Está en la página 1de 120

CURRICULUM ANIZTASUNEKO

2. MAILARAKO
UNITATE DIDAKTIKOA

Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2 mailarako unitate didaktikoa.

AURKIBIDEA

1. JUSTIFIKAZIOA

2. UNITATEAREN HELBURUAK

3. EDUKIAK

4. EDUKIEN ANTOLAMENDUA

5. SEKUENTZIA DIDAKTIKOAK

5.1. Historia- eta gizarte-testuingurua

5.2. Arte- eta kultura-testuingurua

5.3. Txostena prestatzea

6. ORIENTAZIO DIDAKTIKOAK

7. ANIZTASUNAREN TRATAMENDUA

8. EBALUAZIOA

2 Ana Basterra, Berritzegune de Leioa


Adela Fernández, Berritzegune de Getxo
Marimar Pérez y Maribi Apraiz, Berritzegune de Abando
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2 mailarako unitate didaktikoa.

1. JUSTIFIKAZIOA

CAko 2. mailako programazioa osatzeko prestatuko diren hiru unitate


didaktikoetan lehena da hau. 1. mailari dagokion programazioa prestatu ondoren,
heldu da garaia adina edo egoera akademikoa dela eta Curriculum Aniztasunean
bigarren urtea ematen duten ikasleen beharrei arreta egiteko.

Lehen mailarako programazioak ere hartzen ditu hiru unitate didaktiko ( Gizarte-
eta kultura-aniztasuna; Hiria historian zehar eta XXI. mendeko erronkak), eta
gaurkotasuna, hurbiltasun geografikoa eta antzekoak direla eta ikasletik gertu
dauden gizarte-errealitateak aztertzea hartzen du ardatz. Era berean, honako
hauek azpimarratzen dira: aztertutako gizarte-errealitateak ulertu eta azaltzeko
oinarrizko testu-motak lantzean.

Bigarren mailan, berriz, aldatu egiten da unitateak antolatzeko ardatza, eta


hurbilago dagoenetik abiatu ordez, iragana aztertzea hobetsi da. Ardatz
kronologikoa abiapuntutzat hartuta, gaur egungo mundua ulertzeko funtsezko
etapa historikoak lantzeari ekingo zaio. Horrela, unitate bakoitzaren barruan,
halako denbora-ebaki bat egiten da (etapa historikoen ohiko banaketa beti
errespetatzen ez badu ere), eta dagokion aldiko manifestazio historiko, sozial eta
kulturalak aztertzen dira.

Lehenengo unitate honek, “Ortzemugak zabaltzen” izenekoak, XVI. eta XVII.


mendeak aztertzeari ekingo dio. Tentuz eta arretaz aukeratutako jardueren
bitartez, ikasleek hausnarketa egitea nahi da, gaur bizi duten mundua eratuz joan
diren eraldaketa handien sorrerari buruz.

Berebiziko interesa du ikasleek osotasuntzat ulertu dezatela bilakaera historikoa,


eta horren osagai guztiak (sozialak, literarioak, artistikoak, erlijiosoak,
politikoak…) elkarrekin lotuta daudela, eta elkarri eragiten diotela. Horrela,
unitate bakoitza amaitzean, ikasleek aldi bakoitzaren funtsezko ezaugarriei
buruzko ikuspegi globala lortzea nahi da.

3 Ana Basterra, Berritzegune de Leioa


Adela Fernández, Berritzegune de Getxo
Marimar Pérez y Maribi Apraiz, Berritzegune de Abando
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2 mailarako unitate didaktikoa.

2. UNITATEAREN HELBURUAK

2.1. Esparruaren helburu orokorrekiko erlazioa

• Ahozko eta idatzizko mezuak ulertzea, beren ezaugarriak komunikazio-


egoera ezberdinetan antzemanez eta erabilitako hizkuntza-mekanismoei
buruz hausnartuz.
• Ahoz zein idatziz koherentziaz eta zuzentasunez adieraztea, komunikazio-
egoera desberdinei dagozkien baliabideak behar bezala eta autonomiaz
erabiltzea.
• Literatura-testuen irakurketa kultura-aberaskuntzarako eta bakoitzaren
gozamenerako bitarteko gisa ulertzea.
• Hizkuntza, ikasketa berriak eskuratzeko, errealitatea ulertu eta ikuspegi
kritiko batetik aztertzeko, pentsamendua egituratu eta garatzeko, eta
norberaren jarduera arautzeko tresna gisa erabiltzea.
• Gizarteen funtzionamenduaren ezaugarri diren mekanismo-, balio- eta
sinesmen-aniztasuna ulertzea.
• Gure gizartearen izaera eleanitza eta kultura-aniztasuna —literatura-
agerpenetan batez ere— herrien eta gizabanakoen aberastasun gisa
baloratzea, estereotipoak gaindituz, eta beste kulturekiko interes,
tolerantzia eta errespetuzko jarrera erakutsiz.
• Kultura- eta natura-ondarea egoera sozial eta historiko baten adierazpide
eta erakusgarri gisa baloratzea, eta eredu adierazgarrienetako batzuk
interpretatzea: eskultura, pintura, literatura…
• Ikerlan errazak burutzea, bakarka zein taldeka, ikerketen oinarrizko
teknikak eta prozedurak erabiliz eta eztabaidak egitea jarrera eraikitzaile,
kritiko eta tolerantziazko batetik, bakoitzak bere iritzi eta proposamenak
arrazoituz eta ikuspegi-aniztasuna onetsiz.
• Hainbat iturri abiapuntutzat hartuta, ahozko zein ikono, estatistika,
kartografia... bidezko informazioa lortu eta interpretatzea. Informazio hori
modu autonomoan landu, dituen mezuekiko jarrera kritikoak azalduz, eta era
antolatuan eta ulertzeko moduan komunikatzea.
• Gertakari politiko, ekonomiko, sozial eta kulturalen artean gertatzen diren
elkarrekintzak identifikatu eta aztertzea. Halaber, gizabanakoek, gizon-
emakumeek, gizartean duten egitekoa zein den ere bai, gizarte horiek
etorkizunean luzatzen diren aldaketa-prozesu luze eta korapilatsuen
emaitza direla ulertuz.

4 Ana Basterra, Berritzegune de Leioa


Adela Fernández, Berritzegune de Getxo
Marimar Pérez y Maribi Apraiz, Berritzegune de Abando
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2 mailarako unitate didaktikoa.

2.2. Helburu didaktikoak

 Ahozko eta idatzizko testuak ulertzea, alor akademikoko azalpen-testuak


batez ere.
 Ideia nagusiak eta bigarren mailakoak bereiztea testu akademiko batean,
proposatu diren helburuei dagokien informazioa aukeratuz.
 Literatura-testuak irakurri eta ulertzea, horien berariazko ezaugarri
batzuen gaineko hausnarketa eginez.
 Ahozko zein idatzizko testuak sortzea, narrazio-, azalpen- eta argudio-
motakoak, testu-mota bakoitzak ezaugarri dituen testu- eta hizkuntza-
baliabideak erabilita.
 Talde-lanean, ahozko hizkuntza erabiltzea bakoitzaren jarduera
erregulatzeko tresna gisa.
 Lan- eta ikasketa-ohitura autonomoak garatzea.
 Landutako garaia hainbat ikuspuntutatik (soziala, ekonomikoa, zientifikoa,
politikoa…) aztertzea.
 Gizarteen funtzionamenduak ezaugarri duen mekanismo-aniztasuna
ulertzea.
 XVI. eta XVII. mendeetako ezaugarri nagusiak (politikoak, kulturala<,
erlijiosoak…) ezagutzea
 Informazio-bilaketak egitea, ohiko euskarriak zein teknologia berriak
erabilita, lortutako informazioa egoki laburbilduz.
 Landutako alderdi guztiak laburbildu eta aztertuko dituen txostena idaztea,
arakatzeko oinarrizko teknika eta prozedurak erabiliz.

5 Ana Basterra, Berritzegune de Leioa


Adela Fernández, Berritzegune de Getxo
Marimar Pérez y Maribi Apraiz, Berritzegune de Abando
3. EDUKIAK

PROZEDURAZKO EDUKIAK JARRERAZKO EDUKIAK  KONTZEPTUZKO EDUKIAK


 Zenbait informazio-iturriz baliatzea: hiztegiak, irakurtzeko  Komunikazio-trukaketa  Literatura-hizkuntza
liburuak, entziklopediak, Internet, eta abar. arautzen duten arauak  Errenazimentuaren eta Barrokoaren
 Ikaslearen interesetatik gertu dauden XVI. eta XVII. mendeetako aintzat hartu eta ezaugarriak.
literatura-testuen irakurketa. errespetatzea.  XVI. eta XVII. mendeetako egileak:
 Ikaslearen interesetatik gertu dauden XVI. eta XVII. mendeetako  Informazio jakin bat o El Lazarillo (Itsumutila)
literatura-testuak iruzkintzea. lortzeko iturrien erabilpen o Kixotea
 Esparruan erabilitako testuei hainbat teknika aplikatzea: egokia balioestea.
azpimarratzea, ideiak orri-ertzetan idaztea, eskemak, taulak, o Etxepare
 Literatura positiboki o Axular
kontzeptuzko mapak, ulermenezko irakurketa,... baloratzea, kultura-
 Testuen ulermen eta azterketa: ideia nagusiak eta bigarren mailako adierazpenerako eta  Egunkaria
ideiak kokatzea, gaia ezagutzea, egituratzen duten zatiak. bakoitzaren  Egitura konparatiboa duten testuak
 Dagokion komunikazio-egoerari egokitzen zaizkion testu idatziak aberastasunerako tresna  Laburpena
sortzea —edukia aldez aurretik antolatu ondoren gidoi, eskema gisa.  Murala
eta abarren bidez—, idazkien zuzentasun, koherentzia eta  Eztabaida
 Iraganak egungo
aurkezpenari dagokien araudia errespetatuz.
gizartearen ezaugarriak  Eraldaketa politiko, ekonomiko, tekniko,
 Esparruari dagozkien gaiei buruzko eztabaidak egitea, aurretiaz
egin beharrekoak erabakiz (informaziorako materialak hautatu, ulertzeko duen garrantziaz kultural eta sozialak XVI. eta XVII.
bilatu eta erabiltzea) eta arau soziokomunikatiboak (esku hartzeko jabetzea. mendeetako gizartean:
txanda, azalpen argia eta laburra, eta abar) errespetatuz o Humanismoa eta pentsamoldearen
 Burututako testuen berrikuste-prozesuak (zirriborroak, eskemak, aldaketa
plangintzak, etab.) o Aurkikuntza handiak
 Ingurune hurbilean arazo ekonomiko eta sozialak identifikatzea. o Erlijio-gatazkak
 Eskala ezberdinetako plano eta mapak irakurri eta interpretatzea, o Asmakariak
eta tokiak eta gertakariak plano-mapetan kokatzea. o Monarkia absolutuak
 Grafiko, diagrama zenbaki-taulak... irakurri eta interpretatzea eta  Artea XVI. eta XVII. mendeetan
horietan oinarrituta, estatistikako taulak eta oinarrizko agiriak
egitea.
 Arazo soziopolitiko, kultural, ekonomiko edo antzekoren bat
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

mugatzea, hainbat alternatiba proposatuz.


 Bilakaera eta aldaketa historikoen prozesuen identifikazio,
azterketa eta alderaketa.
 Zenbait faktoreren arteko erlazioa identifikatzea XVI. eta XVII.
mendeetako gizartean
 Denboran zehar egungo gizartea taxutu duten faktoreen
identifikazioa eta azterketa.
 Landutako alderdi historiko eta sozial guztiei buruzko laburpenak
edo ikerketa errazak egitea.
 Egungo gertakari esanguratsuen azterketa, aurrekari historikoak
eta egun baldintzatzen dituzten baldintzak ikertuz.
 Ondorioen aurkezpena ahoz, idatziz edota bestelako komunikazio-
bideen bitartez.

7 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
4. EDUKIEN ANTOLAMENDUA

XVI. eta XVII. mendeetan gertatu ziren aldaketa handien inguruko lan-
proiektu bat bezala egituratzen da unitate didaktikoa. Ildo horretatik, iragan den,
baina, era berean, egungo errealitatearen oinarrian dagoelako, nahitaez ezagutu
behar den mundu bateko ezaugarrietarako lehen hurbilketa egingo dute ikasleek.

Bigarren kurtsoko materialak aprobetxatu egiten ditu lehen kurtsoan


egindako ikasketak; hori dela eta, oraingo honetan ez dugu testu-mota bakarra
hartu ardatz gisa; aitzitik, ikasleek, landutako gizarte-edukiak nolakoak diren,
hainbat testu-generotara hurbilduko dira. Hartara, unitate honetan, honako hauek
landuko dituzte: murala, konparazio-testua, Power Point aurkezpena, berria eta
txostena. Unitate honetan, beraz, ardatz kronologikoa izango da Gizarte
Zientzietatik ekarritako edukiak eta hizkuntza-edukiak batuko dituen ardatza.

Unitatea hiru lan-sekuentziatan banatzen da, eta hurrengo irizpidearen


arabera antolatzen dira horiek: alderdi historikoak eta sozialak landuko dira lehen
sekuentzian; alderdi kulturalak, bigarrenean; eta ikasitakoaren sintesia egingo da
hirugarrenean. Lehen eta bigarren sekuentziak modu independentean landu
daitezke, bereizita; izan ere, bere zentzua du bakoitzak, eta lan-proiektu
errazagoa da, azken produktu eta guzti. Dena den, hiru sekuentziak batera
lantzean ikusten da hobeto beren zentzu globala.

Lehen sekuentzia, “Historia- eta gizarte-testuingurua” deritzona, lehen


hurbilketa da, XVI . eta XVII. mendeetan gertaturiko aldaketa handiei begira.
Sekuentziaren azken produktu gisa, ikasleek Power Point aurkezpen bat egin
beharko dute, landutako alderdi guztiak laburbiltzeko edo.

Bigarren sekuentziak, “Kultura-testuingurua” izenekoak, XVI. eta XVII.


mendeetako arte-mugimenduetan sakondu nahi du, pintura eta literatura
azpimarratuz. Oraingo honetan, Kixotearen pasarteetako batean oinarritutako
berri bat idaztea izango da azken emaitza.

Hirugarren sekuentziari, azkenik, “ Txostena prestatzea” deituko diogu, eta


badu sintesi edo laburpen zentzua, ikasleek, taldetan banatuta, txosten bat
prestatu beharko dutelako, unitatean landutako gairik garrantzitsuenak jasotzeko.
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

5. JARDUERAK
5.1.: Historia- eta gizarte-testuingurua

Aurreko jarduera: Proiektuaren aurkezpena eta negoziazioa, proiektuaren


ezaugarriak azaltzeko ikasleei.
1. jarduera: Ikasleek aurretik dituzten ezagupenetara hurbiltzea, Erdi Aroaren eta
Aro Modernoaren arteko aldeak markatzeko. Egia/gezurra erantzunak dituen
galdera-sorta.
2. jarduera: Ikasleek aurretik dituzten ezagupenetara hurbiltzea, Erdi Aroaren eta
Aro Modernoaren arteko aldeak markatzeko. Argazkiak, koadroak, grafikoak...
batekin ala bestearekin zerikusia dutenak sailkatzeko.
3. jarduera: Mural bat egitea, beste bi jardueren sintesi gisa, eta bi aroen arteko
lehen bereizketa egin ahal izateko.
4. jarduera: Ulerpen-jarduera, Humanismoaren ezaugarri orokorrenak ezagutze
aldera. Erasmoren testu bat iruzkintzea.
5. jarduera: Ezagutzen eta asmakarien mundua hedatzeko edo. Asmakariei
buruzko testu laburrak irakurri eta ulertzea. Munduak denboran zehar izan
dituen irudikapen edo errepresentazioak bilatzea.
6. jarduera: Sormen-jarduera. Garaiko modari buruzko informazioa bilatu, eta
konparazio-testua idaztea, egungo garaia eta Aro Modernoa alderatuz.
7. jarduera: Geografia-aurkikuntzei buruzko jarduera. Kolonen bidaietako ibilbideak
jasoko dituzten mapak egitea. Aurkikuntzen arrazoiak eta ondorioak aztertzea.
8. jarduera: Konkistek herri indigenetan izan zituzten ondorioei buruzko jarduera.
Amazoniako herrien egoerari buruzko informazioa bilatzea. Kolonen
egunkariaren zati bat irakurri, eta egunkaria idatzi “…ren erara”.
9. jarduera: “1492” filma ikusi, eta horri buruzko galdera-sorta betetzea. Ahozko
iruzkina taldean.
10. jarduera: Garai hartako erlijio-alderdiak. “Lutero” filma ikusi.
11. jarduera: Monarkia absolutuak. Informazio-testu txiki bat irakurtzea. Interneteko
FLASH jarduera bat lantzea. Espainia, Frantzia eta Ingalaterrako monarka
absolutuen eskema egitea.
12. jarduera: Sekuentzia edo segida ixtea, muralak eginez. Aztertutako alderdi
bakoitza jasoko dute, garai historiko horretan gertatu zenaren ikuspegi orokorra
eduki ahal izateko.

10 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

AURREKO JARDUERA

Garenak gara, eta gure bizimodua dugu: normala; ezta?. Baina, pentsatu al
duzue inoiz guk daukaguna aurreko belaunaldiei zor diegula, pentsatzen,
aurkitzen, asmatzen… ahalegindu zirelako?
Ondoren agertzen diren argazkiak dira horren erakusgarri txiki bat:

Ondo begiratu argazkiei, eta klasean eztabaidatu zein garrantzizkoa den


gure gizartea aurreko mendeen zordun dela jakitea.
Honako galdera hauek erabili ditzakezue eztabaidari ekiteko:
Nondik dator txokolatea?
Nork asmatu zituen bizikletak?
Nori buruz ari da Ozeko aztia?
Zer mendetan aurkitu zuten Amerika?

11 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Orain, post-it batean idatzi aurkikuntza horiei eta beste batzuei buruz
duzuen iritzia. Arbelean itsatsiko ditugu, eta ondorioak aterako ditugu,
irakaslearen laguntzarekin.

XVI. eta XVII. mendeak, Aro Modernoa, aztertuko ditugu


unitate honetan; izan ere, garrantzi berezia izan zuen gaur
egungo gizartearen garapenean, ideiak, asmakariak eta
aurkikuntzak ekarri zituelako, pertsonen eta bizi dugun
gizartearen bilakaera markatu dutenak.
Honako hau nahi dugu: historia, literatura, artea… ez direla izan
(eta gaur egun ere ez direla) atal bereziak, eskuliburuetan eta
testuliburuetan, batzuetan, hala ikasten ditugun arren. Diziplina
edo alor horiek guztiak bateratsu dabiltza, eta gizakiaren isla
dira. Hala erakutsi nahi dizuegu, behintzat.
Lan-proiektu honen amaieran, txosten bat egingo duzue, ikasi
duzuena agerian uzteko, eta beste ikaskide batzuekin partekatu
ahal izateko

12 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

1. JARDUERA: ERDI AROA

Landu beharreko gai Aro Modernoa den arren, ezinezkoa da aro hori ulertzea
aurreko etapa, Erdi Aroa, ezagutu gabe. Beraz, Erdi Aroko hainbat gauza
gogoratzen ote dituzuen egiaztatuko dugu.
Erdi Aroari buruzko zenbait esaldi aurkituko dituzue ondoren. Baieztapen horiek
egia ala gezurra diren adierazi.

EGIA GEZURRA
 Erdi Aroa hamar mendeko aldia da, V. mendetik
(Erromatar Inperioaren erorialdia) XV. mendera
artekoa (Konstantinopla hartu zutenekoa, edo
Amerika aurkitu zutenekoa)
 Gizarte-taldeak gizarte-klasetan biltzen dira
 Herritar gehienak herrietan bizi dira eta
analfabetoak dira
 Industria da oinarri ekonomikoa
 Nekazariek, lurretarako eskubidea (mantsoak)
izango badute, fideltasunaren eta laguntzaren
zina egin behar diote jaun edo ugazabari, eta
jaunak babesa ematen die
 Nekazariek ez diete zergarik ordaindu behar
jaunari eta Elizari
 Elizak eragin txikia du herritarrengan, eta ez du
parterik hartzen garai horretako kulturan
 Berant Erdi Aroan (XIII. mendean hasi zen)
hiriak eta burgesia (gizarte-talde gisa) garrantzia
hartzen hasi ziren
 Nekazaritzarekin zerikusirik ez duten jardueretan
ari dira burgesak
 Arte Erromanikoa hirian sortu zen
 Arte Gotikoa landa-ingurunean sortu zen
 Gosea, izurria eta gerra Erdi Aroko mendeetan
errepikatzen diren hiru elementu dira
 Cervantes XIII. mendean bizi zen
 Klerezia-poesia (Mester de Clerecía) mugimendu
literario bat zen, eta juglare edo koblakariek
idazten zuten horretan.
 Erdi Aroko obra da Mio Cid

13 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

2. JARDUERA: ERDI AROA ETA ARO MODERNOA

Irudi eta paragrafoak aurkeztuko dizkizugu ondoren, nahasita: batzuk Erdi Aroari
dagozkio, eta beste batzuk, aldiz, Aro Modernoari. Irudi-paragrafoak bereizi
behar dituzue, aro batean ala bestean sartuz. Ondoren, paragrafoak irudiekin
erlazionatzen saiatu.

14 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

15 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

16 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

17 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

18 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

PARAGRAFOAK

1) Aro Modernoan, aurrerapen handia ekarri zuen inprentak edo moldiztegiak,


eskuizkribuekin konparatuz gero, denbora gutxiagoan kopia gehiago egiteko
aukera ematen zuelako. Kultura, era berean, pertsona gehiagorengana iritsi
zitekeen, liburuak merkeagoak zirelako. Herritar gehienak, hala ere,
analfabetoak ziren.

2) Erdi Aroan, herritar gehienak nekazariak ziren. Laborariek jaunaren lurrak


lantzen zituzten, soldatarik gabe, eta gainera, uzten zati bat ordaindu
behar izaten zioten ugazabari. Jaunak babestu egiten zituen, ordainetan.

3) Aro Modernoan zientzialari, asmatzaile eta giza-anatomiaren ikertzaile


ospetsuak izan ziren.

4) Erdi Aroan, biztanleriaren gutxiengoa zen noblezia, baina aberatsak ziren,


lur asko baitzuten, eta nekazariek hutsaren truk lantzen zituzten, eta
gainera, uzten zati bat ere jasotzen zuen nobleziak.

5) Aro Modernoan bi arte-agerpen edo –adierazpen nagusi daude:


Errenazimentua eta Barrokoa.

6) Aro Modernoa geografia-aurkikuntza handien garaia da: portugaldarrek eta


gaztelauek lur berriak aurkitu zituzten.

7) Erdi Aroan, arteari dagokionez, Arte Erromanikoa landa-inguruneari lotuta


dago, eta Arte Gotikoa, geroagokoa, hiriari lotuta, eta gizarte-talde berri
bat, burgesia, garrantzia hartzen ari dela erakusten digu.

8) Aro Modernoan, herritar gehienek nekazari izaten jarraitzen bazuten ere,


burgesak eta merkatariak gizarte-talde indartsua izaten hasi ziren.

9) Erdi Aroan, erlijioa, superstizio edo sineskeria, eta infernuari beldurra


ziren nagusi. Ia dena zen bekatu.

10) Aro Modernoan, monarka autoritarioak zeuden Europan, eta horietako


batzuk, gero, monarka absolutu bihurtu ziren.

11) Erdi Aroan, pergaminoak idazten zituzten testuak fraideek. Lan astuna eta
nekeza zen, testuak eta marrazkiak eskuz egiten baitziren.

19 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

12) Errenazimentuan, Greziako eta Erromako antzinako kulturetara begira jarri


ziren. Pinturan, askotan, gai mitologikoak nagusitzen zaizkie gai erlijiosoei.

13) Erdi Aroan, jaun feudalak hain ziren boteretsuak, non erregearen figura,
askotan, apaingarri hutsa baitzen.

14) Erdi Aroan, botere ekonomiko handia zuen Elizak, lur asko baitzituen.
Elizaren barruan gainera, pertsona jakintsuak zeuden. Apaizek, elizetako
pintura eta eskulturaren bitartez, erlijioa erakusten zieten laborariei, ez
baitzekiten irakurtzen ez idazten.

20 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

3. JARDUERA: ...ETA MURALA EGINGO DUGU ORAIN

Mural bat egingo duzue, aurreko jardueran ordenatu dituzuen irudi eta testuekin,
eta gelan jarriko duzue. Zalantzarik izanez gero, muralari begiratu. Azken
jardueran osatuko duzue mural hori, gainera, hurrengo jardueretan jasoko duzuen
informazioarekin.

PROZEDURA
 Kartulinak erabili, gelan erakusteko murala izango da eta.

 Eskema bat egin ezazue aldez aurretik, muralean erakutsiko dituzuen


alderdiekin.

 Aurreko jardueran jasotako informazio idatzia eta grafikoa aukeratu.

 Testuaren zirriborroa idatzi.


 Informazio idatzia informazio grafikoarekin lotu.
 Murala egin

21 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

4. JARDUERA: PERTSONEN PENTSAMOLDEA ALDATUZ DOA

Bakarka irakurriko dituzuen bi testu aurkezten dizkizuegu. Oso garrantzizkoa da


ulertzeko irakurketa egitea, ondoren adierazten diren jarraibideen arabera

PROZEDURA

 Astiro irakurri testuak, poliki. Hitzen bat ulertzen ez baduzu, hiztegian


begiratu. Testuari egokitzen zaion esanahia bilatu.
 Azpimarratu testu bakoitzaren ideia nagusiak. Testu bakoitzaren ertzean,
paragrafo bakoitzaren ideia nagusia adierazi, hitz batez edo esaldi labur
batez.

1. testua

PERTSONEN PENTSAMOLDEA ALDATUZ DOA: ERRENAZIMENTUA ETA


HUMANISMOA

XV. eta XVI. mendeetan, mugimendu kultural, zientifiko eta artistikoa garatu zen Europan:
Errenazimentua zeritzon, bere lehen adierazpenetan Greziako eta Erromako kultura
klasikoetako ereduak berreskuratzen ahalegindu zirelako. Erdi Aroko kulturan Jainkoa
jotzen baldin bazen ere unibertsoaren zentrotzat, Errenazimentuak gizakiaren kontzepzio
klasikoa berreskuratu zuen; alegia, gizakia zela gauza guztien neurria. Pertsonaren
banakotasunaren, duintasunaren eta askatasunaren aldarrikapen hori jakintzan zein
hezkuntzan agertu zen (Humanismoa).

Italia eta Herbehereak dira Errenazimentuaren eta Humanismoaren sorterriak. Aita santu,
printze, noble eta burgesek, euren boterea eta aberastasunak erakusteko irrikaz, lehian ari
ziren intelektual eta artistei mesede egin eta babesa emateko. Mezenas edo babesle horien
gerizan bultzatu ziren kultura- eta arte-adierazpen horiek, gizarte-talde gutxi batzuetara
bakarrik heltzen baziren ere, hiritar eta herritar gehienek ezjakintasunean jarraitu
baitzuten, mugimendu horretatik kanpo.
Jakintza Elizaren kulturaren alternatiba bihurtu nahi duten intelektualak dira humanistak,
eta beraz, berebiziko kezka dute hezkuntza berritzeko, honako balio hauek goraipatuz:
arrazoia, kritika eta ezagutza enpirikoa, hau da, behaketan eta esperientzian oinarritua,
gizakia eta Natura ezagutzeko bide gisa. Konfiantza handia dute gizabanakoarengan, haren
ahalegin eta gaitasunean, eta hezkuntzak herritarrei balio-sorta eman behar diela sinisten
dute, klasikoen irakurketaren eta jakintzaren bitartez. Humanismoak badu, era berean,
joera kristau bat, kristautasunaren jatorrizko iturburuetara itzultzea aldarrikatzen duena:
Erasmo Rotterdamgoa, apaiz holandarra, dugu aipagarrienetako bat joera horretan.
Alemania, Frantzia, Ingalaterra eta Espainiara hedatu zen Humanismoa.
Arteari dagokionez, artista asko nabarmendu zen garai horretan: Botticelli, Michelangelo
Buonarroti, Rafael, Durero, Greco. Leonardo da Vinci izan zen, hala ere, Errenazimentuko
espiritua ondoen adierazi edo islatu zuena, bere baitan bildu zituelako jakin-min zientifikoa
eta bere garairako oso aurreratuak zeuden makinak diseinatzeko grina.

22 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

2. testua
ERASMO ROTTERDAMGOA ETA HUMANISMOA

Erasmo Rotterdamgoaren erretratua, Holbein pintoreak (Errenazimentuko


erretratugilea) 1523an margotua: Louvreko museoan ikusi daiteke, eskuarki.

“Arrazoiak egiten du gizakia gizaki. Zuhaitzak eta basapiztiak hazi egiten badira,
gizakiak, zinez diotsuet, hezi egiten dira. Antzina basoetan bizi ziren haiek, behar eta
gurari natural hutsek gidatuak, legeen gobernurik gabe, eta komunitateetan antolatu
barik, gehiago ziren basapiztiak gizakiak baino. Izan ere, arrazoia, gizatasunaren
ezaugarria, soberan baitago sen hutsa nagusi denean. Gauza ukaezina da arrazoiaren bidez
filosofian eta kulturan hezi gabeko gizakia animalia baino izaki apalagoa dela. Hortik
ondorioztatu dezaket, beraz, bere seme-alabei egoki hezteko biderik ematen ez diena ez
dela ez gizaki ez gizakume. Naturak, semea edo alaba ematen dizuenean, kreatura gordin
eta eragabea aurkezten dizue, zilegi bekit esatea, eta zuek hezi behar duzue, benetako
gizaki bihurtuko bada. Heziketa horretan baldar jokatuz gero, animalia izango duzue
aurrerantzean ere; aldiz, zintzo eta zuhurtasunez jokatuz gero, Jainkoaren pareko bat
izango duzue, ia-ia”
Erasmo Rotterdamgoa: De pueris satatim ac liberter instituendis, 1529.

Testuak irakurri ondoren, irakurritakoaren laburpena egin, bikoteka.

PROZEDURA

Laburpenaren teknika
 Arretaz eta sakon irakurri testua, ideia nagusiak hartzen saiatuz.

 Ideia horiek bistaratu, honako teknika hauek erabilita


- Gako-hitzak identifikatu
- Oharrak
- Azpimarratu

 Azpimarratutako ideia nagusiak berriro idatzi, bata bestearen ondoren, idazkera


aldatuz hala behar izanez gero, lokailuak-eta jarriz, zentzua duen testu berria
sortzeko.

23 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

5. JARDUERA: ASMAKARI ETA EZAGUTZA BERRIAK

5.1. Eskuz idatzitako liburutik liburu inprimatura


Ondoren aurkezten dizkizuegun bi irudiak ikusi eta testua irakurri ondoren,
plantilla edo txantiloiak osatu behar dituzue, honako hauek adieraziz: erabilitako
teknika, garaia, eta teknika bakoitzaren abantailak eta eragozpenak.

3. testua

Gutenberg alemanaren asmakariak garaiko kultura eraldatu zuen, 1440. eta 1450.
urteen bitartean. Hainbat teknika baliatu zuen Gutenbergek, hala nola metalezko
letra mugikorrak. Orrialde oso bat osatu daiteke horiekin, tinta koipetsuz igurtzi,
eta prentsa baten bitartez hainbat kopia egin. Inprentari, dena den, ez zioten
harrera ona egin lehenengo urteetan. Kulturaren duintasunaren gainbehera zela
iritzi zioten batzuek; beste batzuek beldur ziren, idazki inmoralak edota herriak
iraultzara bultzatuko zutenak hedatuko zirela.

Ordura arteko liburu guztiak ardi- edo ahuntz-larruz egindako bolumenetan zeuden
idatzita, oso aproposa baitzen horretarako. Inprentarekin batera, papera sortu zen,
zapiak erabiliz egina. Izan ere, alkandora edo atorrak asko erabiltzen ziren
hirietan, eta ondorioz, zapi asko zegoen.

Arabiarrek asmatu zuten papera, txinatarrei ikasi baitzieten, horiek ere erabiltzen
baitzituzten landare-zuntzak.

Papergintza Europan zabaldu eta ugaritu ahala, liburuaren prezioa ere merkatu zen,
pergaminoa erabiltzen zuten eskuizkribuekin konparatuta.

Eragozpenak eragozpen, inprenta nagusitu zitzaion antzinako sistemari, eta gero


eta jende gehiago hasi zen liburuak irakurtzen, eta bibliofilo batzuek inprimatutako
liburuak baino ez zituzten onartzen euren liburutegietan.

Inprimaketaren mirariak gero eta zale gehiago bereganatuz joan zen jakinen zein

24 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

ezjakinen artean.

Biblia izan zen inprimatzen lehena, 1455ean atera baitzen moldiztegitik. Tirada
asko eta asko egin ziren denbora gutxian. 1500erako, ia Europa osoan zegoen
zabalduta moldiztegia. 1522an, Luther-ek zuzendutako Itun Berriak 100.000 aleko
tirada izan zuen.

Teknika:

Teknika: Garaia:

Garaia

Abantailak Eragozpenak Abantailak Eragozpenak

5.2. Leonardo da Vinci: artista, anatomian aditua eta asmatzailea

Ondoren agertzen den testua irakurri eta gero, Leonardo da Vincik egindako
marrazkiak erakusten dituzten irudiak behatuko dituzue. Bilatu zein mendetan egin
ziren, eta jarri ditugunen antzeko irudiak aurkitu, baita gai horiei buruzko gaur
egunekoak ere.
Plantilla edo txantiloiaren ereduari jarraiki, zuen koadernoetan egin beharko duzue
irudi bakoitzaren iruzkin txiki bat, aurkitu duzuen gaur eguneko irudi batekin
dituen diferentziak eta antzekotasunak aipatuz.

25 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

4. testua
Leonardo da Vinci izan zen Errenazimentuko espiritua ondoen adierazi edo islatu
zuena, bere baitan bildu zituelako jakin-min zientifikoa eta bere garairako oso
aurreratuak zeuden makinak diseinatzeko grina, bere helikoptero-zirriborroek,
anatomia-estudioek eta abarrek ondo erakusten dutenez.
Giza-anatomiazko azterketa osoak eta zehatzak egin zituen Leonardok, eta
bizkarrezurraren egiturari eta giharrei buruzko deskripzioak utzi zituen.
Artista honek, bere mugarik gabeko irudimenari esker, hainbat makina diseinatu
zituen, mende batzuk aurrerago hobetu zirenak, eta gaur egun hori gizakiari
baliagarri zaizkionak.
Honako hauek azpimarra daitezke haren berrikuntzen artean: aire-torlojua,
helikopteroaren teoriazko aurrekotzat jotakoa; planeagailua, motorrik gabeko
aireplanoa, aireak eutsita hegan egiten zuena; eraso-gurdia, egungo gerra-tankearen
aurrekaria.

DATU BILKETA

ASMAKARIA:

26 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Aro Modernoa Aro Garaikidea

Iruzkina:

5.3. Kartografiako aurrerapen handiak. Mercator-en proiekzioa

http://www.enciclopedia-gratuita.com/Images/m/mercator.png

Aro horretan jaio zen kartografia zientifikoa, lurra paralelo eta

27 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

meridianotan irudikatzean oinarritzen zena: distortsio eta guzti, munduaren


irudi zientifikoagoa ematen dute

Historian zehar, idazkera agertu baino lehen ere, gizakiak planoetan irudikatu izan
du ezagutzen duen lurra.
Ondoren agertzen diren Internet-helbideetan oinarrituta, deigarri edo
esanguratsu irizten diezuen hiru errepresentazio edo irudikapen kartografiko
aukeratuko dituzue, gutxienez. Zaharrenetik berrienera ordenatu behar duzue
aukeratutako kartografia. Era berean, proiekzio kartografiko nagusiak aipatu
behar dituzue, zer mendetakoak diren eta haien ezaugarriak adieraziz.

http://www.mardechile.cl/mares/Meducativo/index.php?module=pagemaster&PAGE_user_
op=view_page&PAGE_id=70&MMN_position=103:99:100
Proiekzio kartografikoak
http://www.uam.es/otros/fcmatematicas/Trabajos/Bartolome/FCMcarto.pdf Proiekzio
kartografikoak
http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761577953_4/Mapa.html “25 elementos
multimedia”ra jo
http://www.mgar.net/var/cartogra.htm
http://nti.educa.rcanaria.es/nereida/hitoscartografia.htm
http://www.dogstar.com/carto/Maps/Index.html#OldWorld

6. JARDUERA: MODA LEHEN ETA ORAIN


Jarraian agertzen diren Internet-helbideetan oinarri hartuta, idatzizko
informazioa eta informazio grafikoa bilatuko duzue, moda nolakoa zen Aro
Modernoan eta nolakoa den gaur.
Eredu-plantillak aurkezten dizkizuegu, informazioa biltzeko. Aro bakoitzerako
bana erabili beharko duzue, eta beste bat Aro Modernorako eta Aro
Garaikiderako.
Azalpen-testu konparatiboa landuko duzue bildutako informazioarekin.

Internet-helbideak:

 http://www.modahistoria.com/modahistoria/index.htm Italiara jo

 http://www.modahistoria.com/corteingles/index.htm

 http://www.venca.es/pv06/inihome.asp?cata=V1&idi=1&mar=2&pai=1

 http://www.mujeractual.com/moda/coleccion/index.html

 http://www.estilisimo.com/herramientas/estilografica/estilografica.html?id=77&num=29&idp=4

28 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Moda (dagokion aroa) Idatzizko informazioa

Moda (dagokion aroa) Informazio grafikoa

29 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

KONPARAZIO TESTUAK

KONPARAZIO EGITURA

Bi objektu, egoera, ideia edo dena delakoen


antzekotasunak edo diferentziak adierazten ditu
konparazio-egiturak.
Hasteko, sarrera-paragrafo bat jartzen da,
konparatu beharreko bi errealitateak aurkezteko.
Ondoren, konparaziorako alderdi konkretuak
aukeratuko dira.

5. testua
ERDI AROA ETA ERRENAZIMENTUA

Desberdintasun nabarmenak daude VIII. mendetik XIV. mendera arteko


Europaren eta XV. mendetik aurrera sortzen denaren artean, eta bi etapa
historiko bereizteko beta ematen digute: Erdi Aroa eta Errenazimentua.

Diferentzia horietako bat pentsamoldean datza. Erdi Aro osoan kasik,


monasterioetan bakarrik garatu zen kultura ia-ia, Elizaren tradizio eta
autoritatearen gidaritzapean; Errenazimentuan, aldiz, pentsamolde humanista
nagusitu zen, arrazoiaren eta gizabanakoaren garaipena, alegia; bakoitzaren
azterketa eta hausnarketatik eztabaidatu eta argudiatzen dira gauzak.

Beste alde batetik, Erdi Aroan ia ez zegoen estatu zentralik, jaun feudalen
botereak asko mugatzen zuelako erregeena. Errenazimentuan, hala ere, lehen
estatu modernoak sortu ziren. Estatu horietan, erregeek bakarrik zuten bere
esku armada sortu eta mantentzea, justizia-administrazioa edota zergak
biltzea.

Azkenik, merkataritza- eta ekonomia-jarduera oso mugatuak ziren Erdi Aroan.


Hala ere, XV. mendetik aurrera, merkataritza-bide berriak (Amerika, Ozeania,
Asia) aurkitu baitzituzten, nabarmen zabaldu ziren Europaren aukerak, eta
jarduera ekonomikoa biderkatu egin zen.

30 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

B) EDUKIAREN ESKEMA

Erdi Aroaren eta Errenazimentuaren arteko


desberdintasunak

ERDI AROA ERRENAZIMENTUA

Monasterioetan garatzen Pentsamolde humanista


da kultura garatzen da

Erregeek botere gutxi Estatuak garatzen dira


dute. Ez dago estaturik

Ekonomia eta Jarduera ekonomikoaren


merkataritza, garatu gabe gorakada

C) KONPARAZIO EGITUREN EREDUAK

SARRERA SARERRA

A1 eta B1 A1, A2 eta A3

A2 eta B2
B1, B2 eta B3

AA3 eta B3

ONDORIOA
ONDORIOA

Ezkerreko egiturari jarraitu dio oinarrizko testuak. Idatzi ezazu berriz


ere, baina antolatu itzazu datuak eskuineko egituraren arabera. Ariketa hori egin
ondoren, idatzi ezazue testua, bikoteka lan eginez.

31 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

AZALPEN TESTU KONPARATIBOA IDAZTEKO KONTROL ORRIA

 INFORMAZIOA BILATU AURREKO JARDUERAN


JASOTAKO DATUETAN
 IDEIA, EGOERA, OBJEKTU... BI EDO GEHIAGOREN ARTEKO
ANTZEKOTASUNAK ETA DESBERDINTASUNAK
MARKATZEKO INFORMAZIOA AUKERATU
 INFORMAZIOA ESKEMA BATEN LABURTU,
AUKERATUTAKO KONPARAZIO EGITURAREN ARABERA
(ikusi egiturak)
 TESTUA IDATZI, HONAKO HAUEK ERABILITA
o HIRUGARREN PERTSONA
o INDIKATIBOKO ORAINALDIA, LEHENALDI BURUTUA,
LEHENALDI BURUTUGABEA
o BEHARREZKO KONPARAZIOAK EGITEKO LOKAILU
EGOKIAK (ikusi koadroa)

32 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

7. JARDUERA. MUNDUA ZABALTZEN: AURKIKUNTZA


GEOGRAFIKOAK.

7.1. Aurkikuntza handiak

Ondoren dituzuen testu eta irudien bitartez, aurkikuntza geografiko nagusien


berri izango duzue. Ozenki irakurri behar duzue informazio hori, eta gelan
iruzkinduko duzue. Zuen karpetan gordeko duzue gero, azken jarduerara heldu
arte.

6. testua

Aurkikuntzen faktoreak

Faktore sozioekonomikoak: Demografia errekuperatu zen XIV.


mendearen amaieran, eta horrek lur berriak aurkitu eta konkistatzeko
bultzada eman zuen, lur horiek nekazaritzaren aldetik ustiatzeko. Beste
alde batetik, merkataritzaren eta industriaren hazkundeari esker, dirua
egiteko metal preziatuen eskariak gora egin zuen, eta Europako urre- eta
zilar-meategiak agortuta zeudenez, ezin zioten eskari horri aurre egin;
beraz, beste meategi batzuk bilatu zituzten, beste lurralde batzuetan.

Faktore erlijiosoak:

Gurutzadaren ideiak eta misio-espirituak laguntza eman zuten


fedegabekoz beteta irudikatzen ziren lurrak ebanjelizatzeko ahaleginean.

Faktore ideologikoak:

Errenazimentuko gizakiaren loria- eta aberastasun-nahiak metal


preziatuak, espeziak eta beste produktu batzuk bilatzera bultzatu zuen.

33 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

7. testua

XV. mendeko erdialdetik aurrera, portugaldarrek eta gaztelauek itsaso eta


lur berriak esploratzeari ekin zioten, eta iraultza eragin zuten ezagutza
geografiko eta antropologikoaren eremuan: europarrek ezagutzen ez
zituzten herriak, arrazak eta zibilizazioak.

Portugaldarrak izan ziren aitzindariak. Afrikako Atlantikoko kostaldearen


inguruan nabigatu nahi zuten, Erdialdeko Asiarako lehorreko bidearen
alternatiba aurkitzeko (Asian baitzeuden zetak eta espezieak); izan ere,
Mediterraneoa erabiltzen baitzuten ordura arte Asiara heltzeko, baina
turkoek Mediterraneoa mendean zutenez, ezin zen bide hori baliatu. Eta
lortu egin zuten portugaldarrek, 1487aren (Bartolomé Díazek Esperantza
Onaren lurmuturra zeharkatu zuen) eta 1498aren bitartean (Vasco da
Gama Indiako Calicuteko portua jo zuen)

1492an, Genoako itsasgizon batek, Kristobal Kolon, Errege-erregina


katolikoen (Gaztelako Isabel eta Aragoiko Fernando) zerbitzuan ari zena,
mendebalderantz nabigatu zuen, helburu berberarekin: Atlantikoa
zeharkatu eta Indietara (India, Txina eta Japonia) iritsi. Hartara,
Ameriketako lehen uharteetan (Bahamak, Kuba eta Puerto Rico)
lehorreratu zenean, bete-betean sinetsi zuen Indietan zegoela. 1493an,
Errege-erregina katolikoek bulda edo dekretu bat eskuratu zuten Aita
Santuarengandik, Ameriketako lurraldeak ebanjelizatzeko eskubide
esklusiboa eman ziena. Hurrengo urtean, 1494an, Tordesillasko Ituna zela
medio, portugaldarrek eta espainiarrek Europaz kanpoko mundua banatu
zuten bien artean, eragin-eremuetan.

http://icarito.latercera.cl/infografia/hist_univ/grandes-descubrimientos/portuguesas.htm

34 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

http://icarito.latercera.cl/especiales/america/info_viajes.htm

http://www.icarito.cl/medio/lamina/0,0,38035857_0_150082539_150082545,00.html

http://www.icarito.cl/icarito/enciclopedia/canal/complementos/multimedias/0,0,38035857_152309
071_1,00.html (Espainiak eta Portugalek egindako aurkikuntzen eta Amerikako aurkikuntzaren flash-
animazioa)

http://www.icarito.cl/medio/lamina/0,0,38035857_0_148631577_148631587,00.html

35 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

7.2. Historia zalantzan


Ondoren agertzen den Internet helbidea abiapuntutzat hartuta, hurrengo galderei
erantzuteko informazioa bilatuko duzue.
http://www.nuestro.cl/notas/rescate/descubrimiento_mitos.htm

 Zergatik jarri zioten Amerika izena aurkitutako kontinente berriari?


 Beste historialari batzuen arabera, nori edo nortzuei zor zaie Amerikaren
aurkikuntza?
 Zure ustez, Historiako liburuetan ageri diren informazioak fidagarriak eta
objektiboak dira beti?

7.3. Kristobal Kolon eta Artea


Kolonen garaian fotografiarik ez zegoenez, ez dugu haren argazkirik. Zenbait
artistek pintatu zuten beren koadroetan, dena den. Hona hemen adibidea.

http://www.critica.com.pa/archivo/visiones/imaweb/cristobal1-1.jpg
http://www.lajiribilla.cu/2004/n151_03/colon.jpg
http://www.cielosur.com/archisabril02.htm

Zuek izango zarete artistak orain. Ikusi dituzuen


ereduetatik abiatuta, eta ondoren agertzen den
Interneteko helbidean irudi gehiago bilatu ondoren,
Kristobal Kolon pintatuko duzue. Zuen artelanak
amaituta, azken jarduerarako gorde.

http://www.capraro.com.ar/IlustracionesColon.htm

8. JARDUERA: KONKISTATZAILEAK ETA KONKISTATUAK

36 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Ondoren agertzen diren testuak irakurriko dituzue. Testuak irakurri eta gero,
jasotako informazioarekin eta beherago agertzen den Internet helbidean jasoko
duzuenarekin, indigenaren larruan jarriko zarete, eta egunkari bat idatziko duzue,
zenbait gauza kontatzeko: nolakoa izan zen espainiarrak Ameriketara iristea, nola
sentitu zineten, nola aldatu zen zuen bizimodua …
Kolonen egunkariaren zati bat jarri dizuegu, gauzak errazteko asmoz.

8. testua
Aurkikuntza geografikoen ondorioak herri konkistatzaileentzat
Ekonomikoak:
- Mediterraneoko merkataritza-ibilbideek garrantzia galdu zuten, eta
Atlantikoko ibilbideak nagusitu ziren, gaur egunera arte.
- Amerikan jatorria zuten hainbat produktu ezagutu ziren Europan: artoa,
patata, tomatea, piperrak, kakaoa, tabakoa eta beste landare-pizgarri
batzuk, hala nola matea eta koka … Kontinente zaharreko herritarren
elikadura aniztu egin zen, nolabait.
Espainiarrek lurrez jabetzeari ekin zioten, eta nekazaritza-koloniak eratu
zituzten, baita produktu berriak sartu ere, hala nola, barazkiak eta frutak,
baita mahastiak, olibondoak, arroza eta azukre-kanabera ere; landare
horien sail handiak landatu zituzten, eta etxalde bihurtu, latifundismoaren
sorrerari lagunduz.
Industria-landareak ere sartu zituzten: kalamua, lihoa eta kotoia.
Hona Mundu Berrira eraman zituzten animaliak: zaldiak, behiak, ardiak,
txerriak, ahuntzak, astoak, txakurrak, katuak, eskortako hegaztiak, eta
abar.
- Metal preziatuak ugari ziren Amerikan, eta erruz ekarri zituzten Europara,
merkataritzari bultzada emanez.

Politikoak:
Espainiak eta Portugalek, hasieran, eta Ingalaterrak, Holandak eta Frantziak, gero,
konkistatu eta kolonizatzeko lanari ekin zioten, euren eragina eta boterea
zabalduz. Inperio kolonial erraldoiak eratu ziren.

Zientifikoak:
- Lur berriak aurkitu zituztenean, zabaldu egin zen ikusmuga geografikoa, eta
geografia asko garatu. Ameriketako erliebe, klima, flora, fauna eta
biztanleriaren ezaugarriak deskribatu ziren.
- Karta geografikoak eta zientzia astronomikoa hobetu ziren.
- Bidaietarako bide berriak garatu ziren.
- Ingeniaritza eta nabigazio-teknikak garatu ziren.
- Beste talde etniko bat ezagutu zen: Ameriketako jatorrikoak.

37 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

9. testua
Herri konkistatuetan:

Heriotzen kopuruak gora egin zuen:

Itsasoz haraindiko bidaia egin zuten gaixotasun guztien artean, baztangak eragin
zituen heriotza gehien, hondamendirik handiena, Ameriketako indigenen
populazioaren beherakadaren zuzeneko arrazoietako bat izan baitzen. 1518ko
abenduaren eta 1519ko urtarrilaren artean gertatu zen lehen krisia, baztanga Santo
Domingoko indigenen artean agertu zen eta, Gaztelatik ekarria, Casas aitaren
arabera. Espainiar batzuek ere hartu zuten gaixotasuna, baina ez ziren hil;
infekzioak, aldiz, suntsitu egin zituen bertako indigenak, halako moldez non mila
indiar inguru bakarrik geratu baitzen bizirik.

Bertako biztanleek 1518-1526 aldiko baztanga-epidemiaren ondorioak guztiz


gainditu gabe zituztela, beste gaixotasun kaltegarri bat etorri zitzaien, elgorria,
eta Mexikotik Peruraino zabaldu zen, 1530-1531 urteetan. Izan ere, espainiarrek
eraman zuten gaixotasun hori Amerikako kontinentera, Karibeko uharteetan
kutsatu ostean. Sekulako hondamendia eragin zuen irla horietan, eta diotenez,
Kuban ordurako zeuden indigenetatik bi heren hil ziren elgorriak jota 1529an.

Ameriketako biztanleak Kontinente Zaharreko infekzioen katean sartzearen


ondorioz, Europako gaixotasun endemiko ez hain larriak eritasun hilgarri bihurtu
ziren Amerikan, indigenek immunitaterik ez zutelako: difteria, parotiditisa
(hazizurriak), barizela, eta abar.

Indigenen bizi-baldintzek okerrera jo zuten:

Ameriketako indigenen bizi-baldintzak nabarmen gaiztotu ziren europarrak


Ameriketara heldu zirenetik. Lan oso gogorrak egitera behartu zituzten; lurrak
kendu zizkieten (herri batzuk indarrez eraman zituzten beste leku batzuetara);
ezin izan zuten aurrerantzean komunitate-lanik egin, talde osoaren iraupena
ziurtatzeko. Hilkortasunak gora egin zuen, bizi-baldintzen okerragotze orokor
horren ondorioz, eta indigena asko eta asko hil egin zirelako europarrek sartutako
gaixotasun-epidemiek —baztanga, adibidez— kutsatuta.
http://www.puc.cl/sw_educ/historia/conquista/parte2/html/index.html

38 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

10. testua

Kolonen egunkaria. Lehen nabigazioaren liburua


Osteguna, urriaren 11 [1492.10.12]
Puestos en tierra vieron árboles muy verdes, y aguas muchas y frutas de diversas
maneras. El Almirante llamó a los dos capitanes y a los demás que saltaron en tierra, y a
Rodrigo de Escobedo, escribano de toda la armada, y a Rodrigo Sánchez de Segovia, y
dijo que le diesen por fe y testimonio como él por ante todos tomaba, como de hecho
tomó, posesión de la dicha Isla por el Rey y por la Reina sus señores, haciendo las
protestaciones que se requerían, como más largo se contiene en los testimonios que allí
se hicieron por escrito. Luego se juntó allí mucha gente de la Isla. Esto que se sigue son
palabras formales del Almirante, en su libro de su primera navegación y descubrimiento
de estas Indias: "Yo (dice él), porque nos tuviesen mucha amistad, porque conocí que era
gente que mejor se libraría y convertiría a Nuestra Santa Fe con Amor que no por
fuerza, les di a algunos de ellos unos bonetes colorados y unas cuentas de vidrio (1) que
se ponían al pescuezo, y otras cosas muchas de poco valor, con que tuvieron mucho
placer y quedaron tanto nuestros que era maravilla. Los cuales después venían a las
barcas de los navíos a donde nos estábamos, nadando. Y nos traían papagayos y hilo de
algodón en ovillos y azagayas (2) y otras cosas muchas, y nos las trocaban por otras
cosas que nos les dábamos, como cuenticillas de vidrio y cascabeles. En fin, todo
tomaban y daban de aquello que tenían de buena voluntad. Mas me pareció que era gente
muy pobre de todo. Ellos andan todos desnudos como su madre los parió, y tanbién las
mujeres, aunque no vide (3) más de una harto moza. Y todos los que yo vi eran todos
mancebos, que ninguno vide de edad de más de 30 años. Muy bien hechos, de muy
hermosos cuerpos y muy buenas caras. Los cabellos gruesos casi como sedas de cola de
caballos, y cortos. Los cabellos traen por encima de las cejas, salvo unos pocos detrás
que traen largos, que jamás cortan. De ellos (4) se pintan de prieto, y ellos son de la
color de los canarios, ni negros ni blancos, y de ellos se pintan de blanco, y de ellos de
colorado, y de ellos de lo que fallan (5) . Y dellos se pintan las caras, y dellos todo el
cuerpo, y de ellos solos los ojos, y de ellos solo la nariz. Ellos no traen armas ni las
conocen, porque les mostré espadas y las to-maban por el filo, y se cortaban con
ignorancia. No tienen algún hierro. Sus azagayas son unas varas sin hierro, y algunas de
ellas tienen al cabo un diente de pece, y otras de otras cosas. Ellos todos a una mano son
de buena estatura de grandeza y buenos gestos, bien hechos. Yo vi algunos que tenían
señales de heridas en sus cuerpos, y les hize señas que era aquello, y ellos me mostraron
como allí venían gente de otras islas que estaban cerca y los querían tomar y se
defendían. Y yo creí y creo que aquí vienen de tierra firme a tomarlos por cautivos. Ellos
deben ser buenos ser-vidores y de buen ingenio, que veo que muy presto dicen todo lo
que les decía. Y creo que ligeramente se harían cristianos, que me pareció que ninguna
secta tenían. Yo, placiendo a Nuestro Señor, llevaré de aquí al tiempo de mi
partida seis a Vuestra Alteza para que aprendan a hablar. Ninguna bestia de ninguna
manera vi, salvo papagayos en esta Isla." Todas son palabras del Almirante.
http://www.staff.uni-
mainz.de/lustig/texte/antologia/kolumbus.htm#1.%20Diario%20de%20Colón.%20Libro%20de%20la%20primera%20navegación

39 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

PROZEDURA
Idatzizko informazioa eta informazio grafikoa jaso

 Indigenen larruan jarriko zarete. Pentsatu ezazue haietako bat


zaretela. Horretarako, eman dizkizuegun testuetan eta Internet-
helbidean bilatuko duzue informazioa
 Idatzizko informazioa eta informazio grafikoa bilatu behar duzue
 Talde bakoitzak indigena-talde bat aukeratuko du
1. taldea: Aztekak
2. taldea: Maiak
3. taldea: Inkak

Informazio
Idatzizko grafikoaren bilketa
informazioaren bilketa
Taldea:
Taldea:

Egunkari bat idatziko duzue bildutako informazioarekin (idatzizkoa zein grafikoa).


Benetako gertakarietan oinarrituko bazarete ere, askatasun osoz erabili
40 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea
Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

dezakezue imajinazioa hainbat gauza deskribatzeko: paisaiak eta gertakariak,


familia eta bizi zareten herria edo herrixka, zuen lagunak, pozak eta nekeak...
Plantilla edo txantiloi bat emango dizuegu laguntzeko

PROZEDURA

Egunkari bat idaztea

- Lehenik eta behin, ahotsa jarriko diozuen pertsonaiaren izena aukeratu

- Bildutako informazio idatzi eta ikoniko guztia antolatu

- Kontatuko duzuenaren eskema prestatu. Egunkariak argi erakutsi behar du


nola bizi zineten konkistatzaileak heldu baino lehen, konkista nolakoa izan
zen eta nolako bizimodua izan zenuten konkistaren ondoren.

- Egin lehen zirriborroa. Ez ahaztu:


o 1. pertsonari eustea
o aditzak iraganaldian erabiltzea
o tokia eta garaia deskribatzeko elementuak jartzea
o lagunarteko hizkera arrunta eta adierazkorra erabiltzea

- Idatzi behin betiko testua.

PROZEDURA
Egunkaria maketatzen

41 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

 Ekarpen guztiak bildu


 Word-en idatzi
 Tipografia-kontuak erabaki: letra-neurria eta –mota, kolorea, tituluak
 Irudiak sartu, testuen lagungarri
 Portada eta kontraportadaren diseinua erabaki
 Aurkibidea egin
 Atal guztiak bildu eta liburua prestatu

42 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

9. JARDUERA: GARAIARI BURUZKO FILMA

Zuzendaria: Ridley Scott


Aktoreak: Gérard Depardieu, Armand Assante, Sigourney
Weaver
Urtea: 1992
Iraupena: 2 ordu 20 minutu
Laburpena:
Itsasgizon batek kontinente bat aurkituko du, inork zitekeenik ere susmatzen ez zuena:
gure ezagutzen eta gure unibertsoaren mugak zabaldu egingo dira, bat-batean. Asiarako
bide berria bilatzeko asmoak bultzatuta, laguntza eskatu du Frantzia, Ingalaterra eta
Portugalen; alferrik, ordea, denek iritzi baitiote ezinezko proiektuari, Espainiako adituek
barne, Aragoiko diruzain Gabriel Sanchezen esku-hartzea gorabehera.
Eragozpenak eragozpen, Kristobal Kolonek babesa lortu zuen: Aita Marchenarena, Martín
Alonso Pinzón armadorearena, eta Valentziako bankari Luis de Santángelena, zeinak
Erreginarekiko elkarrizketa agindu baitzion. Gaztelako Isabelek proiektuari baimena
eman ondoren, itsasoratu egin ziren, eta Kristobal Kolonek jakinda bidaia esaten zuena
baino askoz luzeagoa zela, 1492ko urriaren 12an lehorreratu ziren “Pinta”, “Niña” eta
“Santa Maria” karabelak Karibeko uharte txiki batean: San Salvador deitu zioten.

GALDERAK
• Nolakoak dira filmaren hasieran liburutegian agertzen diren liburuak?

• Zein da Kristobal Kolonen asmoa? Zeintzuk bere arrazoiak?

• Zer egoera erakusten dute plazako suek?

• Zeintzuk dira Kristobal Kolonen proiektua onartu behar duten bi erakundeak?


Nork eman zion Koloni proiektua aurrera eramateko baimena? Azaldu ezazu.

• Zer tresna erabiltzen zuten nabigaziorako? Bilatu ezazu informazioa.

• Zer arazo sortzen dira bidaian? Zergatik?

• Non eta noiz lehorreratzen dira lehen aldiz?

• Kolon lehorreratu, eta zer egiten du lehen-lehenik?

• Kontatu ezazu indiarrak aurkitu zituztenekoa. Zer gertatzen da?

• Zer aholku ematen die Kolonek bere gizonei indiarren tratamenduari buruz?

• Zer ustekabeko edo eragozpeni egin behar diote aurre konkistatzaileek


Ameriketako lehen ibileretan?

43 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

• Azaldu ezazu zer gertatzen den Kolon Espainiara itzultzen denean. Nolakoak
dira bere inguruko jendearen erreakzioak? Zehatz-mehatz azaldu.

• Bigarren bidaian, zer nolako harremana ikusten da konkistatzaileen eta


indiarren artean? Zein da egoera horren arrazoia?

• Egin ezazu iruzkin txiki bat, orain arte landu dituzuen Aro Modernoaren
ezaugarriak nola islatzen diren filmean.

44 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

10. JARDUERA: KRISTAUTASUNA BANATU: ERLIJIO BERRIAK


SORTU

Erlijio berrien kokapenari buruzko mapa aurkezten dizuegu orain, baita zenbait
testu ere, garai hartan jaio ziren erlijio nagusiei buruzko azalpentxoa emateko.
Mapa behatu eta testuak irakurri ondoren, hurrengo jarduerak egingo dituzue.

http://www.icarito.cl/infografia/hist_univ/renacimiento03/reforma.htm

45 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

10.1. Katolikoak eta luteranoak.


Ondoren agertzen den konparazio-laukian markatu behar dituzue katolikoen eta
luteranoen arteko antzekotasunak eta desberdintasunak.

Katolikoak Luteranoak

• Aita santuaren
nagusitasuna

• Sakramentuak

• Zelibatua

• Ama Birjinaren
eta santuen
gurtza

• Aitortzaren
egitekoa

10.2. Erlijioak auzitan


Klasea hiru taldetan banatuko da: lehena, katolikoak; bigarrena, luteranoak; eta
hirugarrena, kalbinistak. Horien lekuan jarriko zarete, eta argudioak bilatuko
dituzue, zuen pentsamoldea justifikatzeko.

Aldez aurretik prestatu behar duzue eztabaida. Horretarako, binaka jarrita, beste
taldeek zuek adierazitakoaren aurka erabili dezaketen argudioak eta
kontrargudioak bilatuko dituzue, erantzun ahal izateko. Datuak biltzeko orrian
jasoko dituzue.

Orriok bateratzeko lana egingo duzue zuen taldeko beste bikoteekin, denen
ekarpenak aintzat hartu eta zuen jarreraren defentsa osatu ahal izateko.

Prestaketa horiek egin eta gero, eztabaidari ekingo diozue, aldez aurretik
moderatzailea eta talde behatzailea aukeratuz, eztabaidaren garapenari buruzko
datuak har ditzaten.

Datuak biltzeko orria

46 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

1. argudioa Adibideak Kontrargudioak

2. argudioa Adibideak Kontrargudioak

3. argudioa Adibideak Kontrargudioak

4. argudioa Adibideak Kontrargudioak

Eztabaida baloratzeko orria

Argudio sendo Hitz egiteko txanda Aurkako iritziak


eta sinesgarriak errespetatu du errespetatu ditu
erabili ditu
A taldea

B taldea

C taldea

11. testua. Erlijio-krisia

Modernitate-haizeek ez zituzten politika- eta ekonomia-mailako aldaketak bakarrik


ekarri. Eliza Katolikoak XVI. mendean izan zuen krisia, hain zuzen ere, garai
horretako gertakaririk aipagarrienetako bat izan zen.

Prozesu horren ondorioz, katoliko eta protestanteen artean banatu zen Eliza. Hainbat
arrazoi dago katolizismoaren banaketa azaltzeko.

Politikari dagokionez, sentimendu nazional eta subiranoa hedatu ahala, Aita Santuaren
aurka matxinatzen hasi ziren estatuak. Eliza, egin-eginean ere, krisi moral sakonean

47 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

murgilduta baitzegoen: induljentzien salmenta, simonia (espiritu- eta erlijio-alorreko


egoeren salerosketa), apaizek euren botoak ez betetzea, botere-gehiegikeriak, eta
abar.

Ekonomiari dagokionez, Elizak lur asko zituenez eta Europa osoan zergak kobratzen
zituenez, Estatu sortu berriek zerga-betebehar horietatik askatu nahi izan zuten, eta
gainera, elizaren jabetzak nazioaren lurraldera gehitu.

12. testua
LUTERANISMOA

Lutero bere 95 tesi ezagunak Wittenberg-eko


Unibertsitateko atean iltzatzen

Martin Luther monje alemanak (1483-1546) hasi zuen


Eliza Katolikoa behin betiko uzteko prozesua. Oso
haserre zegoenez Wittemberg-en —hango
unibertsitateko irakaslea baitzen— gertatzen ari zen
induljentzia-salmentarekin, 95 arrazoi idatzi zituen
Luther-ek, 95 tesiak alegia, Elizari ustelkeria leporatuz.
León X. Aita Santuak eskumikatu egin zuen, Luther-ek
uko egin baitzion damutzeari.

Elizaren doktrinatik aldenduz joan zen Luther, honako hauek defendatu baitzituen:
bai obrak (baraua, penitentzia, eta abar) bai sakramentuak alferrikakoak zirela, eta
monjeen eta apaizen klasea deuseztatu egin behar zela, haien botoak beharrezkoak
ez zirelako.

MARTIN LUTHER ETA BERE DOKTRINA


Fedearen bitartez salbatzeko printzipioa du oinarri Luther-en doktrinak. Hori
abiapuntutzat hartuta, lau puntu nagusitan egituratu zituen bere ideiak:
• Azterketa librea defendatzen du, eta Gizakiaren eta Jainkoaren arteko
bitartekari oro baztertzen.
• Bi sakramentu baino ez zituen onartzen: bataioa eta jaunartzea.
• Ama Birjinaren eta santuen gurtza kentzea, baita garbitokian sinestea ere.
• Mezaren sakrifizio- edo opari-zatia, eliza-zelibatua, eta tenpluetako luxua
kentzea. Honako hauek bultzatu zituen, ordea: Bibliaren irakurketa eta
azalpena, batera otoitz egitea eta kantu korala.

48 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

13. testua
KALBINISMOA

Ideia protestanteak beste herrialde batzuetara ere zabaldu


ziren, azkar zabaldu ere. Suitzan, Joan Kalbin-ek Kalbinismoa
sortu, baita erabateko nagusitasuna erabili eta diktadura
teokratiko zorrotz eta gupidagabea ezarri ere, bi hamarkada
luzez (1541-1564). Kalbinen boterea mugagabea zen, Jainkoak
Lurrean zuen ordezkaritzat jotzen baitzuten.

Gobernu horrek, bizitza erlijiosoa ez ezik, politika, ekonomia,


hezkuntza, aisialdia eta familia-bizitza ere kontrolatzen zituen. Genevako hiritar
bakoitzaren jarduera pribatua ere begiradapean zegoen, janzteko modua araututa,
isuna edo multa jartzen zitzaien latinez otoitz egiten edo kartetan egiten edo
sermoi batean barre egiten zutenei. Heriotzara kondenatzen zituen aurka egiten
zioten guztiak, edo bere sinesmenekin bat ez zetozenak.

TEOKRAZIA MARTXAN
Kalbinek (irudian ageri da) Genevako hiria menderatu zuen bitartean (hogei mila
biztanle inguru zituen), benetako teokrazia (Jainkoaren ordezkarien gobernua)
nagusitu zen bertan, eta muturreko puritanismoa ekarri zuen horrek. 1542 eta
1561 bitartean, berrogeita hemezortzi pertsona exekutatu zituzten, eta
hirurogeita hamasei atzerriratu.
• Hiritarren bizitza erlijiosoa eta morala kontrolatzen zuten, eta etxe bakoitza
arakatzen zuten urtean behin, gutxienez.
• Nahitaezkoa zen zerbitzu erlijiosoetara joatea; bestela, isuna zegoen.
• Legeak agintzen zuen zenbat jantzi edo traje eduki zitezkeen, baita horien
kolorea ere. Jatekoa ere araututa zegoen.
• Debekatuta zeuden antzerkia, zori-jokoak, dantza eta kantu lizunak.
• Itun edo Testamentu Zaharreko izenak jarri behar zitzaizkien haurrei.
• Larrua jotzeak erbeste-zigorra zekarren; adulterioak, birao edo juramentuak
eta idolatriak, berriz, heriotza.
• Kalbinez eta apaizez errespeturik gabe hitz egitea delitua zen, sinismen
ofizialetik aldentzea bezala.

49 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

14. testua
KATOLIKOAK
Lutheren, Kalbinen, anglikanoen eta presbiterianoen egintzek sortutako zalaparta
handiak Eliza Katolikoaren erantzuna ekarri zuen, hainbat ekimen hartu baitzituen
Erreformari aurre egiteko.
Horien artean, Kontzilio ekumenikoa deitzea izan zen nagusia, eta Italiako Trento
hirian egin zen, gorabehera askorekin.
Kontrarreforma esan zioten katolikoen mugimendu horri.
Fededunen banaketaren ondorioz, gerrak piztu ziren kontinente osoan. Erlijio-
gerra horiek berrogei urte baino gehiago iraun zuten, eta katoliko eta
protestanteak indar handiz borrokatu ziren, batzuk besteen aurka, botere
politikoaren eskuratzeko egarriz, eta alderdi bakoitzaren fedea sutsu defendatuz.

TRENTOKO KONTZILIOKO ERABAKIAK

Hainbat neurri hartu ziren bilera horretan, hala alderdi dogmatikoan nola
diziplinarioan. Horien artean nabarmendu daitezke:

• Elizaren ohiko antolamenduari eustea, eta Aita Santua berrestea Elizaren buru
nagusi.
• Vulgata, San Jeronimok egin zuen latinerako itzulpena, berrestea Bibliaren
testu ofizial gisa.
• Zazpi sakramentuei eustea.
• Eliza-zelibatuari eustea, eta onura edo benefizioen pilaketa (zenbait eliza-
kargu edukitzea) debekatzea.
• Apaizei honako agindu hauek ematea: bakoitza bere elizan egon zedila,
gutxienez astean behin predikatu zezatela eta kristau-ikasbidea edo katixima
erakutsi zezatela.
• Seminarioak sortzea, apaiz ikasi eta duinak prestatzeko.

50 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

11. jarduera: ESTATU MODERNOEN ERAKETA

Testua irakurri eta ondorengo Internet helbidera jo:

http://www.icarito.cl/infografia/hist_univ/renacimiento03/absolutismo.htm

Gero, hauxe idatzi behar duzue aurkeztuko dizuegun plantillan: zein monarkia-mota
zegoen Erdi Aroan, eta zein Erdi Aroan. Monarkia autoritarioa eta monarkia
absolutua zer diren azaldu.

15. testua

ESTATU MODERNOAREN ERAKETA

Aro Modernotzat ezagutzen den aldiak garrantzizko aldaketak ekarri zituen


Europara, antolamendu politikoari dagokionez. Horien arteko fenomenorik
azpimarragarriena Estatu Modernoaren sorrera izan zen: lurralde bat, muga
jakinekin eta gobernu komunarekin, bertako biztanleek identifikazio kultural eta
nazionala zutela.

Errege-erreginek hasi zuten prozesu hori, XIV. eta XV. mendeetan. Boterea
bereganatu nahi zutenez, negoziatu behar izan zuten jaun feudalekin, eta jaun
horiek, azkenean, beren lurraldeen gainean zituzten eskubide indibidualak laga
zizkieten errege-erreginei, zenbait pribilegioren truk. Negoziatzeko prest ez
zeudenak, berriz, gerraz eta biolentziaz menderatu zituzten. Errege-erreginek,
gerra horietan, burgesen laguntza izan zuten. Leialtasunaren kontzeptu feudalaren
ordez, autoritatea eta obedientzia nagusitu ziren, botere zentralizatuko Estatu
bati baitagozkio.

Monarken botere politikoa indartuz joan zen XVII. mendean, beste edozein
ordezkaritza kentzeraino, eta monarkia absolutuak sortu ziren.

Monarkiak estatu modernoa eratu zuen, gidaritza edo zuzendaritza zorrotzean


oinarrituta, horri eusteko baliabideak zituen eta. Gizarteak nolabait etsitzea lortu
zuen horrela erregeak, jaun feudalen mendekotasunetik atera nahi zutenei halako
orden eta aurrerabide bat ematearen truk.

Frantzia izan zen absolutismoaren adibiderik garbienetariko bat. XVII. mendean,


Europako potentzia nagusi bihurtu zen herrialde hori, bere mugak sendotu
ondoren, inguruko herrialdeekin egindako gerra ugariei esker. Frantziako errege
Luis XIV.a (1643-1715) izan zen monarka absolutuaren irudiaren adierazgarririk
onena. Esaldi hau harena dela uste da: “Neu naiz estatua”
http://icarito.latercera.cl/enc_virtual/archivo/papel/651/651_3.html
(euskaratua)

51 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

ERREGE-ERREGINAK ERDI ERREGE-ERREGINAK ARO


AROAN MODERNOAN

 Mapa behatu eta honako hau azaldu: zergatik esaten zuen Felipe II.ak bere
inperioan eguzkia ez zela etzaten.
 Maparen ondoan ageri den Internet helbidera jo, eta informazioa bilatu,
Espainiak bere inperioa noiz galdu zuen.
 Bilatu ezazue mapa bat, Espainiak XXI. mende honetan penintsulaz kanpo
dituen lurraldeak erakusten dituena.

Noizbait Espainiaren mende egon diren lurralde guztiak erakusten dituen mapa.
http://es.wikipedia.org/wiki/Imperio_Espa%C3%B1ol

52 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

 Binaka jarri eta Felipe II.aren pasadizo hauek irakurri. Erregeak pasadizo
horietan zer-nolako nortasuna erakusten duen komentatu.

16. testua

Felipe II.ak —haren inperioan "ez zen


eguzkia etzaten"— ez omen zuen askorik
hitz egiten, baina berba adierazgarriak
erabiltzen zituen. Halakoxea zen Alonso
de Ercilla ere, La Araucana poemaren
egile ospetsua, erregeak zerbitzari izan
zuena hamabost urte zituenetik. Hortik,
beraz, Felipek bere zerbitzari famatuari
esaten ohi ziona:

-Hitz egidazu idatziz, don Alonso...

Escorialeko monasterioa eraikitzea agindu zuenean, aspaldiko arerio zuen


Henrike Frantziakoaren armada Saint-Quentingo guduan garaitu izanaren
oroigarri, Felipek atsegin izaten zuen obrak nola zihoazen ikustea, bere
aulki “escurialense” ospetsutik, eta batzuetan, obraraino bertaraino
joaten zen. Halaxe egin zuen behin, Frantziako enbaxadorea lagun zuela.
Enbaxadoreak ikusi zuenean Monasterioaren inguruan zegoen teila-pila
izugarria, honela mintzatu zitzaion, maltzurki:

-Beldur naiz, jauna, zure obra burutzeko ez ote den teila sobera eta
urrea faltan izango.

Erregeak ez zion ezer erantzun, baina berehala eman zuen agindua,


eraikinaren ekialdeko teilatu-hegalaren ertzean urrezko teila batzuk
jarri zitzaten, eguzkiarekin distira egin zezaten. Bete zuten agindua, eta
hurrengo baten, Frantziako diplomatikoaren laguntzaz orduan ere, obrak
ikustera joan zen, eta teilatuan dirdira egiten zuen puntua seinalatuz,
honela mintzatu zitzaion:

-Ikusiko duzunez, enbaxadore jauna, ez da zuk iragarritakoa gertatu,


guztiz alderantziz baizik. Teilak faltan eta urre sobera eduki ditugu.

53 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

12. JARDUERA: MURALA OSATZEN

Sekuentzia didaktikoan garatu dituzuen jarduerak material idatzi eta


grafikotzat erabiliko dituzue murala osatzeko; sekuentzia didaktikoari ekin
diozuenean hasi duzuen murala, hain zuzen ere. IKTak erabiltzeko, Power
Point programaz baliatuko zarete.
Klasea hiru taldetan banatuko da:
- Asmatzaileen eta zientzialarien taldea
- Marinelen eta merkatarien taldea
- Erlijiosoen eta errege-erreginen taldea

Bere gaiarekin zerikusia duten jarduerak jasoko ditu talde bakoitzak.

PROZEDURA

 Power Point aurkezpen bat sortu, egoki irizten diozuen diseinuarekin.

 Muralaren aurkezpenean erakutsiko dituzuen alderdien eskema egin,


aldez aurretik.

 Aurreko jardueran jaso duzuen informazio idatzia eta grafikoa


aukeratu, eta diapositibetan sartu.
.
 Idatzizko informazioa eta informazio grafikoa banatu diapositiba
bakoitzean. (gogoratu ez dela testu gehiegi sartu behar, eskematikoki
jokatu)

 Diapositibak inprimatu eta murala prestatu, kartulinak erabilita

 Klasean azaldu

54 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

5.2.: Arte- eta kultura-testuingurua

1. jarduera: Ikasleek garai horretako mugimendu artistikoei buruz dituzten


aurreko ezagutzen gaineko jarduera. Errenazimentuko eta Barrokoko
arte-adierazpenak sailkatzea. Sailkapenaren zergatiari buruzko intuizio-
azalpen txikia.
2. jarduera: Talde-lana, Errenazimentuari eta Barrokoari buruzko
informazioa bilatzeko. Pintura hartuko da ardatz. Datuak biltzeko fitxa bat
betetzea.
3. jarduera: Koadro bati buruzko iruzkina.
4. jarduera: Literatura-alderdietan sartzea.
5. jarduera: Euskal Literaturaren aro klasikoa. Idazleen sailkapena.
6. jarduera: Errenazimentu garaia. Euskal Herriko literaturaren ezaugarriak.
7. jarduera: Gai mitologiko bat ulertzea hainbat adierazpen artistikoren
bitartez. Lau biñetako istoriotxo txikia sortzea.
8. jarduera: Nobela pikareskora hurbiltzea, “Pikaro” terminoaren esanahiari
buruzko lanaren bitartez.
9. jarduera: Bi literatura-zati irakurri eta ulertzea. Nobela pikareskoaren
ezaugarriak ezagutzea. Testuen sailkapena.
10. jarduera: Itsumutilaren argumentuari buruzko informazioa bilatzeko
jarduera. Laburpena egitea. Ahozko saioa, laburpena kontatuz.
11. jarduera: Lázaro de Tormes filma ikustea. Filmari buruzko galdera-sorta
gauzatzea.
12. jarduera: Itsumutilaren lehen hiru tratatuak irakurtzea. Horietako bat
taldeka lantzea. Garai hartako koadroak, pikaroaren figura erakusten
dutenak, bilatzea.
13. jarduera: Etxepareren olerkien gaiak aztertzen.
14. jarduera: Lehengo euskara eta gaurko euskara konparatzen.
15. jarduera: XVII. mendeko Euskal Herrian kokatzen.
16. jarduera: Axularren Gero irakurtzen.
17. jarduera: Kixotearen argumentu, egitura eta helburuari buruzko
informazioa bilatzea.
18. jarduera: Manuel Gutiérrez Aragón zinemagilearen El Quijote seriearen
hainbat kapitulu ikustea.
19. jarduera: Kixotearen kapitulu aukeratuak irakurtzea.
20. jarduera: Quijoteberriko DBHko 2. zikoko webquest-a lantzea.
Webquestean landutako berriak prestatu eta argitaratzea

55 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

1. JARDUERA: ERRENAZIMENTUA ETA BARROKOA

Aurkezten dizkizuegun bi definizioak abiapuntutzat hartuta, kultura-aldi batean


edo bestean sailkatuko dituzue ondoren agertzen diren artelanak.
Iruzkin txiki bat egin behar duzue artelan bakoitzaren azpian, zuen aukeraren
zergatia azalduz.

Errenazimentua
Erdi Aroko mundutik mundu modernorako igarobidea markatu zuen.
Arte-, literatura- eta zientzia-eraberritzearen aldia, XIV. mendetik XVI. mendearen
amaiera arte luzatzen dena. Italian hasi, eta handik hedatu zen Europako gainerako
herrialdeetara. Haren ezaugarriak dira arte- eta kultura-agerpen guztien loratzea,
antropozentrismoa (gizakia gauza guztien ardatz) eta antzinaro klasikora (Grezia eta
Erromako kultura) itzultzea.

Barrokoa
XVII. eta XVIII. mendeetan garatu zen kultura-mugimendua edo arte-aldia. Garai hartako
literaturari eta musikari ere aplikatzen zaie barroko terminoa. Arteari dagokionez,
kiribildurak, erroleoak eta beste apaingarri batzuk ugari erabiltzen dira, eta horietan
nagusi dira lerro kurbatuak, mugimendua eta zentzumenen inarrostea, argilun bortitza.

56 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

57 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

2. JARDUERA: INFORMAZIOAREN BILA

Taldeka bilatuko duzue informazioa Errenazimentuari eta Barrokoari buruz


informazioa (arkitektura, pintura eta eskultura). Idatzizko informazioa bilatu
behar duzue, baita artelan adierazgarriak ere, ondoren agertuko zaizkizuen
Internet helbideetan oinarrituta. Gero, idatzizko eta irudizko informazioa biltzeko
fitxa beteko duzue, gelan egiteko ahozko saiorako baliagarri izango zaizue eta.

Internet helbideak

 http://www.librosvivos.net/smtc/homeTC.asp?TemaClave=1199
(Artea Errenazimentuan)
 http://www.arqhys.com/articulos/renacentista-pintura.html
(Errenazimentuko pintura)

 http://es.wikipedia.org/wiki/Arquitectura_renacentista
(Errenazimentuko arkitektura)

 http://icarito.tercera.cl/medio/articulo/0,0,38035857_152309013_147589907,00
.html
(Eskultura Errenazimentuan)

 http://es.wikipedia.org/wiki/Arte_barroco
(Arte Barrokoa)

 http://icarito.tercera.cl/medio/articulo/0,0,38035857_152309013_147589915,00.
html
(Eskultura barrokoa)

 http://www.arqhys.com/arquitectura/barroco.html
(Pintura barrokoa)

 http://es.wikipedia.org/wiki/Arquitectura_barroca
(Arkitektura barrokoa)

 http://es.wikipedia.org/wiki/Pintura_barroca
(Pintura barrokoa)

58 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Informazioa biltzeko fitxa

 Gaia:

 Kronologia

 Ezaugarriak

 Teknikak

 Materialak

 Obra eta egilerik adierazgarrienak (irudiak)

59 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

3. JARDUERA: KOADRO BATEN IRUZKINA EGITEN

Velázquez pintorearen Las Meninas koadroa behatu, eta koadroari buruzko iruzkina
irakurriko duzue. Ondoren, banaka, Errenazimentuko edo Barrokoko pintura-lan
bat aukeratuko duzue, iruzkina egiteko, eta gero, ikaskideei azalduko diozue gelan.

1. testua
http://www.iupui.edu/~lmena1/velazquez/meninas.jpg

Las Meninas 3,18x2,76 metroko oihal batean egindako olio-pintura da,


barroko estilokoa, eta Madrilgo Prado Museoan gordetzen da egun.
Pintura horretan La Margarita infanta (Espainiako errege-erreginaren
alaba) ageri da, bere neska laguntzaileekin (meninak). Velázquezek argi
intzidentea erabili zuen lehen planoko figuretan (Margarita infanta da
argituena) eta motelagoa urrutiago zeudenetan, koadroan espazio-
itxura sortzeko. Pintore honek berezko du argia erabiltzea (bai
koloreen ikus-bibrazioarekin, bai kolore oso ilunen gainean dirdiratzen duten argi-
jolasekin) distantzia eta/edo sakonera emateko. Atzeko atetik sartzen den argiak,
sabaiko eta ikuslearen eskumako alboko hormaren iluntasunarekin kontraste
egitean, sakonera ematen dio eszenari. Nabaria da sabai ilun-ilunaren eta Margarita
infantaren aurreko lur argi-argiaren artean sortzen den espazialitatea.

Koadroan, era berean, Velázquez pintorea ikusi daiteke, ikusleari begira, koadroa
egiten ari dela. Bere soinekoaren paparrean ageri den Santiagoren gurutze gorria
pintorea hil eta gero jarri zioten, erregearen aginduz, pintorea (zaldun izendatu
baitzuen) eta pintura bera goratu nahiz edo. Gorteko pertsonaiez beteta ageri
zaigu gela. Gelaren atzealdean, Espainiako errege-erreginen (Felipe IV eta Mariana
Austriakoa) bustoak ikus daitezke, ispiluan islatuta, baita erret maiordomoa ere,
eskaileratan, atzeko ate argituan. Koadroak esekita dituen atzeko hormaren tonu
argiek koadroaren hondoa edo barrena taxutzen dute, eta sabaiko apaingarrien (edo
lanparen) inguruan dauden tonu argiek, halaber, perspektiba ematen dute.

Barrokoan, enkarguz egindako olioak handiak dira, sarri, honako hau bezala. Kolore
biziak erabiltzen dituzte, askotarikoak, alde guztietatik datozen argi-fokuek
indartuta, batzuk besteekin kontrajarrita, itzal handiak eta argiguneak sortuz.
Pertsonaiak oso jarrera dinamikotan ageri dira, aurpegi eta keinu oso
adierazgarriekin, sentimenduaren garaia baita Barrokoa. Egundoko konposizioak,
pertsonaiak apain-apain jantzirik, alegoria erlijioso edo mitologikoetan, gorte-
eszenetan (Las Meninas) edo guduetan (Las Lanzas).
http://www.liceus.com/cgi-bin/gba/meninas.asp (euskaratua)

PROZEDURA

60 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Nola begiratu koadro bati

Hainbat elementu bereizi behar dira edozein artelan ulertu ahal izateko.

 Materialak: pinturan erabiltzen direnak (freskoa, tenplea, akuarela, olioa...)


eta pinturaren euskarrian erabiltzen direnak (horma-iztukua, zorua, zurezko
taula, oihalezko mihisea, papera...).

 Gaiak ez dio horrenbeste axola arte abstraktuan, baina definitzen jakin


behar da arte figuratiboan: paisaia naturalak, ehiza-eszenak, hiriko bizitza,
ohiturak, erlijio- edo mitologia-gaiak, erretratuak, biluzkiak, natura hila
(bodegoiak), eguneroko bizitza...

 Pertsonaia nagusiak aurkitu daitezke, eta deskribatu egin behar dira.

 Objektuak, errealak edo sinbolikoak, zenbait planotan erakusten dira,


perspektiba espaziala sortzeko Iruzkindu beharreko alderdiak dira
sinbolismoa eta perspektiba.

 Formak eta lerroak: figura eta objektuen modelatuan eta konposizioan


(lineala, diagonala, zirkularra) erabiltzen baititu autoreak helburu
jakinetarako.

 Argia eta/edo kolorea obran (objektiboa) eta ikuslearen ikuspegian


(subjektiboa): pintura batean deskribatu daitezkeen sentsazioak sortzen
dituzte edo sortzen ahalegintzen dira.

Pinturan ikusi daitezkeen elementu horiekin batera, beste bi ere jorratu behar
dira, iruzkina egiterakoan:
 Koadroaren egilea, kronologia eta sortze-tokia, egilearen, oro har
estiloaren eta dagokion herrialdearen ezaugarriak definitzeko.

 Obra definitu duten eraginak: egilearen edo lana enkargatu duenaren ideiak;
obra sortzen den gizarte-ingurua edo giroa; beste artista batzuen irudi edo
koadroetatik, beste zibilizazio batzuetatik, edo beste garai batzuetatik
inspirazioa hartu izana...

61 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

4. JARDUERA: ZER ETA NOLA IDAZTEN DA MENDEOTAN?

Ongi bereizitako bi mugimendu literario garatuko dira XVI. eta XVII. mendeetan:
ERRENAZIMENTUA ETA BARROKOA. Informazioa bilatu behar duzue gelako
testuliburuetan, hurrengo galderei erantzuteko:

ERRENAZIMENTUA BARROKOA
Mendea

Genero literariorik
landuena

Gairik aipatuenak

Garai horretako bi
egileren izena aipatu

Optimismoa
/Pesimismoa

62 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

5. JARDUERA: EUSKAL LITERATURAREN ARO KLASIKOKO


IDAZLEAK SAILKATZEN

Euskal Literaturaren Aro Klasikoa aztertuko dugu jarduera honetan.


Errenazimentuaren eta Barrokoaren ezaugarriak aztertu dituzue dagoeneko eta
guk garai hartako euskal idazleen izenak emango dizkizuegu, garaiaren arabera
sailkatzeko eta beraiek idatzitako liburuei buruzko datuak bilatu ondoren,
jarduerako koadroetan idazteko.

Hauek dira gure Literatura Klasikoan aipa ditzakegun izenetako batzuk:

Bernat Etxepare/ Joanes Leizarraga/ Lazarraga/ Axular


/Ziburuko Etxeberri/ Arnaut Oihenart/ Joan Tartas/…

Saiatu ondoko koadro hauek betetzen. Horretarako liburutegira joan edo, bestela
Interneten kontsultatu ondoko helbide hauetan:

http://www.hiztegia.net/ ( helbide honetan entziklopedien sailera jo eta bertan


topa dezakezue koadroko idazleei buruzko informazio labur trinkotua)
http://www1.euskadi.net/harluxet/

Datuak hornitzeko, kopiatu idazle horien lanaren irudia

ERRE NAZIMENTU A (M ENDEAK: )

Idazlea Lanaren izenburua Non noiz Euskalki IRUDIA


argitaratu a
a

63 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

BAR ROK OA (MEND EA: )

Idazlea Lanaren izenburua Non noiz Euskalki IRUDIA


argitaratu a
a

64 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

6. JARDUERA: ERRENAZIMENTU GARAIA EUSKAL HERRIKO


LITERATURAN EZAUGARRIAK ZEHAZTEN

Aurreko jarduerako bi idazle hautatuko ditugu, bi biak oso garrantzitsuak gure


literaturaren historian: Bernat Etxepare eta Axular.
Jarduera honetan zenbait datu jakingarri dauzkazu Euskal Herriko historiari eta,
zehazki, Etxepareren lanari buruz.
Arretaz irakurri eta saiatu ezabatutako hitzak idazten guk hemen jarri
ditugunetan aukeratuz.

Fernando Katolikoak / Euskarak / hezkuntza sistemarik / Eliza /


Latinaren / erosteko eta irakurtzeko./ Kontrarreformak / Julio
II.a
Biblioteka Nazionalean / Errenazimentuan / herri hizkuntzetara/
protestantismoa / euskal lurraldeez

DATU JAKINGARRIAK
XVI.MENDEA

XVI. mendean aldaketa handiak gertatzen ari ziren: 1512an…………………………………………


(Aragoikoa) Nafarroa bere menpe hartu zuen. …………………………………. Aita Santuak onetsi
egin zuen konkista; ondorioz, erregearen familia, Albretekoak, Nafarroa Beherera alde
egin eta Joana Albret erreginak handik …………………………………..zabaltzeari ekin zion. Mende
horretan ………………………………. ………………..jabetzeko guda etengabeak izan ziren Frantzia eta
Espainiaren aldetik. Baita erlijio borrokak ere Europan eta Frantzian bereziki.

EGOERA SOZIOEKONOMIKOA

Garai horretan, XVI. mendearen erdi aldean, herritar gehienak alfabetatu gabeak ziren,
ez baitzegoen………………… ……………………….; bestetik, lanbidez laborariak, artzainak edota
arrantzaleak ziren gehienak.
Hortaz, ………………………. eta horren inguruko erakundeak ziren gune garrantzitsuenak;
horretatik kanpo ia ez zegoen irakurle kopuru aipagarririk, obra inprimatuak ………………………
……………………………

ZEIN HIZKUNTZA ERABILI?

Eztabaida lehenagotik bazetorren ere, ……………………………………eta herri hizkuntzen arteko


eztabaida bizi-bizirik zegoen Etxepareren garaian,………………………………………. Kultura
gaietarako latina erabiltzeko joera zen nagusi, baina Erreforma protestantearen

65 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

bultzadaz ………………………………… …………. itzultzen hasia zen Biblia (Martin Luther) eta
apurka-apurka boterea eta kultura orokorra herri hizkuntzen bidetik abiatu ziren. ……………
………………..aukera hori baliatu zuen eta Europako beste hizkuntza batzuen bideari ekin zion.

LINGUAE VASCONUM PRIMITIAE

Etxepareren Linguae Vasconum Primitiae obrak bi argitalpen, gutxienez, izan zituen ( 1545,
1561) Baina Trentoko Kontzilioaren ondoren (1545ean hasi zen) indar hatu zuen ……………………
… (moral aldetik jokabide oso zorrotza) eta horren eraginez-edo aleak desagertuz joan
ziren. Hurrengo mendeetako autore gehienek ez zuten obraren berri izan. Zorionez, ale
bakar batek iraun zuen eta hori Pariseko …………………… …………………………XIX. mendearen erdi
aldean aurkitu zuten.

66 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

ACTIVIDAD 7: LA MITOLOGÍA

La mitología es uno de los temas propios del arte renacentista que se refleja tanto
en la escultura, pintura como en la literatura. Después de leer y observad tanto el
texto como las imágenes relacionadas con Apolo y Dafne, vais a confeccionar, en
grupos de tres, una tira de cuatro viñetas, como mínimo, en la que recojáis el
suceso narrado en el soneto XIII.
Para ello, buscad información sobre los protagonistas de la historia (Dafne y
Apolo), seleccionad los datos más importantes e incorporadlos a vuestro cómic.

Texto 2
SONETO XIII

A Dafne ya los brazos le crecían


y en luengos ramos vueltos se mostraban;
en verdes hojas vi que se tornaban
los cabellos qu’el oro escurecían;
5 de áspera corteza se cubrían
los tiernos miembros que aún bullendo
‘staban;
los blancos pies en tierra se hincaban
y en torcidas raíces se volvían.
Aquél que fue la causa de tal daño,
10 a fuerza de llorar crecer hacía
este árbol, que con lágrimas regaba.
¡Oh miserable estado, oh mal tamaño,
que con llorarla crezca cada día
la causa y la razón por que lloraba!

67 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

ACTIVIDAD 8: ¿QUIÉNES SON LOS PÍCAROS?

En esta secuencia vais a trabajar con la novela picaresca, que es un género


narrativo que refleja la sociedad española del S. XVI y XVII. Este tipo de novela
gira alrededor de un personaje central, el pícaro, algunas de cuyas características
vais a desarrollar como comienzo del trabajo.
En primer lugar, buscad en una enciclopedia o diccionario la definición de
pícaro y copiadla en el cuaderno.
Después, realizad un listado de características, tanto físicas como morales,
que sean adecuadas a la definición que habéis encontrado.
Con este listado, describid, en un máximo de seis líneas, a un pícaro tal como
lo imagináis.
En último lugar, debéis buscar dos fotografías o dibujos que reflejen de
manera gráfica las características anteriores.

68 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

ACTIVIDAD 9: CARACTERÍSTICAS DE LA PICARESCA

Os presentamos dos textos: un fragmento de “Amadís de Gaula” y otro de “La vida


del Buscón Don Pablos”. Leer los textos y completar el cuadro de recogida de
datos, para, en vuestro cuaderno y en grupos de tres, justificar cuál de los textos
pertenece a una novela picaresca. Debéis tener en cuenta qué fragmento se ajusta
a las características de la novela picaresca. Estas características las podéis buscar
en la siguiente dirección de Internet o revisar el anexo teórico que acompaña a la
actividad.
http://mld.ursinus.edu/~jarana/Ejercicios/Self-Check/Lazarillo/lazaro.html
Texto 3
Capítulo XXX
En busca de Oriana

Rompía el alba, y para no despertar sospechas, Amadís se retiró hacia un


valle y se subió en un otero cubierto de espesas matas. Desde allí vio que salía
por la puerta un caballero que miró hacia todos lados y volvió a entrar. Poco
después salían Arcaláus y sus cuatro caballeros, todos muy bien armados. Entre
ellos estaba Oriana. Amadís dijo:
5 - ¡Ay, Dios, ayúdame en su defensa!
Le vinieron las lágrimas a los ojos, y descendiendo del otero lo más pronto
que pudo se fue detrás de ellos. Cuando los vio en un sitio llano se acercó y dijo:
- Arcaláus, no te conviene llevar a tan gran señora.
Oriana reconoció su voz y se estremeció. Arcaláus y los suyos se
abalanzaron sobre él.
10 Arcaláus iba delante y Amadís con su lanza lo derribó por las ancas del caballo.
Se volvió hacia Grumén, el señor del castillo, y le clavó la lanza con tal fuerza,
que el hierro y el fuste salieron del otro lado. Echó mano a la espada y se metió
entre ellos con tal bravura y con tanta saña, que la doncella de Dinamarca le dijo
a Oriana:
- ¡Señora, mirad las maravillas que hace!
15 - ¡Ay, amigo! -dijo Oriana- ¡Dios os ayude y guarde!
El escudero que conducía el palafrén de Oriana salió huyendo. Amadís le cortó a
uno de los caballeros el brazo y a otro le hendió la cabeza hasta el cuello. El
último, cuando vio tal destrucción, huyó. Amadís iba a perseguirle, cuando oyó
voces de su señora. Arcaláus se había levantado, había subido a su caballo y
llevaba a Oriana en sus brazos para 20 alejarse de allí. Amadís salió detrás de
él y lo alcanzó. Alzó la espada para herirlo, pero temió matar también a su
señora. Le dio a Arcaláus sin mucha fuerza en las espaldas y le derribó un trozo
de la loriga. Arcaláus dejó caer a Oriana y salió huyendo. Amadís le dijo:
- ¡Vuelve, Arcaláus, y verás si estoy muerto como dijiste!
25 Pero el caballo de Arcaláus corría a toda carrera. Amadís no quiso alejarse de
Oriana.

69 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Volvió a donde ella estaba, y descendiendo del caballo se hincó de rodillas, le


besó las manos y le dijo:
- ¡Pensé que nunca os volvería a ver!
Amadís de Gaula

Texto 4

Mi madre, pues, no tuvo calamidades. Un día, alabándomela una vieja que


me crió, decía que era tal su agrado que hechizaba a todos cuantos la trataban;
sólo diz que le dijo no sé qué de un cabrón, lo cual la puso cerca de que la diesen
plumas con que lo hiciese en público. Hubo fama de que reedificaba doncellas,
resucitaba cabellos, encubriendo canas. Unos la llamaban zurcidora de gustos;
otros algebrista de voluntades desconcertadas, y por mal nombre alcahueta y
flux para los dineros de todos. Ver, pues con la cara de risa que ella oía esto de
todos, era para más atraerles sus voluntades. No me detendré en decir la
penitencia que hacía. Tenía su aposento -donde sola ella entraba y algunas veces
yo, que como era chico podía- todo rodeado de calaveras, que ella decía eran
para memorias de la muerte y otros, por vituperarla, que para voluntades de la
vida. Su cama estaba armada sobre sogas de ahorcado, y decíame a mí: “¿Qué
piensas? Con el recuerdo de esto aconsejo a los que bien quiero, que, para que se
libren de ellas, vivan con la barba sobre el hombro, de suerte que ni aun con
mínimos indicios se les averigüe lo que hicieren.”
15 Hubo grandes diferencias entre mis padres sobre a quién había de imitar en el
oficio; mas yo, que siempre tuve pensamientos de caballero desde chiquito, nunca
me apliqué ni a uno ni a otro. Decíame mi padre: “Hijo, esto de ser ladrón no es
arte mecánica, sino liberal”; y de allí a un rato, habiendo suspirado, decía de
manos: “Quien no hurta en el mundo, no vive. ¿Por qué piensas que los alguaciles y
alcaldes nos aborrecen tanto? Unas
20 veces nos destierran, otras nos azotan y otras nos cuelgan, aunque nunca halla
llegado el día de nuestro santo. No lo puedo decir sin lágrimas -lloraba como un
niño el buen viejo acordándose de las veces que le habían bataneado las
costillas-; porque no querrían que adonde están hubiese otros ladrones sino ellos
y sus ministros; mas de todo nos libra la buena astucia. En mi mocedad siempre
andaba por las iglesias; y no cierto de puro buen cristiano. Muchas veces me
hubieran llevado en el asno si hubiera cantado con el potro. Nunca confesé sino
cuando lo manda la santa madre Iglesia; y así, con esto y mi oficio he sustentado
a tu madre lo más honradamente que he podido.”

F. Quevedo, La vida del Buscón D. Pablos

70 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Plantilla para la recogida de datos

Amadís de Gaula La vida del Buscón


Protagonista:
héroe /
antihéroe

Autobiográfica:
1ª p./
Otra persona

Realidad cruda
/
Fantasía

Estilo:
Natural /
recargado

71 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Anexo Teórico

La novela picaresca
Los rasgos más característicos de la novela picaresca se pueden agrupar en dos grandes
bloques, uno relacionado con el protagonista y otro con la estructura.

• El protagonista es un pícaro, un desheredado, de los bajos fondos,


hijo de padres sin honra. No tiene un oficio concreto, lo que le
lleva a ser criado de muchos amos. En muchas ocasiones,
sobrevive mendigando o robando.

• Es un hombre al que podemos denominar “realista” (porque ve la vida fríamente),


cínico (porque para él las cosas de este mundo no valen lo que cuesta conseguirlas)
y pesimista (porque siempre ve la miseria de lo humano).

• Como ya hemos visto, las novelas picarescas presentan siempre un narrador en primera persona, son
autobiográficas, ya que el autor de la novela considera que sólo el mismo personaje picaresco puede
ser el biógrafo de una vida tan insignificante y miserable. Sería el reverso de la vida del héroe
caballeresco que, por su importancia, sí ha sido contado por los biógrafos. Esta característica
constituye, además, una importante aportación de la picaresca al desarrollo de la novela posterior.

• La mayoría de estas novelas se presentan de manera lineal como una sucesión de episodios en los que
el lazo de unión es el pícaro.

• Por otro lado, la novela picaresca tiene una estructura abierto, carece de final rotundo.
Siempre se podría continuar contando más sucesos similares de la vida del pícaro.

72 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

ACTIVIDAD 10: ¿QUÉ NOS CUENTA LÁZARO?

En las siguientes direcciones de Internet vais a buscar información sobre “El


lazarillo” para hacer un resumen de su argumento, su estructura y su finalidad.
Tras realizar por escrito y en parejas este resumen, algunos de vosotros lo
expondréis oralmente al resto de vuestros compañeros. Ellos podrán completar
aquella información que hayáis omitido.

Direcciones:
http://roble.pntic.mec.es/~msanto1/lengua/1picaro.htm
http://es.wikipedia.org/wiki/El_Lazarillo_de_Tormes#Argumento
http://www.ciao.es/El_Lazarillo_de_Tormes__Opinion_1064444

73 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

ACTIVIDAD 11: UNA PELÍCULA SOBRE LÁZARO

En esta actividad vais a ver una película basada en el libro con el que estamos
trabajando. Como podéis ver, aunque se trata de una historia escrita en el siglo
XVI, despierta el interés de la sociedad actual.
Antes de ver la película, leed el cuestionario adjunto porque después tendréis que
completarlo trabajando por parejas.

LÁZARO DE TORMES
Géneros: Dramas, Comedias
Artistas :Rafael Álvarez "El Brujo", Karra Elejalde,
Beatriz Rico, Manuel Alexandre, Francisco Algora, Agustín
González, Francisco Rabal, Juan Luis Galiardo, Manuel
Lozano
Dir.: Fernando Fernán Gómez, José Luis García Sánchez
Música: Roque Baños
Fotografía: Javier Salmones
2001

CUESTIONARIO
• Tema

• Resumen del Argumento

• Personajes protagonistas: características

• Personajes secundarios: ¿Cuál es su papel en la obra?

• Garaia de la acción

• ¿Cuánto dura la acción?

• ¿En qué lugares se desarrolla?

• ¿Qué clases sociales se representan?

• Haz una pequeña valoración de la obra, indicando si te ha gustado o no.


Utiliza al menos dos argumentos para apoyar tu opinión y valora la
película de 0 a 10

74 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

ACTIVIDAD 12: LA LECTURA DE “EL LAZARILLO”

Vais a hacer una actividad final sobre “El Lazarillo” que consiste en el comentario
general del tratado I, el tratado II y el tratado III. Dividid la clase en grupos de
tres personas y cada grupo trabajará un cuestionario. Terminado el trabajo
escrito, haréis la exposición oral de los apartados trabajados y los presentaréis a
los demás compañeros. Recogeremos el trabajo escrito para su evaluación y
valoraremos también la exposición oral.

CUESTIONARIO TRATADO I
Explicad cómo justifica Lázaro por qué y para qué escribe el
libro.
2.Comentad cuáles son las características de la familia de
Lázaro.
3 Resumid los siguientes episodios: jarro del vino, las uvas y la
longaniza.
4.Buscad citas y ejemplos donde Lázaro se dirija directamente a
la persona a la que dedica el libro.
5.Comentad cuáles eran las habilidades del ciego para ganarse la
vida.
6.Buscad tres ejemplos o razones que muestren la avaricia del
ciego.
7.Comentad de qué manera se vengaba Lázaro de la crueldad del
ciego.
8.Reconstruid el itinerario que Lázaro recorre con el ciego

CUESTIONARIO TRATADO II
¿Cómo se contrapone la escasez de la casa del clérigo con la
abundancia de otras?
En este episodio, ¿cuál es el tema fundamental? Explicadlo.
¿Cuál es el razonamiento que hace Lázaro para no cambiar de
amo?
Durante todo el episodio, ¿cuál es la sensación que agobia
continuamente a Lázaro? Buscad tres o cuatro frases que lo
ejemplifiquen.
Explicad en qué se asemejan el ciego y el clérigo.
Explicad todos los pasos que va dando Lázaro para conseguir
sacar el pan del arca.

75 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Buscad las referencias históricas o mitológicas siguientes y


explica su sentido en el texto: Alejandro Magno y Penélope.
Haced una crítica del comportamiento del clérigo con Lázaro
teniendo en cuenta su condición religiosa.

CUESTIONARIO TRATADO III


¿Qué rasgos del escudero hacen pensar a Lázaro, cuando lo
conoce, que puede ser un buen amo?
Entresacad los datos que conforman la descripción de la casa del
escudero.
En este capítulo, ¿cómo se concreta la habitual mala suerte de
Lázaro con sus amos?
El personaje del escudero le sirve al autor para criticar una
forma de vida basada en las apariencias. Explicad cómo va
actuando el escudero a lo largo del tratado para que Lázaro no
descubra su situación.
Comentad cuál es la relación de Lázaro con este amo: se siente a
gusto, le parece bueno o no...
¿Cuál es la conclusión de Lázaro al acabar el tratado? ¿Mejora su
suerte o empeora? ¿Dónde lo demuestra?

76 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

13. JARDUERA: ETXEPAREREN OLERKIEN GAIAK AZTERTZEN

Nola dago osaturik Linguae Vasconum Primitiae? Gaiaren arabera, zein da ondoko
olerki txataletan jorratzen den gaia? Bilatu informazioa ondoko helbide honetan:

http://eu.wikipedia.org/wiki/Bernart_Etxepare
http://www.hiztegia.net/
5. Testua GAIA
An dre eder jen til ba tek b iho tz a der au t eb at si ,
har za z o rhi t n adin ia n 2 deus ere ezin iretsi 3 ;
nik hu ra n ola , n ahi nuk e h ark b anen za onhe tsi ; 4
ezin be ntu ratuz 5 na go, beld ur daki on g ai tz i 6 .

Eze in ere len go aj erik


ez fir anzes a ez b erzer ik
orai ez ta eri deit en
heusk ar aren p arer ik.

Heuska ra,
ial gi 7 ad i dan za ra.
Heuska ra,
ial gi a ld i pla zar a.
Liber tat ia nol a b ai ta g auze ta ko ho bena ,
ga th ibu ta n eg oi ti a ha la pena ga it zena .
Ni be za la ez ta di la , o th oi , ehor 8 eng ana ,
eze tare hit z or ot an fi da ere gi zon a.
Ian go iku a, zuk be gir a ni ri ere z uzena .

Mun du or o ir ag an ik ez eri den 9 be rzeri k,


Iein koaren a ma hon a grazi a or oz bet herik ;
haren a more i za te ko e zt a eh or di gneri k;
uns a 10 zerb it za d az agu n; m ai te g itu b ert ar ik .

0 an deri a, ezin d ate eho r zure bard inik,


ga inekori k zuk ez tu zu I ein ko be raz berze rik ,
Ieinko ez ten be rze oro da go zure a zp it ik ,
Ieinkoa ren am a z ir a mun du oro z g ai net ik.

ATALAK curriculum materialak. GURE LITERATURAREN :


ARO KLASIKOA (moldatua)

2
Gogoratzen naizenean
3
irentsi
4
hark ni onartzea
5
ausarturik
6
txartzat hartuko ote duen
7
atera, irten
8
inor
9
aurkitu
10
ondo

77 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

14. JARDUERA: LEHENGO EUSKARA ETA GAURKO EUSKARA


KONPARATZEN

Etxepareren Olerki liburuan euskarari kanpora jalgitzeko, kanpora irteteko


agindua ematen zaio, mundu osoan ezaguna izan dadin. Etxeparek euskararen
aldeko aldarrikapena egiten du liburuska horretako bi olerkitan. Orain irakurriko
duzuna ere laudorio olerkia da.

Jarduera honetan hauxe egin behar duzue: poema ondo ulertu ondoren, talde
txikian bildu (hiru edo) eta lehengo euskararen eta Etxeparek darabilen
euskalkiaren eta gaurko euskararen arteko aldeak, ezberdintasunak identifikatzen
saiatuko zarete.

Arretaz irakurri Sautrela olerkia.

6. Testua

SAUTRELA

Heuscara da campora, eta goacen oro dançara

O heuscara lauda ezac Garacico herria


Ceren hantic vqhen baytuc behar duyan thornuya
Lehenago hi baitinçan lengoagetan azquena
Oray aldiz içaneniz orotaco lehena.

Heuscaldunac mundu orotan preciatu ciraden


Bana hayen lengoagiaz berce oro burlatzen
Ceren eceyn scripturan erideiten ezpaitzen
Oray dute iccassiren nola gauça hona cen.

Heuscaldun den guiçon oroc alcha beça buruya


Eci huyen lengoagia içanen da floria
Prince eta iaun handiec oroc haren galdia
Scribatus halbalute iqhasteco desira.

Desir hura conplitu du garacico naturac


Eta haren adisquide oray bordelen denac
Lehen imprimiçalia heuscararen hura da
Basco oro obligatu iagoiticoz hargana.

Etay lelori bailelo leloa çaray leloa


Heuscara da campora eta goacen oro dançara.

http://www.vc.ehu.es/gordailua/Etxepare_1.htm

78 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

14.1. Poemako zein ahapaldiri dagokio azalpen horietako bakoitza? Adieraz ezazu
giltzen bidez poeman bertan.

o Nahiz eta ospe ona izan, euskaldunek beti izan dute


beren hizkuntza ezezaguna izatearen kezka, baina
hori aldatu egingo da.

o Ohore Donibane Garaziri eman dion mailarekin


euskara hizkuntzetan aurreratuena izango da-eta.

o Etxeparek berak eta Bordeleko adiskideak


( euskararen lehenengo inprimatzaileak) ohorea
merezi dute, eta euskaldunen errespetua.
o Harro egoteko arrazoirik badute euskaldunek, eta
goi mailako jendeak ere euskara ikasteko gogoa
izango du.

ATALAK curriculum materialak. GURE LITERATURAREN : ARO KLASIKOA (moldatua)

14.2. Irakur itzazu ondoko baieztapenak eta adierazi zein den egia eta zein
faltsua. Faltsuak direnetan eman erantzun zuzena.

1. Poeta harro sentitzen da euskarak estima handia izan


duelako beti
2. Etxepare harro dago Garazik, bere herriak, euskara letren
plazara sartu duelako.
3. Etxepare harro sentitzen da Garazin inprimatu delako
bere obra.
4. Etxeparek obra horretan esker ona adierazten dio
Bordeleko Lehete adiskideari, obra inprimatu izan
duelako.
5. Poema honetan gonbita egiten digu, alaitzeko arrazoia
baita euskara letren mundura atera izana .
6. Sautrela poeman ahapaldietako bertso-lerroak 15
silabakoak dira.
7. Bertso-lerroen moldea A-A-A-A da
8. Leloan, hitz joko bat egiten du poetak.
9. Etxepare oso poeta landua zen; haren poesiak ez dira
herritar xumeentzat eginak
10. Herritarrek poesiaz goza zezaten nahi izan zuen, herri
poetatzat har daiteke
11. Poema hau euskararen laudoriozko poema da eta
kantatua izateko sortu zuen
12. Linguae Vasconum Primitiae-n asko dira euskararen
aldeko poemak

79 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

14.3. Orain, entzun arretaz Oskorri taldearen bertsioa. Konparatu jatorrizko


olerkia eta Oskorri Taldeak egindako bertsioa. Zeintzuk dira bertsio
modernoak dituen aldaketak? Hiruko taldeetan bildu eta zerrendatu hamar
ezberdintasun. Gero, talde handian bilduta, orokorrean aztertuko dituzue.

SAUTREL A

Euskara da kanpora
eta goazen denok dantzara. Euskalduna den guztiak
burua altxa bez a 13 ,
O Euskara lauda eza k 11 gorenean ikusiko baitu
Garaziko herria, bere hizkuntza.
zeren handik hartu baituk Printze eta jaun guztiek
behar huen grazia. hura eskatzen dute,
Lehenago hi baihintzen paperetan ikusita
hizkuntzarik azkena, ikasi behar dute.
orain berriz izango haiz
guztietan lehena. Gogo hori kon pli tu 14 du
Garaziko gizonak
Euskaldunak edonondik eta haren adiskide
preziatu zi raden 12 , Bordelen dagoenak.
baina haien mintzaeraz Lehen inprimatzailea
denak ziren burlatzen, euskararen hura da;
inongo liuruetan euskaldunak eskerturik
eskribitzen ez baitzen; aurkitu behar gara.
orain ikasiko dute
nola gauza ona zen. Etai lelori bailelo
leloa zarai leloa!
Euskara da kanpora eta
goazen denok dantzara

http://www.diasporavasca.org/fitxak/fitxak11/musika/musika.htm

Oskorri taldea

11
Ezazu (hika hitz egiten dio euskarari
12
ziren
13
dezala
14
bete
80 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea
Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

OLERKIA ABESTIA
1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

81 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

15. JARDUERA: XVII. MENDEKO EUSKAL HERRIAN KOKATZEN.

Euskal Herriko XVII. mendean kokatzen lagunduko diguten datuak dituzue honako
hauek. Hutsuneak betetzeko jarduera da, baina modu egokian bete ahal izateko
arretaz irakurri behar dituzue testuok datuok egoki txertatu ahal izateko.
Ondoren, bete ezazue idazleari eta obrari buruzko fitxa

DATU JAKINGARRIAK

XVII. MENDEA

XVI. mendean Elizaren ustelkeria zuzentzeko Martin Luther-ek ……………………………………………….


egin zuen. Horren erreakzio gisa, Eliza Katolikoak ………………………………….sustatu zuen eta
horrek katolizismoaren jokabide zurruna eta beldurrezkoa ekarri zuen: 1542an…………………..,
1543an zentsura inprentan eta 1545etik 1563ra bitartean Trentoko…………….. Kontzilioaren
eraginez literatura erlijiosoa hazi egin zen eta elizako liburuak nazio ……………………………………
idazten hasi ziren.

Mende honetako autore eta obra ia guztiak iparraldekoak dira. Garai hartan……………………………
………. aldean, batez ere, loratze ekonomiko handia gertatu zen: untzigintza, arrantza ( balea,
bakailaoa…) eta merkataritza arloetan. Eta horrek jende ………………………………… multzo bat
sortu zuen, liburuak erosteko ahalmena ere bazuena. Hegoaldean, berriz, beherakada
ekonomiko handia gertatzen zen, Espainian bezala.

Kontrarreforma/ Kontzilioa/ Erreforma Protestantea/ Inkisizioa /


hizkuntzetan//eskolatu/ Lapurdi

SARAKO ESKOLA

XVII. mendean, ……………………………( Sara, Ziburu, Donibane herrietan), idazle talde


garrantzitsu bat sortu zen, gehienbat…………………………… osatua: Ziburuko Etxeberri, Axular,
Materrre, Argaignarats, Haranburu, Klaberia eta beste batzuk. Dirudienez, Etxeberri zen
taldeko idazle ohoretsuena eta Axular trebeenetakoa. Denen artean, gure literaturaren
mugimendu indartsua piztu zuten eta ……………………………..klasikoa deitu den hizkuntza
literarioa garatu zen.

82 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

GERO

Liburu ……………………….da Gero; geroko gerotan dabilenari, hau da, bere arimaren salbazioa
geroko uzten ari denari kontzientziaren kargu hartzeko obra da,……………………….. bidean
lehenbailehen jar dadin konbentzitzeko.

Liburua egiteko enkargua lagun talde batean jaso zuela aipatzen du sarreran, …………………………
……izenez ezagutzen dugun gizon ikasien taldean, hain zuzen. Eta…………………………………………..
egiteko asmoa ere azaldu zuen. Bat argitaratu zuen, ordea, baina bikaina.

Sarako Eskola /Elizgizonek/ lapurtera mistikoa / salbazio/ bi partetan/


Lapurdin

Autorea:

Zein mendetan argitaratu zen?

Zein urtetan?

Zer esan nahi du izenburuak? Zein da


Gaia?:

Autorea, nongoa:

Liburu honen euskalkia:

Sarako Eskolako beste partaide


batzuen izenak:

cu rr ic ul um m at eri alak . GUR E L IT ER ATUR AR EN : AR O KL AS IK OA

83 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

16. JARDUERA: AXULARREN GERO IRAKURTZEN

Jarduera honetan euskal hizkuntzaren prosa eredugarriaren gailurtzat jotzen den


GEROko zenbait pasarte ulertzen arituko gara. Horretarako hiruko taldeetan
bildu eta irakurri bertatik ateratako hiru txatal hauek.

16.1. Zazpigarren testuan azpimarratu zein den guk emandako esaldiaren ordaina.

7. Testua

Badakit anhitzek miretsiko duela eta edirenen arrotz eta estraiñio, ni lan huni lotzea.
Zeren anhitz izan baita orainokoan, eta baita orai ere, ni ez bezalakorik, ni baiño
hunetako gaiagorik, eta anzatsuagorik, ezpaitute guztiarekin ere, orainokoan, hunelako
materiatan, hunela ausartziarik eta eskudantziarik hartu. Baitirudi ezen asko behar
lizatekeiela arrazoin haur ene gibelatzeko eta geldi arazitzeko ere. Baiña ene kontra
dela dirudien arrazoin hunek beronek, ni esportzatzen eta aitzinatzen nau, hunek
bihotz emaiten deraut, haur edireiten dut nik neure alde eta fabore, zeren
enseiukarrean bezala egiten diren lehenbiziko obrek eta enseiuek, zenbait huts eta
falta izanagatik ere, badirudi ezen, zeren lehenak diren, barkhakizun direla, eta bat
bederak disimulatzeko, ez ikhusi iduri egiteko, eta are desenkusatzeko dituela.

o Askori bitxia egingo zaiela bera horrelako materia batean


murgiltzea
o Horrek guztiak indarra ematen dio ahalegintzeko eta aurrera
jarraitzeko.
o Aitortzen du inor aritu ez izana arrazoi nahikoa beharko
litzatekeela izan bera ere ez sartzeko.
o Lehena izatea, ordea, abantaila izan daitekeela dio, lehen
saioak ez baitira hain zorrotz epaitzen

8. Testua

8 Badakit halaber ezin heda naitekeiela euskarako minzatze molde guztietara. Zeren
anhitz moldez eta diferentki minzatzen baitira euskal herrian. Nafarroa garaian,
Nafarroa beherean, Zuberoan, Laphurdin, Bizkaian, Gipuzkoan, Alaba-herrian, eta
bertze anhitz lekhutan. Batak erraiten du behatzea, eta bertzeak so egitea. Batak
haserretzea eta bertzeak samurtzea. Batak ilkitzea, bertzeak ialgitea. Batak athea,
bertzeak bortha. Batak erraitea, bertzeak esatea. Batak irakurtzea, bertzeak
leitzea. Batak liskartzea, bertzeak ahakartzea. Batak hauzoa, bertzeak barridea.
Batak aitonen semea, bertzeak zalduna. Finean bat bederak bere gisara, anzura eta
moldera. Eztituzte euskaldun guztiek legeak eta azturak bat, eta ez euskarazko
minzatzea ere, zeren erresumak baitituzte diferent.

84 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

16.2. Zortzigarren testua irakurri. Testu honetan zer dio Axularrek? Aukeratu
baieztapen zuzenak.

o Euskal Herriko mintzaira guztiak dakizkiela


o Euskal Herrian hainbat hizkera daudela, lege eta ohitura
desberdinak dauden bezala.
o Euskaldunok, lexikoari dagokionez, hainbat aldaki erabiltzen
ditugula.
o Zazpi herrialde bereizten ditu Euskal Herrian eta banan-banan
aipatzen ditu

16.3. Bederatzigarren testuan, lexiko ariketa burutuko duzue. Saiaa zaitez ondo
sinonimo hauek testuko hitzekin erlazionatzen.

Elikagaien / asko / zaintzen / ahulak / argizariz / zaila / erlategian /


lan eginez / atezaina / botatzen

9. TESTUA ERLEAK ETA INURRIAK

Erleak, hain gauza ttipiak eta flakoak (_ _ _ _ _ _), bethetzen du mundua eztiz eztitzeko, eta
ezkoz (_ _ _ _ _ _ _ _ _) argitzeko. Eta gaitz lizateke kontatzea nola gobernatzen (_ _ _ _ _ _ _
_) diren erleak elkharren artean; nola duten bere erregea, eta obeditzen duten; nola zaharrak
kofauean (_ _ _ _ _ _ _ _ _ _) barrena, etxeko lanen egiten, egoiten diren; eta gazteak, bere
mantenuaren eta bizikaien (_ _ _ _ _ _ _ _ _ _) garraion, kanpotik hari diren; nola duten bere
athal-zaiña (_ _ _ _ _ _ _), eta behar ere bai. Zeren eztiari, nola baita gozo, eta izena duen
bezala, ezti, anhitz (_ _ _ _), baitarraika (…) . Nola trabaillatzen direnek, trabailatzen eztiren
alferrak eta nagiak, ezten kolpez egotzten (_ _ _ _ _ _ _ _) dituzten bere konpaiñiatik.
Expellunt ab alvearibus pigras (Plin.). Eta nola bertzerik ere anhitz gauza egiten duten, eta
guztiak hain ordenantza handiarekin, non baitirudi ezen eztela erregerik, bere erresuma hain
ongi gobernatzen duenik, nola erleek bere erregearekin batean trabaillatuz (_ _ _ _ _ _ _ _ _ )
gobernatzen baitute berea.

85 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

17. JARDUERA: KIXOTEA

Jarraian agertzen den informazioa irakurriko duzue lehenik, eta gero, testuliburu,
eskuliburu eta Internet helbideetan informazio gehiago bilatuko duzue, Kixotearen
argumentu, egitura eta helburuari buruz.
Obrari buruzko hainbat baliabide aurkituko dituzue helbide honetan.

http://www.saretik.net/quijoteberri/portal%5Findex/euskera/direcciones.htm

Gaia, argumentua eta egitura

Mantxako zaldun Alonso Quijanok, zalduneria-liburuak irakurriaren


irakurriaz erotuta, Kixote Mantxako izena hartu eta mundua ibiltzea erabaki du,
bere heroien, zaldun ibiltarien, antzera, abenturak bizi eta ekintza gogoangarriak
egiteko, fama eta ospea irabaztearren; badu bere balentriak nori eskaini ere:
Tobosoko Dulzinea bere damari. Arma barregarriak eskuan eta Rocinante zaldi
zaharraren gainean, bere ibilaldiari ekin dio, ostatu baten zaldun bihurtu ostean.
Ezagun batek Kixote bere herrixkara itzularazi ondoren, laborari bat
konbentzituko du bere ezkutari izan dadin, ospearen eta boterearen truk. Beraz,
berriz ere abiatuko da, Sancho Panza lagun duela. Egundoko abenturak, aldrebesak
eta burugabeak, biziko dituzte elkarrekin Mantxa eta Andaluziako eremuetan;
hainbat pertsonaia ere ezagutuko dituzte, era guztietakoak, Kixoteren herriko
apaiza eta barberua bila atera eta etxera itzularazten dituzten arte.
Liburuaren bigarren partean, On Kixote berriz ere abiatzen da Sancho Panzaren
laguntzaz, eta beste abentura batzuk ere pasatuko dituzte. Ibili eta ibili, duke
baten lurretara iritsiko dira, eta dukeak trufa egingo dio bai On Kixoteren
erotasunari, bai Sanchoren anbizioari (uharte bateko gobernadore ere izendatuko
du). Sancho azti eta jakintsu ari da bere karguan, dukearen harridurarako, eta
zintzoa eta sen onekoa denez, gobernadore karguari utziko dio. Bartzelonaraino
ere iritsiko dira, eta beren arma berberekin garaituko dituzten han: On Kixoteren
auzo batek, zaldun ibiltariaren itxurak egin eta irabazi egiten dio On Kixoteri,
borrokan; galdu izanaren ordain, etxera itzuli dadin aginduko diote On Kixote
prestuari: lur jota helduko da, bai fisikoki bai moralki, eta hil egingo da.

Kixoteren hitzaurrean azaltzen digu Cervantesek liburua idazterakoan izan duen


asmoa: zalduneria-liburuen parodia egitea, herritarren artean arrakasta handia
zuen literatura-mota bat kritikatzea. Gizon-emakumeak, bizitza eta mundua ondo
baino hobeto ezagutzen zituela ere erakusten digu Cervantesek, ordea. Horiek
horrela, Kixoteak, zaldi ibiltariei eta literatura txarrari trufa egiteaz gain,
pertsonen portaeraren ikuspegia ematen du: minaren, amodioaren, heriotzaren,
86 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea
Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

eguneroko arazoen, erotasunaren edota jakintzaren aurrean dituzten erreakzioak.

Zalduneria-liburuei trufa egiteko liburu dibertigarri bat ari zen idazten,


besterik ez... Galdetzera etorriko ote ziren? Ezagutuko al zuten zaldun
baldarraren irudi hartan Espainiaren espiritua, itsutasun zaharkituak joa
antzinako egintzetan galtzen ari zena, inguruko mundua errealitate berri bati
begiratzen hasia zegoen bitartean? Bizkarrari eragin zion. Ez zegoen zer
azaldurik. Alegia eta zentzua gauza berbera baitziren, lorea eta lurrina
bezala.

B. Frank, Cervantes, la novela de un genio

Kixotea, orain arte aztertu dugun obretan zabalena ez ezik, egitura


narratibo konplexuena duena ere bada. Bi zati ditu, hamar urteko aldearekin
argitaratuak, 52 eta 74 kapitulutan banatuta, hurrenez hurren: On Kixote eta
haren ezkutari Sancho Panzaren ibilerak kontatzen dira, hurrenkera kronologikoari
jarraituz. Honetan datza Kixotearen originaltasuna: argumentuaren haritik
kanpoko hainbat elementu sartzean; hala nola, kontakizunak, garai hartan puri-
purian zeuden eleberri-moten (artzain-eleberria, moriskoena, sentimentala…)
adierazgarri, hausnarketa literarioak, diskurtso teoriko eta kutsu moralekoak,
pertsonaien arteko elkarrizketa luzeak, hainbat eta hainbat gairi buruzkoak,
ekintza nagusitik aldenduz batzuetan, eta narratzailearen eta Cervantes beraren
zuzeneko parte-hartzeak, istorioa gertatu zeneko egoera azalduz.

ARGUMENTUA EGITURA HELBURUA ETA


ASMOA
Kontsultatu
den iturria

Kontsultatu
den iturria

Kontsultatu
den iturria

Kontsultatu
den iturria

87 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

18. JARDUERA: ON KIXOTE, TELEBISTAN ERE

Don Quijote seriaren hainbat kapitulu ikusiko dituzue jarduera honetan. Arretaz
erreparatu gertakariei eta pertsonaiei, haien ezaugarri fisikoei eta
nortasunezkoei, agertzen diren tokiei …, hurrengo jarduera egiteko beharko
dituzue eta.

PERTSONAIAK
GERTAKARIAK Ezaugarri Nortasun- TOKIAK
fisikoak ezaugarriak

Kapitulua

Kapitulua

Kapitulua

88 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

19. JARDUERA: ON KIXOTEREN ISTORIOAK

Kixotearen hainbat kapitulu aukeratuko dituzue: lehenengo eta behin irakurri, eta,
ondoren, ezaugarri esanguratsuak aztertuko dituzue.
Honako hauek proposatzen dizkizuegu: III-XII, XIII-XXII, XXIII-XXXII,
XXXIII-XLII eta XLIII-LII. Bikoteka bete beharko duzue behean, eredu gisa,
jarri dugun koadroaren antzeko bat, honako hauek jasoz:
 zer gertatzen zaien On Kixote eta Sancho Panzari
 beste pertsonaia batzuei buruz kontatzen direnak
 ekintza nola geratzen den (gai jakin bati buruzko monologoak edo
elkarrizketak sartuz, edo beste baliabide batzuk erabiliz)

I.-II. KAPITULUAK
 ZER GERTATZEN ZAIEN ON KIXOTE ETA SANCHO PANZARI
On Kixote, Gaztelako zalduna, erotu egiten da zalduneria-
liburu gehiegi irakurtzeagatik, eta sinetsita dauka zaldun ibiltaria
dela. Lanabes-zatiekin eta, armak eta armadura egingo ditu, eta
etxetik aterako da Rocinante bataiatutako zaldi baten gainean,
bideak ibiltzeko prest, bere maitalearen (Dulcinea Tobosokoa)
omenezko balentriak eginez. II. kapituluan, ostatu batera helduko
da, eta gaztelu sorgindutzat hartuko du: apopiloak gorteko
nobletzat joko ditu, eta ostatua eskatuko die. Ostatukoek trufaz
hartzen dute Kixote, eta barre egin nahi dute haren lepotik.

 BESTE PERTSONAIA BATZUEI BURUZ KONTATZEN DIRENAK

Ez dute parterik hartzen, baina nagusia eta On Kixoterekin


bizi den iloba aipatzen dira. Ostalaria, ostatuko morroiak eta beste
apopilo batzuk ere ageri dira, On Kixoteren erokerien ikusle huts.
 EKINTZA NOLA GERATZEN DEN, ELKARRIZKETA,
MONOLOGOA.

Kapituluotan ez da ekintza geratzen. Irteeraren prestaketak


kontatzen dizkigu narratzaileak. On Kixoteren gogoeten berri izango
dugu bigarren kapituluan.

89 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

20. JARDUERA: IKT-AK ETA ON KIXOTE

Ordenagailua erabiliko duzue jarduera honetako lana egiteko, On Kixoteri buruzko


webquest bat landuko duzue eta.

http://www.saretik.net/quijoteberri/portal_index/castellano/webquestESO/web
%20quest%20quijote.htm

Hona helburua: kazetaritzako berri bat sortzea, Kixoteren kapitulu bat irakurri
ondoren ateratako datuekin.

90 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

5.3. Txostena egitea

1. jarduera: Zer da txostena?

2. jarduera: Egitura erabaki

3. jarduera: Informazioa antolatu

4. jarduera: Txostena idatzi

91 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

1. JARDUERA: ZER DA TXOSTENA?

Lehenengo eta behin, txostena zer den ikusiko dugu, baita dituen ezaugarririk
garrantzitsuenak ere, eta zer pauso eman behar ditugun txostena egiteko.
Irakurri ezazue ematen dizuegun teoria, eta eskema bat egin, zuen txostena
egiteko baliagarri izango zaizue eta.

ZER DA TXOSTENA?
Zure iritzia adierazteko bide bat da, kontsultatu dituzun egileek edo
iturriek diotenean oinarrituta.

• Argi adierazi behar dituzu gauzak, eta ulertzeko moduan, garbi,


azaldu ideiak.
• Ideiak:
- Zehatzak
- Itzulinguruak saihestu adierazterakoan
- Datu fidagarriekin arrazoitu eta oinarritu behar dira

TXOSTENAREN EZAUGARRIAK
1- Egin nahi den lan edo zereginaren araberakoa da txostenaren edukia, eta
arazo tekniko bat jorratzen du normalean, egintza, ikerketa, azterlan eta
abarrei buruz.
2- Pentsamendua argi eta garbi adierazten laguntzen duten baliabide guztiak
onartzen ditu: argazkiak, diagramak, grafikoak, estatistikak, zenbaki-
koadroak, jatorrizko dokumentuak, eranskin ilustratiboak.
3- Estilo zehatza, argia, zuzena eta osoa erabili behar da.
4- Paragrafoak laburrak eta zehatzak dira, nabarmen, asmo artistikorik
gabekoak. Tradizioan landutako adierazpen-formulak erabiltzen dira
sarritan, eta errespetatu egin behar dira, beraz.
5- Gaiari dagokion ohiko hiztegia erabili ohi da, eta beraz, gehienetan,
espezializatua izaten da, neologismo, teknizismo eta are barbarismo eta
guzti.
6- Hona txosten baten oinarrizko erak edo moduak: narrazioa, deskripzioa,
azalpena eta argumentazioa

92 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

TXOSTENEN EDUKIA

Txostenak asko aldatzen dira luzerari eta egiturari dagokienez, baina denek
izaten ohi dute, funtsean, halako eduki komun bat, honako hauek hartuz:

a) Helburua: Txostena zertarako den azaltzea

(Zertarako?)

b) Metodoa edo prozedura: Datu-bilketan edo ikerketan erabilitako modua


edo metodoa azaltzen du, irakurleak berak erabaki dezan ematen zaion
informazioaren zehaztasuna, egiatasuna edo konfiantza-maila.

(Nola?)

c) Gertakariak: Aurkitutako gertakarien deskripzio edo narrazioa da, era


objektibo, logiko, argi eta analitikoan egina.

(Zer?)

d) Azterketa eta eztabaida: ematen duen informazioa aztertu eta ebaluatu


egiten du txostenaren egileak, eta bere ikuspuntua adierazten du,
hartzaileak horren balioaz erabaki dezan.

(Zer egin behar da?)

93 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

2. JARDUERA: EGITURA ERABAKI

Txostena zer den jakinda, egingo duzuen txostenaren ezaugarriak zehaztuz


joango zarete. Bikoteka egingo duzue txostena, eta ARO MODERNOARI
BURUZ LANDU DUZUEN GUZTIAREN BILDUMA izango da.
Gogoratu ezazue, era berean, zertarako idatziko duzuen txostena: 1.
ZIKLOKO IKASLEEI AURKEZTEKO, alegia.
Txostenen ohiko egiturari buruzko teoria irakurri ondoren, taula bat beteko
duzue zuen erabakiekin.

TXOSTENAREN EGITURA

Honela antolatu daitezke txostenaren egitura eta eskema:

1- Azala: Egilea(k), Kurtsoa


2- Edukien taula: aurkibidea
3- Ardatza edo gorputza:

• Helburua edo sarrera


• Metodoa edo prozedura
• Gertakariak
• Azterketa -eztabaida eta ondorioak

4- Eranskinak: bibliografia. Ilustrazioak, grafikoak edo beste edozein


material osagarri.

Txosten-motak
Hainbat txosten-mota dago, ematen zaion funtzioaren arabera. Hona hemen
nagusiak:

Txosten formala: eduki zabal eta zehaztua du, enpresa edo erakunde batek
ezarritako kasu eta epeetan erabiltzen da (hasierakoa, bidekoa, azkenekoa,
egunerokoa, asterokoa, hilerokoa, hiru hilez behingoa, lau hilez behingoa,
urterokoa)

Monografia: metodo zientifiko edo teknikoren baten arabera akademikoki

94 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

ikertu den gai mugatu bati buruzko txostena da, ikerketa horren
emaitzaren adierazpena, alegia. Eskoletan erabiltzen da, eta batez ere,
unibertsitateetan.

Tesia: Baliozko ondorio funtsatu batera iristeko arrazoiz eutsitako


proposamenari deritzo horrela.

Azkenik esan behar da edonolako txostenak idatziak izan daitezkeela, baita


ahozkoak ere.

ERABAKIAK BILTZEA

• Egileak:

• Hartzaileak:

• Txosten-mota:

• Gaia:

• Portadaren edukia:

• Aurkibidearen edukia:

• Elementu grafikoak

• Formatu-elementuak:
o Letra-motak
o orrialdeak...

95 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

3. JARDUERA: INFORMAZIOA ANTOLATU

Zuen txostenean erakutsiko duzuen informazio guztia aukeratu eta antolatu behar
duzue jarduera honetan. Horretarako, irakurri beheko koadroan agertzen diren
gomendioak.

PROZEDURA

INFORMAZIOA AUKERATU ETA ANTOLATZEA

• Arretaz aukeratu zure txostena osatuko duten azpigaiak edo


zatiak garatzeko balioko dizuten materialak eta informazioa.
Oso inportantea da informazioaren edukia ulertzea, egoki erabili
ahal izateko gero.
• Gogoratu material osagarria erabili dezakezula (liburuak,
Internet,entziklopediak...)
• Antolatu aukeratu duzun informazioa; horretarako, fitxak egin
ditzakezu, askotariko informazioarekin, beharren arabera:
oinarrizko informazioa, adibideak, datu estatistikoak, hitzez
hitzeko aipamenak, eta abar

- .

96 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

4. JARDUERA: TXOSTENA IDATZI

Amaierara heldu zarete, txostena idatzi eta behin betiko forma eman behar
diozue.

TXOSTENA IDAZTEA
• Honako hauek egin behar dira hemen: “zirriborroa” idatzi, berrikusi eta
zuzendu, eta behin betikoa bertsioa idatzi.

• Hasteko, aurkibide orokorra egin, hurrengo atalekin:


- Gaia labur adierazteko sarrera, gaia aukeratzeko arrazoiak, enfoke edo
ikuspegia.
- Txostenaren edukiaren garapena.
- Ondorio orokorrak, zure balorazio-iritziak adieraziz.
- Bibliografia eta kontsultatutako beste iturri batzuk.

• Zirriborroa idazterakoan, “nola esan nahi ditut


gauzak?” galderak definituko du zure lanaren estilo
orokorra: deskriptiboa, azalpenezkoa, argudioak
ematekoa; estiloa edozein dela ere, argi eta garbi
erakutsi behar duzu gaiari buruz duzun jarrera.

• Amaitzeko, honako hauek egiaztatu,


 ez duzula garrantzizko informazioa ahaztu,
 zure gai-aurkibideko gai guztiak jorratu dituzula, ordena logikoan
jorratu ere.
 zure argudioen kalterako barne-kontraesanik, esaldi solte, osatu gabe,
ilun edo anbiguorik ez dagoela.
 Era berean, aztertu ezazu ea non jarri ditzakezun diagramak,
ilustrazioak, koadroak eta antzekoak, idazkia eramangarriago eta
argiago egiteko

• Behin betiko idazketan:


 ahalegindu zaitez hitz edo termino errazak erabiltzen
 esaldi labur eta zuzenak
 ahalegindu gai nagusitik ez aldentzen
 puntuazioa neurriz erabili
 saihestu erredundantzia
 saihestu titulu luzeak
 eta beti-beti “esan zer den” garatzen ari zarena, EZ “zer ez den”

97 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

98 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

6. ORIENTAZIO DIDAKTIKOAK

1. sekuentzia: Historia- eta arte-testuingurua

Aurreko jarduera

Jarduera honetan unitatea aurkezten zaie ikasleei, eta era berean, hausnarketa
sustatu nahi da, Aro Modernoak gaur egungo gure gizartearen garapenean duen
garrantziaz. Hainbat galdera eskaintzen dira horretarako, gida gisa erabili
daitezkeenak; dena den, badago galderak aldatzea, zabaltzea…
Unitate honen azken produkzioa ere aurkezten da, prozesuan zehar eskuratutako
ezagutzak jasoko dituen txostena prestatzea, alegia.
Ikasleak bikoteka aritu daitezke hasiera batean, hausnarketa egiteko, eta
taldearen ekarpenak jasoko dira gero, post-it teknikarekin eta ahozko
eztabaidarekin, ondorioak ateratzeko.

1. jarduera

Ikasleek Erdi Aroaren eta Aro Modernoaren desberdintasunei buruz aldez


aurretik dituzten ezagutzak aztertu nahi dira lehen jarduera honetan.
Egia/ gezurra erantzuneko galdera-sorta aukeratu da horretarako, jarduera
bakarka egin dezaten lehenengotan. Gero, taldeak galderei emandako erantzunak
entzungo dira, eta okerrik izatekotan, zuzendu egingo da.

2. jarduera

Garrantzizkoa da Erdi Aroari eta Aro Modernoari buruzko oinarrizko kontzeptuak


argi geratu daitezela, ongi finkatuta; horregatik jarri da aurretiko ezagupenei
buruzko beste jarduera bat, oraingo honetan, baina, euskarri grafiko zabal
batekin, horrekin zerikusia duen idatzizko informazioa lotu behar zaio eta.

Bikoteka egitea proposatzen da, eta bateratze-lana gero, bikoteek emandako


erantzunak entzun ahal izateko.

3. jarduera

Aurreko bi jarduerak garrantzi handikoak dira gaia garatzeko, eta horregatik


proposatzen da murala egitea, aurreko etapen sintesi, eta era berean, bereizketa
gisa. Gaiari buruz aldez aurretik zeuden ezagutzak finkatu nahi dira, eta eduki
berriak edo ahazturik zeudenak bermatu.
Muralak, klasean jarriz gero, oso erabilgarriak izan daitezke, zalantzarik sortzen
bada edo, kontsultatzeko iturri hurbila direlako.

99 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Hiruko taldeetan egin daiteke lana. Talde bakoitzak, murala egin baino lehen,
zuzendutako erantzunak egiaztatu behar ditu, eta emaitzak berdinak direla
ziurtatu.
Murala egiteko prozedura ere jarrita dago .
Ebaluaziorako jaso daiteke jarduera hau.

4. jarduera

Humanismoarekin zerikusia duten testuetatik abiatuta, ulermenezko irakurketa


eta laburpena landu nahi dira jarduera honetan, jarduera egiteko lagungarri izan
daitezkeen bi prozedura-koadro eskainiz. Jarraibide argiak eta errazak ematen
dira, sakondu nahi diren urratsak —oraingo honetan, ideia nagusiak ateratzea—
azpimarratzeko edo
Bakarka egin daiteke jarduera, eta gero bikoteka, emaitzak ikusteko.
Garrantzizkoa da irakasleak eginda ematea azken eredua, ikasleek bere
produkzioak konparatu ahal izan ditzaten..

5. jarduera

Hiru azpiataletan banatzen da, eta Aro Modernoaren ekarpenei buruzko ezagutza
sakontzea du ardatz.
Hainbat datu-orriren laguntzarekin, bilaketak egingo dituzte, honako hauetara
hurbiltzeko :
- Eskuz idatzitako liburuaren eta inprimatutako liburuaren mundura (teknika
bakoitzaren abantailak eta eragozpenak aterako dituzte testu batetik)
- Asmakariek ekarri zutenera (asmakariei buruzko testu laburrak irakurtzea).
- Denboran zehar izan diren mundu-errepresentazioen bilaketara, eskaintzen diren
Internet helbideak abiapuntutzat hartuta.

 http://www.mardechile.cl/mares/Meducativo/index.php?module=pagemaster
&PAGE_user_op=view_page&PAGE_id=70&MMN_position=103:99:100
 Proiekzio kartografikoak
 http://www.uam.es/otros/fcmatematicas/Trabajos/Bartolome/FCMcarto.pd
f
 Proiekzio kartografikoak
 http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761577953_4/Mapa.html 25
elementos multimedia-ra jo
 http://www.mgar.net/var/cartogra.htm
 http://nti.educa.rcanaria.es/nereida/hitoscartografia.htm
 http://www.dogstar.com/carto/Maps/Index.html#OldWorld.

Hiruko taldeetan egin daiteke jarduera.

100 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

6. jarduera

Sormenezko jarduera. Proposatzen diren Internet orrialdeetan garaiko modari


buruzko informazio idatzia eta grafikoa bilatu ondoren, konparazio-egitura duen
adierazpen-testua idatziko dute egungo garaiari eta Aro Modernoari buruz. Beste
unitate batzuetan ere landu da testu-mota hori, baina, hala ere, konparazio-
egituren jarraibideak eta ereduak eskaintzen dira, jadanik eskuratu eta landutako
prozedurazko ezagutzak gogoratu eta sakontzeko, edo irakasleak beharrezkotzat
joz gero, ezagutza horiek eskuratzeko.
Bakarka edo bikoteka egin daiteke jarduera.

 http://www.modahistoria.com/modahistoria/index.htm Italiara jo

 http://www.modahistoria.com/corteingles/index.htm

 http://www.venca.es/pv06/inihome.asp?cata=V1&idi=1&mar=2&pai=1

 http://www.mujeractual.com/moda/coleccion/index.html

 http://www.estilisimo.com/herramientas/estilografica/estilografica.html?id=
77&num=29&idp=4

7. jarduera

Aurkikuntza geografikoei buruzko jarduera: jasotako informazioa ozen irakurriz


eta komentatuz hasiko dira.
Komeni da informazio hori gordetzea, gero erabiliko delako.
Ondoren, 7.2 jardueran, aurkikuntzei buruzko informazioa bilatuko dute,
eskaintzen den galdera-sortari erantzuteko:

http://www.nuestro.cl/notas/rescate/descubrimiento_mitos.htm

7.3 jarduera ludikoagoa da, eta Kristobal Kolonen marrazkia egingo dute.

8. jarduera

Egunkari bat idaztea. Aurkikuntzen arrazoi eta ondorioei buruz hainbat informazio
ematen duten testuak irakurri ondoren, indigenaren lekuan jarriko dira,
konkistatzaileen etorrerari buruz duten ikuspuntua adierazteko.
Taldeka egiten da, eta talde bakoitzak aukeratzen du aztekak, maiak edo inkak
izango diren.
Kristobal Kolonen egunkaritik ateratako testua eskaintzen da eredutzat.
Honako hauek ere eskaintzen dira: informazio idatzia eta grafikoa biltzeko
plantillak, eta prozedura-orria, egunkaria idazteko urratsak argitzen dituena.

101 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

9. jarduera
1492 filma ikustea proposatzen da, baita filmari buruzko galdera-sorta bete eta
taldean ahoz komentatzea ere.

Zuzendaria: Ridley Scott


Aktoreak: Gérard Depardieu, Armand Assante, Sigourney Weaver
Urtea: 1992
Iraupena: 2 ordu 20 minutu
Laburpena:
Itsasgizon batek kontinente bat aurkituko du, inork zitekeenik ere susmatzen ez zuena: gure ezagutzen eta
gure unibertsoaren mugak zabaldu egingo dira, bat-batean. Asiarako bide berria bilatzeko asmoak bultzatuta,
laguntza eskatu du Frantzia, Ingalaterra eta Portugalen; alferrik, ordea, denek iritzi baitiote ezinezko
proiektuari, Espainiako adituek barne, Aragoiko diruzain Gabriel Sanchezen esku-hartzea gorabehera.
Eragozpenak eragozpen, Kristobal Kolonek babesa lortu zuen: Aita Marchenarena, Martín Alonso Pinzón
armadorearena, eta Valentziako bankari Luis de Santángelena, zeinak Erreginarekiko elkarrizketa agindu
baitzion. Gaztelako Isabelek proiektuari baimena eman ondoren, itsasoratu egin ziren, eta Kristobal Kolonek
jakinda bidaia esaten zuena baino askoz luzeagoa zela, 1492ko urriaren 12an lehorreratu ziren “Pinta”, “Niña”
eta “Santa Maria” karabelak Karibeko uharte txiki batean: San Salvador deitu zioten.

Filma ikusi aurretik, garrantzizkoa da galdera-sorta arretaz irakurtzea, bertan


jasotzen diren alderdiei arreta emateko.

10. jarduera

Garai hartako erlijio-aldeak landuko dituzte, eta horretarako, behatuz eta testuak
irakurriz hasiko dira, katolikoen eta luteranoen arteko desberdintasunak edo
aldeak koadro batean jartzeko, honako hauek aintzat hartuta: Aita Santuaren
autoritatea, sakramentuak, zelibatua, Ama Birjinaren eta santuen gurtza eta
aitortza.
Erlijioei buruzko eztabaida egitea planteatzen da gero. Jarduera honek badu bere
plangintza-prozesua, eta irakasleak arreta eta jaramon egin behar dio, nahi den
azken emaitza lortuko bada. Inportantea da irakurketak egin eta datuak biltzeko
orriak betetzea, eta argudiatuko diren jarrera desberdinak argi eta garbi
agertzea, taldeek kontrastatzeko moduan.
Behaketa-taldea eratzea proposatzen da ahozko eztabaidarako. Kontrol-orriaren
laguntzaz baliatuz, bere iritzia eman ahal izango du, eztabaida nola garatu den.
Aldez aurretik jarritako taldeetan egingo da jarduera hau.
Aukera gisa, Lutero filmaren eszenak ikusi daitezke.

11. jarduera

Estatu modernoen eraketa da jarduera honen ardatza. Informazio testu laburra


irakurri eta Interneteko FLASH jarduera bat ikusi ondoren, testu bat idatziko

102 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

dute, Erdi Aroan eta Aro Modernoan zeuden monarkiei buruz, eta informazioa
bilatuko dute Espainiako inperioak historian zehar izan dituen aldiez.

12. jarduera

Sekuentzia ixten da, aztertutako gai bakoitzaren berri emateko muralak eginez.
Etapa historiko honetan gertatzen denari buruzko ikuspegi orokorra lortu daiteke
horrela.
Hiru taldetan banatuko da gela:
Asmatzaileen eta zientzialarien taldea
Marinelen eta merkatarien taldea
Erlijiosoen eta errege-erreginen taldea

Sekuentzian bildutako informazioa bilatu behar du talde bakoitzak, baita Power


Point aurkezpenerako beharrezko irizten diona ere.
Helburu bikoitza du aurkezpen horrek: alde batetik, gelan jarriko den murala
sortzea; eta bestetik, beste taldeei lagungarri gertatzea ahozko azalpenerako.

2. sekuentzia: Arte- eta kultura-testuingurua

1. jarduera

Jarduera honetan, Errenazimentuari eta Barrokoari buruzko testu laburrak


irakurri ondoren, ikasleek mugimendu horiei buruz aldez aurretik dituzten
ezagutzak azaleratzeko ahalegina egiten da. Hainbat argazki joera edo mugimendu
bati zein besteari esleitzea proposatzen da, bikoteka hausnartu ondoren
sailkapena egiten saiatuz.
Taldean eztabaidatuko dira bikote bakoitzaren emaitzak, eta irakaslearen
laguntzaz egingo da behin betiko sailkapena.

2. jarduera

Informazio idatzia zein ikonikoa bilatzeko lana, aldez aurretik hautatutako


Interneteko iturriak erabilita, bilaketaren emaitzak jasoko dituen lan-plantilla edo
–txantiloi bat osatzeko. Taldean egiteko dago pentsatua. Fitxak osatu ondoren,
lana ahoz azaltzeari ekingo zaio. Errenazimentuan eta Barrokoan berebiziko
garrantzia duten artelanen ezagutza sakondu nahi da jarduera honetan.
Hona Internet helbideen sailkapena: artea, arkitektura, pintura. Aukeratutako
helbideez gain, egoki iritzitakoak proposa ditzake irakasleak.

103 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Internet helbideak

 http://www.librosvivos.net/smtc/homeTC.asp?TemaClave=1199
(Artea Errenazimentuan)
 http://www.arqhys.com/articulos/renacentista-pintura.html
(Errenazimentuko pintura)

 http://es.wikipedia.org/wiki/Arquitectura_renacentista
(Errenazimentuko arkitektura)

 http://icarito.tercera.cl/medio/articulo/0,0,38035857_152309013_147589907,00.html
(Eskultura Errenazimentuan)

 http://es.wikipedia.org/wiki/Arte_barroco
(Arte Barrokoa)

 http://icarito.tercera.cl/medio/articulo/0,0,38035857_152309013_147589915,00.html
(Eskultura barrokoa)

 http://www.arqhys.com/arquitectura/barroco.html
(Pintura barrokoa)

 http://es.wikipedia.org/wiki/Arquitectura_barroca
(Arkitektura barrokoa)

 http://es.wikipedia.org/wiki/Pintura_barroca
(Pintura barrokoa)

3. jarduera

Sentsibilitate artistikoa iratzarri nahi da jarduera honetan, pintura-lanen


ezagutza sakontzeaz gain. Artelan iruzkindua eskaintzen da horretarako, Las
Meninas”, baita prozedura-orri bat ere. Orri horretan agertzen dira
Errenazimentu edo Barrokoaren barruan aukeratzen duten koadroari buruzko
iruzkinak egitean azpimarratu behar dituzten elementuak. Aukeraz baliatuz,
museoren bat bisitatu daiteke, eta bisita aldez aurretik hitzartu daiteke ala ez;
bideo interesgarriren bat ere eman daiteke. Interneten sartu eta museoen
orrialde birtualak bisitatzea ere iradokitzen dizuegu, batzuek aukera hori ematen
dute eta.
Banaka zein binaka egiteko jarduera da, eta lanaren emaitzak ebaluaziorako jaso
daitezke.
Ikasleen ahozko adierazmena behatzeko aukera ona izan daiteke, gainera.

104 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Ahozko saioa egiteko kontrol-orria

 Egizu kontatu behar duzunaren eskema bat


 Ahalegindu zaitez adibide edo pasadizoren bat
sartzen, azalpena interesgarriago egiteko
 Hiztegia edo lexikoa aztertu, ikaskideei hitzen bat
azaldu behar ote diezuen egiaztatuz
 Ahotsaren tonua kontrolatzen saiatu
 Jarrera eta keinuak zaindu

Ahozko saioa behatzea


BAI EZ

Informazioa antolatuta dago

Azalpenak interesari eusten dio

Intonazioa egokia da

Lexikoa ongi egokitzen zaio


hartzaileari

Jarrera eta keinuak egokiak dira

105 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

4. jarduera

Jarduera honek bi mugimendu literarioetara, errenazimentu eta barrokora,


hurbiltzea du xede, zenbait iturritan informazioa bilatu eta aukeratuta.
Binaka.

5. jarduera

Interneteko bi helbidetan bilatu behar dute informazioa ikasleek, XVI. eta XVII.
mendeetako euskal literaturari buruzko datu jakin batzuk bilatzeko.
Garai hartako euskal literaturarako lehen hurbilketa da. Egile batzuen izenak
proposatzen zaizkie ikasleei, eta horiek hainbat erreferentzia aurkitu behar
dituzte: autoreen lanak, erabilitako euskalkiak, argitalpenaren tokia eta data eta,
azkenik, irudi bat.

6. jarduera

Jarduera honetan, zenbait datu osatu behar dira hainbat testutan, XVI. eta XVII.
mendeetako euskal literaturaren sorreraren gizarte- eta kultura-testuinguruari
buruz.
Aurreko jardueretan, eta batez ere, lehenengo lan-sekuentziaren bitartez,
ikasleek aukera izan dute mende horietako gizartearen ezaugarri nagusien berri
izateko. Jarduera honen helburua, beraz, datu orokor horiek Euskal Herrian
zehaztea litzateke.

Actividad 7

Actividad de comprensión sobre un tema mitológico a través de diferentes


manifestaciones artísticas. Se propone la lectura del soneto XIII de Garcilaso y
tras la búsqueda de información sobre la historia de los protagonistas, en grupos
de tres realizan la creación de una breve historieta de cuatro viñetas utilizando la
técnica de collage, comic…

Actividad 8

Se comienza el trabajo con la novela picaresca mediante una actividad de


búsqueda y selección de información sobre las características de los pícaros.
Dichas características deben quedar reflejadas en un texto descriptivo que debe
ir acompañado de alguna manifestación artística cuadro, dibujo, fotografía en la
que de manera gráfica se vean las características anteriores.
En pequeño grupo: dos, tres.

106 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Actividad 9

Lectura y comprensión del sentido de dos fragmentos literarios: Uno


perteneciente a una novela de caballerías, Amadís de Gaula y el otro a una novela
picaresca, La vida del Buscón D. Pablos. Tras le lectura de los textos se procede a
la búsqueda de información en la dirección de Internet que se propone y en el
anexo teórico. Posteriormente y en grupos de tres, rellenan la plantilla de recogida
de datos en la que de forma clara tienen que aparecer reflejadas las
características de la novela de caballerías y de la picaresca. Daremos relevancia a
la novela picaresca ya que se van a centrar en ella.
Esta actividad se puede recoger para su evaluación.
. http://mld.ursinus.edu/~jarana/Ejercicios/Self-Check/Lazarillo/lazaro.html
Este anexo es puramente orientativo, se puede elegir cualquier otro manual para
ampliar y dar más información si se considera necesario.

Anexo Teórico

La novela picaresca
Los rasgos más característicos de la novela picaresca se pueden agrupar en dos grandes
bloques, uno relacionado con el protagonista y otro con la estructura.

• El protagonista es un pícaro, un desheredado, de los bajos fondos,


hijo de padres sin honra. No tiene un oficio concreto, lo que le
lleva a ser criado de muchos amos. En muchas ocasiones,
sobrevive mendigando o robando.

• Es un hombre al que podemos denominar “realista” (porque ve la vida fríamente),


cínico (porque para él las cosas de este mundo no valen lo que cuesta conseguirlas) y
pesimista (porque siempre ve la miseria de lo humano).

• Como ya hemos visto, las novelas picarescas presentan siempre un narrador en


primera persona, son autobiográficas, ya que el autor de la novela considera que sólo el mismo personaje
picaresco puede ser el biógrafo de una vida tan insignificante y miserable. Sería el reverso de la vida del
héroe caballeresco que, por su importancia, sí ha sido contado por los biógrafos. Esta característica
constituye, además, una importante aportación de la picaresca al desarrollo de la novela posterior.

• La mayoría de estas novelas se presentan de manera lineal como una sucesión de


episodios en los que el lazo de unión es el pícaro.

•Por otro lado, la novela picaresca tiene una estructura


abierto, carece de final rotundo.
Siempre se podría continuar contando más sucesos similares de la vida del pícaro.

107 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Actividad 10

Actividad de búsqueda de información sobre el argumento, la estructura y la


finalidad de “El Lazarillo” en las direcciones de Internet que se proponen.
Elaboración de un resumen por parejas y exposición oral al resto de los compañeros
sobre la información recogida. Entre todos deben ir completando o modificando la
información que tenían.

http://roble.pntic.mec.es/~msanto1/lengua/1picaro.htm
http://es.wikipedia.org/wiki/El_Lazarillo_de_Tormes#Argumento
http://www.ciao.es/El_Lazarillo_de_Tormes__Opinion_1064444

Actividad 11

Visionado de la película “Lázaro de Tormes”. Realización del cuestionario


propuesto. Es recomendable que antes de ver la película lean el cuestionario para
saber de antemano en qué aspectos deben fijarse con mayor atención. Durante su
proyección pueden ir tomando anotaciones que les ayuden en su tarea final.

LÁZARO DE TORMES
Géneros: Dramas, Comedias
Artistas :Rafael Álvarez "El Brujo", Karra Elejalde,
Beatriz Rico, Manuel Alexandre, Francisco Algora, Agustín
González, Francisco Rabal, Juan Luis Galiardo, Manuel
Lozano
Dir.: Fernando Fernán Gómez, José Luis García Sánchez
Música: Roque Baños
Fotografía: Javier Salmones
2001

CUESTIONARIO
• Tema

• Resumen del Argumento

• Personajes protagonistas: características

• Personajes secundarios: ¿Cuál es su papel en la obra?

• Garaia de la acción

• ¿Cuánto dura la acción?

• ¿En qué lugares se desarrolla?

108 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

• ¿Qué clases sociales se representan?


• Haz una pequeña valoración de la obra, indicando si te ha gustado o no. Utiliza al
menos dos argumentos para apoyar tu opinión y valora la película de 0 a 10

Actividad 12

Después de realizar la lectura de los tres primeros tratados de “El Lazarillo”


trabajan por grupos sobre uno de los tres cuestionarios propuestos de manera que
al final todos los cuestionarios queden completados. Posteriormente realizan una
exposición oral ante el resto de los grupos y podrían ir cogiendo notas sobre la
información que se les proporciona .Esta actividad se recogerá para su evaluación y
se valorarán las exposiciones orales

Hoja de un control para la realización de una exposición


oral

 Realiza un esquema de lo que vas a contar


 Intenta introducir algún ejemplo o anécdota que dé
interés a tu exposición
 Revisa el vocabulario comprobando si es necesario
explicar algún término a tus compañeros
 Intenta controlar el tono de voz
 Cuida tu postura y tus gestos

13. jarduera
Honako hauek lantzen dira jarduera honetan: informazioa Interneteko hainbat
tokitan bilatzea, eta literatura-zatiak ulertzea.
Ikasleek, horretarako, Linguae Vasconum Primitiae liburuan garatutako eduki eta
gaiei buruzko informazioa jaso ondoren, liburuaren zenbait zati sailkatu behar
dituzte, gai nagusiaren arabera.

14. jarduera
Etxepareren poema bat landuko da, “Sautrela”, eta hainbat urrats proposatzen
dira. Lehenengo eta behin, poema irakurri eta edukia ulertu, galdera-sorta bat
erabilita ulertze-maila egiaztatzeko. Gero, poemaren bertsio abestua, egungo
euskaraz egina, entzun. Entzun eta gero, poema eta abestia konparatu, bien arteko
hizkuntza-desberdintasunak aurkitzeko.
Soinu-artxibo gisa ageri da abestia material hau jasotzen duen CDan, eta helbide
honetatik eskuratu daiteke.
http://www.diasporavasca.org/fitxak/fitxak11/musika/musika.htm

109 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

15. jarduera

XVII. mendeko euskal gizarteari buruzko ezagutza sendotzeko, hainbat hutsune


bete beharko dituzte ikasleek zenbait testutan, dagokion informazioa bilatu
ostean. Axularri buruzkoa da bilaketa hau ere, XVII. mendeko autore adierazgarri
gisa aukeratu baita.

16. jarduera

Garai hartako literaturaren ezaugarriak direla eta, Gero obraren zati txikiak
erabiliko dira, ulertze-lana egiteko.

17. jarduera

Kixoteari buruzko lana hasteko, Kixotearen argumentu, egitura eta helburuari


buruzko informazioa bilatzeko jarduerari ekingo zaio. Hainbat iturri kontsultatu
behar dira bilaketa egiteko, bai materialetan agertzen direnak, bai eskueran
dauden beste batzuk ere. Behaketa-orria ere ematen da. Jarduera honetan, eta
informazioa zenbait iturritan bilatzea eskatzen duten beste batzuetan,
inportantea da lan-prozedura jakin bat hartzea, kontsultak egin diren iturriak
(kapituluak, orriak…) behar bezala aipatzeari begira.

18. jarduera

Manuel Gutiérrez Aragónen El Quijote seriearen hainbat kapitulu edota eskueran


dauden beste bertsio batzuk ikusiko dira. Jarduera honen bitartez, errazago sartu
ahal izango dira Kixotearen munduan. Aukera asko dago kapituluak hautatzeko, eta
beraz, taldea, haren interesak eta ikusketari eman nahi zaion denbora hartuko dira
kontuan aukera egiteko. Hurrengo jardueran zenbait kapitulu irakurtzea
proposatzen denez, aukeretako bat da kapitulu horiek ikustea, irakurketa errazte
aldera; hala ere, taldearen mailak horretarako bide ematen badu, beste kapitulu
batzuk ere ikusi daitezke, obra hobeto ezagutzeko. Hala egin nahi izanez gero, 19.
jarduera egin daiteke aurretik, lehen zatiko kapituluak irakurtzeko, eta bigarren
zatiko kapituluak ikusi gero.
Honako hauek jaso behar dira datuak biltzeko orrian: gertakariekin, pertsonaiekin
eta tokiekin zerikusia dutenak

19. jarduera

Kixotearen kapitulu aukeratuak irakurri: III-XII, XIII-XXII, XXIII-XXXII,


XXXIII-XLII eta XLIII-LII. Bikoteka, ezaugarri esanguratsuen azterketa egin,
honako hauek kontuan hartuta:
 zer gertatzen zaien On Kixote eta Sancho Panzari

110 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

 beste pertsonaia batzuei buruz kontatzen direnak


 ekintza nola geratzen den (gai jakin bati buruzko monologoak edo elkarrizketak
sartuz, edo beste baliabide batzuk erabiliz).
Jarduera egiteko eredua ere eskaintzen da.

20. jarduera

Quijoteberrin DBHko 2. ziklorako ageri den webquest bat lantzea proposatzen da


jarduera honetan.
Testu-prozesadorea erabilita, kazetaritza-berriak lantzean datza azken lana.
Jarduerari ekin baino lehen, komeni da ordenagailu-gela erreserbatzea, hala behar
izanez gero, baita webquest horrek dituen zatiak eta lantzeko modua ikustea ere.
Ikasleek ordenagailua erabiltzeko inongo eragozpenik ez dutenez, atsegin handiz
egin ohi dute jarduera.

http://www.saretik.net/quijoteberri/portal_index/castellano/webquestESO/web
%20quest%20quijote.htm

111 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

3. sekuentzia: Txostena prestatzea

Sekuentzia honetako lanaren funtsa da unitateko azken jarduera egiteko behar


diren prozedurak eta ezagutzak eskuratzea. Azken jarduera hori txosten bat
egitean datza, unitatean garatu diren edukiak bilduz.

1. jarduera

Honako hauek hartzen ditu jarduera honetako informazioak:


o Zer da txostena
o Ezaugarriak
o Txostenen edukia.

Informazioa irakurri ondoren, eskema bat egin behar dute, gidatzat erabiltzeko.
Bikoteka egin daiteke.

2. jarduera

Egin beharreko azken txostenari buruzko erabakiak hartzen hasiko dira jarduera
honetan. Zehazki, formatuarekin zerikusia duten alderdiak landuko dituzte lehenik:
portada, aurkibidea, elementu grafikoak… Txostenaren helburua gogorazten
dizuegu:

 ARO MODERNOARI BURUZKO UNITATEAN LANDUTAKO


GAIAK BILTZEA, GERTAKARI HISTORIKOEN ETA
MANIFESTAZIO ARTISTIKO ETA LITERARIOEN ARTEKO
ERLAZIOAK IKUSTEKO MODUAN.

 1. ZIKLOKO IKASLEEI AURKEZTUKO ZAIE TXOSTENA.

3. jarduera

Sekuentzian zehar txostena egiteko jaso den informazioa aukeratu eta


antolatzeko unea da. Prozedura-orria banatuko da: ozenki irakur daiteke, egin
beharreko lana ulertzen ote duten egiaztatzeko. Garrantzizkoa da erabakiak
hartzeko eta plangintzarako prozesua gidatu eta tutoretzea, egoki iritzitako
aldaketak sartu, eta informazioa zabaldu ahal izateko.

112 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

4. jarduera

Zirriborroa idatziko dute, behin betiko bertsiora pasatu aurretik. Inportantea da


irakasleak zirriborroak jasotzea, aldatu behar diren gauzak ikusi ahal izateko. Lan
hori egin ondoren, behin betiko idazketari ekingo zaio
Kontrol-orria banatuko da berriz ere, irakurri eta aztertu dezaten, azken
erabakiak hartu eta idazketaren hainbat alderdi gogoratzeko.

TXOSTENA IDAZTEA
• Honako hauek egin behar dira hemen: “zirriborroa” idatzi, berrikusi eta
zuzendu, eta behin betikoa bertsioa idatzi.

• Hasteko, aurkibide orokorra egin, hurrengo atalekin:


- Gaia labur adierazteko sarrera, gaia aukeratzeko arrazoiak, enfoke edo
ikuspegia.
- Txostenaren edukiaren garapena.
- Ondorio orokorrak, zure balorazio-iritziak adieraziz.
- Bibliografia eta kontsultatutako beste iturri batzuk.

• Zirriborroa idazterakoan, “nola esan nahi ditut


gauzak?” galderak definituko du zure lanaren estilo
orokorra: deskriptiboa, azalpenezkoa, argudioak
ematekoa; estiloa edozein dela ere, argi eta garbi
erakutsi behar duzu gaiari buruz duzun jarrera.

• Amaitzeko, honako hauek egiaztatu,


 ez duzula garrantzizko informazioa ahaztu,
 zure gai-aurkibideko gai guztiak jorratu dituzula, ordena logikoan
jorratu ere.
 zure argudioen kalterako barne-kontraesanik, esaldi solte, osatu gabe,
ilun edo anbiguorik ez dagoela.
 Era berean, aztertu ezazu ea non jarri ditzakezun diagramak,
ilustrazioak, koadroak eta antzekoak, idazkia eramangarriago eta
argiago egiteko

• Behin betiko idazketan:


 ahalegindu zaitez hitz edo termino errazak erabiltzen
 esaldi labur eta zuzenak
 ahalegindu gai nagusitik ez aldentzen
 puntuazioa neurriz erabili
 saihestu erredundantzia

113 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

 saihestu titulu luzeak


 eta beti-beti “esan zer den” garatzen ari zarena, EZ “zer ez den”

114 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

7. ANIZTASUNAREN TRATAMENDUA

7.1. Orokortasunak

Curriculum Aniztasunerako taldea osatzeak berez ematen du


aniztasunaren tratamendurako indar handiko tresna. Talde txikia da,
irakasle-kopurua, eta beraz, hezkuntza-estiloena gutxitu egiten da,
curriculuma aldatu, eta abar. Alabaina, ikasteko erritmoak eta estiloak ez
dira berdinak talde horietan ere, eta neurriak aurreikusi behar dira ikasle
jakin batzuekin lan egiteko.

Honako hau ere aipatu behar da, gure ustez: aniztasunaren


tratamendua eraginkorra izango bada, metodologia ere landu beharko dela.
Parte hartzeko, lankidetzako, komunikatzeko eta antzeko metodologiak
aukeratzen diren une beretik, aukera gehiago ematen ari gatzaizkie ikasle
batzuei; hain zuzen ere, proposatutako ikaskuntzak metodologia
transmisiboekin erdietsi ezin dituzten horiei.

Hori horrela, garrantzi handia eman zaie unitate honetan


alderdi metodologikoei. “Proiektuen araberako lana” da unitatearen
antolamendu-eredua, eta horrek esan nahi du jarduera guztiek dutela
ikasleek ezagutzen duten helburu eta zentzua. Jarduerak egiten badira,
azken produktua (Power Point, berria...) egiteko beharrezkoak direlako da.

Unitatea hiru sekuentzia didaktikotan banatu da, eta sekuentzia


bakoitzaren amaieran ikasleek idatzizko produktu bat egin behar dute,
eskuratuko ikaskuntzak jasotzeko. Hiru sekuentziak daude antolatuta
hasierako hurbilketatik sakontasun handiagora, errazenetik zailenera; hala
ere, zentzu orokorra duen ziklo oso bat ixten da horietako bakoitzean.

Diseinatutako jarduerek talde-lanari ematen diote lehentasuna,


berdinen arteko lankidetza errazteko, eta taldekide guztiei parte hartzeko
aukera emateko. Askotariko jarduerak dira (aurreko ezagupenak
azaleratzea, informazioa bilatzea, hizkuntza-produkziokoak, ezagutzak
aplikatzekoak…), ikasteko estilo desberdinetara egokitzeko asmoz. Era
berean, ahalegina egin da material grafiko ugari erabiltzen, idatzizko
informazioaren lagungarri gisa, ikasle hauetako askori, ezagutza
eraikitzerakoan, ikusizkoa laguntza handikoa zaielako ustean.

7.2. Indartze- eta zabaltze-jarduerak

115 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Proposaturiko helburuetara iristen ez diren, edo, aldiz, helburuok


nabarmen gainditzen dituzten ikasleen tratamenduari dagokionez, aurreko
unitateetan proposatu daitezke indartzeko edo zabaltzeko jarduera
zehatzak.

Unitate honetan, ordea, ez du egoki ematen jarduera berezituak


aurkeztea, eskatzen den lan gehiena informazioaren bilaketarekin eta
tratamenduarekin lotuta dagoelako. Horregatik, nahikoa da erabilitako
informazio-iturriak aldatzea, ikasle batzuei lana erraztu, eta beste batzuei,
aldiz, konplexuago egiteko, oinarrizko helburuak aldatu gabe.

116 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

8. EBALUAZIOA

8.1. Ohar orokorrak

Unitatearen barruan, prestakuntza-ebaluazioa islatu nahi izan da


jardueren diseinuan, ikasleen ikaskuntza-irakaskuntza prozesua hobetzeko
balioko duelakoan.

Horregatik, bada, garrantzi handia eman zaio prozesu-


ebaluazioari, azken produktua amaitu baino lehen baliatzen denari, alegia.
Eskemak, zirriborroak eta antzekoak zuzentzea ezinbesteko tresna da
ikasleen idatzizko produktuen prestakuntza-ebaluazioa egin ahal izateko.
Helburu berberarekin azpimarratu dira azken produktuen plangintza- eta
egituratze-alderdiak, zeregin hori baita, berez, ikaskuntza erregulatzeko
faktore bat.

Autoebaluazioa eta koebaluazioa sustatzeko uneak ere jarri dira,


ikasleek euren testuak edo ikaskideenak zuzentzeko erabili ditzaketen
plantillak eskainiz.

Gogoratu behar da, era berean, ikasleak direla euren


ikaskuntzaren protagonista, eta beraz, sekuentzia bakoitzaren hasiera-
hasieratik jakin behar dutela bai zer produktu espero den eurengandik, bai
sekuentziaren helburuak eta ebaluazio-irizpideak zeintzuk diren.

Beste alde batetik, azken produktu bat baino gehiago egiteak aukera
aski zabala ematen du aurrez ikusitako ikaskuntzak noraino lortu diren
ebaluatu ahal izateko.

117 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

8.2. Ebaluazio-irizpideak

1. SEKUENTZIA

• Informazio-testuen funtsezko ideiak eta helburuaz jabetu, eta edukiaren laburpenak


egin, funtsezko datuak eta bigarren mailakoak bereiziz, eta helburua edo xedea
identifikatuz.
• Hainbat motatako testuak egin (azalpenekoak, narratiboak, argudiatzekoak...) aldez
aurretik definitutako komunikazio-egoera bati egokituz, eta edukia era ordenatuan
egituratuz, zuzentasun-irizpideak errespetatuta.
• XVI. eta XVII. mendeetako gizartearen oinarrizko ezaugarri batzuk aztertu, eta
bakoitzaren iritzia azaldu, arrazoiak emanez.
• XVI. eta XVII. mendeetako gizartearen gizarte-gertakariak aztertu, horien arteko
erlazioa eta sorreran dituzten faktore anitzak aurkituz.
• XVI. eta XVII. mendeetako gizartearen alderdi politiko, ekonomiko, sozial eta
kulturalen arteko elkarreraginak aztertu.
• Aldaketa sozialak era kritikoan baloratu, arrazoiak eta ondorioak aztertuz.

2. SEKUENTZIA

• Informazio-testuen funtsezko ideiak eta helburuaz jabetu, eta edukiaren laburpenak


egin, funtsezko datuak eta bigarren mailakoak bereiziz, eta helburua edo xedea
identifikatuz.
• XVI. eta XVII. mendeetako mugimendu artistikoen oinarrizko ezaugarriak ulertu.
• Koadro bat iruzkindu, prozedura egokia erabilita.
• Euskarazko eta gaztelaniazko literaturako XVI. eta XVII. mendeko testu
garrantzitsuak iruzkintzea.
• Gai berari buruzko informazioa eskuratu eta aukeratu, zenbait iturri hartuta;
informazioa era kritikoan eta autonomoan erabili, eta sintesi batean laburbildu,
informazio-edukiak era ordenatuan, ulertzeko moduan eta aurreko planaren arabera
jasota.
• Egindako lanaren emaitzak ahoz azaldu ikaskideei, era antolatu eta entretenigarrian.
• Aldaketa sozialak era kritikoan baloratu, horien arrazoiak eta ondorioak aztertuz.

118 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

3. SEKUENTZIA

• Talde-lanean aritu, lanak banatuz eta erantzukizunak bereganatuz.


• Ikerketa deskriptibo erraza egitea taldeka, XVI. eta XVII. mendeetako oinarrizko
alderdiei buruzko txostena landuz.

8.3. Ebaluatzeko tresnak

Hurrengo adierazleak erabiltzea proposatzen da, ebaluazioa egiteko tresna


gisa (ez da tresna bakarra). Testu bakoitzaren balorazioaren eskala 1etik
3ra joango da, honako esanahi honekin: 1- egokia / 2- nahikoa / 3- nekez

119 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea
IKUSMUGAK ZABALTZEN
CAko 2.mailarako unitate didaktikoa

Ikaslea 1 2 3

Testuak irudiekin erlazionatzeko gai da

Testu baten ideia nagusiak eta bigarren mailakoak bereizteko


gai da

Testuak era koherente eta ordenatuan lantzeko gai da

Informazioa bilatu, aukeratu eta interpretatzeko gai da

Testu baten laburpen egokia egiteko gai da

Konparatzeko gai da, antzekotasunak eta diferentziak


bilatzeko alegia

Zuzentasunez argudiatzeko gai da

Eztabaida bat prestatu eta eztabaidatzeko gai da

Power Point aurkezpen bat egiteko gai da, landutako gauzarik


inportanteenak jasota

Koadro bat iruzkintzeko gai da, ezarritako jarraibideen


arabera

Sormenez marraztu eta margotzeko gai da, artista-


arrastoekin

120 Ana Basterra, Leioako Berritzegunea


Adela Fernández, Getxoko Berritzegunea
Marimar Pérez eta Maribi Apraiz, Abandoko Berritzegunea