Respetando la voluntariedad del individuo afec-
el deterioro de sus facultades por el consumo de tado ste debera someterse a un examen de
drogas. salud tras su retorno de IT prolongada (ms de
un mes) y el servicio mdico deber emitir una
APTITUD LABORAL con todos los informes m-
3.2.3.2.- Retorno al trabajo dicos aportados por el persona trabajadora y el
conocimiento de las condiciones de trabajo y re-
En declaracin formal, que se denir en el pun- querimientos que el puesto de dicho persona tra-
to 4, rmada por la empresa, que debe ser cono- bajadora tiene (32).
cida por todas las personas trabajadoras, estar
detallada, de forma clara, cul es la posicin de Se deber facilitar el poder compaginar la rein-
la empresa ante este problema y cul va a ser su corporacin al trabajo con el mantenimiento del
actuacin. tratamiento, para minimizar el riesgo de reca-
da. Normalmente est reincorporacin se dar
No en todos los casos de deshabituacin la per- en las fases nales del tratamiento teraputico,
sona trabajadora precisar un periodo de incapa-

60
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

como un paso ms en la reinsercin del individuo las condiciones de APTO, aunque sea con limi-
enfermo a la sociedad. taciones, para la reincorporacin a su puesto de
trabajo. Se ha de tener en cuenta que en algunas
La vigilancia de la salud es un instrumento esen-
ocasiones no ser posible la reincorporacin del
cial para el seguimiento de la rehabilitacin y
individuo a su puesto de trabajo.
reincorporacin de la persona trabajadora con
consumos inadecuados de drogas. Ser la perso- El Plan Nacional sobre Drogas 2009-2012 en su
na responsable de la vigilancia de la salud en la punto 3 accin.-15 dice Impulsar el desarrollo
empresa o centro de trabajo del servicio de pre- de programas en los centros de trabajo, en los
vencin quien determinar si es preciso realizar que se incluya actuaciones protocolizadas para
adaptaciones del puesto de trabajo teniendo en iniciar tratamiento y apoyo tutelado a la reincor-
cuenta la sensibilidad especial que en ese mo- poracin al puesto de trabajo de aquellos traba-
mento tiene la persona trabajadora. Se analizar jadores con problemas de drogodependencia.
el entorno laboral modicando las situaciones de Es una idea interesante donde un responsable
riesgo. Es importante la formacin y el asesora- tutele la reincorporacin de una persona traba-
miento tanto de la persona afectada como del jadora ayudando a la adaptacin del mismo a la
grupo de trabajo para una adecuada adaptacin rutina laboral.
de todos los miembros.
En el protocolo de reinsercin se debe hacer re-
El personal sanitario del servicio de prevencin ferencia a los deberes y responsabilidades de la
deber realizar un seguimiento de la persona persona trabajadora durante el mismo. Se admi-
trabajadora valorando su evolucin. El periodo de te que, durante el proceso, el hecho de participar
seguimiento variar en cada caso, pero se acon- en un programa no signica que la persona tra-
seja un periodo de supervisin prolongado en el bajadora pueda hacer caso omiso de las respon-
tiempo. sabilidades normales de su empleo.
No se puede olvidar que existe la posibilidad de
la NO APTITUD LABORAL, que supone la imposi-
4.- ACEPTACIN DEL PROYECTO
bilidad de reincorporacin al puesto de trabajo y,
por lo tanto, la rescisin del vnculo laboral, si no El proyecto realizado por el grupo de trabajo en
existe otro puesto de trabajo dentro de la empresa el que, como se ha indicado anteriormente, esta-
donde la persona trabajadora pueda desarrollar rn todas las personas implicadas en la preven-
su actividad laboral. Por todo ello, es aconsejable cin de la empresa es un proceso participativo.
la comunicacin entre los profesionales sanita- Una vez elaborado, ser valorado por el Comit
rios para que el alta sea dada cuando se cumplan de Seguridad y Salud o, en el caso de no existir

61
ste, por las delegadas y delegados sindicales bido a que estas pueden inuenciar negativa-
o en su defecto las trabajadoras o los trabajado- mente en la seguridad y la salud de las personas
res designados o la persona responsable de PRL. trabajadoras y por lo tanto en la empresa.
En ste ltimo caso el empresaria y empresario
Esta poltica preventiva debe quedar recogida por
debe tener permanentemente a disposicin de
escrito en una declaracin formal de la empresa
las trabajadoras y los trabajadores un dispositi-
mostrando pblicamente su compromiso.
vo en medio fsico (cuaderno, panel) o virtual (e-
mail) donde se pueda aportar, proponer o hacer Esta declaracin debe recoger:
comentarios y/o buzn de sugerencias. Las lneas o directrices de actuacin.
Los derechos y deberes de las partes.
4.1.- GESTIN DE LAS SUGERENCIAS Los compromisos y objetivos que asume.
Si la propuesta de cambio de proyecto es presen- Debe informar de las intenciones de la empresa
tado por parte de la empresa ser consensuada en relacin a temas como:
con el grupo de trabajo se deber dar un plazo
en torno a dos semanas para que la parte social La condencialidad.
opine, realice sus aportaciones a travs del grupo La estabilidad en el puesto de trabajo.
de trabajo y ste a su vez lo derive a la empresa.
En el caso de NO RESPUESTA se asume como Otras cuestiones que determine cada em-
aceptado. presa.

Si la propuesta de modicacin proviene de uno o La empresaria y empresario es responsable de


ms personas trabajadoras, a travs del Servicio que cada una de las personas trabajadoras de la
de Prevencin o del grupo de trabajo, ste se lo empresa est informadas al respecto antes de la
comunicar a la empresa. La decisin de asumir entrada en vigor del documento. Debe ser entre-
por parte de la empresa la propuesta o cambio gada a cada persona trabajadora y debe poder
solicitado deber ser consensuada con el grupo ser consultada en un lugar accesible del trabajo.
de trabajo.
5.- DESARROLLO DE UN SISTEMA DE
4.2.- DECLARACIN FORMAL SEGUIMIENTO Y EVALUACIN.

La empresa ha desarrollado y consensuado una La evaluacin es un elemento indispensable para


poltica preventiva en materia de adicciones, de- el seguimiento de un programa de prevencin en
la empresa, debe continuar durante el desarro-

62
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

llo de la intervencin, pues es la nica forma de En denitiva se realizar una evaluacin tanto del
conocer si se estn ejecutando las acciones pre- cronograma como de los indicadores iniciales.
vistas y si se alcanzan los resultados esperados.
Solo un seguimiento riguroso y una evaluacin
Es tambin importante conocer cules son las
peridica de la implantacin del programa per-
actuaciones que resultan inecaces y que deben
mitirn alcanzar unos niveles adecuados del
ser revisadas o eliminadas.
cumplimiento de los objetivos previstos.
Por lo menos una vez al ao se deben evaluar los
La implantacin de un plan de prevencin de las
siguientes aspectos:
adicciones en el medio laboral es un elemento
Cmo consideran el programa una vez im- vivo y los resultados positivos o negativos de su
plantado y desarrollado tanto por la parte desarrollo servirn para potenciar o modicar
social como por los mandos de la empresa. aquellas actuaciones que as lo precisen.
El nmero de personas que utilizan los ser-
vicios ofertados y los resultados de las con-
sultas.
Valorar los efectos del programa sobre los
indicadores elegidos como pueden ser el
absentismo, produccin, ndice de acciden-
tabilidad, rotacin de personal, disminucin
de la conictividad en el departamento de
personal, etc.
Las deciencias o problemas en el desarro-
llo de las actuaciones previstas en el pro-
grama.
Determinar si han surgido nuevas realida-
des no previstas en el programa inicial.

63
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

DEPARTAMENTO DE SALUD

6. CENTROS DE AYUDA
Y ASESORAMIENTO EN LA
COMUNIDAD AUTONOMA VASCA
VICECONSEJERIA DE SALUD
DIRECCION DE SALUD PUBLICA Y ADICCIONES
C/ Donostia-San Sebastin,1
01010 Vitoria-Gasteiz
Tfnoa: 945 01 81 04
www.osakidetza.euskadi.net

En esta direccin se puede encontrar los centros actualizados que


realizan actividades en temas de adicciones tanto pblicos como
privados en el mbito de la Comunidad Autnoma Vasca.

65
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

Bibliografa referenciada

BIBLIOGRAFIA
1 Plan de Accin sobre Drogas 2009 2016, 2010. Ministerio de
Sanidad y Poltica social Delegacin del Gobierno para el Plan
Nacional sobre Drogas 2010. (http://www.pusd.msc.es/Catego-
ria2/publica/pdf/PlanAccion2009_2012.pdf)
2 VI Plan de Adicciones de la Comunidad Autnoma de Euskadi
2011 2015. Departamento de Sanidad y Consumo EJ-GV. VI Di-
reccin de Drogodependencias.
3 Polticas de Salud para Euskadi 2013 2020 .Departamento de
Salud EJGV. http://www.euskadi.net/ejgvbiblioteka.
4 Ley 7/1993, de 21 de diciembre. BOPV n4, de7 de enero 1994.
5 Iniciativas en el lugar de trabajo para prevenir y reducir los pro-
blemas causados por el consumo de drogas. Organizacin In-
ternacional del Trabajo (1988):
6 Encuesta sobre alcohol y drogas en poblacin general en Es-
paa. EDADES 2011. DELEGACIN DEL GOBIERNO PARA EL
PLAN NACIONAL SOBRE DROGAS 2011-2012, Madrid, 22 de
Enero 2013.
7 Euskadi y drogas 2012, Centro de Documentacin y Estudios del
Gobierno Vasco. http://www.euskadi.net/85-ckdrog11/es/conte-
nidos/informacion/publicaciones_ovd_euskadi_drog/es_9060/
publicaciones_ovd_euskadi_drog.html.
8 Consumo de alcohol y otras drogas en el medio laboral en Es-
paa Fernando G. Benavides, Nria Ruiz-Fors, Jordi Delcls, y
Antnia Domingo-Salvany. Gac Sanit. 2012).
9 Encuesta de Salud de la CAPV de 2013. Osakidetza www.osaki-
detza.euskadi.net/r85-pkpubl01/es/...escav13/index.
10 La ludopata (Jugando a perder) Osakidetza Diciembre 2000
Servicio Vasco de Salud Dra. Kontxi Bez Gallo.

67
11 Trastornos asociados al juego patolgico Jos Luis Garca Martnez Carmen Daz Navarro Jose A.
Aranda Romero Instituto Espaol para la Atencin a los Problemas del Juego de Azar, Madrid anales
de psicologa, 1993, 9 (1), 83-92 juego patolgico denicin.
12 CIE-10. Clasicacin Internacional de Enfermedades 10 edicin. Trastornos mentales y del compor-
tamiento. Descripciones clnicas y pautas para el diagnstico. Madrid: meditor; 1992.Organizacin
Mundial de la Salud (OMS).
13 B.O.P.V. martes 14 de julio de 1998. Ley 18/1998, de 25 de junio, Sobre prevencin asistencia e inser-
cin en materia de drogodependencia.
14 Serie e informes tcnicos 1975, n 516.Organizacin Mundial de la Salud.
15 Laboro dependencia: cuando el trabajo se convierte en adiccin. Javier Fernndez-Montalvo y Enri-
que Echebura Universidad Pblica de Navarra. Universidad del Pas Vasco 1998
16 Carta europea sobre Alcohol de la Conferencia Europea sobre Salud, Sociedad y Alcohol, convocada
por la Ocina Regional para Europa de la Oraganizacin Mundial de la Salud Paris 1995.
17 Conduites addictives et travail 2008. Durand E., Gayet C., Laborde L., Van Dewweerdt C., Farges. INRS
18 A Typology of Workaholics with Implications for Counselors. Robinsons, B.E (2000). Journal Addiction
& Offender Counseling, 21, 34-38.
19 Nota Tcnica de Prevencin 579. INSHT
20 Los nuevos riesgos emergentes y modelos de prevencin en un mundo de trabajo en transformacin
(OIT/2010
21 Juego patolgico. Ochoa, E. y Labrador, F.J. (1994). Barcelona: Plaza y Jans
22 American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th
ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing
23 Plan de prevencin de riesgos laborales, Jenaro Romero, http://www.gestiopolis.com/recursos2/do-
cumentos/fulldocs/rrhh/planpreven.htm
24 Mano a Mano. Programa de prevencin y asistencia de las drogodependencias en el medio laboral.
Salvador Llivina, T; Suelves, J.M; Pozo, J. del (2003). Plan riojano de drogodependencias y otras adic-
ciones.

68
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

25 Gua de intervencin sindical sobre drogodependencias en el mbito laboral. Disponible en: http://
www.ccoomadrid.es/comunes/temp/recursos/14/464996.pdf.
26 Drogodependencias en el lugar de trabajo. Pautas generales de intervencin desde la medicina del
trabajo. Carmen Otero Dorrego .Med Segur Trab 2011;57 suplemento1.
27 Protocolo de elaboracin de planes de prevencin en las empresas. Magdalena Morey, Xochitl Meja,
Xisca Caellas, Juan Ramn Santos, Gorka Moreno. Proyecto hombre
28 Factores de riesgo y de proteccin en el consumo de drogas en la poblacin laboral. Navarro, J.
(1999). VI Encuentro Nacional sobre drogodependencias y su enfoque comunitario. Chiclana.
29 Tratamiento de cuestiones relacionadas con el alcohol y las drogas en el lugar de trabajo. ORGANI-
ZACIN INTERNACIONAL DEL TRABAJO (1996): Ginebra OIT .
30 Principios rectores para pruebas destinadas a detectar el consumo de alcohol y de drogas en el lugar
de trabajo. Oslo (Honefoss), Noruega OIT ORGANIZACIN INTERNACIONAL DEL TRABAJO (1993)
31 Como prevenir los riesgos derivados del consumo indebido de alcohol y otras sustancias en el mbito
laboral. Bilbao: Confebask 2005
32 El alcohol y otras drogas en el mbito laboral. Una realidad que afrontar. Rafael Mayorga, Amaya
Moreno, Idoia Gonzalez. Mutua Navarra.

Bibliografa consultada
1. AA.VV. (1994): Estudio de las drogodependencias en el mundo laboral. Vitoria: GobiernoVasco.
a. , (1989): Alcohol y drogas: programas de asistencia a los trabajadores. Madrid: Ministerio de
Trabajo y Seguridad Social.
2. AGIRRE, J.I.; ASUA, J.; COTO, J.C.; DOMNGUEZ, E.; GARCA, J.M.; GONZALEZ DE AUDIKANA, M.; et
al. (1992): Drogodependencias en el mundo laboral. En Debate social ante las drogodependencias,
Euskadi 1992. Vitoria-Gasteiz: Servicio de Publicaciones del Gobierno Vasco (167-215).
3. ARANA, X; GERMAN I; consumo de drogas: Repercusiones socio-jurdicas en el mbito Laboral. www.
ivac.ehu.es/p278.../es/.../cv%20German-Arana.indd.pdf

69
4. ALHAMBRA PREZ, M.C.P.; SEGURA ABAD, L.J. (2001): El alcohol: cuestiones jurdico
mdicas:(aspectos civiles, penales, administrativos y laborales; jurisdiccin de menores; valoracin
de la prctica mdico-forense). Granada: Comares.
5. BEH thmatique10 mars 2009 / no 10-11. Femmes et addictions http://www.invs.sante.fr/
beh/2009/10_11/beh_10_11_2009.pdf.
6. Benavides, F; Ruiz-Fors, N; Delcls, J; Domingo-Salvany, A. Consumo de alcohol y otras drogas en
el medio laboral en Espaa .Gaceta Sanitaria Vol. 27. Nm. 03. Mayo 2013 - Junio 2013
7. CABARCA, M.; FERNNDEZ DVILA, S. (Trad.) (2003): Problemas relacionados con el alcohol y las
drogas en el trabajo: el cambio hacia la prevencin. Madrid: Ministerio de Trabajo y Asuntos Sociales,
Subdireccin General de Publicaciones.
8. CAPORALINI A, YENNERICH, VLEZ M, GONZLEZ E. Manual de prevencin de adicciones en el
mbito laboral conocer y prevenir un enfoque interdisciplinario, Bs.As.
9. CARBONELL, J.C.; GONZLEZ, J.L. (1996): Comentarios al Cdigo Penal de 1995, Vives Antn, T.S.
(coord.), Valencia, Tirant lo Blanch.
10. CAIZARES, F.I., ET AL., Manual para la prevencin de drogodependencias y adicciones en el mbito
laboral, manual para la prevencin laboral de drogodependencias y adicciones en el ambito laboral,
JUNTA DE ANDALUCIA. COMISIONADO PARA LA DROGA, SEVILLA, 2004,
11. CASTAO, V., MARTINEZ, P., Buenas prcticas para la reinsercin sociolaboral de la poblacin de
mujeres ex consumidoras, FUNDACION ATENEA, MADRID, 2010,
12. CENTER CANADIEN DHYGINE ET SCURITE AU TRAVAIL. Abus de substances en milieu de travail.
http://www.cchst.ca/oshanswers/psychosocial/substance.html.
13. CC.OO. (1989): La actitud de las empresas espaolas ante el alcohol y otras drogas. Madrid: CC.OO.
14. , (2001): Estrategias de acercamiento en drogodependencias. Paso a paso. Madrid: Secretara
Confederal de Medio Ambiente y Salud Laboral de CC.OO.
15. , (2002): Orientaciones sobre intervencin sindical en drogodependencias, Madrid, Secretara
Confederal de Medio Ambiente y Salud Laboral de CC.OO.
16. , (2003): Alcohol y drogas en el lugar de trabajo, Madrid, Secretara Confederal de Medio Ambiente
Salud Laboral de CC.OO.

70
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

17. , (2004): Encuentro Sindical sobre drogodependencia. Una visin global. Madrid: Secretara Con-
federal de Medio Ambiente y Salud Laboral de CC.OO.
18. , (2006): Percepcin y actitud de las empresas espaolas ante el alcohol y otras drogas. Madrid:
ISTAS.
19. CONFEBASK (2005): Cmo prevenir los riesgos derivados del consumo indebido de alcohol y otras
sustancias en el mbito laboral. Bilbao: Confebask.
20. Conference sur alcool, drogues et prevention en milieu professionnel : quels enjeux, quels des
pour les gouvernements, lentreprise et les personnel ? Conseil de lEurope 14/15 mai 2012
21. CONSEJERA DE SANIDAD DEL GOBIERNO DE CANARIAS ms vale prevenir Gua de prevencin de
adicciones en el mbito laboral http://www2.gobiernodecanarias.org/sanidad/dgad/documentacion/
201107Masvaleprevenir.pdf
22. CONSEJO DE LA UNIN EUROPEA (2002): Resolucin sobre una nueva estrategia comunitaria de
salud y seguridad en el trabajo (2002-2006). Consejo de la Unin Europea.
23. Convention collective de travail n 100. Une politique prventive en matire dalcool et de drogues
dans lentreprise . Conseil national du Travail. Bruxelles 2009 http://www.coe.int/t/dg3/pompidou/
Source/Activities/Workdrug/DocumentBelgeCNT.pdf
24. COTO, J.C.; DE PABLO, F.; HERRERO, E.; MARTNEZ, J. (1987): Trabajo y drogas. En Libro Blanco
de las Drogodependencias en Euskadi 1987. Vitoria-Gasteiz: Servicio Central de Publicaciones.
Gobierno Vasco, 189-211.
25. DE ALVARO, M.A., ET AL., Gua de profesionales. Gestin de procesos de integracin sociolaboral de
drogodependientes , JUNTA DE CASTILLA Y LEON, VALLADOLID, 2007.
26. DEPARTMENT OF HEALTH AND HUMAN SERVICES Substance Abuse and Mental Health Services
Administration Ofce of Applied Studies Worker. Substances Use and Workplace Policies and Pro-
grams. http://www.oas.samhsa.gov/work2k7/work.pdf.
27. DEPARTAMENTO DE SANIDAD (2004): Informe de Salud Pblica 2004. Vitoria-Gasteiz: Departamento
de Sanidad.
28. , (2006): Informe del Sistema Estatal de Informacin sobre Toxicomanas SEIT. Comunidad Aut-
noma del Pas Vasco 2004. Vitoria-Gasteiz: Departamento de Sanidad.

71
29. DEPARTAMENTO DE VIVIENDA Y ASUNTOS SOCIALES (2006): V Plan de Drogodependencias de la
Comunidad Autnoma de Euskadi, 2004-2008. Vitoria-Gasteiz: Servicio Central de Publicaciones del
Gobierno Vasco.
30. DEPARTAMENTO DE SANIDAD Y CONSUMO EJ-GV 2010 ESCAV07. Encuesta de Salud del Pas Vasco
2007 Euskal Osasun Inkesta (http://www.osakidetza.euskadi.net/r85-escav/es/contenidos/informa-
cion/encuesta_salud_publicaciones/es_escav/adjuntos/Encuesta salud 2007.pdf).
31. Dossier Consommations en milieu de travail .10 mars 2009 n 25 Addictions A.N.P.A.A. France.
32. Drogas y genero Farapi S.L.. 2009 https://www.euskadi.net/u89- congizon/es/contenidos/informa-
cion/material/es_gizonduz/adjuntos/3_drogas_y_genero.pdf.
33. Effective interventions unit, a guide to working in partnership: employability provision for drug users,
Scottish executive. Effective interventions unit, EDINBURGH, 2003.
34. EJ-GV 2009 Informe de anlisis de buenas prcticas en diseo y planicacin en polticas de drogas
de cara a la elaboracin del VI PLAN QUINQUENAL DE drogodependencias de la Comunidad Autno-
ma de Euskadi 2009-2013.
35. Encuesta 2007-2008 sobre consumo de sustancias psicoactivas en el mbito laboral en Espaa.
DELEGACION DEL GOBIERNO PARA EL PLAN NACIONAL SOBRE DROGAS, MADRID, 2011.
36. Encuesta sobre alcohol y drogas en poblacin general en Espaa .EDADES 2011 2011-2012 DELEGA-
CINDEL GOBIERNO PARA EL PLAN NACIONAL SOBRE DROGAS MADRID, 22 DE ENERO DE 2013.
37. Enqute sur les consommations de tabac, dalcool et de drogues en milieu maritime civil .13es Jour-
nes de la Mdecine des Gens de mer, 13 mars 2008 Fort Emmanuel. Pr. Bergeret Alain. SSGM.
38. Euskadi y Drogas 2012 SiiS, Centro de Documentacin y Estudios. https://www.euskadi.net/r85-ck-
drog11/es/contenidos/informacion/publicaciones_ovd_euskadi_drog/es_9060/publicaciones_ovd_
euskadi_drog.html.
39. FAD (2002): La incidencia de las drogas en el mundo laboral. Madrid: FAD.
40. FRAYSSE, D.; KUNZ, V ; TUMERELLE, D. 6 MEDISIS. Substances addictives et travail 2006 Aide la
dcision Instititut de Sante au travail du Nord de la France. http://www.medisis.asso.fr/upload/GUI-
DE_addictions.pdf.

72
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

41. GERMAN CENTRE FOR ADDICTION ISSUES, HAMM 2010. Alcohol at the workplace. Case studies.
Good practices, programmes or projects in European countries.
42. GERMAN CENTRE FOR ADDICTION ISSUES, HAMM, 2010. Alcohol and the workplace. A report on the
impact of work place policies and programmes to reduce the harm done by alcohol to the economy
43. Gonzlez de Audicana, M. y Garca J. Martnez, A. (1996). La prevencin de las drogodependencias en
el mundo laboral. Vitoria: Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco.
44. GONZALEZ, M.J., ET AL., Percepcin y actitud de las empresas espaolas ante el alcohol y otras dro-
gas, INSTITUTO SINDICAL DE TABACO,AMBIENTE Y SALUD , VALENCIA 2006
45. GOUVERNEMENT DU QUEBEC MINISTERE DE LA SANTE ET DES SERVICES SOCIAUX. 1999 Comit
permanent de lutte la toxicomanie Prvention de la toxicomanie en milieu de travail: agir ensemble,
l o a compte.
46. HAS Dossier mdical au travail or HAS. Enero 2009. Francia
47. HORTAL IBARRA, J.C. (2004): Legitimacin y ecacia de la intervencin penal en el mbito de la
prevencin de riesgos laborales En La poltica criminal en Europa. Mir Puig, S.; Corcoy, M. (Dirs.).
Barcelona: Atelier, 237-252.
48. http://www.drogues.gouv.fr/IMG/pdf/CONDUITES_ADDICTIVES.pdf
49. http://www.drogomedia.com/res_herramientas.php (acceso a textos completos).
50. HUERTA, A., et al., Manual Prctico para la creacin de empresas de insercin. Unin Espaola de
Asociaciones y Entidades de Atencin al drogodependiente, Madrid, 2000
51. INSTITUTO NACIONAL DE DEGURIDAD E HIGIENE EN EL TRABAJO Drogas en el mbito laboral.
www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/.../drogas_septiembre2007.pdf
52. INSTITUTO NACIONAL DE DEGURIDAD E HIGIENE EN EL TRABAJO
53. NTP 394: Satisfaccin laboral: escala general de satisfaccin. www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/
Documentacion/.../NTP/.../ntp_394.p...
54. INSTITUTO NACIONAL DE DEGURIDAD E HIGIENE EN EL TRABAJO NTP 455: Trabajos turnos y
nocturnos. Aspectos organizativos. www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/Documentacion/.../NTP/.../
ntp_455.p...

73
55. INRS. DURAND E., GAYET C., LABORDE L., VAN DEWEERDT C., FARGES E. Conduites addictives et
travail .2008.
56. INRS Eric DURAND http://www-sante.ujf-grenoble.fr/SANTE/alpesmed/evenements/rns2009/
pdf/06_E_Durand.pdf
57. INRS ED 6147. Les pratiques addictives en milieu de travail principes de prvention Mars 2013 http://
damienduquesne.unblog.fr/les/2013/04/inrs-pratiques-addictives-milieu-de-travail-2013.pdf
58. ISTAS 2006. Percepcin y actitud de las empresas espaolas ante el alcohol y otras drogas.
59. JIMENEZ, J., ET AL., Lineamientos generales: drogodependencias, Insercin Laboral y autoemplea ,
AGENCIA ANTIDROGA, MADRID, 2007, 132 pginas
60. JIMENEZ, J., ET AL., Propuesta metodolgica de insercin socio laboral a travs del autoempleo ,
AGENCIA ANTIDROGA, MADRID, 2007,
61. JIMENEZ, J., ET AL., Experiencias de buenas prcticas en insercin laboral de drogodependientes
para los tcnicos de la red de la agencia antidroga, AGENCIA ANTIDROGA, MADRID, 2007.
62. Les consommations : quelle prvention en entreprise ? ric DURAND Dpartement EAM. INRS. ,13es
Journes de la Mdecine des Gens de mer, 13 mars 2008.
63. Livre blanc de laddictologie franaise FFA-24 mai 2011 http://www.addictologie.org/dist/telechar-
ges/FFA_LivreBlanc-2011mai26.pdf
64. MELERO, J.C y ORTIZ, A. Lugar de trabajo libre de drogas .Bilbao. Edit. EDEX, 2002.
65. MINISTERIO DE SANIDAD Y POLTICA SOCIAL. Estrategia Nacional Sobre Drogas 2009-20016. 2009.
Madrid .Edt. Plan Nacional Sobre Drogas. 102 pag. http://www.pnsd.msc.es/novedades/pdf/Estrate-
giasPNSD2009-2016.pdf.
66. MINISTERIO DE TRABAJO E INMIGRACION INSHT. M DOLORES SOL Integracin de la prevencin
de las drogodependencias en la planicacin preventiva de las empresas.
67. MINISTERIO DE SANIDAD Y POLTICA SOCIAL DELEGACIN DEL GOBIERNO PARA EL PLAN NACIO-
NAL SOBRE DROGAS2010 Plan de Accin sobre Drogas 2009-2016,2010. (http://www.pnsd.msc.es/
Categoria2/publica/pdf/PlanAccion2009_2012.pdf)
68. NAVARRO, J. (1999): Factores de riesgo y de proteccin en el consumo de drogas en poblacin labo-
ral. En VI Encuentro Nacional sobre drogodependencias y su enfoque comunitario. Chiclana.

74
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

69. NAVARRO, J. et alt. (1987): La incidencia de las drogodependencias en el mundo laboral. Madrid: UGT.
70. NAVARRO, J.; GMEZ, E.; (1998): La incidencia de las drogas en el mundo laboral de la Comunidad de
Madrid. Madrid: FAD.ministerio
71. NAVARRO, J.; RODRGUEZ SAN JULIN, E. (2002): La incidencia de las drogas en el mundo laboral.
Madrid: FAD
72. NAVARRO, J.; MEGAS, E. (2006): La incidencia de las drogas en el medio laboral de la Comunidad
Valenciana, 2005. Madrid: FAD y Generalitat Valenciana.
73. NORDMANN,PR; http://www.alcoosite.fr/gr-travail/doc-te/ CONDUITE_PROFESSIONNELLE_ET
CONDUITES ADDICTIVES.pdf
74. OBSERVATORIO ESPAOL DE LA DROGA Y LAS TOXICOMANAS. Situacin y tendencias de los proble-
mas de drogas en Espaa. Informe 2011. http://www.pnsd.msc.es/Categoria2/observa/pdf/oed2011.
pdf.
75. OBSERVATORIO VASCO DE DROGODEPENDENCIAS (2006): Informe 2004. Vitoria-Gasteiz: Servicio
Central de Publicaciones del Gobierno Vasco.
76. Olivier PALMIERI et Maud CRETON Toxicomanie et addictions cas cliniques 2005. JDV DIJON, d-
cembre 2005.
77. ORGANIZACIN INTERNACIONAL DEL TRABAJO (1988): Iniciativas en el lugar de trabajo para preve-
nir y reducir los problemas causados por el consumo de drogas y de alcohol. Ginebra: OIT.
78. , (1994): Proyecto de repertorio de recomendaciones prcticas sobre el tratamiento en los lugares
de trabajo de los problemas que plantea el consumo de drogas y alcohol .Ginebra: OIT.
79. , (1996): Tratamiento de cuestiones relacionadas con el alcohol y las drogas en el lugar de trabajo.
Ginebra: OIT.
a. ,(1995):Repertorio de Medidas Prcticas para la Atencin de los Consumidores de alcohol y
drogas en el Trabajo. Ginebra: OIT.
80. , (1998): Lucha contra el abuso de alcohol y drogas en el lugar de trabajo. Ginebra : OIT.
81. , (2002): Drug and alcohol abuse an important workplace issue. Documento electrnico publi-
cado en: http://www.ilo.org/public/english/protection/safework/drug/impiss.htm (marzo 2002.

75
82. , (2002): A consensual approach to workpace substance abuse. Documento electrnico publica-
do en: http://www.ilo.org/public/english/protection/safework/drug/consen.htm (marzo 2002).
83. , (2003): Problemas relacionados con el alcohol y las drogas en el trabajo. Madrid: Ministerio de
Trabajo y Asuntos Sociales. Subdireccin General de Publicaciones.
84. O.M.S Carta Europea sobre Alcohol la Conferencia Europea sobre Salud, Sociedad y Alcohol, convo-
cada por la Ocina Regional para Europa de la Organizacin Mundial de la Salud Paris 1995
85. PEDROGA ALQUEZAR, S.I. (2005): La vigilancia de la salud en el mbito laboral: regulacin legal,
lmites y cuestiones problemticas. Madrid: Consejo Econmico y social.
86. PEREA, O., ET AL., Buenas prcticas en incorporacin sociolaboral con drogodependientes, RED
ARAA. TEJIDO DE ENTIDADES SOCIALES POR EL EMPLEO, MADRID, 2003, ARAA,
87. PEREA, O., ET Gua de procedimientos de intervencin en orientacin sociolaboral con personas en
tratamiento por drogodependencias, caso prctico. Proceso de orientacin sociolaboral con personas
en tratamiento por drogodependencias. Modelo COS , AGENCIA ANTIDROGA DE LA COMUNIDAD DE
MADRID, MADRID, 2003,
88. QUINTERO, G. (dir.); MORALES, F. (coord.) (2004): Comentarios al nuevo cdigo Penal, (3 ed.), Nava-
rra, Aranzadi.
89. ROBERTS, M., et al., Drug testing in the workplace: the report of the independent inquiry into drug
testing at work, JOSEPH ROWNTREE FOUNDATION, YORK, 2004,
90. RODRIGUEZ, L.E., Gua de buenas prcticas en los programas de incorporacin sociolaboral de las
entidades UNAD, , UNION DE ASOCIACIONES Y ENTIDADES DE ATENCION AL DROGODEPENDIEN-
TE, UNAD, MADRID, 2005.
91. RODRIGUEZ, L.E., Documento marco de UNAD. Incorporacin sociolaboral delas personas con pro-
blemas de drogas. Redeniendo nuestros planteamientos, UNION DE ASOCIACIONES Y ENTIDADES
DE ATENCION AL DROGODEPENDIENTE, MADRID, 2005,
92. SALVADOR LLIVINA, T.; SUELVES, J.M.; POZO, J. del (2003): Mano a mano. Programa para la preven-
cin y asistencia de las drogodependencias en el medio laboral. Logroo: Plan Riojano de Drogode-
pendencias y otras Adicciones.
93. SANCHEZ, L., Modelo de gestin de los procesos de integracin socio laboral de la poblacin drogo-
dependiente en Castilla y Len, JUNTA DE CASTILLA Y LEON, VALLADOLID, 2007, 83 pginas.

76
GUIA PARA LA IMPLANTACION DE UN PLAN DE PREVENCIN DE LAS ADICCIONES EN LA EMPRESA

94. SIIS (2006): Euskadi y Drogas 2006. Observatorio Vasco de Drogodependencias.


95. TORRIJOS, M., Mercado laboral, procesos de incorporacin y empleabilidad de trabajadores con pro-
blemas de Drogodependencias, RED ARAA. TEJIDO DE ENTIDADES SOCIALES POR EL EMPLEO,
MADRID, 2005.
96. UGT (2003a): Prevencin de las drogodependencias en el mbito laboral. Boletn nmero 1 [en lnea]
2003 [citado noviembre 2006]. Disponible en World Wide Web: http://www.ugt.es/laboral/drogasnu-
mero1.pdf.
a. , (2003b): Prevencin de las drogodependencias en el mbito laboral. Boletn nmero 3 [en
lnea] 2003 [citado noviembre 2006]. Disponible en World Wide Web: http://www.ugt.es/slaboral/dro-
gasnumero3.pdf.
97. , (2011): Mujer y drogodependencias en el mbito laboral mano por la prevencin. http://www.ugt.
es/saludlaboral/GUIA PREVENCION MUJER-.pdf
98. UNION DE ASOCIACIONES Y ENTIDADES DE ATENCION AL DROGODEPENDIENTE, Documento marco
de UNAD. Incorporacin sociolaboral de las personas con problemas de drogas. Redeniendo nuestros
planteamientos, Unin de asociaciones y entidades de atencin al drogodependiente,MADRID,2005,
99. VALLE, J.M.; VILLACAMPA, C. (2004): Comentarios al nuevo cdigo Penal, (3 ed.), dir. G. Quintero,
coord. F. Morales, Navarra, Aranzadi.
100. VIVES ANTN, T.S. (coord.) (1996): Comentarios al Cdigo Penal de 1995, Valencia, Tirant lo Blanch.
101. WORLD HEALTH ORGANIZATION COPENHAGUE 2006. Legislating for smoke free workplaces.

77
E N P R E S E TA N
DROGAMENDEKOTASUNEN
PREBENTZIORAKO
P L A N A K
EZARTZEKO
GIDALIBURUA
Imprimatzailea: Garcinuo Comunicacin Grfica
Jon Arrspide, 11 - 2 Planta 48014 Bilbao

Lege Gordailua: BI-1421-2014


E N P R E S E TA N
DROGAMENDEKOTASUNEN
PREBENTZIORAKO
P L A N A K
EZARTZEKO
GIDALIBURUA
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

AURKIBIDEA
1.- HITZAURREA 11
2.- DROGAK ETA LAN-MUNDUA 15
3.- ARAU ESPARRUA 23
1.- Nazioarteko araudia 23
1.1.- Europar Batasuna
1.2.- Lanaren Nazioarteko Erakundea (LANE/OIT)
2.- Estatuko araudia 26
2.1.- Espainiako Konstituzioa
2.2.- Zigor Kodea
2.3.- Langileen Estatutua
2.4.- Osasunaren Lege Orokorra
2.5.- Laneko Arriskuei Aurrea Hartzeko Legea
3.- EAEko araudi autonomikoa 29
3.1.- 18/1998 Legea
3.2.- 7/2004 Legea
3.3.- 1/2011 Legea

4.- MENDEKOTASUNEN ARLOKO OINARRIZKO KONTZEPTUAK 33


1.- Denizioak 33
2.- Gai mendekotasun-sortzaileak 37
2.1.- Gai mendekotasun-sortzaileen sailkapena
2.2.- Alkohola
2.3.- Gai mendekotasun-sortzaileak eta arriskuak
3.- Substantziarik gabeko mendekotasunak 39

5.- EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO ENPRESETAN


MENDEKOTASUNEI AURREA HARTZEKO PLANA 41
1.- Lantaldea sortzea 45
2.- Enpresaren egoera aztertzea 46
2.1.- Kostua/etekina balioztatzea
5
AURKIBIDEA
2 .2.- Aurreanalisia
2.2.1.- Abiapuntua
2.2.2.- Kontsumoa errazten duten faktoreak
2.2.2.1.- Lan-esparruaz kanpoko faktoreak
2.2.2.2.- Lan-esparruko faktoreak
2.2.3.- Mendekotasunetik babesten duten faktoreak
2.3.- Baliabideak
3.- Enpresan prebentzio-neurriak proposatzea 51
3.1.- Helburuak denitzea
3.2.- Jarduera plana garatzea
3.2.1.- Lehen mailako prebentzioa
3.2.1.1.- Informatzea eta sentsibilizatzea
3.2.1.2.- Kontsumo-ereduak
3.2.1.3.- Enpresan ebaluatzea
3.2.2.- Bigarren mailako prebentzioa
3.2.2.1.- Kontsumoa hautemateko testa
3.2.2.2.- Mendekotasun-jokabideak hautemateko testa
3.2.2.3.- Alkohol-intoxikazio akuturako
jarduera-protokoloa
3.2.2.4.- Prestakuntza- eta informazio-programak
3.2.3.- Hirugarren mailako prebentzioa
3.2.3.1.- Laguntza espezializatua eskuratzea
3.2.3.2.- Lanera itzultzea
4.- Proiektua onartzea 61
4.1.- Iradokizunak kudeatzea
4.2.- Adierazpen formala
5.- Jarraipenerako eta ebaluaziorako sistema garatzea 62

6.- EAEko LAGUNTZA-ZENTROAK 65

6
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

AURKEZPENA
Osalan - Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea
sortu zuen legearen 4. artikuluak Osalani esleitutako zereginetako
bat lan-arloko drogamenpekotasunak zaintzea da, sorgorgarriek,
bai eta alkoholak eta tabakoak ere, laneko segurtasun eta osasunean
duten eraginari buruzko azterlan eta txostenak eginez.
Dela kontsumoa noizbehinkakoa, dela errepikatua, mendekotasunek
hainbat ondorio sor dezakete lan-munduan: lan-istripuen kopurua
handitzea, absentismo-tasa handitzea, baja-kopurua areagotzea,
gaixotasun-bajak luzatzea, bai laneko gaixotasunen eta baita
gaixotasun arrunten kasuan ere, etab. Ondoriook kontsumoaren
mende dauden pertsonekin lotzen badira ere, haien kontsumoak
beste pertsonen, instalazioen eta erakundearen beraren gain
ere eragin dezake. Horregatik, garrantzitsua da lan-munduan
mendekotasunen gain eragitea: dauden mendekotasunak murriztea
edo ezabatzea eta mendekotasun berrien agerpenari aurrea hartzea.
Gidaliburuxka honen bidez, mendekotasunek eragindako arriskuak
eta mendekotasun-ohiturak prebenitzearen garrantzia nabarmendu
nahi da. Orobat, asmoa da enpresetan mendekotasunei aurrea
hartzeko planak errazago ezarri ahal izatea eta tarteko eragile
guztiek enpresak, langileek, langileen ordezkariek eta prebentzio-
zerbitzuaren esparru desberdinetako arduradunek partekatutako
erantzukizunak argitzen laguntzea.
Horretarako, koordinazio-ikuspuntu zabal batetik heldu beharko
zaio arazoari, hari aurrea hartzea dela helburu, eta aintzat hartu
beharko dira betekizunak, indarreko araudia eta tarteko pertsonal
osoaren adostasuna. Halaber, auziari arduraz eta kontu handiz ekin
beharko zaio, aldez aurretik gai honen zailtasunez oharturik eta
lantoki bakoitzaren errealitate konkretuari egokituz.

Izaskun Urien Azpitarte

7
8
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

EGILEAK
EGILEAK
Mara Jess Martn Dez.
Lan-medikuntzan espezializatutako medikua. Osalan-Laneko Se-
gurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea.
Maite Robertson Sangrador.
Medikuntza prebentiboko eta osasun publikoko mediku espezialis-
ta. Osalan-Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea.
Ana Rosa Zubia Ortz de Guinea.
Lan-medikuntzan espezializatutako medikua. Osalan-Laneko Se-
gurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea.
M Nieves de la Pea Loroo.
Lan Arriskuen Prebentziorako Teknikaria. Osalan-Laneko Segurta-
sun eta Osasunerako Euskal Erakundea.

KOORDINAZIOA
Mara Jess Martn Dez.
Lan-medikuntzan espezializatutako medikua. Osalan-Laneko Se-
gurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea.

ESKERTZA
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren Osasun Publikoaren eta
Mendekotasunen Zuzendaritzari, Confebaski eta CCOOri, gida ho-
nen zirriborroari egindako kritika konstruktiboa dela-eta.
Maite Gmez Echevarriari, gida hau berrikusteagatik eta orientazio
psikosoziala emateagatik.
Osalaneko Laneko Osasunerako Unitateko eta Zerbitzu Zentraleko
lankideei, gida hau bukatu ahal izateko egindako ekarpen garran-
tzitsuengatik eta eskainitako laguntza ezin baliotsuagoarengatik.

9
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Gure ingurunean, mendekotasunek osasun publikoko arazo larria

1. HITZAURREA
taxutzen dute. Azken hamarkadetan etengabekoak izan dira
kontsumo-ereduen aldaketak eta, aldi berean, nekezago bihurtu
dira kontsumoaren gain eragiteko jarduerak; izan ere, etengabe
agertu dira droga eta substantzia berriak, zeinen eraginak, askotan,
gutxi ezagutzen baitira. Gainera, ikusi ahal izan denez, badira
substantziarik gabeko mendekotasunak ere.
Dela kontsumoa noizbehinkakoa, dela errepikatua, lan-munduan
mendekotasunak daudenean, mendekotasunok osasun- eta
segurtasun-arriskuak dakarzkiete langileei.
DROGEI BURUZKO ESTATU PLANAk (1) osasunaren ikusmolde
integrala duenez, barne hartzen du lan-osasuna ere.
EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO VI. MENDEKOTASUN-
PLANAk (2) jasotako ekintzen artean lan-esparruko kultura
prebentiboa sustatzea dago, ez langileen arteko harremanak, ez
eta langile eta enpresa-zuzendaritzaren artekoak, oztopatuko ez
duten neurri prebentibo unibertsal batzuk indartuz.
EUSKADIKO 2013-2020 OSASUN-PLANAk (3) Lehentasunezko
Arlo gisa jasotzen ditu osasuna eta ingurune eta bizimodu
osasungarriak sustatzea, tabakismoaren, alkohol-kontsumoaren
eta bestelako mendekotasunen aurkako neurrien bidez.
Beraz, Lan Arriskuak Prebenitzeko Legea garatzean eta ezartzean,
beharrezkoa da mendekotasunekin eta haien prebentzioarekin lotura
duen zernahi sartzea. Berebat, lan-esparruan, osasuna sustatzeaz
gain, ingurune eta ohitura osasungarriak erraztu beharko dira.
Osalan - Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea
Eusko Jaurlaritzako organo bat da, laneko segurtasun-, higiene-,
ingurune- eta osasun-arloko politikak kudeatzeko ardura duena
eta zeinaren zereginetako bat lan-arloko drogamenpekotasunak
zaintzea baita, sorgorgarriek, bai eta alkoholak eta tabakoak ere,
laneko segurtasun eta osasunean duten eraginari buruzko azterlan

11
eta txostenak eginez [Osalan Sortzeko Legea (4), mendekotasun-arazoak dituen langileari trata-
4. artikulua]. Osalanen politikak lan-inguruneari mendura joatea erraztea eta sustatzea; betiere,
berezkoak zaizkion arriskuen kausak errotik noski, langileak hala eskatuko eta onartuko balu.
ezabatzera edo murriztera zuzenduta daude. Esku-hartze oro denboran jarraitua eta ebalua-
garria izan behar du.
Hainbat arrazoik justikatzen dute enpresa
barruan mendekotasunak prebenitzeko esku- Gida honek azaltzen du zeintzuk diren kontsu-
hartzea: moak eragindako arriskuak eta zein garrantzi-
tsua den enpresetan mendekotasun-jokabideei
biztanleen artean nagusi diren kontsumoak
aurrea hartzea; enpresetan prebentzio-planak
enpresako langileen artean nagusitzen dire-
errazago ezartzeko tresna bat izatea du helburu.
la ere.
Enpresetan mendekotasunei aurrea hartzeko
esku-hartzearen helburu diren biztanleei
plana garatzeko, ardura eta kontu handiz jokatu
denboran jarraiak diren prebentzio-progra-
behar da, gaiari ikuspuntu zabal batetik eta ikus-
mak eskaini ahal zaizkiela.
molde prebentibo batetik helduz. Hala, aintzat
lantokian elkarrekin igarotzen den ordu-ko- hartu beharko da zein eskakizun bete behar di-
purua, eta ordutegi hori langileen ordutegia- ren, zein den indarreko araudia eta tarteko langi-
rekin bat etortzen dela. le guztiaren adostasuna lortu behar dela. Orobat,
enpresetan prebentziorako azpiegitura es- kontuan hartu behar da ez dagoela formula sin-
kuragarri dagoela. plerik enpresetan mendekotasunari aurrea har-
tzeko eta lantoki bakoitzaren errealitatea desber-
Hori guztia dela-eta, zeharo garrantzitsua da dina dela.
enpresaren arrisku-prebentziorako planak ain-
tzat hartzea mendekotasunen eragin kaltegarri
posibleak, direla enpresaz kanpoko eragileek
sortutakoak, direla lan-esparruko eragileen on-
doriozkoak, direla bietarikoak. Mendekotasunak
prebenitzeko politikak eta ohitura osasungarriak
sustatzekoak prebentzio kolektiboko neurrietan
zehaztuko dira; haien xedea mendekotasunak
saihestea, murriztea edo ezabatzea izango da.
Horretarako, beharrezkoa da neurriok, alde ba-
tetik, enpresako zuzendaritzaren babesa eta en-
presa osoaren parte-hartzea izatea, eta, bestetik,

12
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

13
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

LSHINak emandako datuen arabera, Euskadin 934.419 lanegun

2. DROGAK ETA
LAN-INGURUNEA
hau da, 44 milioi euro galdu ziren substantzien lan-inguruneko
kontsumo desegokia zela medio.
Lan-esparruko kontsumo desegokiak beste hainbat ondorio ere
eragiten dit. Esaterako:
Substantzien kontsumo desegokia1 duen langile baten absentis-
mo-maila 3-4 aldiz handiagoa da kontsumo arazotsurik2 gabeko
langile baten aldean.
Gehiegizko edale3 gisa sailkatutako pertsona batek, oro har, bi
aldiz gehiago huts egiten du lanera gaixotasunak direla-eta, eta
hiru aldiz gehiago gaixotasun arruntak direla-eta; batez beste, 45
bat lanegun galtzen ditu urtean.
Drogen eraginpean dauden pertsonek hiru aldiz ere maizago
izan ohi dituzte lan-istripuak.
Enpresaren produktibitatea ere murriztu daiteke; izan ere, subs-
tantziak kontsumitzeak lanaren etekinaren gain eragiten du: tal-
dean lan egiteko zailtasunak sortzen ditu, etenaldi- eta absen-
tzia-kopurua handitzen, kalitate gutxiagoko lana egiten da eta
enpresa barruko mugikortasunerako aukerak gutxitzen ditu.

1
Kontsumo desegokia: drogen erabilera desegokia, hau da, nerbio-sistema zentralaren
(NSZ) gain eragiten eta pertsonen jokaera baldintzatzen duten substantzia kimikoak
hartzea sendagileak hala agindu gabe.
2
Droga-kontsumo arazotsua: hau da, kontsumo errepikatu bat, kontsumitzen duen
pertsonari eta haren inguruneari kaltegarriki eragiten diona. Esaterako, osasun arazoak
sortuz (mendekotasunaren seinaleak eta sintomak barne), pertsonarteko harremanetan
arazoak sortuz, betebeharrak ez betetzea eraginez etab.
3
Gehiegizko edaleak beren erkidegoko batezbesteko kontsumoa gainditzen dutenak
dira. Alkoholikoak, aldiz, gehiegizko edale hauek dira, zeinek alkoholarekiko benetako
mendekotasun-harreman bat baitute, alkohol-kontsumoa ezabatzea eragozten diena.

15
LANEren datuen arabera (5), langileen % 10ek tziak kontsumitzen dituzten emakumeen por-
ditu mendekotasun-arazoak; langile horiexek tzentajeak gizonezkoena bikoizten du (8).
eragiten dituzte, ordea, langile-arazoen % 80. Era
berean, kontsumoa laneko giroa eta enpresaren
irudia hondatzearen arrazoia izan daiteke. Alkohola
Kontsumoa lanpostuaren eta enpresaren jarduera EAEn gehien kontsumitzen den gai mendekota-
ekonomikoaren araberakoa da; desberdintasunak sun-sortzailea alkohola da. Alkoholaren kontsu-
ageri dira, halaber, sexua aintzat hartzen denean. moa, gainera, normalduta dago gure gizartean
Badirudi gizonezkoen artean alkohol-kontsumo eta beste gai mendekotasun-sortzaileak kon-
handiagoa dutela zuzendaritza- eta kudeaketa-la- tsumitzea baino arrisku gutxiago ikusten zaio:
nak egiten dituztenek, beste lanbide-kategoriako inkestatutako pertsonen erdiek baino gutxiagok
langileen aldean; jarduera ekonomikoari bagago- uste du asteburuan bospasei kopa edateak ara-
zkio, berriz, nabarmena da etxegintza-sektoreko zoak lekarzkeela. (Euskadi eta Drogak 2012) (7).
langileen alkohol-kontsumo altua. EAEko gizonen % 63k eta emakumeen % 38k zioen
Emakumezkoen kasuan substantzia ilegalen azken hamabi hilabeteetan egunero kontsumitu
kontsumoan ohar gaitezke alde handiagoaz, eta zuela alkohola (EAEOI 2012). 2012an, arrisku
eskulangileak dira gai mendekotasun-sortzaile handiko alkohol-kontsumitzaileen prebalentzia
gutxien kontsumitu ohi dituztenak. Garraioan, os- hots, epe luzera osasun-arazoak izan ditzaketen
talaritzan eta merkataritzan diharduten emaku- kontsumitzaileena % 25ekoa izan zen gizonen
meak izan ohi dira kanabisaz bestelako legez artean eta % 15ekoa emakumeen artean (EAEOI
kanpoko substantziaren bat gehien kontsumitu 2013). (9)
ohi dutenak. EDADES 2011-2012 inkestaren Lan Eguneroko alkohol-kontsumo intentsiboaren hots,
Ataleko (6) emaitzek erakusten dutenez, hipnola- epe motzean alkohol-kopuru handia hartzearen
saigarriena izan ezik, beste substantzia guztien maiztasuna % 1,3koa izan zen euskal gizonen
kontsumoa beheratu da. Joera hori berresten du, artean (% 2,6koa 45-64 urte artekoentzat) eta %
halaber, Euskadi eta Drogak 2012 (7) inkestak. 0,2koa euskal emakumeen artean.
Estatu-mailako EDADES inkestaren datuek
erakusten dutenez, Espainiako biztanleen ar-
tean, gaur egun, gizonen artean emakumeen ar-
tean baino hedatuagoa dago legezko zein legez
kanpoko drogen kontsumoa. Salbuespen bakarra
hipnolasaigarriak dira; izan ere, halako substan-

16
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

17
Arrisku handiko alkohol-kontsumoak hau da, kontsumitzaileari ondorio kaltegarriak eragiteko arris-
kua areagotzen duen kontsumo-moldeak, gora egiten du ikasketa-mailarekin batera, bai emakumeen
artean eta baita gizonen artean ere (EAEOI 2013).

18
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Drogei buruzko Espainiako Behatokiak etxez-etxeko inkesta bat egiten du bi urtean behin, estatuko alko-
hol- eta beste drogen kontsumoari buruz (EDADES). 2007-2008 denboraldiari zegokion inkestan, langi-
leei buruzko atal espeziko bat sartu zen. Azterlan horrek ondorioztatu zuenez, gizonen artean, arrisku
handiko eguneroko alkohol-kontsumoa (>50 cc/eguneko) ohikoagoa zen zuzendari/profesionalen artean.
Emakumeen artean, ordea, txikiagoak izan ziren jarduera-motek eragindako aldeak eta ez zen alde esan-
guratsurik topatzen, ezta ere, adinaren, ikasketa-mailaren, egoera zibilaren eta jatorrizko herrialdearen
arabera doitu ondoren (salbuespena eskulangileak izan ziren; izan ere, zuzendari eta profesionalek baino
nabarmenki gutxiago kontsumitzen zuten).

19
Tabakoa
EAEOI 2012ko (9) datuen arabera, azken urteotan nabariki beheratu da tabako-kontsumoa euskal biztan-
leen artean, hala eguneroko erretzaileen artean, nola noizbehinkakoen artean ere. Kontsumo-beheraka-
da hori tabakoaren aurkako Legearen eraginari eta gauzatutako prebentzio- eta sustapen-ekintzei lotzen
zaie.
Datu berberek erakusten dutenez, antzeko zerbait gertatu da lanean eta ostalaritza-guneetan tabako-
kearekiko esposizio pasiboari dagokionez, oso agerikoa baita arlo horretan jazotako beherakada. 2002an,
gizonen % 25 eta emakumeen % 18 zegoen lantokian tabako-kearen esposiziopean; gaur egun, gizonen
% 6 eta emakumeen % 3 baino ez dago egoera horretan.
Erretzaileen ehunekoa asko aldatzen da adinaren arabera (EAEOI 2012).
Gora egiten du, halaber, desberdintasun sozioekonomikoak tabakoaren kontsumoan duen eraginak;
hala, prebalentzia handiagoa da gizarte-egoera ahulagoko taldeen artean; bereziki, emakume gazteen
kasuan (EAEOI 2012).

20
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Kanabisa Psikofarmakoak
Euskadi eta Drogak 2012 (7) inkestak erakusten Halako substantzien barruan hipnolasaigarrien
du EAEko kanabis-kontsumoaren tasak Estatu kontsumoa da nabarmengarria. Izan ere, EAEn hi-
espainiar osoan erregistratutako tasen azpitik rugarren postuan dago hipnolasaigarrien kontsu-
daudela duela gutxiko kontsumoari (azken 12 moa, alkohol- eta tabako-kontsumoaren atzetik.
hilabetetan), gaur egungo kontsumoari (azken
Emakumezkoek gizonezkoek baino hipnolasaiga-
30 egunetan) eta eguneroko kontsumoari dago-
rri gehiago kontsumitu ohi dituzte (azken urtean,
zkienak, behinik behin. Aurreko inkestan, 2010
emakumezkoen % 15,3k hartu ditu, gizonezkoen
urtekoan, alderantziz gertatzen zen. Biztanleen
% 7,6ren aldean). Hipnolasaigarrien kontsumoak
% 1,7 eguneroko kontsumitzailetzat jo zitekeen.
gora egiten du adinak gora egin ahala.
Duela gutxiko kanabis-kontsumoaren EAEko ta-
sak, hala ere, EBko altuenak izan ziren. Euskadi eta Drogak azterlanean jasotako gorabi-
deko mendekotasunak.

Legez kanpoko drogak, kanabisa izan ezik


Jokoa
Euskadi eta Drogak 2012 inkestaren arabera, argi
dago euskal gizartean gutxiengo batek kontsu- Joko patologikoa mendekotasun-jokabide bat da,
mitzen dituela legez kanpoko drogak: jokora bultzatzen gaituen mekanismoaren kon-
- biztanleen % 8,6k adierazi zuen noizbait ha- trol-galera progresiboak ezaugarritzen duena;
lako substantziaren bat probatu duela, galera horrek kalte nabarmena eragiten du espa-
rru pertsonalean, familiartean, esparru sozialean
- noizbehinkako kontsumoa oso aldakorra eta eta lan-esparruan. Egon, ez dago lanbide baten
substantziaren araberakoa da eta joko-maila handiago baten arteko harreman-
% 6,5ek adierazi zuen noizbait speeda eredu bereizgarririk (10 eta 11).
edota anfetaminak kontsumitu dituela,
Kalkulatzen denez, Euskadin biztanleen % 2,8
% 5,5ek kokaina inguruk agertzen du jokoari lotutako arrisku-
% 2,7k LSDa edota beste substantzia ha- motaren bat eta biztanleen % 0,3k gehiegizko
luzinogenoak jokozaletasuna edo jokozaletasun arazotsua izan
% 2,2k estasia dezakeela jo daiteke (Euskadi eta Drogak 2012)
(9).
gainontzeko substantzien kontsumo espe-
rimentalen prebalentzia % 2 baino gutxia-
gokoa izan zen.

21
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Mendekotasuna sortzen duten substantzien kontsumoari lotutako

3. ARAU ESPARRUA
prebentzio- eta laguntza-programak ezartzeko, badira nazioarteko,
nazio-mailako eta erkidego-mailako araudiak.
Jarraian, labur-labur azalduko dira lan-munduan mendekotasun-
arazoei buruzko jarduerak aurreikusten dituzten lege- eta arau-
testuak.

1.- NAZIOARTEKO ARAUDIA


1.1.- EUROPAR BATASUNA
- 302/93 (EEE) Erregelamendua, zeinaren bidez Drogen eta
Toxikomanien Europako Behatokia eratzen baita.
- Kontseiluaren 89/391 EEE Esparru Zuzentaraua, 1989ko ekai-
naren 12koa, lantokian langileen segurtasuna eta osasuna
hobetzeko neurriak ezartzeari buruzkoa (1989.06.29ko EEAO,
1983/L zk.). Zuzentarauak harreman sindikalen eredu berri bat
planteatzen du; hain zuzen, lan-munduko eragile desberdinen
artean, lantokietako osasun- eta segurtasun-auziei buruzko
elkarrizketa irekia izatearen aldekoa.

1.2.- LANAREN NAZIOARTEKO ERAKUNDEA (LANE/OIT)


- LANEren 155. hitzarmena, lan-ingurunearen eta langileen se-
gurtasunari eta osasunari buruzkoa.
- Enpresatan alkoholismoak eta drogamendekotasunak sortu-
tako arazoei heltzeko LANEk emandako gomendioa, Alkohola
eta Drogak Lantokian, non ildo hauek zerrendatzen baitira:

23
Drogen kontsumoari buruzko politikek eta Enpresagintzan, beste langile guztiei
programek lantokian substantzia horien ezartzen zaizkien alkohol-murriztapen
erabilerari lotutako arazoak prebenitu, berberak ezarri beharko litzaizkieke zu-
murriztu eta landu beharko lituzkete. zendaritzako langileei ere.
Gomendioak lanpostu-mota guztiei, pu- Lantokian segurtasuna eta osasuna sus-
blikoei nahiz pribatuei, aplikatu behar zai- tatze aldera, drogen inguruko informazio-,
zkie. heziketa-, eta trebakuntza-programak
gauzatu beharko lirateke; ahal den hei-
Lan-esparruan drogekin erlazionatutako
nean, programa horiek osasun-programa
politika eta legediak ezartzeko, aldez au-
zabalagoetan txertatu beharko lirateke.
rretik enpresa- eta sindikatu-erakundee-
kin kontsultatu beharko litzateke. Enpresa-sektorean, droga-kontsumoek
eragindako arazoen inguruan jakinarazi-
Droga-kontsumoari lotutako arazoak osa-
tako informazio guztiaren isilpekotasuna
sun-arazo gisa hartu beharko lirateke eta
bermatzeko sistema bat ezarri beharko
lanean hala tratatu beharko lirateke, ino-
litzateke. Era berean, langileei isilpekota-
lako bereizkeriarik gabe.
sun horren salbuespenen berri eman be-
Enpresa- eta sindikatu-erakundeek elka- harko zaie.
rrekin ebaluatu beharko lituzkete droga-
Substantzien kontsumoa zehazteko egi-
kontsumoak lantokian eragindako efe-
ten diren toxikologia-analisiek arazo mo-
ktuak, eta, elkarrekin ere, enpresarako
ral eta etikoak planteatzen dituzte; hortaz,
idatzizko politika bat prestatu beharko
erabaki beharko da noiz diren bidezkoak
lukete.
eta egokiak.
Enpresa-erakundeek, langileekin eta lan-
Lana faktore garrantzitsua da droga-
gileen ordezkariekin elkarlanean, bitarte-
kontsumoei lotutako arazoak errazago
ko egingarriak abiarazi beharko lituzkete
gainditzeko; tarteko alderdi guztiak jabetu
droga-kontsumoei lotutako arazoen gain
behar dira lantokiak garrantzi handia due-
eragiten duten lan-baldintzak identikat-
la kontsumo-arazoak dituzten pertsonei
zeko eta halakoak prebenitzeko edo zu-
laguntzeko garaian.
zentzeko neurriak hartzeko.

24
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

25
Langilerik baldin badago droga-kontsu- 2.- ESTATUKO ARAUDIA
moen ondoriozko arazoak tratatzeko eta
2.1.- 1978ko abenduaren 27ko Espainiako
errehabilitatzeko laguntza jaso nahi due-
Konstituzioa (1978.12.29ko BOE).
na, orduan, kontratatzaileak ez luke langi-
le hori bereizkeriaz tratatu behar; langile Nazio-legediaren oinarrizko testua, pertsonen
horrek bere lanpostuan segurtasuna edu- funtsezko eskubideak zehazten dituena:
ki eta bere lankideen adinako aukerak izan 14. artikulua: Berdintasunaren eta bereizke-
beharko lituzke lekualdatzeko eta profe- ria ezaren printzipioak bermatzen ditu.
sionalki gora egiteko.
18. artikulua: Norberaren intimitaterako es-
Droga-kontsumoen ondoriozko arazoek kubidea eta bizilekuaren bortxaezintasuna
eragindako lan-jokabide desegokiak zi- bermatzen ditu.
gortzeko aginpidea onartu beharko litzaie-
ke kontratatzaileei. Dena dela, diziplina- 35. artikulua: Nahi den lanbidea edo ozioa
zko zigorra ezartzea baino, hobe da halako aukeratzeko eskubidea eta lanaren bitartez
pertsonak laguntza-, tratamendu- eta maila goratzeko eskubidea bermatzen ditu.
errehabilitazio-zerbitzuetara bideratzea. 40. artikulua: Lanbide-heziketa sustatzeko
Pertsona horiek ez balute tratamenduare- eta laneko segurtasunaz eta higienea zain-
kin bete-betean kolaboratuko, orduan, en- tzeko agintzen die herri-agintariei.
presaburuak dagozkion diziplina-neurriak
hartu ditzake. 41. artikulua: Beharraldietarako gizarte-la-
guntza eta gizarte-prestaziorik aski dagoela
Enpresa-sektoreak, estatu bakoitzaren bermatzeko agintzen die botere publikoei.
barne-legediari jarraiki, bereizkeria eza-
ren printzipioa aplikatu beharko lieke dro- 43. artikulua: Osasunaren babeserako es-
ga kontsumitzen duten edo zuten langileei. kubidea aitortzen da.
129. artikulua: Enpresan parte-hartzeko
moduak sustatzera behartzen ditu botere-
publikoak.

26
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

2.2.- ZIGOR KODEA (ZK) 2.3.- LANGILEEN ESTATUTUA


ZKren 314. artikulua, zeinean hau jasotzen 1/1995 Legegintzako Errege Dekretua,
baita: Norbaitzuek, enplegu publiko nahiz martxoaren 24koa, Langileen Estatutuaren
pribatuan, pertsona baten aurka bereizkeria Legearen testu bategina onartzen duena
larria sortarazi eta, administrazio-aginduen (1995ko martxoaren 29ko BOE, 75. zk.).
edo -zehapenaren ondoren, legearen au-
54.2 artikulua: Kontratua ez betetzea da ho-
rreko berdintasun-egoera berrezartzen ez
nako kasu hauetan adierazitakoa:
badute, horrek ondorioztatu dituen kalte
ekonomikoak konponduz, hain zuzen, be- a) Sarri eta arrazoirik gabe lanera ez joatea,
reizkeriaren arrazoi direla [...] gaixotasun edo puntualtasun-hutsak egitea.
edo elbarritasunen bat izatea [...], orduan, b) Lanean diziplinarik ez izatea edo laneko
halakoei sei hilabetetik bi urte arteko espe- desobedientzia.
txealdi-zigorra edo sei hilabetetik hamabi
arteko isuna ezarriko zaie. Beraz, ez da be- c) Enpresaburuari edo enpresan lan egiten
reizkeria soila zigortzen, baizik eta bereizke- duten pertsonei berbazko irainak esan
ria larriko kasuak. edo irain sikoak egitea
ZKren 316. artikulua. Norbaitzuek, laneko d) Kontratuko fede ona urratzea, eta lana
arriskuei aurrea hartzeko arauak hautsiz betetzean konantza-abusuz jokatzea.
eta legez horretarako betebeharra izanik, e) Laneko errendimendua etengabe eta na-
beharrezko bideak ez badituzte errazten, hita murriztea.
langileek euren jarduera egikari dezaten
segurtasun eta higieneko neurri egokiekin, f) Sarri mozkortuta edo toxikomaniak jota
betiere langileen bizia, osasuna edo osota- egotea, lanerako ondorio negatiboak ba-
sun sikoa arrisku larrian jartzen dutenean, ditu.
orduan, halakoei sei hilabetetik hiru urte
arteko espetxealdi-zigorra ezarriko zaie, bai
eta sei hilabetetik hamabi arteko isuna ere. 2.4.- OSASUNAREN LEGE OROKORRA

ZKren 317. artikulua. Aurreko artikuluan Apirilaren 25eko 14/1986 Legea, Osasunaren
aipatzen den delitua zuhurtziagabekeria as- Lege Orokorra (1986.04.29.ko BOE, 15207 zk.).
tunaren ondorioz egiten denean, berari da- Adierazten du osasun-zerbitzuek herritar oro-
gokion zigorra baino gradu bat gutxiagokoa ri (langileak barne) hauek bermatzeko ardura
ezarriko zaio. dutela:

27
Osasuna sustatzea. dutako lan-programak indarreko legedian oi-
narritzen dira:
Gaixotasunen prebentzioa.
Osasunari eta ongizateari eragiten dioten
Lurralde- eta gizarte-desorekak gainditzea.
arazoen agerpena prebenitzeko.
Osasun-arazo bati lotutako informazio oro-
Gerora ager daitezkeen arazoak detektatzeko
ren isilpekotasun-eskubidea.
eta, horrela, arazoei modu goiztiar eta
Osasun-agintariek gai toxikoei buruzko le- pertsonalizatu batean ekiteko.
geak egiteko eta betearazteko proposame-
Tratamendua emateko langile horiei, zei-
nak luzatuko ditu eta xede horrekin beste
nei alkoholarekiko eta tabakoarekiko duten
sailekin elkarlanean arituko dira.
mendekotasunak osasun kalte larriak ekar
baitiezazkieke.
2.5.- LANEKO ARRISKUEI AURREA HARTZE- Alkoholiko baten kasuan, aurrera eraman-
KO LEGEA dako eskuhartze pertsonalizatuen isilpeko-
Espainian, Lan Osasunari buruzko indarreko tasuna bermatzeko.
legea ekainaren 20ko 1/1994 Legegintzako 1996ko otsailean, indarrean sartu zen aza-
Errege Dekretua da, zeinaren bidez hauek roaren 8ko 31/1995 Legea, Lan Arriskuei
onartzen baitira: Gizarte Segurantzaren Aurrea Hartzeari buruzkoa. Legeak gure zu-
Lege Orokorraren testu bategina; 31/1995 zenbidera egokitzen ditu nazioarteko orga-
Legea, Lan Arriskuei Aurrea Hartzekoa nismoen gomendioak, EBko Arau Esparrua,
(1995.11.10eko BOE, 269. zk.), eta urtarrilaren Konstituzioa eta Langileen Estatutua.
17ko 39/1997 Errege Dekretua, Prebentzio
Lan-arriskuak prebenitzeko politika koheren-
Zerbitzuak onartzen dituena (1997.01.31ko
te, koordinatu eta eraginkor baten esparruan,
BOE, 27. zk.).
Legeak oinarrizko berme- eta ardura-multzoa
Drogen kontsumoari lotutako arazoek bai zehazten ditu: lan-baldintzek eragindako arris-
langileei, bai eta enpresari ere, eragiten dien kuen aurrean langileen osasunari babes-maila
errealitatea taxutzen dute; beraz, gaixotasun egokia eskaintzeko beharrezkoa den corpusa.
profesionalak edo lanaren kausazko eta on- Aurrerapauso garrantzitsua da; izan ere, era
doriozko gaixotasunak prebenitzeko jardue- zabalean garatzen du PREBENTZIO kontzep-
ren esparruan tratatu daitezke. tua eta enpresa guztia egiten du kontzeptuaren
Hortaz, osasuna sustatzeko eta drogen arloan partedun.
laguntzeko eta prebenitzeko langileei zuzen-

28
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Legearen 15.1. artikuluak enpresa-egitasmoa lurralde-eremu horretarako, hainbat jarduera


diseinatzen den unetik beretik PREBENTZIOA arautzea; hain zuzen ere, droga-mendekota-
PLANIFIKATZEKO betekizuna ezartzen du. sunei aurrea hartzeko eta droga-mendekoak
Horretarako, enpresaren arriskuen hasie- laguntzeko eta gizarteratzeko, bai eta droga-
rako zenbatespena egin, eta esku-hartzeko kontsumitzaile ez diren pertsonak babesteko
plan bat prestatu behar da. Enpresaburuaren ere beste batzuen droga-kontsumoak eragin
erantzukizuna da, prebentziorako jardunbide diezaizkiekeen kalteez.
bat garatuz, enpresako langileen segurtasuna
4. artikulua.- Elkarte-aurrezaintza.
eta osasuna bermatzea.
Horretarako:
Nahiz eta ez diren esplizituki aipatzen lan-
inguruneko edo langileen arteko droga- eta a) Drogamenpekotasunei aurrea hartzeko
alkohol-kontsumoa, lan-inguruneko arrisku- elkarte-aurrezaintzarako programak ga-
faktore bat da mendekotasunek pertsonen ratzea bultzatuko dute.
gain eta haien gaitasunen gain duten eragina. b) Lege honetako 37.1 artikuluan arautu-
Orobat, prebentzio-lanaren helburua da lan- tako Drogamenpekotasunen Planetik
baldintzak hobetzea segurtasunari, industria- sortutako aurrezaintzako programak eta
higieneari, ergonomiari eta psikosoziologiari jarduerak bultzatu, koordinatu eta, be-
dagokionez; ondorioz, lanaren efektu jakin harrezkoa bada, betearaziko dituzte ikas-
batzuk gutxitzen lagunduko luke ere. Izan ere, tetxeetan, gazte-, kultur eta kirol-elkar-
zenbaitetan efektuok mendekotasuna eragin teetan eta profesional-taldeetan, bai eta
dezakete defentsa-mekanismo gisa eta men- lantokietan ere.
dekotasun horrek enpresari ere ondorioak
ekar diezazkioke. 5. artikulua.- Informazioa.
Lan-administrazioak, Osalanen bidez, lan-
munduan drogak kontsumitzeak dakart-
3.- ARAUDI AUTONOMIKOA (EAE) zan ondorioei buruzko informazio- eta
3.1.- 18/1998 Legea, ekainaren 25ekoa, dro- prestakuntza-jarduerak burutuko ditu lan-
ga-mendekotasunen arloko aurrezaintza, la- gileentzako, sindikatuetako ordezkarient-
guntza eta gizarteratzeari buruzkoa. zako eta enpresarientzako. Era berean,
enpresek beren aldetik informazio-ekint-
Legearen helburu nagusia da, Autonomia
zaren bat aurrera eramaten baldin badute,
Estatutuak Euskal Autonomia Erkidegoaren
laguntza emango die horiei lan-adminis-
esku jartzen dituen eskumenen barruan, eta
trazioak.

29
9. artikulua.- Lan-esparrua. 3.2.- 7/2004 Legea
Euskal Autonomia Erkidegoko lan-adminis- Eusko Jaurlaritzak 2003ko ekainaren 17ko
trazioak, Osalan-en bidez, eta administrazio bilkuran onartutako 18/98 legearen bigarren
publikoetako kudeatzaileekin, enpresarie- aldaketak 37. artikulua berridaztea propo-
kin eta enpresarien elkarteekin nahiz sin- satzen du; hala, Drogamenpekotasunen Pla-
dikatuekin batera, lan-mundurako aurre- naren iraunaldia 5 urtera luzatzen du, 18/98
zaintzako programak sustatuko ditu, batez Legean jasotako hirurteko planez bestera.
ere azaroaren 8ko 31/1995 Legean, Laneko Artikulu horretan, Eusko Jaurlaritzari Dro-
Arriskuei Aurrea Hartzeari buruzkoan, au- gamenpekotasunen Plana egiteko eta Eusko
rreikusitako zerbitzu eta jardueren espa- Legebiltzarrari bidaltzeko mandatua ematen
rruan, eta bertan zehaztutako moduan. dio [Eusko Legebiltzarrak] bost urtean behin,
onar dezan. Plan horretan Euskal Autonomia
Era berean, laguntzako eta gizarteratzeko
Erkidegoko administrazioek [...] burutu behar
programa publikoetan enpresek ere lanki-
dituzten programak eta ekintzak jasoko dira
detzan jardutea bultzatuko du.
modu koordinatu eta orokorrean. Jarduera
33. artikulua- Gizarteratzeko oinarrizko horiek aurrezaintza, laguntza eta gizarteratzeko
printzipioak eta jardunbide-irizpideak. arlokoak izango dira.
Gai horri lotuta, gizarte-zerbitzuek lehenta-
sun hauek izango dituzte:
3.3.- Otsailaren 3ko 1/2011 Legea
c) Droga-mendekoei lan-munduan sartzen
Legea Droga-mendekotasunen arloko Aurre-
laguntzeko, pertsona horiek lanen bat aur-
zaintza, Laguntza eta Gizarteratzeari buruzko
kitzeko duten aukera areagotzeko progra-
Legearen hirugarren aldaketa da.
mak aurrera eramatea. Bereziki era hone-
tako jarduerak bultzatuko dira: enplegua 13. artikulua. Edari alkoholdunen iragarkiek
lortzeko plan pertsonalak, lan egiteko nor- bete beharreko baldintzak.
beraren ezaugarriak garatzea, lanbideei
3. Ez da elkarri lotuta agertu beharko eda-
buruzko informazioa ematea enplegua lortu
ri alkoholdunak kontsumitzea eta etekin
ahal izateko, eta lana lehiatsu bilatzeko te-
sikoa hobetzea, ibilgailuak gidatzea edo
knikak. Era berean, droga-mendekoak tre-
armak erabiltzea. Era berean, iragarkiek
batzeko eta lan-munduan errazago sartzeko
ez dute kontsumo horrek gizartean edo
prestakuntza-planak ezarriko dira.
sexuaren arloan arrakasta dakarren itxura
eman beharko, edo sendatzeko, bizkortze-

30
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

ko edo lasaitzeko gaitasuna duela adierazi


beharko; arazoak konpontzeko bide bat de-
nik ere ezin izango dute adierazi. Kontsumo
hori ezin izango da lotu hezkuntzaren, osa-
sunaren edo kirolaren arloko jarduerekin.
4. Ezin izango dute edari alkoholdunen kontsu-
mo neurrigabea bultzatu, ez eta ez edatea
edo edan gabe egotea gauza txarra balitz
bezala agertu ere. Bestalde, edari batzuek
duten alkohol-kopuru handia ezin izango
da ezaugarri positiboa balitz bezala nabar-
mendu.
Gaur egun, Eusko Jaurlaritza mendekotasunei
buruzko lege berria garatzen ari da. Lege hori
zirriborro bat da oraindik; baliteke, ordea, lege
berriak gida honetan jasotako zenbait alderdi
aldaraztea.

31
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Atal honetan mendekotasunen arloan sarrien erabiltzen diren kon-

4. MENDEKOTASUNAREN
ARLOKO OINARRIZKO
KONTZEPTUAK
tzeptuak denituko dira; hartara, kontzeptuok zehazki erabili ahal
izateko. (12 eta 13)

1.- DEFINIZIOAK
MENDEKOTASUNA
Osasunaren Mundu Erakundearen (OME) arabera, gaixotasun
siko eta psikoemozional bat da, sustantzia, jarduera edo harre-
man batekiko mendekotasuna edo haren premia sortzen duena.
Sintoma- eta seinale-multzo batek ezaugarritzen du; tartean,
faktore biologiko, genetiko, psikologiko eta sozialen eragina dago.
Mendekotasun-trastornoek, kimikoek zein psikologikoek, bi osa-
gai oinarrizko dituzte: kontrol-gabezia eta mendekotasuna.
DROGA
Substantzia oro zeina, organismo bizidun batean sartuz gero, or-
ganismoaren funtzio bat ala gehiago alda baitezake eta mende-
kotasuna sor baitezake. Efektu horiek lortzeko eta, zenbaitetan,
efektuon gabeziak ekarritako ondoeza saihesteko, substantzia
hori era jarraituan edo aldian behin hartzeko irrika da mendeko-
tasunaren ezaugarria. (OME, 1975) (14).
Droga gai kimiko bat da. Haren efektuak, direla berehalakoak,
direla epe luzekoak, bai drogaren erabileraren, bai eta norba-
nakoaren ezaugarrien eta ezaugarri soziokulturalaren arabe-
rakoak dira.
DROGA PSIKOTROPIKOAK
Nerbio-sistema zentralaren (NSZ) gain eragin dezaken gai ki-
miko oro da droga psikotropiko bat. Bakoitzak eragin jakin batzuk
ditu. I. Taulan, drogen eta haien eraginen sailkapen eskematiko
bat azalduko da.

33
SENDAGAIAK beziak ekarritako ondoeza saihesteko droga
hori era jarraituan edota aldian behin hartze-
Erabilera terapeutikora bideratutako subs-
ko irriki eutsiezina.
tantziak dira; gaixotasun bat prebenitzeko eta
sendatzeko edota erritmo biologikoak kontro- Mendekotasuna sikoa zein psikikoa izan daiteke.
latzeko erabiltzen dira, betiere helburu me-
Mendekotasun sikoa: Erabilera errepikatua-
dikoekin eta osasunera bideratuak badaude.
ren ondorioz, organismoari premia sortzen
Halakoak dira lasaigarriak, hipnotikoak, etab.
zaio substantzia horren kantitate jakin batzuk
ERABILERA edukitzeko normal funtzionatu dezan. Kantita-
te-maila horiek murrizteak abstinentzia-sin-
Kontsumo minimoa edota kopuru txikien
drome deritzon sintoma-multzoa sortzen du.
kontsumo bat da, ez duena trastorno larririk
Erabilitako tratamendua desintoxikazioa da.
sortzen, ez pertsonaren jokabidean ez eta ha-
ren osasunean ere ez. Mendekotasun psikikoa: efektu positiboak
lortzeko, produktua kontsumitzeko irrika la-
ABUSUA, ERABILERA ARRISKUTSUA EDO
rria. Kontsumoa kontrolatzeko zailtasunak
ARAZOTSUA
dakartza berekin; kontsumoaren ondorio kal-
Substantzia-kontsumo bat da, mendekota- tegarriak ezagutu arren, kontsumitzea bilatzen
sunik eragin ez arren, denboraren joanare- da. Mendekotasun psikologikoa desagertzen
kin osasun-arazoak sortu ditzakeena. Halako denean, pertsona hori desohitu egin da.
kontsumoek narriatze organikoari eta psiko-
TOLERANTZIA
sozialari lotutako eragin negatiboak dakartza-
te. Abusutzat jotzen dira, baldin eta erabiltzai- Egokitzapen-egoera bat da, zeinean droga-dosi
leak kantitate jakin batzuk gainditzen baditu, berak eragindako erantzuna ahultzen baita; bes-
jarduera jakin batzuk gauzatzen baditu edota tela esanda, dosi handiagoa hartu behar da efe-
pertsona-ezaugarri jakin batzuk baditu. ktu farmakodinamikoaren maila bera lortzeko.
DROGA-MENDEKOTASUNA ABSTINENTZIA SINDROMEA
OMEk honela denitzen du: organismo bi- Gai mendekotasun-sortzailearen kontsumoa
zidun baten eta droga baten arteko elka- bat-batean gelditu ondoren agertzen den sin-
rrekintzak eragindako egoera psikikoa eta toma-koadroa. Aldez aurretiko mendekotasuna
zenbaitetan sikoa, jokabide-aldaketek eta suposatzen du. Mendekotasun sikoa egun
beste erreakzio batzuk ezaugarritzen dutena. gutxitan desagertzen da, baina mendekotasun
Erreakzio horien artean, beti ageri da efektu psikikoak askoz gehiago irauten du eta berau da
horiek lortzeko eta, zenbaitetan, efektuon ga- berriz kontsumoan erortzearen kausa.

34
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

35
GAINDOSIA 2.- Gizartean dagoen droga-eskaintza murriz-
tu edo mugatzea.
Organismoak prozesatu dezakeena baino
substantzia-kopuru handiagoa kontsumitzean 3.- Drogak kontsumitzeagatik sor daitezkeen
organismoari sorrarazten zaion egoera. Subs- ondorioak murriztea.
tantzia eta kontsumo-modu batzuk narriadura
4.- Drogak hartzen hasteko arrisku-egoerak
siko eta psikologiko larria eragin dezakete,
sor ditzaketen arrazoi sozio-ekonomikoak
heriotza barne.
edo lan arlokoak adieraztea, bai eta dro-
DESINTOXIKAZIOA ETA DESOHITZEA gamenpekotasunen gertakariak duen era-
gina eta garrantzi soziala murriztea ere,
Desintoxikazioa: substantzia psikoaktibo eta
ekintzarako proposamenak aurkeztuz eta
exogeno batek gorputzean sortutako mende-
gure gizarteko alderik behartsuenetan
kotasun sikoa bertan behera uzteko prozesu
arreta berezia ipiniz.
terapeutikoa.
GIZARTERATZEA
Desohitzea: menpekotasuna bertan behera
utzi edo gutxitzeko eta gorputzaren eta burua- Dena delako pertsona bere ohiko ingurunean
ren osasuna berreskuratzeko prozesu tera- pertsona arduratsu eta autonomo gisa ego-
peutikoa; prozesu horretan osasun-laguntza kitzeko prozesua; prozesu horretan gizarte-
eta gizarte-zerbitzuen laguntza sartzen da. ratzeko gaitasunak berreskuratzen ditu nor-
banakoak, eta gizartean ere aldaketak egiten
BERRERORKETA
dira, drogamendekotasunak dituzten pertso-
Denboraldi batez substantzia edo jarduera nak onartzeko.
mendekotasun-sortzaile bat kontsumitu gabe
KALTEAK MURRIZTEA
egon ondoren berriz ere erregularki kontsu-
mitzen hastea. Drogak hartzeko zenbait moduk edo horiek
eragindako patologiek sor ditzaketen ondorio
PREBENTZIOA
bereziki kaltegarriak murrizteko estrategia
Drogen kontsumo desegokiari bide eman die- batzuk.
zaioketen pertsonaren baitako, gizarteko edo
ARRISKUAK MURRIZTEA
kulturako eragileak aldatu nahi dituzten jar-
duerak. Jarduerok helburu hauek izango di- Drogen erabilerari lotuta dauden eta osasuna-
tuzte: rentzat bereziki larriak izan daitezkeen ondo-
rioak areagotzea eragin dezaketen jokabideak
1.- Drogen eskaria eta kontsumoa murriztea.
aldatzeko asmoa duten estrategiak.

36
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

SUBSTANTZIARIK GABEKO MENDEKOTASUNA


Drogarik gabeko mendekotasuna jokabide errepikakor bat da, hasieran, behinik behin, atsegingarria
gertatzen dena; hala ere, norbanakoaren baitan kontrol-galera bat eragiten du eta haren eguneroko
bizitzan larriki eragiten du gizarte-mailan, lan-esparruan eta familiartean.

2.- GAI MENDEKOTASUN-SORTZAILEAK


2.1.- GAI MENDEKOTASUN-SORTZAILEEN SAILKAPENA
Gai mendekotasun-sortzaileak kontzeptu desberdinen arabera sailka daitezke OMEk sailkapen des-
berdinak egiten ditu:
1. Jatorriaren arabera: naturalak ala sintetikoak.
2. Estatus juridikoaren arabera: legez onartuak edo legez kanpokoak.
3. Nerbio-sistema zentralaren (NSZ) gain duten eraginaren araberako sailkapen zientikoa (I. Taula):

I. Taula: Drogen sailkapena, NSZren gain duten eraginaren arabera


SAILKAPENA ERAGINA SUBSTANTZIA ADIERAZGARRIAK
Alkohola
Opiazeoak (heroina, morna, metadona, propoxifenoa,
NSZren NSZren funtzioa medipina).
depresoreak moteltzen dute Lasaigarriak: antsiolitikoak.
Hipnotikoak
Disolbatzaileak
Potentzia handiko estimulatzaileak: kokaina eta anfetaminak.
NSZren Iratzarri-egoera
Estimulatzaile leunak: nikotina.
estimulatzaileak aktibatzen dute
Xantinak: kafeina, teobromina, etab.
Garunaren funtzioa LSDa
distortsionatzen dute eta Psilocibis generoko onddoak
Haluzinogenoak pertzepzioan aldaketak Datura arborea (lorastunkia) Kanabisaren eratorriak
eragiten: haluzinazioak, Droga sintetikoak: Estasia.
irudipenak, etab. Ketamina.

37
2.2.- ALKOHOLA
Alkohola denez gizartean gehien kontsumitzen den droga, eta alkohol-kontsumoa kulturalki onartua
dagoenez, gomendagarria da haren inguruan zenbait zehaztapen ematea.
Edari-unitateak (EU)
Edari-unitate deritzoguna alkohol puruaren 10 gramori dagokion kantitatea da. II. Taulan edari-unita-
teen eta gizartean sarrien kontsumitzen diren edarien arteko korrelazioa azalduko da.

II. taula: Ohiko edarien eta edari-unitateen arteko baliokidetza


Edaria Neurria Unitateak
Kaa = 200 cc 1 EU
Zerbeza
1 litro 5 EU
Kopa = 100 cc 1 EU
Ardoa
1 litro 10 EU
Koaka 1 kopa = 50 cc 2 EU
Konbinatua 50 cc 2 EU
Bermuta/Jereza 50 cc 1 EU

III. Taula: Kontsumoaren araberako alkohol-arriskuaren OMEren sailkapena


Gizonak Emakumeak Esku-hartzea Lehen mailako arretako lantaldeen eginkizuna
Arrisku txikia < 17 EU astean < 11 EU astean Lehen mailako prebentzioa Heztea eta laguntzea

28 EU astean 17 EU astean
Kontsumo
arriskutsua Identikatzea, aholku-ematea,
Esku-hartze
aholku laburrak eta jarraipena
Alkoholari lotutako laburra
Kontsumo kaltegarria egitea
trastornoen agerpena
Arrisku handia
(Alkoholaren DSM-IV Tratamendu Identikatzea, aholku-ematea,
Mendekotasun CIE-10 espezializatua bideratzea eta jarraipena egitea
Sindromea)
38
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

2.3.- GAI MENDEKOTASUN-SORTZAILEAK ETA ARRISKUAK


SUBSTANTZIEN KONTSUMOAK ERAGINDAKO ARRISKUAK
Ondorengo taulan, gizartean sarrien kontsumitzen diren drogek osasunean eragindako efektu nagu-
siak adieraziko dira eskema gisa. (INRS) (17)

IV. Taula Droga jakin batzuen kontsumoak eragindako ohiko efektuak


SUBSTANTZIAREN IZENA ARRISKUA
BIRIKA-MINBIZIA, MASKURI-MINBIZIA, BRONKITISA, ASMA,
TABAKOA
PATOLOGIA KARDIOBASCULARRAK
ERNETASUNA ETA ERREFLEXUAK GUTXITZEA KONTROLA GALTZEA
ALKOHOLA
BORTIZKERIA/ISTRIPUAK, KOMA ETILIKOA, HEPATOPATIAK
KONTSUMOAREN ARABERA: LOGURA; JOKABIDEAREN,
SENDAGAIAK
OROIMENAREN ETA MUGIMENDUAREN ASALDURAK
ERNETASUNAREN NAHASMENDUA, ALDARTE ALDAKETAK,
KANABISA PERTZEPTZIOAREN NAHASMENDUA, IKUSMENEZKO HALUZINAZIOAK,
PATOLOGIA PSIKIATRIKOA AIRE-BIDEEN ETA DIGESTIO-BIDEEN MINBIZIA
KONTSUMITU DEN SUBSTANTZIAREN ARABERA: HALUZIONAZIOAK;
BESTE DROGAK eta
BORTIZKERIA; ERNETASUNA GUTXITZEA; BIHOTZEKO PATOLOGIAK;
OPIAZEOAK
PATOLOGIA INFEKZIOSOAK

3.- SUBSTANTZIARIK GABEKO MENDEKOTASUNAK


Badira ohiko jokamolde batzuk, itxuraz kaltegabekoak, mendekotasuna sortzen dutenak. Farmakoekiko
mendekotasuna duten pertsonen psikopatologiaren antzekotzat jo daitezke jokabide arazotsu jakin bat-
zuk. Jokamolde horiek harremanak zein mailatan nahasten dituzten; horrexek erabakiko du ea mende-
kotasuna dagoen ala ez.
Mendekotasun psikologiko ohikoenak hauek dira:
Lanarekiko mendekotasuna

39
Informazioaren eta komunikazioaren teknolo- go ematen ditu lanean bere arazo pertsonalei
giekiko (IKT) mendekotasuna ihes egiteko. (20)
Jokoarekiko mendekotasuna
Sexuarekiko mendekotasuna 3.2.- INFORMAZIOAREN ETA KOMUNIKA-
ZIOAREN TEKNOLOGIA BERRIEKIKO MEN-
Ariketa sikoarekiko mendekotasuna
DEKOTASUNA.
Teknologia berriekiko mendekotasuna jokabi-
3.1.- LANAREKIKO MENDEKOTASUNA de obsesibo-konpultsibo bat da, gailu tekno-
Robinsonek (2000) honela denitzen du lana- logikoen gehiegizko erabilerak eragiten duena
rekiko mendekotasuna: nahaste obsesibo- eta norbanakoaren osagai biologiko, psikolo-
konpultsibo bat da, nork bere buruari ezarri- giko eta sozialak hondatzen dituena. (Pelez
tako eskakizunetan eta betekizunetan, bai eta 2009).
lan-ohiturak erregulatzeko ezintasunean ere,
azaleratzen dena; hala, bizitzako beste jardue-
3.3.- JOKOAREKIKO MENDEKOTASUNA
rak baztertu eta gehiegi jarduten da lanean.
Ludopatia nahasmendu-mota bat da, zeinean
Gure gizartean, lan-munduak eskakizun zo-
psikologikoki kontrolatu ezinezko premia ba-
rrotzak ditu. Enpresek bilatzen duten langile-
tek norbanakoa etengabe eta progresiboki
prola lanarekiko konpromiso eta ardura han-
jokoan aritzera baitarama; hala, negatiboki
dia erakusten duen pertsonarena da; oro har,
eragiten die haren bizitza pertsonalari eta lan-
mendekotasunak gaitzesten diren arren, kasu
eta familia-bizitzari.
honetan konnotazio positiboak ditu lanean
gogor aritzea ondo ikusia dago eta espa- Azkenean, Substantzia eta nahasmendu
rru soziolaboralean eta ekonomikoan jokabide mendekotasun-sortzaileen kategorian sartu
hori saritzen da (15). dute (22).
Laneko Segurtasun eta Higieneko Institutu
Nazionalak adierazi du lan-mendekotasuna
gorabidean dagoen kalte psikosoziala dela.
(19)
Lanaren Nazioarteko Erakundearen (LANE)
txosten baten arabera, Espainiako biztanle
aktiboen % 8k egunero 12 ordu baino gehia-

40
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

5. EUSKAL AUTONOMIA
ERKIDEGOKO ENPRESETAN
MENDEKOTASUNEI AURREA
HARTZEKO PLANA
PREBENTZIO-PLANA
Lan arriskuen prebentzio-plana dokumentu bat da, zeinean en-
presa baten prebentzio-politika ezartzen eta formalizatzen baita:
prebentzio-helburuak zehazten dira; enpresaren hierarkia-maila
desberdinek lan-arriskuen prebentzioaren arloan dituzten ardurak
eta zereginak denitzen dira; eta prozedura operatiboak, arriskuen
ebaluazioa, larrialdi-plana, prebentzio-planikazioa, etab. jasotzen
dira. Horiez gain, araudia ere jaso daiteke (23).
Azken batean, prebentzio-planak arauak, irizpideak, prozedurak,
argibideak, ekintzak eta gomendioak biltzen ditu, lan-arriskuen
prebentzioan oro har eragiten duten faktore-multzoa behar bezala
kudeatzen dela ziurtatzeko, bai eta enpresaren gainerako jarduere-
kin koordinatuta egiten dela egiaztatzeko ere, betiere gogoan hartuz
zeintzu helburu zehaztu dituen enpresaren zuzendaritzak.
Alderdi desberdinek plazaratu dezakete enpresan mendekotasunei
aurrea hartzeko plan espeziko baten premia:
Langileek eta haien ordezkariek, arriskuen eraginpean dauden
norbanako gisa (lan-baldintzak, zereginaren konplexutasuna,
behin behinekotasuna, etab.).
Halako kontsumoen ondorio negatiboak jasaten dituzten en-
presariek (hirugarrenei arriskuak, enpresaren giro soziala na-
hastea, lan-istripuen ardura, etab.)
Prebentzio Zerbitzuak, prebentzio-helburu gisa.

41
Nonahi sortzen dela ere enpresan mendekotasunei aurrea hartzeko plan baten premia, zuzendaritza de-
nez enpresa barruko prebentzioaren azken erantzule, beronek jakinaraziko du mendekotasunen preben-
tzio-politika sortzeko erabakia, betiere tarteko eragileekin batera gaiari buruzko gogoeta egin ondoren.
Edozein prebentzio-programatan bezala, prebentzio-planaren helburua da mendekotasun arriskutsurik
ez duten pertsonak berdin mantentzea eta kontsumo arriskutsuak eta/edo mendekotasun-jokabideak
dituzten gaixoak ahalik eta goizen hautematea haien egoerari egoki heltzeko.
Halako plan bat garatzeko ezinbestekoa da urrats-sorta bat ezartzea. Esaterako:
1.- Lantaldea sortzea
2.- Enpresaren egoera aztertzea
3.- Enpresan mendekotasunei aurrea hartzeko politikak proposatzea eta garatzea
4.- Proiektuaren adierazpen formala egitea
5.- Jarraipenerako eta ebaluaziorako sistema garatzea
Ondorengo ataletan urrats horiek banan-banan garatuko dira eta mendekotasunei aurrea hartzeko pla-
nean ezinbestekotzat jotzen diren alderdiak azalduko dira. Asmoa ez da gaia sakonki garatzea; dena dela,
lagungarria gerta daiteke jakiteko zer aldagairen gain eragin behar den arazoa desagerrarazteko edo
txikiagotzeko.

42
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

43
44
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

1.- Jarduera Plana prestatzeko lantaldea Giza baliabide urriagoko enpresek plana garatze-
eratzea ko bestelako aukerak planteatu ditzakete orobat;
hala nola, gremio-elkarteak, poligono berean
Enpresan prebentzioarekin lotura zuzena edo
dauden enpresen elkarteak edo osasun-zaintza
zeharkakoa duten eragile guztiek osatuko dute
besteren prebentzio-zerbitzu berarekin adostu
lantaldea.
duten enpresak.
Enpresaren arduraduna
Lantaldea ondo funtzionatzeko, bi baldintza bete
Giza baliabideetako langileak behar dira:
Prebentzio arloko delegatuak Taldekide guztiek lanerako konpromisoa
Segurtasun eta osasun batzordeko kideak hartu behar dute

Osasunaren zainketako arduraduna Taldeak buru bat izan behar du, nolanahikoa
dela ere enpresaren tamaina. Taldeburuak
Prebentzio zerbitzua eginkizun hauek ditu:
Prestakuntza arloko arduraduna Lana dinamizatzea
Zuzenbide arlokoak, etab. Taldearen buruzagi-lanak egitea
Lan Arriskuen Prebentzioari buruzko 31/1995 Le- Zailtasunak kudeatzea
gean ezarritakoaren arabera, aipatutako eragile
guztiek ardura eta zeregin garrantzitsuak dituzte Programa abiaraztean eta garatzean koor-
prebentzio-politika garatzeko garaian, enpresan dinazio-lanak egitea
mendekotasunak prebenitzeko eginkizuna barne. Taldeburua alderdi sozialekoa zein alderdi en-
Haien lana oinarrizkoa da plana ezartzeko. presarialekoa izan daiteke eta bai langileen (edo
Langileak ez dira zuzenean lantaldearen kide; haien ordezkarien), bai eta enpresa-arduraduna-
aldiz, ordezkarien bitartez dute presentzia. Dena ren babesa izan beharko du.
dela, uneoro gogorarazi behar zaie langileei pro-
zesuan duten garrantzia.
Lan taldeko kide bakoitzaren eginkizunak
Lantaldearen kide-kopurua enpresaren neurriak
Enpresaburuak, prebentzioaren arduradun
erabakiko du; hala ere, nahiz eta enpresa han-
maximo gisa, onartu behar du enpresan
dia izan, ez da gomendagarria lantaldea 10 kidek
prebentzio-planak arrakastatsuak izateko
baino gehiagok osatzea (24). Enpresa txikietan,
premiazkoa dela zuzendaritzaren partaidet-
talde-buru batek izango du programaren ardura.
za.

45
Segurtasun eta Osasun Batzordeak arris- troa mantendu, trebakuntza eta informazioa
kuak prebenitzeko eta lan-baldintzak kon- eskaini, lanpostuak nola egokitu gomenda-
trolatzeko ardura du. Lanean aritu behar du tu, osasun-sistema nazionalarekin koordi-
mendekotasuna erraztu dezaketen lan- eta natu eta lehen sorospenak eman ere.
segurtasun-baldintza horiek aldatzeko.
Lantaldearen lehen zeregina langile guztiei
Prebentziorako ordezkariak bi eginkizun oi- enpresan mendekotasunei aurrea hartzeko
narrizko ditu: jarduera-plan bat egiteko asmoaren berri
ematea izango da. Argi utzi behar da asmoa
- alde batetik, lankideen eskaerei erantzute-
prebentzio-programa bat garatzea dela; hau
ko informazioa eta laguntza eskaintzea.
da, norbanako guztiei dagokiela, ez subs-
- bestetik, Prebentzio Plan bat egiteko, ne- tantzia baten kontsumo arazotsua edo bes-
goziatzeko eta abiarazteko elkarlanean telako mendekotasun bat duten haiei soilik.
jardutea (25).
Arazoak dituzten langileei kontsultatzeko hur-
2.- ENPRESAREN EGOERA AZTERTZEA
bilerrazagoak iruditzen zaizkie ordezkariak.
Enpresan mendekotasunei aurrea hartzeko pla-
Enpresa-batzordea: prebentziorako eragile
na ezarri aurretik, enpresaren ezaugarriak eza-
bat da, langileei mendekotasunek lan-ingu-
gutu behar dira. Faktore erabakigarriak dira in-
runean sortzen dituzten arazoen berri eman
gurune sozioekonomikoa; enpresaren kokalekua,
behar diena. Eginkizun ditu, halaber, ohitura
ekoizpen-sektorea eta tamaina; langileen ezau-
osasungarriak sustatzea, jarduera-progra-
garriak; lanaren eta lantokiaren baldintzak; sin-
ma ezagutaraztea eta eskuhartze-premia
dikatuen jarduera, etab.
egon daitekeen kasuak negoziatzea, bai eta
halako kasuak garaiz hautematea eta haiei
ekitea ere.
Prebentzio Zerbitzuak enpresan preben-
tzio-kudeaketa integratua sustatu behar
du, bai eta arriskuak ebaluatu, lan-giroa eta
-baldintzak aztertu, langileen osasuna zain-
du, ingurugiro- eta osasun-datuen erregis-

46
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

2.1.- KOSTUA/ETEKINA ZENBATESTEA Parametro horietan emaitzak nola aldatzen di-


ren behatzeak programaren eraginaren adierazle
Oso zaila da mendekotasunek enpresari eragin-
gisa balio dezake ondoren (26).
dako kostua balioztatzea.
Kostuon artean, hauek daude:
Zuzeneko kostuak 2.2.- LANEKO TESTUINGURUAREN AURREANA-
LISIA
Prebentzio-programaren alderdi guztiek
eragindako kostua: 2.2.1.- ABIAPUNTUA
Trebatzeko, informatzeko eta ikuskatzeko Lantaldeko kideek enpresaren berezko ezaugarriak
erabilitako giza baliabideak. ezagutu behar dituzte, bai eta, orobat, enpresari
Langilearentzako laguntza (langilea lagun- berezkoak zaizkion arriskuak eta mendekotasunek
tzeko programa zena, EAP) lanean eragiten dituzten ondorio negatiboak ere;
hartara, programari eraginkorki ekin diezaioke-
Lanpostuak egokitzea etab. te eta enpresaren egoera zehatzera moldatutako
Zeharkako kostuak: konponbide espezikoak eman ditzakete.
Absentismoagatik (ABE eta postuan ez Zer deritzoten langileek:
egotea). - drogen abusuari buruz
Lanpostuak txandakatzeko edota aldatzeko - enpresan mendekotasunei aurrea hartzeko
zailtasunengatik. programak ezartzeari buruz.
Bajak ordezkatzeko kontratazioengatik. Zer substantzia-mota kontsumitzen den eta
Lan-etekina murrizten delako eta jardute zer kantitatetan.
okerrak areagotzen direlako. Zeintzuk diren kontsumo-ereduak.
Egindako lana gehiago gainbegiratu behar Zeintzuk diren enpresaren ahulguneak edo
delako. arazoguneak.
Enpresa-irudia kaltetzen delako. Zernolako eskuragarritasuna duen alkoho-
Ekipamendua edo produktuak kaltetzen di- lak/drogak enpresan.
relako. Kontsumitu daiteke?
Erantzukizun legala dela-eta (norbanakoaren Non?
gainekoa eta hirugarrenen gainekoa). Noiz?
Barne-gatazkak areagotzen direlako. Arauak?

47
Enpresaren jokabidea aldez aurreko kontsu- 2.2.2.- MENDEKOTASUNA ERRAZTEN DUTEN
mo arazotsuei aurre egiteko. FAKTOREAK
Nola jokatu du? Hainbat faktorek eragiten dute mendekotasunen
Desberdin jokatu al du alkohol-kontsu- sorrera: Mendekotasunen fenomenoa gertakari
moaren eta bestelako mendekotasunen sozial bat da; norbanakoan agertzen da etengabe
aurrean? aldatzen ari den gizarteari egokitzeko prozesuan.
Nortzuek hartu dute esku? Zuzendaritzak, Esan daiteke inork mendekotasunen bat garat-
langileen sailak, zerbitzu medikoak, etab. zeko duen probabilitateak lotura estua duela
Ebaluazio hori langileak era anonimoan inkes- pertsona horren arrisku- eta babes-faktoreekin.
tatuz gauzatu daiteke (25), batez ere enpresa Antzeko arrisku-faktoreen aurrean norbanakoak
ertain eta handietan eta, betiere, lortutako infor- mendekotasunen bat garatuko ote duen ala ez,
mazioaren isilpekotasuna errespetatuz. Inkestak hori mendekotasuna sor dezaketen arrisku-
hauen berri emango du: faktoreak leunduko dituzten babes-faktoreak
edukitzeak erabakiko du, eta alderantziz.
Substantzia mendekotasun-sortzaileen era-
bilerari eta abusuari buruzko iritzia. Ondoren, mendekotasunekin lotura izan dezake-
ten hainbat tarteko faktore aipatuko dira. Zehat-
Gehiegizko kontsumoak edota kontsumo zagoa izango da lan-faktoreen zerrenda; izan ere,
desegokiak sortutako arazoei buruzko eza- beroiek dira gida honen arrazoia eta beroien gain
gutza-maila. eragin behar da enpresa-esparruan (27).
Arazo horien aurreko jarrera eta kontsu-
moekiko tolerantzia-maila.
2.2.2.1.- Lanaz kanpoko inguruneak
Azpimarratu behar da mendekotasunei aurrea
hartzeko plana ez zaiela mendekotasuna duten Zenbait elementuk bizitzan zehar mendekota-
pertsonei soilik zuzentzen, baizik eta langile guztiei. sunen bat garatzeko arriskua areagotu dezakete
eta une jakin batean lanjardunean eragin. Ele-
Inkesta egiteak albo eragin positiboak dakartza mentu horiek norbanakoaren berezko ezauga-
berekin: rriak edota haren gizarte- eta familia-ingurune-
Parte-hartzeko eta programaren garapena koak izan daitezke.
sustatzeko motibatzen du. Gizarte-mailakoak
Enpresa-giroan mendekotasunei buruz hitz Baliabide ekonomikorik eza
egitea normaltzen laguntzen du. Gizartearen tolerantzia kontsumoarekiko

48
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Gizarte-harremanen falta Gizarte- eta familia-ingurunearekin batera, pertsona


Lagunartean kontsumitzaileak egotea baten mendekotasun-arazoen gain eragin de-
zaketen lan-egoera, -efektu eta -sentipenen ar-
Familiakoak tean hauek daude:
Arazo ekonomikoak
- Enpresan gai mendekotasun-sortzaileak edo-
Hondatutako familia-giroa ta halakoak eskuratzeko aukera egotea
Familia-ingurunean permisibitatea eta - Lan-giroan edateko, droga hartzeko, jokatze-
kontsumoa egotea ko etab. gizarte-presioa egotea.
Bateragarritasun-zailtasunak - Lan-bidaiak/ohiko ingurunetik banantzea
Pertsonalak - Gainbegiratze falta
Aldez aurreko izaera: autoestimazio - Laneko estresa
baxua, frustrazioarekiko tolerantzia baxua, - Lan ezegonkorra eta langabezia-arriskua
autokontrol eza.
- Lan monotono eta/edo errepikakorra
Pertsonarteko zailtasunak: gizarte-tre-
- Txandakako lana, gauez lana egitea, lanaldi
bezien gabezia, autokontrol eza.
luzeak
Bakardadea eta norberaren asegabeta-
- Lekuz eta/edo gainbegiratzez etengabe aldatzen
suna.
duten lanak
Estresa sortzen duten gertakariak (dolua, fa-
- Etxetik lan egitea
miliakide baten gaixotasunak, hausturak...)
- Isolamendua
- Gizartean gutxitzat edukitzen diren lanak
2.2.2.2.- Lan-esparrua - Negozio-otorduak
Zenbait lan-baldintzak mendekotasun-arazoak - Komunikazio-falta edo komunikazio eskasa
sortzen lagundu dezakete: pertsona batek erant- - Lanaren gogobetetze-maila eskasa
zun desberdinak eman ditzake lan-egoera, -in-
- Lantokiko kultura
gurune, -sentipen, eta/edo -efektu jakin baten
aurrean, eta erantzun horietako bat substantzia - Erantzukizun-maila altua
mendekotasun-sortzaile bat kontsumitzea edota - Lan-baldintza kaskarrak (lan zaratatsua, ziki-
jokabide mendeko-sortzaile batean erortzea da na, arriskutsua, estres termiko handiko lanak,
(edo aldez aurreko mendekotasuna areagotzea) etab.)
(28). - Nekea

49
- Lanik gabeko epeak eta asperraldiak 2.2.3.- MENDEKOTASUNETIK BABESTEN DU-
- Lan sikoa TEN FAKTOREAK
- Substantzia jakin batzuen esposiziopean ego- Aintzat hartu behar da lanak mendekotasunetik
teak NSZan eragindako efektuak babestu gaitzakeen ingurunea sortzen duela ere.
- Hain zuzen, halaxeko ingurunea sendotu behar
da enpresan. Askotan, norbanakoa errehabili-
Ikus daitekeenez, laneko egoera, efektu eta sen- tatzeko elementu garrantzitsua izango da lan-
tsazio horiek ez dute elkar baztertzen; aldiz, jarduera, lana egiteak hauek ematen dituelako:
elkarren arteko lotura eta eragina izan dezakete.
Bizirauteko, bai eta norbere burua eta fa-
Lanari lotutako arriskuak kontrolatzen eta/edo milia garatzeko ere, ezinbestekoa den
minimizatzen ditugunean, arrisku-egoerak eta egonkortasun ekonomikoa
arrisku horiei lotutako efektuak eta sentipenak
kontrolatzen eta/edo minimizatzen ditugu ere. Autoerrealizazioa eta aitormena
Horretarako, arriskuen ebaluazioa erabili dai- Sormena eta pertsonalki garatzeko aukera
teke tresna gisa. Arrisku horiek arrisku-faktore
batzuei lotzen zaizkie. Faktore horiek langilearen Gaixotasunen eta istripuen aurkako gizarte-
beraren araberakoak dira, baina baita lantokia- segurantza eta -aurreikuspena
ren, lanpostuaren, zereginen, erabilitako ekipa- Pertsonarteko harremanak ezartzeko aukera
mendu eta produktuen, lan-eskakizunen, lana-
ren eta enpresaren antolaketaren eta abarren Norbere trebeziak eta abileziak garatzeko
araberakoak ere. aukera

Arrisku-faktoreak bestela sailkatu daitezke ere, Pertsonalki hazteko aukera


adibidez, laneko segurtasunarekin, industria-
higienearekin eta/edo laneko ergonomiarekin
2.3.- BALIABIDEAK
eta psikosoziologiarekin erlazionatutako arris-
ku-faktore gisa. Bereziki garrantzitsua da azken Egitasmoa bideragarria dela bermatzeko, enpre-
hori; izan ere, lanaz kanpo gertatu bezala, osagai sak eskuragarri dituen baliabideak zehaztu be-
psikosozial nabaria dute lan-esparruan sortzen har dira; giza baliabideak, baliabide materialak
diren egoera, efektu eta sentipenek ere, eta ho- eta ekonomikoak.
riexek eragiten dute defentsa-mekanismo gisa Giza baliabideak dira bai lantaldea osatzen
mendekotasunera jotzea. duten pertsonak eta baita, taldekideak izan
ez arren, lantaldearen jarduera jakin batzu-
etan laguntzen duten pertsonak ere.

50
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Baliabide materialak, ordea, jarduerak ga- Berdea: hemen biltzen da jendearen ge-
ratzeko behar diren dibulgazio-, prestakun- hiengoa. Ez dute kontsumitzen ala noizean
tza- eta teknologia-baliabideak dira. behin kontsumitzen dute (ez dituzte gehie-
gizko kontsumoak). Haiei zuzentzen zaie le-
Baliabide ekonomikoak programa gara-
hen mailako prebentzioa.
tzean eta ezartzean sortutako gastuak or-
daintzeko erabiltzen dira. Beharrezkoa da Laranja: Trantsizio-gunea da; beraz, bali-
jakitea zer egitasmo gauzatu dezakeen en- teke lan-jarduerari negatiboki eragin die-
presak eta erabakitzea zein helburu lor dai- zaioketen kontsumo arazotsuak egotea.
tezkeen horretara bideratutako baliabidee- Multzo honetan langileen % 8-10 biltzen da;
kin. haiei zuzentzen zaizkie bigarren mailako
prebentziorako jarduerak.
Gorria: kontsumoa ezaguna da. Biztanle
3.- ENPRESAN MENDEKOTASUNA
aktiboen % 3 inguru sartzen da multzo ho-
PREBENITZEKO NEURRIAK PROPOSATZEA
netan. Talde honetakoei zuzentzen zaizkie
3.1.- HELBURUAK DEFINITZEA hirugarren mailako prebentzio-jarduerak.
Prebentzio-planaren helburuak lantaldeak nka- Lehenago, enpresetan ezartzen ziren prebentzio-
tuko ditu; horretarako, aintzat hartuko ditu aurre- programak bigarren eta hirugarren mailako pre-
ko atalean aztertutako faktoreak eta aplikatuko bentzio-taldeei zuzentzen zitzaizkien. Urteen joa-
beharreko indarreko legedia. Helburuok neurga- narekin, arazo zehatzei banakako konponbideak
rriak izan behar dira eta jarraipena egin ahal izan bilatzeari utzi eta lehen mailako prebentziora
behar zaie. bideratutako jarduera orokorragoak zuzentzera
igaro gara; helburu nagusia da multzo berdean
dauden langileak ez jotzea kontsumo eta jokabi-
3.2.- JARDUERA PLANA GARATZEA de mendekotasun-sortzaileetara.
Prebentziorako programa bat denez, helburuak
zehaztuko dira bai lehen mailako prebentziorako,
bai bigarren-mailako edo laguntzazko preben-
tziorako eta baita hirugarren mailako edo erre-
habilitaziozko prebentziorako ere. LANEk (29)
semaforo baten gisara sailkatzen ditu preben-
tzioak; hiru zatitan banatzen ditu, langilearen
kontsumoaren arabera:

51
52
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

3.2.1.- LEHEN MAILAKO PREBENTZIOA - Langileekin informazio-jardunaldiak edo


-hitzaldiak programatzea edota, gaiari
Lehen mailako prebentzioa langile guztiei zu-
buruz informatzeko, enpresaz kanpoko adi-
zentzen zaie. Helburua da arrisku-faktore guztiak
tuak gonbidatzea. Enpresa txikiek hainbat
ezabatzea; bai lanekoak, eta bai lanaz kanpokoak
enpresarentzako trebakuntza-jardunaldiak
ere. Horretarako, oinarrizko puntu hauek jorra-
adostu ditzakete prebentzio-zerbitzuarekin;
tu behar dira: informatzea eta sentsibilizatzea,
bestela, udalek, osasun-etxeek eta men-
kontsumo-ereduak, arriskuen ebaluazioa (bal-
dekotasunen problematika lantzen duten
dintza soziolaboral negatiboak aldatzea).
elkarteek eskainitako jardueren berri eman
dezakete ere.
3.2.1.1.- Informatzea eta sentsibilizatzea
Helburu hauek ditu: 3.2.1.2.- Kontsumo-ereduak
- Drogen eta drogen eraginari buruzko infor- Enpresa bakoitzak erabakiko du zer helburu
mazio errealista eta objektiboa ematea. nkatu; nolanahi ere, programa horien helburua,
- Mendekotasunek lan-istripuen eta -gaixota- oro har, lan-orduetan eta otorduetan ZERO kon-
sunen gain duten eragina zehaztea. tsumoa edo KONTSUMORIK EZ egotea da.

- Programaren helburuak azaltzea eta hala Norbanakoaren askatasun bat da lanorduez


nahi duten langileei tratamendua eskura- kanpo kontsumo arduratsua izateko aukera, eta
tzeko moduak argitzea. langileei askatasun hori aitortu behar zaie, be-
tiere baldin eta lanera iristen direnean lanaren
- Programan sartzea onartzen duten pertsonen eginbeharrak betetzeko gaitasun siko eta men-
lan-bermeak argitzea eta, orobat, laguntza tal ezin hobea badute.
onartzen ez duen eta arauak urra-tzen jarrai-
tzen dituen pertsonari enpresak ezar diezaz- Substantzia bakoitzaren erabilera denitu beharko
kiokeen diziplina-neurri posibleak azaltzea. da; izan ere, legediak desberdin jorratzen ditu:

Kanpaina hori gauzatzeko, bitarteko hauek Tabakoa. 2011ko urtarrilaz geroztik, legez kanpokoa
daude: da lantokietan tabakoa erretzea.

- Kanpaina grakoak: horma-irudiak, iragar- Alkohola. Enpresa bakoitzean erantzun beharre-


kiak jartzea erraz ikus daitezkeen guneetan. ko galderak:
Enpresaren barne-aldizkarietan, informazio- - Debekatuta al dago alkohola kontsumitzea
liburuxketan eta bideotan argitaratzea; dela lanorduetan eta lantokiko gune guztietan?
betiko euskarriak erabiliz, dela e-mail bidez. Adibidez, enpresa-jantokietan?

53
- Ospakizunetan, ateak zabaltzeko egunetan integratutako mendekotasunen aurkako progra-
eta gisako ezohiko gertakarietan kontsumo man, alde batetik, arreta bereziz aztertzea ea
neurritsua baimenduko da, idatzizko baimen badagoen lan-egoerarik, beste eragile batzuekin
baten bidez? batera, normalean mendekotasunen arazoarekin
lotura duena eta, bestetik, neurri egokiak ezar-
Sendagaiak. Norberaren kontsumorako senda-
tzea lan-egoera hori ez dadin agertu.
gileak agindutako botikak izan ezik, debekatuta
dago lanera estimulatzaileak edota lasaigarriak Orobat, gogoan izan behar da mendekotasun ba-
eramatea eta lanean halakoak kontsumitzea. ten eraginpean egoteak edozein jarduerari era-
gin diezaiokeela; beraz, arrisku-ebaluazioan,
Legez kanpoko drogak. Zeharo debekatuta dago
arrisku-faktoretzat jo beharko da langileren bat
lantokian legez kanpoko edozein droga erama-
mendekotasun baten eraginpean egotea.
tea, kontsumitzea eta legez kanpoko edozein dro-
garekin trakatzea.
Enpresak idatziz zehaztu beharko du zer neurri 3.2.2.- BIGARREN MAILAKO PREBENTZIOA
hartuko dituen barne-arauak edo legeak ezarri-
Oinarrizko helburua da kontsumoa ez egiturat-
tako arauak hausten direnean.
zea mendekotasun gisa. Asmo horrekin, mende-
kotasun-arazoa duten pertsonen kopurua ahalik
eta gehien gutxitzen saiatu behar da; ahaleginak
3.2.1.3.- Enpresa ebaluatzea
egin behar dira, halaber, mendekotasunek sor-
Enpresa baten arrisku-ebaluazioak aukera ema- tutako osasun-kalteak saihesteko, arazoa goiz
ten du enpresa batean dauden arriskuak ezagu- hautemateko eta konponbidean jartzeko.
tzeko, jakiteko zein faktore erlazionatzen diren
haiekin eta arriskuok ager ez daitezen preben-
tzio-neurriak zehazteko. 3.2.2.1.- Prestakuntza- eta informazio-programak
Lan-baldintzak hobetzera zuzendutako jarduera Lehen mailako prebentzioan gauzatutako pres-
honek oso eragin handia izan dezake langile ba- takuntza- eta informazio-programak indartuko
tzuk ager lezaketen mendekotasun-arriskuaren dira. Enpresan babes-jarrerak sustatuko dira;
gain; izan ere, lanaren efektu zehatz batzuen hartara, mendekotasun-arazoak dituen pertso-
aurkako defentsa-mekanismoa izan daiteke nak arazoaren hasierako fasean laguntza eska
substantziak kontsumitzea edota mendekotasun- dezake bere borondatez, ingurukoen lankidetzari
jokabideak hartzea. Gomendagarria da, arazo esker.
hori saihesteko, enpresaren prebentzio-planean

54
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Oso baliagarriak dira prebentzio-zerbitzuaren kontu erantzun behar dira. Kontu horiei eman-
osasun-langileek gauzatutako esku-hartze la- dako erantzuna idatziz jaso behar da; hala, argitu
burrak. Esku-hartze horiek kontsumo-ohiturak beharko da zein helburu lortu nahi diren eta zein
aldatzea dute helburu; norbanakoaren neurrira arau eta xedapen diren aplikagarriak, bai eta,
egiten dira eta, eraginkorrak izateko, ezaugarri orobat, zein eskubide eta betebehar dituen alder-
espeziko hauek izan behar dituzte: di bakoitzak.
Mezu baikorra eman behar da beti; estuta- 1996an, LANEk erabaki zuen (29) lantokian alko-
suna sor dezakeen ezer saihestu behar da. hola eta beste drogak kontsumitzearen ondorioei
buruzko kezkak estrategia global baten espa-
Argi eta zehatz azaldu behar da zer arrisku
rruan aztertu beharko liratekeela. Froga anali-
dakartzan droga kontsumitzeak.
tikoak estrategia horren osagaitzat jotzen badira,
Mendekotasuna duen pertsonarekin nego- orduan, desiratutako ondorioak eta desiratzen ez
ziatu behar da kontsumo murritzagoa lor- direnak, biak aztertu behar dira.
tzeko.
Desiratutako ondorioen artean, hauek aipa dai-
Mendekotasuna duen pertsonari laguntza gisa tezke:
premiazkoa duen informazio guztia emango
Egon daitezkeen arriskuak murriztera eta se-
zaio: material grakoa, idatzia...
gurtasuna eta osasuna hobetzera zuzendu-
Jarraipen bat egingo da, halaber, jokabide tako programa global bat garatzen laguntzea.
positiboak indartzeko helburuarekin.
Produktibitatea areagotzeko eta kalitatea
bermatzeko programa global bat, absentis-
3.2.2.2.- Kontsumoa hautemateko testak moa gutxitzeko asmoa duena.

Drogak hautemateko testak erabiltzea kontu Desiratzen ez diren ondorioen artean, hauek na-
eztabaidagarria da eta zaila da gaiari heltzea. barmendu daitezke:
Gaiaren inguruan jasotako hausnarketak LANE- Beldurrak, mesdantzak, zuzendaritzaren
ren aditu-talde baten bileratik atera ditugu. Bile- eta langileen arteko aurkakotasuna, zintzo-
ra Norvegian egin zen, 1993an; hala ere, oraindik tasun eza eta gizarte-kontrola direla kausa,
ere indar osoa dute gogoeta horiek (30). laneko giroa hondatzea.
Alkoholaren eta beste drogen kontsumoa hau- Arau juridikoak eta etikoak ez betetzea.
temateko froga analitikoak planteatu aurretik,
Isilpekotasun-eskubidea urratzea.
zuzenbide-arloko eta etikaren alorreko zenbait

55
Froga akastunek pertsonei eragiten dizkie- eskubidea duela eta eskubide hori frogak egiteko
ten kalteak. premiari nagusitzen zaiola.
Enpleguaren segurtasuna gutxitzea. Behin egiaztatu ondoren emaitza oraindik positi-
boa balitz, geroko jarduerak jarduera plan global
Halako frogak aplikatzeko, lehenik eta behin,
baten barruan gauzatu beharko dira; hala, lehen
funtsezkotzat aitortzen da langileen eskubidee-
urratsa langileari kemena ematea da aholkula-
kiko begirunea; bereziki, datuen isilpekotasunari
ritza-zerbitzuetara edota tratamendu- edo auto-
eta langileen osotasun sikoari dagokionez. Hala,
laguntza-programetara jo dezan.
nazioko zein nazioarteko legediari, jurispruden-
tziari, arauei eta balioei jarraiki errespetatu be- Bereizkeriarik ez jasateko eskubideari ere eus-
har dira eskubideok. ten zaio agirian eta adierazten da beharrezko
neurriak hartu behar direla frogek ez ditzaten
Bigarren, langileak froga horiek egitera ukatze-
ondorio potentzialki diskriminatzaileak eragin
ko duen eskubidea babesten da. Aukera horretaz
(LANE, 1996).
baliatzen diren langileak ez dira droga- edo alko-
hol-kontsumitzailetzat jo behar. Frogen isilpekotasunari dagokionez, LANEk be-
harrezkotzat jotzen du langileen intimitatea ba-
Test horiek emaitza positiboa ematen badute ere,
besteko eta emaitzen isilpekotasuna bermatzeko
ezin da inor automatikoki droga-kontsumitzaile
arauak ezartzea. Funtsezko ikusten ditu:
gisa sailkatu. Espezialista mediko batek egiaztatu
behar ditu emaitza horiek; hain zuzen, langilea- langilearen nortasuna isilpean mantentzea;
ren aurrekari medikoak aztertu, frogaren emait-
langilearen espedientea leku seguru batean
za positiboa argitu dezaketen arrazoiak aintzat
gordetzea;
hartu eta langileari azterketa mediko bat egin
ondoren. Izan ere, baliteke medikuak agindutako langilearen baimen espresa lortzea, non
botikaren bat izatea emaitza positiboaren kausa. zehaztuko baita froga zer substantziak hau-
Egoera horretan, frogaren emaitza negatibotzat temateko egin zen, froga bakoitzaren emai-
hartuko da eta, beraz, ez da beste neurririk har- tzen berri eman aurretik.
tuko (LANE, 1996). ziurtatzea, langileak hirugarren batzuei ana-
Frogak egiteko premia dagoen ala ez, hori lan- lisien berri emateko sinatutako baimenean,
motak erabakiko du. LANEren agiriak gogora argi eta garbi zehazten dela nori zuzentzen
ekartzen du, berriz ere, langileak intimitaterako zaion informazio hori;

56
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

beste baimen bat lortzea langileari buruzko - Argi eta garbi jakinarazi behar da noiz
informazioa jakinaraziko zaion pertsona aplikatuko diren test horiek. Adibidez:
bakoitzarentzat;
Arrisku bereziko lanak edota norberarent-
baimenok lekukoen aurrean sinatzea; zako edo hirugarren batzuentzako arris-
kutsuak diren lanak egiten ari direnean
alderdi interesdunei froga-programaren
edo egingo dituztenean.
isilpekotasun-politiken berri ematea (LANE,
1996) Abusua dagoela susmatzeko arrazoiak
daudenean.
Frogetan zer substantzia hautematen saiatuko
den erabakitzeko, hainbat faktore hartu behar Desintoxikazio-tratamendu batetik itzult-
dira kontuan: zean, kontrol gisa.
- substantzion prebalentzia eta lantokian ha- Lan-istripu bat sortu edo sortzen lagundu
lakoak kontsumitzeak ekar ditzakeen eragi- duelako zantzu adina dagoenean.
nak;
Lehen mailako prebentziorako osasun-
- hainbat substantzia kontsumitzeak osasuna langileek adierazi dutenean badaudela la-
kaltetzeko aukera sortzen duela; rritzeko arrazoiak.
- hainbat substantzia kontsumitzeak lanto- - Lan-kategoria guztietan berdin aplikatuko
kian hartutako jokabidean eragiteko aukera dela bermatuko da.
sortzen duela.
- Emaitza positiboak ezin dira zigortzeko edo
Horiek guztiak kontuan hartu ondoren enpresan kaleratzeko arrazoi gisa erabili.
hautemate-testa aplikatzea erabakitzen bada,
orduan, kontsumo desegoki posibleak hautema-
teko protokolo bat egon behar da, betiere preben-
tzio-plan integralaren barruan. Honelakoa izan
behar du:
- Edo segurtasun- eta osasun-batzordeak ba-
teratua, edo prebentziorako ordezkariekin
adostua.

57
3.2.2.3.- Substantziarik gabeko mendekota-
sunak
Berriki agertutako arrisku bat denez, oraindik
zailtasunak daude lan-ingurunean patologia ho-
riek garaiz hautemateko diagnosi-tresna daga-
rri eta baliozkotu batez baliatu ahal izateko.

3.2.2.4.- Alkohol-intoxikazio akuturako jarduke-


ta-protokoloa
Jarduketa-protokoloak prestatuko dira norba-
nako batek lantokian droga-kontsumoaren era-
ginpean dagoelako zantzuak agertzen baditu.
Argi eta garbi zehaztuko da zer eginkizun beteko
duen enpresaren estamentu bakoitzak hautema-
te-, diagnosi-, tratamendu-, ebaluazio- eta birgi-
zarteratze-prozesuetan. Argi eta garbi zehaztuko
dira diziplinazko neurriak ere, eta enpresako lan-
gile guztiei jakinaraziko zaizkie (31).
Jarraian, disfuntzio akutuko kasu batean jardute-
ko proposamen bat azalduko dugu.

58
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Lantokian substantzia-kontsumo
akutua duen langilea

59
3.2.3.- HIRUGARREN MAILAKO PREBENTZIOA programa terapeutikoa eta lan-jarduera batera-
tu daitezke; azken nean, aldatzeko motibazio
Programa honen helburua da osasunaren eta la-
handiagoa eta berriz erortzeko aukera gutxiago
naren gain eragin kaltegarria duten gehiegizko
eskaintzen baititu lanak. Egoera bakoitzaren be-
kontsumoak eragoztea; hala ere, gogoan izan
rezko ezaugarriak aintzat hartuz, ordutegi mal-
behar da birbideratu beharreko arazo-egoerak
guagoa planteatu daiteke; hain zuzen, tratamen-
topatuko ditugula.
du-saioak eta lan-jarduera bateratzeko aukera
Aukera horietan, gaixoturiko langileak tratatze- emango duen ordutegi bat. Prest egon behar da,
ra eta errehabilitatzera bideratuko dira ekintzak; tratamenduaren arrakasta errazteko asmoz, la-
arriskuak eta kalteak murrizten saiatu behar da. norduak eta lanpostuak egokitzeko.
Langileak aldi baterako ezintasun-epe bat behar
3.2.3.1.- Enpresaz kanpoko laguntza espeziali- baldin badu, orduan, aldez aurretik planika-
zatua eskuratzea tu behar da lanera itzulera. Gomendagarria da
komunikazio-kanalak egotea langilearen deso-
Enpresak borondatez eta era pertsonalizatuan hitzea tratatuko duen osasun-langilearen eta en-
lagunduko dio langileari laguntza espezializatua presan osasuna zaintzeko ardura duen pertsona-
bilatzen. Langilea bere osasuna zaintzeko duen ren artean.
erantzukizunaz jabetu behar da; ohartu behar da,
halaber, bere osasunerako eta bere lankideen- Gaixoturiko norbanakoari osasun-azterketa bat
tzako arriskutsua dela droga-kontsumitzeagatik egin beharko litzaioke ABE luze baten ondoren
bere gaitasunak hondatzen badira. (hilabete baino gehiagoko ezintasun-epea), be-
tiere haren borondatea errespetatuz. Ostean,
zerbitzu medikoak LANERAKO GAI dela ziurta-
3.2.3.2.- Lanera itzultzea tu behar du, aintzat hartu ondoren, alde batetik,
langileak ekarritako txosten mediko guztiak eta
Adierazpen formalean argi eta garbi zehaztuko bestetik, nolako lan-baldintza eta -eskakizunak
da enpresak zein jarrera hartuko duen eta nola dituen haren lanpostuak (32).
jardungo duen arazoaren aurrean. Enpresak
adierazpena sinatu behar du, orobat, eta enpre- Berrerorketak saihesteko, tratamendua man-
sako langile guztiek ezagutu behar dute idatzian tentzearen eta lanera itzultzearen arteko batera-
zer esaten den. Adierazpena 4. atalean denituko garritasuna erraztu beharko da. Eskuarki, langi-
da. lea tratamendu terapeutikoaren azken faseetan
itzuliko da lanera; beste urrats bat da gaixoturiko
Langileak ez du aldi baterako ezintasun-epe bat norbanakoa birgizarteratzeko prozesuan.
behar izaten desohitze-kasu guztietan. Askotan

60
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Osasunaren zaintza-lana ezinbesteko tresna da 2009-2012 aldirako Drogei buruzko Plan Nazio-
drogen kontsumo desegokia agertzen duen lan- nalean, 3. ataleko 15. jarduerak honela dio: Lan-
gilearen errehabilitazioari eta birlaneratzeari tokietan programak garatzea bultzatzea, trata-
jarraipena egiteko. Enpresan edo lantokian osa- mendua hasteko jarduera protokolizatuak eta
suna zaintzeko ardura duen pertsonak erabakiko drogazaletasun-arazoak dituzten langileak la-
du ea lanpostuan egokitzapenak egiteko premia nera itzultzeko laguntza babestua barne. Ideia
dagoen; horretarako, gogoan izan behar du une interesgarria da; hain zuzen, langilearen birlane-
horietan langileak sentiberatasun berezia duela. ratzea zainduko duen arduradun bat egotea lan-
Lan-ingurunea aztertuko du eta arrisku-egoerak gileari lan-errutinara egokitzen laguntzeko.
egokitu ditu. Garrantzitsua da, kide guztiak
Birlaneratze-protokoloan, protokoloa bete bitar-
egoerara ondo moldatu ahal izateko, bai eragin-
tean langileak dituen erantzukizunak eta betebe-
peko pertsona bai lantaldea gaian trebatzea eta
harrak aipatu behar dira. Hala, langileak progra-
aholkatzea.
ma batean parte-hartzeak ez du zertan esan nahi
Prebentzio-zerbitzuko osasun-langileak langi- prozesuan zehar haren lanpostuko erantzukizu-
leari jarraipena egin beharko dio eta nola ebo- nak baztertu ditzakeenik.
luzionatzen duen ikusi. Jarraipenerako epe hori
kasuaren araberakoa izango da; hala ere, go-
mendagarria da gainbegiratze-epea luzarokoa 4.- PROIEKTUA ONARTZEA
izatea. Lantaldeak prestatuko duen egitasmoa partai-
Ezin ahaztu ere ez, langilea LANERAKO EZGAI detza-prozesu bat da. Arestian adierazi beza-
izan daitekeela ere; hau da, ezin da birlaneratu la, enpresan prebentzio-ardura duten pertsona
eta, ondorioz, lan-harremana ezereztua geratuko guztiak egongo dira tartean. Behin prestaturik,
da, betiere ez baldin badago beste lanposturen Segurtasun eta Osasun Batzordeak ebaluatuko
bat enpresan, non langile horrek bere lanjarduna du; batzorderik ez bada, orduan, sindikatuko
gauzatu baitezake. Horiek horrela, gomendaga- ordezkariek balioztatuko dute; eta ordezkaririk
rria da osasun-langileen artean komunikazioa ezean, horretarako hautatutako langileen edota
egotea, langileari birlaneratzeko GAI denean Laneko Arriskuen Prebentziorako arduradunen
emateko alta, nahiz eta gaitasun-baldintzak be- esku geratuko da. Azken kasu horretan, enpre-
harbada mugatuagoak izan. Dena dela, kontuan saburuak bitartekoren bat jarri beharko du lan-
izan behar da zenbaitetan ezinezkoa izango dela gileek edozein unetan iruzkinak, proposamenak,
langile hori bere lanpostura itzultzea. ekarpenak eta iradokizunak egin ahal izateko.

61
Bitarteko horren euskarria sikoa (koadernoa, Adierazpenean hauek jaso behar dira:
ohola, iradokizun-ontzia) zein birtuala (e-maila)
Jarduera-ildoak.
izan daiteke.
Alderdi guztien eskubideak eta betebeha-
rrak.
4.1.- IRADOKIZUNAK KUDEATZEA
Hartutako konpromisoak eta nkatutako he-
Enpresak plazaratzen badu egitasmoa aldatzeko lburuak.
proposamena, lantaldearekin adostu beharko du.
Adierazpenean enpresak gai hauen inguruan di-
Taldearen alderdi sozialari bi aste inguru utziko
tuen asmoen berri eman behar da:
zaio, epe horretan iritzia eman eta ekarpenak
egin ditzan eta, ondoren, lantaldearen bidez en- Isilpekotasuna.
presari helaraziko zaizkio iritzi eta ekarpenok. Lan-egonkortasuna.
ERANTZUNIK EZEAN, onartutzat joko dira.
INDEX
Aldaketa-proposamena langile batek ala gehia-
gok eginez gero, prebentzio-zerbitzuaren edo Enpresa bakoitzak zehaztutako beste gai batzuen
lantaldearen bidez, orduan, zerbitzuak edo lan- inguruan.
taldeak enpresari jakinaraziko dio. Enpresak lan- Enpresaburuaren erantzukizuna da langile
taldearekin adostu beharko du eskatutako propo- guztiek dokumentua indarrean sartu aurretik
samena edo aldaketa onartzeko erabakia. horien berri izatea. Langile bakoitzari kopia bat
eman behar zaio eta adierazpena lantokian kon-
tsultatzeko eskuragarri jarri behar da.
4.2.- ADIERAZPEN FORMALA
Enpresak mendekotasun-arloko prebentzio-po-
litika bat garatu eta adostu du mendekotasunek 5.- JARRAIPENERAKO ETA EBALUAZIORAKO
eragin kaltegarria izan dezaketelako langileen SISTEMA GARATZEA
eta, ondorioz, enpresarensegurtasunean eta Enpresako prebentzio-programari jarraipena
osasunean. egin ahal izateko, ezinbesteko baliabidea da eba-
Prebentzio-politika hori idatziz jaso behar da; luazioa; esku-hartzeak iraun bitartean gauzatu
hain zuzen, adierazpen formal batean, zeinaren behar da, ez dago-eta beste biderik jakiteko ea
bidez enpresak agerian utziko baitu bere konpro- prestatutako jarduerak gauzatzen eta itxaron-
misoa. dako emaitzak lortzen ari diren. Garrantzitsua

62
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

da, orobat, jarduera eragingabeak alegia, alda- Azken nean, ebaluatuko dira bai kronograma,
tu edo ezabatu beharrekoak ezagutzea. eta bai hasierako adierazleak ere.
Alderdi hauek ebaluatu behar dira, gutxienez ur- Finkatutako helburuak neurri egokian bete ahal
tean behin: izateko, funtsezkoa da programaren ezarpenari
jarraipen zorrotza egitea eta programa aldizka
Behin programa ezarri eta garatu ondoren,
ebaluatzea.
alderdi sozialak eta enpresaburuek progra-
mari buruz duten iritzia. Lan-ingurunean mendekotasunei aurrea hart-
zeko planaren ezarpena bizirik dagoen elementu
Eskainitako zerbitzuak erabili dituzten per-
bat da; haren garapenean lortutako emaitza posi-
tsonen kopurua eta kontsulten emaitzak.
tibo eta negatiboek bide emango dute indartu edo
Programaren eragina. Hautatutako adiera- aldatu beharreko jardunbideak egokitzeko.
zleen bidez neurtuko da, esaterako, absen-
tismoa, ekoizpena, istripu-tasa, langileen
txandakatzea, langile sailean gatazkak gu-
txitzea, etab.
Programan aurreikusitako jarduerak gau-
zatzean ageritako gabeziak eta arazoak.
Erabakitzea ea errealitate berriak sortu di-
ren, programan aurreikusi ez zirenak.

63
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

6. LAGUNTZA- ETA
AHOLKU-ZENTROAK EUSKAL
AUTONOMIA ERKIDEGOAN
OSASUN SAILA
OSASUN SAILBUORDETZA
OSASUN PUBLIKOAREN ETA ADIZKIOEN ZUZENDARITZA
C/ Donostia-San Sebastin,1
01010 Vitoria-Gasteiz
Tfnoa: 945 01 81 04
www.osakidetza.euskadi.net

Helbide horretan Euskal Autonomia Erkidegoan mendekotasun-


gaien inguruan jarduerak gauzatzen dituzten zentroen zerrenda
gaurkotua aurkitu daiteke.

65
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

BIBLIOGRAFIA
Aipatutako bibliograa
1 Drogei buruzko Ekintza Plana 2009-2012. 2010. Osasun eta Gi-
zarte Politika Ministerioa - Drogei buruzko Plan Nazionalerako
Gobernuaren Ordezkaritza (2010). (http://www.pusd.msc.es/Ca-
tegoria2/publica/pdf/PlanAccion2009_2012.pdf)
2 2011-15eko Euskal Autonomia Erkidegoko Mendekotasunen VI.
Plana Eusko Jaurlaritzako Osasun eta Kontsumo Saila. Droga
Gaietako VI. Zuzendaritza.
3 Euskadirako Osasun Politikak 2013-2020. Eusko Jaurlaritzako
Osasun Saila. http://www.euskadi.net/ejgvbiblioteka.
4 Abenduaren 21ko 7/1993 Legea. 1994ko urtarrilaren 7ko EHAA, 4. zk.
5 Drogen kontsumoak eragindako arazoak murrizteko eta pre-
benitzeko ekimenak lantokietan. LANAREN NAZIOARTEKO
ERAKUNDEA. 1988.
6 Encuesta sobre alcohol y drogas en poblacin general en Espa-
a. EDADES 2011. DROGEI BURUZKO PLAN NAZIONALERAKO
GOBERNUAREN ORDEZKARITZA 2011-2012. Madril, 2013ko ur-
tarrilaren 22an.
7 Euskadi eta Drogak 2012, Eusko Jaurlaritzaren Dokumenta-
zio eta Ikerketa Zentroa. http://www.euskadi.net/85-ckdrog11/
es/contenidos/informacion/publicaciones_ovd_euskadi_drog/
es_9060/publicaciones_ovd_euskadi_drog.html.
8 Consumo de alcohol y otras drogas en el medio laboral en Espa-
a. Fernando G. Benavides, Nria Ruiz-Fors, Jordi Delcls eta
Antnia Domingo-Salvany. Gac Sanit. 2012.
9 EAEko Osasun Inkesta 2013. Osakidetza www.osakidetza.euska-
di.net/r85-pkpubl01/es/...escav13/index.
10 La ludopata (Jugando a perder). Osakidetza, Euskal Osasun
Zerbitzua. 2000ko Abendua. Kontxi Bez Gallo doktorea.

67
11 Trastornos asociados al juego patolgico. Jos Luis Garca Martnez Carmen Daz Navarro, Jose A.
Aranda Romero. Instituto Espaol para la Atencin a los Problemas del Juego de Azar, Madrid. Ana-
les de psicologa, 1993, 9 (1): 83-92. Joko patologikoaren denizioa.
12 CIE-10 Clasicacin Internacional de Enfermedades para Oncologa (10 edicin). Trastornos menta-
les y del comportamiento. Descripciones clnicas y pautas para el diagnstico. Madrid: Meditor. 1992.
Osasunaren Mundu Erakundea (OME).
13 1999ko urriaren 3ko EHAA. 18/1998 Legea, ekainaren 25ekoa, droga-mendekotasunen arloko pre-
bentzio, laguntza eta gizarteratzeari buruzkoa.
14 Serie e informes tcnicos 1975, 516 zk. Osasunaren Mundu Erakundea.
15 Laboro dependencia: cuando el trabajo se convierte en adiccin. Javier Fernndez-Montalvo eta En-
rique Echebura. Nafarroako Unibertsitate Publikoa. Euskal Herriko Unibertsitatea. 1998.
16 Osasunaren Mundu Erakundeko Europako Eskualde Bulegoak antolatutako Salud, Sociedad y Alco-
hol Europako Konferentziaren Alkoholari buruzko Europako Gutuna. Paris, 1995.
17 Conduites addictives et travail. 2008. Durand E., Gayet C., Laborde L., Van Dewweerdt C., Farges. INRS
18 A Typology of Workaholics with Implications for Counselors. Robinsons, B.E (2000). Journal Addiction
& Offender Counseling, 21: 34-38.
19 579. Prebentzioko ohar teknikoa (NTP). LSHIN
20 Los nuevos riesgos emergentes y modelos de prevencin en un mundo de trabajo en transformacin.
LANE. 2010.
21 Juego patolgico. Ochoa, E. eta Labrador, F.J. (1994). Bartzelona: Plaza y Jans.
22 American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th
ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing
23 Plan de prevencin de riesgos laborales. Jenaro Romero. http://www.gestiopolis.com/recursos2/do-
cumentos/fulldocs/rrhh/planpreven.htm
24 Mano a Mano. Programa de prevencin y asistencia de las drogodependencias en el medio laboral.
Salvador Llivina, T; Suelves, J.M; Pozo, J. del (2003). Plan riojano de drogodependencias y otras adic-
ciones.

68
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

25 Gua de intervencin sindical sobre drogodependencias en el mbito laboral. Hemen aurki daiteke:
http://www.ccoomadrid.es/comunes/temp/recursos/14/464996.pdf.
26 Drogodependencias en el lugar de trabajo. Pautas generales de intervencin desde la medicina del
trabajo. Carmen Otero Dorrego .Med Segur Trab 2011; 57. 1. eranskina.
27 Protocolo de elaboracin de planes de prevencin en las empresas. Magdalena Morey, Xochitl Meja,
Xisca Caellas, Juan Ramn Santos, Gorka Moreno. Proyecto Hombre
28 Factores de riesgo y de proteccin en el consumo de drogas en la poblacin laboral. Navarro (1999).
VI Encuentro Nacional sobre drogodependencias y su enfoque comunitario. Chiclana
29 Tratamiento de cuestiones relacionadas con el alcohol y las drogas en el lugar de trabajo. LANAREN
NAZIOARTEKO ERAKUNDEA (1996): Genevako LANE.
30 Principios rectores para pruebas destinadas a detectar el consumo de alcohol y de drogas en el lugar
de trabajo. Oslo (Honefoss), Norvegia. LANE - LANAREN NAZIOARTEKO ERAKUNDEA (1993)
31 Como prevenir los riesgos derivados del consumo indebido de alcohol y otras sustancias en el mbito
laboral. Bilbo: Confebask 2005
32 El alcohol y otras drogas en el mbito laboral. Una realidad que afrontar. Rafael Mayorga, Amaya
Moreno, Idoia Gonzalez. Mutua Navarra

Kontsultatutako bibliograa
1. ASKOREN ARTEAN (1994): Estudio de las drogodependencias en el mundo laboral. Gasteiz: Eusko
Jaurlaritza.
, (1989): Alcohol y drogas: programas de asistencia a los trabajadores. Madril: Lan eta Gizarte
Segurantza Ministerioa.
2. AGIRRE, J.I.; ASUA, J.; COTO, J.C.; DOMNGUEZ, E.; GARCA, J.M.; GONZALEZ DE AUDIKANA, M.; et
al. (1992). Drogodependencias en el mundo laboral. Debate social ante las drogodependencias, Eus-
kadi 1992. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzua (167-215).
3. ARANA, X; GERMAN I. Consumo de drogas: repercusiones socio-jurdicas en el mbito Laboral. www.
ivac.ehu.es/p278.../es/.../cv%20German-Arana.indd.pdf

69
4. ALHAMBRA PREZ, M.C.P.; SEGURA ABAD, L.J. (2001): El alcohol: cuestiones jurdico mdicas: (as-
pectos civiles, penales, administrativos y laborales; jurisdiccin de menores; valoracin de la prctica
mdico-forense). Granada: Comares.
5. BEH thmatique. 2009ko martxoak 10/ 10-11 zk. Femmes et addictions. http://www.invs.sante.fr/
beh/2009/10_11/beh_10_11_2009.pdf.
6. Benavides, F; Ruiz-Fors, N; Delcls, J; Domingo-Salvany, A. Consumo de alcohol y otras drogas en
el medio laboral en Espaa .Gaceta Sanitaria 27 Lib. 03 Zk. 2013ko maiatza - 2013ko ekaina.
7. CABARCA, M.; FERNNDEZ DVILA, S. (Itzul.) (2003): Problemas relacionados con el alcohol y las
drogas en el trabajo: el cambio hacia la prevencin. Madril: Lan eta Gizarte Gaietako Ministerioa,
Argitalpenen Azpizuzendaritza Nagusia.
8. CAPORALINI A, YENNERICH, VLEZ M, GONZLEZ E. Manual de prevencin de adicciones en el m-
bito laboral. Conocer y prevenir. Un enfoque interdisciplinario. Buenos Aires.
9. CARBONELL, J.C.; GONZLEZ, J.L. (1996): Comentarios al Cdigo Penal de 1995. Vives Antn, T.S.
(koord.). Valencia: Tirant lo Blanch.
10. CAIZARES, F.I. [et al.]. Manual para la prevencin laboral de drogodependencias y adicciones en el
ambito laboral, ANDALUZIAKO JUNTA. DROGA GAIETARAKO ORDEZKARITZA, SEVILLA, 2004.
11. CASTAO, V., MARTINEZ, P. Buenas prcticas para la reinsercin sociolaboral de la poblacin de
mujeres ex consumidoras. ATENEA FUNDAZIOA. Madril, 2010,
12. CENTER CANADIEN DHYGINE ET SCURITE AU TRAVAIL. Abus de substances en milieu de travail.
http://www.cchst.ca/oshanswers/psychosocial/substance.html.
13. CCOO (1989): La actitud de las empresas espaolas ante el alcohol y otras drogas. Madril: CCOO
14. , (2001): Estrategias de acercamiento en drogodependencias. Paso a paso. Madril: Ingurume-
nerako eta Lan Osasunerako CCOOko Idazkaritza Konfederala.
15. , (2002): Orientaciones sobre intervencin sindical en drogodependencias. Madril: Ingurumene-
rako eta Lan Osasunerako CCOOko Idazkaritza Konfederala.
16. , (2003): Alcohol y drogas en el lugar de trabajo. Madril: Ingurumenerako eta lan Osasunerako
CCOOko Idazkaritza Konfederala.

70
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

17. , (2004): Encuentro Sindical sobre drogodependencia. Una visin global. Madril: Ingurumenerako
eta Lan Osasunerako CCOOko Idazkaritza Konfederala.
18. , (2006): Percepcin y actitud de las empresas espaolas ante el alcohol y otras drogas. Madril:
ISTAS.
19. CONFEBASK (2005): Cmo prevenir los riesgos derivados del consumo indebido de alcohol y otras
sustancias en el mbito laboral. Bilbo: Confebask.
20. Alcool, drogues et prevention en milieu professionnel : quels enjeux, quels des pour les gouverne-
ments, lentreprise et les personnel? Konferentzia, Europako Kontseilua. 2012ko maiatzaren 14/15
21. KANARIAKO GOBERNUAREN OSASUN SAILA. Ms vale prevenir Gua de prevencin de adicciones
en el mbito laboral http://www2.gobiernodecanarias.org/sanidad/dgad/documentacion/201107Mas
valeprevenir.pdf
22. EUROPAR BATASUNEKO KONTSEILUA (2002): Resolucin sobre una nueva estrategia comunitaria de
salud y seguridad en el trabajo (2002-2006). Europar Batasuneko Kontseilua.
23. Convention collective de travail, 100. zk. Une politique prventive en matire dalcool et de drogues
dans lentreprise . Conseil national du Travail: Bruxelles 2009 http://www.coe.int/t/dg3/pompidou/
Source/Activities/Workdrug/DocumentBelgeCNT.pdf
24. COTO, J.C.; DE PABLO, F.; HERRERO, E.; MARTNEZ, J. (1987): Trabajo y drogas. Libro Blanco de las
Drogodependencias en Euskadi 1987. Vitoria-Gasteiz: Argitalpen Zerbitzu Nagusia. Eusko Jaurla-
ritza. 189-211.
25. DE ALVARO, M.A. [et al.]. Gua de profesionales. Gestin de procesos de integracin sociolaboral de
drogodependientes. GAZTELA ETA LEONGO JUNTA. Valladolid, 2007.
26. DEPARTMENT OF HEALTH AND HUMAN SERVICES. Substance Abuse and Mental Health Services
Administration, Ofce of Applied Studies. Worker Substance Use and Workplace Policies and Pro-
grams. http://www.oas.samhsa.gov/work2k7/work.pdf.
27. OSASUN SAILA (2004): Osasun Publikoko txostena, 2004. Vitoria-Gasteiz: Osasun Saila.
28. , (2006): Toxikomaniei buruzko Estatuko Informazio Sistemaren txostena (SEIT). Euskal Autono-
mia Erkidegoa 2004. Vitoria-Gasteiz: Osasun Saila.

71
29. ETXEBIZITZA ETA GIZARTE GAIETAKO SAILA (2006): Euskal Autonomia Erkidegoko Droga-mendeta-
sunei buruzko V. Plana. 2004-2008. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia.
30. EUSKO JAURLARITZAREN OSASUN ETA KONTSUMO SAILA 2010.EAEOI 07. Encuesta de Salud del
Pas Vasco 2007 Euskal Osasun Inkesta (http://www.osakidetza.euskadi.net/r85-escav/es/conteni-
dos/informacion/encuesta_salud_publicaciones/es_escav/adjuntos/Encuesta salud 2007.pdf).
31. Dossier Consommations en milieu de travail . 2009ko martxoak 10. Addictions, 25. zk. ANPAA. Fran-
tzia
32. Drogas y gnero. Farapi SL. 2009. https://www.euskadi.net/u89- congizon/es/contenidos/informa-
cion/material/es_gizonduz/adjuntos/3_drogas_y_genero.pdf.
33. Effective interventions unit, a guide to working in partnership: employability provision for drug users.
Scottish Executive Effective Interventions Unit. Edinburgh, 2003.
34. Eusko Jaurlaritza 2009. Droga politiken diseinu- eta plangintza-jardunbide egokien azterketa txoste-
na euskal autonomia erkidegoko droga-mendetasunei buruzko 2009-2013 BOSTURTEKO VI. PLANA
egiteko lagungarri.
35. 2007-2008 Inkesta, Espainiako lantokietan substantzia psikoaktiboen kontsumoari buruzkoa. DROGEI
BURUZKO PLAN NAZIONALERAKO GOBERNU ORDEZKARITZA. MADRIL, 2011.
36. Encuesta sobre alcohol y drogas en poblacin general en Espaa .EDADES 2011 2011-2012. DROGEI
BURUZKO PLAN NAZIONALERAKO GOBERNU ORDEZKARITZA. Madril, 2013ko urtarrilak 22.
37. Enqute sur les consommations de tabac, dalcool et de drogues en milieu maritime civil. 13es
Journes de la Mdecine des Gens de mer. 2008ko martxoak 13. Fort Emmanuel. Pr. Bergeret Alain.
SSGM.
38. Euskadi eta Drogak 2012. SiiS Dokumentazio eta Ikerketa Zentroa. https://www.euskadi.net/r85-
ckdrog11/es/contenidos/informacion/publicaciones_ovd_euskadi_drog/es_9060/publicaciones_ovd_
euskadi_drog.html.
39. FAD (2002): La incidencia de las drogas en el mundo laboral. Madril: FAD.
40. FRAYSSE, D.; KUNZ, V ; TUMERELLE, D. Medisis 2006. Substances addictives et travail: aide la
dcision. Instititut de Sante au travail du Nord de la France. http://www.medisis.asso.fr/upload/GUI-
DE_addictions.pdf.

72
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

41. GERMAN CENTRE FOR ADDICTION ISSUES (2010): Alcohol at the workplace. Case studies. Good
practices, programmes or projects in European countries.
42. GERMAN CENTRE FOR ADDICTION ISSUES. Hamm, 2010. Alcohol and the workplace. A report on the
impact of work place policies and programmes to reduce the harm done by alcohol to the economy
43. Gonzlez de Audicana, M. eta Garca J. Martnez, A. (1996): La prevencin de las drogodependencias
en el mundo laboral. Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia.
44. GONZALEZ, M.J. [et al.]. Percepcin y actitud de las empresas espaolas ante el alcohol y otras dro-
gas. INSTITUTO SINDICAL DE TABACO, AMBIENTE Y SALUD. Valentzia, 2006
45. GOUVERNEMENT DU QUEBEC MINISTERE DE LA SANTE ET DES SERVICES SOCIAUX. 1999. Comit
permanent de lutte la toxicomanie Prvention de la toxicomanie en milieu de travail: agir ensemble,
l o a compte.
46. Dossier mdical en sant au travail. HAS. 2009ko urtarrila. Frantzia.
47. HORTAL IBARRA, J.C. (2004): Legitimacin y ecacia de la intervencin penal en el mbito de la
prevencin de riesgos laborales. La poltica criminal en Europa. Mir Puig, S.; Corcoy, M. (zuz.). Bart-
zelona: Atelier, 237-252.
48. http://www.drogues.gouv.fr/IMG/pdf/CONDUITES_ADDICTIVES.pdf
49. http://www.drogomedia.com/res_herramientas.php (testu osoak eskuratzeko).
50. HUERTA, A. [et al.]. Manual Prctico para la creacin de empresas de insercin. Drogazalearentzako
Arretarako Entitateen eta Erakundeen Espainiako Batasuna. Madril, 2000.
51. INSTITUTO NACIONAL DE DEGURIDAD E HIGIENE EN EL TRABAJO Drogas en el mbito laboral.
www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/.../drogas_septiembre2007.pdf
52. LANEKO SEGURTASUN ETA HIGIENEKO INSTITUTU NAZIONALAREN
53. 394 NTPa: Satisfaccin laboral: escala general de satisfaccin. www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/
Documentacion/.../NTP/.../ntp_394.p...
54. LANEKO SEGURTASUN ETA HIGIENEKO INSTITUTU NAZIONALAREN 455 NTPa: Trabajos turnos y
nocturnos. Aspectos organizativos. www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/Documentacion/.../NTP/.../
ntp_455.p...

73
55. INRS: DURAND E., GAYET C., LABORDE L., VAN DEWEERDT C., FARGES E. Conduites addictives et
travail .2008.
56. INRS. Eric DURAND. http://www-sante.ujf-grenoble.fr/SANTE/alpesmed/evenements/rns2009/
pdf/06_E_Durand.pdf
57. INRS ED 6147. Les pratiques addictives en milieu de travail principes de prvention. 2013ko martxoa.
http://damienduquesne.unblog.fr/les/2013/04/inrs-pratiques-addictives-milieu-de-travail-2013.pdf
58. ISTAS 2006. Percepcin y actitud de las empresas espaolas ante el alcohol y otras drogas.
59. JIMENEZ, J. [et al.]. Lineamientos generales: drogodependencias, Insercin Laboral y autoemplea.
AGENCIA ANTIDROGA. Madril, 2007. 132 or.
60. JIMENEZ, J. [et al.]. Propuesta metodolgica de insercin socio laboral a travs del autoempleo.
AGENCIA ANTIDROGA. Madril, 2007.
61. JIMENEZ, J. [et al.]. Experiencias de buenas prcticas en insercin laboral de drogodependientes
para los tcnicos de la red de la agencia antidroga. AGENCIA ANTIDROGA. Madril, 2007.
62. Les consommations : quelle prvention en entreprise? ric DURAND. Dpartement EAM. INRS. 13es
Journes de la Mdecine des Gens de mer. 2008ko martxoaren 13an.
63. Livre blanc de laddictologie franaise. FFA - 2011ko maiatzaren 24an. http://www.addictologie.org/
dist/telecharges/FFA_LivreBlanc-2011mai26.pdf
64. MELERO, J.C eta ORTIZ, A. Lugar de trabajo libre de drogas. Bilbo: Edex. 2002.
65. OSASUN ETA GIZARTE POLITIKARAKO MINISTERIOA. Drogei Buruzko Estrategia Nazionala (2009-
2016). 2009. Madril: Drogei buruzko Plan Nazionala. 102 or. http://www.pnsd.msc.es/novedades/pdf/
EstrategiasPNSD2009-2016.pdf).
66. LAN ETA IMMIGRAZIO MINISTERIOA -LSHIN M. DOLORES SOL. Integracin de la prevencin de las
drogodependencias en la planicacin preventiva de las empresas.
67. DROGEI BURUZKO ESTATUKO 2010KO PLANERAKO GOBERNUAREN ORDEZKARITZA - OSASUN
ETA GIZARTE POLITIKA MINISTERIOA. Drogei buruzko jarduera-plana, 2009-2016. 2010. (http://www.
pnsd.msc.es/Categoria2/publica/pdf/PlanAccion2009_2012.pdf)
68. NAVARRO, J. (1999): Factores de riesgo y de proteccin en el consumo de drogas en poblacin labo-
ral. VI Encuentro Nacional sobre drogodependencias y su enfoque comunitario. Chiclana

74
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

69. NAVARRO, J. [et al.] (1987): La incidencia de las drogodependencias en el mundo laboral. Madril: UGT.
70. NAVARRO, J.; GMEZ, E. (1998): La incidencia de las drogas en el mundo laboral de la Comunidad de
Madrid. Madril: FAD.
71. NAVARRO, J.; RODRGUEZ SAN JULIN, E. (2002): La incidencia de las drogas en el mundo laboral.
Madril: FAD.
72. NAVARRO, J.; MEGAS, E. (2006): La incidencia de las drogas en el medio laboral de la Comunidad
Valenciana, 2005. Madril: FAD eta Valentziako Generalitatea.
73. NORDMANN,PR; http://www.alcoosite.fr/gr-travail/doc-te/ CONDUITE_PROFESSIONNELLE_ET
CONDUITES ADDICTIVES.pdf
74. DROGEN ETA TOXIKOMANIEN EUROPAKO BEHATOKIA. Droga-arazoen egoera eta joerak Espainian.
2011ko txostena. http://www.pnsd.msc.es/Categoria2/observa/pdf/oed2011.pdf.
75. DROGA-MENDEKOTASUNEN EUSKAL BEHATOKIA (2006): 2004ko txostena. Vitoria-Gasteiz: Eusko
Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia.
76. Olivier PALMIERI eta Maud CRETON: Toxicomanies et addiction. Cas cliniques 2005. JdV Dijon. 2005ko
abendua.
77. LANAREN NAZIOARTEKO ERAKUNDEA (1988): Iniciativas en el lugar de trabajo para prevenir y redu-
cir los problemas causados por el consumo de drogas y de alcohol. Geneva: LANE.
78. , (1994): Proyecto de repertorio de recomendaciones prcticas sobre el tratamiento en los lugares
de trabajo de los problemas que plantea el consumo de drogas y alcohol. Geneva: LANE.
79. , (1996): Tratamiento de cuestiones relacionadas con el alcohol y las drogas en el lugar de tra-
bajo. Geneva: LANE.
,(1995):Repertorio de medidas prcticas para la atencin de los consumidores de alcohol y dro-
gas en el trabajo. Geneva: LANE.
80. , (1998): Lucha contra el abuso de alcohol y drogas en el lugar de trabajo. Geneva: LANE.
81. , (2002): Drug and alcohol abuse an important workplace issue. [on line dokumentua]: http://
www.ilo.org/public/english/protection/safework/drug/impiss.htm. 2002ko martxoa.

75
82. , (2002): A consensual approach to workpace substance abuse. [on line dokumentua]: http://www.
ilo.org/public/english/protection/safework/drug/consen.htm. 2002ko martxoa.
83. , (2003): Problemas relacionados con el alcohol y las drogas en el trabajo. Madril: Lan eta Gizarte
Gaietako Ministerioa. Argitalpenen Azpizuzendaritza Nagusia.
84. OME: Osasunaren Mundu Erakundeko Europako Eskualde Bulegoak antolatutako Salud, Sociedad y
Alcohol Europako Konferentziaren Alkoholari buruzko Europako Gutuna. Paris, 1995.
85. PEDROGA ALQUEZAR, S.I. (2005): La vigilancia de la salud en el mbito laboral: regulacin legal,
lmites y cuestiones problemticas. Madril: Ekonomia eta Gizarte Kontseilua.
86. PEREA, O. [et al.]. Buenas prcticas en incorporacin sociolaboral con drogodependientes. RED ARA-
A. TEJIDO DE ENTIDADES SOCIALES POR EL EMPLEO. Madril, 2003.
87. PEREA, O. [et al.]. Gua de procedimientos de intervencin en orientacin sociolaboral con personas
en tratamiento por drogodependencias, caso prctico. Proceso de orientacin sociolaboral con per-
sonas en tratamiento por drogodependencias. Modelo COS , AGENCIA ANTIDROGA DE LA COMUNI-
DAD DE MADRID. Madril, 2003.
88. QUINTERO, G. (zuz.); MORALES, F. (koord.) (2004): Comentarios al nuevo cdigo Penal, (3 ed.). Na-
farroa: Aranzadi.
89. ROBERTS, M. [et al.]. Drug testing in the workplace: the report of the independent inquiry into drug
testing at work. JOSEPH ROWNTREE FOUNDATION. York, 2004.
90. RODRIGUEZ, L.E. Gua de buenas prcticas en los programas de incorporacin sociolaboral de
las entidades. UNION DE ASOCIACIONES Y ENTIDADES DE ATENCION AL DROGODEPENDIENTE
(UNAD). Madril, 2005.
91. RODRIGUEZ, L.E. Documento marco de UNAD. Incorporacin sociolaboral de las personas con pro-
blemas de drogas. Redeniendo nuestros planteamientos. UNION DE ASOCIACIONES Y ENTIDADES
DE ATENCION AL DROGODEPENDIENTE (UNAD). Madril, 2005,
92. SALVADOR LLIVINA, T.; SUELVES, J.M.; POZO, J. del (2003): Mano a mano Programa para la preven-
cin y asistencia de las drogodependencias en el medio laboral. Logroo: Plan Riojano de Drogode-
pendencias y otras Adicciones.
93. SANCHEZ, L.: Modelo de gestin de los procesos de integracin socio laboral de la poblacin drogo-
dependiente en Castilla y Len. GAZTELA ETA LEONGO JUNTA. Valladolid, 2007. 83 or.

76
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

94. SIIS (2006): Euskadi eta Drogak 2006. Droga-mendekotasunen Euskal Behatokia.
95. TORRIJOS, M.: Mercado laboral, procesos de incorporacin y empleabilidad de trabajadores con pro-
blemas de Drogodependencias. RED ARAA. TEJIDO DE ENTIDADES SOCIALES POR EL EMPLEO.
Madril, 2005.
96. UGT (2003a): Prevencin de las drogodependencias en el mbito laboral. 1. zk. [on line]. 2003.
[kontsulta 2006ko azaroan]. Interneten eskuragarri: http://www.ugt.es/laboral/drogasnumero1.pdf.
, (2003b): Prevencin de las drogodependencias en el mbito laboral. 3. zk. [on line]. 2003. [kon-
tsulta 2006ko azaroan]. Interneten eskuragarri: http://www.ugt.es/slaboral/drogasnumero3.pdf.
97. , (2011): Mujer y drogodependencias en el mbito laboral mano por la prevencin. http://www.
ugt.es/saludlaboral/GUIA PREVENCION MUJER-.pdf
98. UNION DE ASOCIACIONES Y ENTIDADES DE ATENCION AL DROGODEPENDIENTE: Documento
marco de UNAD. Incorporacin sociolaboral de las personas con problemas de drogas. Redenien-
do nuestros planteamientos. Unin de asociaciones y entidades de atencin al drogodependiente
(UNAD). Madril, 2005.
99. VALLE, J.M.; VILLACAMPA, C. (2004): Comentarios al nuevo cdigo Penal (3 ed.), G. Quintero (zuz.);
F. Morales (koord.). Nafarroa: Aranzadi.
100 VIVES ANTN, T.S. (koord.) (1996): Comentarios al Cdigo Penal de 1995. Valentzia: Tirant lo Blanch.
101 WORLD HEALTH ORGANIZATION COPENHAGUE (2006): Legislating for smoke free workplaces.

77
Imprimatzailea: Garcinuo Comunicacin Grfica
Jon Arrspide, 11 - 2 Planta 48014 Bilbao

Lege Gordailua: BI-1421-2014


E N P R E S E TA N
DROGAMENDEKOTASUNEN
PREBENTZIORAKO
P L A N A K
EZARTZEKO
GIDALIBURUA
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

AURKIBIDEA
1.- HITZAURREA 11
2.- DROGAK ETA LAN-MUNDUA 15
3.- ARAU ESPARRUA 23
1.- Nazioarteko araudia 23
1.1.- Europar Batasuna
1.2.- Lanaren Nazioarteko Erakundea (LANE/OIT)
2.- Estatuko araudia 26
2.1.- Espainiako Konstituzioa
2.2.- Zigor Kodea
2.3.- Langileen Estatutua
2.4.- Osasunaren Lege Orokorra
2.5.- Laneko Arriskuei Aurrea Hartzeko Legea
3.- EAEko araudi autonomikoa 29
3.1.- 18/1998 Legea
3.2.- 7/2004 Legea
3.3.- 1/2011 Legea

4.- MENDEKOTASUNEN ARLOKO OINARRIZKO KONTZEPTUAK 33


1.- Denizioak 33
2.- Gai mendekotasun-sortzaileak 37
2.1.- Gai mendekotasun-sortzaileen sailkapena
2.2.- Alkohola
2.3.- Gai mendekotasun-sortzaileak eta arriskuak
3.- Substantziarik gabeko mendekotasunak 39

5.- EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO ENPRESETAN


MENDEKOTASUNEI AURREA HARTZEKO PLANA 41
1.- Lantaldea sortzea 45
2.- Enpresaren egoera aztertzea 46
2.1.- Kostua/etekina balioztatzea
5
AURKIBIDEA
2 .2.- Aurreanalisia
2.2.1.- Abiapuntua
2.2.2.- Kontsumoa errazten duten faktoreak
2.2.2.1.- Lan-esparruaz kanpoko faktoreak
2.2.2.2.- Lan-esparruko faktoreak
2.2.3.- Mendekotasunetik babesten duten faktoreak
2.3.- Baliabideak
3.- Enpresan prebentzio-neurriak proposatzea 51
3.1.- Helburuak denitzea
3.2.- Jarduera plana garatzea
3.2.1.- Lehen mailako prebentzioa
3.2.1.1.- Informatzea eta sentsibilizatzea
3.2.1.2.- Kontsumo-ereduak
3.2.1.3.- Enpresan ebaluatzea
3.2.2.- Bigarren mailako prebentzioa
3.2.2.1.- Kontsumoa hautemateko testa
3.2.2.2.- Mendekotasun-jokabideak hautemateko testa
3.2.2.3.- Alkohol-intoxikazio akuturako
jarduera-protokoloa
3.2.2.4.- Prestakuntza- eta informazio-programak
3.2.3.- Hirugarren mailako prebentzioa
3.2.3.1.- Laguntza espezializatua eskuratzea
3.2.3.2.- Lanera itzultzea
4.- Proiektua onartzea 61
4.1.- Iradokizunak kudeatzea
4.2.- Adierazpen formala
5.- Jarraipenerako eta ebaluaziorako sistema garatzea 62

6.- EAEko LAGUNTZA-ZENTROAK 65

6
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

AURKEZPENA
Osalan - Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea
sortu zuen legearen 4. artikuluak Osalani esleitutako zereginetako
bat lan-arloko drogamenpekotasunak zaintzea da, sorgorgarriek,
bai eta alkoholak eta tabakoak ere, laneko segurtasun eta osasunean
duten eraginari buruzko azterlan eta txostenak eginez.
Dela kontsumoa noizbehinkakoa, dela errepikatua, mendekotasunek
hainbat ondorio sor dezakete lan-munduan: lan-istripuen kopurua
handitzea, absentismo-tasa handitzea, baja-kopurua areagotzea,
gaixotasun-bajak luzatzea, bai laneko gaixotasunen eta baita
gaixotasun arrunten kasuan ere, etab. Ondoriook kontsumoaren
mende dauden pertsonekin lotzen badira ere, haien kontsumoak
beste pertsonen, instalazioen eta erakundearen beraren gain
ere eragin dezake. Horregatik, garrantzitsua da lan-munduan
mendekotasunen gain eragitea: dauden mendekotasunak murriztea
edo ezabatzea eta mendekotasun berrien agerpenari aurrea hartzea.
Gidaliburuxka honen bidez, mendekotasunek eragindako arriskuak
eta mendekotasun-ohiturak prebenitzearen garrantzia nabarmendu
nahi da. Orobat, asmoa da enpresetan mendekotasunei aurrea
hartzeko planak errazago ezarri ahal izatea eta tarteko eragile
guztiek enpresak, langileek, langileen ordezkariek eta prebentzio-
zerbitzuaren esparru desberdinetako arduradunek partekatutako
erantzukizunak argitzen laguntzea.
Horretarako, koordinazio-ikuspuntu zabal batetik heldu beharko
zaio arazoari, hari aurrea hartzea dela helburu, eta aintzat hartu
beharko dira betekizunak, indarreko araudia eta tarteko pertsonal
osoaren adostasuna. Halaber, auziari arduraz eta kontu handiz ekin
beharko zaio, aldez aurretik gai honen zailtasunez oharturik eta
lantoki bakoitzaren errealitate konkretuari egokituz.

Izaskun Urien Azpitarte

7
8
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

EGILEAK
EGILEAK
Mara Jess Martn Dez.
Lan-medikuntzan espezializatutako medikua. Osalan-Laneko Se-
gurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea.
Maite Robertson Sangrador.
Medikuntza prebentiboko eta osasun publikoko mediku espezialis-
ta. Osalan-Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea.
Ana Rosa Zubia Ortz de Guinea.
Lan-medikuntzan espezializatutako medikua. Osalan-Laneko Se-
gurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea.
M Nieves de la Pea Loroo.
Lan Arriskuen Prebentziorako Teknikaria. Osalan-Laneko Segurta-
sun eta Osasunerako Euskal Erakundea.

KOORDINAZIOA
Mara Jess Martn Dez.
Lan-medikuntzan espezializatutako medikua. Osalan-Laneko Se-
gurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea.

ESKERTZA
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren Osasun Publikoaren eta
Mendekotasunen Zuzendaritzari, Confebaski eta CCOOri, gida ho-
nen zirriborroari egindako kritika konstruktiboa dela-eta.
Maite Gmez Echevarriari, gida hau berrikusteagatik eta orientazio
psikosoziala emateagatik.
Osalaneko Laneko Osasunerako Unitateko eta Zerbitzu Zentraleko
lankideei, gida hau bukatu ahal izateko egindako ekarpen garran-
tzitsuengatik eta eskainitako laguntza ezin baliotsuagoarengatik.

9
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Gure ingurunean, mendekotasunek osasun publikoko arazo larria

1. HITZAURREA
taxutzen dute. Azken hamarkadetan etengabekoak izan dira
kontsumo-ereduen aldaketak eta, aldi berean, nekezago bihurtu
dira kontsumoaren gain eragiteko jarduerak; izan ere, etengabe
agertu dira droga eta substantzia berriak, zeinen eraginak, askotan,
gutxi ezagutzen baitira. Gainera, ikusi ahal izan denez, badira
substantziarik gabeko mendekotasunak ere.
Dela kontsumoa noizbehinkakoa, dela errepikatua, lan-munduan
mendekotasunak daudenean, mendekotasunok osasun- eta
segurtasun-arriskuak dakarzkiete langileei.
DROGEI BURUZKO ESTATU PLANAk (1) osasunaren ikusmolde
integrala duenez, barne hartzen du lan-osasuna ere.
EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO VI. MENDEKOTASUN-
PLANAk (2) jasotako ekintzen artean lan-esparruko kultura
prebentiboa sustatzea dago, ez langileen arteko harremanak, ez
eta langile eta enpresa-zuzendaritzaren artekoak, oztopatuko ez
duten neurri prebentibo unibertsal batzuk indartuz.
EUSKADIKO 2013-2020 OSASUN-PLANAk (3) Lehentasunezko
Arlo gisa jasotzen ditu osasuna eta ingurune eta bizimodu
osasungarriak sustatzea, tabakismoaren, alkohol-kontsumoaren
eta bestelako mendekotasunen aurkako neurrien bidez.
Beraz, Lan Arriskuak Prebenitzeko Legea garatzean eta ezartzean,
beharrezkoa da mendekotasunekin eta haien prebentzioarekin lotura
duen zernahi sartzea. Berebat, lan-esparruan, osasuna sustatzeaz
gain, ingurune eta ohitura osasungarriak erraztu beharko dira.
Osalan - Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea
Eusko Jaurlaritzako organo bat da, laneko segurtasun-, higiene-,
ingurune- eta osasun-arloko politikak kudeatzeko ardura duena
eta zeinaren zereginetako bat lan-arloko drogamenpekotasunak
zaintzea baita, sorgorgarriek, bai eta alkoholak eta tabakoak ere,
laneko segurtasun eta osasunean duten eraginari buruzko azterlan

11
eta txostenak eginez [Osalan Sortzeko Legea (4), mendekotasun-arazoak dituen langileari trata-
4. artikulua]. Osalanen politikak lan-inguruneari mendura joatea erraztea eta sustatzea; betiere,
berezkoak zaizkion arriskuen kausak errotik noski, langileak hala eskatuko eta onartuko balu.
ezabatzera edo murriztera zuzenduta daude. Esku-hartze oro denboran jarraitua eta ebalua-
garria izan behar du.
Hainbat arrazoik justikatzen dute enpresa
barruan mendekotasunak prebenitzeko esku- Gida honek azaltzen du zeintzuk diren kontsu-
hartzea: moak eragindako arriskuak eta zein garrantzi-
tsua den enpresetan mendekotasun-jokabideei
biztanleen artean nagusi diren kontsumoak
aurrea hartzea; enpresetan prebentzio-planak
enpresako langileen artean nagusitzen dire-
errazago ezartzeko tresna bat izatea du helburu.
la ere.
Enpresetan mendekotasunei aurrea hartzeko
esku-hartzearen helburu diren biztanleei
plana garatzeko, ardura eta kontu handiz jokatu
denboran jarraiak diren prebentzio-progra-
behar da, gaiari ikuspuntu zabal batetik eta ikus-
mak eskaini ahal zaizkiela.
molde prebentibo batetik helduz. Hala, aintzat
lantokian elkarrekin igarotzen den ordu-ko- hartu beharko da zein eskakizun bete behar di-
purua, eta ordutegi hori langileen ordutegia- ren, zein den indarreko araudia eta tarteko langi-
rekin bat etortzen dela. le guztiaren adostasuna lortu behar dela. Orobat,
enpresetan prebentziorako azpiegitura es- kontuan hartu behar da ez dagoela formula sin-
kuragarri dagoela. plerik enpresetan mendekotasunari aurrea har-
tzeko eta lantoki bakoitzaren errealitatea desber-
Hori guztia dela-eta, zeharo garrantzitsua da dina dela.
enpresaren arrisku-prebentziorako planak ain-
tzat hartzea mendekotasunen eragin kaltegarri
posibleak, direla enpresaz kanpoko eragileek
sortutakoak, direla lan-esparruko eragileen on-
doriozkoak, direla bietarikoak. Mendekotasunak
prebenitzeko politikak eta ohitura osasungarriak
sustatzekoak prebentzio kolektiboko neurrietan
zehaztuko dira; haien xedea mendekotasunak
saihestea, murriztea edo ezabatzea izango da.
Horretarako, beharrezkoa da neurriok, alde ba-
tetik, enpresako zuzendaritzaren babesa eta en-
presa osoaren parte-hartzea izatea, eta, bestetik,

12
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

13
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

LSHINak emandako datuen arabera, Euskadin 934.419 lanegun

2. DROGAK ETA
LAN-INGURUNEA
hau da, 44 milioi euro galdu ziren substantzien lan-inguruneko
kontsumo desegokia zela medio.
Lan-esparruko kontsumo desegokiak beste hainbat ondorio ere
eragiten dit. Esaterako:
Substantzien kontsumo desegokia1 duen langile baten absentis-
mo-maila 3-4 aldiz handiagoa da kontsumo arazotsurik2 gabeko
langile baten aldean.
Gehiegizko edale3 gisa sailkatutako pertsona batek, oro har, bi
aldiz gehiago huts egiten du lanera gaixotasunak direla-eta, eta
hiru aldiz gehiago gaixotasun arruntak direla-eta; batez beste, 45
bat lanegun galtzen ditu urtean.
Drogen eraginpean dauden pertsonek hiru aldiz ere maizago
izan ohi dituzte lan-istripuak.
Enpresaren produktibitatea ere murriztu daiteke; izan ere, subs-
tantziak kontsumitzeak lanaren etekinaren gain eragiten du: tal-
dean lan egiteko zailtasunak sortzen ditu, etenaldi- eta absen-
tzia-kopurua handitzen, kalitate gutxiagoko lana egiten da eta
enpresa barruko mugikortasunerako aukerak gutxitzen ditu.

1
Kontsumo desegokia: drogen erabilera desegokia, hau da, nerbio-sistema zentralaren
(NSZ) gain eragiten eta pertsonen jokaera baldintzatzen duten substantzia kimikoak
hartzea sendagileak hala agindu gabe.
2
Droga-kontsumo arazotsua: hau da, kontsumo errepikatu bat, kontsumitzen duen
pertsonari eta haren inguruneari kaltegarriki eragiten diona. Esaterako, osasun arazoak
sortuz (mendekotasunaren seinaleak eta sintomak barne), pertsonarteko harremanetan
arazoak sortuz, betebeharrak ez betetzea eraginez etab.
3
Gehiegizko edaleak beren erkidegoko batezbesteko kontsumoa gainditzen dutenak
dira. Alkoholikoak, aldiz, gehiegizko edale hauek dira, zeinek alkoholarekiko benetako
mendekotasun-harreman bat baitute, alkohol-kontsumoa ezabatzea eragozten diena.

15
LANEren datuen arabera (5), langileen % 10ek tziak kontsumitzen dituzten emakumeen por-
ditu mendekotasun-arazoak; langile horiexek tzentajeak gizonezkoena bikoizten du (8).
eragiten dituzte, ordea, langile-arazoen % 80. Era
berean, kontsumoa laneko giroa eta enpresaren
irudia hondatzearen arrazoia izan daiteke. Alkohola
Kontsumoa lanpostuaren eta enpresaren jarduera EAEn gehien kontsumitzen den gai mendekota-
ekonomikoaren araberakoa da; desberdintasunak sun-sortzailea alkohola da. Alkoholaren kontsu-
ageri dira, halaber, sexua aintzat hartzen denean. moa, gainera, normalduta dago gure gizartean
Badirudi gizonezkoen artean alkohol-kontsumo eta beste gai mendekotasun-sortzaileak kon-
handiagoa dutela zuzendaritza- eta kudeaketa-la- tsumitzea baino arrisku gutxiago ikusten zaio:
nak egiten dituztenek, beste lanbide-kategoriako inkestatutako pertsonen erdiek baino gutxiagok
langileen aldean; jarduera ekonomikoari bagago- uste du asteburuan bospasei kopa edateak ara-
zkio, berriz, nabarmena da etxegintza-sektoreko zoak lekarzkeela. (Euskadi eta Drogak 2012) (7).
langileen alkohol-kontsumo altua. EAEko gizonen % 63k eta emakumeen % 38k zioen
Emakumezkoen kasuan substantzia ilegalen azken hamabi hilabeteetan egunero kontsumitu
kontsumoan ohar gaitezke alde handiagoaz, eta zuela alkohola (EAEOI 2012). 2012an, arrisku
eskulangileak dira gai mendekotasun-sortzaile handiko alkohol-kontsumitzaileen prebalentzia
gutxien kontsumitu ohi dituztenak. Garraioan, os- hots, epe luzera osasun-arazoak izan ditzaketen
talaritzan eta merkataritzan diharduten emaku- kontsumitzaileena % 25ekoa izan zen gizonen
meak izan ohi dira kanabisaz bestelako legez artean eta % 15ekoa emakumeen artean (EAEOI
kanpoko substantziaren bat gehien kontsumitu 2013). (9)
ohi dutenak. EDADES 2011-2012 inkestaren Lan Eguneroko alkohol-kontsumo intentsiboaren hots,
Ataleko (6) emaitzek erakusten dutenez, hipnola- epe motzean alkohol-kopuru handia hartzearen
saigarriena izan ezik, beste substantzia guztien maiztasuna % 1,3koa izan zen euskal gizonen
kontsumoa beheratu da. Joera hori berresten du, artean (% 2,6koa 45-64 urte artekoentzat) eta %
halaber, Euskadi eta Drogak 2012 (7) inkestak. 0,2koa euskal emakumeen artean.
Estatu-mailako EDADES inkestaren datuek
erakusten dutenez, Espainiako biztanleen ar-
tean, gaur egun, gizonen artean emakumeen ar-
tean baino hedatuagoa dago legezko zein legez
kanpoko drogen kontsumoa. Salbuespen bakarra
hipnolasaigarriak dira; izan ere, halako substan-

16
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

17
Arrisku handiko alkohol-kontsumoak hau da, kontsumitzaileari ondorio kaltegarriak eragiteko arris-
kua areagotzen duen kontsumo-moldeak, gora egiten du ikasketa-mailarekin batera, bai emakumeen
artean eta baita gizonen artean ere (EAEOI 2013).

18
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Drogei buruzko Espainiako Behatokiak etxez-etxeko inkesta bat egiten du bi urtean behin, estatuko alko-
hol- eta beste drogen kontsumoari buruz (EDADES). 2007-2008 denboraldiari zegokion inkestan, langi-
leei buruzko atal espeziko bat sartu zen. Azterlan horrek ondorioztatu zuenez, gizonen artean, arrisku
handiko eguneroko alkohol-kontsumoa (>50 cc/eguneko) ohikoagoa zen zuzendari/profesionalen artean.
Emakumeen artean, ordea, txikiagoak izan ziren jarduera-motek eragindako aldeak eta ez zen alde esan-
guratsurik topatzen, ezta ere, adinaren, ikasketa-mailaren, egoera zibilaren eta jatorrizko herrialdearen
arabera doitu ondoren (salbuespena eskulangileak izan ziren; izan ere, zuzendari eta profesionalek baino
nabarmenki gutxiago kontsumitzen zuten).

19
Tabakoa
EAEOI 2012ko (9) datuen arabera, azken urteotan nabariki beheratu da tabako-kontsumoa euskal biztan-
leen artean, hala eguneroko erretzaileen artean, nola noizbehinkakoen artean ere. Kontsumo-beheraka-
da hori tabakoaren aurkako Legearen eraginari eta gauzatutako prebentzio- eta sustapen-ekintzei lotzen
zaie.
Datu berberek erakusten dutenez, antzeko zerbait gertatu da lanean eta ostalaritza-guneetan tabako-
kearekiko esposizio pasiboari dagokionez, oso agerikoa baita arlo horretan jazotako beherakada. 2002an,
gizonen % 25 eta emakumeen % 18 zegoen lantokian tabako-kearen esposiziopean; gaur egun, gizonen
% 6 eta emakumeen % 3 baino ez dago egoera horretan.
Erretzaileen ehunekoa asko aldatzen da adinaren arabera (EAEOI 2012).
Gora egiten du, halaber, desberdintasun sozioekonomikoak tabakoaren kontsumoan duen eraginak;
hala, prebalentzia handiagoa da gizarte-egoera ahulagoko taldeen artean; bereziki, emakume gazteen
kasuan (EAEOI 2012).

20
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Kanabisa Psikofarmakoak
Euskadi eta Drogak 2012 (7) inkestak erakusten Halako substantzien barruan hipnolasaigarrien
du EAEko kanabis-kontsumoaren tasak Estatu kontsumoa da nabarmengarria. Izan ere, EAEn hi-
espainiar osoan erregistratutako tasen azpitik rugarren postuan dago hipnolasaigarrien kontsu-
daudela duela gutxiko kontsumoari (azken 12 moa, alkohol- eta tabako-kontsumoaren atzetik.
hilabetetan), gaur egungo kontsumoari (azken
Emakumezkoek gizonezkoek baino hipnolasaiga-
30 egunetan) eta eguneroko kontsumoari dago-
rri gehiago kontsumitu ohi dituzte (azken urtean,
zkienak, behinik behin. Aurreko inkestan, 2010
emakumezkoen % 15,3k hartu ditu, gizonezkoen
urtekoan, alderantziz gertatzen zen. Biztanleen
% 7,6ren aldean). Hipnolasaigarrien kontsumoak
% 1,7 eguneroko kontsumitzailetzat jo zitekeen.
gora egiten du adinak gora egin ahala.
Duela gutxiko kanabis-kontsumoaren EAEko ta-
sak, hala ere, EBko altuenak izan ziren. Euskadi eta Drogak azterlanean jasotako gorabi-
deko mendekotasunak.

Legez kanpoko drogak, kanabisa izan ezik


Jokoa
Euskadi eta Drogak 2012 inkestaren arabera, argi
dago euskal gizartean gutxiengo batek kontsu- Joko patologikoa mendekotasun-jokabide bat da,
mitzen dituela legez kanpoko drogak: jokora bultzatzen gaituen mekanismoaren kon-
- biztanleen % 8,6k adierazi zuen noizbait ha- trol-galera progresiboak ezaugarritzen duena;
lako substantziaren bat probatu duela, galera horrek kalte nabarmena eragiten du espa-
rru pertsonalean, familiartean, esparru sozialean
- noizbehinkako kontsumoa oso aldakorra eta eta lan-esparruan. Egon, ez dago lanbide baten
substantziaren araberakoa da eta joko-maila handiago baten arteko harreman-
% 6,5ek adierazi zuen noizbait speeda eredu bereizgarririk (10 eta 11).
edota anfetaminak kontsumitu dituela,
Kalkulatzen denez, Euskadin biztanleen % 2,8
% 5,5ek kokaina inguruk agertzen du jokoari lotutako arrisku-
% 2,7k LSDa edota beste substantzia ha- motaren bat eta biztanleen % 0,3k gehiegizko
luzinogenoak jokozaletasuna edo jokozaletasun arazotsua izan
% 2,2k estasia dezakeela jo daiteke (Euskadi eta Drogak 2012)
(9).
gainontzeko substantzien kontsumo espe-
rimentalen prebalentzia % 2 baino gutxia-
gokoa izan zen.

21
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Mendekotasuna sortzen duten substantzien kontsumoari lotutako

3. ARAU ESPARRUA
prebentzio- eta laguntza-programak ezartzeko, badira nazioarteko,
nazio-mailako eta erkidego-mailako araudiak.
Jarraian, labur-labur azalduko dira lan-munduan mendekotasun-
arazoei buruzko jarduerak aurreikusten dituzten lege- eta arau-
testuak.

1.- NAZIOARTEKO ARAUDIA


1.1.- EUROPAR BATASUNA
- 302/93 (EEE) Erregelamendua, zeinaren bidez Drogen eta
Toxikomanien Europako Behatokia eratzen baita.
- Kontseiluaren 89/391 EEE Esparru Zuzentaraua, 1989ko ekai-
naren 12koa, lantokian langileen segurtasuna eta osasuna
hobetzeko neurriak ezartzeari buruzkoa (1989.06.29ko EEAO,
1983/L zk.). Zuzentarauak harreman sindikalen eredu berri bat
planteatzen du; hain zuzen, lan-munduko eragile desberdinen
artean, lantokietako osasun- eta segurtasun-auziei buruzko
elkarrizketa irekia izatearen aldekoa.

1.2.- LANAREN NAZIOARTEKO ERAKUNDEA (LANE/OIT)


- LANEren 155. hitzarmena, lan-ingurunearen eta langileen se-
gurtasunari eta osasunari buruzkoa.
- Enpresatan alkoholismoak eta drogamendekotasunak sortu-
tako arazoei heltzeko LANEk emandako gomendioa, Alkohola
eta Drogak Lantokian, non ildo hauek zerrendatzen baitira:

23
Drogen kontsumoari buruzko politikek eta Enpresagintzan, beste langile guztiei
programek lantokian substantzia horien ezartzen zaizkien alkohol-murriztapen
erabilerari lotutako arazoak prebenitu, berberak ezarri beharko litzaizkieke zu-
murriztu eta landu beharko lituzkete. zendaritzako langileei ere.
Gomendioak lanpostu-mota guztiei, pu- Lantokian segurtasuna eta osasuna sus-
blikoei nahiz pribatuei, aplikatu behar zai- tatze aldera, drogen inguruko informazio-,
zkie. heziketa-, eta trebakuntza-programak
gauzatu beharko lirateke; ahal den hei-
Lan-esparruan drogekin erlazionatutako
nean, programa horiek osasun-programa
politika eta legediak ezartzeko, aldez au-
zabalagoetan txertatu beharko lirateke.
rretik enpresa- eta sindikatu-erakundee-
kin kontsultatu beharko litzateke. Enpresa-sektorean, droga-kontsumoek
eragindako arazoen inguruan jakinarazi-
Droga-kontsumoari lotutako arazoak osa-
tako informazio guztiaren isilpekotasuna
sun-arazo gisa hartu beharko lirateke eta
bermatzeko sistema bat ezarri beharko
lanean hala tratatu beharko lirateke, ino-
litzateke. Era berean, langileei isilpekota-
lako bereizkeriarik gabe.
sun horren salbuespenen berri eman be-
Enpresa- eta sindikatu-erakundeek elka- harko zaie.
rrekin ebaluatu beharko lituzkete droga-
Substantzien kontsumoa zehazteko egi-
kontsumoak lantokian eragindako efe-
ten diren toxikologia-analisiek arazo mo-
ktuak, eta, elkarrekin ere, enpresarako
ral eta etikoak planteatzen dituzte; hortaz,
idatzizko politika bat prestatu beharko
erabaki beharko da noiz diren bidezkoak
lukete.
eta egokiak.
Enpresa-erakundeek, langileekin eta lan-
Lana faktore garrantzitsua da droga-
gileen ordezkariekin elkarlanean, bitarte-
kontsumoei lotutako arazoak errazago
ko egingarriak abiarazi beharko lituzkete
gainditzeko; tarteko alderdi guztiak jabetu
droga-kontsumoei lotutako arazoen gain
behar dira lantokiak garrantzi handia due-
eragiten duten lan-baldintzak identikat-
la kontsumo-arazoak dituzten pertsonei
zeko eta halakoak prebenitzeko edo zu-
laguntzeko garaian.
zentzeko neurriak hartzeko.

24
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

25
Langilerik baldin badago droga-kontsu- 2.- ESTATUKO ARAUDIA
moen ondoriozko arazoak tratatzeko eta
2.1.- 1978ko abenduaren 27ko Espainiako
errehabilitatzeko laguntza jaso nahi due-
Konstituzioa (1978.12.29ko BOE).
na, orduan, kontratatzaileak ez luke langi-
le hori bereizkeriaz tratatu behar; langile Nazio-legediaren oinarrizko testua, pertsonen
horrek bere lanpostuan segurtasuna edu- funtsezko eskubideak zehazten dituena:
ki eta bere lankideen adinako aukerak izan 14. artikulua: Berdintasunaren eta bereizke-
beharko lituzke lekualdatzeko eta profe- ria ezaren printzipioak bermatzen ditu.
sionalki gora egiteko.
18. artikulua: Norberaren intimitaterako es-
Droga-kontsumoen ondoriozko arazoek kubidea eta bizilekuaren bortxaezintasuna
eragindako lan-jokabide desegokiak zi- bermatzen ditu.
gortzeko aginpidea onartu beharko litzaie-
ke kontratatzaileei. Dena dela, diziplina- 35. artikulua: Nahi den lanbidea edo ozioa
zko zigorra ezartzea baino, hobe da halako aukeratzeko eskubidea eta lanaren bitartez
pertsonak laguntza-, tratamendu- eta maila goratzeko eskubidea bermatzen ditu.
errehabilitazio-zerbitzuetara bideratzea. 40. artikulua: Lanbide-heziketa sustatzeko
Pertsona horiek ez balute tratamenduare- eta laneko segurtasunaz eta higienea zain-
kin bete-betean kolaboratuko, orduan, en- tzeko agintzen die herri-agintariei.
presaburuak dagozkion diziplina-neurriak
hartu ditzake. 41. artikulua: Beharraldietarako gizarte-la-
guntza eta gizarte-prestaziorik aski dagoela
Enpresa-sektoreak, estatu bakoitzaren bermatzeko agintzen die botere publikoei.
barne-legediari jarraiki, bereizkeria eza-
ren printzipioa aplikatu beharko lieke dro- 43. artikulua: Osasunaren babeserako es-
ga kontsumitzen duten edo zuten langileei. kubidea aitortzen da.
129. artikulua: Enpresan parte-hartzeko
moduak sustatzera behartzen ditu botere-
publikoak.

26
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

2.2.- ZIGOR KODEA (ZK) 2.3.- LANGILEEN ESTATUTUA


ZKren 314. artikulua, zeinean hau jasotzen 1/1995 Legegintzako Errege Dekretua,
baita: Norbaitzuek, enplegu publiko nahiz martxoaren 24koa, Langileen Estatutuaren
pribatuan, pertsona baten aurka bereizkeria Legearen testu bategina onartzen duena
larria sortarazi eta, administrazio-aginduen (1995ko martxoaren 29ko BOE, 75. zk.).
edo -zehapenaren ondoren, legearen au-
54.2 artikulua: Kontratua ez betetzea da ho-
rreko berdintasun-egoera berrezartzen ez
nako kasu hauetan adierazitakoa:
badute, horrek ondorioztatu dituen kalte
ekonomikoak konponduz, hain zuzen, be- a) Sarri eta arrazoirik gabe lanera ez joatea,
reizkeriaren arrazoi direla [...] gaixotasun edo puntualtasun-hutsak egitea.
edo elbarritasunen bat izatea [...], orduan, b) Lanean diziplinarik ez izatea edo laneko
halakoei sei hilabetetik bi urte arteko espe- desobedientzia.
txealdi-zigorra edo sei hilabetetik hamabi
arteko isuna ezarriko zaie. Beraz, ez da be- c) Enpresaburuari edo enpresan lan egiten
reizkeria soila zigortzen, baizik eta bereizke- duten pertsonei berbazko irainak esan
ria larriko kasuak. edo irain sikoak egitea
ZKren 316. artikulua. Norbaitzuek, laneko d) Kontratuko fede ona urratzea, eta lana
arriskuei aurrea hartzeko arauak hautsiz betetzean konantza-abusuz jokatzea.
eta legez horretarako betebeharra izanik, e) Laneko errendimendua etengabe eta na-
beharrezko bideak ez badituzte errazten, hita murriztea.
langileek euren jarduera egikari dezaten
segurtasun eta higieneko neurri egokiekin, f) Sarri mozkortuta edo toxikomaniak jota
betiere langileen bizia, osasuna edo osota- egotea, lanerako ondorio negatiboak ba-
sun sikoa arrisku larrian jartzen dutenean, ditu.
orduan, halakoei sei hilabetetik hiru urte
arteko espetxealdi-zigorra ezarriko zaie, bai
eta sei hilabetetik hamabi arteko isuna ere. 2.4.- OSASUNAREN LEGE OROKORRA

ZKren 317. artikulua. Aurreko artikuluan Apirilaren 25eko 14/1986 Legea, Osasunaren
aipatzen den delitua zuhurtziagabekeria as- Lege Orokorra (1986.04.29.ko BOE, 15207 zk.).
tunaren ondorioz egiten denean, berari da- Adierazten du osasun-zerbitzuek herritar oro-
gokion zigorra baino gradu bat gutxiagokoa ri (langileak barne) hauek bermatzeko ardura
ezarriko zaio. dutela:

27
Osasuna sustatzea. dutako lan-programak indarreko legedian oi-
narritzen dira:
Gaixotasunen prebentzioa.
Osasunari eta ongizateari eragiten dioten
Lurralde- eta gizarte-desorekak gainditzea.
arazoen agerpena prebenitzeko.
Osasun-arazo bati lotutako informazio oro-
Gerora ager daitezkeen arazoak detektatzeko
ren isilpekotasun-eskubidea.
eta, horrela, arazoei modu goiztiar eta
Osasun-agintariek gai toxikoei buruzko le- pertsonalizatu batean ekiteko.
geak egiteko eta betearazteko proposame-
Tratamendua emateko langile horiei, zei-
nak luzatuko ditu eta xede horrekin beste
nei alkoholarekiko eta tabakoarekiko duten
sailekin elkarlanean arituko dira.
mendekotasunak osasun kalte larriak ekar
baitiezazkieke.
2.5.- LANEKO ARRISKUEI AURREA HARTZE- Alkoholiko baten kasuan, aurrera eraman-
KO LEGEA dako eskuhartze pertsonalizatuen isilpeko-
Espainian, Lan Osasunari buruzko indarreko tasuna bermatzeko.
legea ekainaren 20ko 1/1994 Legegintzako 1996ko otsailean, indarrean sartu zen aza-
Errege Dekretua da, zeinaren bidez hauek roaren 8ko 31/1995 Legea, Lan Arriskuei
onartzen baitira: Gizarte Segurantzaren Aurrea Hartzeari buruzkoa. Legeak gure zu-
Lege Orokorraren testu bategina; 31/1995 zenbidera egokitzen ditu nazioarteko orga-
Legea, Lan Arriskuei Aurrea Hartzekoa nismoen gomendioak, EBko Arau Esparrua,
(1995.11.10eko BOE, 269. zk.), eta urtarrilaren Konstituzioa eta Langileen Estatutua.
17ko 39/1997 Errege Dekretua, Prebentzio
Lan-arriskuak prebenitzeko politika koheren-
Zerbitzuak onartzen dituena (1997.01.31ko
te, koordinatu eta eraginkor baten esparruan,
BOE, 27. zk.).
Legeak oinarrizko berme- eta ardura-multzoa
Drogen kontsumoari lotutako arazoek bai zehazten ditu: lan-baldintzek eragindako arris-
langileei, bai eta enpresari ere, eragiten dien kuen aurrean langileen osasunari babes-maila
errealitatea taxutzen dute; beraz, gaixotasun egokia eskaintzeko beharrezkoa den corpusa.
profesionalak edo lanaren kausazko eta on- Aurrerapauso garrantzitsua da; izan ere, era
doriozko gaixotasunak prebenitzeko jardue- zabalean garatzen du PREBENTZIO kontzep-
ren esparruan tratatu daitezke. tua eta enpresa guztia egiten du kontzeptuaren
Hortaz, osasuna sustatzeko eta drogen arloan partedun.
laguntzeko eta prebenitzeko langileei zuzen-

28
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Legearen 15.1. artikuluak enpresa-egitasmoa lurralde-eremu horretarako, hainbat jarduera


diseinatzen den unetik beretik PREBENTZIOA arautzea; hain zuzen ere, droga-mendekota-
PLANIFIKATZEKO betekizuna ezartzen du. sunei aurrea hartzeko eta droga-mendekoak
Horretarako, enpresaren arriskuen hasie- laguntzeko eta gizarteratzeko, bai eta droga-
rako zenbatespena egin, eta esku-hartzeko kontsumitzaile ez diren pertsonak babesteko
plan bat prestatu behar da. Enpresaburuaren ere beste batzuen droga-kontsumoak eragin
erantzukizuna da, prebentziorako jardunbide diezaizkiekeen kalteez.
bat garatuz, enpresako langileen segurtasuna
4. artikulua.- Elkarte-aurrezaintza.
eta osasuna bermatzea.
Horretarako:
Nahiz eta ez diren esplizituki aipatzen lan-
inguruneko edo langileen arteko droga- eta a) Drogamenpekotasunei aurrea hartzeko
alkohol-kontsumoa, lan-inguruneko arrisku- elkarte-aurrezaintzarako programak ga-
faktore bat da mendekotasunek pertsonen ratzea bultzatuko dute.
gain eta haien gaitasunen gain duten eragina. b) Lege honetako 37.1 artikuluan arautu-
Orobat, prebentzio-lanaren helburua da lan- tako Drogamenpekotasunen Planetik
baldintzak hobetzea segurtasunari, industria- sortutako aurrezaintzako programak eta
higieneari, ergonomiari eta psikosoziologiari jarduerak bultzatu, koordinatu eta, be-
dagokionez; ondorioz, lanaren efektu jakin harrezkoa bada, betearaziko dituzte ikas-
batzuk gutxitzen lagunduko luke ere. Izan ere, tetxeetan, gazte-, kultur eta kirol-elkar-
zenbaitetan efektuok mendekotasuna eragin teetan eta profesional-taldeetan, bai eta
dezakete defentsa-mekanismo gisa eta men- lantokietan ere.
dekotasun horrek enpresari ere ondorioak
ekar diezazkioke. 5. artikulua.- Informazioa.
Lan-administrazioak, Osalanen bidez, lan-
munduan drogak kontsumitzeak dakart-
3.- ARAUDI AUTONOMIKOA (EAE) zan ondorioei buruzko informazio- eta
3.1.- 18/1998 Legea, ekainaren 25ekoa, dro- prestakuntza-jarduerak burutuko ditu lan-
ga-mendekotasunen arloko aurrezaintza, la- gileentzako, sindikatuetako ordezkarient-
guntza eta gizarteratzeari buruzkoa. zako eta enpresarientzako. Era berean,
enpresek beren aldetik informazio-ekint-
Legearen helburu nagusia da, Autonomia
zaren bat aurrera eramaten baldin badute,
Estatutuak Euskal Autonomia Erkidegoaren
laguntza emango die horiei lan-adminis-
esku jartzen dituen eskumenen barruan, eta
trazioak.

29
9. artikulua.- Lan-esparrua. 3.2.- 7/2004 Legea
Euskal Autonomia Erkidegoko lan-adminis- Eusko Jaurlaritzak 2003ko ekainaren 17ko
trazioak, Osalan-en bidez, eta administrazio bilkuran onartutako 18/98 legearen bigarren
publikoetako kudeatzaileekin, enpresarie- aldaketak 37. artikulua berridaztea propo-
kin eta enpresarien elkarteekin nahiz sin- satzen du; hala, Drogamenpekotasunen Pla-
dikatuekin batera, lan-mundurako aurre- naren iraunaldia 5 urtera luzatzen du, 18/98
zaintzako programak sustatuko ditu, batez Legean jasotako hirurteko planez bestera.
ere azaroaren 8ko 31/1995 Legean, Laneko Artikulu horretan, Eusko Jaurlaritzari Dro-
Arriskuei Aurrea Hartzeari buruzkoan, au- gamenpekotasunen Plana egiteko eta Eusko
rreikusitako zerbitzu eta jardueren espa- Legebiltzarrari bidaltzeko mandatua ematen
rruan, eta bertan zehaztutako moduan. dio [Eusko Legebiltzarrak] bost urtean behin,
onar dezan. Plan horretan Euskal Autonomia
Era berean, laguntzako eta gizarteratzeko
Erkidegoko administrazioek [...] burutu behar
programa publikoetan enpresek ere lanki-
dituzten programak eta ekintzak jasoko dira
detzan jardutea bultzatuko du.
modu koordinatu eta orokorrean. Jarduera
33. artikulua- Gizarteratzeko oinarrizko horiek aurrezaintza, laguntza eta gizarteratzeko
printzipioak eta jardunbide-irizpideak. arlokoak izango dira.
Gai horri lotuta, gizarte-zerbitzuek lehenta-
sun hauek izango dituzte:
3.3.- Otsailaren 3ko 1/2011 Legea
c) Droga-mendekoei lan-munduan sartzen
Legea Droga-mendekotasunen arloko Aurre-
laguntzeko, pertsona horiek lanen bat aur-
zaintza, Laguntza eta Gizarteratzeari buruzko
kitzeko duten aukera areagotzeko progra-
Legearen hirugarren aldaketa da.
mak aurrera eramatea. Bereziki era hone-
tako jarduerak bultzatuko dira: enplegua 13. artikulua. Edari alkoholdunen iragarkiek
lortzeko plan pertsonalak, lan egiteko nor- bete beharreko baldintzak.
beraren ezaugarriak garatzea, lanbideei
3. Ez da elkarri lotuta agertu beharko eda-
buruzko informazioa ematea enplegua lortu
ri alkoholdunak kontsumitzea eta etekin
ahal izateko, eta lana lehiatsu bilatzeko te-
sikoa hobetzea, ibilgailuak gidatzea edo
knikak. Era berean, droga-mendekoak tre-
armak erabiltzea. Era berean, iragarkiek
batzeko eta lan-munduan errazago sartzeko
ez dute kontsumo horrek gizartean edo
prestakuntza-planak ezarriko dira.
sexuaren arloan arrakasta dakarren itxura
eman beharko, edo sendatzeko, bizkortze-

30
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

ko edo lasaitzeko gaitasuna duela adierazi


beharko; arazoak konpontzeko bide bat de-
nik ere ezin izango dute adierazi. Kontsumo
hori ezin izango da lotu hezkuntzaren, osa-
sunaren edo kirolaren arloko jarduerekin.
4. Ezin izango dute edari alkoholdunen kontsu-
mo neurrigabea bultzatu, ez eta ez edatea
edo edan gabe egotea gauza txarra balitz
bezala agertu ere. Bestalde, edari batzuek
duten alkohol-kopuru handia ezin izango
da ezaugarri positiboa balitz bezala nabar-
mendu.
Gaur egun, Eusko Jaurlaritza mendekotasunei
buruzko lege berria garatzen ari da. Lege hori
zirriborro bat da oraindik; baliteke, ordea, lege
berriak gida honetan jasotako zenbait alderdi
aldaraztea.

31
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Atal honetan mendekotasunen arloan sarrien erabiltzen diren kon-

4. MENDEKOTASUNAREN
ARLOKO OINARRIZKO
KONTZEPTUAK
tzeptuak denituko dira; hartara, kontzeptuok zehazki erabili ahal
izateko. (12 eta 13)

1.- DEFINIZIOAK
MENDEKOTASUNA
Osasunaren Mundu Erakundearen (OME) arabera, gaixotasun
siko eta psikoemozional bat da, sustantzia, jarduera edo harre-
man batekiko mendekotasuna edo haren premia sortzen duena.
Sintoma- eta seinale-multzo batek ezaugarritzen du; tartean,
faktore biologiko, genetiko, psikologiko eta sozialen eragina dago.
Mendekotasun-trastornoek, kimikoek zein psikologikoek, bi osa-
gai oinarrizko dituzte: kontrol-gabezia eta mendekotasuna.
DROGA
Substantzia oro zeina, organismo bizidun batean sartuz gero, or-
ganismoaren funtzio bat ala gehiago alda baitezake eta mende-
kotasuna sor baitezake. Efektu horiek lortzeko eta, zenbaitetan,
efektuon gabeziak ekarritako ondoeza saihesteko, substantzia
hori era jarraituan edo aldian behin hartzeko irrika da mendeko-
tasunaren ezaugarria. (OME, 1975) (14).
Droga gai kimiko bat da. Haren efektuak, direla berehalakoak,
direla epe luzekoak, bai drogaren erabileraren, bai eta norba-
nakoaren ezaugarrien eta ezaugarri soziokulturalaren arabe-
rakoak dira.
DROGA PSIKOTROPIKOAK
Nerbio-sistema zentralaren (NSZ) gain eragin dezaken gai ki-
miko oro da droga psikotropiko bat. Bakoitzak eragin jakin batzuk
ditu. I. Taulan, drogen eta haien eraginen sailkapen eskematiko
bat azalduko da.

33
SENDAGAIAK beziak ekarritako ondoeza saihesteko droga
hori era jarraituan edota aldian behin hartze-
Erabilera terapeutikora bideratutako subs-
ko irriki eutsiezina.
tantziak dira; gaixotasun bat prebenitzeko eta
sendatzeko edota erritmo biologikoak kontro- Mendekotasuna sikoa zein psikikoa izan daiteke.
latzeko erabiltzen dira, betiere helburu me-
Mendekotasun sikoa: Erabilera errepikatua-
dikoekin eta osasunera bideratuak badaude.
ren ondorioz, organismoari premia sortzen
Halakoak dira lasaigarriak, hipnotikoak, etab.
zaio substantzia horren kantitate jakin batzuk
ERABILERA edukitzeko normal funtzionatu dezan. Kantita-
te-maila horiek murrizteak abstinentzia-sin-
Kontsumo minimoa edota kopuru txikien
drome deritzon sintoma-multzoa sortzen du.
kontsumo bat da, ez duena trastorno larririk
Erabilitako tratamendua desintoxikazioa da.
sortzen, ez pertsonaren jokabidean ez eta ha-
ren osasunean ere ez. Mendekotasun psikikoa: efektu positiboak
lortzeko, produktua kontsumitzeko irrika la-
ABUSUA, ERABILERA ARRISKUTSUA EDO
rria. Kontsumoa kontrolatzeko zailtasunak
ARAZOTSUA
dakartza berekin; kontsumoaren ondorio kal-
Substantzia-kontsumo bat da, mendekota- tegarriak ezagutu arren, kontsumitzea bilatzen
sunik eragin ez arren, denboraren joanare- da. Mendekotasun psikologikoa desagertzen
kin osasun-arazoak sortu ditzakeena. Halako denean, pertsona hori desohitu egin da.
kontsumoek narriatze organikoari eta psiko-
TOLERANTZIA
sozialari lotutako eragin negatiboak dakartza-
te. Abusutzat jotzen dira, baldin eta erabiltzai- Egokitzapen-egoera bat da, zeinean droga-dosi
leak kantitate jakin batzuk gainditzen baditu, berak eragindako erantzuna ahultzen baita; bes-
jarduera jakin batzuk gauzatzen baditu edota tela esanda, dosi handiagoa hartu behar da efe-
pertsona-ezaugarri jakin batzuk baditu. ktu farmakodinamikoaren maila bera lortzeko.
DROGA-MENDEKOTASUNA ABSTINENTZIA SINDROMEA
OMEk honela denitzen du: organismo bi- Gai mendekotasun-sortzailearen kontsumoa
zidun baten eta droga baten arteko elka- bat-batean gelditu ondoren agertzen den sin-
rrekintzak eragindako egoera psikikoa eta toma-koadroa. Aldez aurretiko mendekotasuna
zenbaitetan sikoa, jokabide-aldaketek eta suposatzen du. Mendekotasun sikoa egun
beste erreakzio batzuk ezaugarritzen dutena. gutxitan desagertzen da, baina mendekotasun
Erreakzio horien artean, beti ageri da efektu psikikoak askoz gehiago irauten du eta berau da
horiek lortzeko eta, zenbaitetan, efektuon ga- berriz kontsumoan erortzearen kausa.

34
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

35
GAINDOSIA 2.- Gizartean dagoen droga-eskaintza murriz-
tu edo mugatzea.
Organismoak prozesatu dezakeena baino
substantzia-kopuru handiagoa kontsumitzean 3.- Drogak kontsumitzeagatik sor daitezkeen
organismoari sorrarazten zaion egoera. Subs- ondorioak murriztea.
tantzia eta kontsumo-modu batzuk narriadura
4.- Drogak hartzen hasteko arrisku-egoerak
siko eta psikologiko larria eragin dezakete,
sor ditzaketen arrazoi sozio-ekonomikoak
heriotza barne.
edo lan arlokoak adieraztea, bai eta dro-
DESINTOXIKAZIOA ETA DESOHITZEA gamenpekotasunen gertakariak duen era-
gina eta garrantzi soziala murriztea ere,
Desintoxikazioa: substantzia psikoaktibo eta
ekintzarako proposamenak aurkeztuz eta
exogeno batek gorputzean sortutako mende-
gure gizarteko alderik behartsuenetan
kotasun sikoa bertan behera uzteko prozesu
arreta berezia ipiniz.
terapeutikoa.
GIZARTERATZEA
Desohitzea: menpekotasuna bertan behera
utzi edo gutxitzeko eta gorputzaren eta burua- Dena delako pertsona bere ohiko ingurunean
ren osasuna berreskuratzeko prozesu tera- pertsona arduratsu eta autonomo gisa ego-
peutikoa; prozesu horretan osasun-laguntza kitzeko prozesua; prozesu horretan gizarte-
eta gizarte-zerbitzuen laguntza sartzen da. ratzeko gaitasunak berreskuratzen ditu nor-
banakoak, eta gizartean ere aldaketak egiten
BERRERORKETA
dira, drogamendekotasunak dituzten pertso-
Denboraldi batez substantzia edo jarduera nak onartzeko.
mendekotasun-sortzaile bat kontsumitu gabe
KALTEAK MURRIZTEA
egon ondoren berriz ere erregularki kontsu-
mitzen hastea. Drogak hartzeko zenbait moduk edo horiek
eragindako patologiek sor ditzaketen ondorio
PREBENTZIOA
bereziki kaltegarriak murrizteko estrategia
Drogen kontsumo desegokiari bide eman die- batzuk.
zaioketen pertsonaren baitako, gizarteko edo
ARRISKUAK MURRIZTEA
kulturako eragileak aldatu nahi dituzten jar-
duerak. Jarduerok helburu hauek izango di- Drogen erabilerari lotuta dauden eta osasuna-
tuzte: rentzat bereziki larriak izan daitezkeen ondo-
rioak areagotzea eragin dezaketen jokabideak
1.- Drogen eskaria eta kontsumoa murriztea.
aldatzeko asmoa duten estrategiak.

36
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

SUBSTANTZIARIK GABEKO MENDEKOTASUNA


Drogarik gabeko mendekotasuna jokabide errepikakor bat da, hasieran, behinik behin, atsegingarria
gertatzen dena; hala ere, norbanakoaren baitan kontrol-galera bat eragiten du eta haren eguneroko
bizitzan larriki eragiten du gizarte-mailan, lan-esparruan eta familiartean.

2.- GAI MENDEKOTASUN-SORTZAILEAK


2.1.- GAI MENDEKOTASUN-SORTZAILEEN SAILKAPENA
Gai mendekotasun-sortzaileak kontzeptu desberdinen arabera sailka daitezke OMEk sailkapen des-
berdinak egiten ditu:
1. Jatorriaren arabera: naturalak ala sintetikoak.
2. Estatus juridikoaren arabera: legez onartuak edo legez kanpokoak.
3. Nerbio-sistema zentralaren (NSZ) gain duten eraginaren araberako sailkapen zientikoa (I. Taula):

I. Taula: Drogen sailkapena, NSZren gain duten eraginaren arabera


SAILKAPENA ERAGINA SUBSTANTZIA ADIERAZGARRIAK
Alkohola
Opiazeoak (heroina, morna, metadona, propoxifenoa,
NSZren NSZren funtzioa medipina).
depresoreak moteltzen dute Lasaigarriak: antsiolitikoak.
Hipnotikoak
Disolbatzaileak
Potentzia handiko estimulatzaileak: kokaina eta anfetaminak.
NSZren Iratzarri-egoera
Estimulatzaile leunak: nikotina.
estimulatzaileak aktibatzen dute
Xantinak: kafeina, teobromina, etab.
Garunaren funtzioa LSDa
distortsionatzen dute eta Psilocibis generoko onddoak
Haluzinogenoak pertzepzioan aldaketak Datura arborea (lorastunkia) Kanabisaren eratorriak
eragiten: haluzinazioak, Droga sintetikoak: Estasia.
irudipenak, etab. Ketamina.

37
2.2.- ALKOHOLA
Alkohola denez gizartean gehien kontsumitzen den droga, eta alkohol-kontsumoa kulturalki onartua
dagoenez, gomendagarria da haren inguruan zenbait zehaztapen ematea.
Edari-unitateak (EU)
Edari-unitate deritzoguna alkohol puruaren 10 gramori dagokion kantitatea da. II. Taulan edari-unita-
teen eta gizartean sarrien kontsumitzen diren edarien arteko korrelazioa azalduko da.

II. taula: Ohiko edarien eta edari-unitateen arteko baliokidetza


Edaria Neurria Unitateak
Kaa = 200 cc 1 EU
Zerbeza
1 litro 5 EU
Kopa = 100 cc 1 EU
Ardoa
1 litro 10 EU
Koaka 1 kopa = 50 cc 2 EU
Konbinatua 50 cc 2 EU
Bermuta/Jereza 50 cc 1 EU

III. Taula: Kontsumoaren araberako alkohol-arriskuaren OMEren sailkapena


Gizonak Emakumeak Esku-hartzea Lehen mailako arretako lantaldeen eginkizuna
Arrisku txikia < 17 EU astean < 11 EU astean Lehen mailako prebentzioa Heztea eta laguntzea

28 EU astean 17 EU astean
Kontsumo
arriskutsua Identikatzea, aholku-ematea,
Esku-hartze
aholku laburrak eta jarraipena
Alkoholari lotutako laburra
Kontsumo kaltegarria egitea
trastornoen agerpena
Arrisku handia
(Alkoholaren DSM-IV Tratamendu Identikatzea, aholku-ematea,
Mendekotasun CIE-10 espezializatua bideratzea eta jarraipena egitea
Sindromea)
38
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

2.3.- GAI MENDEKOTASUN-SORTZAILEAK ETA ARRISKUAK


SUBSTANTZIEN KONTSUMOAK ERAGINDAKO ARRISKUAK
Ondorengo taulan, gizartean sarrien kontsumitzen diren drogek osasunean eragindako efektu nagu-
siak adieraziko dira eskema gisa. (INRS) (17)

IV. Taula Droga jakin batzuen kontsumoak eragindako ohiko efektuak


SUBSTANTZIAREN IZENA ARRISKUA
BIRIKA-MINBIZIA, MASKURI-MINBIZIA, BRONKITISA, ASMA,
TABAKOA
PATOLOGIA KARDIOBASCULARRAK
ERNETASUNA ETA ERREFLEXUAK GUTXITZEA KONTROLA GALTZEA
ALKOHOLA
BORTIZKERIA/ISTRIPUAK, KOMA ETILIKOA, HEPATOPATIAK
KONTSUMOAREN ARABERA: LOGURA; JOKABIDEAREN,
SENDAGAIAK
OROIMENAREN ETA MUGIMENDUAREN ASALDURAK
ERNETASUNAREN NAHASMENDUA, ALDARTE ALDAKETAK,
KANABISA PERTZEPTZIOAREN NAHASMENDUA, IKUSMENEZKO HALUZINAZIOAK,
PATOLOGIA PSIKIATRIKOA AIRE-BIDEEN ETA DIGESTIO-BIDEEN MINBIZIA
KONTSUMITU DEN SUBSTANTZIAREN ARABERA: HALUZIONAZIOAK;
BESTE DROGAK eta
BORTIZKERIA; ERNETASUNA GUTXITZEA; BIHOTZEKO PATOLOGIAK;
OPIAZEOAK
PATOLOGIA INFEKZIOSOAK

3.- SUBSTANTZIARIK GABEKO MENDEKOTASUNAK


Badira ohiko jokamolde batzuk, itxuraz kaltegabekoak, mendekotasuna sortzen dutenak. Farmakoekiko
mendekotasuna duten pertsonen psikopatologiaren antzekotzat jo daitezke jokabide arazotsu jakin bat-
zuk. Jokamolde horiek harremanak zein mailatan nahasten dituzten; horrexek erabakiko du ea mende-
kotasuna dagoen ala ez.
Mendekotasun psikologiko ohikoenak hauek dira:
Lanarekiko mendekotasuna

39
Informazioaren eta komunikazioaren teknolo- go ematen ditu lanean bere arazo pertsonalei
giekiko (IKT) mendekotasuna ihes egiteko. (20)
Jokoarekiko mendekotasuna
Sexuarekiko mendekotasuna 3.2.- INFORMAZIOAREN ETA KOMUNIKA-
ZIOAREN TEKNOLOGIA BERRIEKIKO MEN-
Ariketa sikoarekiko mendekotasuna
DEKOTASUNA.
Teknologia berriekiko mendekotasuna jokabi-
3.1.- LANAREKIKO MENDEKOTASUNA de obsesibo-konpultsibo bat da, gailu tekno-
Robinsonek (2000) honela denitzen du lana- logikoen gehiegizko erabilerak eragiten duena
rekiko mendekotasuna: nahaste obsesibo- eta norbanakoaren osagai biologiko, psikolo-
konpultsibo bat da, nork bere buruari ezarri- giko eta sozialak hondatzen dituena. (Pelez
tako eskakizunetan eta betekizunetan, bai eta 2009).
lan-ohiturak erregulatzeko ezintasunean ere,
azaleratzen dena; hala, bizitzako beste jardue-
3.3.- JOKOAREKIKO MENDEKOTASUNA
rak baztertu eta gehiegi jarduten da lanean.
Ludopatia nahasmendu-mota bat da, zeinean
Gure gizartean, lan-munduak eskakizun zo-
psikologikoki kontrolatu ezinezko premia ba-
rrotzak ditu. Enpresek bilatzen duten langile-
tek norbanakoa etengabe eta progresiboki
prola lanarekiko konpromiso eta ardura han-
jokoan aritzera baitarama; hala, negatiboki
dia erakusten duen pertsonarena da; oro har,
eragiten die haren bizitza pertsonalari eta lan-
mendekotasunak gaitzesten diren arren, kasu
eta familia-bizitzari.
honetan konnotazio positiboak ditu lanean
gogor aritzea ondo ikusia dago eta espa- Azkenean, Substantzia eta nahasmendu
rru soziolaboralean eta ekonomikoan jokabide mendekotasun-sortzaileen kategorian sartu
hori saritzen da (15). dute (22).
Laneko Segurtasun eta Higieneko Institutu
Nazionalak adierazi du lan-mendekotasuna
gorabidean dagoen kalte psikosoziala dela.
(19)
Lanaren Nazioarteko Erakundearen (LANE)
txosten baten arabera, Espainiako biztanle
aktiboen % 8k egunero 12 ordu baino gehia-

40
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

5. EUSKAL AUTONOMIA
ERKIDEGOKO ENPRESETAN
MENDEKOTASUNEI AURREA
HARTZEKO PLANA
PREBENTZIO-PLANA
Lan arriskuen prebentzio-plana dokumentu bat da, zeinean en-
presa baten prebentzio-politika ezartzen eta formalizatzen baita:
prebentzio-helburuak zehazten dira; enpresaren hierarkia-maila
desberdinek lan-arriskuen prebentzioaren arloan dituzten ardurak
eta zereginak denitzen dira; eta prozedura operatiboak, arriskuen
ebaluazioa, larrialdi-plana, prebentzio-planikazioa, etab. jasotzen
dira. Horiez gain, araudia ere jaso daiteke (23).
Azken batean, prebentzio-planak arauak, irizpideak, prozedurak,
argibideak, ekintzak eta gomendioak biltzen ditu, lan-arriskuen
prebentzioan oro har eragiten duten faktore-multzoa behar bezala
kudeatzen dela ziurtatzeko, bai eta enpresaren gainerako jarduere-
kin koordinatuta egiten dela egiaztatzeko ere, betiere gogoan hartuz
zeintzu helburu zehaztu dituen enpresaren zuzendaritzak.
Alderdi desberdinek plazaratu dezakete enpresan mendekotasunei
aurrea hartzeko plan espeziko baten premia:
Langileek eta haien ordezkariek, arriskuen eraginpean dauden
norbanako gisa (lan-baldintzak, zereginaren konplexutasuna,
behin behinekotasuna, etab.).
Halako kontsumoen ondorio negatiboak jasaten dituzten en-
presariek (hirugarrenei arriskuak, enpresaren giro soziala na-
hastea, lan-istripuen ardura, etab.)
Prebentzio Zerbitzuak, prebentzio-helburu gisa.

41
Nonahi sortzen dela ere enpresan mendekotasunei aurrea hartzeko plan baten premia, zuzendaritza de-
nez enpresa barruko prebentzioaren azken erantzule, beronek jakinaraziko du mendekotasunen preben-
tzio-politika sortzeko erabakia, betiere tarteko eragileekin batera gaiari buruzko gogoeta egin ondoren.
Edozein prebentzio-programatan bezala, prebentzio-planaren helburua da mendekotasun arriskutsurik
ez duten pertsonak berdin mantentzea eta kontsumo arriskutsuak eta/edo mendekotasun-jokabideak
dituzten gaixoak ahalik eta goizen hautematea haien egoerari egoki heltzeko.
Halako plan bat garatzeko ezinbestekoa da urrats-sorta bat ezartzea. Esaterako:
1.- Lantaldea sortzea
2.- Enpresaren egoera aztertzea
3.- Enpresan mendekotasunei aurrea hartzeko politikak proposatzea eta garatzea
4.- Proiektuaren adierazpen formala egitea
5.- Jarraipenerako eta ebaluaziorako sistema garatzea
Ondorengo ataletan urrats horiek banan-banan garatuko dira eta mendekotasunei aurrea hartzeko pla-
nean ezinbestekotzat jotzen diren alderdiak azalduko dira. Asmoa ez da gaia sakonki garatzea; dena dela,
lagungarria gerta daiteke jakiteko zer aldagairen gain eragin behar den arazoa desagerrarazteko edo
txikiagotzeko.

42
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

43
44
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

1.- Jarduera Plana prestatzeko lantaldea Giza baliabide urriagoko enpresek plana garatze-
eratzea ko bestelako aukerak planteatu ditzakete orobat;
hala nola, gremio-elkarteak, poligono berean
Enpresan prebentzioarekin lotura zuzena edo
dauden enpresen elkarteak edo osasun-zaintza
zeharkakoa duten eragile guztiek osatuko dute
besteren prebentzio-zerbitzu berarekin adostu
lantaldea.
duten enpresak.
Enpresaren arduraduna
Lantaldea ondo funtzionatzeko, bi baldintza bete
Giza baliabideetako langileak behar dira:
Prebentzio arloko delegatuak Taldekide guztiek lanerako konpromisoa
Segurtasun eta osasun batzordeko kideak hartu behar dute

Osasunaren zainketako arduraduna Taldeak buru bat izan behar du, nolanahikoa
dela ere enpresaren tamaina. Taldeburuak
Prebentzio zerbitzua eginkizun hauek ditu:
Prestakuntza arloko arduraduna Lana dinamizatzea
Zuzenbide arlokoak, etab. Taldearen buruzagi-lanak egitea
Lan Arriskuen Prebentzioari buruzko 31/1995 Le- Zailtasunak kudeatzea
gean ezarritakoaren arabera, aipatutako eragile
guztiek ardura eta zeregin garrantzitsuak dituzte Programa abiaraztean eta garatzean koor-
prebentzio-politika garatzeko garaian, enpresan dinazio-lanak egitea
mendekotasunak prebenitzeko eginkizuna barne. Taldeburua alderdi sozialekoa zein alderdi en-
Haien lana oinarrizkoa da plana ezartzeko. presarialekoa izan daiteke eta bai langileen (edo
Langileak ez dira zuzenean lantaldearen kide; haien ordezkarien), bai eta enpresa-arduraduna-
aldiz, ordezkarien bitartez dute presentzia. Dena ren babesa izan beharko du.
dela, uneoro gogorarazi behar zaie langileei pro-
zesuan duten garrantzia.
Lan taldeko kide bakoitzaren eginkizunak
Lantaldearen kide-kopurua enpresaren neurriak
Enpresaburuak, prebentzioaren arduradun
erabakiko du; hala ere, nahiz eta enpresa han-
maximo gisa, onartu behar du enpresan
dia izan, ez da gomendagarria lantaldea 10 kidek
prebentzio-planak arrakastatsuak izateko
baino gehiagok osatzea (24). Enpresa txikietan,
premiazkoa dela zuzendaritzaren partaidet-
talde-buru batek izango du programaren ardura.
za.

45
Segurtasun eta Osasun Batzordeak arris- troa mantendu, trebakuntza eta informazioa
kuak prebenitzeko eta lan-baldintzak kon- eskaini, lanpostuak nola egokitu gomenda-
trolatzeko ardura du. Lanean aritu behar du tu, osasun-sistema nazionalarekin koordi-
mendekotasuna erraztu dezaketen lan- eta natu eta lehen sorospenak eman ere.
segurtasun-baldintza horiek aldatzeko.
Lantaldearen lehen zeregina langile guztiei
Prebentziorako ordezkariak bi eginkizun oi- enpresan mendekotasunei aurrea hartzeko
narrizko ditu: jarduera-plan bat egiteko asmoaren berri
ematea izango da. Argi utzi behar da asmoa
- alde batetik, lankideen eskaerei erantzute-
prebentzio-programa bat garatzea dela; hau
ko informazioa eta laguntza eskaintzea.
da, norbanako guztiei dagokiela, ez subs-
- bestetik, Prebentzio Plan bat egiteko, ne- tantzia baten kontsumo arazotsua edo bes-
goziatzeko eta abiarazteko elkarlanean telako mendekotasun bat duten haiei soilik.
jardutea (25).
Arazoak dituzten langileei kontsultatzeko hur-
2.- ENPRESAREN EGOERA AZTERTZEA
bilerrazagoak iruditzen zaizkie ordezkariak.
Enpresan mendekotasunei aurrea hartzeko pla-
Enpresa-batzordea: prebentziorako eragile
na ezarri aurretik, enpresaren ezaugarriak eza-
bat da, langileei mendekotasunek lan-ingu-
gutu behar dira. Faktore erabakigarriak dira in-
runean sortzen dituzten arazoen berri eman
gurune sozioekonomikoa; enpresaren kokalekua,
behar diena. Eginkizun ditu, halaber, ohitura
ekoizpen-sektorea eta tamaina; langileen ezau-
osasungarriak sustatzea, jarduera-progra-
garriak; lanaren eta lantokiaren baldintzak; sin-
ma ezagutaraztea eta eskuhartze-premia
dikatuen jarduera, etab.
egon daitekeen kasuak negoziatzea, bai eta
halako kasuak garaiz hautematea eta haiei
ekitea ere.
Prebentzio Zerbitzuak enpresan preben-
tzio-kudeaketa integratua sustatu behar
du, bai eta arriskuak ebaluatu, lan-giroa eta
-baldintzak aztertu, langileen osasuna zain-
du, ingurugiro- eta osasun-datuen erregis-

46
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

2.1.- KOSTUA/ETEKINA ZENBATESTEA Parametro horietan emaitzak nola aldatzen di-


ren behatzeak programaren eraginaren adierazle
Oso zaila da mendekotasunek enpresari eragin-
gisa balio dezake ondoren (26).
dako kostua balioztatzea.
Kostuon artean, hauek daude:
Zuzeneko kostuak 2.2.- LANEKO TESTUINGURUAREN AURREANA-
LISIA
Prebentzio-programaren alderdi guztiek
eragindako kostua: 2.2.1.- ABIAPUNTUA
Trebatzeko, informatzeko eta ikuskatzeko Lantaldeko kideek enpresaren berezko ezaugarriak
erabilitako giza baliabideak. ezagutu behar dituzte, bai eta, orobat, enpresari
Langilearentzako laguntza (langilea lagun- berezkoak zaizkion arriskuak eta mendekotasunek
tzeko programa zena, EAP) lanean eragiten dituzten ondorio negatiboak ere;
hartara, programari eraginkorki ekin diezaioke-
Lanpostuak egokitzea etab. te eta enpresaren egoera zehatzera moldatutako
Zeharkako kostuak: konponbide espezikoak eman ditzakete.
Absentismoagatik (ABE eta postuan ez Zer deritzoten langileek:
egotea). - drogen abusuari buruz
Lanpostuak txandakatzeko edota aldatzeko - enpresan mendekotasunei aurrea hartzeko
zailtasunengatik. programak ezartzeari buruz.
Bajak ordezkatzeko kontratazioengatik. Zer substantzia-mota kontsumitzen den eta
Lan-etekina murrizten delako eta jardute zer kantitatetan.
okerrak areagotzen direlako. Zeintzuk diren kontsumo-ereduak.
Egindako lana gehiago gainbegiratu behar Zeintzuk diren enpresaren ahulguneak edo
delako. arazoguneak.
Enpresa-irudia kaltetzen delako. Zernolako eskuragarritasuna duen alkoho-
Ekipamendua edo produktuak kaltetzen di- lak/drogak enpresan.
relako. Kontsumitu daiteke?
Erantzukizun legala dela-eta (norbanakoaren Non?
gainekoa eta hirugarrenen gainekoa). Noiz?
Barne-gatazkak areagotzen direlako. Arauak?

47
Enpresaren jokabidea aldez aurreko kontsu- 2.2.2.- MENDEKOTASUNA ERRAZTEN DUTEN
mo arazotsuei aurre egiteko. FAKTOREAK
Nola jokatu du? Hainbat faktorek eragiten dute mendekotasunen
Desberdin jokatu al du alkohol-kontsu- sorrera: Mendekotasunen fenomenoa gertakari
moaren eta bestelako mendekotasunen sozial bat da; norbanakoan agertzen da etengabe
aurrean? aldatzen ari den gizarteari egokitzeko prozesuan.
Nortzuek hartu dute esku? Zuzendaritzak, Esan daiteke inork mendekotasunen bat garat-
langileen sailak, zerbitzu medikoak, etab. zeko duen probabilitateak lotura estua duela
Ebaluazio hori langileak era anonimoan inkes- pertsona horren arrisku- eta babes-faktoreekin.
tatuz gauzatu daiteke (25), batez ere enpresa Antzeko arrisku-faktoreen aurrean norbanakoak
ertain eta handietan eta, betiere, lortutako infor- mendekotasunen bat garatuko ote duen ala ez,
mazioaren isilpekotasuna errespetatuz. Inkestak hori mendekotasuna sor dezaketen arrisku-
hauen berri emango du: faktoreak leunduko dituzten babes-faktoreak
edukitzeak erabakiko du, eta alderantziz.
Substantzia mendekotasun-sortzaileen era-
bilerari eta abusuari buruzko iritzia. Ondoren, mendekotasunekin lotura izan dezake-
ten hainbat tarteko faktore aipatuko dira. Zehat-
Gehiegizko kontsumoak edota kontsumo zagoa izango da lan-faktoreen zerrenda; izan ere,
desegokiak sortutako arazoei buruzko eza- beroiek dira gida honen arrazoia eta beroien gain
gutza-maila. eragin behar da enpresa-esparruan (27).
Arazo horien aurreko jarrera eta kontsu-
moekiko tolerantzia-maila.
2.2.2.1.- Lanaz kanpoko inguruneak
Azpimarratu behar da mendekotasunei aurrea
hartzeko plana ez zaiela mendekotasuna duten Zenbait elementuk bizitzan zehar mendekota-
pertsonei soilik zuzentzen, baizik eta langile guztiei. sunen bat garatzeko arriskua areagotu dezakete
eta une jakin batean lanjardunean eragin. Ele-
Inkesta egiteak albo eragin positiboak dakartza mentu horiek norbanakoaren berezko ezauga-
berekin: rriak edota haren gizarte- eta familia-ingurune-
Parte-hartzeko eta programaren garapena koak izan daitezke.
sustatzeko motibatzen du. Gizarte-mailakoak
Enpresa-giroan mendekotasunei buruz hitz Baliabide ekonomikorik eza
egitea normaltzen laguntzen du. Gizartearen tolerantzia kontsumoarekiko

48
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Gizarte-harremanen falta Gizarte- eta familia-ingurunearekin batera, pertsona


Lagunartean kontsumitzaileak egotea baten mendekotasun-arazoen gain eragin de-
zaketen lan-egoera, -efektu eta -sentipenen ar-
Familiakoak tean hauek daude:
Arazo ekonomikoak
- Enpresan gai mendekotasun-sortzaileak edo-
Hondatutako familia-giroa ta halakoak eskuratzeko aukera egotea
Familia-ingurunean permisibitatea eta - Lan-giroan edateko, droga hartzeko, jokatze-
kontsumoa egotea ko etab. gizarte-presioa egotea.
Bateragarritasun-zailtasunak - Lan-bidaiak/ohiko ingurunetik banantzea
Pertsonalak - Gainbegiratze falta
Aldez aurreko izaera: autoestimazio - Laneko estresa
baxua, frustrazioarekiko tolerantzia baxua, - Lan ezegonkorra eta langabezia-arriskua
autokontrol eza.
- Lan monotono eta/edo errepikakorra
Pertsonarteko zailtasunak: gizarte-tre-
- Txandakako lana, gauez lana egitea, lanaldi
bezien gabezia, autokontrol eza.
luzeak
Bakardadea eta norberaren asegabeta-
- Lekuz eta/edo gainbegiratzez etengabe aldatzen
suna.
duten lanak
Estresa sortzen duten gertakariak (dolua, fa-
- Etxetik lan egitea
miliakide baten gaixotasunak, hausturak...)
- Isolamendua
- Gizartean gutxitzat edukitzen diren lanak
2.2.2.2.- Lan-esparrua - Negozio-otorduak
Zenbait lan-baldintzak mendekotasun-arazoak - Komunikazio-falta edo komunikazio eskasa
sortzen lagundu dezakete: pertsona batek erant- - Lanaren gogobetetze-maila eskasa
zun desberdinak eman ditzake lan-egoera, -in-
- Lantokiko kultura
gurune, -sentipen, eta/edo -efektu jakin baten
aurrean, eta erantzun horietako bat substantzia - Erantzukizun-maila altua
mendekotasun-sortzaile bat kontsumitzea edota - Lan-baldintza kaskarrak (lan zaratatsua, ziki-
jokabide mendeko-sortzaile batean erortzea da na, arriskutsua, estres termiko handiko lanak,
(edo aldez aurreko mendekotasuna areagotzea) etab.)
(28). - Nekea

49
- Lanik gabeko epeak eta asperraldiak 2.2.3.- MENDEKOTASUNETIK BABESTEN DU-
- Lan sikoa TEN FAKTOREAK
- Substantzia jakin batzuen esposiziopean ego- Aintzat hartu behar da lanak mendekotasunetik
teak NSZan eragindako efektuak babestu gaitzakeen ingurunea sortzen duela ere.
- Hain zuzen, halaxeko ingurunea sendotu behar
da enpresan. Askotan, norbanakoa errehabili-
Ikus daitekeenez, laneko egoera, efektu eta sen- tatzeko elementu garrantzitsua izango da lan-
tsazio horiek ez dute elkar baztertzen; aldiz, jarduera, lana egiteak hauek ematen dituelako:
elkarren arteko lotura eta eragina izan dezakete.
Bizirauteko, bai eta norbere burua eta fa-
Lanari lotutako arriskuak kontrolatzen eta/edo milia garatzeko ere, ezinbestekoa den
minimizatzen ditugunean, arrisku-egoerak eta egonkortasun ekonomikoa
arrisku horiei lotutako efektuak eta sentipenak
kontrolatzen eta/edo minimizatzen ditugu ere. Autoerrealizazioa eta aitormena
Horretarako, arriskuen ebaluazioa erabili dai- Sormena eta pertsonalki garatzeko aukera
teke tresna gisa. Arrisku horiek arrisku-faktore
batzuei lotzen zaizkie. Faktore horiek langilearen Gaixotasunen eta istripuen aurkako gizarte-
beraren araberakoak dira, baina baita lantokia- segurantza eta -aurreikuspena
ren, lanpostuaren, zereginen, erabilitako ekipa- Pertsonarteko harremanak ezartzeko aukera
mendu eta produktuen, lan-eskakizunen, lana-
ren eta enpresaren antolaketaren eta abarren Norbere trebeziak eta abileziak garatzeko
araberakoak ere. aukera

Arrisku-faktoreak bestela sailkatu daitezke ere, Pertsonalki hazteko aukera


adibidez, laneko segurtasunarekin, industria-
higienearekin eta/edo laneko ergonomiarekin
2.3.- BALIABIDEAK
eta psikosoziologiarekin erlazionatutako arris-
ku-faktore gisa. Bereziki garrantzitsua da azken Egitasmoa bideragarria dela bermatzeko, enpre-
hori; izan ere, lanaz kanpo gertatu bezala, osagai sak eskuragarri dituen baliabideak zehaztu be-
psikosozial nabaria dute lan-esparruan sortzen har dira; giza baliabideak, baliabide materialak
diren egoera, efektu eta sentipenek ere, eta ho- eta ekonomikoak.
riexek eragiten dute defentsa-mekanismo gisa Giza baliabideak dira bai lantaldea osatzen
mendekotasunera jotzea. duten pertsonak eta baita, taldekideak izan
ez arren, lantaldearen jarduera jakin batzu-
etan laguntzen duten pertsonak ere.

50
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Baliabide materialak, ordea, jarduerak ga- Berdea: hemen biltzen da jendearen ge-
ratzeko behar diren dibulgazio-, prestakun- hiengoa. Ez dute kontsumitzen ala noizean
tza- eta teknologia-baliabideak dira. behin kontsumitzen dute (ez dituzte gehie-
gizko kontsumoak). Haiei zuzentzen zaie le-
Baliabide ekonomikoak programa gara-
hen mailako prebentzioa.
tzean eta ezartzean sortutako gastuak or-
daintzeko erabiltzen dira. Beharrezkoa da Laranja: Trantsizio-gunea da; beraz, bali-
jakitea zer egitasmo gauzatu dezakeen en- teke lan-jarduerari negatiboki eragin die-
presak eta erabakitzea zein helburu lor dai- zaioketen kontsumo arazotsuak egotea.
tezkeen horretara bideratutako baliabidee- Multzo honetan langileen % 8-10 biltzen da;
kin. haiei zuzentzen zaizkie bigarren mailako
prebentziorako jarduerak.
Gorria: kontsumoa ezaguna da. Biztanle
3.- ENPRESAN MENDEKOTASUNA
aktiboen % 3 inguru sartzen da multzo ho-
PREBENITZEKO NEURRIAK PROPOSATZEA
netan. Talde honetakoei zuzentzen zaizkie
3.1.- HELBURUAK DEFINITZEA hirugarren mailako prebentzio-jarduerak.
Prebentzio-planaren helburuak lantaldeak nka- Lehenago, enpresetan ezartzen ziren prebentzio-
tuko ditu; horretarako, aintzat hartuko ditu aurre- programak bigarren eta hirugarren mailako pre-
ko atalean aztertutako faktoreak eta aplikatuko bentzio-taldeei zuzentzen zitzaizkien. Urteen joa-
beharreko indarreko legedia. Helburuok neurga- narekin, arazo zehatzei banakako konponbideak
rriak izan behar dira eta jarraipena egin ahal izan bilatzeari utzi eta lehen mailako prebentziora
behar zaie. bideratutako jarduera orokorragoak zuzentzera
igaro gara; helburu nagusia da multzo berdean
dauden langileak ez jotzea kontsumo eta jokabi-
3.2.- JARDUERA PLANA GARATZEA de mendekotasun-sortzaileetara.
Prebentziorako programa bat denez, helburuak
zehaztuko dira bai lehen mailako prebentziorako,
bai bigarren-mailako edo laguntzazko preben-
tziorako eta baita hirugarren mailako edo erre-
habilitaziozko prebentziorako ere. LANEk (29)
semaforo baten gisara sailkatzen ditu preben-
tzioak; hiru zatitan banatzen ditu, langilearen
kontsumoaren arabera:

51
52
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

3.2.1.- LEHEN MAILAKO PREBENTZIOA - Langileekin informazio-jardunaldiak edo


-hitzaldiak programatzea edota, gaiari
Lehen mailako prebentzioa langile guztiei zu-
buruz informatzeko, enpresaz kanpoko adi-
zentzen zaie. Helburua da arrisku-faktore guztiak
tuak gonbidatzea. Enpresa txikiek hainbat
ezabatzea; bai lanekoak, eta bai lanaz kanpokoak
enpresarentzako trebakuntza-jardunaldiak
ere. Horretarako, oinarrizko puntu hauek jorra-
adostu ditzakete prebentzio-zerbitzuarekin;
tu behar dira: informatzea eta sentsibilizatzea,
bestela, udalek, osasun-etxeek eta men-
kontsumo-ereduak, arriskuen ebaluazioa (bal-
dekotasunen problematika lantzen duten
dintza soziolaboral negatiboak aldatzea).
elkarteek eskainitako jardueren berri eman
dezakete ere.
3.2.1.1.- Informatzea eta sentsibilizatzea
Helburu hauek ditu: 3.2.1.2.- Kontsumo-ereduak
- Drogen eta drogen eraginari buruzko infor- Enpresa bakoitzak erabakiko du zer helburu
mazio errealista eta objektiboa ematea. nkatu; nolanahi ere, programa horien helburua,
- Mendekotasunek lan-istripuen eta -gaixota- oro har, lan-orduetan eta otorduetan ZERO kon-
sunen gain duten eragina zehaztea. tsumoa edo KONTSUMORIK EZ egotea da.

- Programaren helburuak azaltzea eta hala Norbanakoaren askatasun bat da lanorduez


nahi duten langileei tratamendua eskura- kanpo kontsumo arduratsua izateko aukera, eta
tzeko moduak argitzea. langileei askatasun hori aitortu behar zaie, be-
tiere baldin eta lanera iristen direnean lanaren
- Programan sartzea onartzen duten pertsonen eginbeharrak betetzeko gaitasun siko eta men-
lan-bermeak argitzea eta, orobat, laguntza tal ezin hobea badute.
onartzen ez duen eta arauak urra-tzen jarrai-
tzen dituen pertsonari enpresak ezar diezaz- Substantzia bakoitzaren erabilera denitu beharko
kiokeen diziplina-neurri posibleak azaltzea. da; izan ere, legediak desberdin jorratzen ditu:

Kanpaina hori gauzatzeko, bitarteko hauek Tabakoa. 2011ko urtarrilaz geroztik, legez kanpokoa
daude: da lantokietan tabakoa erretzea.

- Kanpaina grakoak: horma-irudiak, iragar- Alkohola. Enpresa bakoitzean erantzun beharre-


kiak jartzea erraz ikus daitezkeen guneetan. ko galderak:
Enpresaren barne-aldizkarietan, informazio- - Debekatuta al dago alkohola kontsumitzea
liburuxketan eta bideotan argitaratzea; dela lanorduetan eta lantokiko gune guztietan?
betiko euskarriak erabiliz, dela e-mail bidez. Adibidez, enpresa-jantokietan?

53
- Ospakizunetan, ateak zabaltzeko egunetan integratutako mendekotasunen aurkako progra-
eta gisako ezohiko gertakarietan kontsumo man, alde batetik, arreta bereziz aztertzea ea
neurritsua baimenduko da, idatzizko baimen badagoen lan-egoerarik, beste eragile batzuekin
baten bidez? batera, normalean mendekotasunen arazoarekin
lotura duena eta, bestetik, neurri egokiak ezar-
Sendagaiak. Norberaren kontsumorako senda-
tzea lan-egoera hori ez dadin agertu.
gileak agindutako botikak izan ezik, debekatuta
dago lanera estimulatzaileak edota lasaigarriak Orobat, gogoan izan behar da mendekotasun ba-
eramatea eta lanean halakoak kontsumitzea. ten eraginpean egoteak edozein jarduerari era-
gin diezaiokeela; beraz, arrisku-ebaluazioan,
Legez kanpoko drogak. Zeharo debekatuta dago
arrisku-faktoretzat jo beharko da langileren bat
lantokian legez kanpoko edozein droga erama-
mendekotasun baten eraginpean egotea.
tea, kontsumitzea eta legez kanpoko edozein dro-
garekin trakatzea.
Enpresak idatziz zehaztu beharko du zer neurri 3.2.2.- BIGARREN MAILAKO PREBENTZIOA
hartuko dituen barne-arauak edo legeak ezarri-
Oinarrizko helburua da kontsumoa ez egiturat-
tako arauak hausten direnean.
zea mendekotasun gisa. Asmo horrekin, mende-
kotasun-arazoa duten pertsonen kopurua ahalik
eta gehien gutxitzen saiatu behar da; ahaleginak
3.2.1.3.- Enpresa ebaluatzea
egin behar dira, halaber, mendekotasunek sor-
Enpresa baten arrisku-ebaluazioak aukera ema- tutako osasun-kalteak saihesteko, arazoa goiz
ten du enpresa batean dauden arriskuak ezagu- hautemateko eta konponbidean jartzeko.
tzeko, jakiteko zein faktore erlazionatzen diren
haiekin eta arriskuok ager ez daitezen preben-
tzio-neurriak zehazteko. 3.2.2.1.- Prestakuntza- eta informazio-programak
Lan-baldintzak hobetzera zuzendutako jarduera Lehen mailako prebentzioan gauzatutako pres-
honek oso eragin handia izan dezake langile ba- takuntza- eta informazio-programak indartuko
tzuk ager lezaketen mendekotasun-arriskuaren dira. Enpresan babes-jarrerak sustatuko dira;
gain; izan ere, lanaren efektu zehatz batzuen hartara, mendekotasun-arazoak dituen pertso-
aurkako defentsa-mekanismoa izan daiteke nak arazoaren hasierako fasean laguntza eska
substantziak kontsumitzea edota mendekotasun- dezake bere borondatez, ingurukoen lankidetzari
jokabideak hartzea. Gomendagarria da, arazo esker.
hori saihesteko, enpresaren prebentzio-planean

54
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Oso baliagarriak dira prebentzio-zerbitzuaren kontu erantzun behar dira. Kontu horiei eman-
osasun-langileek gauzatutako esku-hartze la- dako erantzuna idatziz jaso behar da; hala, argitu
burrak. Esku-hartze horiek kontsumo-ohiturak beharko da zein helburu lortu nahi diren eta zein
aldatzea dute helburu; norbanakoaren neurrira arau eta xedapen diren aplikagarriak, bai eta,
egiten dira eta, eraginkorrak izateko, ezaugarri orobat, zein eskubide eta betebehar dituen alder-
espeziko hauek izan behar dituzte: di bakoitzak.
Mezu baikorra eman behar da beti; estuta- 1996an, LANEk erabaki zuen (29) lantokian alko-
suna sor dezakeen ezer saihestu behar da. hola eta beste drogak kontsumitzearen ondorioei
buruzko kezkak estrategia global baten espa-
Argi eta zehatz azaldu behar da zer arrisku
rruan aztertu beharko liratekeela. Froga anali-
dakartzan droga kontsumitzeak.
tikoak estrategia horren osagaitzat jotzen badira,
Mendekotasuna duen pertsonarekin nego- orduan, desiratutako ondorioak eta desiratzen ez
ziatu behar da kontsumo murritzagoa lor- direnak, biak aztertu behar dira.
tzeko.
Desiratutako ondorioen artean, hauek aipa dai-
Mendekotasuna duen pertsonari laguntza gisa tezke:
premiazkoa duen informazio guztia emango
Egon daitezkeen arriskuak murriztera eta se-
zaio: material grakoa, idatzia...
gurtasuna eta osasuna hobetzera zuzendu-
Jarraipen bat egingo da, halaber, jokabide tako programa global bat garatzen laguntzea.
positiboak indartzeko helburuarekin.
Produktibitatea areagotzeko eta kalitatea
bermatzeko programa global bat, absentis-
3.2.2.2.- Kontsumoa hautemateko testak moa gutxitzeko asmoa duena.

Drogak hautemateko testak erabiltzea kontu Desiratzen ez diren ondorioen artean, hauek na-
eztabaidagarria da eta zaila da gaiari heltzea. barmendu daitezke:
Gaiaren inguruan jasotako hausnarketak LANE- Beldurrak, mesdantzak, zuzendaritzaren
ren aditu-talde baten bileratik atera ditugu. Bile- eta langileen arteko aurkakotasuna, zintzo-
ra Norvegian egin zen, 1993an; hala ere, oraindik tasun eza eta gizarte-kontrola direla kausa,
ere indar osoa dute gogoeta horiek (30). laneko giroa hondatzea.
Alkoholaren eta beste drogen kontsumoa hau- Arau juridikoak eta etikoak ez betetzea.
temateko froga analitikoak planteatu aurretik,
Isilpekotasun-eskubidea urratzea.
zuzenbide-arloko eta etikaren alorreko zenbait

55
Froga akastunek pertsonei eragiten dizkie- eskubidea duela eta eskubide hori frogak egiteko
ten kalteak. premiari nagusitzen zaiola.
Enpleguaren segurtasuna gutxitzea. Behin egiaztatu ondoren emaitza oraindik positi-
boa balitz, geroko jarduerak jarduera plan global
Halako frogak aplikatzeko, lehenik eta behin,
baten barruan gauzatu beharko dira; hala, lehen
funtsezkotzat aitortzen da langileen eskubidee-
urratsa langileari kemena ematea da aholkula-
kiko begirunea; bereziki, datuen isilpekotasunari
ritza-zerbitzuetara edota tratamendu- edo auto-
eta langileen osotasun sikoari dagokionez. Hala,
laguntza-programetara jo dezan.
nazioko zein nazioarteko legediari, jurispruden-
tziari, arauei eta balioei jarraiki errespetatu be- Bereizkeriarik ez jasateko eskubideari ere eus-
har dira eskubideok. ten zaio agirian eta adierazten da beharrezko
neurriak hartu behar direla frogek ez ditzaten
Bigarren, langileak froga horiek egitera ukatze-
ondorio potentzialki diskriminatzaileak eragin
ko duen eskubidea babesten da. Aukera horretaz
(LANE, 1996).
baliatzen diren langileak ez dira droga- edo alko-
hol-kontsumitzailetzat jo behar. Frogen isilpekotasunari dagokionez, LANEk be-
harrezkotzat jotzen du langileen intimitatea ba-
Test horiek emaitza positiboa ematen badute ere,
besteko eta emaitzen isilpekotasuna bermatzeko
ezin da inor automatikoki droga-kontsumitzaile
arauak ezartzea. Funtsezko ikusten ditu:
gisa sailkatu. Espezialista mediko batek egiaztatu
behar ditu emaitza horiek; hain zuzen, langilea- langilearen nortasuna isilpean mantentzea;
ren aurrekari medikoak aztertu, frogaren emait-
langilearen espedientea leku seguru batean
za positiboa argitu dezaketen arrazoiak aintzat
gordetzea;
hartu eta langileari azterketa mediko bat egin
ondoren. Izan ere, baliteke medikuak agindutako langilearen baimen espresa lortzea, non
botikaren bat izatea emaitza positiboaren kausa. zehaztuko baita froga zer substantziak hau-
Egoera horretan, frogaren emaitza negatibotzat temateko egin zen, froga bakoitzaren emai-
hartuko da eta, beraz, ez da beste neurririk har- tzen berri eman aurretik.
tuko (LANE, 1996). ziurtatzea, langileak hirugarren batzuei ana-
Frogak egiteko premia dagoen ala ez, hori lan- lisien berri emateko sinatutako baimenean,
motak erabakiko du. LANEren agiriak gogora argi eta garbi zehazten dela nori zuzentzen
ekartzen du, berriz ere, langileak intimitaterako zaion informazio hori;

56
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

beste baimen bat lortzea langileari buruzko - Argi eta garbi jakinarazi behar da noiz
informazioa jakinaraziko zaion pertsona aplikatuko diren test horiek. Adibidez:
bakoitzarentzat;
Arrisku bereziko lanak edota norberarent-
baimenok lekukoen aurrean sinatzea; zako edo hirugarren batzuentzako arris-
kutsuak diren lanak egiten ari direnean
alderdi interesdunei froga-programaren
edo egingo dituztenean.
isilpekotasun-politiken berri ematea (LANE,
1996) Abusua dagoela susmatzeko arrazoiak
daudenean.
Frogetan zer substantzia hautematen saiatuko
den erabakitzeko, hainbat faktore hartu behar Desintoxikazio-tratamendu batetik itzult-
dira kontuan: zean, kontrol gisa.
- substantzion prebalentzia eta lantokian ha- Lan-istripu bat sortu edo sortzen lagundu
lakoak kontsumitzeak ekar ditzakeen eragi- duelako zantzu adina dagoenean.
nak;
Lehen mailako prebentziorako osasun-
- hainbat substantzia kontsumitzeak osasuna langileek adierazi dutenean badaudela la-
kaltetzeko aukera sortzen duela; rritzeko arrazoiak.
- hainbat substantzia kontsumitzeak lanto- - Lan-kategoria guztietan berdin aplikatuko
kian hartutako jokabidean eragiteko aukera dela bermatuko da.
sortzen duela.
- Emaitza positiboak ezin dira zigortzeko edo
Horiek guztiak kontuan hartu ondoren enpresan kaleratzeko arrazoi gisa erabili.
hautemate-testa aplikatzea erabakitzen bada,
orduan, kontsumo desegoki posibleak hautema-
teko protokolo bat egon behar da, betiere preben-
tzio-plan integralaren barruan. Honelakoa izan
behar du:
- Edo segurtasun- eta osasun-batzordeak ba-
teratua, edo prebentziorako ordezkariekin
adostua.

57
3.2.2.3.- Substantziarik gabeko mendekota-
sunak
Berriki agertutako arrisku bat denez, oraindik
zailtasunak daude lan-ingurunean patologia ho-
riek garaiz hautemateko diagnosi-tresna daga-
rri eta baliozkotu batez baliatu ahal izateko.

3.2.2.4.- Alkohol-intoxikazio akuturako jarduke-


ta-protokoloa
Jarduketa-protokoloak prestatuko dira norba-
nako batek lantokian droga-kontsumoaren era-
ginpean dagoelako zantzuak agertzen baditu.
Argi eta garbi zehaztuko da zer eginkizun beteko
duen enpresaren estamentu bakoitzak hautema-
te-, diagnosi-, tratamendu-, ebaluazio- eta birgi-
zarteratze-prozesuetan. Argi eta garbi zehaztuko
dira diziplinazko neurriak ere, eta enpresako lan-
gile guztiei jakinaraziko zaizkie (31).
Jarraian, disfuntzio akutuko kasu batean jardute-
ko proposamen bat azalduko dugu.

58
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Lantokian substantzia-kontsumo
akutua duen langilea

59
3.2.3.- HIRUGARREN MAILAKO PREBENTZIOA programa terapeutikoa eta lan-jarduera batera-
tu daitezke; azken nean, aldatzeko motibazio
Programa honen helburua da osasunaren eta la-
handiagoa eta berriz erortzeko aukera gutxiago
naren gain eragin kaltegarria duten gehiegizko
eskaintzen baititu lanak. Egoera bakoitzaren be-
kontsumoak eragoztea; hala ere, gogoan izan
rezko ezaugarriak aintzat hartuz, ordutegi mal-
behar da birbideratu beharreko arazo-egoerak
guagoa planteatu daiteke; hain zuzen, tratamen-
topatuko ditugula.
du-saioak eta lan-jarduera bateratzeko aukera
Aukera horietan, gaixoturiko langileak tratatze- emango duen ordutegi bat. Prest egon behar da,
ra eta errehabilitatzera bideratuko dira ekintzak; tratamenduaren arrakasta errazteko asmoz, la-
arriskuak eta kalteak murrizten saiatu behar da. norduak eta lanpostuak egokitzeko.
Langileak aldi baterako ezintasun-epe bat behar
3.2.3.1.- Enpresaz kanpoko laguntza espeziali- baldin badu, orduan, aldez aurretik planika-
zatua eskuratzea tu behar da lanera itzulera. Gomendagarria da
komunikazio-kanalak egotea langilearen deso-
Enpresak borondatez eta era pertsonalizatuan hitzea tratatuko duen osasun-langilearen eta en-
lagunduko dio langileari laguntza espezializatua presan osasuna zaintzeko ardura duen pertsona-
bilatzen. Langilea bere osasuna zaintzeko duen ren artean.
erantzukizunaz jabetu behar da; ohartu behar da,
halaber, bere osasunerako eta bere lankideen- Gaixoturiko norbanakoari osasun-azterketa bat
tzako arriskutsua dela droga-kontsumitzeagatik egin beharko litzaioke ABE luze baten ondoren
bere gaitasunak hondatzen badira. (hilabete baino gehiagoko ezintasun-epea), be-
tiere haren borondatea errespetatuz. Ostean,
zerbitzu medikoak LANERAKO GAI dela ziurta-
3.2.3.2.- Lanera itzultzea tu behar du, aintzat hartu ondoren, alde batetik,
langileak ekarritako txosten mediko guztiak eta
Adierazpen formalean argi eta garbi zehaztuko bestetik, nolako lan-baldintza eta -eskakizunak
da enpresak zein jarrera hartuko duen eta nola dituen haren lanpostuak (32).
jardungo duen arazoaren aurrean. Enpresak
adierazpena sinatu behar du, orobat, eta enpre- Berrerorketak saihesteko, tratamendua man-
sako langile guztiek ezagutu behar dute idatzian tentzearen eta lanera itzultzearen arteko batera-
zer esaten den. Adierazpena 4. atalean denituko garritasuna erraztu beharko da. Eskuarki, langi-
da. lea tratamendu terapeutikoaren azken faseetan
itzuliko da lanera; beste urrats bat da gaixoturiko
Langileak ez du aldi baterako ezintasun-epe bat norbanakoa birgizarteratzeko prozesuan.
behar izaten desohitze-kasu guztietan. Askotan

60
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

Osasunaren zaintza-lana ezinbesteko tresna da 2009-2012 aldirako Drogei buruzko Plan Nazio-
drogen kontsumo desegokia agertzen duen lan- nalean, 3. ataleko 15. jarduerak honela dio: Lan-
gilearen errehabilitazioari eta birlaneratzeari tokietan programak garatzea bultzatzea, trata-
jarraipena egiteko. Enpresan edo lantokian osa- mendua hasteko jarduera protokolizatuak eta
suna zaintzeko ardura duen pertsonak erabakiko drogazaletasun-arazoak dituzten langileak la-
du ea lanpostuan egokitzapenak egiteko premia nera itzultzeko laguntza babestua barne. Ideia
dagoen; horretarako, gogoan izan behar du une interesgarria da; hain zuzen, langilearen birlane-
horietan langileak sentiberatasun berezia duela. ratzea zainduko duen arduradun bat egotea lan-
Lan-ingurunea aztertuko du eta arrisku-egoerak gileari lan-errutinara egokitzen laguntzeko.
egokitu ditu. Garrantzitsua da, kide guztiak
Birlaneratze-protokoloan, protokoloa bete bitar-
egoerara ondo moldatu ahal izateko, bai eragin-
tean langileak dituen erantzukizunak eta betebe-
peko pertsona bai lantaldea gaian trebatzea eta
harrak aipatu behar dira. Hala, langileak progra-
aholkatzea.
ma batean parte-hartzeak ez du zertan esan nahi
Prebentzio-zerbitzuko osasun-langileak langi- prozesuan zehar haren lanpostuko erantzukizu-
leari jarraipena egin beharko dio eta nola ebo- nak baztertu ditzakeenik.
luzionatzen duen ikusi. Jarraipenerako epe hori
kasuaren araberakoa izango da; hala ere, go-
mendagarria da gainbegiratze-epea luzarokoa 4.- PROIEKTUA ONARTZEA
izatea. Lantaldeak prestatuko duen egitasmoa partai-
Ezin ahaztu ere ez, langilea LANERAKO EZGAI detza-prozesu bat da. Arestian adierazi beza-
izan daitekeela ere; hau da, ezin da birlaneratu la, enpresan prebentzio-ardura duten pertsona
eta, ondorioz, lan-harremana ezereztua geratuko guztiak egongo dira tartean. Behin prestaturik,
da, betiere ez baldin badago beste lanposturen Segurtasun eta Osasun Batzordeak ebaluatuko
bat enpresan, non langile horrek bere lanjarduna du; batzorderik ez bada, orduan, sindikatuko
gauzatu baitezake. Horiek horrela, gomendaga- ordezkariek balioztatuko dute; eta ordezkaririk
rria da osasun-langileen artean komunikazioa ezean, horretarako hautatutako langileen edota
egotea, langileari birlaneratzeko GAI denean Laneko Arriskuen Prebentziorako arduradunen
emateko alta, nahiz eta gaitasun-baldintzak be- esku geratuko da. Azken kasu horretan, enpre-
harbada mugatuagoak izan. Dena dela, kontuan saburuak bitartekoren bat jarri beharko du lan-
izan behar da zenbaitetan ezinezkoa izango dela gileek edozein unetan iruzkinak, proposamenak,
langile hori bere lanpostura itzultzea. ekarpenak eta iradokizunak egin ahal izateko.

61
Bitarteko horren euskarria sikoa (koadernoa, Adierazpenean hauek jaso behar dira:
ohola, iradokizun-ontzia) zein birtuala (e-maila)
Jarduera-ildoak.
izan daiteke.
Alderdi guztien eskubideak eta betebeha-
rrak.
4.1.- IRADOKIZUNAK KUDEATZEA
Hartutako konpromisoak eta nkatutako he-
Enpresak plazaratzen badu egitasmoa aldatzeko lburuak.
proposamena, lantaldearekin adostu beharko du.
Adierazpenean enpresak gai hauen inguruan di-
Taldearen alderdi sozialari bi aste inguru utziko
tuen asmoen berri eman behar da:
zaio, epe horretan iritzia eman eta ekarpenak
egin ditzan eta, ondoren, lantaldearen bidez en- Isilpekotasuna.
presari helaraziko zaizkio iritzi eta ekarpenok. Lan-egonkortasuna.
ERANTZUNIK EZEAN, onartutzat joko dira.
INDEX
Aldaketa-proposamena langile batek ala gehia-
gok eginez gero, prebentzio-zerbitzuaren edo Enpresa bakoitzak zehaztutako beste gai batzuen
lantaldearen bidez, orduan, zerbitzuak edo lan- inguruan.
taldeak enpresari jakinaraziko dio. Enpresak lan- Enpresaburuaren erantzukizuna da langile
taldearekin adostu beharko du eskatutako propo- guztiek dokumentua indarrean sartu aurretik
samena edo aldaketa onartzeko erabakia. horien berri izatea. Langile bakoitzari kopia bat
eman behar zaio eta adierazpena lantokian kon-
tsultatzeko eskuragarri jarri behar da.
4.2.- ADIERAZPEN FORMALA
Enpresak mendekotasun-arloko prebentzio-po-
litika bat garatu eta adostu du mendekotasunek 5.- JARRAIPENERAKO ETA EBALUAZIORAKO
eragin kaltegarria izan dezaketelako langileen SISTEMA GARATZEA
eta, ondorioz, enpresarensegurtasunean eta Enpresako prebentzio-programari jarraipena
osasunean. egin ahal izateko, ezinbesteko baliabidea da eba-
Prebentzio-politika hori idatziz jaso behar da; luazioa; esku-hartzeak iraun bitartean gauzatu
hain zuzen, adierazpen formal batean, zeinaren behar da, ez dago-eta beste biderik jakiteko ea
bidez enpresak agerian utziko baitu bere konpro- prestatutako jarduerak gauzatzen eta itxaron-
misoa. dako emaitzak lortzen ari diren. Garrantzitsua

62
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

da, orobat, jarduera eragingabeak alegia, alda- Azken nean, ebaluatuko dira bai kronograma,
tu edo ezabatu beharrekoak ezagutzea. eta bai hasierako adierazleak ere.
Alderdi hauek ebaluatu behar dira, gutxienez ur- Finkatutako helburuak neurri egokian bete ahal
tean behin: izateko, funtsezkoa da programaren ezarpenari
jarraipen zorrotza egitea eta programa aldizka
Behin programa ezarri eta garatu ondoren,
ebaluatzea.
alderdi sozialak eta enpresaburuek progra-
mari buruz duten iritzia. Lan-ingurunean mendekotasunei aurrea hart-
zeko planaren ezarpena bizirik dagoen elementu
Eskainitako zerbitzuak erabili dituzten per-
bat da; haren garapenean lortutako emaitza posi-
tsonen kopurua eta kontsulten emaitzak.
tibo eta negatiboek bide emango dute indartu edo
Programaren eragina. Hautatutako adiera- aldatu beharreko jardunbideak egokitzeko.
zleen bidez neurtuko da, esaterako, absen-
tismoa, ekoizpena, istripu-tasa, langileen
txandakatzea, langile sailean gatazkak gu-
txitzea, etab.
Programan aurreikusitako jarduerak gau-
zatzean ageritako gabeziak eta arazoak.
Erabakitzea ea errealitate berriak sortu di-
ren, programan aurreikusi ez zirenak.

63
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

6. LAGUNTZA- ETA
AHOLKU-ZENTROAK EUSKAL
AUTONOMIA ERKIDEGOAN
OSASUN SAILA
OSASUN SAILBUORDETZA
OSASUN PUBLIKOAREN ETA ADIZKIOEN ZUZENDARITZA
C/ Donostia-San Sebastin,1
01010 Vitoria-Gasteiz
Tfnoa: 945 01 81 04
www.osakidetza.euskadi.net

Helbide horretan Euskal Autonomia Erkidegoan mendekotasun-


gaien inguruan jarduerak gauzatzen dituzten zentroen zerrenda
gaurkotua aurkitu daiteke.

65
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

BIBLIOGRAFIA
Aipatutako bibliograa
1 Drogei buruzko Ekintza Plana 2009-2012. 2010. Osasun eta Gi-
zarte Politika Ministerioa - Drogei buruzko Plan Nazionalerako
Gobernuaren Ordezkaritza (2010). (http://www.pusd.msc.es/Ca-
tegoria2/publica/pdf/PlanAccion2009_2012.pdf)
2 2011-15eko Euskal Autonomia Erkidegoko Mendekotasunen VI.
Plana Eusko Jaurlaritzako Osasun eta Kontsumo Saila. Droga
Gaietako VI. Zuzendaritza.
3 Euskadirako Osasun Politikak 2013-2020. Eusko Jaurlaritzako
Osasun Saila. http://www.euskadi.net/ejgvbiblioteka.
4 Abenduaren 21ko 7/1993 Legea. 1994ko urtarrilaren 7ko EHAA, 4. zk.
5 Drogen kontsumoak eragindako arazoak murrizteko eta pre-
benitzeko ekimenak lantokietan. LANAREN NAZIOARTEKO
ERAKUNDEA. 1988.
6 Encuesta sobre alcohol y drogas en poblacin general en Espa-
a. EDADES 2011. DROGEI BURUZKO PLAN NAZIONALERAKO
GOBERNUAREN ORDEZKARITZA 2011-2012. Madril, 2013ko ur-
tarrilaren 22an.
7 Euskadi eta Drogak 2012, Eusko Jaurlaritzaren Dokumenta-
zio eta Ikerketa Zentroa. http://www.euskadi.net/85-ckdrog11/
es/contenidos/informacion/publicaciones_ovd_euskadi_drog/
es_9060/publicaciones_ovd_euskadi_drog.html.
8 Consumo de alcohol y otras drogas en el medio laboral en Espa-
a. Fernando G. Benavides, Nria Ruiz-Fors, Jordi Delcls eta
Antnia Domingo-Salvany. Gac Sanit. 2012.
9 EAEko Osasun Inkesta 2013. Osakidetza www.osakidetza.euska-
di.net/r85-pkpubl01/es/...escav13/index.
10 La ludopata (Jugando a perder). Osakidetza, Euskal Osasun
Zerbitzua. 2000ko Abendua. Kontxi Bez Gallo doktorea.

67
11 Trastornos asociados al juego patolgico. Jos Luis Garca Martnez Carmen Daz Navarro, Jose A.
Aranda Romero. Instituto Espaol para la Atencin a los Problemas del Juego de Azar, Madrid. Ana-
les de psicologa, 1993, 9 (1): 83-92. Joko patologikoaren denizioa.
12 CIE-10 Clasicacin Internacional de Enfermedades para Oncologa (10 edicin). Trastornos menta-
les y del comportamiento. Descripciones clnicas y pautas para el diagnstico. Madrid: Meditor. 1992.
Osasunaren Mundu Erakundea (OME).
13 1999ko urriaren 3ko EHAA. 18/1998 Legea, ekainaren 25ekoa, droga-mendekotasunen arloko pre-
bentzio, laguntza eta gizarteratzeari buruzkoa.
14 Serie e informes tcnicos 1975, 516 zk. Osasunaren Mundu Erakundea.
15 Laboro dependencia: cuando el trabajo se convierte en adiccin. Javier Fernndez-Montalvo eta En-
rique Echebura. Nafarroako Unibertsitate Publikoa. Euskal Herriko Unibertsitatea. 1998.
16 Osasunaren Mundu Erakundeko Europako Eskualde Bulegoak antolatutako Salud, Sociedad y Alco-
hol Europako Konferentziaren Alkoholari buruzko Europako Gutuna. Paris, 1995.
17 Conduites addictives et travail. 2008. Durand E., Gayet C., Laborde L., Van Dewweerdt C., Farges. INRS
18 A Typology of Workaholics with Implications for Counselors. Robinsons, B.E (2000). Journal Addiction
& Offender Counseling, 21: 34-38.
19 579. Prebentzioko ohar teknikoa (NTP). LSHIN
20 Los nuevos riesgos emergentes y modelos de prevencin en un mundo de trabajo en transformacin.
LANE. 2010.
21 Juego patolgico. Ochoa, E. eta Labrador, F.J. (1994). Bartzelona: Plaza y Jans.
22 American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th
ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing
23 Plan de prevencin de riesgos laborales. Jenaro Romero. http://www.gestiopolis.com/recursos2/do-
cumentos/fulldocs/rrhh/planpreven.htm
24 Mano a Mano. Programa de prevencin y asistencia de las drogodependencias en el medio laboral.
Salvador Llivina, T; Suelves, J.M; Pozo, J. del (2003). Plan riojano de drogodependencias y otras adic-
ciones.

68
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

25 Gua de intervencin sindical sobre drogodependencias en el mbito laboral. Hemen aurki daiteke:
http://www.ccoomadrid.es/comunes/temp/recursos/14/464996.pdf.
26 Drogodependencias en el lugar de trabajo. Pautas generales de intervencin desde la medicina del
trabajo. Carmen Otero Dorrego .Med Segur Trab 2011; 57. 1. eranskina.
27 Protocolo de elaboracin de planes de prevencin en las empresas. Magdalena Morey, Xochitl Meja,
Xisca Caellas, Juan Ramn Santos, Gorka Moreno. Proyecto Hombre
28 Factores de riesgo y de proteccin en el consumo de drogas en la poblacin laboral. Navarro (1999).
VI Encuentro Nacional sobre drogodependencias y su enfoque comunitario. Chiclana
29 Tratamiento de cuestiones relacionadas con el alcohol y las drogas en el lugar de trabajo. LANAREN
NAZIOARTEKO ERAKUNDEA (1996): Genevako LANE.
30 Principios rectores para pruebas destinadas a detectar el consumo de alcohol y de drogas en el lugar
de trabajo. Oslo (Honefoss), Norvegia. LANE - LANAREN NAZIOARTEKO ERAKUNDEA (1993)
31 Como prevenir los riesgos derivados del consumo indebido de alcohol y otras sustancias en el mbito
laboral. Bilbo: Confebask 2005
32 El alcohol y otras drogas en el mbito laboral. Una realidad que afrontar. Rafael Mayorga, Amaya
Moreno, Idoia Gonzalez. Mutua Navarra

Kontsultatutako bibliograa
1. ASKOREN ARTEAN (1994): Estudio de las drogodependencias en el mundo laboral. Gasteiz: Eusko
Jaurlaritza.
, (1989): Alcohol y drogas: programas de asistencia a los trabajadores. Madril: Lan eta Gizarte
Segurantza Ministerioa.
2. AGIRRE, J.I.; ASUA, J.; COTO, J.C.; DOMNGUEZ, E.; GARCA, J.M.; GONZALEZ DE AUDIKANA, M.; et
al. (1992). Drogodependencias en el mundo laboral. Debate social ante las drogodependencias, Eus-
kadi 1992. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzua (167-215).
3. ARANA, X; GERMAN I. Consumo de drogas: repercusiones socio-jurdicas en el mbito Laboral. www.
ivac.ehu.es/p278.../es/.../cv%20German-Arana.indd.pdf

69
4. ALHAMBRA PREZ, M.C.P.; SEGURA ABAD, L.J. (2001): El alcohol: cuestiones jurdico mdicas: (as-
pectos civiles, penales, administrativos y laborales; jurisdiccin de menores; valoracin de la prctica
mdico-forense). Granada: Comares.
5. BEH thmatique. 2009ko martxoak 10/ 10-11 zk. Femmes et addictions. http://www.invs.sante.fr/
beh/2009/10_11/beh_10_11_2009.pdf.
6. Benavides, F; Ruiz-Fors, N; Delcls, J; Domingo-Salvany, A. Consumo de alcohol y otras drogas en
el medio laboral en Espaa .Gaceta Sanitaria 27 Lib. 03 Zk. 2013ko maiatza - 2013ko ekaina.
7. CABARCA, M.; FERNNDEZ DVILA, S. (Itzul.) (2003): Problemas relacionados con el alcohol y las
drogas en el trabajo: el cambio hacia la prevencin. Madril: Lan eta Gizarte Gaietako Ministerioa,
Argitalpenen Azpizuzendaritza Nagusia.
8. CAPORALINI A, YENNERICH, VLEZ M, GONZLEZ E. Manual de prevencin de adicciones en el m-
bito laboral. Conocer y prevenir. Un enfoque interdisciplinario. Buenos Aires.
9. CARBONELL, J.C.; GONZLEZ, J.L. (1996): Comentarios al Cdigo Penal de 1995. Vives Antn, T.S.
(koord.). Valencia: Tirant lo Blanch.
10. CAIZARES, F.I. [et al.]. Manual para la prevencin laboral de drogodependencias y adicciones en el
ambito laboral, ANDALUZIAKO JUNTA. DROGA GAIETARAKO ORDEZKARITZA, SEVILLA, 2004.
11. CASTAO, V., MARTINEZ, P. Buenas prcticas para la reinsercin sociolaboral de la poblacin de
mujeres ex consumidoras. ATENEA FUNDAZIOA. Madril, 2010,
12. CENTER CANADIEN DHYGINE ET SCURITE AU TRAVAIL. Abus de substances en milieu de travail.
http://www.cchst.ca/oshanswers/psychosocial/substance.html.
13. CCOO (1989): La actitud de las empresas espaolas ante el alcohol y otras drogas. Madril: CCOO
14. , (2001): Estrategias de acercamiento en drogodependencias. Paso a paso. Madril: Ingurume-
nerako eta Lan Osasunerako CCOOko Idazkaritza Konfederala.
15. , (2002): Orientaciones sobre intervencin sindical en drogodependencias. Madril: Ingurumene-
rako eta Lan Osasunerako CCOOko Idazkaritza Konfederala.
16. , (2003): Alcohol y drogas en el lugar de trabajo. Madril: Ingurumenerako eta lan Osasunerako
CCOOko Idazkaritza Konfederala.

70
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

17. , (2004): Encuentro Sindical sobre drogodependencia. Una visin global. Madril: Ingurumenerako
eta Lan Osasunerako CCOOko Idazkaritza Konfederala.
18. , (2006): Percepcin y actitud de las empresas espaolas ante el alcohol y otras drogas. Madril:
ISTAS.
19. CONFEBASK (2005): Cmo prevenir los riesgos derivados del consumo indebido de alcohol y otras
sustancias en el mbito laboral. Bilbo: Confebask.
20. Alcool, drogues et prevention en milieu professionnel : quels enjeux, quels des pour les gouverne-
ments, lentreprise et les personnel? Konferentzia, Europako Kontseilua. 2012ko maiatzaren 14/15
21. KANARIAKO GOBERNUAREN OSASUN SAILA. Ms vale prevenir Gua de prevencin de adicciones
en el mbito laboral http://www2.gobiernodecanarias.org/sanidad/dgad/documentacion/201107Mas
valeprevenir.pdf
22. EUROPAR BATASUNEKO KONTSEILUA (2002): Resolucin sobre una nueva estrategia comunitaria de
salud y seguridad en el trabajo (2002-2006). Europar Batasuneko Kontseilua.
23. Convention collective de travail, 100. zk. Une politique prventive en matire dalcool et de drogues
dans lentreprise . Conseil national du Travail: Bruxelles 2009 http://www.coe.int/t/dg3/pompidou/
Source/Activities/Workdrug/DocumentBelgeCNT.pdf
24. COTO, J.C.; DE PABLO, F.; HERRERO, E.; MARTNEZ, J. (1987): Trabajo y drogas. Libro Blanco de las
Drogodependencias en Euskadi 1987. Vitoria-Gasteiz: Argitalpen Zerbitzu Nagusia. Eusko Jaurla-
ritza. 189-211.
25. DE ALVARO, M.A. [et al.]. Gua de profesionales. Gestin de procesos de integracin sociolaboral de
drogodependientes. GAZTELA ETA LEONGO JUNTA. Valladolid, 2007.
26. DEPARTMENT OF HEALTH AND HUMAN SERVICES. Substance Abuse and Mental Health Services
Administration, Ofce of Applied Studies. Worker Substance Use and Workplace Policies and Pro-
grams. http://www.oas.samhsa.gov/work2k7/work.pdf.
27. OSASUN SAILA (2004): Osasun Publikoko txostena, 2004. Vitoria-Gasteiz: Osasun Saila.
28. , (2006): Toxikomaniei buruzko Estatuko Informazio Sistemaren txostena (SEIT). Euskal Autono-
mia Erkidegoa 2004. Vitoria-Gasteiz: Osasun Saila.

71
29. ETXEBIZITZA ETA GIZARTE GAIETAKO SAILA (2006): Euskal Autonomia Erkidegoko Droga-mendeta-
sunei buruzko V. Plana. 2004-2008. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia.
30. EUSKO JAURLARITZAREN OSASUN ETA KONTSUMO SAILA 2010.EAEOI 07. Encuesta de Salud del
Pas Vasco 2007 Euskal Osasun Inkesta (http://www.osakidetza.euskadi.net/r85-escav/es/conteni-
dos/informacion/encuesta_salud_publicaciones/es_escav/adjuntos/Encuesta salud 2007.pdf).
31. Dossier Consommations en milieu de travail . 2009ko martxoak 10. Addictions, 25. zk. ANPAA. Fran-
tzia
32. Drogas y gnero. Farapi SL. 2009. https://www.euskadi.net/u89- congizon/es/contenidos/informa-
cion/material/es_gizonduz/adjuntos/3_drogas_y_genero.pdf.
33. Effective interventions unit, a guide to working in partnership: employability provision for drug users.
Scottish Executive Effective Interventions Unit. Edinburgh, 2003.
34. Eusko Jaurlaritza 2009. Droga politiken diseinu- eta plangintza-jardunbide egokien azterketa txoste-
na euskal autonomia erkidegoko droga-mendetasunei buruzko 2009-2013 BOSTURTEKO VI. PLANA
egiteko lagungarri.
35. 2007-2008 Inkesta, Espainiako lantokietan substantzia psikoaktiboen kontsumoari buruzkoa. DROGEI
BURUZKO PLAN NAZIONALERAKO GOBERNU ORDEZKARITZA. MADRIL, 2011.
36. Encuesta sobre alcohol y drogas en poblacin general en Espaa .EDADES 2011 2011-2012. DROGEI
BURUZKO PLAN NAZIONALERAKO GOBERNU ORDEZKARITZA. Madril, 2013ko urtarrilak 22.
37. Enqute sur les consommations de tabac, dalcool et de drogues en milieu maritime civil. 13es
Journes de la Mdecine des Gens de mer. 2008ko martxoak 13. Fort Emmanuel. Pr. Bergeret Alain.
SSGM.
38. Euskadi eta Drogak 2012. SiiS Dokumentazio eta Ikerketa Zentroa. https://www.euskadi.net/r85-
ckdrog11/es/contenidos/informacion/publicaciones_ovd_euskadi_drog/es_9060/publicaciones_ovd_
euskadi_drog.html.
39. FAD (2002): La incidencia de las drogas en el mundo laboral. Madril: FAD.
40. FRAYSSE, D.; KUNZ, V ; TUMERELLE, D. Medisis 2006. Substances addictives et travail: aide la
dcision. Instititut de Sante au travail du Nord de la France. http://www.medisis.asso.fr/upload/GUI-
DE_addictions.pdf.

72
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

41. GERMAN CENTRE FOR ADDICTION ISSUES (2010): Alcohol at the workplace. Case studies. Good
practices, programmes or projects in European countries.
42. GERMAN CENTRE FOR ADDICTION ISSUES. Hamm, 2010. Alcohol and the workplace. A report on the
impact of work place policies and programmes to reduce the harm done by alcohol to the economy
43. Gonzlez de Audicana, M. eta Garca J. Martnez, A. (1996): La prevencin de las drogodependencias
en el mundo laboral. Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia.
44. GONZALEZ, M.J. [et al.]. Percepcin y actitud de las empresas espaolas ante el alcohol y otras dro-
gas. INSTITUTO SINDICAL DE TABACO, AMBIENTE Y SALUD. Valentzia, 2006
45. GOUVERNEMENT DU QUEBEC MINISTERE DE LA SANTE ET DES SERVICES SOCIAUX. 1999. Comit
permanent de lutte la toxicomanie Prvention de la toxicomanie en milieu de travail: agir ensemble,
l o a compte.
46. Dossier mdical en sant au travail. HAS. 2009ko urtarrila. Frantzia.
47. HORTAL IBARRA, J.C. (2004): Legitimacin y ecacia de la intervencin penal en el mbito de la
prevencin de riesgos laborales. La poltica criminal en Europa. Mir Puig, S.; Corcoy, M. (zuz.). Bart-
zelona: Atelier, 237-252.
48. http://www.drogues.gouv.fr/IMG/pdf/CONDUITES_ADDICTIVES.pdf
49. http://www.drogomedia.com/res_herramientas.php (testu osoak eskuratzeko).
50. HUERTA, A. [et al.]. Manual Prctico para la creacin de empresas de insercin. Drogazalearentzako
Arretarako Entitateen eta Erakundeen Espainiako Batasuna. Madril, 2000.
51. INSTITUTO NACIONAL DE DEGURIDAD E HIGIENE EN EL TRABAJO Drogas en el mbito laboral.
www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/.../drogas_septiembre2007.pdf
52. LANEKO SEGURTASUN ETA HIGIENEKO INSTITUTU NAZIONALAREN
53. 394 NTPa: Satisfaccin laboral: escala general de satisfaccin. www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/
Documentacion/.../NTP/.../ntp_394.p...
54. LANEKO SEGURTASUN ETA HIGIENEKO INSTITUTU NAZIONALAREN 455 NTPa: Trabajos turnos y
nocturnos. Aspectos organizativos. www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/Documentacion/.../NTP/.../
ntp_455.p...

73
55. INRS: DURAND E., GAYET C., LABORDE L., VAN DEWEERDT C., FARGES E. Conduites addictives et
travail .2008.
56. INRS. Eric DURAND. http://www-sante.ujf-grenoble.fr/SANTE/alpesmed/evenements/rns2009/
pdf/06_E_Durand.pdf
57. INRS ED 6147. Les pratiques addictives en milieu de travail principes de prvention. 2013ko martxoa.
http://damienduquesne.unblog.fr/les/2013/04/inrs-pratiques-addictives-milieu-de-travail-2013.pdf
58. ISTAS 2006. Percepcin y actitud de las empresas espaolas ante el alcohol y otras drogas.
59. JIMENEZ, J. [et al.]. Lineamientos generales: drogodependencias, Insercin Laboral y autoemplea.
AGENCIA ANTIDROGA. Madril, 2007. 132 or.
60. JIMENEZ, J. [et al.]. Propuesta metodolgica de insercin socio laboral a travs del autoempleo.
AGENCIA ANTIDROGA. Madril, 2007.
61. JIMENEZ, J. [et al.]. Experiencias de buenas prcticas en insercin laboral de drogodependientes
para los tcnicos de la red de la agencia antidroga. AGENCIA ANTIDROGA. Madril, 2007.
62. Les consommations : quelle prvention en entreprise? ric DURAND. Dpartement EAM. INRS. 13es
Journes de la Mdecine des Gens de mer. 2008ko martxoaren 13an.
63. Livre blanc de laddictologie franaise. FFA - 2011ko maiatzaren 24an. http://www.addictologie.org/
dist/telecharges/FFA_LivreBlanc-2011mai26.pdf
64. MELERO, J.C eta ORTIZ, A. Lugar de trabajo libre de drogas. Bilbo: Edex. 2002.
65. OSASUN ETA GIZARTE POLITIKARAKO MINISTERIOA. Drogei Buruzko Estrategia Nazionala (2009-
2016). 2009. Madril: Drogei buruzko Plan Nazionala. 102 or. http://www.pnsd.msc.es/novedades/pdf/
EstrategiasPNSD2009-2016.pdf).
66. LAN ETA IMMIGRAZIO MINISTERIOA -LSHIN M. DOLORES SOL. Integracin de la prevencin de las
drogodependencias en la planicacin preventiva de las empresas.
67. DROGEI BURUZKO ESTATUKO 2010KO PLANERAKO GOBERNUAREN ORDEZKARITZA - OSASUN
ETA GIZARTE POLITIKA MINISTERIOA. Drogei buruzko jarduera-plana, 2009-2016. 2010. (http://www.
pnsd.msc.es/Categoria2/publica/pdf/PlanAccion2009_2012.pdf)
68. NAVARRO, J. (1999): Factores de riesgo y de proteccin en el consumo de drogas en poblacin labo-
ral. VI Encuentro Nacional sobre drogodependencias y su enfoque comunitario. Chiclana

74
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

69. NAVARRO, J. [et al.] (1987): La incidencia de las drogodependencias en el mundo laboral. Madril: UGT.
70. NAVARRO, J.; GMEZ, E. (1998): La incidencia de las drogas en el mundo laboral de la Comunidad de
Madrid. Madril: FAD.
71. NAVARRO, J.; RODRGUEZ SAN JULIN, E. (2002): La incidencia de las drogas en el mundo laboral.
Madril: FAD.
72. NAVARRO, J.; MEGAS, E. (2006): La incidencia de las drogas en el medio laboral de la Comunidad
Valenciana, 2005. Madril: FAD eta Valentziako Generalitatea.
73. NORDMANN,PR; http://www.alcoosite.fr/gr-travail/doc-te/ CONDUITE_PROFESSIONNELLE_ET
CONDUITES ADDICTIVES.pdf
74. DROGEN ETA TOXIKOMANIEN EUROPAKO BEHATOKIA. Droga-arazoen egoera eta joerak Espainian.
2011ko txostena. http://www.pnsd.msc.es/Categoria2/observa/pdf/oed2011.pdf.
75. DROGA-MENDEKOTASUNEN EUSKAL BEHATOKIA (2006): 2004ko txostena. Vitoria-Gasteiz: Eusko
Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia.
76. Olivier PALMIERI eta Maud CRETON: Toxicomanies et addiction. Cas cliniques 2005. JdV Dijon. 2005ko
abendua.
77. LANAREN NAZIOARTEKO ERAKUNDEA (1988): Iniciativas en el lugar de trabajo para prevenir y redu-
cir los problemas causados por el consumo de drogas y de alcohol. Geneva: LANE.
78. , (1994): Proyecto de repertorio de recomendaciones prcticas sobre el tratamiento en los lugares
de trabajo de los problemas que plantea el consumo de drogas y alcohol. Geneva: LANE.
79. , (1996): Tratamiento de cuestiones relacionadas con el alcohol y las drogas en el lugar de tra-
bajo. Geneva: LANE.
,(1995):Repertorio de medidas prcticas para la atencin de los consumidores de alcohol y dro-
gas en el trabajo. Geneva: LANE.
80. , (1998): Lucha contra el abuso de alcohol y drogas en el lugar de trabajo. Geneva: LANE.
81. , (2002): Drug and alcohol abuse an important workplace issue. [on line dokumentua]: http://
www.ilo.org/public/english/protection/safework/drug/impiss.htm. 2002ko martxoa.

75
82. , (2002): A consensual approach to workpace substance abuse. [on line dokumentua]: http://www.
ilo.org/public/english/protection/safework/drug/consen.htm. 2002ko martxoa.
83. , (2003): Problemas relacionados con el alcohol y las drogas en el trabajo. Madril: Lan eta Gizarte
Gaietako Ministerioa. Argitalpenen Azpizuzendaritza Nagusia.
84. OME: Osasunaren Mundu Erakundeko Europako Eskualde Bulegoak antolatutako Salud, Sociedad y
Alcohol Europako Konferentziaren Alkoholari buruzko Europako Gutuna. Paris, 1995.
85. PEDROGA ALQUEZAR, S.I. (2005): La vigilancia de la salud en el mbito laboral: regulacin legal,
lmites y cuestiones problemticas. Madril: Ekonomia eta Gizarte Kontseilua.
86. PEREA, O. [et al.]. Buenas prcticas en incorporacin sociolaboral con drogodependientes. RED ARA-
A. TEJIDO DE ENTIDADES SOCIALES POR EL EMPLEO. Madril, 2003.
87. PEREA, O. [et al.]. Gua de procedimientos de intervencin en orientacin sociolaboral con personas
en tratamiento por drogodependencias, caso prctico. Proceso de orientacin sociolaboral con per-
sonas en tratamiento por drogodependencias. Modelo COS , AGENCIA ANTIDROGA DE LA COMUNI-
DAD DE MADRID. Madril, 2003.
88. QUINTERO, G. (zuz.); MORALES, F. (koord.) (2004): Comentarios al nuevo cdigo Penal, (3 ed.). Na-
farroa: Aranzadi.
89. ROBERTS, M. [et al.]. Drug testing in the workplace: the report of the independent inquiry into drug
testing at work. JOSEPH ROWNTREE FOUNDATION. York, 2004.
90. RODRIGUEZ, L.E. Gua de buenas prcticas en los programas de incorporacin sociolaboral de
las entidades. UNION DE ASOCIACIONES Y ENTIDADES DE ATENCION AL DROGODEPENDIENTE
(UNAD). Madril, 2005.
91. RODRIGUEZ, L.E. Documento marco de UNAD. Incorporacin sociolaboral de las personas con pro-
blemas de drogas. Redeniendo nuestros planteamientos. UNION DE ASOCIACIONES Y ENTIDADES
DE ATENCION AL DROGODEPENDIENTE (UNAD). Madril, 2005,
92. SALVADOR LLIVINA, T.; SUELVES, J.M.; POZO, J. del (2003): Mano a mano Programa para la preven-
cin y asistencia de las drogodependencias en el medio laboral. Logroo: Plan Riojano de Drogode-
pendencias y otras Adicciones.
93. SANCHEZ, L.: Modelo de gestin de los procesos de integracin socio laboral de la poblacin drogo-
dependiente en Castilla y Len. GAZTELA ETA LEONGO JUNTA. Valladolid, 2007. 83 or.

76
ENPRESETAN DROGAMENDEKOTASUNEN PREBENTZIORAKO PLANAK EZARTZEKO GIDALIBURUA

94. SIIS (2006): Euskadi eta Drogak 2006. Droga-mendekotasunen Euskal Behatokia.
95. TORRIJOS, M.: Mercado laboral, procesos de incorporacin y empleabilidad de trabajadores con pro-
blemas de Drogodependencias. RED ARAA. TEJIDO DE ENTIDADES SOCIALES POR EL EMPLEO.
Madril, 2005.
96. UGT (2003a): Prevencin de las drogodependencias en el mbito laboral. 1. zk. [on line]. 2003.
[kontsulta 2006ko azaroan]. Interneten eskuragarri: http://www.ugt.es/laboral/drogasnumero1.pdf.
, (2003b): Prevencin de las drogodependencias en el mbito laboral. 3. zk. [on line]. 2003. [kon-
tsulta 2006ko azaroan]. Interneten eskuragarri: http://www.ugt.es/slaboral/drogasnumero3.pdf.
97. , (2011): Mujer y drogodependencias en el mbito laboral mano por la prevencin. http://www.
ugt.es/saludlaboral/GUIA PREVENCION MUJER-.pdf
98. UNION DE ASOCIACIONES Y ENTIDADES DE ATENCION AL DROGODEPENDIENTE: Documento
marco de UNAD. Incorporacin sociolaboral de las personas con problemas de drogas. Redenien-
do nuestros planteamientos. Unin de asociaciones y entidades de atencin al drogodependiente
(UNAD). Madril, 2005.
99. VALLE, J.M.; VILLACAMPA, C. (2004): Comentarios al nuevo cdigo Penal (3 ed.), G. Quintero (zuz.);
F. Morales (koord.). Nafarroa: Aranzadi.
100 VIVES ANTN, T.S. (koord.) (1996): Comentarios al Cdigo Penal de 1995. Valentzia: Tirant lo Blanch.
101 WORLD HEALTH ORGANIZATION COPENHAGUE (2006): Legislating for smoke free workplaces.

77