Está en la página 1de 48

A-01 Izan_OA

NOR?...

(Quin?)

NORTZUK?... (Quines?)

ZER?... (Qu?)
ZEIN?... (Cul?)

Aditza (verbo):
IZAN
Ni
Zu
Hura
Gu
Jon eta ni
Zuek
Jon eta zu
Haiek

NAIZ
ZARA
DA

(Yo soy)
(T eres)
(El-ella es)

GARA
gara
ZARETE
zarete
DIRA

(Nosotros-as somos)
(Jon y yo somos)
(Vosotros-as sois)
(Jon y t sois)
(Ellos-as son)

NOR zara zu?


ZER zara zu?
Zu Bego (al) zara?
Zu neska (al) zara?

NORTZUK zarete zuek?


ZER zarete zuek?
Zuek neskak (al) zarete?

Ni Mikel naiz.
Ni mutila naiz.
Ez, ni ez naiz Bego; ni Mikel naiz.
Ez, ni ez naiz neska; ni mutila naiz.

Gu Mikel eta Iaki gara.


Gu mutilak gara.
Ez, gu ez gara neskak; gu mutilak
gara.

Hau:
Hori:
Hura:

Este, esta, esto


Ese, esa, eso
Aquel, aquella, aquello

Nire-a:
Zure-a:

Mi, mo, ma
Tu, tuyo, tuya

Hauek:
Horiek:
Haiek:

Estos, estas
Esos, esas
Aquellos, aquellas

Gure-a:
Zuen-a:

Nuestro, nuestra
Vuestro, vuestra

A-02 Egon_OA
NON? (Dnde?)

Izen arruntak: (Nombres comunes)


Bokalez amaituta:
Si terminan en vocal
baserri
sukalde
ikastetxe

- an

+
+
+

an
an
an

=
=
=

baserrian
sukaldean
ikastetxean

(en el casero)
(en la cocina)
(en el colegio)

(a + a = a)
hondartza
eskola
ikasgela

+
+
+

an
an
an

=
=
=

hondartzan
eskolan
ikasgelan

(en la playa)
(en la escuela)
(en la clase / aula)

Kontsonantez amaituta: - (e)an


Si terminan en consonante
arbel
autobus
zuhaitz

+
+
+

(e)an
(e)an
(e)an

=
=
=

arbelean
autobusean
zuhaitzean

(en la pizarra)
(en el autobs)
(en el rbol)

Aditza: (Verbo)
EGON
Ni
Zu
Hura

NAGO
ZAUDE
DAGO

(Yo estoy)
(T ests)
(El-ella est)

Gu
Zuek
Haiek

GAUDE
ZAUDETE
DAUDE

(Nosotros-as estamos)
(Vosotros-as estis)
(Ellos-as estn)

A-03 Joan_OA
NORA? (Adnde?)

Izen arruntak:
Bokalez amaituta:
baserri
sukalde
ikastetxe

+
+
+

- ra
ra =
ra =
ra =

Kontsonantez amaituta:
arbel
autobus
zuhaitz

+ (e)ra =
+ (e)ra =
+ (e)ra =

baserrira
sukaldera
ikastetxera

(al casero)
(a la cocina)
(al colegio)

- (e)ra
arbelera
autobusera
zuhaitzera

(a la pizarra)
(al autobs)
(al rbol)

Aditza:
JOAN
Ni
Zu
Hura

NOA
ZOAZ
DOA

(Yo voy)
(T vas)
(El-ella va)

Gu
Zuek
Haiek

GOAZ
ZOAZTE
DOAZ

(Nosotros-as vamos)
(Vosotros-as vais)
(Ellos-as van)

A-04 Etorri_OA
NONDIK? (De dnde?)

Izen arruntak:
Bokalez amaituta:
baserri
sukalde
ikastetxe

+
+
+

- tik
tik =
tik =
tik =

Kontsonantez amaituta:
arbel
autobus
zuhaitz

+ (e)tik =
+ (e)tik =
+ (e)tik =

baserritik
sukaldetik
ikastetxetik

(del casero)
(de la cocina)
(del colegio)

- (e)tik
arbeletik
autobusetik
zuhaitzetik

(de la pizarra)
(del autobs)
(del rbol)

Aditza:

ETORRI
Ni
Zu
Hura

NATOR
ZATOZ
DATOR

(Yo vengo)
(T vienes)
(El-ella viene)

Gu
Zuek
Haiek

GATOZ
ZATOZTE
DATOZ

(Nosotros-as venimos)
(Vosotros-as vens)
(Ellos-ellas vienen)

A-05 Ibili_OA
NON? ((En)dnde / por dnde?)
Izen arruntak:
Bokalez amaituta:
baserri
sukalde
ikastetxe

+
+
+

- an
an =
an =
an =

baserrian
sukaldean
ikastetxean

(en / por el casero)


(en / por la cocina)
(en / por el colegio)

(a + a = a)
hondartza
eskola
ikasgela

+
+
+

an =
an =
an =

Kontsonantez amaituta:
arbel
autobus
zuhaitz

+ (e)an =
+ (e)an =
+ (e)an =

hondartzan
eskolan
ikasgelan

(en / por la playa)


(en / por la escuela)
(en / por la clase / aula)

- (e)an
arbelean
autobusean
zuhaitzean

(en la pizarra)
(en el autobs)
(en el rbol)

Aditza:
IBILI
Ni
Zu
Hura

NABIL
ZABILTZA
DABIL

(Yo ando)
(T andas)
(El-ella anda)

Gu
Zuek
Haiek

GABILTZA
ZABILTZATE
DABILTZA

(Nosotros-as andamos)
(Vosotros-as andis)
(Ellos-ellas andan)

A-06 Bizi izan_OA

Izen bereziak (Hiriak eta herriak):


Nombres propios (Ciudades y pueblos)
Bokalez amaituta:
Si terminan en vocal
Bilbo
Donostia
Iruea

-n

+
+
+

n =
n =
n =

Kontsonantez amaituta:
Si terminan en consonante
Gasteiz
Irun
Eibar

Aditza:

+
+
+

(e)n =
(e)n =
(e)n =

Bilbon
Donostian
Iruean

(en Bilbao)
(en San Sebastin)
(en Pamplona)

- (e)n
Gasteizen
Irunen
Eibarren

(en Vitoria)
(en Irn)
(en Eibar)

(Verbo)

BIZI IZAN
Ni
Zu
Hura

BIZI
BIZI
BIZI

Gu
BIZI
Zuek BIZI
Haiek BIZI

naiz
zara
da

(Yo vivo)
(T vives)
(El-ella vive)

gara
zarete
dira

(Nosotros-as vivimos)
(Vosotros-as vivs)
(Ellos-as viven)

Hau:
Hori:
Hura:

Este, esta, esto


Ese, esa, eso
Aquel, aquella, aquello

Nire:
Zure:

Mi, mo, ma
Tu, tuyo, tuya

Hauek:
Horiek:
Haiek:

Estos, estas
Estos, esas
Aquellos, aquellas

Gure: Nuestro, nuestra


Zuen: Vuestro, vuestra

A-07 NOR-Aditz trinkoak_OA

Ni
Zu
Hura
Gu
Zuek
Haiek

Ni
Zu
Hura
Gu
Zuek
Haiek

Ni
Zu
Hura
Gu
Zuek
Haiek

Ni
Zu
Hura
Gu
Zuek
Haiek

Ni
Zu
Hura
Gu
Zuek
Haiek

BIZI IZAN

(Vivir)

BIZI
BIZI
BIZI
BIZI
BIZI
BIZI

(Yo vivo)
(T vives)
(El vive)
(Nosotros vivimos)
(Vosotros vivs)
(Ellos viven)

naiz
zara
da
gara
zarete
dira

EGON

(Estar)

NAGO
ZAUDE
DAGO
GAUDE
ZAUDETE
DAUDE

(Yo estoy)
(T ests)
(El est)
(Nosotros estamos)
(Vosotros estis)
(Ellos estn)

JOAN

(Ir)

NOA
ZOAZ
DOA
GOAZ
ZOAZTE
DOAZ

(Yo voy)
(T vas)
(El va)
(Nosotros vamos)
(Vosotros vais)
(Ellos van)

ETORRI

(Venir)

NATOR
ZATOZ
DATOR
GATOZ
ZATOZTE
DATOZ

(Yo vengo)
(T vienes)
(El viene)
(Nosotros venimos)
(Vosotros vens)
(Ellos vienen)

IBILI

(Andar)

NABIL
ZABILTZA
DABIL
GABILTZA
ZABILTZATE
DABILTZA

(Yo ando)
(T andas)
(El anda)
(Nosotros andamos)
(Vosotros andis)
(Ellos andan)

Bilbon
Donostian
Gasteizen
Eibarren

etxean
ikasgelan
arbelean
zuhaitzean

etxera
ikasgelara
arbelera
zuhaitzera

etxetik
ikasgelatik
arbeletik
zuhaitzetik

etxean
ikasgelan
arbelean
zuhaitzean

A-11

NOR-OA_1

NOIZ? (Cundo?)
Bokalez amaituta:
Eguerdi

- an

an =

Kontsonantez amaituta:
Goiz

Gaur
Lehen
Duela gutxi
Orain dela gutxi
Lehentxoago

(e)an =

eguerdian

(al medioda)

- (e)an
goizean

(a la / por la maana)

(hoy)
(antes)
(hace poco)
(hace poco)
(hace poquito)

Aditza:
Ni
Zu
Hura

JOAN
SARTU
IBILI

naiz
zara
da

(Yo he ido)
(T has entrado)
(El ha andado)

Gu
Zuek
Haiek

EGON
IRTEN
IGO

gara
zarete
dira

(Nosotros hemos estado)


(Vosotros habis salido)
(Ellos han subido)

A-12

NOR-OA_2

NOIZERO? (Cundo / Cada cunto tiempo?)


Bokalez amaituta:
Eguerdi
Arratsalde
Igande
Aste
Uda
Urte

+
+
+
+
+
+

ro
ro
ro
ro
ro
ro

Ordu

ro =

orduoro

Kontsonantez amaituta:

- (e)ro

Egun
Goiz
Gau
Hil
Astelehen
Ostiral
Larunbat

- ro

+
+
+
+
+
+
+

(e)ro
(e)ro
(e)ro
(e)ro
(e)ro
(e)ro
(e)ro

=
=
=
=
=
=

=
=
=
=
=
=
=

eguerdiro
arratsaldero
igandero
astero
udaro
urtero

egunero
goizero
gauero
hilero
astelehenero
ostiralero
larunbatero

Beti
Askotan
Sarritan
Noizbehinka

(siempre)
(muchas veces)
(con frecuencia)
(de vez en cuando)

Goiz
Garaiz
Berandu

(pronto, temprano)
(a tiempo, a la hora)
(tarde)

(cada medioda)
(todas las tardes)
(cada domingo)
(todas las semanas)
(cada verano)
(cada ao / todos los
aos)
(cada hora)

(todos los das)


(cada maana)
(todas las noches)
(todos los meses)
(cada lunes)
(todos los viernes)
(todos los sbados)

Aditza:
Ni
Zu
Hura

JOATEN
SARTZEN
IBILTZEN

naiz
zara
da

(Yo suelo ir)


(T sueles entrar)
(El suele andar)

Gu
Zuek
Haiek

EGOTEN
IRTETEN
IGOTZEN

gara
zarete
dira

(Nosotros solemos estar)


(Vosotros solis salir)
(Ellos suelen subir)

A-13

NOR-OA_3

NOIZ? (Cundo?)
Gero
Laster

(luego / despus)
(pronto / dentro de poco tiempo)

Gaur gauean

(hoy por la noche / esta noche)

Bihar
.......... goizean
.......... eguerdian
.......... gauean

(maana)
(maana por la maana)
(maana al medioda)
(maana por la noche)

Etzi
.......... goizean
.......... eguerdian
.......... gauean

(pasado maana)
(pasado maana por la maana)
(pasado maana al medioda)
(pasado maana por la noche)

Datorren
...............
...............
...............

(el prximo da)


(la prxima semana)
(el prximo mes / el mes que viene)
(el prximo ao / el ao que viene)

egunean
astean
hilean
urtean

Hemendik bi egunetara
................. astebetera
................. hiru urtetara

Goiz:
Garaiz:
Berandu:

(de aqu a dos das / dentro de dos das)


(de aqu a una semana /
dentro de una semana)
(de aqu a tres aos / dentro de tres aos)

pronto / temprano
a tiempo / a la hora
tarde

Aditza:
Ni
Zu
Hura

JOANGO
SARTUKO
IBILIKO

naiz
zara
da

(Yo ir)
(T entrars)
(El andar)

Gu
Zuek
Haiek

EGONGO
IRTENGO
IGOKO

gara
zarete
dira

(Nosotros estaremos)
(Vosotros saldris)
(Ellos subirn)

A-14 Puntukariak
ZERTAN?
Noiz?

Orain
Oraintxe bertan
Une honetan

(Ahora)
(Ahora mismo)
(En este momento)

Zertan ari zara?

(A qu te dedicas?)
(Qu ests haciendo?)

Aditz trinkoak: (Estos cinco verbos utilizan una sola palabra)


Ni
Zu
Hura

izan

egon

joan

etorri

ibili

naiz
zara
da

nago
zaude
dago

noa
zoaz
doa

nator
zatoz
dator

nabil
zabiltza
dabil

(Yo soy, estoy, voy, vengo...)


(T eres, ests, vas, vienes...)
(El es, est, va, viene, anda...)

Gu
gara
gaude
goaz
gatoz
gabiltza
(Nosotros somos, estamos...)
Zuek zarete zaudete zoazte zatozte zabiltzate (Vosotros sois, estis, vais...)
Haiek dira
daude
doaz
datoz
dabiltza
(Ellos son, estn, van, vienen...)

Aditz perifrastikoak: (Todos los dems verbos utilizan tres palabras.)


Ni
Zu
Hura

aspertzen
ateratzen
beldurtzen

ARI naiz
ARI zara
ARI da

(Yo me estoy aburriendo)


(T sales / ests saliendo)
(El se est atemorizando)

Gu
Zuek
Haiek

biltzen
erortzen
bustitzen

ARI gara
ARI zarete
ARI dira

(Nosotros nos reunimos)


(Vosotros os estis cayendo)
(Ellos se estn mojando)

A-15 Aspecto del verbo


(Uso de las tres formas del verbo)
Cuando la accin del verbo ha sucedido recientemente
Se utiliza la 1 forma del verbo (joan, etorri, igo, sartu...)
Gaur
Goizean
Eguerdian

(hoy)
(a la / por la maana)
(al medioda)

(antes)
(hace poco)
(hace poco)
(hace poquito)

Lehen
Duela gutxi
Orain dela gutxi
Lehentxoago

Aurten
Aste honetan
Atsedenaldian

(este ao)
(esta semana)
(en el recreo)

Orain arte

(hasta ahora)

- Yo he...
- T has...
- El ha...
- Nosotros hemos...
- Vosotros habis...
- Ellos han...

Cuando la accin del verbo sucede varias veces (se repite)


Se utiliza la 2 forma del verbo (joaten, etortzen, igotzen, sartzen...)

Eguerdiro
Arratsaldero
Igandero
Astero
Urtero

(cada medioda)
(cada tarde / todas las tardes)
(cada domingo)
(todas las semanas)
(cada ao / todos los aos)

Egunero
Goizero
Gauero
Astelehenero
Ostiralero
Larunbatero

(todos los das)


(cada maana)
(todas las noches)
(cada lunes)
(todos los viernes)
(todos los sbados)

Beti
Askotan
Sarritan
Noizbehinka
Normalki

(siempre)
(muchas veces)
(con frecuencia)
(de vez en cuando)
(normalmente)

- Yo suelo...
- T sueles...
- El suele...
- Nosotros solemos...
- Vosotros solis...
- Ellos suelen...

Cuando la accin del verbo va a suceder en el futuro


Se utiliza la 3 forma del verbo (joango, etorriko, igoko, sartuko...)
Gero
Laster
Berehala

(luego / despus)
(pronto / dentro de poco tiempo)
(inmediatamente)

Gaur
..........

(hoy a la tarde / esta tarde)


(hoy a la noche / esta noche)

arratsaldean
gauean

- Yo
- T
- El

Bihar
.......... goizean
.......... eguerdian

(maana)
(maana por la maana)
(maana al medioda)

Etzi
.......... arratsaldean
.......... gauean

(pasado maana)
(pasado maana por la tarde)
(pasado maana por la noche)

Datorren
.............
.............
.............

(el prximo da)


(la prxima semana)
(el prximo mes)
(el prximo ao / el ao que viene)

egunean
astean
hilean
urtean

Hemendik bi egunetara
............. astebetera
............. hiru urtetara
Bi egun barru
Hiru aste barru

... -r
... -rs
... -r

- Nosotros ... -remos


- Vosotros ... -ris
- Ellos
... -rn

(de aqu a dos das / dentro de dos das)


(de aqu a una semana / dentro de una semana)
(de aqu a tres aos / dentro de tres aos)
(dentro de dos das)
(dentro de tres semanas)

Cuando la accin del verbo est sucediendo en el momento en el que


se habla
Orain
Oraintxe bertan
Une honetan

(ahora)
(ahora mismo)
(en este momento)

Hay que fijarse en qu verbo se va a utilizar.


Si es uno de estos,
Izan
Egon
Joan
Etorri
Ibili

Eduki
Jakin
Ekarri
Eraman

slo se usa una palabra

naiz, zara, da, gara...


nago, zaude, dago...
noa, zoaz, doa, goaz...
nator, zatoz, dator...
nabil, zabiltza, dabil...

daukat, daukazu, dauka...


dakit, dakizu, daki...
dakart, dakarzu, dakar...
daramat, daramazu...

Si no es uno de esos, hay que usar tres palabras

2 forma del verbo + ARI + el verbo izan (naiz, zara, da...)

A-16 Izan-Ukan_OA
NORK? (Quin?)
Izen arruntak:

NORTZUEK? (Quines?)

(Nombres comunes)

Singularra: - ak
NORK du liburua eskuan?
Liburua eskuan irakasleAK du.

(a + a = a)

(Quin tiene el libro en la mano?)


(El libro en la mano lo tiene el profesor)

Bizarra aurpegian aitaK du.


(Barba en la cara tiene el padre)

Plurala: - ek
NORTZUEK dute koadernoa eskuan?
Koadernoa eskuan ikasleEK dute.

(a + e =

e)

(Quines tienen el cuaderno en la mano?)


(El cuaderno en la mano lo tienen los alumnos)

Aldizkaria neskEK dute.


(La revista la tienen las chicas)

(e + e = ee)

Baloia umeEK dute


(El baln lo tienen los nios)

Izen bereziak:

- (e)k

(Nombres propios)

NORK du gozokia ahoan?


Gozokia ahoan EdurneK du.

(Quin tiene un dulce en la boca?)


(El dulce en la boca lo tiene Edurne)

NORK du atzamarra ahoan?


Atzamarra ahoan MikelEK du.

(Quin tiene el dedo en la boca?)


(El dedo en la boca lo tiene Mikel)

Aditza:
Gauza
bat

batzuk

Nik
Zuk
Hark

DUT
DUZU
DU

DITUT
DITUZU
DITU

(Yo tengo)
(T tienes)
(El tiene)

Guk
Zuek
Haiek

DUGU
DUZUE
DUTE

DITUGU
DITUZUE
DITUZTE

(Nosotros tenemos)
(Vosotros tenis)
(Ellos tienen)

A-17
Erakusleak: (demostrativos)
Singularrak:
Gizon hau / honek
Katu hori / horrek
Baserri hura / hark

(Este hombre)
(Ese gato)
(Aquel casero)

Pluralak:
Gizon hauek
Katu horiek
Baserri haiek

(Estos hombres)
(Esos gatos)
(Aquellos caseros)

Gizon hau Donostian bizi da


Gizon honek eskuan egunkaria du.

(Este hombre vive en San Sebastin).


(Este hombre tiene el peridico en la mano)

Abokatu hori zaharra da.


Abokatu horrek urte asko ditu.

(Ese abogado es viejo)


(Ese abogado tiene muchos aos)

Lorategi hura oso polita da.


Lorategi hark lore asko ditu.

(Aquel jardn es muy bonito)


(Aquel jardn tiene muchas flores)

Auzategi hauek handiak dira.


Auzategi hauek bizilagun asko dituzte.

(Estos barrios son grandes)


(Estos barrios tienen muchos vecinos)

Bulego horiek Barakaldon daude.


Bulego horiek mahai asko dituzte.

(Esas oficinas estn en Barakaldo)


(Esas oficinas tienen muchas mesas)

Irudi haiek oso itsusiak dira.


Irudi haiek akats asko dituzte.

(Aquellas imgenes son muy feas)


(Aquellas imgenes tienen muchos fallos)

Galderak:
NOR?

Gizon bat

da
bizi da
dago

NORK?

Gizon batek

du / ditu

NORTZUK?
Bi gizon
Hiru ume
Lau neska

(dos hombres)
(tres nios)
(cuatro chicas)

dira
bizi dira
daude

Bi gizonak
Hiru umeak
Lau neskak

(los dos hombres)


(los tres nios)
(las cuatro chicas)

dira
bizi dira
daude

NORTZUEK?
Bi gizonek
Hiru haurrek
Lau mutilek

(dos / los dos hombres)


(tres / los tres nios)
(cuatro / los cuatro chicos)

dute / dituzte

Bi emakumek
Hiru txorik
Lau neskak

(dos mujeres)
(tres pjaros)
(cuatro chicas)

dute / dituzte

Bi emakumeek (las dos mujeres)


Hiru txoriek
(los tres pjaros)
Lau neskek
(las cuatro chicas)

dute / dituzte

Aditzak:
Gauza
bat
batzuk
NAHI

(querer)

BALIO

(valer)

BEHAR (necesitar)

dut
duzu
du
dugu
duzue
dute

ditut
dituzu
ditu
ditugu
dituzue
dituzte

Nik hegazkin bat nahi dut.


(Yo quiero un avin)

Zuk gozokiak nahi dituzu.


(T quieres dulces)

Liburu honek hamazazpi euro balio du.


(Este libro vale diecisiete euros)

Etxe hauek milioi asko balio dute.


(Estas casas valen muchos millones)

Ume batek janaria behar du.


(Un nio necesita comida)

Guk koaderno horiek behar ditugu.


(Nosotros necesitamos esos cuadernos)

A-21 Zer-Nork_OA-1
NOIZ? (Cundo?)
- an

Bokalez amaituta:
Eguerdi
Arratsalde

+
+

an =
an =

Lehen
Duela gutxi
Lehentxoago
Aurten
Aste honetan
Atsedenaldian
Hau ..............
Hori ..............
Hura .............

(al medioda)
(a la / por la tarde)

- (e)an

Kontsonantez amaituta:
Goiz
Gau

eguerdian
arratsaldean

+ (e)an =
+ (e)an =

goizean
gauean

(a la / por la maana)
(a la / por la noche)

(antes)
(hace poco)
(hace poquito)
(este ao)
(esta semana)
(en el recreo)

Honek
Horrek
Hark

(este, esta, esto)


(ese, esa, eso)
(aquel, aquella, aquello)

Hauek
Horiek
Haiek

(estos,estas)
(esos, esas)
(aquellos, aquellas)

Aditza:

Gauza
bat
batzuk

Nik
Zuk
Hark

ERAMAN
ESAN
EDAN

dut
duzu
du

ditut
dituzu
ditu

(Yo he llevado)
(T has dicho)
(El ha bebido)

Guk
Zuek
Haiek

ENTZUN
EGIN
HARTU

dugu
duzue
dute

ditugu
dituzue
dituzte

(Nosotros hemos odo)


(Vosotros habis hecho)
(Ellos han cogido)

A-22 Zer-Nork_OA-2
NOIZERO? (Cundo / Cada cunto tiempo?)
Bokalez amaituta:
Eguerdi
Arratsalde
Igande
Aste
Uda
Urte

+
+
+
+
+
+

- ro
ro
ro
ro
ro
ro
ro

=
=
=
=
=
=

Kontsonantez amaituta:
Egun
Goiz
Gau
Hil
Astelehen
Larunbat
Ostiral
Beti (siempre)
Askotan
Sarritan
Noizbehinka
Normalki

+
+
+
+
+
+
+

(e)ro
(e)ro
(e)ro
(e)ro
(e)ro
(e)ro
(e)ro

(cada medioda)
(todas las tardes)
(cada domingo)
(todas las semanas)
(cada verano)
(cada ao / todos los aos)

- (e)ro
egunero
goizero
gauero
hilero
astelehenero
larunbatero
ostiralero

(todos los das)


(cada maana)
(todas las noches)
(todos los meses)
(cada lunes)
(todos los sbados)
(todos los viernes)

(muchas veces)
(con frecuencia)
(de vez en cuando)
(normalmente)

Hau ................ Honek


Hori ................ Horrek
Hura ............... Hark
Hauek
Horiek
Haiek

=
=
=
=
=
=
=

eguerdiro
arratsaldero
igandero
astero
udaro
urtero

(este, esta, esto)


(ese, esa, eso)
(aquel, aquella, aquello)
(estos, estas)
(esos, esas)
(aquellos, aquellas)

Aditza:
Nik
Zuk
Hark

ERAMATEN
ESATEN
EDATEN

Guk
ENTZUTEN
Zuek EGITEN
Haiek HARTZEN

dut
duzu
du

ditut
dituzu
ditu

(Yo suelo llevar)


(T sueles decir)
(El suele beber)

dugu
duzue
dute

ditugu (Nosotros solemos or)


dituzue (Vosotros solis hacer)
dituzte (Ellos suelen coger / tomar)

A- 23

Zer-N ork_OA-3

NOIZ? (Cundo?)
Gero
Laster
Berehala

(luego / despus)
(pronto / dentro de poco tiempo)
(inmediatamente)

Bihar
.......... goizean
.......... eguerdian

(maana)
(maana por la maana)
(maana al medioda)

Etzi (pasado maana)


......... arratsaldean
......... gauean

(pasado maana por la tarde)


pasado maana por la noche)

Datorren egunean
......... astean
......... urtean

(el prximo da)


(la prxima semana)
(el prximo ao / el ao que viene)

Hemendik bi egunetara
......... astebetera

(de aqu a dos das / dentro de dos das)


(de aqu a una semana /
dentro de una semana)

Bi ordu barru
Hiru urte barru

(dentro de dos horas)


(dentro de tres aos)

Hau ................ Honek


Hori ................ Horrek
Hura ............... Hark
Hauek
Horiek
Haiek

Aditza:

(este, esta, esto)


(ese, esa, eso)
(aquel, aquella, aquello)
(estos, estas)
(esos, esas)
(aquellos, aquellas)

(Si termina en -n, se le aade -GO; en los dems casos, -KO)


Nik
Zuk
Hark

eramanGO
irakurriKO
edanGO

dut
duzu
du

ditut
dituzu
ditu

(Yo llevar)
(T leers)
(El beber)

Guk
Zuek
Haiek

entzunGO
eginGO
hartuKO

dugu
duzue
dute

ditugu
dituzue
dituzte

(Nosotros oiremos)
(Vosotros haris)
(Ellos cogern / tomarn)

A-24

Ari-izan_2

ZERTAN?
Noiz?

Orain
Oraintxe bertan
Une honetan

Zertan ari zara?

(Ahora)
(Ahora mismo)
(En este momento)
(A qu te dedicas?)
(Qu ests haciendo?)

Aditza:
Ni
Zu
Hura

ematen
hitz egiten
jaten

ARI
ARI
ARI

naiz
zara
da

(Yo doy / estoy dando)


(T hablas / ests hablando)
(El come / est comiendo)

Gu
Zuek
Haiek

edaten
hartzen
zabaltzen

ARI
ARI
ARI

gara
zarete
dira

(Nosotros bebemos)
(Vosotros cogis / tomis)
(Ellos abren / estn abriendo)

A-25

Zer-Nork aditz trinkoak


Orainaldi puntukaria

Eduki
EDUKI
Nik

DAU(z)KAT

Motxila berria daukat!

(!Tengo una mochila nueva!)

Zuk

DAU(z)KAZU

BAdaukazu denborarik?... Ez.

(Tienes tiempo?... No)

Hark

DAU(z)KA

Begi urdinak dauzka horrek.

(Esa tiene ojos azules)

Guk

DAU(z)KAGU

EZ daukagu dirurik.

(No tenemos dinero)

Zuek

DAU(z)KAZUE

ZENBAT gozoki dauzkazue?

(Cuntos dulces tenis?)

Haiek

DAU(z)KATE

Horiek EZ daukate ezer.

(Esos no tienen nada)

Zer-Nork aditz trinkoak


Orainaldi puntukaria

Jakin
JAKIN
Nik

DAKI(zki)T

Ingelesa dakit.

(S ingls)

Zuk

DAKI(zki)ZU

BAdakizu kantatzen?... Ez

(Sabes cantar?...No)

Hark

DAKI(zki)

Begok oso ondo dakizki erantzunak. (Bego sabe muy bien las respuestas)

Guk

DAKI(zki)GU

EZ dakigu txirringaz ibiltzen.

(No sabemos andar en bicicleta)

Zuek

DAKI(zki)ZUE

Gure izenak dakizkizue.

(Sabis nuestros nombres)

Haiek

DAKI(zki)TE

Bai, hori BAdakite.

(S, ya saben eso)

A-26

Zer-Nork aditz trinkoak


Orainaldi puntukaria

Ekarri
EKARRI
Nik

DAKAR(tza)T

Motxila berria dakart!

(!Traigo una mochila nueva!)

Zuk

DAKAR(tza)ZU

BAdakarzu ogirik?... Ez.

(Traes pan?... No)

Hark

DAKAR(tza)

Begi ilunak dakartza horrek.

(Ese trae ojos tristes)

Guk

DAKAR(tza)GU

EZ dakargu dirurik.

(No traemos dinero)

Zuek

DAKAR(tza)ZUE

ZENBAT gozoki dakartzazue?

(Cuntos dulces trais?)

Haiek

DAKAR(tza)TE

Horiek EZ dakarte ezer.

(Esos no traen nada)

Zer-Nork aditz trinkoak


Orainaldi puntukaria

Eraman
ERAMAN
Nik

DARAMA(tza)T

Praka berriak daramatzat!

(!Llevo pantalones nuevos!)

Zuk

DARAMA(tza)ZU

BAdaramazu dirurik?... Ez.

(Llevas dinero?... No)

Hark

DARAMA(tza)

Asmo txarrak daramatza horrek.

(Ese lleva malas intenciones)

Guk

DARAMA(tza)GU

EZ daramagu ezer.

(No llevamos nada)

Zuek

DARAMA(tza)ZUE

Urte mordoa daramazue hemen.

(Llevis aqu un montn de aos)

Haiek

DARAMA(tza)TE

Horiek kotxeak daramatzate.

(Esos llevan los coches)

A-31 Nor-Nori_OA
NORI? (A quin?)

NORTZUEI? (A quines?)

Izen arruntak:
Singularrean
Ume
+ ari =
Mutil
+ ari =
Nesk(a) + ari =

Pluralean
+ ei =
+ ei =
+ ei =

umeari
mutilari
neskari

umeei
mutilei
nesk(a)ei

(al nio / a los nios)


(al chico / a los chicos)
(a la chica / a las chicas)

Izen bereziak:
Bokalez amaituta
Bego
Andoni

+ ri
+ ri

=
=

Kontsonantez amaituta

Begori
Andoniri

Mikel
Miren

Izenordainak
Ni
Zu

Niri
Zuri

Gu
Guri
Zuek Zuei

+
+

i
i

=
=

Mikeli
Mireni

Erakusleak:
(A m)
(A ti)

Hau
Hori
Hura

Honi
Horri
Hari

(A este, esta, esto)


(A ese, esa, eso)
(A aquel, aquella, aquello)

(A nosotros)
(A vosotros)

Hauek
Horiek
Haiek

Hauei
Horiei
Haiei

(A estos, estas)
(A esos, esas)
(A aquellos, aquellas)

Aditza:
Gauza

Niri
Zuri
Hari

ERORI
ERRE
AHAZTU

Guri HELDU
Zuei BUKATU
Haiei GUSTATU

bat

batzuk

zait
zaizu
zaio

zaizkit
zaizkizu
zaizkio

(Se me ha cado)
(Se te suele quemar)
(Se le olvidar)

zaigu
zaizue
zaie

zaizkigu
zaizkizue
zaizkie

(Nos ha llegado)
(Se os suele terminar)
(Les gustar)

A-51 Izan_LA
NOR?...

(Quin?)

NORTZUK?... (Quines?)

ZER?... (Qu?)
ZEIN?... (Cul?)

Aditza (verbo):
IZAN
Ni
Zu
Hura
Gu
Jon eta ni
Zuek
Jon eta zu
Haiek

NINTZEN
ZINEN
ZEN

(Yo era)
(T eras)
(El-ella era)

GINEN
ginen
ZINETEN
zineten
ZIREN

(Nosotros-as ramos)
(Jon y yo ramos)
(Vosotros-as erais)
(Jon y t erais)
(Ellos-as eran)

NOR zen hura?


ZER zen hura?
Hura Bego (al) zen?
Hura andereoa (al) zen?

Hura Mikel zen.


Hura ikaslea zen.
Ez, hura ez zen Bego; hura Mikel zen.
Ez, hura ez nintzen ikaslea;
hura andereoa zen.

Hau:
Hori:
Hura:

Este, esta, esto


Ese, esa, eso
Aquel, aquella, aquello

Nire-a:
Zure-a:

Mi, mo, ma
Tu, tuyo, tuya

Hauek:
Horiek:
Haiek:

Estos, estas
Esos, esas
Aquellos, aquellas

Gure-a:
Zuen-a:

Nuestro, nuestra
Vuestro, vuestra

A-52 Egon_LA
NON? (Dnde?)

Izen arruntak: (Nombres comunes)


Bokalez amaituta:
Si terminan en vocal
baserri
sukalde
ikastetxe

+
+
+

- an
an
an
an

=
=
=

baserrian
sukaldean
ikastetxean

(en el casero)
(en la cocina)
(en el colegio)

(a + a = a)
hondartza
eskola
ikasgela

+
+
+

an
an
an

=
=
=

hondartzan
eskolan
ikasgelan

(en la playa)
(en la escuela)
(en la clase / aula)

Kontsonantez amaituta: - (e)an


Si terminan en consonante
arbel
autobus
zuhaitz

+
+
+

(e)an
(e)an
(e)an

=
=
=

arbelean
autobusean
zuhaitzean

(en la pizarra)
(en el autobs)
(en el rbol)

Aditza: (Verbo)
EGON
Ni
Zu
Hura

NENGOEN
ZEUNDEN
ZEGOEN

(Yo estaba)
(T estabas)
(El-ella estaba)

Gu
Zuek
Haiek

GEUNDEN
(Nosotros-as estbamos)
ZEUNDETEN (Vosotros-as estabais)
ZEUDEN
(Ellos-as estaban)

A-53 Joan_LA
NORA? (Adnde?)

Izen arruntak:
Bokalez amaituta:
baserri
sukalde
ikastetxe

+
+
+

- ra
ra =
ra =
ra =

Kontsonantez amaituta:
arbel
autobus
zuhaitz

+ (e)ra =
+ (e)ra =
+ (e)ra =

baserrira
sukaldera
ikastetxera

(al casero)
(a la cocina)
(al colegio)

- (e)ra
arbelera
autobusera
zuhaitzera

(a la pizarra)
(al autobs)
(al rbol)

Aditza:
JOAN
Ni
Zu
Hura

NINDOAN
ZINDOAZTEN
ZIHOAN

(Yo iba)
(T ibas)
(El-ella iba)

Gu
Zuek
Haiek

GINDOAZEN
ZINDOAZTEN
ZIHOAZEN

(Nosotros-as bamos)
(Vosotros-as ibais)
(Ellos-as iban)

A-54 Etorri_LA
NONDIK? (De dnde?)

Izen arruntak:
Bokalez amaituta:
baserri
sukalde
ikastetxe

+
+
+

- tik
tik =
tik =
tik =

Kontsonantez amaituta:
arbel
autobus
zuhaitz

+ (e)tik =
+ (e)tik =
+ (e)tik =

baserritik
sukaldetik
ikastetxetik

(del casero)
(de la cocina)
(del colegio)

- (e)tik
arbeletik
autobusetik
zuhaitzetik

(de la pizarra)
(del autobs)
(del rbol)

Aditza:
ETORRI
Ni
Zu
Hura

NENTORREN
ZENTOZEN
ZETORREN

(Yo vena)
(T venas)
(El-ella vena)

Gu
Zuek
Haiek

GENTOZEN
ZENTOZTEN
ZETOZEN

(Nosotros-as venamos)
(Vosotros-as venais)
(Ellos-ellas venan)

A-55 Ibili_LA
NON? ((En)dnde / por dnde?)
Izen arruntak:
Bokalez amaituta:
baserri
sukalde
ikastetxe

+
+
+

- an
an =
an =
an =

baserrian
sukaldean
ikastetxean

(en / por el casero)


(en / por la cocina)
(en / por el colegio)

(a + a = a)
hondartza
eskola
ikasgela

+
+
+

an =
an =
an =

Kontsonantez amaituta:
arbel
autobus
zuhaitz

+ (e)an =
+ (e)an =
+ (e)an =

hondartzan
eskolan
ikasgelan

(en / por la playa)


(en / por la escuela)
(en / por la clase / aula)

- (e)an
arbelean
autobusean
zuhaitzean

(en la pizarra)
(en el autobs)
(en el rbol)

Aditza:
IBILI
Ni
Zu
Hura

NENBILEN
ZENBILTZAN
ZEBILEN

(Yo andaba)
(T andabas)
(El-ella andaba)

Gu
Zuek
Haiek

GENBILTZAN
ZENBILTZATEN
ZEBILTZAN

(Nosotros-as andbamos)
(Vosotros-as andabais)
(Ellos-ellas andaban)

A-56 Bizi izan_LA

Izen bereziak (Hiriak eta herriak):


Nombres propios (Ciudades y pueblos)
Bokalez amaituta:
Si terminan en vocal
Bilbo
Donostia
Iruea

+
+
+

-n
n =
n =
n =

Kontsonantez amaituta:
Si terminan en consonante
Gasteiz
Irun
Eibar

Aditza:

+
+
+

(e)n =
(e)n =
(e)n =

Bilbon
Donostian
Iruean

(en Bilbao)
(en San Sebastin)
(en Pamplona)

- (e)n
Gasteizen
Irunen
Eibarren

(en Vitoria)
(en Irn)
(en Eibar)

(Verbo)

BIZI IZAN
Ni
Zu
Hura

BIZI
BIZI
BIZI

nintzen
zinen
ziren

(Yo viva)
(T vivas)
(El-ella viva)

Gu
BIZI
Zuek BIZI
Haiek BIZI

ginen
zineten
ziren

(Nosotros-as vivamos)
(Vosotros-as vivais)
(Ellos-as vivan)

Hau:
Hori:
Hura:

Este, esta, esto


Ese, esa, eso
Aquel, aquella, aquello

Nire:
Zure:

Mi, mo, ma
Tu, tuyo, tuya

Hauek:
Horiek:
Haiek:

Estos, estas
Estos, esas
Aquellos, aquellas.

Gure: Nuestro, nuestra


Zuen: Vuestro, vuestra

A-57 Aditz trinkoak Nor_LA


BIZI IZAN

(Vivir)

Ni
Hura

BIZI
BIZI

nintzen
zen

(Yo viva)
(El viva)

Bilbon
Donostian

Gu
Zu
Zuek
Haiek

BIZI
BIZI
BIZI
BIZI

ginen
zinen
zineten
ziren

(Nosotros vivamos)
(T vivas)
(Vosotros vivais)
(Ellos vivan)

Gasteizen
Eibarren

EGON

(Estar)

Ni
Hura

NENGOEN
ZEGOEN

(Yo estaba)
(El estaba)

etxean
ikasgelan

Gu
Zu
Zuek
Haiek

GEUNDEN
ZEUNDEN
ZEUNDETEN
ZEUDEN

(Nosotros estbamos)
(T estabas)
(Vosotros estabais)
(Ellos estaban)

arbelean
zuhaitzean

JOAN

(Ir)

Ni
Hura

NINDOAN
ZIHOAN

(Yo iba)
(El iba)

etxera
ikasgelara

Gu
Zu
Zuek
Haiek

GINDOAZEN
ZINDOAZEN
ZINDOAZTEN
ZIHOAZEN

(Nosotros bamos)
(T ibas)
(Vosotros ibais)
(Ellos iban)

arbelera
zuhaitzera

ETORRI

(Venir)

Ni
Hura

NENTORREN
ZETORREN

(Yo vengo)
(El viene)

etxetik
ikasgelatik

Gu
Zu
Zuek
Haiek

GENTOZEN
ZENTOZEN
ZENTOZTEN
ZETOZEN

(Nosotros venimos)
(T vienes)
(Vosotros vens)
(Ellos vienen)

arbeletik
zuhaitzetik

IBILI

(Andar)

Ni
Hura

NENBILEN
ZEBILEN

(Yo andaba)
(El andaba)

etxean
ikasgelan

Gu
Zu
Zuek
Haiek

GENBILTZAN
ZENBILTZAN
ZENBILTZATEN
ZEBILTZAN

(Nosotros andbamos)
(T andabas)
(Vosotros andabais)
(Ellos andaban)

arbelean
zuhaitzean

A-61a NOR aditzak_LA


NOIZ? (Cundo?)
Bokalez amaituta:
Eguerdi
Arratsalde

+
+

- an
an =
an =

Kontsonantez amaituta:
Goiz
Gau

+ (e)an =
+ (e)an =

Bart
Atzo
Herenegun
Iaz
Orain dela bi aste
Duela hiru urte
Joan den hilabetean
Lehengo astean

eguerdian
arratsaldean

(al medioda)
(a la / por la tarde)

- (e)an
goizean
gauean

(a la / por la maana)
(a la / por la noche)

(anoche)
(ayer)
(anteayer)
(el ao pasado)
(hace dos semanas)
(hace tres aos)
(el mes pasado)
(la semana pasada)

Aditza:
IZAN

aditza

Ni
Zu
Hura

nintzen
zinen
zen

(Yo era)
(T eras)
(El era)

Gu
Zuek
Haiek

ginen
zineten
ziren

(Nosotros ramos)
(Vosotros erais)
(Ellos eran)

NOR adizkiak
Ni
Zu
Hura

JOAN
SARTU
IBILI

nintzen
zinen
zen

(Yo fui)
(T entraste)
(El anduvo)

Gu
Zuek
Haiek

EGON
IRTEN
IZAN

ginen
zineten
ziren

(Nosotros estuvimos)
(Vosotros salisteis)
(Ellos fueron)

A-61b NOR aditzak_LA


NOIZERO? (Cundo / Cada cunto tiempo?)
- ro

Bokalez amaituta:
Eguerdi
Arratsalde
Igande
Aste
Urte

+
+
+
+
+

ro
ro
ro
ro
ro

=
=
=
=
=

Kontsonantez amaituta:
Goiz
Gau
Astelehen
Ostiral
Beti
Askotan
Sarritan
Noizbehinka

+
+
+
+

(e)ro
(e)ro
(e)ro
(e)ro

=
=
=
=

eguerdiro
arratsaldero
igandero
astero
urtero

(cada medioda)
(todas las tardes)
(cada domingo)
(todas las semanas)
(cada ao / todos los
aos)

- (e)ro
goizero
gauero
astelehenero
ostiralero

(cada maana)
(todas las noches)
(cada lunes)
(todos los viernes)

(siempre)
(muchas veces)
(con frecuencia)
(de vez en cuando)

Aditza:
Ni
Zu
Hura

JOATEN
SARTZEN
IBILTZEN

nintzen
zinen
zen

(Yo iba / sola ir)


(T entrabas / solas entrar)
(El andaba / sola andar)

Gu
Zuek
Haiek

EGOTEN
IRTETEN
IZATEN

ginen
zineten
ziren

(Nosotros estbamos / solamos estar)


(Vosotros salais / solais salir)
(Ellos eran / solan ser)

A-71a

ZER - NORK_LA

NOIZ? (Cundo?)

Eguerdian
Arratsaldean
Goizean
Gauean

(al medioda)
(a la / por la tarde)
(a la / por la maana)
(a la / por la noche)

Bart
Atzo
Herenegun
Iaz
Orain dela bi aste
Duela hiru urte
Joan den hilabetean
Lehengo astean

(anoche)
(ayer)
(anteayer)
(el ao pasado)
(hace dos semanas)
(hace tres aos)
(el mes pasado)
(la semana pasada)

IZAN-UKAN aditza

Aditza:

Gauza

Nik
Zuk
Hark
Guk
Zuek
Haiek

bat

batzuk

NUEN
ZENUEN
ZUEN
GENUEN
ZENUTEN
ZUTEN

NITUEN
ZENITUEN
ZITUEN
GENITUEN
ZENITUZTEN
ZITUZTEN

(Yo tena)
(T tenas)
(El tena)
(Nosotros tenamos)
(Vosotros tenais)
(Ellos tenan)

NORK adizkiak
Gauza

Nik
Zuk
Hark
Guk
Zuek
Haiek

ERAMAN
ESAN
EDAN
ENTZUN
EGIN
HARTU

bat

batzuk

nuen
zenuen
zuen
genuen
zenuten
zuten

nituen
zenituen
zituen
genituen
zenituzten
zituzten

(Yo llev)
(T dijiste)
(El bebi)
(Nosotros omos)
(Vosotros hicisteis)
(Ellos cogieron)

Erakusleak (Gogoratu!)
Hau ................
Hori ................
Hura ...............
Hauek
Horiek
Haiek

Honek
Horrek
Hark

(este, esta, esto)


(ese, esa, eso)
(aquel, aquella, aquello)
(estos, estas)
(esos, esas)
(aquellos, aquellas)

A-71b

ZER - NORK_LA

NOIZERO? (Cundo / Cada cunto tiempo?)

Eguerdiro
Arratsaldero
Igandero
Astero
Urtero

(cada medioda)
(todas las tardes)
(cada domingo)
(todas las semanas)
(cada ao / todos los aos)

Goizero
Gauero
Astelehenero
Ostiralero

(cada maana)
(todas las noches)
(cada lunes)
(todos los viernes)

Beti
Askotan
Sarritan
Noizbehinka

(siempre)
(muchas veces)
(con frecuencia)
(de vez en cuando)

Aditza:
bat
Nik
Zuk
Hark
Guk
Zuek
Haiek

ERAMATEN
ESATEN
EDATEN
ENTZUTEN
EGITEN
HARTZEN

Gauza
batzuk

nuen
zenuen
zuen
genuen
zenuten
zuten

nituen
zenituen
zituen
genituen
zenituzten
zituzten

(Yo sola llevar)


(T solas decir)
(El sola beber)
(Nosotros solamos or)
(Vosotros solais hacer)
(Ellos solan coger / tomar

A-72

Ari-izan_3

ZERTAN?
Noiz?

Une hartan
Heldu nintzenean
Gertatu zenean

Zertan ari zinen?

(En aquel momento)


(Cuando llegu)
(Cuando sucedi)

(A qu te dedicabas?)
(Qu estabas haciendo?)

Aditza:
Ni
Zu
Hura
Gu
Zuek
Haiek

ematen
hitz egiten
jaten
edaten
hartzen
zabaltzen

ARI
ARI
ARI
ARI
ARI
ARI

nintzen
zinen
zen
ginen
zineten
ziren

(Yo daba / estaba dando)


(T hablabas / estabas hablando)
(El coma / estaba comiendo)
(Nosotros bebamos)
(Vosotros cogais / tomabais)
(Ellos abran / estaban abriendo)

A-73

Zer-Nork aditz trinkoak


Lehenaldi puntukaria

Jakin
Nik

NEKI(zki)EN

Ingelesa nekien.

(Yo saba ingls)

Zuk

ZENEKI(zki)EN

BAzenekien kantatzen?... Ez

(Sabas cantar?... No)

Hark

ZEKI(zki)EN

Begok ondo zekizkien erantzunak.

(Bego saba bien las respuestas)

Guk

GENEKI(zki)EN

EZ genekien txirringaz ibiltzen.

(No sabamos andar en bicicleta)

Zuek

ZENEKI(zki)TEN

Gure izenak zenekizkiten?

(Sabais nuestros nombres?)

Bai, hori BAzekiten.

(S, eso s lo saban)

Haiek ZEKI(zki)TEN

Zer-Nork aditz trinkoak


Lehenaldi puntukaria

Eduki
Nik

NEU(z)KAN

Motxila berria neukan!

(!Tena una mochila nueva!)

Zuk

ZENEU(z)KAN

BAzeneukan denborarik?... Ez

(Tenas tiempo?... No)

Hark

ZEU(z)KAN

Begi urdinak zeuzkan horrek.

(Esa tena ojos azules)

Guk

GENEU(z)KAN

EZ geneukan dirurik.

(No tenamos dinero)

Zuek

ZENEU(z)KATEN

ZENBAT gozoki zeneuzkaten?

(Cuntos dulces tenais?)

Horiek EZ zeukaten ezer.

(Esos no tenan nada)

Haiek ZEU(z)KATEN

A-74

Zer-Nork aditz trinkoak


Lehenaldi puntukaria

Ekarri
Nik

NEKARREN

NEKAR(tza)N

Zapata berriak nekartzan.

(Traa los zapatos nuevos)

Zuk

ZENEKARREN

ZENEKAR(tza)N

BAzenekarren ogirik?... Ez.

(Ya traas pan?... No)

Hark

ZEKARREN

ZEKAR(tza)N

Begi ilunak zekartzan horrek.

(Ese traa ojos tristes)

Guk

GENEKARREN

GENEKAR(tza)N

EZ genekarren dirurik.

(No traamos dinero)

Zuek ZENEKARTEN

ZENEKAR(tza)TEN

ZENBAT gozoki zenekartzaten?

(Cuntos dulces traais?)

Haiek ZEKARTEN

ZEKAR(tza)TEN

Horiek EZ zekarten ezer.

(Esos no traan nada)

Zer-Nork aditz trinkoak


Lehenaldi puntukaria

Eraman
Nik

NERAMA(tza)N

Praka berriak neramatzan.

(Llevaba pantalones nuevos)

Zuk

ZENERAMA(tza)N

BAzeneraman dirurik?... Ez

(Llevabas dinero?... No)

Hark

ZERAMA(tza)N

Asmo txarrak zeramatzan horrek.

(Ese llevaba malas intenciones)

Guk

GENERAMA(tza)N

EZ generaman ezer.

(No llevbamos nada)

Zuek

ZENERAMA(tza)TEN

Urte batzuk zeneramatzaten hor.

(Llevabais ah unos aos)

Horiek kotxeak zeramatzaten.

(Esos llevaban coches)

Haiek ZERAMA(tza)TEN

A-77 Ahal Ezin izan


1.- Ahal izan significa poder. Estas son las formas ms usuales:
ahal dut
ahal nuen
ahalko dut
ahal izango dut

puedo
poda
podr
podr

Ezin izan significa no poder. Estas son las formas ms usuales:


ezin dut
ezin nuen
ezingo dut
ezin izango dut

no puedo
no poda
no podr
no podr

2.- Si lleva un participio cuya accin es transitiva (egin, ikusi, etc...) tambin el
auxiliar ser transitivo:
ulertu ahal dut
ikusi ahal ditu
hitz egin ahal genuen
erosi ahalko dute
erosi ahal izango dute

lo puedo comprender
los puede ver
podamos hablar
podrn comprarlo
podrn comprarlo

ezin dut ulertu


ezin ditu ikusi
ezin genuen hitz egin
ezingo dute erosi
ezin izango dute erosi

no lo puedo comprender
no los puede ver
no podamos hablar
no podrn comprarlo
no podrn comprarlo

3.- Si el participio expresa accin intransitiva (etorri, ibili, joan, etc...), el auxiliar
ser intransitivo:
ibili ahal naiz
mugitu ahal da
atera ahal ziren
sartu ahalko gara
sartu ahal izango gara

puedo andar
se puede mover
podan salir
podremos entrar
podremos entrar

ezin naiz ibili


ezin da mugitu
ezin ziren atera
ezingo gara sartu
ezin izango gara sartu

no puedo andar
no se puede mover
no podan salir
no podremos entrar
no podremos entrar

No obstante, tambin, se usa el auxiliar transitivo, aunque es menos habitual:


ibili ahal dut
mugitu ahal du
atera ahal zuten
sartu ahalko dugu
sartu ahal izango dugu

puedo andar
se puede mover
podan salir
podremos entrar
podremos entrar

ezin dut ibili


ezin du mugitu
ezin zuten atera
ezingo dugu sartu
ezin izango dugu sartu

no puedo andar
no se puede mover
no podan salir
no podremos entrar
no podremos entrar

4.- Tambin las acciones de tipo impersonal (se puede / no se puede...) se


expresan con auxiliar intransitivo:
ulertu ahal da
erre ahal da
zerbait egin ahal da
zerbait egin ahalko da

se puede comprender
se puede fumar
se puede hacer algo
se podr hacer algo

ezin da ulertu
ezin da erre
ezin da ezer egin
ezingo da ezer egin

no se puede comprender
no se puede fumar
no se puede hacer nada
no se podr hacer nada

5.- Para el resto de los tiempos es necesario incluir izan o izaten:


etorri ahal
ezin
egin ahal
ezin
egon ahal
ezin
ikusi ahal
ezin

izan naiz
izan naiz etorri
izan nuen
izan nuen egin
izaten naiz
izaten naiz egon
izaten nuen
izaten nuen ikusi

he podido venir
no he podido venir
pude hacerlo
no pude hacerlo
suelo poder estar
no suelo poder estar
sola poder verlo
no sola poder verlo

A-77b Behar izan


1.- Behar izan puede significar dos cosas:
a) necesitar algo:
Zer behar duzu?
Dirua behar dut
Paperak behar ditugu

Qu necesitas?
Necesito dinero
Necesitamos papeles

b) deber o tener que hacer algo:


Lan egin behar dut
Ogia erosi behar dugu
Zerbait egin behar duzu

Tengo que trabajar pan


Tenemos que comprar
Debes hacer algo

2.- El auxiliar es siempre transitivo, aunque la accin sea intransitiva:


Etxera joan behar dut
Gurekin etorri behar duzu
Hementxe egon beharko dugu

Debo irme a casa


Tienes que venir con nosotros
Tendremos que estar aqu

Sin embargo las formas impersonales se expresan con intransitivos:


Zer egin behar da?
Botilak ekarri behar dira

Qu hay que hacer?


Hay que traer las botellas

3.- Formas que se utilizan en orain aldia:


a) Para el presente utilizamos la forma behar:
Giltza behar dut
Ez dut giltzarik behar

Necesito la llave
No necesito llave

Bazkaria ordaindu behar dugu


Ez dugu ezer ordaindu behar

Tenemos que pagar la comida


No tenemos que pagar nada

b) Para el futuro se usan las formas beharko o behar izango:


Giltza beharko (behar izango) dut
Ez dut giltzarik behar izango

Necesitar la llave
No necesitar llave

Bazkaria ordaindu beharko dugu


Ez dugu ezer ordaindu behar izango

Tendremos que pagar la comida


No tendremos que pagar nada

c) Para el pretrito perfecto hay que emplear behar izan:


Giltza behar izan dugu
Ez dugu giltzarik behar izan

Hemos necesitado la llave


No hemos necesitado llave

Bazkaria ordaindu behar izan dugu


Ez dugu ezer ordaindu behar izan

Hemos tenido que pagar la comida


No hemos tenido que pagar nada

d) Para el presente habitual hay que emplear behar izaten:


Giltza behar izaten dut
Ez dut giltzarik behar izaten

Suelo necesitar la llave


No suelo necesitar llave

Bazkaria ordaindu behar izaten dugu


Ez dugu ezer ordaindu behar izaten

Solemos tener que pagar la comida


No solemos tener que pagar nada

4.- Formas que se utilizan en lehen aldian :


a) Para el pretrito imperfecto utilizamos la forma behar:
Giltza behar nuen
Ez nuen giltzarik behar

Necesitaba la llave
No necesitaba llave

Bazkaria ordaindu behar genuen


Ez genuen ezer ordaindu behar

Tenamos que pagar la comida


No tenamos que pagar nada

b) Para el pretrito perfecto simple hay que emplear behar izan:


Giltza behar izan genuen
Ez genuen giltzarik behar izan

Necesitamos la llave
No necesitamos llave

Bazkaria ordaindu behar izan genuen


Ez genuen ezer ordaindu behar izan

Tuvimos que pagar la comida


No tuvimos que pagar nada

c) Para el pasado habitual hay que emplear behar izaten:


Giltza behar izaten nuen
Ez nuen giltzarik behar izaten

Sola necesitar la llave


No sola necesitar llave

Bazkaria ordaindu behar izaten genuen Solamos tener que pagar la comida
Ez genuen ezer ordaindu behar izaten No solamos tener que pagar nada

A-77c Egin
1.- Recuerda que el elemento clave de una oracin debe ir inmediatamente antes
del verbo. Esta regla es slo para las oraciones afirmativas y posteriormente
tendremos que matizarla.
a) Neska etxean sartu da orain.
b) Orain, neska sartu da etxean.
c) Neska, orain sartu da etxean.
P En la frase... a) decimos que es en casa donde ha entrado la chica.
b) decimos que es la chica quien ha entrado en casa.
c) decimos que es ahora cuando ha entrado la chica.

2.- Si lo que deseamos resaltar es la propia accin del verbo hemos de incluir
egin en la perfrasis:
Neska, sartu egin da etxean.

(Lo que ha hecho la chica ha sido entrar en casa).


P Otros ejemplos:
S Zer gertatu zaio Mikeli?
S Erori egin da.

S Qu le ha ocurrido a Mikel?
S Se ha cado ( Caerse ha hecho )

S Kepa etxean al da?


S Ez, joan egin da.

S Kepa est en casa?


S No, se ha marchado.

S Zer du haurrak?
S Jo egin dute.

S Qu tiene el nio?
S Le han pegado.

S Zer egin duzu autoarekin?


S Saldu egin dut.

S Qu has hecho con el coche?


S Lo he vendido.

P Lo importante de estas respuestas son las acciones


erori (caerse), joan (irse), jo (pegar) y saldu (vender).

A-81 Nor-Nori_Lehen aldia


NORI? (A quin?)

NORTZUEI? (A quines?)

Izen arruntak:
Singularrean
Ume
+ ari =
Mutil
+ ari =
Nesk(a) + ari =

Pluralean
+ ei =
+ ei =
+ ei =

umeari
mutilari
neskari

umeei
mutilei
nesk(a)ei

(al nio / a los nios)


(al chico / a los chicos)
(a la chica / a las chicas)

Izen bereziak:
Bokalez amaituta
Bego
+ ri
Andoni + ri

Kontsonantez amaituta

= Begori
= Andoniri

Mikel
Miren

Izenordainak
Ni
Zu

Niri
Zuri

Gu
Guri
Zuek Zuei

+ i
+ i

= Mikeli
= Mireni

Erakusleak:
(A m)
(A ti)

Hau
Hori
Hura

Honi
Horri
Hari

(A este, esta, esto)


(A ese, esa, eso)
(A aquel, aquella, aquello)

(A nosotros)
(A vosotros)

Hauek
Horiek
Haiek

Hauei
Horiei
Haiei

(A estos, estas)
(A esos, esas)
(A aquellos, aquellas)

Aditza:
Gauza

Niri
Zuri
Hari

ERORI
ERRE
AHAZTU

Guri HELDU
Zuei BUKATU
Haiei GUSTATU

bat

batzuk

zitzaidan
zitzaizun
zitzaion

zitzaizkidan
zitzaizkizun
zitzaizkion

zitzaigun zitzaizkigun
zitzaizuen zitzaizkizuen
zitzaien
zitzaizkien

(Se me cay)
(Se te quem)
(Se le olvid)
(Nos lleg)
(Se os termin)
(Les gust)

A-91a Agintera
1) La forma ms sencilla de hacer imperativos en euskera es el recurso a los participios:
Etorri hona!
Alde hortik!
Ikusi!
Hartu hori, mesedez!
Esan egia!

Ven aqu!
Fuera de ah!, Vete de ah!
Mira! (Ve!)
Coge eso, por favor!
Di la verdad!

2) Tambin las segundas personas de los verbos sintticos se utilizan como imperativos:
Zoaz etxera!
Zaude lasai!
Zatozte bazkaltzera!
Zabiltza azkar!

Vete a casa!
Estate tranquilo!
Venid a comer!
Anda rpido!

3) Las formas auxiliares de los imperativos perifrsticos son las siguientes:


Aux. intransitivo (NOR)

Aux. transitivo (NORK)


Obj. sing.

Obj. plu.

zu

ZAITEZ

zuk

EZAZU

ITZAZU

zuek

ZAITEZTE

zuek

EZAZUE

ITZAZUE

Ejemplos:
Eser zaitez!
Ez zaitezte haserretu!
Entzun ezazu!
Barka ezazue!
Irakur itzazu egunkariak!
Jan itzazue sagarrak!

Sintate!
No os enfadis!
Escucha!
Perdonad!
Lee los peridicos!
Comed las manzanas!

En las formas imperativas es muy frecuente la supresin de las terminaciones


-i y -tu de ciertos verbos:
barka(tu) ezazu!
irakur(ri) ezazu!
ikus(i) ezazu!
ager(tu) zaitez!
etab.

Perdona!
Lee!
Mira!, Ve!
Aparece!
etc.

A-91b Agintera
1) Cuando transmitimos una orden dada por otro, utilizamos una oracin imperativa
subordinada (Zehar agindua).
2) La forma ms sencilla de hacerlo en euskara es usando la terminacin -t(z)eko.
Osabak: Etorri berehala!
Osabak berehala etortzeko esan du.
(El to ha dicho que vengas [venga, vengamos] enseguida)
Nik: Hartu hori!
Hori hartzeko esan dut.
(He dicho que cojas eso)
Izebak: Sar zaitez!
Izebak sartzeko eskatu du.
(La ta ha pedido que entre)
Amak: Esan ezazue egia!
Amak egia esateko eskatu du.
(La madre ha pedido que digamos la verdad)
Aitak: Zoaz etxera!
Aitak etxera joateko agindu du.
(El padre ha ordenado que vaya a casa)
4) Como puedes observar en los ejemplos anteriores, normalmente colocamos la
forma -t(z)eko inmediatamente delante del verbo principal (esan, eskatu,
agindu,...).
5) Esta forma impersonal puede crear confusiones. Por eso, se le puede aadir un
pronombre personal para concretar la orden o el deseo.
Osabak: Mikel, etor zaitez berehala!
Mikel, osabak zu berehala etortzeko esan du.
(El to ha dicho que vengas enseguida)
Osabak: Jon eta Mikel, etor zaitezte berehala!
Mikel, osabak gu berehala joateko esan du.
(El to ha dicho que vayamos enseguida)
Nik: Mikel, hartu hori!
Mikel, zu hori hartzeko esan dut.

(Mikel, he dicho que cojas eso)


Nik: Har ezazue hori!
Zuek hori hartzeko esan dut.
(He dicho que cojis eso)

6) He aqu, en orden alfabtico, una serie de verbos conocidos:


a) Subordinados en -tzeko.
barkatu
beldurtu
bilatu
bildu
bukatu
deitu
ekarri
eseri
etorri
garbitu
hartu
haserretu
hil
ibili
ireki
jaiki
jaso
jo
kendu
lagundu
lotu
mugitu
sartu
ukitu

barkatzeko
beldurtzeko
bilatzeko
biltzeko
bukatzeko
deitzeko
ekartzeko
esertzeko
etortzeko
garbitzeko
hartzeko
haserretzeko
hiltzeko
ibiltzeko
irekitzeko
jaikitzeko
jasotzeko
jotzeko
kentzeko
laguntzeko
lotzeko
mugitzeko
sartzeko
ukitzeko

(perdonar)
(asustar)
(buscar)
(recoger, juntar)
(terminar, acabar)
(llamar)
(traer)
(sentarse)
(venir)
(limpiar)
(coger, tomar)
(enfadarse)
(matar, morir)
(andar)
(abrir)
(levantarse)
(recoger, levantar)
(pegar)
(quitar)
(ayudar)
(atar)
(moverse)
(entrar, meter)
(tocar)

b) Subordinados en -teko. (Participios en -n, -si, -xi, -zi, -tsi, -txi, -tzi, -ztu)
ahaztu
egin
egon
eman
entzun
erakutsi
eraman
erantzun
esan
hasi
itxaron
itxi
itxoin
jaitsi
jan
jantzi
joan
piztu
utzi

ahazteko
egiteko
egoteko
emateko
entzuteko
erakusteko
eramateko
erantzuteko
esateko
hasteko
itxaroteko
ixteko
itxoiteko
jaisteko
jateko
janzteko
joateko
pizteko
uzteko

(olvidar)
(hacer)
(estar)
(dar)
(or, escuchar)
(mostrar, ensear)
(llevar)
(contestar, responder)
(decir)
(empezar, comenzar)
(esperar)
(cerrar)
(aguardar, esperar)
(bajar)
(comer)
(vestirse)
(ir)
(encender)
(dejar)