Está en la página 1de 120

Cubertas: Stéphane Aller Exemplar gratuíto.

Prohibida a súa venda

www.turgalicia.es

para

un país
sendas

descubrir
Galicia
Desde hai séculos, os cami- Pero Galicia ten moito máis que ofrecer e a súa
ñantes veñen conformando particular orografía invita a descubrir toda a súa
a Historia desta xeografía dimensión natural e histórica desde a visión tranquila e
humanizada no occidente sosegada do camiñante.
europeo. O Camiño de San- O sendeirismo recupera antigos camiños cargados de
tiago abriu unha porta ao vivencias, onde os visitantes descobren as pegadas dun
coñecemento mutuo entre tempo, non tan afastado, no que as calzadas e pontes
este verde territorio e o resto medievais, os cruceiros e os petos de ánimas definían o
do mundo, un Camiño que carácter das súas xentes.
chegou aos nosos días como
o Primeiro Itinerario Europeo Cando o sendeirista avanza polos camiños empedrados
e un fermoso Patrimonio da ao bordo de calquera dos incontables ríos galegos,
Humanidade. imaxina as xentes nos seus carros de tiro entre
estreitos muros de pedra, levando gando, viño e outros

Galicia
produtos dunha aldea a outra, os arrieiros comprando
e vendendo, os feirantes, os peregrinos de antano e
toda aquela poboación rural que utilizaba os camiños
locais para moverse dunha aldea a outra.

Deseño e realización: Gante e Asociados • Textos: Federación Galega de Montañismo / Segatur • Cartografía: SITGA
2 Fotografías: Arquivo Turgalicia / Segatur • Dep. Legal: LU-415-2008 • Imprime: Unicopia Artes Gráficas
Hoxe o bulicio das xentes quedou enmude-
cido e os camiños recuperan o son salvaxe
da natureza. O sendeirista, sen temor a per-
derse, entra nunha dimensión lenta e pra-
centeira dun turismo de deporte e cultura.
As paisaxes cambiantes, os incertos petró-
glifos, as marabillosas rías, os impoñentes
mosteiros, os magníficos pazos, castelos,
pontes de pedra e, sobre todo, a natureza
verde e variada de Galicia nunca deixan in-
diferentes a propios e estraños.

Sendas

Neste recuncho de vales e


montañas, descubrirás “unha
pequena terra tan grande
como queiras: Galicia”.

3
1 Sinalización
GR PR-G DERIVACIÓN

Continuidade
do sendeiro

Cambio de
dirección

Mala
dirección

SENDEIRO SENDEIRO SENDEIRO


Baliza GR PR-G GR
53 21 53

SENDEIRO SENDEIRO SENDEIRO


Frecha GR
53
PR-G
21
GR
53

4
SINAL SIGNIFICADO

Consiste en dous trazos pintados horizontalmente de 5 cm de Bo camiño, dirección


largo cada un por 15 de lonxitude. A franxa superior é branca e a a seguir.
inferior vermella (GR) ou amarela (PR-G).

Formada por dous trazos pintados horizontalmente cun pequeno Cambio importante
ángulo en branco que indica a nova dirección a tomar. Agora é no sendeiro.
máis frecuente un sinal formado por dous tramos verticais virados Tomar a nova dirección
na súa parte superior cara á nova dirección. Neste caso o tramo sinalada polo ángulo.
branco cobre sempre o tramo de cor.

Constituído por un X ou cruz de santo André, cun trazo branco Mala dirección.
continuo e outro de cor interrompida.
Adoita colocarse visiblemente en camiños polos que non pasa
o sendeiro para que o camiñante distraído non teña confusión
cando o camiño a seguir é pouco visible.

Esta indicación permite identificar os sendeiros, polo tanto ten Identificación do sendeiro.
grande importancia a súa utilización ao longo das rutas, especial- Camiño correcto.
mente en nós ou conexións de varios sendeiros. Adoita colocarse
en lugares singulares como son o inicio do sendeiro ou á saída de
poboacións. Ten forma cadrada, o fondo é de cor e as inscricións
aparecen en branco nos GR e en negro tanto nos PR-G coma nas
derivacións.

Ten forma rectangular cun extremo en punta. Debe ter un cadra- Indica a proximidade
do onde figure o número do sendeiro, seguindo a normativa das dunha poboación, miradoiro,
balizas en canto a cores a utilizar. En zonas naturais protexidas, refuxio..., así como
a autoridade competente pode modificar a forma e cor destas bifurcacións ou variantes
frechas. que partan do sendeiro
principal.

5
2 Sendas

SENDEIRO
GR
Sendeiros de gran percorrido
00 Coñecidos polas siglas GR, consisten en itinerarios peonís de gran lonxitude, formados pola co-
nexión de camiños, calzadas, pistas e calquera tipo de vía de comunicación non apta xeralmente
para vehículos a motor.
Estas rutas pretenden enlazar comarcas interesantes e incluso cruzan autonomías e pasan dun
país a outro. Cada poucos quilómetros atravesan poboacións nas que poder aprovisionarse ou
aloxarse en caso necesario.

SENDEIRO
PR-G
Sendeiros de pequeno percorrido galego
00 Denominamos PR-G aqueles sendeiros de ámbito local cun trazado inferior a 50 km que, normal-
mente, poden percorrerse en menos de dous días.
Algúns parten dun GR para achegarse a determinados puntos de valor paisaxístico, arquitectóni-
co ou cultural que, próximos ao itinerario principal, non pertencen ao mesmo. O propio acceso ao
inicio da rota condicionou que moitos destes percorridos comecen e rematen no mesmo punto e,
nese caso, poden recibir o nome de Sendeiros Circulares.
Tamén é frecuente encontrar Sendeiros Ecolóxicos que, de pouca lonxitude e con inicio e final
no mesmo punto, percorren espazos de gran valor natural, aptos para a divulgación de temas da
Natureza.

SENDEIRO
GR
00.0
Variantes
Como o seu nome indica son outros sendeiros que se separan no seu trazado do GR ou do PR-G
principal, para unirse outra vez despois de certo percorrido. A súa denominación é a mesma con
SENDEIRO
PR-G outro número a continuación (Ex. GR 53 e GR 53.1).
00.0

SENDEIRO
GR
Derivacións
53 Son rutas que parten dun sendeiro para terminar nunha vila, unha estación, unha curiosidade
natural, un refuxio, etc., de forma que a volta ao itinerario principal deba facerse polo mesmo
camiño. A sinalización é a mesma que para os GR e os PR-G pero atravesada por unha barra
diagonal en branco.

6
3 Sistema M.I.D.E. ( M é t o d o d e I n fo r m a c i ó n
D e E xc u r s i ó n s )

www.euromide.info

M.I.D.E. é un sistema de comunicación entre excursionistas para valorar e expresar as esixencias técni-
cas e físicas dos percorridos. O seu obxectivo é unificar as apreciacións sobre a dificultade dos sendeiros
para permitirlle a cada afeccionado unha mellor elección. De calquera forma, o lector debe saber que a
Natureza é máis complexa do que un sistema subxectivo como o M.I.D.E. pode valorar.
Valórase de 1 a 5 puntos.

SEVERIDADE DO MEDIO NATURAL


1- Non exento de riscos
2- Hai máis dun factor de risco
Medio 3- Varios factores de risco
4- Bastantes factores de risco
5- Moitos factores de risco

ORIENTACIÓN NO ITINERARIO
1- Camiños e encrucilladas ben definidos
2- Existe traza clara de camiño e sinalización
Itinerario 3- Esixe a identificación de accidentes xeográficos e puntos cardinais
4- Non existe traza sobre o terreo nin seguridade de contar con puntos
de referencia
5- O itinerario está interrompido por obstáculos que hai que bordear

DIFICULTADE NO DESPRAZAMENTO
1- Marcha por superficie lisa
2- Camiños con diversos firmes
Desprazamento 3- Marcha por sendas escalonadas ou terreos irregulares
4- É preciso o uso das mans ou saltos sobre o terreo
5- Require o uso das mans para a progresión

CANTIDADE DE ESFORZO NECESARIO


1- Ata unha hora de marcha
2- De 1 a 3 horas de marcha
Esforzo 3- De 3 a 6 horas de marcha
4- De 6 a 10 horas de marcha
5- Máis de 10 horas de marcha

7
4 Aloxamentos rurais
nos sendeiros galegos
As case 570 casas de turismo rural que existen en Galicia presentan un

Casas
amplo abano de posibilidades para practicar unha forma de descanso en
estreito contacto coa natureza. As características xeográficas de Galicia

de turismo
convértena nun auténtico paraíso para o turismo rural, permitíndolle ao
viaxeiro aloxarse en confortables pazos, casas patruciais, casas de aldea,
rural casas de labranza e aldeas rurais que serven de complemento ideal á
práctica sendeirista.

GRUPO A: Pazos, castelos, mosteiros, casas grandes,


casas reitorais e aquelas outras edif icacións con característi-
cas singulares e valores arquitectónicos recoñecidos.

GRUPO B: Casas de aldea que pola súa antigüidade e as caracte-


rísticas da súa construción responden á tipicidade propia das casas rústicas
galegas.

GRUPO C: Casas de labranza con cuartos dedicados ao aloxa-


mento de hóspedes. Nestes aloxamentos de agroturismo desenvólvense acti-
vidades agropecuarias nas que poden participar os clientes aloxados.

GRUPO D: Aldeas rurais formadas por un conxunto de, como mí-


nimo, 3 casas situadas no mesmo núcleo rural, a unha distancia inferior a
500 m e xestionadas de forma integrada.

PARA MÁIS INFORMACIÓN:


(tamén Central de Reservas
de Turismo Rural)

Turgalicia
Tel.: 902 200 432
Fax: 981 542 659
www.turgalicia.es
e-mail: cir.turgalicia@xunta.es

8
Durante os últimos anos creáronse en Galicia novas tipoloxías de hoteis que,

Hoteis grandes ou pequenos, sinxelos ou de categoría superior, distínguense polo


seu emprazamento nun contorno rural ou próximo a un espazo natural
no medio de gran valor ambiental. Aínda que incipiente, esta rede conta xa con case
corenta establecementos e crece moi rapidamente, o que lles permitirá aos
rural camiñantes gozar de aloxamentos confortables próximos á natureza.

Hoteis de montaña para achegarse ás estacións de inverno e ás serras


galegas con información referente á práctica de deportes nesas zonas.

Hoteles de natureza situados en espazos abertos e naturais que ofrecen


a posibilidade de practicar actividades en contacto coa natureza ou a simple
contemplación dos espazos protexidos. Estes hoteis dispoñen dun servizo de
información sobre as actividades turístico-deportivas que se poidan realizar na
zona, sempre relacionadas co medio natural.

Hoteis rústicos que valoran a tranquilidade e a harmonía co medio.


Hoteis que situados nas proximidades de pequenos núcleos de poboación,
axudan a coñecer o mundo rural. A tipoloxía destas construcións e a súa de-
coración están en consonancia coas características do contorno e a tipicidade
propia das edificacións rústicas galegas.

Cámpings
Con máis de 110 campamentos turísticos, Galicia dispón dunha ampla rede
de recintos de acampada que se estende ao longo dos seus 1.300 km de costa
e de numerosos enclaves naturais nas montañas do interior. Respirar o aire
fresco e limpo da mañá ou adormecer co doce son dos bosques galegos son
algunhas das vivencias a recordar.

Rede de albergues A Xunta de Galicia abriu numerosos albergues situados nos diferentes Ca-
da Xunta
miños de Santiago dentro de Galicia. Aloxamentos sinxelos ao bordo do
sendeiro onde os peregrinos a pé, a cabalo ou en bicicleta poden aloxarse
de Galicia por un prezo simbólico durante unha noite (non se admite reserva).
no Camiño
de Santiago PARA MÁIS INFORMACIÓN: Tel.: 902 332 010 / Fax: 981 576 586
www.xacobeo.es
S.A de Xestión e-mail: informacion.xacobeo@xunta.es
do Plan Xacobeo

9
5 Sendeiros
ÍNDICE Nº NOME PERCORRIDO PÁXINA

Sendeiros GR 53 Panorámico de Vigo 39,9 km 14

de gran
GR 58 Sendeiro das Greas 206 km 16
GR 65 Camiño de Santiago 157 km 18
percorrido GR 94 Rural de Galicia 126 km 22

Sendeiros PR-G 1 Galiñeiro 8,6 km 24

de pequeno
PR-G 2 Aloia 8,9 km 26
PR-G 4 Camiño Real de San Pedro de Rocas 9 km 28
percorrido PR-G 5 Eifonso 4 km 30

galego PR-G 7
PR-G 8
Rota do Faro
Morgallón-Río Sor-Morgallón
12,2 km
9,3 km
32
34
PR-G 9 Alba-Outeiro 11,8 km 36
PR-G 14 Rota do Loio 9 km 38
PR-G 17 Arredor de Cambre 9,3 km 40
PR-G 20 Circular de Cuntis 25 km 42
PR-G 21 Cuntis-Valga 23,9 km 44
PR-G 26 O Santo Aparecido-Xunqueiras 7,7 km 46
PR-G 27 Rota de Quegua 6,8 km 48
PR-G 28 Rota de Padrendo 11,3 km 50
PR-G 29 Sendeiro de San Xurxo 15,8 km 52
PR-G 30 Sendeiro da Picaraña 8,3 km 54
PR-G 34 A Terrachá-Queguas 8 km 56
PR-G 35 O Río dos Dous Nomes 3,5 km 58
PR-G 36 Sendeiro de San Xoán da Cova 11,2 km 60
PR-G 67 Sendeiro Histórico de Mos 17,8 km 62
PR-G 68 A Vía Escondida 17 km 64

10
ÍNDICE Nº NOME PERCORRIDO PÁXINA

PR-G 69 Sendeiro Frei Martín Sarmiento 12,4 km 66


PR-G 70 Sendeiro Laxe-Punta Insua 5,2 km 68
PR-G 76 Senda do Río Avia 17,2 km 70
PR-G 77 Senda de Boborás 18,5 km 72
PR-G 78 Senda de Pena Corneira 10,9 km 74
PR-G 79 Senda do Arenteiro 11,4 km 76
PR-G 80 Senda de Santa Marta 8,2 km 78
PR-G 81 Rota da Fraga da Becerreira 6,2 km 80
PR-G 82 Rota do Monte Roxal-Teixido 7,9 km 82
PR-G 83 Rota do Vento 11,3 km 84
PR-G 84 Rota de Subida ao Picato 7,8 km 86
PR-G 85 Rota da Fraga de Vilapena 10,2 km 88
PR-G 86 Sendeiro Viñedos da Ribeira Sacra 13,3 km 90
PR-G 87 Sendeiro pola Costa Norte de Oleiros 24,1 km 92
PR-G 88 Sendeiro Bardaos - Castenda 23,7 km 94
PR-G 89 Sendeiro Santaia - Cabaleiros 17,3 km 96
PR-G 93 Rota da Ribeira do Ulla 12,8 km 98
PR-G 94 Rota dos Muíños do Folón e do Picón 3,5 km 100
PR-G 95 Sendeiro de “Os Carranos” 5,2 km 102
PR-G 96 Costa Doce 6,6 km 104
PR-G 97 Río Gobia 11 km 106
PR-G 98 Canón do Sil - Santa Cristina 18 km 108
PR-G 99 Rota da Auga de Guitiriz 19,6 km 110
PR-G 100 Sendeiro Natural Aciveiro - Candán 15 km 112

A distancia marcada corresponde á da senda principal incluídas as posibles derivacións. A lonxitude das
variantes aparece especificada na información técnica de cada un dos sendeiros.

11
Lenda
Comunicacións
Autoestrada, autovía
Autoestrada, autovía en construción
Vía rápida
Nacional
Primaria
Secundaria
Deputación
Outras estradas
Camiños
Ferrocarril

Toponimia Límites
Capital municipal Límite de Galicia
Parroquia Límite provincial
Entidade de poboación Límite de municipio
VEREA Nome do municipio
Simboloxía
Parque nacional / natural Hórreo
Área recreativa Conxunto monumental
Parque, xardín Vila típica
Bosque Fortaleza
Rochedos Pazo
Vista panorámica Catedral
Fervenza Mosteiro
Escalada Igrexa
Refuxio Capela
Faro Peto de ánimas
Vela Restos arqueolóxicos
Balneario Vía romana
Catamarán Castro
Central hidroeléctrica Mámoa
Muíño de auga Dolmen
Ponte Petróglifo
Cruceiro
PR-G 1 Nº de sendeiro (Pequeno percorrido galego)
GR 1 Nº de sendeiro (Gran percorrido)
GR 1.2
Nº de variante ou derivación (Gran percorrido)
Inicio e final de PR-G
Inicio e final de GR
Inicio e final de variante e derivación (PR-G)
Inicio e final de variante e derivación (GR)

Tramo de sendeiro practicable a cabalo


Tramo de sendeiro practicable en bicicleta de montaña

12
13
GR 53 Panorámico de Vigo
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o
Este itinerario bordea os límites do
municipio vigués pola súa verten-
te montañosa, ofrecendo vistas
sorprendentes sobre a cidade e a
súa ría.
É un percorrido deseñado para
achegar a xente desta grande urbe
ao medio natural que se estende a
poucos metros das súas casas. Lo-
calizáronse unha serie de parques
forestais en parroquias do Conce-
llo de Vigo que, provistos de todo
o necesario para o esparexemento
e o descanso, determinan o masivo
éxito deste sendeiro durante a fin
de semana.
Pero tamén hai lugar para a Histo-
ria: os petróglifos de Fragoselo, os
dolmens da zona do Mercantil e os
restos da antiga muralla defensiva
do monte O Galiñeiro.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Madroa 29T 526830 4677640
Saiáns 29T 516240 4668600

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA CONEXIÓNS


En bus urbano chégase a Saiáns, Saiáns / A Madroa. Cos PR-G 1, 5, 9 e cos GR 58 e 94.
A Garrida, Universidade, Rebullón,
PERCORRIDO MATERIAL
aeroporto e A Madroa. En Saiáns
Saiáns, A Garrida, Puxeiros e A Madroa. Se a intención é facer todo o
parte da igrexa de San Xurxo. Na
sendeiro nunha fin de semana, será
Madroa parte fronte ao zoolóxico. DIFICULTADE necesario levar suficiente equipo. A
Media. É un percorrido moi longo,
LONXITUDE auga é bastante frecuente ao longo
polo que se recomenda executalo
58,2 km en total. O sendeiro prin- do percorrido.
en varias xornadas. Conta con
cipal ten 39,9 km e as variantes GR SERVIZOS
numerosas subidas e baixadas pero
53.1 e 53.2 esténdese por 8,1 e 10,2 Aprovisionamento nos núcleos de
de trazado bastante suave.
km de lonxitude respectivamente. poboación que circundan Vigo.
DURACIÓN
19 horas.

14
Arquitectura rural en Chandebrito e Fraga, o fermoso
emprazamento do muíño das Maquías no río Zamáns,
bosques autóctonos e todo este contorno natural
lonxe do ruído da cidade, convérteno nun sendeiro
moi atractivo e transitado.

FOTO ESQUERDA
Monte Cepudo

FOTO DEREITA
Muíños das Maquías

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 223-II Redondela, 223-III Vigo,
MEDIO 1 2 3 4 5 223-IV Mos, 261-I Baiona e 261-II O Porriño.
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Federación Galega de Montañismo
Apto parcialmente. Edificio das Federacións Deportivas
ACCESO A CABALO Galegas. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17,
Apto totalmente. of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
15
GR 58 Sendeiro das Greas
I n t e re s e xe ra l / p a i s ax í s t i c o

O máis longo dos sendeiros de Gran Percorrido en lo de Soutomaior ou edificios de singular factura
Galicia discorre por todos os municipios da Manco- como os pazos de Pegullal, Aballe e Picoña, no mu-
munidade da Área Intermunicipal de Vigo. Son moi nicipio de Salceda de Caselas.
numerosos os atractivos ambientais, atravesando
Os miradoiros desta rota descobren os mellores re-
paraxes de gran beleza onde non faltan bos exem-
cunchos do sur da provincia de Pontevedra. Seguin-
plos de arquitectura popular como os muíños da
do o sentido das agullas do reloxo atopámonos coa
Devesa, carballeira de Barragán, fraga e ribeiras de
enseada de San Simón, o canón do río Oitavén, o
Couñago, foxo de lobos (antiga trampa para cazar
val do río Borbén, enseada de Baiona e a península
estes animais), bosque das ribeiras do río Borbén, o
río Zamáns e os muíños das Maquías, marismas do
Miñor, a costa acantilada de Baiona, a fraga de Oli-
veira....Sen esquecerse de importantes construcións FOTO ESQUERDA
Ponte sobre o río Verduxo
que axudan a interpretar a cultura destas terras,
como o conxunto megalítico de Monte Penide e a FOTO DEREITA
mámoa do Rei, o castro de Chandebrito, o caste- Igrexa de San Salvador. Soutomaior

ACCESOS PERCORRIDO CONEXIÓNS


Por autoestrada ata o aeroporto Atravesa os termos municipais de Cos PR-G 1, 2, 5, 9, 26, 67 e cos
de Vigo ou numerosos accesos ao Vigo, Reondela, Soutomaior, Fornelos GR 53 e 94.
longo do percorrido. de Montes, Pazos de Borbén, Mos, MATERIAL
Ponteareas, O Porriño, Salceda de Se se pretende realizar tramos longos,
LONXITUDE Caselas, O Porriño, Tui, O Porriño,
247 km, incluídas as variantes. recoméndase ir ben equipado: bo
Gondomar, Baiona, Nigrán e Vigo. calzado, botas de montaña, mochila,
O sendeiro principal ten 206 km
DIFICULTADE roupa de abrigo, alimentos enerxéti-
e as variantes GR 58.1, 58.2, 58.3 Media. Dada a lonxitude do itinera- cos e, aínda que a auga é abundante
e 58.4 esténdense por 0,9, 4,2, 20,4 e rio é necesario realizalo por etapas, ao longo do itinerario, a cantimplora
15,5 km de lonxitude respectivamente. cunha boa planificación dos accesos sempre chea.
PUNTO PARTIDA / CHEGADA e tramos a realizar. SERVIZOS
Vigo, nun punto próximo ao aero- DURACIÓN En numerosas poboacións próximas
porto e ao Recinto Feiral. 70 horas. ao sendeiro.

16
LUGAR ZONA UTM X Y
Baiona 29T 512160 4663340
XEO-REFERENCIAS Confurco 29T 534940 4669400
Soutomaior 29T 535655 4687750
Peinador 29T 530240 4674845

de Monteferro coas illas Cíes como pano de fondo, As montañas manifestan a súa presenza nas se-
pertencentes ao novo Parque Nacional marítimo-te- rras do Suído, O Galiñeiro e A Groba como silen-
rrestre das Illas Atlánticas. ciosos vixilantes do camiño.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 185-IV Soutomaior, 186-III Ponte-
MEDIO 1 2 3 4 5 Caldelas, 223-II Redondela, 223-III Vigo,
ITINERARIO 1 2 3 4 5 223-IV Mos, 224-I Barcia de Mera, 260-II
Baredo, 261-I Baiona, 261-II O Porriño,
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 261-III Cristelos e 261-IV Tui.
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Mancomunidade da Área Intermunicipal
Apto parcialmente. de Vigo. Vía da Hispanidade, 17. 36203 Vigo
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Apto parcialmente. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
17
GR 65 O Camiño de Santiago

A peregrinación é un acto cunha dimensión esen- As variadas manifestacións monumentais son un


cialmente vivencial e relixiosa. Pero hoxe en día, o completo deleite artístico: pallozas e conxunto mo-
Camiño é unha rota aberta tanto a peregrinos como numental do Cebreiro, Mosteiro de Samos, núcleo
a camiñantes que veñen descubrir novos e atracti- antigo de Sarria, igrexa de Portomarín, templo ro-
vos elementos como son a arte, a cultura e o con- mánico de Vilar de Donas e cruceiro de Melide, son
tacto con pobos e costumes. só algunhas da infinidade de xoias arquitectónicas
que alcanzan o seu punto máximo no núcleo histó-
O Camiño de Santiago, Primeiro Itinerario Cultural
rico de Santiago de Compostela.
Europeo catalogado en 1987 polo Consello de Eu-
ropa e Patrimonio Mundial da Humanidade decla-
rado pola UNESCO en 1998, é unha viaxe de inicia-
ción que conduce ao corazón de Galicia a través de
escenarios que nos retraen á Europa medieval. A pé,
en bicicleta ou a cabalo, estaremos percorrendo un
sendeiro trazado pola pegada dos homes ao longo FOTO SUPERIOR
da Historia e un dos camiños máis percorridos pola Pallozas. O Cebreiro
Humanidade.

ACCESOS Portomarín, Palas de Rei, Melide, Aconséllase levar unha mochila com-
O Cebreiro é un fermosísimo núcleo Arzúa e Santiago de Compostela. pleta, aínda que é fácil o aprovisiona-
rural, importante etapa no Camiño DIFICULTADE mento ao longo do camiño.
de Santiago, situado na estrada Media. Percorrido moi longo. SERVIZOS
LU-633 no límite entre Galicia e a En todos os núcleos de poboación
DURACIÓN
provincia de León. por onde pasa o sendeiro. Albergues
50 horas. Cinco xornadas superiores
LONXITUDE a 30 km. da Xunta de Galicia en: O Cebreiro,
157 km. Hospital da Condesa, Triacastela,
CONEXIÓNS Calvor, Sarria, Barbadelo, Ferreiros,
PUNTO PARTIDA / CHEGADA Co GR 94. Portomarín, Gonzar, Ventas de
O Cebreiro (Pedrafita do Cebreiro) / MATERIAL Narón, Ligonde, Palas de Rei, Mato
Santiago de Compostela. Este percorrido faise xeralmente Casanova, Melide, Ribadiso, Arzúa,
PERCORRIDO dunha soa vez, por razóns que trans- Sta. Irene, Arca, Monte do Gozo.
O Cebreiro, Triacastela, Samos, Sarria, cenden ao propio sendeiro.

18
Un plus...
Para ganar o Xubileu non é necesario facer o Ca-
miño. Basta con visitar a Catedral calquera Ano
Santo (cando o 25 de xullo coincida en domingo)
e rezar algunha oración, ademais de confesarse e
comungar calquera día comprendido entre os 15
anteriores e posteriores á visita.
A COMPOSTELA é a Certificación que lles concede
a Catedral de Santiago a aquelas persoas que rea-
lizan a peregrinación por motivos relixiosos (sexa
FOTO ESQUERDA ou non Ano Santo). Para iso é necesario percorrer
Igrexa de S. Nicolao. Portomarín a pé, en bicicleta ou a cabalo unha parte do Ca-
FOTO DEREITA miño e acreditalo á chegada (100 km a pé ou a
Praza do Obradoiro. Santiago de Compostela cabalo e 200 km en bicicleta).

ACCESO EN BICICLETA CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Apto totalmente. Nº 94-IV Santiago de Compostela, 95-III
San Marcos, 95-II O Pino, 95-IV Touro,
ACCESO A CABALO 96-II Arzúa, 96-IV Palas de Rei. S.G.N.
Apto totalmente. 1:50.000 Nº 97 Guntín, 123 Portomarín,
124 Sarria e 125 As Nogais.

MÁIS INFORMACIÓN
Teléfono de información do Xacobeo:
902 332 010

19
GR 65

20
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS O Cebreiro 29T 660360 4730440
Praza Obradoiro 29T 537230 4747860

21
GR 94 Rural de Galicia
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o

O sendeiro GR 94, situado no sudoeste galaico, é


unha vía que comunica o mar e a montaña en di-
rección Sur-Norte.
A rota en Vigo achégase a dous promontorios co-
ñecidos polas súas vistas panorámicas: A Madroa o camiño sorpréndenos coa ponte de Almofrei e o
sobre a Ría de Vigo e o Castro de Negros sobre o val seu extraordinario emprazamento. Aquí, o río baixa
do río Maceiras, Reondela e a enseada de S. Simón. formando profundas pozas nunha zona de rochas e
O primeiro fito no camiño constitúeo o Castelo de grandes desniveis.
Soutomaior, fortaleza medieval nun harmónico
contorno. FOTO ESQUERDA
Igrexa e reitoral. Cequeril
Deixando atrás a igrexa de Rial e a ponte de Com-
FOTO DEREITA
boa sobre o río Verduxo e tras un pequeno desvío, Ponte sobre o río Almofrei

ACCESOS PERCORRIDO MATERIAL


A Madroa é un dos famosos Vigo, Soutomaior, Campo Lameiro, Ce- Se se pensa facelo dun “tirón”,
miradoiros de Vigo. En Santiago queril, Luou e Santiago de Compostela. aconséllase levar abundante material
de Compostela iníciase no barrio DIFICULTADE de abrigo e comida suficiente.
de Conxo. Alta. Percorrido moi longo por SERVIZOS
LONXITUDE terreo accidentado. Recoméndase En Vigo, Reondela, Soutomaior,
126 km. realizalo por etapas. Vilarchán, Xesteira, Sacos, Cimade-
PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN vila, Cequiril, Sebil, Cuntis, Portela,
A Madroa (Vigo) / Barrio de Conxo 36 horas. Vea, Luou e Solláns.
(Santiago de Compostela). CONEXIÓNS
Cos GR 53,58 e cos PR-G 20 e 29.

22
A arquitectura rural fai acto de pre-
senza nos hórreos de Rascaderia,
na antiga feira de Cuspedriños e no
complexo igrexa-reitoral de Cequeril.
As milenarias e simbólicas carballeiras
achegan a súa beleza á senda en San
Xusto. Os petróglifos son testemuño
dun pasado afastado que o camiñan-
te deberá localizar en Paredes.
Esta rota tamén podería coñecerse
como “Sendeiro das Pontes” polos
numerosos ríos que atravesa. Habería
que destacar a ponte romana do Lé-
rez, dun só ollo, alto e esvelto e, nun
estilo totalmente diferente, a ponte
colgante do couto salmoneiro e área
recreativa do Xirimbao, á beiras do río
Ulla.

Un plus...
Os petróglifos consisten en grava-
dos rupestres ao aire libre realiza-
dos durante a idade de bronce. Estas
orixinais manifestacións da plástica
primitiva en Galicia teñen maior pre-
senza na provincia de Pontevedra.
Entre os motivos xeométricos máis
repetidos encóntranse cazoletas,
combinacións circulares, labirintos,
espirais, etc. Tamén aparecen diferen-
tes tipos de armas, así como figuras
antropomorfas e zoomorfas (cervos, LUGAR ZONA UTM X Y
cabalos e serpes). XEO-REFERENCIAS Teis 29T 526310 4678150
Conxo 29T 536340 4745870

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


1 2 3 4 5 Nº 94-IV Santiago de Compostela, 120-II
MEDIO Extramundi de Abaixo, 120-IV Padrón,
ITINERARIO 1 2 3 4 5 152-II Caldas de Reis, 152-IV Cutián,
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 153-I Codeseda, 153-III Cerdedo, 185-II
Pontevedra, 185-IV Soutomaior, 186-I
ESFORZO 1 2 3 4 5 Cotobade, 223-II Redondela e 223-IV Mos.
ACCESO EN BICICLETA MÁIS INFORMACIÓN
Apto parcialmente. Club Peña Trevinca Montañeiros de Galicia
ACCESO A CABALO Rúa Brasil, 46. 36204 Vigo
Tel.: 986 420 551 / Fax: 986 420 557
Apto parcialmente. e-mail: info@trevinca.net

23
PR-G1 Galiñeiro
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o
Entre as parroquias de Zamáns e Vin-
cios e a 13 km de Vigo, O Galiñeiro,
ergue a súa figura rochosa con 709
m como altura máxima da serra que
leva o seu nome, dominando os vales
circundantes e ofrecendo unhas vis-
tas espléndidas.
O sendeiro comeza no lugar da Pa-
saxe, onde existe un cartel anuncia-
dor. Durante o percorrido encontra-
remos bosques mixtos e zonas de
descanso con fontes de auga fresca.
nas paredes graníticas do Galiñei-
ro existe unha zona de escola de
escalada con multitude de vías de
diferente dificultade para a práctica
deste deporte. Na parte alta, xa cerca
do cume, existen restos posiblemen-
te pertencentes a un muro defensivo
dun castro galaico-romano. Desde o
pico domínase un extenso panorama
do sur da provincia de Pontevedra.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
A Pasaxe 29T 523080 4667100

ACCESOS PERCORRIDO MATERIAL


Pola estrada de Vigo a Gondomar e A Pasaxe, Galiñeiro, presa de É fácil conseguir auga nas numero-
na encrucillada coa estrada que vén Zamáns e A Pasaxe. sas fontes do percorrido.
do Porriño, deterse na Pasaxe.
DIFICULTADE SERVIZOS
LONXITUDE Media Refuxio Miguel Regueira de Club
8,6 km. A rota principal ten 8,2 km Montañeiros Celtas. Bares ao
DURACIÓN
e a derivación 0,4 km de ida e volta. comezo e final do percorrido.
3 horas.
PUNTO PARTIDA / CHEGADA CONEXIÓNS
A Pasaxe. Cos GR 53, 58 e co PR-G 2.

24
FOTO SUPERIOR ESQUERDA
Muíños das Maquías

FOTO INFERIOR ESQUERDA


Vista sobre a Ría de Vigo

FOTO DEREITA
O Galiñeiro

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 261-I Baiona
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Club Montañeiros Celtas
Apto parcialmente. Av. Camelias, 78 oficina K. 36211 Vigo
Tel. / Fax: 986 438 505
ACCESO A CABALO e-mail: info@celtas.net
Apto parcialmente. www.celtas.net

25
PR-G2 Aloia
I n t e re s e n at u ra l i s t a / p a i s ax í s t i c o
Bonito e fácil percorrido que nos
conduce, de norte a sur, polas ladei-
ras da Serra do Galiñeiro rematando
no Monte Aloia ou de San Xulián.
Comezamos no refuxio de montaña
do Club Montañeiros Celtas ata onde
poderemos chegar polo PR-G 1 e, en
dirección sur, cruzamos bosques de
piñeiros e eucaliptos con fermosas
vistas de Vigo e a súa ría, a zona de
Val Miñor e as vilas de Baiona e Tui.
En rota atoparémonos con restos
prehistóricos e típicas casas rurais.
Unha vez no Monte Aloia, declarado
Parque Natural en 1978, poderemos
contemplar unha gran variedade de
especies arbóreas, visitar o castro e
gozar dunhas marabillosas vistas do
río Miño e Portugal desde os seus
miradoiros.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Refuxio Miguel Regueira 29T 524060 4665780
Monte Aloia 29T 526590 4659400

ACCESOS PERCORRIDO MATERIAL


Desde o PR-G 1. Por estrada é máis Galiñeiro, Prado e Monte Aloia. Levar a comida necesaria.
fácil o acceso polo sur, subindo
DIFICULTADE SERVIZOS
desde Tui ata o Parque Natural
Fácil. Refuxio Miguel Regueira e refuxio
Monte Aloia. do Monte Aloia, ambos do Club
DURACIÓN
LONXITUDE 3 horas.
Montañeiros Celtas. Abastecemento
8,9 km. en Prado e Aloia.
CONEXIÓNS
PUNTO PARTIDA / CHEGADA Co GR 53 a través do PR-G 1,
Refugio Miguel Regueira / Monte e co GR 58.
Aloia.

26
Un plus...
Pola súa estratéxica situación, este
monte foi testemuña muda de múl-
tiples batallas desde a antigüidade.
Algúns historiadores identifícano co
monte Medulio. Puido ser aquí onde,
segundo a lenda, os galaicos resisti-
ron heroicamente a invasión romana,
preferindo o suicidio colectivo ao so-
metemento ou á escravitude.

FOTO ESQUERDA
Ermida. Monte Aloia

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 261-I Baiona e 261-II O Porriño.
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Club Montañeiros Celtas.
Apto totalmente. Av. Camelias, 78 oficina K.
36211 Vigo. Tel. / Fax: 986 438 505
ACCESO A CABALO e-mail: info@celtas.net
Apto totalmente. www.celtas.net

27
PR-G 4 Camiño Real de San Pedro de Rocas
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a
A rota discorre por unha verea que
conserva os seus muros laterais e o
empedrado onde poden verse as ro-
deiras dos carros que a transitaban
antigamente. Este “Camiño Real”
constituía un eixe estratéxico como
vía de comunicación cara ás terras
de Aguiar e Ourense.
Hai que destacar o peto de ánimas
de Meiroá, pero sobre todo o mos-
teiro de San Pedro de Rocas, monu-
mento histórico-artístico fundado
no ano 573. O mosteiro ofrece vistas
impresionantes sobre o Pazo de Ro-
cas e un gran bosque de coníferas
que ascende cara aos picos pedre-
gosos que lle dan nome, orixinados
pola actuación dos axentes xeolóxi-
cos sobre este lugar.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
Esgos 29T 607480 4686970

ACCESOS PERCORRIDO MATERIAL


Saír de Ourense pola OU-536 e Esgos, Meiroá, San Pedro de Rocas, Calzado cómodo que se adhira ben
deterse en Esgos, a uns 16 km da Quinta do Monte e Esgos. a as pedras, xa que o camiño pode
capital da provincia. resultar esvaradío con chuvia.
DIFICULTADE
LONXITUDE Baixa. SERVIZOS
9 km. Comida en Esgos.
DURACIÓN
PUNTO PARTIDA / CHEGADA 3 horas.
Esgos.

28
Un plus...
O edificio prerrománico do mosteiro é sorprendente,
tanto pola beleza do seu emprazamento e integración
na Natureza como pola súa orixinalidade construtiva.
O home do S. XIII soubo beneficiarse das formas na-
turais esculpidas pola erosión sen destruílas; rocha e
arquitectura dan forma a tres capelas co chan furado Os petos de ánimas como o de Meiroá son pe-
por numerosos enterramentos antropomórficos. A quenas arquitecturas en pedra, moi frecuentes
espadana do campanario érguese directamente sobre en Galicia, que testemuñan profundas raíces no
un gran rochedo. Este mosteiro, fundado no S. VI por culto aos mortos e devoción polas ánimas. Lo-
ascetas, recórdanos que estamos dentro da Ribeira calizados en camiños ou encrucilladas, poden
Sacra. ofrecer unha fisionomía variada. Os petos ago-
chan imaxinería relixiosa (sobre todo escenas do
purgatorio) cunha hucha onde realizar ofrendas e
FOTO ESQUERDA entregar esmola polas almas dos defuntos ache-
Mosteiro de San Pedro de Rocas gados.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 226-I Esgos e 188-III Nogueira de
MEDIO 1 2 3 4 5 Ramuín.
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Oficina de Información Turística
Apto totalmente. Monasterio de San Pedro de Rocas
32720 Esgos. Tel.: 988 361 368
ACCESO A CABALO Fax: 988 290 006
Apto totalmente. e.mail: esgos@concelloesgos.com
www.concelloesgos.com

29
PR-G 5 Eifonso
I n t e re s e n at u ra l i s t a

FOTO SUPERIOR
Parque Forestal. Beade LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS Mourelle - Bembrive 29T 525800 4671670
Parque Forestal Beade 29T 526080 4669680

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


Nas aforas da cidade de Vigo, na Mourelle-Bembrive / Parque Fores- 2 horas.
estrada de Bembrive a Beade (en tal de Beade.
CONEXIÓNS
Mourelle). Tamén no Parque Fores-
PERCORRIDO Cos GR 53 E 58.
tal de Beade (Campus Universitario
Mourelle, San Cibrán (ermida), A
de Vigo). SERVIZOS
Fraga e parque forestal de Beade.
Aprovisionamento ao principio e
LONXITUDE DIFICULTADE final do percorrido.
4 km. Fácil, apropiado para todas as
idades.

30
O sendeiro discorre ao longo do río que leva
o seu nome, atravesando unha pequena fra-
ga con zonas de vexetación tupida. No seu
percorrido poderemos gozar dalgunha fer-
venza e varios muíños, claros expoñentes
da arquitectura rural da zona. Despois de
pasar polas proximidades da ermida de San
Cibrán, chégase ao lugar da Fraga, primitivo
asentamento da vila de Bembrive. Termina o
percorrido no Parque Forestal da parroquia
de Beade, onde enlaza cos GR 53 e 58.

FOTO DEREITA
Fervenza. Río Eifonso

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 223-III Vigo e 223-IV Mos.
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Federación Galega de Montañismo
Non apto. Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10
ACCESO A CABALO 36209 Vigo. Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
Non apto. e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com

31
PR-G 7 Rota do Faro
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o

Realizar esta rota de sur a norte pola Serra do Faro o Monte Faro (1.181 m) da capela do mesmo nome,
permite gozar de amplas panorámicas en días des- coñecida polas peregrinacións que teñen lugar o
pexados. O punto de partida ao sur, márcao o si- 8 de setembro, cando miles de devotos acoden a
nal que separa as provincias de Pontevedra, Lugo e pregarlle pola súa saúde a Nosa Señora do Faro e
Ourense na estrada PO-1302. A senda iníciase por celebran unha romaría na que non faltan o polbo e
unha pista e segue cara ao norte por unha devasa a carne ao caldeiro.
que percorre os cumios desta pequena serra com-
A situación deste cume no centro de Galicia, arro-
partida polas provincias de Pontevedra e Lugo.
deado por terras baixas e sucado por xigantes de
Raque, O Marco, Penas Grandes, Pena Maior, Faro... pas brancas, agasalla ao visitante con fermosas
cumes e lugares que acadan e, ás veces, superan os vistas e permite realizar variados percorridos con
1.100 m de altitude. É curta a distancia que separa bicicleta.

ACCESOS de Cea (Ourense), Carballedo (Lugo) DURACIÓN


Dende Rodeiro seguindo a estrada e Rodeiro (Pontevedra) / Estrada 4 horas.
PO-1302 a Oseira ata chegar ao C-533 no Alto do Faro, entre Chan-
MATERIAL
Marco no límite do concello. tada (Lugo) e Rodeiro (Pontevedra).
Calzado de montaña, auga, comida
Seguindo a estrada C-533 ou a PERCORRIDO e indumentaria deportiva e roupa
CRG-22 ata o Alto do Faro. O Marco, Penas Grandes, Pena de abrigo.
LONXITUDE Maior, Faro, Ermida do Faro, Campo
SERVIZOS
12,2 km da Festa, Coto das Gambas,
En Rodeiro e en Oseira.
O Marco, Alto do Faro.
PUNTO PARTIDA / CHEGADA
Estrada PO-1302 Oseira - Rodeiro, DIFICULTADE
nun punto preto do lugar onde se Media, xa que transcorre por zona
unen os concellos de San Cristovo montañosa.

32
FOTO ESQUERDA
Serra do Faro dende Penas Grandes
FOTO SUPERIOR
Ermida de Nosa Sra do Faro
FOTO INFERIOR
Miradoiro de Penas Grandes

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Estrada PO-1302 (O Marco) 29T 587870 4714780
Estrada C-533 (Alto do Faro) 29T 591050 4724730

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 122-IV Ventosa, 154-II Rodeiro e
MEDIO 1 2 3 4 5 154-IV Oseira.
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPLAZAMIENTO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
ESFUERZO 1 2 3 4 5 Concello de Rodeiro
Praza da Fonte, 2. 36530 Rodeiro
ACCESO EN BICICLETA Tel.: 986 790 185 / Fax: 986 790 195
Parcialmente. Percorrido paralelo opcional polas e-mail: info@rodeiro.org
pistas dos aeroxeradores. www.rodeiro.org
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Apto totalmente. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
33 www.trevinca.net
PR-G 8 Morgallón - Río Sor - Morgallón
I n t e re s e n at u ra l i s t a

FOTO SUPERIOR
Río Sor LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS
O Morgallón 29T 605290 4840020

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


Do Vicedo a Negradas, despois bor- O Morgallón. 3 horas.
dear a illa de S. Martiño e o esteiro
PERCORRIDO SERVIZOS
do río Sor para seguir cara
O Morgallón, río Sor e O Morgallón. Aloxamento de turismo rural
ao Morgallón (dirección Casa
no Morgallón. Aprovisionamento
Lamelas-Turismo Rural). DIFICULTADE
no Vicedo.
Baixa.
LONXITUDE
9,3 km.

34
Este sendeiro destaca pola beleza das ribeiras do río Unha central eléctrica xa abandonada, unha an-
Sor. Iníciase despois de pasar o núcleo do Morgallón, tiga cadeira de ferro que grazas a unha polea
no cruzamento dunha grande explanada. Segue por permitía atravesar o río e un fermoso muíño son
unha estrada local ata a ponte que cruza o río en algúns dos elementos que acompañan a rota.
Monte de Insua de Baixo. Desde aquí diríxese, direc-
A presa de Ponte Ulló constitúe unha importante
ción río arriba, a Ponte Ulló.
reserva piscícola. Despois de cruzar o istmo que
separa os dous tramos do río, cóllese a pista de
regreso que acompaña o curso do auga encaixa-
FOTO ESQUERDA da entre verticais ladeiras. Ao chegar outra vez a
“Telecadeira” sobre o río Sor Monte de Insua e despois de cruzar a ponte, un
FOTO DEREITA sendeiro pola marxe dereita do río conduce ata
Hórreo. Monte de Insua de Baixo outra “telecadeira”.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 2-III Ortigueira.
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Casa da Cultura do Vicedo
Non apto. Rúa Cidade de Mondoñedo, 23
27860 O Vicedo
ACCESO A CABALO Tel.: 982 590 195 / Fax: 982 590 001
Non apto. e-mail: concello@concellodovicedo.org
www.concellodovicedo.org

35
PR-G 9 Alba - Outeiros
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Coruxo 29T 518570 4670980
A Garrida 29T 523260 4668370

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


No límite sur do concello de Vigo. A Garrida / Coruxo. 4 horas.
Dirixirse pola PO-330 de Vigo a
PERCORRIDO CONEXIÓNS
Gondomar e deterse no lugar da
A Garrida, Monte Alba, Chandebri- Cos GR 53 e 58.
Garrida.
to, Outeiro, Fragoselo e Coruxo.
SERVIZOS
LONXITUDE DIFICULTADE Varios bares ao longo do
11,8 km. Baixa, percorrido longo sen grandes percorrido.
desniveis.

36
O sendeiro discorre polas elevacións montañosas de A aldea de Chandebrito, á sombra do seu castro,
Alba, Cepudo e Outeiros, que serven de espléndidos conserva todo o sabor do mundo rural galego.
miradoiros sobre as rías de Vigo e Baiona. Estas te- Nalgunhas casas mantéñense formas de arqui-
rras, poboadas desde a antigüidade, conservan inte- tectura autóctona moi interesantes con muíños,
resantes vestixios para visitar como son os petrógli- hórreos e construcións para o gando.
fos de Fragoselo e o castro de Chandebrito.
O cume do monte Alba (503 m) está coroado pola
ermida na que se venera a Nosa Señora do Alba e FOTO SUPERIOR ESQUERDA
San Bartolomeu. Sobre a porta principal consérvase o Vista da ría de Vigo desde Chandebrito
escudo de armas dos Valladares. Xunto a esta, nume- FOTO DEREITA
rosos muros evidencian a existencia dunha fortifica- Ermida. Monte Alba
ción medieval coñecida como “Castelo do Alba” que
tamén pertencía á casa de Valladares.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 223-III Vigo e 261-I Baiona
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Club Montañeiros Celtas
Apto parcialmente. Av. Camelias, 78 oficina K
36211 Vigo
ACCESO A CABALO Tel. / Fax: 986 438 505
Apto parcialmente. e-mail: info@celtas.net
www.celtas.net

37
PR-G 14 Rota do Loio
I n t e re s e n at u ra l i s t a
Esta rota, que discorre preto do
Camiño de Santiago, cruza zonas
cunha importante mostra de bos-
que autóctono xunto a ribeira do
río Loio. Podemos atopar pontes e
muíños tradicionais dentro da rota,
como o muíño e ponte da Retorta,
ou seguindo unhas pequenas deri-
vacións, como o agochado muíño
de Pías.
A senda esténdese por bosques e
montes que antano foron cultiva-
dos, polo que constantemente ve-
remos restos de camiños de carros
e de muros dos lindes das fincas.
Soutos e carballeiras mistúranse cos
bidueiros e ameneiros para protexer
o río no profundo val.
En Loio unha derivación achégase
ata as ruínas do mosteiro de San-
ta María de Loio, case esquecido na
fondura do bosque. Dende Loio, a
rota segue unha pista asfaltada ata
a ponte da Ribeira do Loio, xunto o
encoro de Belesar, onde finaliza o
percorrido.
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS Parque infantil Pacios 29T 617570 4735970
Ponte na Ribeira do Loio 29T 613425 4738660

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DIFICULTADE


Pola C-535 de Portomarín a Sarria. Parque infantil xunto o Centro de Media.
Acceso xunto a ponte sobre o río Saúde en Pacios / Ponte na Ribeira
Loio, e na capital do Concello de
DURACIÓN
de Loio – San Xoán de Loio.
2 horas e media a rota principal.
Paradela, Pacios, nun parque infantil
PERCORRIDO 1 horas máis visitando tódalas
xunto ao Centro de Saúde.
Paradela, A Retorta, Porto Caneiro, derivacións.
LONXITUDE Loio, ponte na confluencia do río
SERVIZOS
9 km (7,2 km a rota principal e Loio co encoro de Belesar.
En Paradela e xunto á ponte de San
1,8 km as derivacións de ida e volta).
Xoán de Loio.

38
FOTO DEREITA
Capela do Rosario de Loio

FOTO INFERIOR ESQUERDA


Río Miño. Encoro de Belesar

FOTO INFERIOR DEREITA


Ponte da Retorta

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


No 123-II Portomarín.
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Concello de Paradela
Casa do Concello
ACCESO EN BICICLETA Rúa Cabaleiros de Santiago, 15. 27611 Paradela
Tel. 982 541 101 / Fax: 982 541 232
Non recomendado.
www.paradela.es
ACCESO A CABALO Federación Galega de Montañismo
Non recomendado. Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
39 www.trevinca.net
PR-G 17 Arredor de Cambre
I n t e re s e n at u ra l i s t a
A rota Arredor de Cambre permite
achegarse a coñecer estas terras
que, tan próximas á cidade da Co-
ruña, aínda gozan de tranquilos e
privilexiados lugares naturais e pe-
chadas fragas.
Comeza a senda na propia vila de
Cambre, a carón do Museo do Xa-
cemento Romano e moi preto do
monumento nacional do antigo
mosteiro de Santa María de Cambre,
unha magnífica xoia do románico
galego. Durante a rota pasaremos
xunto aos castros de Cambre e de
Armental, por profundas congostras
e pola misteriosa Pena de Nosa Se-
ñora, chea de gravados e inscricións
de escuro significado.
Tras o fermoso paseo, e achegán-
dose ao centro de Cambre, pódese
gozar das vistas da vila e moi es-
pecialmente das antigas e curiosas
casas coloniais.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
Museo Romano de Cambre 29T 553290 4793660

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DIFICULTADE


En Cambre. Achegarse a vila pola Museo do Xacemento Romano de Baixa
AP-9 tomando a saída 12 ou dende Cambre.
DURACIÓN
A Coruña pola CP-1706.
PERCORRIDO 3 horas.
LONXITUDE Cambre, Socampo, Cela, Castro de
SERVIZOS
9,3 km. Armental, Estorrentada, A Pena de
En Cambre.
Nosa Señora, Cambre.

40
FOTO SUPERIOR ESQUERDA
Igrexa de Santa María de Cambre

FOTO SUPERIOR DEREITA


Casas coloniais

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


No 45-II Betanzos.
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Concello de Cambre
Concellería de Xuventude. OMIX - Cambre
ACCESO EN BICICLETA Tel.: 981 613 170 / 128
e-mail: omix@cambre.org / xuventude@cambre.org
Apto.
www.cambre.org
ACCESO A CABALO Federación Galega de Montañismo
Apto. Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
41 www.trevinca.net
PR-G 20 Circular de Cuntis
I n t e re s e xe ra l
Sendeiro que nos levará desde o val
á montaña, ofrecendo amplas e pin-
torescas vistas coma as de Catadoira
e Camiño Ferrón.
Aínda se conservan camiños enlo-
usados en pedra onde as pegadas e
marcas do tránsito dos carros fálan-
nos da súa antigüidade. O tramo de
entrada e saída en Vilar de Mato da
testemuño de como eran as vías de
comunicación nun pasado relativa-
mente recente.
A auga é outro elemento presente
ao longo do camiño. O río Gallo coas
súas pozas e fervenzas é unha agra-
dable sorpresa que se aparece nas
curvas do camiño. O río Umia amó-
sanos a súa forza e bravura no tramo
do Pontón a Ponte Sampaio.
Pintorescas aldeas como Cequeril, O
Pazo, Fontecoba, Rogadío,... brindan
ao paso do camiñante un mosaico
contrastado de cores.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Cuntis 29T 536370 4720270
Cuntis 29T 535650 4720185

ACCESOS PERCORRIDO CONEXIÓNS


Cuntis é unha importante vila Cuntis, Mesego, Vilar de Mato, Co GR 94 e o PR-G 21.
termal situada na N-640 da Estrada Cequeril, Fontecova e Cuntis.
MATERIAL
a Caldas de Reis. DIFICULTADE Sendeiro longo, levar comida e cal-
LONXITUDE Media. Trátase dun percorrido de zado cómodo.
25 km. media montaña trazado na súa
SERVIZOS
maior parte por sendeiros antigos.
PUNTO PARTIDA / CHEGADA Cuntis e algunha outra poboación
Cuntis. DURACIÓN ao longo do percorrido.
8 horas.

42
Un plus...
O topónimo Caldelas xunto co de Caldas son os
máis usuais en Galicia para designar os lugares
que posúen fontes termais. A Comunidade Gale-
ga é un dos territorios europeos con maior con-
centración de fontes e balnearios; máis de 100
FOTO ESQUERDA mananciais con augas de gran valor terapéutico.
“O Pontón”. Río Umia Unha terra con abundantes recursos termais e
FOTO DEREITA unha ampla oferta en hoteis dunha a cinco estre-
Cabalos. Pena Fendida las que invitan ao descanso.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 152-II Caldas de Reis e 153-I Codeseda
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 OMIX Cuntis
Praza da Constitución, 4. 36670 Cuntis.
ACCESO EN BICICLETA Tel.: 986 533 600 / Fax: 986 533 995
Apto totalmente. e-mail: omixcuntis@teleline.es
ACCESO A CABALO www.concellodecuntis.com
Club Peña Trevinca Montañeiros de Galicia
Apto totalmente.
Rúa Brasil, 46. 36204 Vigo
Tel.: 986 420 551 / Fax: 986 420 557
e-mail: info@trevinca.net
www.trevinca.net
43
PR-G 21 Cuntis - Valga
I n t e re s e xe ra l

Este sendeiro une por medio de vellos camiños os Mercurio. Cerca de Laceiras localízase o petróglifo
núcleos de Cuntis e Valga. Por estas vilas, antigos de Camporredondo ou Laxa da Serpe, de estraña
asentamentos romanos, pasaban as “Vías Antoni- orixe e escuro significado. Camiño de Raxoi, a fer-
nas”: a XIX por Valga, camiño de Brigantium (Betan- venza de Valga é todo un espectáculo. Un vertixi-
zos) e a XX por Cuntis, en dirección a Lucus (Lugo). noso descenso conduce cara a San Miguel de Valga
Con tales antecedentes, facíase necesario localizar para admirar a súa igrexa e casa reitoral.
os sendeiros que unían ambas as poboacións.
Antigos camiños son os que levan da vila balnearia
de Cuntis cara a Vilariño. A partir de Bragaña con-
tinúase por pistas de servizo agrícola, cambiando FOTO ESQUERDA
nas Ribocias por unha pista forestal. No lugar dos Petróglifo “Laxa da Serpe”. Camporredondo
Martores, localízase unha fermosa capela na que se FOTO DEREITA
encontrou unha ara romana do século I dedicada a Ermida. Os Martores

ACCESOS PERCORRIDO CONEXIÓNS


Desde Ponte Valga na N-550 ou Cuntis, Vilariño, As Ribocias, Raxoi Co PR-G 20.
Cuntis, importante vila termal, e Ponte Valga.
MATERIAL
situada na N-640 da Estrada a
DIFICULTADE Calzado cómodo para unha
Caldas de Reis. Media. Ten algúns desniveis, xornada prolongada por terreo
LONXITUDE produto da súa accidentada mixto (herbáceo e de asfalto).
23,9 km. A rota principal ten 16,9 orografía, que non impiden que Recoméndase levar comida.
km e as 3 derivacións un total de 7 este itinerario resulte cómodo.
SERVIZOS
km de ida e volta. DURACIÓN Abastecemento en todos os núcleos
PUNTO PARTIDA / CHEGADA 7 horas. de poboación.
Cuntis / Ponte Valga (Valga).

44
Un plus...
Os romanos foron grandes constru-
tores e usuarios de camiños. Utiliza-
ban os sendeiros existentes, primeiro
para o avance das súas tropas duran-
te a conquista e logo para trazar as
“vías” que unían os asentamentos ur-
banos que daban prosperidade ao te-
rritorio. Estas vías, con catro capas de
materiais, eran compactas obras de
enxeñería que lograron perdurar no
tempo. Entre o importante legado ro-
mano de Galicia, consérvanse varios
tramos das vías existentes, así como
numerosos “miliarios”, monólitos de
pedra colocados cada milla romana
(1.478 m).

CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 120-IV Padrón e 152-II Caldas de Reis
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS Cuntis 29T 535725 4720385
Valga 29T 528900 4727830

M.I.D.E. MÁIS INFORMACIÓN


1 2 3 4 5 OMIX Cuntis
MEDIO Praza da Constitución, 4. 36670 Cuntis
ITINERARIO 1 2 3 4 5 Tel.: 986 533 600 / Fax: 986 533 995
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 e-mail: omixcuntis@teleline.es
www.concellodecuntis.com
ESFORZO 1 2 3 4 5 Casa do Concello de Valga
Av. da Coruña, 14. 36645 Valga
ACCESO EN BICICLETA Tel.: 986 559 456 / Fax: 986 559 455
Apto totalmente. e-mail: concello.valga@eidolocal.es
www.valga.org
ACCESO A CABALO Club Peña Trevinca Montañeiros de Galicia
Apto totalmente. Rúa Brasil, 46. 36204 Vigo
Tel.: 986 420 551 / Fax: 986 420 557
e-mail: info@trevinca.net
www.trevinca.net
45
PR-G 26 O Santo Aparecido - Xunqueiras
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a
O sendeiro serpea pola vertente oc-
cidental da serra do Suído e ofrece
a miúdo formidables vistas sobre o
val do Borbén e os montes veciños,
destacando no horizonte o Coto de
Eiras que se eleva ata os 883 m. O
feito de camiñar encaixados entre
varios macizos montañosos, enri-
quece o itinerario cunha beleza e
un verdor especial.
O camiñante no debe deixar de ob-
servar os fermosos traballos reali-
zados polos canteiros da zona nas
construcións rurais.

LUGAR ZONA UTM X Y


FOTO SUPERIOR
XEO-REFERENCIAS Enlace GR 58 - Santo Aparecido 29T 537770 4680355
Lavadoiro. As Muras
Enlace GR 58 - Xunqueiras 29T 541830 4683280

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


Desde Pazos de Borbén, pola As Feixiñas / Casqueiros. 2 horas e media.
estrada PO-7201 sentido Sequeiros,
PERCORRIDO CONEXIÓNS
no lugar do Pousiño subir ao Santo
As Feixiñas, Penaguda, Pazos de Co GR 58.
Aparecido. Tamén desde Pazos
Borbén, Aitero, As Tablas, As Muras SERVIZOS
de Borbén, ir ata Moscoso, seguir
e Casqueiros. Restaurantes e hospedaxe en Pazos
estrada PO-252 a Mondariz e a
3 km encóntrase Xunqueiras. DIFICULTADE de Borbén.
Baixa.
LONXITUDE
7,7 km.

46
FOTO ESQUERDA
O Santo Aparecido

FOTO INFERIOR DEREITA


Xunqueiras

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 223-II Redondela e 224-I Barcia de Mera
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Casa do Concello de Pazos de Borbén
Rúa Pazos, 52. 36841 Pazos de Borbén
ACCESO EN BICICLETA Tel.: 986 497 035 / Fax: 986 497 146
Apto totalmente. e-mail: pazosborben@concellos.depontevedra.es
ACCESO A CABALO
Apto totalmente.

47
PR-G 27 Rota de Queguas
Arquitectura tradicional / etnografía e paisaxístico
Este itinerario forma parte dunha
nova rede de sendeiros de peque-
no percorrido no Parque Natural
Baixa Limia-Serra do Xurés.
Pártese por unha pista desde a al-
dea de Queguas, pertencente á pa-
rroquia e arciprestado de S. Tomé
de Venceáns. É esta unha rota
circular que bordea altas cotas de
montaña polas Serras do Laboreiro
e Queguas, alturas que roldan os
1.000 m onde domina a rocha e a
matogueira. Atravesa lugares cun
grande atractivo paisaxístico e
alcánzanse visualmente horizon-
tes que chegan ata os Montes do
Quinxo ou os cumes graníticos e
afiados da Serra do Xurés e os seus
impoñentes bloques de pedra.
Na zona son frecuentes os ves-
tixios prehistóricos.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
Queguas 29T 574170 4646960

ACCESOS PERCORRIDO MATERIAL


Desde A Terrachá (Entrimo) perco- Queguas, Os Carríns, As Cortes da Ao transcorrer polas inmediacións
rrer 7 km por Vilar e Venceáns ata a Carballeira, A Gurita e Queguas. dun macizo como a Serra do Xurés,
aldea de Queguas, onde termina a recoméndase ir preparado ante
DIFICULTADE
estrada asfaltada. posibles inclemencias do tempo.
Media.
LONXITUDE DURACIÓN SERVIZOS
6,8 km. Na Terrachá.
2 horas.
PUNTO PARTIDA / CHEGADA CONEXIÓNS
Queguas. Co PR-G 34.

48
FOTO SUPERIOR ESQUERDA
Dolmen “Casa da Moura”

FOTO DEREITA
Ermida da Ascensión

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 301-I Entrimo
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Sede do Parque Natural
Baixa Limia-Serra do Xurés
ACCESO EN BICICLETA Estrada Portugal, 34. 32870 Lobios
Non apto. Tel.: 988 448 048 / Fax: 988 448 181
ACCESO A CABALO Federación Galega de Montañismo
Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Apto totalmente.
Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo.
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
49
PR-G 28 Rota de Padrendo
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a e p a i s ax í s t i c o
O sendeiro discorre por terras
ourensás cargadas de historia. Na
viaxe desde a capital provincial ata
a aldea de Padrendo pódense visi-
tar o mosteiro de Celanova, a igrexa
visigótica de Sta. Comba de Bande,
o campamento romano de Aquis
Querquennis, as augas termais do
río Caldo e a antiga Vía Nova ro-
mana con restos da súa calzada
e numerosos miliarios. Pequenos
desvíos achégannos ata o barroco
da igrexa da Terrachá ou o Parque
Megalítico de Muíños.
A rota discorre polo val, entre os
somontes da Serra de Sta. Eufemia
e a do Xurés. Ademais dos valores
ambientais, esta zona conserva
unha gran riqueza etnográfica con
mostras interesantes de arquitec-
tura rural da zona.
Estamos na raia, terra fronteiri-
za onde o parque natural galego
“Baixa Limia-Serra do Xurés” e o
veciño parque nacional portu-
gués “Peneda-Gerês” esqueceron
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS
Padrendo 29T 573540 4636940

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA SERVIZOS


Pola estrada de Lobios á fronteira Padrendo. En Padrendo e Torneiros. Lobios
de Portela de Home (OU-312), é a poboación máis importante
PERCORRIDO
desviarse na Devesa ata Padrendo. e próxima ao sendeiro para
Padrendo, A Chan do Ventoselo,
Tamén se pode acceder ao sendeiro aprovisionamento e aloxamento.
Torneiros e Padrendo.
na aldea de Torneiros, un pouco
máis adiante na mesma OU-312. DIFICULTADE
Media.
LONXITUDE
11,3 km. DURACIÓN
3 horas e media.

50
Un plus...
A comarca de Celanova aglutina importantes
vestixios de todas as épocas: a citania de Castro-
mao, os restos do alcázar de Milmanda, a ponte
os límites administrativos e dan forma a un Parque romana de Freixo, a vila medieval de Vilanova
Transfronteirizo único en Europa. dos Infantes, o mosteiro románico de Ramirás, o
santuario da Virxe do Cristal... Ademais, a propia
vila incorpora a estes valores patrimoniais o im-
poñente Mosteiro de San Rosendo, a capela de
FOTO ESQUERDA San Miguel (o mozárabe mellor conservado de
Igrexa de Santa María. Padrendo toda Galicia) ou as casas natais de escritores tan
FOTO DEREITA brillantes como Curros Enríquez e Celso Emilio
Hórreos. Padrendo Ferreiro.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 301-III Lobios
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Sede do Parque Natural
Baixa Limia-Serra do Xurés
ACCESO EN BICICLETA Estrada Portugal, 34. 32870 Lobios
Non apto. Tel.: 988 448 048 / Fax: 988 448 181
ACCESO A CABALO Federación Galega de Montañismo
Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Apto parcialmente.
Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo.
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
51
PR-G 29 Sendeiro de San Xurxo
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a e a r q u e o l ó x i c o
O camiño segue na súa maior parte
por antigas calzadas empedradas e
camiños rurais. A riqueza da vexe-
tación é extraordinaria: bosques de
ribeira e algúns bosquetes caduci-
folios autóctonos. Son frecuentes
os carballos, castiñeiros, bidueiros
e piñeiros, así como zonas de vexe-
tación densa (fieitos, enredadeiras,
carriza...) nas beiras do río Lérez e
doutros pequenos regatos. Tamén
abundan os elementos arquitec-
tónicos: cruceiros, pazos, hórreos.
Unha das maiores concentracións
de gravados rupestres de Galicia
ou petróglifos encóntrase no val do
Lérez como son “Outeiro do Cuco”
na baixada da carballeira de San
Xusto e, sobre todo, no tramo que
vai desde Outeiro da Moa ata Fen-
táns. Antes de chegar a Cernadelo
sae unha derivación en dirección a
Sta. María de Sacos que se ache-
ga ata os petróglifos de “Outeiro
do Lombo da Costa” e “A Laxe das
Rodas”.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
Carballeira de San Xusto 29T 540375 4707525

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DIFICULTADE


No termo municipal de Cotobade. Carballeira de San Xusto en San Baixa.
Saír de Pontevedra pola N-541 e Xurxo de Sacos. DURACIÓN
despois de 18 km, desviarse en San
PERCORRIDO 5 horas.
Xurxo de Sacos ata a carballeira de
Carballeira de San Xusto, Baños de CONEXIÓNS
San Xusto. Tamén pola PO-231 ata
San Xusto, Ponte Nova, Fentáns, Co GR 94.
Cutián ou pola PO-230 ata Fentáns.
Ponte Nova, Cutián, Fontán, San
LONXITUDE Xurxo de Sacos e carballeira de San SERVIZOS
15,8 km (14,3 km a rota principal e Xusto. Existe unha variante en Baños Restauración en San Xurxo de
1,5 km a derivación de ida e volta). de San Xusto, á beira do río Lérez, Sacos e Cerdedo. Aloxamentos de
cando o río leva pouco caudal. Hai Turismo Rural en varias aldeas da
unha derivación desde Cernadelo ata zona.
o petróglifo da Laxe das Rodas.

52
A igrexa de San Xurxo de Sacos ofrece a particula-
ridade do espesor dos seus muros xa que, segundo
a tradición local, un carro do país podería rodar sen
problema pola súa parte superior. Tamén son inte-
resantes as capelas de Fentáns e a de carballeira de
San Xusto. Nesta parroquia pódese contemplar dúas
construcións singulares: unha ponte de cantería e
arco de medio punto levantado no S. XVIII e o pazo
Bermúdez de Castro.
Ao longo do percorrido pásase por oito muíños, catro
deles en Baños de San Xusto, dous en San Xurxo, un Un plus...
en Cutián e o “Muíño do Medo” ao final dunha peque- Esta terra foi un berce de canteiros de sona, oficio
na derivación antes de Ponte Nova. artesanal representativo da provincia de Ponte-
vedra. O canteiro da pedra enriqueceu a Galicia
rural con miles de traballos que ás veces rozan
FOTO ESQUERDA a obra de arte. Moitos, moitos anos antes, ante-
Igrexa. San Xurxo de Sacos pasados remotos destes canteiros xa realizaran
FOTO DEREITA sorprendentes gravados sobre a pedra en forma
Ponte Nova de petróglifos.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


No 152-IV Cutián e 153-III Cerdedo
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Casa do Concello de Cotobade
Non apto. Rúa Chan, 11. Carballedo. 36856 Cotobade
Tel.: 986 760 001 / Fax: 986 760 130
ACCESO A CABALO e-mail: cotobade@concellos.depontevedra.es
Non apto.

53
PR-G 30 Sendeiro da Picaraña
I n t e re s e xe ra l
Piñeiros, eucaliptos e fontes son as
presenzas máis constantes ao lon-
go do sendeiro. Pistas asfaltadas,
fermosas sendas e estreitos cami-
ños de carretas vanse combinando
para darlle forma a este itinerario.
Desde o merendeiro situado dian-
te do campamento xuvenil pódese
ascender ata a ermida e cima do
monte da Picaraña ou descender
cara a Canedo, pasando pola Peña
do Equilibrio. Desde A Picaraña
ábrese unha ampla vista sobre as
terras do Condado. A Pena dos
Namorados, cerca do sendeiro, é
outro grande atractivo turístico da
zona.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
Canedo 29T 541930 4670290

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA descende A Picaraña pero sen


Pola N-120 e despois de pasar Convento de Canedo. grandes desniveis.
Ponteareas en dirección a Ourense, DURACIÓN
PERCORRIDO
desviarse cara ao Convento Francis- 2 horas e media.
Convento de Canedo, campamento
cano de Canedo. O sendeiro comeza
xuvenil, ermida da Picaraña, Pena SERVIZOS
na estrada, ao lado do convento.
do Equilibrio, Areal e convento de En Ponteareas e Canedo.
LONXITUDE Canedo. Restaurantes e aloxamento en
8,9 km (6,9 km a rota principal e Ponteareas.
DIFICULTADE
1,4 km as derivacións de ida e volta). Media. O sendeiro ascende e

54
FOTO ESQUERDA
Ermida. A Picaraña

FOTO SUPERIOR DEREITA


Pena do Equilibrio

FOTO INFERIOR DEREITA


Convento de Canedo

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 224-III Ponteareas.
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Oficina Municipal de Turismo
Apto totalmente. del Concello de Ponteareas
Rúa Real, s/n. 36860 Ponteareas
ACCESO A CABALO Tel.: 986 661 429 / Fax: 986 660 647
Apto totalmente. e-mail: oficinaturismo@terra.es
www.ponteareas.org

55
PR-G 34 A Terrachá - Queguas
I n t e re s e n at u ra l i s t a
Antes de comezar a camiñar, non
hai que deixar de visitar a igrexa de
Sta. María A Real, admirable exem-
plo do barroco galego.
O panel de inicio deste PR encón-
trase nas aforas da vila, na saída
cara a Ourense. Os primeiros qui-
lómetros discorren paralelos ao río
Pacín que invita ao baño nas pisci-
nas naturais da área recreativa de
Ponte Pacín. Pasado este enclave, o
sendeiro estréitase e ascende polo
monte para internarse nun bosque
de carballos, a carballeira onde tivo
lugar a rodaxe da película “La Ley
de la Frontera”. Na aldea de Vi-
lar pódese gozar das súas moitas
fontes. Deixada atrás a parte máis
empinada do percorrido, conti-
núase por un camiño empedrado
ata Venceáns. Despois de cruzar
o regueiro de Corga da Ponticela,
chégase a Queguas. A uns 500 m
da aldea, encóntrase un muíño sin-
gular desde onde se divisan unhas
fermosas fervenzas.
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS Queguas 29T 574170 4646960
A Terrachá 29T 573515 4642750

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


A Terrachá é a capital do termo A Terrachá / Queguas. 3 horas.
municipal de Entrimo, próxima á
PERCORRIDO CONEXIÓNS
OU-540 e á fronteira portugue-
A Terrachá, Ponte Pacín, Vilar, Co PR-G 27.
sa, no sudoeste da provincia de
Venceáns, Corga da Ponticela e SERVIZOS
Ourense.
Queguas. Hoteis, hostais e turismo rural na
LONXITUDE DIFICULTADE Terrachá.
8 km. Media.

56
FOTO SUPERIOR ESQUERDA
Igrexa de Sta. María A Real. Entrimo

FOTO DEREITA
Venceáns

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 301-I Entrimo
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Casa do Concello de Entrimo
Non apto. Praza do Concello, s/n
A Terrachá. 32860 Entrimo
ACCESO A CABALO Tel.: 988 434 666 / Fax: 988 434 610
Apto totalmente.

57
PR-G 35 O Río dos Dous Nomes
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a e p a i s ax í s t i c o

Esta é sen lugar a dúbidas unha rota de auga e muí- nizan con gran beleza onde se levanta o sétimo
ños, unha simbiose entre unha paraxe case salvaxe muíño.
e a man do home que interveu sabiamente na na-
A rota permite contemplar os tramos máis fermosos
tureza para mellorala.
do río Vexo. Un pouco antes da minicentral, un ramal
Nada máis comezar pódese gozar de catro muíños, comunica en poucos minutos cunha ferrería. Despois
parte dun conxunto etnográfico de sete destas es- de cruzar a ponte que une ambas as ribeiras, seguindo
truturas típicas do rural galego. á altura do cuarto por unha paraxe moi fermosa, ascéndese ata o enco-
muíño, unha enorme rocha sinala un camiño de ro que alimenta a minicentral. Chegando ao noveno
terra que conduce ata unha nova construción de muíño do percorrido un pequeno bosque autóctono
maiores dimensións. O río e a vexetación harmo- constitúe o tramo máis interesante do sendeiro.

ACCESOS LONXITUDE DIFICULTADE


No termo municipal de Coirós. O 3,5 km (2,9 km a rota principal Baixa.
lugar da Ponte Xora, á beira do río e 0,6 km as derivacións de ida e
DURACIÓN
Vexo, está na estrada local que se volta). 1 hora e media.
desvía da N-VI na parroquia de
PUNTO PARTIDA / CHEGADA SERVIZOS
Sta. María de Oís e diríxese a Ponte
A Ponte Xora. En Coirós de Arriba.
Aranga.
PERCORRIDO
A Ponte Xora, fábrica (minicentral)
e A Ponte Xora.

58
Un plus...
O muíño tamén chamado muín ou
acea, xoga un papel significativo na
economía tradicional galega. En Gali-
cia están representadas case todas as
tipoloxías arquitectónicas, atendendo
á súa forza motriz (de auga, de ma-
reas, de vento, etc.), á súa finalidade
(de aceite, de casca -cortiza de carba-
llo-, de papel ou eléctricos) ou á súa
localización. Era un importante lugar
de relación entre veciños, referente de
numerosas cantigas e orixe do baile
folclórico máis coñecido desta terra:
“a muiñeira”.

LUGAR ZONA UTM X Y FOTO SUPERIOR


XEO-REFERENCIAS
A Ponte Xora 29T 572370 4787750 Río Vexo

CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


M.I.D.E. Nº 46-III Oza dos Ríos
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
1 2 3 4 5 Asociación de Exploradores das Mariñas
ESFORZO Grupo Scout “Castro de Untia”
ACCESO EN BICICLETA Camiño da Estación, 13. 15300 Betanzos
Tel.: 606 284 184
Non apto. Servizo Municipal de Xuventude
ACCESO A CABALO do Concello de Coirós
Non apto. Coirós de Arriba, 16. 15316 Coirós
Tel.: 981 796 414 / Fax: 981 796 256
e-mail: oixcoiros@es.inter.net
59
PR-G 36 Sendeiro de San Xoán da Cova
I n t e re s e n at u ra l i s t a

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Área Recreativa Cubelas 29T 543270 4732860
San Xoán da Cova 29T 549680 4737265

Esta fermosa rota discorre pola marxe dereita do río Ulla, en sentido descendente, aproveitando camiños de
paso, sendas de pescadores e sendeiros xa marcados.
Desde San Xoán da Cova, aos pés do impresionante desfiladeiro esteticamente salvado polo viaduto do tren,
a senda alcanza rapidamente A Ponte Ulla con interesantes construcións no seu pequeno núcleo urbano.

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


Na Ponte Ulla, localidade situada San Xoán da Cova/Área recreativa 3 horas e 45 minutos.
na N-525 de Santiago a Ourense, de Cubelas na parroquia de Trobe. MATERIAL
desviarse pola estrada AC-240 ata
PERCORRIDO Levar a comida necesaria.
o lugar de San Xoán da Cova.
San Xoán da Cova, A Ponte Ulla, SERVIZOS
LONXITUDE área recreativa de Agronovo, Xi- Na Ponte Ulla. Diferentes áreas
11,2 km. monde e área recreativa de Cubelas. recreativas ao longo do itinerario.
DIFICULTADE
Media.

60
Un plus...
“Capilla, jardín, palomar y ciprés, pazo es”. Esta frase e outras
semellantes definen unha das arquitecturas máis interesan-
tes do rural galego.

Máis adiante, merece a pena desviar- A palabra pazo (de Palatium) identifica dunha forma xenérica
se para coñecer o pazo de Ortigueira en as casas patruciais con signos heráldicos e con proporcións
Santa Cruz, fundado no S. XVI polos Mon- e niveis de confort notablemente superiores aos habituais na
dragón e un dos máis interesantes na área zona rural. Hoxe, o termo comprende desde as luxosas man-
de influencia de Santiago de Compostela. sións campestres de carácter palaciano ata edificios máis
Este pazo barroco destaca polos amplos rústicos, pero non por iso carentes de valor, onde vivía a pe-
xardíns e árbores centenarias que embe- quena fidalguía galega. Tamén se fala de pazos urbanos.
lecen o terreo, onde o gran político Jove- Historicamente, a orixe da arquitectura pacega está nos cas-
llanos redactou o Memorial en defensa da telos e fortalezas medievais, adoptando multitude de tipo-
Junta Central. loxías construtivas ao longo da historia. Son máis de 700 en
Na parroquia de San Miguel de Sarandón, toda Galicia e gran parte deles reconvertéronse durante estes
encontrámonos cunha área recreativa e últimos años en aloxamentos de turismo rural ou pequenos
centro de estudos piscícolas, así como un museos que nos remiten a outros tempos.
fermoso pazo, todo no lugar de Ximonde.
FOTO ESQUERDA
Deixando atrás a área recreativa de Cube- Viaduto. San Xoán da Cova
las e os muíños de Pastel, a rota termina á FOTO DEREITA
beira do río Ulla. Miradoiro. San Xoán da Cova

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 121-I Vedra e 121-III A Estrada
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Casa do Concello de Vedra
Non apto. Av. Maestro M. Gómez. 1. 15885 Vedra
Tel.: 981 814 692 / Fax: 981 503 331
ACCESO A CABALO
Non apto.

61
PR-G 67 Sendeiro Histórico de Mos
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o

FOTO SUPERIOR
Hórreo. A Carballeira
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS
Mos 29T 532660 4672700

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DIFICULTADE


Achegarse ata a parroquia de Mos Ponte do Regueiro. Media.
na N-550 no termo municipal do
PERCORRIDO DURACIÓN
mesmo nome e próximo a Vigo. 6 horas.
Ponte do Regueiro, Trabazos, Chan
LONXITUDE de Mos, Castelo, Seixos Brancos, CONEXIÓNS
17,8 km (a senda principal mide A Caseta, Seixos Brancos, Coto Co GR 58.
12 km e as derivacións de ida e dos Castros, Penacova, Os Baños,
volta un total de 5,8 km). Penacova, Sartego, Carballeira e SERVIZOS
Ponte do Regueiro. En Mos, Reondela, O Porriño e Vigo.

62
Sendeiro circular que une lugares con interese histó-
rico local, parques forestais e miradoiros extraordina-
rios. Hai que destacar muíños como Muíño do Corvi-
ño e Muíño da Ponte do Río, e penas como Penedo da
Pucha, Penide e A Pedra que fala. O punto culminante
do percorrido é o Miradoiro da Caseta con extraordi-
narias vistas sobre o Val de Louriña, a Ría de Vigo e os
montes do contorno de Vigo, (O Galiñeiro, Vixiador,
Monte Aloia...). Entre os referentes históricos e artísti-
cos sinalaremos as ruínas do Pazo dos Marqueses de
Mos, a Casa Branca e un sarcófago do S. XVI.

FOTO DEREITA
Río Louro

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 223-IV Mos
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Asociación Xuvenil “Mos-Keo Colectivo”
Apto totalmente. Barrio da Gándara, 91. 36415 Mos
Tel.: 657 165 686
ACCESO A CABALO
Apto totalmente.

63
PR-G 68 A Vía Escondida
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a
A rota discorre na súa maior parte
por sendeiros á beira do río e algun-
has pistas forestais.
Desde a carballeira de Carbalinchán
e en concreto desde Coto das Mos
ou Coto da Bouza de Mogo, forma-
dos por rochedos impresionantes,
aprécianse unhas fermosas vistas da
parroquia de Viascón.
A partir do muíño Bouza do Mogo,
o camiño segue unha extraordinaria
paraxe bordeando o río Cabanelas.
Auga e muíños (Mallo, Reboredo, Vei-
ga...) forman unha fermosa paisaxe
onde gozar de pozas e regueiros.
Outra vez na ponte San Xián, a sen-
da segue paralela ao río augas arriba.
Entre unha rica vexetación de ribeira
aparecen os muíños de Abaixo, Cha-
chopo, de Arriba, a Casa da Alvariza e
o muíño de Aceñas de Abaixo, sendo
este último un dos máis interesantes
polo seu estado de conservación.
Na aldea de Cabanelas pódese visitar
a Praza do Quinteiro coa súa fonte,
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS
Viascón 29T 537920 4703800

ACCESOS PERCORRIDO DIFICULTADE


Na N-541 en dirección Pontevedra- N-541 Viascón, carballeira da Baixa.
Ourense, pouco antes da Portela, ponte de San Xián, carba- DURACIÓN
encrucillada de Viascón á dereita. A lleira de Carbalinchán, ponte de 4 horas e 15 minutos.
rota comeza nun lugar próximo á Rexedoiro, muíño Bouza do Mogo,
cafetería-restaurante Casa Manolo. ponte de San Xián, piscina fluvial MATERIAL
de Cabanelas, Muíño Novo, desvío Bota de montaña ou algún calzado
LONXITUDE impermeable, xa que a humidade
17 km. aos petróglifos das Coutadas, fonte
de Natoal, miradoiro do Coto de fai acto de presenza nas veredas
PUNTO PARTIDA / CHEGADA Ramalloso, bosquete, petróglifo de próximas aos ríos.
Viascón, nun punto próximo á Laxes, Ponte-Atalaia, Fonteseca, SERVIZOS
cafetería-restaurante. río Lérez, A Igrexa, carballeira das En Viascón.
Portela e N-541 Viascón.

64
lavadoiro e numerosos hórreos cunha arquitectura
artesanal destacada.
Complétase o percorrido visitando os muíños Aceñas
de Arriba e Novo. Continúase un breve tramo pola es-
trada comarcal en dirección a Carballedo para ascen-
der cara ao Coto de Castro e gozar dunha excelente
panorámica.
Tras a visita aos petróglifos de Laxes, a senda regre-
sa cara á nacional e Viascón, continuando a través
dun pequeno sendeiro circular que enlaza outra vez
co eixe principal. Esta ampliación do sendeiro visita
os muíños de Fonteseca, Barbeitos, o Muíño Grande
no río Lérez e, finalmente, a casa reitoral e cruceiro
na Igrexa.

FOTO ESQUERDA
Igrexa de Santiago. Viascón

FOTO DEREITA
Muíño. Río Cabanelas

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 152-IV Cutián, 185-II Pontevedra
MEDIO 1 2 3 4 5 e 186-I Carballedo
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Asociación de veciños “O Agro” de Viascón
Non apto. Parroquia de Viascón. 36121 Cotobade
Tel.: 986 764 602 / Fax: 986 862 370
ACCESO A CABALO
Apto totalmente.

65
PR-G 69 Sendeiro Frei Martín Sarmiento
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a e n at u ra l i s t a

A rota comeza nunha calzada medieval que xa fora Cerca de Meilide atopamos a casa que habitou no
utilizada en tempos romanos. Tras superar un lava- seu día o ilustre frei Martín Sarmiento, en concreto
doiro tradicional, atravésase o río Castro pola ponte o número 12, e que lle dá nome a este sendeiro. Un
de San Antón do século XIII para visitar un bonito curioso e empedrado camiño desemboca na capela
conxunto de capela e artístico cruceiro. da Virxe de Loreto.
O sendeiro regálanos fermosas panorámicas do Carballás, cunhas condicións climatolóxicas difíci-
contorno ata chegar a Lourido onde se levantan les, encóntrase en estado de case abandono pero
numerosas construcións tradicionais e a capela de mantén en bo estado a capela e o cruceiro veciño.
Santa Catalina (S. XVIII).
Entre Revolta e Cabenca hai dúas variantes de rota. FOTO ESQUERDA
Arquitectura popular. Barro
As opcións son un camiño para gando que discorre
entre prados ou un camiño máis urbano con an- FOTO CENTRO
Río Sillar
tigas vivendas de recente restauración e carballos
FOTO DEREITA
centenarios. Igrexa. Cerdedo

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


O inicio e final de rota está en Cerdedo (Rúa do Torrente). 4 horas.
Cerdedo, capital do concello do PERCORRIDO MATERIAL
mesmo nome localizada na N-541 San Xoán de Cerdedo, Lourido, Re- Equipo básico de montaña.
Pontevedra-Ourense. volta, Cabenca, Meilide, Carballás, SERVIZOS
LONXITUDE Barro, Arén, Ponte Piñoa e San Xoán En San Xoán de Cerdedo.
A rota principal mide 10,8 km, a de Cerdedo.
derivación de ida e volta 1,6 km e a DIFICULTADE
variante 500 metros. Media-Baixa.

66
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS
Cerdedo 29T 550125 4709225

Pasado Barro gozamos dun grupo etnográfico moi in- O conxunto complétase con interesantes traballos
teresante con dúas fontes, lavadoiros tradicionais, va- de cantería nos panteóns do cemiterio, un crucei-
rios hórreos e incluso un antigo pasadizo de pedra. Co- ro e a casa reitoral comunicada antigamente por
llendo un desvío poden visitarse tres antigos muíños. un pasadizo do que aínda existen restos en ambas
as construcións.
Alcánzase o punto de inicio por detrás da igrexa parro-
quial de San Xoán na que destaca a súa fachada barroca.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 153-III Cerdedo
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Casa do Concello. Praza do Concello, 1
ACCESO EN BICICLETA 36130 Cerdedo
Non apto. Tel.: 986 753 006 / Fax: 986 753 201
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Apto parcialmente. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10
36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
67
PR-G 70 Sendeiro Laxe - Punta Insua
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o
A rota parte da praza de Ramón
Juega polo arco que se dirixe á
rúa Real, continúa polo camiño
do cemiterio e deixa o asfalto para
dirixirse cara ao faro.
Pouco a pouco o camiño convér-
tese nunha senda rodeada de fiei-
tos, silveiras e piñeiros no alto dos
acantilados que permite observar
a enseada de Laxe e, máis ao leste,
a desembocadura do río Anllóns.
Punta da Ola, Furna do Asno ou
Punta do Boi son algunhas das
formacións batidas por un mar
embravecido que rodean o Monte
da Insua cos seus 66 m de altura.
De volta a Laxe, o camiño lévanos
á ermida de Santa Rosa.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
Laxe 29T 499660 4785650

ACCESOS PERCORRIDO DURACIÓN


Chegar pola AC-431 ata Laxe, Laxe, Punta da Insua, Laxe, ermida 2 horas e 15 minutos.
importante vila mariñeira na Costa de Santa Rosa e Laxe.
MATERIAL
da Morte. DIFICULTADE Calzado cómodo e adherente.
LONXITUDE Baixa. Recoméndase moita
SERVIZOS
5,2 km. precaución con nenos, por percorrer
En Laxe.
acantilados e unha canteira.
PUNTO PARTIDA / CHEGADA
Laxe.

68
Un plus...
Costa da Morte é un nome que define unha am-
pla zona de Galicia entre as rías de Muros e Noia
e a da Coruña. Este curioso topónimo, segundo
algúns estudosos, poida que fose acuñado polos
gregos para definir a rexión onde o Sol desapa-
recía a diario no mar e se afundía no país dos
mortos ata a mañá seguinte. Outra acepción máis
recente e estendida fai referencia á gran cantida-
de de naufraxios ocorridos neste perigoso tramo
costeiro (máis de 140 naufraxios importantes en
cen anos).

FOTO SUPERIOR ESQUERDA


Igrexa de Sta. María da Atalaia. Laxe

FOTO DEREITA
Praia de Soesto

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 43-IV Laxe
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ACCESO EN BICICLETA Casa do Concello
Non apto. Av. Cesáreo Pondal, 26. 15117 Laxe
Tel.: 981 706 903 / Fax: 981 728 025
ACCESO A CABALO Federación Galega de Montañismo
Non apto. Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
69
PR-G 76 Sendeiro do río Avia
I n t e re s e h i s t ó ri c o / p a i s ax í s t i c o

A rota comeza na ponte que dá acceso a unha das Unha vez cruzado o río Avia é de obrigado cumpri-
aldeas máis fermosas da provincia de Ourense: mento tomar a pequena derivación ata o mosteiro
Pazos de Arenteiro. Unha escaleira de pedra entre de San Clodio (hoxe Hotel Monumento), expoñente
viñedos deixa atrás este encantador núcleo de mar- da arraigada implantación de cenobios beneditinos
cado carácter rural e medieval. en Galicia.
O camiño a media ladeira ata Lebosende pasa pola A ponte de San Clodio (S. XVI) na Ponte é outro dos
aldea abandonada de Viñoá e as ruínas dunha an- puntos fortes desta rota que segue por zona de vi-
tiga bodega chamada “Adega do Conde”. En Lebo- ñedos e ribeira ata entrar en Ribadavia polo novo
sende hai que visitar a súa igrexa de orixe romá- parque da Veronza.
nica. Aquí, o camiño xúntase co Sendeiro de Pena
FOTO ESQUERDA
Corneira para descender polo rehabilitado Camiño
“Ponte das Poldras”. Leiro
Real ata Leiro.
FOTO DEREITA
Mosteiro de San Clodio

ACCESOS PERCORRIDO CONEXIÓNS


Pola OU-210 desde O Carballiño ou Pazos de Arenteiro, Viñoá, Lebo- Cos PR-G 77, 78 e 79.
Ribadavia ata Leiro, para seguir por sende, Leiro, parque de Leiro, O
MATERIAL
unha estrada local ata a aldea de Salgueiral, San Clodio, A Ponte,
Calzado cómodo para realizar este
Pazos de Arenteiro. A Quinza e Ribadavia.
longo percorrido.
LONXITUDE DIFICULTADE SERVIZOS
16,2 km a senda principal. 1 km a Media. En Pazos de Arenteiro, Leiro, San
derivación de ida e volta.
DURACIÓN Clodio, San Cristovo e Ribadavia.
PUNTO PARTIDA / CHEGADA 5 horas e media.
Pazos de Arenteiro / Ribadavia.

70
Un plus...
Pazos de Arenteiro, conxunto his-
tórico artístico desde 1973, é unha
pequena poboación entre os ríos
Avia e Arenteiro que gozou da pro-
tección dos cabaleiros da Orde de
Malta. Igrexa románica, pontes me-
dievais, numerosas mansións seño-
riais e a súa recuperación, como un
importante núcleo de turismo rural,
convértena nun destino turístico de
primeiro nivel. Non esquecer o paseo
a pé por unha bucólica paisaxe de
ribeira ata calquera das dúas pontes
e a fermosa paraxe coñecida como
“Pozo dos Fumes”.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Pazos de Arenteiro 29T 570200 4694415 FOTO SUPERIOR
Ribadavia 29T 571035 4683075 Ponte medieval de San Clodio. A Ponte

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 187-III Maside e 225-I Ribadavia
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Mancomunidade turística “Terras do Avia”
ESFORZO 1 2 3 4 5 Rúa Gabino Bugallal, 39. 32420 Leiro
Tel.: 988 488 701 / Fax: 988 488 005
ACCESO EN BICICLETA Federación Galega de Montañismo
Apto parcialmente. Edificio das Federacións Deportivas Galegas
ACCESO A CABALO Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
Apto parcialmente. e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
71
PR-G 77 Senda de Boborás
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a e p a i s ax í s t i c o
A ponte medieval e un cruceiro con
gravados de serpes marcan o inicio
de rota en Ponterriza.
Unha vez atravesado o río Pedriña,
encontrámonos con restos de muí-
ños e dunha fábrica de candeas. O
patrimonio nesta rota é importan-
tísimo: o románico nas igrexas de
S. Xulián de Astureses, Sta. María
de Xuvencos e San Martiño de Ca-
meixa ou o pazo da Almuzara (tu-
rismo rural) son as súas principais
manifestacións.
Ao final do traxecto a senda des-
cende cara ás ruínas de Leborín,
para, entre fermosos camiños
flanqueados por muros antigos,
desembocar en Pazos de Arenteiro
(ver PR-G 76), desde onde se pode
tomar o PR-G 79 cara a Ponterriza
a 8 km, pasando por Castro Cava-
doso e Moldes, completando así un
sendeiro circular.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Ponterriza 29T 572900 4697215
Pazos de Arenteiro 29T 570200 4694415

ACCESOS PERCORRIDO CONEXIÓNS


Desde o lugar de Ponterriza, na Ponterriza, Fondevila, Astureses, Cos PR-G 76 e 79.
N-541 despois de pasado O Car- Xuvencos, A Almuzara, Boborás,
MATERIAL
balliño en dirección a Pontevedra. Salceda, Cameixa e Pazos de
Calzado cómodo para realizar este
Tamén desde Pazos de Arenteiro Arenteiro.
longo percorrido.
como no PR-G 76. DIFICULTADE SERVIZOS
LONXITUDE Media. En Boborás e Pazos de Arenteiro.
18,5 km.
DURACIÓN
PUNTO PARTIDA / CHEGADA 5 horas e media.
Ponterriza / Pazos de Arenteiro.

72
Un plus...
O territorio que se estende polas comarcas do
Ribeiro e O Carballiño ofrece un altísimo nivel
en patrimonio relixioso. Á rota do Románico xa
mencionada coas igrexas de Astureses, Xuven-
cos e Cameixa, hai que engadir as de S. Mamede
de Moldes tamén en Boborás, San Tomé de Se-
rantes, Lamas, Lebosende e Gomariz no concello
de Leiro e a de San Tomé O Vello de Maside, sen
esquecer o prerrománico de San Xes de France-
FOTO ESQUERDA los en Ribadavia. Outros templos máis recentes,
“Ponte da Cruz”. Pazos de Arenteiro pero igualmente singulares, como os de Carba-
FOTO CENTRO lleda de Avia, Castrelo de Miño, Beade. Banga, O
Cruceiro. Xuvencos Carballiño e os mosteiros de Oseira, Melón e San
FOTO DEREITA Clodio, danlle forma a unha rota imprescindible
Igrexa de S. Xulián. Astureses para calquera viaxeiro curioso.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 187-I Carballiño e 187-III Maside
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Mancomunidade turística “Terras do Avia”
ACCESO EN BICICLETA Rúa Gabino Bugallal, 39. 32420 Leiro
Non apto. Tel.: 988 488 701 / Fax: 988 488 005
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Apto totalmente. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
73
PR-G 78 Senda de Pena Corneira
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a e n at u ra l i s t a

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Parque Fluvial de Leiro 29T 572560 4691775
Parque Forestal Pena Corneira 29T 567640 4691650

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


Pola OU-504 desde O Carballiño ou Leiro / Parque Forestal de Pena 3 horas e media.
Ribadavia ata Leiro. Para realizalo Corneira. CONEXIÓNS
en sentido contrario, seguir desde
PERCORRIDO Co PR-G 76.
Leiro pola estrada local cara a
Leiro, Lebosende, Paredes, Valboa e MATERIAL
Lebosende, Paredes, Lamas
área recreativa de Pena Corneira. Calzado apropiado. A cantimplora
e Pena Corneira.
DIFICULTADE é sempre recomendable, aínda que
LONXITUDE Media. Depende do sentido en que neste caso existen varias fontes ao
A rota principal ten 8,7 km. As longo do itinerario.
se queira facer. De Leiro a Pena
derivacións alcanzan os 2,2 km
Corneira é ascendente polo que o SERVIZOS
entre ida e volta. sentido contrario simplifica a rota En Leiro.
bastante.

74
Partimos do Paseo Fluvial de Leiro, xunto á pasa- mánica de Lamas. Desde aquí, dúas derivacións
rela, para ascender ata Lebosende polo chamado achéganse ata a propia Pena Corneira e ao Mira-
Camiño Real compartido co PR-G 76. doiro do Outeiral, ambos a máis de 600 m de al-
titude e con excelentes vistas sobre a comarca.
En Paredes encóntrase a área etnográfica “Regato
do Foxo” formado por 6 muíños e 30 hórreos. Des-
de aquí, unha opción posible é achegarse á igrexa
románica de San Tomé de Serantes do S. XII, unha
FOTO ESQUERDA
das máis interesantes de toda Galicia. Pena Corneira
Unha singular paisaxe de vexetación autóctona FOTO CENTRO
conduce ata a área recreativa de Pena Corneira Acceso ao miradoiro. Monte Outeiral
cos espectaculares “cornos” de granito que lle dan FOTO DEREITA
nome a esta formación e coa recolecta igrexa ro- Igrexa de S. Tomé. Serantes

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 187-III Maside
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Mancomunidade turística “Terras do Avia”
ACCESO EN BICICLETA Rúa Gabino Bugallal, 39. 32420 Leiro
Non apto. Tel.: 988 488 701 / Fax: 988 488 005
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Apto totalmente (excepto as derivacións). Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
75
PR-G 79 Senda do Arenteiro
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a e n at u ra l i s t a
Parte do Parque Municipal do Car-
balliño, xunto á piscifactoría. Pasa
pola popular Pena dos Namorados
e o Parque Etnográfico do Arentei-
ro co interesante ecomuseo “Muíño
do Anxo”, o cámping municipal con
bungalós e un restaurante.
Crúzase sobre o río Arenteiro en
Ponterriza para chegar á aldea de
Moldes e á súa igrexa románica de
San Mamede, monumento nacional
inmerso nun romántico contorno
marcado por castiñeiros de gran ta-
maño e un antigo cemiterio.
O Arenteiro crúzase outra vez pola
ponte medieval de Castro Cavadoso.
Sóbese cara á aldea de Cabanelas
coa súa igrexa, pazos e casas braso-
nadas, para descender despois cara
a Pazos de Arenteiro (ver PR-G 76).
Antes de entrar na vila, merece a
pena achegarse ao “Pozo dos Fumes”
onde o río parece volatilizarse entre
as rochas.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Parque do Carballiño 29T 574775 4697500
Pazos de Arenteiro 29T 570200 4694415

ACCESOS PERCORRIDO CONEXIÓNS


O Carballiño é unha das principais Parque do Carballiño, Pena dos Na- Cos PR-G 76 e 77.
vilas da provincia de Ourense. Para morados, Muíño do Anxo, Ponterri-
MATERIAL
chegar a Pazos de Arenteiro, ver za, Moldes, Paradela, Cima de Vila,
Recoméndase utilizar botas de
PR-G 76. Cabanelas e Pazos de Arenteiro.
montaña, xa que a rota nalgunhas
LONXITUDE DIFICULTADE zonas próximas ao río discorre por
11,4 km. Baixa. paraxes húmidas.
PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN SERVIZOS
Parque de O Carballiño / Pazos de 4 horas. No Carballiño e Pazos de Arenteiro.
Arenteiro.

76
FOTO INFERIOR ESQUERDA
“Ponte do Castro”

FOTO DEREITA
Igrexa de San Mamede. Moldes

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 187-I Carballiño e 187-III Maside
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Mancomunidade turística “Terras do Avia”
ACCESO EN BICICLETA Rúa Gabino Bugallal, 39. 32420 Leiro
Non apto. Tel.: 988 488 701 / Fax: 988 488 005
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Non apto. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
77
PR-G 80 Senda de Santa Marta
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o
O camiño sobe suavemente ata enla-
zar cunha pista que percorre a ladei-
ra do monte de Santa Marta. Xunto
a unhas antenas sae unha derivación
cara a un miradoiro que, a máis de
200 metros de altitude, ofrece exce-
lentes vistas sobre o val do río Miño
e a vila de Ribadavia.
Pásase xunto a unhas antigas minas
de volframio para iniciar o descenso
cara a San Paio e obter unha panorá-
mica do encoro de Castrelo de Miño
e a igrexa de Santa María. Esta igrexa
barroca (S. XVIII), declarada monu-
mento histórico artístico, foi cons-
truída sobre un antigo castro nun
maxestoso emprazamento asomado
ao que hoxe é o encoro de Castrelo.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
OU-406 (Ribadavia) 29T 571445 4683120

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


Nos arredores de Ribadavia. Saír Estrada OU-406 de Ribadavia a 2 horas e corenta minutos.
pola OU-406 para chegar a San San Paio, 100 m despois de pasar a
MATERIAL
Paio. estación de Ribadavia. Calzado deportivo cómodo.
LONXITUDE PERCORRIDO SERVIZOS
8,2 km (circular 6,5 km e 2 deri- OU-406, Monte de Santa Marta, En Ribadavia.
vacións cun total de 1,7 km de ida Santa Cristina, San Paio, OU-406.
e volta). DIFICULTADE
Baixa.

78
Un plus...
Ribadavia é a capital do Ribeiro. A riqueza xerada
polo comercio de viño produciu o florecemento
dun barrio xudeu que conserva o seu esplendor. O
castelo, a muralla, as súas tres igrexas románicas e
o gótico de Santo Domingo son só algunhas mos-
tras do seu rico patrimonio. A vila destaca pola súa
importante actividade cultural e festiva: Mostra de
Teatro, Feira do Viño do Ribeiro (Interese Turístico
Nacional), Festas do Portal e, sobre todo, a singular
Festa da Istoria. É esta unha festa de profundas raí-
ces, que se viña celebrando ata 1868, onde se recrea FOTO ESQUERDA
o pasado medieval da vila a través de celebracións, Encoro de Castrelo de Miño
a vestimenta dos veciños e incluso a moeda para FOTO DEREITA
realizar os pagamentos durante ese día. Miradoiro de Santa Marta

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 225-I Ribadavia
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Mancomunidade turística “Terras do Avia”
ACCESO EN BICICLETA Rúa Gabino Bugallal, 39. 32420 Leiro
Apto totalmente. Tel.: 988 488 701 / Fax: 988 488 005
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Apto totalmente. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
79
PR-G 81 Rota da Fraga da Becerreira
I n t e re s e n at u ra l i s t a
O primeiro tramo do percorrido é co-
mún nos PR-G 81 e 82. Comeza no
aparcadoiro da encrucillada entre as
estradas nova e vella de Trabada ás
Rodrigas. Neste punto existe un pa-
nel con plano das dúas rutas.
Na entrada da fraga encóntrase un
refuxio con elementos explicativos
da flora circundante.
A rota ascende acompañando o re-
gueiro Vilapercide ata o seu nace-
mento. Cruzando de beira a beira
por pasarelas de madeira percíbese o
típico bosque de ribeira húmido e es-
curo. Ás veces, as placas identificati-
vas axudan a recoñecer os diferentes
exemplares de árbores.
Nas Liñeiras sepáranse ambas as
sendas e o PR-G 81 introdúcese na
parte alta do bosque autóctono onde
predominan os carballos. O descenso
cara ao punto de partida é suave.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
Cruce na Estrada CP-55-06 29T 644850 4811195

ACCESOS PERCORRIDO CONEXIÓNS


Na estrada CP-55-06 de Trabada Encrucillada na CP-55-06, fraga Co PR-G 82.
ás Rodrigas (capital do concello de de Becerreira, regueiro Vilapercide,
MATERIAL
Riotorto), despois de pasar Cima As Liñeiras, zona alta da fraga,
No esquecer información sobre a
de Vila. cruzamento na CP-55-06.
flora da zona.
LONXITUDE DIFICULTADE SERVIZOS
6,2 km. Baixa. Fóra do sendeiro, en Trabada ou en
PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN Vilanova de Lourenzá.
Aparcadoiro na estrada de Trabada 2 horas.
a Augaxosa.

80
M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000
Nº 24-II Vilanova de Lourenzá.
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Casa do Concello de Trabada
ACCESO EN BICICLETA Rúa do Concello, 15. 27765 Trabada
Non apto. Tel.: 982 135 011 / Fax: 982 135 257
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Non apto. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
81
PR-G 82 Rota do Monte Roxal - Teixido
I n t e re s e n at u ra l i s t a
O primeiro tramo do percorrido é co-
mún nos PR-G 81 e 82. Comeza no
aparcadoiro da encrucillada entre as
estradas nova e vella de Trabada ás
Rodrigas. Neste punto existe un pa-
nel con plano das dúas rutas.
Na entrada da fraga encóntrase un
refuxio con elementos explicativos
da flora circundante.
A rota ascende acompañando o re-
gueiro Vilapercide ata o seu nace-
mento. Cruzando de beira a beira
por pasarelas de madeira percíbese
o típico bosque de ribeira húmido e
escuro. Ás veces, as placas identifi-
cadoras axudan a recoñecer os dife-
rentes exemplares de árbores.
Nas Liñeiras sepáranse ambas as
sendas e o PR-G 82 cruza a estrada e
ascende rozando o límite co termino
municipal de Lourenzá.
Atravésase a fraga por pistas fores-
tais que discorren xunto ao regueiro
Navaes, pequeno regato que forma
diversos saltos no seu percorrido.
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS
Cruce na Estrada CP-55-06 29T 644850 4811195

ACCESOS PERCORRIDO CONEXIÓNS


Na estrada CP-55-06 de Trabada Encrucillada na CP-55-06, fraga de Co PR-G 81.
ás Rodrigas (capital do concello de Becerreira, regueiro Vilapercide, As
MATERIAL
Riotorto), despois de pasar Cima Liñeiras, fraga de Teixido, encruci-
No esquecer información sobre a
de Vila. llada na CP-55-06 .
flora da zona.
LONXITUDE DIFICULTADE SERVIZOS
7,9 km. Media. Fóra do sendeiro, en Trabada ou en
PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN Vilanova de Lourenzá.
Aparcadoiro na estrada de Trabada 2 horas e 40 minutos.
a Augaxosa.

82
FOTO INFERIOR DEREITA
Vista desde O Roxal. Pico da Cadeira e
Penas Mouras

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 24-II Vilanova de Lourenzá.
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Casa do Concello de Trabada
ACCESO EN BICICLETA Rúa do Concello, 15. 27765 Trabada
Non apto. Tel.: 982 135 011 / Fax: 982 135 257
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Apto parcialmente. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
83
PR-G 83 Rota do Vento
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o
Na área recreativa existe un panel in-
formativo sobre a rede de sendeiros.
Durante 300 m séguese pola estrada
para despois iniciar a subida pola Se-
rra da Cadeira cara ao pico de Chao
Grande (770 m) en Cerrochán, desde
onde se goza dunha excelente vista
dos vales circundantes.
O paseo entre bosques autóctonos
rodeado de paisaxes apracibles per-
mite coñecer unha gran diversidade
de especies como erbedeiros, acevos,
carballos, abeleiras...

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
Cruce Vilapena Estrada CP-55-06 29T 642715 4808160

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


Na estrada CP-55-06 de Trabada Estrada de Trabada ás Rodrigas, no 3 horas e media.
ás Rodrigas (capital do concello de refuxio e área recreativa do Alto
CONEXIÓNS
Riotorto), onde sae o desvío para do Couso. Cos PR-G 84 e 85.
Vilapena.
PERCORRIDO MATERIAL
LONXITUDE Área recreativa do Alto do Couso, Botas de montaña, mochila
11,3 km. Cerrochán, fraga de Cabanela e pequena e cantimplora.
área recreativa do Alto do Couso.
SERVIZOS
DIFICULTADE Fóra do sendeiro, en Trabada ou en
Baixa. Vilanova de Lourenzá.

84
FOTO DEREITA
Chao do Couso

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 24-IV A Pontenova
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Casa do Concello de Trabada
ACCESO EN BICICLETA Rúa do Concello, 15. 27765 Trabada
Apto totalmente. Tel.: 982 135 011 / Fax: 982 135 257
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Apto totalmente. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
85
PR-G 84 Rota de Subida ao Picato
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o
Na área recreativa existe un panel
informativo sobre a rede de sendei-
ros.
No inicio a rota apenas ofrece di-
ficultade, pero a medida que se in-
terna no bosque de piñeiros vólvese
máis empinada, ata chegar ao Alto
do Picato (743 m) desde onde se
pode gozar dunha fermosa vista.
A senda zigzaguea e descende para
abandonar o bosque e gozar das
paisaxes de Santiago de Vilapena e
a súa fraga. O regreso faise por un
trazado practicamente chan ata al-
canzar o punto de partida.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
Cruce Vilapena Estrada CP-55-06 29T 642715 4808160

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


Na estrada CP-55-06 de Trabada Estrada de Trabada ás Rodrigas, no 2 horas e 10 minutos.
ás Rodrigas (capital do concello de refuxio e área recreativa do Alto
CONEXIÓNS
Riotorto), onde sae o desvío para do Couso. Co PR-G 83.
Vilapena.
PERCORRIDO MATERIAL
LONXITUDE Área recreativa do Alto do Couso, Calzado deportivo e cantimplora.
7,8 km. A variante mide 1,1 km. Alto do Picato, Monte da Cerdeira e
área recreativa do Alto do Couso. SERVIZOS
Fóra do sendeiro, en Trabada ou en
DIFICULTADE Vilanova de Lourenzá.
Baixa.

86
Un plus...
Un bo complemento á rota é desprazarse ata
Vilanova de Lourenzá e admirar o seu antigo
mosteiro de S. Salvador coa igrexa parroquial de
Santa María de Valdeflores. Construído en 1732
ten unha torre inacabada por problemas presu-
FOTO SUPERIOR ESQUERDA postarios durante a época da súa construción. De
Sendeiro no Picato estilo barroco, é obra de Casas Novoa, arquitecto
FOTO DEREITA máis coñecido pola fachada do Obradoiro da ca-
Refuxio. Chao do Couso tedral de Santiago.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 24-II Vilanova de Lourenzá e
MEDIO 1 2 3 4 5 24-IV A Pontenova
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Casa do Concello de Trabada
ACCESO EN BICICLETA Rúa do Concello, 15. 27765 Trabada
Apto parcialmente (Toda a rota excepto o sendeiro Tel.: 982 135 011 / Fax: 982 135 257
principal alternativo á variante). Federación Galega de Montañismo
Edificio das Federacións Deportivas Galegas
ACCESO A CABALO Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Apto totalmente. Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
87
PR-G 85 Rota da Fraga de Vilapena
I n t e re s e n at u ra l i s t a
Comeza xusto antes de chegar ao
núcleo da aldea, nunha zona de
aparcadoiro acondicionada cun pa-
nel informativo. Merece a pena visi-
tar a igrexa parroquial.
A rota intérnase no tupido bosque
para despois ascender a través de
prados ata o alto de Pena Gorda
cunha perspectiva espléndida dos
vales de Vilaformán e Vilapena.
A senda únese ao PR-G 83, encon-
trando un refuxio para a chuvia e
compartindo o itinerario durante un
bo treito. Máis adiante asómase aos
486 m de altura de Pau Pico.
Cara ao final, a rota regresa á Fraga
de Vilapena para dirixirse ao reguei-
ro de Vilaformán, antano coñecido
pola súa fama troiteira.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
Vilapena 29T 644290 4807950

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA CONEXIÓNS


Na estrada CP-55-06 de Trabada Santiago de Vilapena. Co PR-G 83.
ás Rodrigas (capital do concello
PERCORRIDO MATERIAL
de Riotorto), tomar o desvío por
Vilapena, A Fraga, Monte da Insua, Botas de montaña.
unha estrada local ata Santiago de
Pau Pico e Vilapena. SERVIZOS
Vilapena e chegar ao centro desta
aldea. DIFICULTADE Fóra do sendeiro, en Trabada ou en
Media. Vilanova de Lourenzá.
LONXITUDE
O sendeiro principal 10,2 km. DURACIÓN
A variante ten 2 km. 3 horas e media.

88
FOTO ESQUERDA
Igrexa de Santiago. Vilapena

FOTO INFERIOR DEREITA


Igrexa de Santiago. Vilapena

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 24-IV A Pontenova
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Casa do Concello de Trabada
ACCESO EN BICICLETA Rúa do Concello, 15. 27765 Trabada
Non apto. Tel.: 982 135 011 / Fax: 982 135 257
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Non apto. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
89
PR-G 86 Sendeiro Viñedos da Ribeira Sacra
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a e p a i s ax í s t i c o
Encontrámonos na Ribeira Sacra, un
destino natural e cultural de primei-
ra orde.
Iníciase no torreiro do campo da
festa de Rosende e bordea o muro
do Pazo Casa Grande de turismo
rural.
En Albarán segue un camiño de ser-
vizo para os viñedos que conduce
cara ao val do río Cabe. O camiño
serpea entre as vides de uva mencía
coa que se elabora o afamado viño
da D.O. Ribeira Sacra, caldo xa apre-
ciado en época romana.
Unha pequena derivación conduce
ata Areas con construcións moi sim-
ples onde algunha hipótese apunta
a primitivos moradores anacoretas
que buscaron neste recuncho o so-
sego en contacto coa natureza.
En Portizó e Hortás pódese contem-
plar boas mostras de arquitectura
tradicional. De novo outra peque-
na derivación conduce ata a casa
de turismo rural “Reitoral de Anllo”
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS San Miguel de Rosende 29T 613785 4701990
Os Chancís 29T 612680 4696390

ACCESOS LONXITUDE DIFICULTADE


Na N-120 de Ourense a Monforte 13,3 km. Deles, 11,5 km na rota Media-Baixa.
de Lemos, desviarse despois de principal e 1,8 km nas derivacións
pasar O Castro de Ferreira pola
DURACIÓN
de ida e volta.
4 horas e 15 minutos.
CP-59-02 ata San Miguel de
PUNTO PARTIDA / CHEGADA
Rosende; ou, pasado Rosende, MATERIAL
San Miguel de Rosende / Os Chancís.
seguir pola mesma estrada ata Os Calzado deportivo cómodo,
Chancís, á beira do río Sil no encoro PERCORRIDO mochila, cantimplora e comida.
de Santo Estevo. San Miguel de Rosende, Albarán,
SERVIZOS
Areas, Portizó, Reitoral de Anllo,
En San Miguel de Rosende.
Castinandi e Os Chancís.

90
onde o camiñante pode facer un alto no camiño
e refrescarse. Bosques e viñedos ofrecen fermo-
sas panorámicas sobre os vales do Cabe e o Sil.
Pasando a ponte do regato de Camilo, encontra-
mos a estrada que baixa ao embarcadoiro dos
catamaráns. Un fermoso recuncho onde pasar un
rato gozando dunha gran paisaxe.

Un plus...
A Ribeira Sacra é un amplo territorio na confluen-
cia dos canóns dos ríos Sil e Miño que atesoura
unha das maiores concentracións de igrexas ro-
FOTO ESQUERDA mánicas, cenobios e mosteiros de toda Europa.
Encoro de Santo Estevo. Os Chancís Orografía e monumentalidade converteron a “Ri-
FOTO CENTRO beira Sagrada” nun novo destino turístico dentro
Forno. Areas de Galicia.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 188-II Sober e 188-IV Parada de Sil
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Irmandade da Ribeira Sacra
ACCESO EN BICICLETA Casa Reitoral Parroquia Cangas de Santiago
Non apto. 27430 Pantón. Tel.: 606 466 370
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Apto totalmente. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
91
PR-G 87 Sendeiro pola Costa Norte de Oleiros
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o
O sendeiro discorre polo núcleo ur-
bano cara a Punta Mera, onde se
encontra a antiga casa do fareiro
convertida en Centro de Interpreta-
ción do Monumento Natural “Costa
de Dexo” e as ruínas dunha antiga
batería de artillería costeira que, no
seu día, proliferaron por toda a cos-
ta galega.
A través dun abrupto e fermoso te-
rreo costeiro vamos deixando atrás
a derivación que se achega ata a
Insua de Montemeán, as furnas de
Seixo Branco e a pequena igrexa ro-
mánica de Dexo.
Antes de finalizar, Maianca regála-
nos unha igrexa prerrománica, unha
área de descanso e un conxunto de
muíños tradicionais.
Mención especial merece en todo o
itinerario a abundante e rica flora,
tanto na zona de acantilados como
na lagoa de Mera. Para os namo-
rados dos sabores exquisitos é im-
prescindible probar os mexillóns de
Lorbé. LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS
Praia de Mera 29T 553790 4803090

ACCESOS PERCORRIDO CONEXIÓNS


Mera é unha coñecida poboación Praia de Mera, faro de Mera, Punto Co PR-G 96
turística na Ría da Coruña. do Seixo Branco, Dexo, porto de
MATERIAL
Dexo, Lorbé, Fornos, zona húmida
LONXITUDE Calzado deportivo cómodo,
de Maianca e praia de Mera.
24,1 km. A rota principal ten 19,5 km mochila, cantimplora e comida.
e as diversas derivacións un total de DIFICULTADE SERVIZOS
4,6 km de ida e volta. Media. En Mera, Dexo, Barreiro e Lorbé.
PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN
Praia de Mera. 7 horas e media.

92
FOTO ESQUERDA
Faro. Mera

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 21-IV Sada
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
ESFORZO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
Casa do Concello de Oleiros
ACCESO EN BICICLETA Praza de Galicia, 1. 15173 Oleiros
Apto totalmente. Tel.: 981 610 000 / Fax: 981 631 029
Federación Galega de Montañismo
ACCESO A CABALO Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Apto totalmente. Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
www.fgmontanismo.com
93
PR-G 88
Sendeiro Bardaos-Castenda
I n t e re s e xe ra l
Esta senda lévanos de norte a sur
polo Concello de Tordoia, dende As
Chousas xunto á parroquia de Bar-
daos ata preto da aldea de Vilar na
parroquia de Castenda. A paisaxe
que nos arrodea é característica das
chairas occidentais coruñesas, sen
grandes desniveis, sucadas por nu-
merosas correntes de auga e con al-
gúns rochedos graníticos en forma
de bolos erosionados.
No propio trazado e nas súas de-
rivacións atoparemos interesantes
achados arqueolóxicos, destacan-
do o Dolmen de Cabaleiros (Casa
Moura). Tamén podemos ver as
igrexas de Santa María de Bardaos
e San Xián de Cabaleiros (Seixán) e a
Ermida do Carme.
Esta rota en inverno ou tras as chu-
vias pode ter puntos con algún pro- FOTO SUPERIOR
blema pola presenza da auga, pero Casa Moura
en xeral non presenta grandes difi-
cultades e pode ser realizada perfec-
tamente en bicicleta de montaña.

ACCESOS PERCORRIDO DURACIÓN


Na estrada de Ordes a Carballo As Chousas, Bardaos, Vilamartín, 6 horas a rota principal. 2 horas
AC-413 chegando á Tablilla (no Casa Moura, A Pontepedra, Seixán, e media máis incluíndo todas as
km 13,3) desviarse cara ao sur a Pedra Longa, Madrosende, cruce no derivacións.
Pontepedra (Tordoia). Monte da Ermida - Vilar.
CONEXIÓNS
LONXITUDE DIFICULTADE Co PR-G 89.
23,7 km (17 km a rota principal e 6,7 Baixa, pero de percorrido longo. MATERIAL
km as derivacións de ida e volta). Calzado impermeable.
PUNTO PARTIDA / CHEGADA SERVIZOS
As Chousas / Vilar. En Pontepedra.

94
FOTO SUPERIOR
Ermida do Carme

Un plus...
É innegable que os monumentos mega-
líticos en Galicia acadan unha enorme
presenza e unha ocupación que abran-
gue todo o territorio, contabilizándose
máis de cinco mil mámoas. As mámoas
están constituídas polo amoreamento de
terra de forma circular que garda no seu
interior un dolmen, semellante a unha
enorme mesa de pedra, destinado ao
enterramento colectivo. O megalitismo
galego abrangue un enorme período que
vai dende o 6000 ata o 2800 a.C., coinci-
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS As Chousas 29T 538580 4775300 dindo cun clima máis quente e chuvioso
Cruce en Vilar 29T 535775 4765160 que o actual.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 69-II A Silva e 69-IV Val do Dubra
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Concello de Tordoia
Pontepedra, s/n - Cabaleiros. 15683 Tordoia
ACCESO EN BICICLETA Tel.: 981 690 001 / Fax: 981 690 005
Apto. e-mail: correo@tordoia.dicoruna.es
ACCESO A CABALO www.tordoia.es
Federación Galega de Montañismo
Apto.
Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
95 www.fgmontanismo.com
PR-G 89
Sendeiro Santaia-Cabaleiros
I n t e re s e xe ra l

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS
Cruceiro de Arcai 29T 540050 4771690

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


Na estrada de Ordes a Carballo Cruceiro de Arcai. 5 horas.
AC-413 chegando á Tablilla (no
PERCORRIDO CONEXIÓNS
km 13,3) desviarse cara ao sur A
Cruceiro de Arcai, Arcai, Santiave- Co PR-G 88.
Pontepedra (Tordoia).
dra, Pontepedra, Porto Avial, Pedra SERVIZOS
LONXITUDE Longa, acea, cruceiro de Arcai. En Pontepedra.
17,3 km (11,5 km a rota circular
DIFICULTADE
e 5,8 km as derivacións de ida e
Baixa.
volta).

96
FOTO ESQUERDA
Igrexa de Santa Susana de Arcai

FOTO CENTRO
Pedra Longa

A carón do encoro de Vilagudín, área de fauna pro- ver un característico pozo da auga teitado. Máis
texida e de importancia ornitolóxica, a rota aché- adiante, mediante outra derivación polo monte
gase ata o cruceiro de Arcai en Gorgullos, xunto Pedroso, achegámonos ata o PR-G 88 xunto a
a un pequeno altar sostido por dous pés feitos Casa Moura.
probablemente con antigas aras galaico-romanas.
En Porto Avial a rota coincidirá novamente co
Aquí o percorrido convertese en circular, sendo o
PR-G 88 gozando, un pouco máis adiante, da
lugar ideal para iniciar a marcha. Na súa proximi-
contorna natural de Pedra Longa. Posteriormen-
dade, en Arcai, a fermosa igrexa de Santa Susana
te as rutas sepáranse para visitar unha acea no
sorprende pola súa sinxeleza pétrea.
río Pontepedra nun dos máis fermosos lugares
A rota percorre un terreo sen moitos desniveis, da rota e mergullada na vexetación de ribeira
sendo ideal para facelo con bicicleta. En Santia- que a circunda. De aquí, apenas tres quilómetros
vedra unha derivación levaranos ata a ermida e e medio nos separan do cruceiro de Arcai.
cruceiro de Santo Estevo, onde tamén poderemos

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


No 69-II A Silva, 69-IV Val do Dubra
MEDIO 1 2 3 4 5 e 70-I Mesón do Vento.

ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Concello de Tordoia
Pontepedra, s/n - Cabaleiros. 15683 Tordoia
ACCESO EN BICICLETA Tel.: 981 690 001 / Fax: 981 690 005
Apto. e-mail: correo@tordoia.dicoruna.es
ACCESO A CABALO www.tordoia.es
Federación Galega de Montañismo
Apto.
Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
97 www.fgmontanismo.com
PR-G 93
Rota da Ribeira do Ulla
I n t e re s e n at u ra l i s t a
Esta rota, no concello coruñés
de Touro, ten no río Ulla o seu
principal protagonista. Dende a
Ponte Basebe ata San Pedro de
Ribeira é, sen dúbida, o seu carác-
ter medioambiental o que marca a
rota: sendas de pescadores, cami-
ños de carro, grandes fragas, tupi-
das carballeiras, agachadas ferven-
zas e a importante paraxe natural
coñecida como o Pozo do Pego.
Dende Ponte Basebe, baixando
xunto á marxe dereita do Ulla, os
bosques de ribeira, os restos dos
muíños e as abandonadas ouricei-
ras aproxímannos, en medio dunha
fermosa paraxe natural, ata a Fer-
venza do Inferniño e os Muíños de
Quintas, para descubrir preto do
camiño as ruínas do Pazo de San
Cristovo. A rota goza da vaira do
Pozo do Pego antes de rematar na
estrada a San Pedro de Ribeira.
Sempre hai que ir atentos para
descubrir as perdidas ouriceiras.
Son construcións moi primitivas,
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS Ponte Basebe 29T 559590 4741800
Cruce pista estrada San Pedro de Ribeira 29T 555250 4743570

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


Pola N-547 ata o km 78 en O Ponte Basebe / estrada de San 4 horas.
Empalme, desviarse pola AC-0605 Pedro de Ribeira. MATERIAL
e logo pola AC-6602 ata chegar a
PERCORRIDO Calzado deportivo cómodo e
Fonte Díaz. Seguir ata o cruce de
Ponte Basebe, carballeira de Basebe, impermeable.
A Igrexa e seguir de fronte cara
Fervenza do Inferniño, Finca do SERVIZOS
a Ponte Basebe ou xirar á dereita
Retorno, carballeira do Pego, Pozo En Fonte Díaz.
cara a San Pedro de Ribeira, lugares
do Pego e cruce na estrada de San
de inicio e fin do sendeiro.
Pedro de Ribeira.
LONXITUDE DIFICULTADE
12,8 km.
Media.

98
FOTO ESQUERDA
Fervenza do Inferniño

Un plus...
A castaña foi, durante séculos, unha das bases
da alimentación galega, ata ser substituída polo
millo e a pataca vidos de América. O seu cultivo
estivo estendido por todo o territorio e aínda é
posible atopar enormes soutos cultivados nas te-
rras do interior. É un alimento moi nutritivo, rico
en proteínas, vitaminas e sales minerais, dotado
dun agradable sabor. Hoxe en Galicia segue sen-
do venerado coa celebración da popular festa do
xeralmente feitas a xeito de pequenos muros de magosto, onde se xuntan a castaña, o lume e o
pedras formando un círculo, que se situaban nos viño novo. Pero este froito galego tamén é moi
soutos para recoller e almacenar os ourizos das valorado noutros países destinándose á fabrica-
castañas, co fin de protexer o froito dos porcos ción de produtos delicatessen e exportándose a
bravos. países coma Francia, Suíza e mesmo Xapón.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


No 95-IV Touro e 121-II Carbia
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Concello de Touro
Fonte Díaz, s/n
ACCESO EN BICICLETA 15822 Touro (Coruña)
Apto totalmente. Tel.: 981 504 029 / Fax: 981 504 110
www.concellodetouro.com
ACCESO A CABALO Segatur, S.L.
Apto totalmente. Apdo. 5430 – 36200 Vigo.
Tel. 886 117 011
e-mail: info@segatur.com
www.segatur.com
Federación Galega de Montañismo
99 (ver páxina 117)
PR-G 94
Rota dos Muíños do Folón e do Picón
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a e p a i s ax í s t i c o
Esta pequena rota fará gozar ao
visitante dun atractivo percorrido
polos coñecidos muíños do Picón
e do Folón, hoxe declarados Bens
de Interese Cultural. Estas cons-
trucións, situadas dentro deste
municipio de fermoso e fragrante
nome, aséntanse nunhas ladeiras
que serven de magnífico miradoiro
sobre O Rosal.
Os muíños destacan pola impo-
ñente marabilla de enxeñería tradi-
cional que amosan, así como polo
seu aparentemente fráxil equilibrio
sobre as costas onde se atopan.
Ademais a súa contorna, coidada
con esmero, permite ver multitude
de especies vexetais especialmente
favorecidas pola bonanza do mi-
croclima da zona.
Na procura dos antigos sons das
moas e dos rodicios, os camiñantes
poderán acadar, dende as alturas,
unhas magníficas vistas de sin-
gular beleza sobre o monte Santa
Tegra e sobre o Miño.
LUGAR ZONA UTM X Y
XEO-REFERENCIAS
A Ponte das Penas 29T 513600 4645160

ACCESOS LONXITUDE DIFICULTADE


Pola PO-552 de Tui á Guarda, 3,5 km. Fácil, pero con gran desnivel.
desviarse pola PO-3302 ata O
PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN
Rosal. Dende O Rosal accédese
A Ponte das Penas. 1 hora e 30 minutos.
ata a Ponte das Penas seguindo as
múltiples indicacións na estrada en PERCORRIDO SERVIZOS
dirección aos Muíños do Folón. A Ponte das Penas - Muíños do En San Miguel de Rosende.
Picón - Muíños do Folón - A Ponte
das Penas.

100
Un plus...
A excepcional calidade do viño e a pro-
fusión do cultivo de flor e plantas orna-
mentais nesta zona, son froito do seu
especial microclima. Así as Rías Baixas
son o lugar da costa do norte de España
con maior número de horas de sol, con
veráns cálidos pero non abafantes, con
escasas precipitacións estivais e con le-
ves diferenzas de temperatura do día á
noite.
Pero Galicia non ten un só clima. Pola
súa situación xeográfica, situada entre
influencias atlánticas, continentais, sub-
tropicais e polares, e pola súa orografía
bastante complexa, existen moitos mi-
croclimas nas catro provincias.

FOTO SUPERIOR
Muíño no Folón

FOTO INFERIOR
Muíños do Folón

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 299-I Tomiño
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
1 2 3 4 5 Concello do Rosal
ESFORZO
Praza do Calvario, 1. 36770 O Rosal
ACCESO EN BICICLETA Tel. 986 625 000 Fax: 986 626 034
e-mail: orosal@concellodorosal.es
Non apto.
www.concellodorosal.es • www.orosal.es
ACCESO A CABALO Segatur, S.L.
Non apto. Apdo. 5430 – 36200 Vigo.
Tel. 886 117 011
e-mail: info@segatur.com
www.segatur.com
Federación Galega de Montañismo
101 (ver páxina 117)
PR-G 95 Sendeiro de “Os Carranos”
A r q u i t e c t u ra t ra d i c i o n a l / e t n o g raf í a e n at u ra l i s t a
Xunto á antiga casa reitoral de Fofe
iníciase esta rota que baixa ata a
área recreativa da praia fluvial de
Maceira, visitando no seu percorri-
do o destacable serradoiro hidráu-
lico dos Carranos. No traxecto, os
bosques da ribeira do nacemento
do río Tea amosan a súa riqueza
natural, e a estilizada Ponte Roma-
na de Fofe, probablemente de épo-
ca medieval, permite gozar dende
o alto das magníficas vistas das
piscinas naturais do río.
O serradoiro dos Carranos, cons-
truído en 1922, mostra nun late-
ral a nora que aínda move a súa
maquinaria, impulsada pola auga
do regato de Vixiáns. Nel, noutrora
facíanse carros, o cal lle valeu o seu
nome, e tiña sequeiro e almacén de
madeira, así como unha pequena
forxa para elaborar as ferraxes coas
que calzar as rodas dos carros.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Reitoral de Fofe 29T 554100 4681300
Praia Fluvial de Maceira 29T 553500 4680300

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DURACIÓN


Dende a estrada N-120 en Paraños A Reitoral de Fofe / Praia fluvial 2 horas e 30 minutos.
desviarse a Covelo. Logo continuar de Maceira. MATERIAL
ata Maceira, posteriormente ata a
PERCORRIDO Recoméndase ir preparado con
praia de Maceira e seguir ata Fofe. calzado deportivo impermeable.
Reitoral de Fofe, Ponte Romana de
LONXITUDE Fofe, serradoiro dos Carranos, Tras- SERVIZOS
6,9 km (5 km a rota principal e 0,2 fontán, praia fluvial de Maceira. En Fofe e en Maceira.
nunha derivación de ida e volta. As
DIFICULTADE
variantes PR-G 95.1 e 95.2 estén-
Fácil.
dense por 0,6 e 1,1 km de lonxitude
respectivamente).

102
FOTO ESQUERDA
Regato de San Breixo

FOTO SUPERIOR DEREITA


Reitoral de Fofe

FOTO INFERIOR DEREITA


Ponte Romana de Fofe. Río Tea

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 224-II Melón
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5
MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Concello de Covelo
Praza Mestre Cerviño, 2
ACCESO EN BICICLETA 36872 Covelo
Non apto. Tel.: 986 650 027 / Fax: 986 650 131
ACCESO A CABALO www.concellodecovelo.es
Federación Galega de Montañismo
Apto parcialmente. Edificio das Federacións Deportivas Galegas
Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758 / Fax: 986 207 407
e-mail: info@fgmontanismo.com
103 www.fgmontanismo.com
PR-G 96
Costa Doce
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Cruceiro de Carnoedo 29T 559550 4802850
Praia de Cirro 29T 557320 4803880

ACCESOS PERCORRIDO CONEXIÓNS


Dende Sada ou dende Mera (en Cruceiro de Carnoedo, Pedreira, Co PR-G 87.
Oleiros), continuar pola AC-163 ata Campo da Cruz, derivación ata o
SERVIZOS
Carnoedo ou ata a praia de Cirro. miradoiro da Punta de San Mame-
Na praia de Cirro e en Sada.
de, monte de Taibo e as Gabeiras,
LONXITUDE
praia de San Pedro e praia de Cirro.
6,6 km (4,4 km a rota principal e
2,2 km a derivación de ida e volta). DIFICULTADE
Baixa.
PUNTO PARTIDA / CHEGADA
Cruceiro de Carnoedo / Praia de DURACIÓN
Cirro. 2 horas e media.

104
FOTO ESQUERDA
Igrexa de Santo André de Carnoedo

FOTO DEREITA
Miradoiro de San Mamede

Xunto ao mar, na boca da ría de Betanzos, o Con- miradoiro sobre os restos dun primitivo castro
cello de Sada sorprende cunha curiosa rota de nos cantís da Punta de San Mamede.
amplas vistas mariñeiras. Preto da igrexa de Santo
Retornando ata Campo da Cruz, a rota prose-
André de Carnoedo, atópase o seu antigo cruceiro,
gue para achegarse ata as coñecidas praias de
lugar de onde parte este camiño.
San Pedro e de Cirro, onde ten o seu final. Ta-
Cruzando entre as casas de Pedreira, ao pouco mén dende a praia de Cirro é posible seguir un
tempo a rota deixa á dereita o acceso ata a en- enlace ata o concello de Oleiros e conectar co
seada de Lourido, poboada de pequenas barcas e sendeiro PR-G 87, Sendeiro pola Costa Norte.
multitude de bateas, e continúa percorrendo os
bosques e campos ata o lugar de Campo da Cruz.
Aquí o camiño ten unha derivación que permite,
neste costeiro andar, achegarse ata un fermoso

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 21-IV Sada
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Concello de Sada
Oficina Municipal de Turismo de Sada
ACCESO EN BICICLETA Avenida da Mariña, s/n. 15160 Sada
Apto totalmente. Tel.: 608 073 425 / Fax: 981 621 884
Horario: Luns a sábados de 11:00 a 14:00
ACCESO A CABALO e de 17:00 a 19:00
Apto totalmente. e-mail: turismo@sada.es
www.sada.es / www.concellodesada.com
Federación Galega de Montañismo
(ver páxina 117)
105
PR-G 97
Río Gobia
I n t e re s e xe ra l

Nas suaves ladeiras do Concello de Abegondo nace altérnanse no carreiro para mostrarnos a vexetación
e desauga o pequeno río Gobia. No seu breve per- de ribeira e todos os usos tradicionais da terra. Os
corrido, acollido entre campos de labranza, este río muíños e as súas levadas fálannos de como os nosos
avanza para ceder as súas augas ao río Mero e, ao maiores extraían os recursos naturais dunha forma
pouco, desembocar no Encoro Abegondo-Cecebre, moderada e respectuosa.
Espazo Natural Protexido incluído na Rede Natura
Esta rota será do agrado dos camiñantes e ciclistas
2000 da Unión Europea.
dende os Muíños de Cabanas ata a estrada de Mabe-
O percorrido lineal desta rota pode iniciarse xunto ao gondo a Oza dos Ríos, pero só os primeiros poderán
Campo de Fútbol de Montouto para descender moi realizar o tramo dende o Campo de Fútbol de Mon-
lentamente ata rematar na estrada de Mabegondo touto ata os Muíños de Cabanas por ser un tramo
a Oza dos Ríos. Os tramos moi húmidos, en calque- con zonas normalmente enlamadas.
ra época do ano, e as cómodas e transitables pistas

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DIFICULTADE


Pola A-6 na saída 567 ata tomar Campo de Fútbol de Montouto en Media.
a AC-542. Chegando a Abegondo Fraga / estrada CP-0106 de Mabe-
DURACIÓN
continuar ata Montouto. Baixar por gondo a Oza dos Ríos no lugar
3 horas e media.
pista asfaltada dende a igrexa de de A Costa.
Montouto ata o Campo de Fútbol. MATERIAL
PERCORRIDO Recoméndase ir preparado con
LONXITUDE Campo de Fútbol na Fraga, río calzado impermeable.
11 km. Gobia, muíño de Quintán, muíño
do Souto de Cabanas, San Xián de SERVIZOS
Cabanas, muíño da Filloa, Meangos, En Abegondo e en Betanzos.
Monte de Gobia e a Costa.

106
Un plus...
A auga sementa dunha marabillosa
cor verde calquera recuncho galego.
O escritor Álvaro Cunqueiro referíase
a Galicia coma “o país dos mil ríos”,
facendo perdurar no tempo a bele-
za da outra costa de Galicia: a costa
interior. Ríos, regatos, regos e nume-
rosos encoros, forman unha rede que
se desprega tecida por todo o territo-
rio, dotándoo todo o ano de verdor e
vexetación, creando lugares fermosos
para o descanso, aptos para a pesca,
para a navegación e ata para outros
deportes acuáticos. Así Galicia presu-
me da súa beleza costeira e tamén da
súa enorme costa interior.

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS C.Fútbol - Fraga 29T 554950 4782700
Estrada CP-0106 - A Costa 29T 560940 4787125

FOTO ESQUERDA
Muíños de Cabanas

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


No 45-IV Abegondo.
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
1 2 3 4 5 Concello de Abegondo
ESFORZO Aula da Natureza de Abegondo
ACCESO EN BICICLETA Centro de Visitantes LIC
“Encoro Abegondo-Cecebre”
Apto parcialmente. Vilar, 86 - Crendes. 15318 Abegondo
ACCESO A CABALO Tel.: 981 647 916 / Fax: 981 673 050
Apto totalmente. Horario: Venres e sábados de 16:00 a 19:00.
Domingos de 11:00 a 14:00 e de 16:00 a 19:00
e-mail: aulanatureza@ayuntamientoabegondo.com
www.abegondo.es
Federación Galega de Montañismo
107 (ver páxina 117)
PR-G 98
Canón do Sil - Santa Cristina
I n t e re s e p a i s ax í s t i c o
Esta interesante rota descorre por
camiños de carro e sendas, no con-
cello ourensán de Parada de Sil,
entre coidadas viñas, centenarios
soutos e antigas carballeiras visi-
tando o magnífico Canón do Sil e os
seus preciosos miradoiros.
Os fornos, sequeiros e muíños mos-
tran a humanización dunha nature-
za aínda salvaxe e que agacha coma
un pequeno tesouro unha das mara-
billas históricas deste canón: o sin-
gular Mosteiro románico de Santa
Cristina de Ribas de Sil.
A situación central da variante PR-
G 98.1, entre Parada de Sil e Fondo
de Vila, permite que a rota poida ser
realizada reducindo o percorrido na
metade do seu trazado. Así, un breve
camiño entre a Praza do Barquillei-
ro, na capital municipal, e a aldea de
Fondodevila, permite acurtar o noso
agradable paseo.
Sobre todo, mentres observamos es-
tas terras sobre o río Sil, non hai que
deixar pasar a oportunidade que go-
XEO-REFERENCIAS
LUGAR ZONA UTM X Y zar da gastronomía e dos bos viños
Praza do Barquilleiro 29T 617960 4693460 de esta tranquila comarca.

ACCESOS PUNTO PARTIDA / CHEGADA DIFICULTADE


Dende Ourense pola OU-536 ata Praza do Barquilleiro. Media.
Vilariño Frío. Logo coller a OU-0604
PERCORRIDO DURACIÓN
ata Parada de Sil. 6 horas.
Parada de Sil, Sardela, Entrambos-
LONXITUDE ríos, San Vitoiro, Fondo de Vila, O SERVIZOS
18,7 km (18 km na rota circular e Fental, As Fontiñas, Portela, A Gali- En Parada de Sil.
700 metros nunha variante). ña, camiño ao Mosteiro de Santa
Cristina (sinalizado fora da rota),
Castro, Chamoso, Parada de Sil.

108
FOTO ESQUERDA
Mosteiro de Santa Cristina

FOTO DEREITA
Canón do Sil

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 188-IV Parada de Sil
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Concello de Parada de Sil
Campo da Feira, 1. 32740 Parada de Sil
ACCESO EN BICICLETA Tel.: 988 208 010
No apto. www.paradadesil.com
Clube de Montaña Ribeira Sacra
ACCESO A CABALO Parada de Sil, s/n. 32740 Parada de Sil
Apto parcialmente. www.ribeirasacracm.org
Segatur S.L.
Apdo. 5430 - 36200 Vigo. Tel. 886 117 011
e-mail: info@segatur.com • www.segatur.com
Federación Galega de Montañismo
109 (ver páxina 117)
PR-G 99 Rota da Auga de Guitiriz
I n t e re s e n at u ra l i s t a

LUGAR ZONA UTM X Y


XEO-REFERENCIAS Ponte de Santo Alberto 29T 598225 4780850
Pardiñas 29T 587700 4782725

ACCESOS PERCORRIDO DURACIÓN


Dende A Coruña ou Lugo pola A-6 Ponte e Capela de Santo Alberto, 6 horas e media.
con saída en Guitiriz, continuando Fonte da Fala, ponte Pitero, Fonte
de Valdobín, A Pobra de Parga,
CONEXIÓNS
pola N-VI ata os puntos de inicio.
a ponte de Ferreira, a ponte de Co PR-G 20.
LONXITUDE
Montemeá, a ponte de Moeiro, SERVIZOS
19,6 km.
Balneario de Guitiriz, a ponte da En Guitiriz, A Pobra de Parga e
PUNTO PARTIDA / CHEGADA Forxá, área recreativa e piscina dos Pardiñas.
Ponte de Santo Alberte / Balneario Sete Muíños, O Pazo, Pardiñas.
de Pardiñas. DIFICULTADE
Fácil

110
A Rota da Auga de Guitiriz é un percorrido sen des- Os lugares, historia e construcións, farán del un
niveis que, á beira dos ríos Parga e Ladroil, percorre camiño moi recomendable: as pontes de Santo
o verde camiño que se estende dende a ponte de Alberto no Camiño Xacobeo do Norte, a ponte de
Santo Alberto ata a Carballeira de Pardiñas. Pitero, as de Parga, Ferreira, Montemeá ou Moei-
ro; multitude de muíños, coma os restaurados
de Parga e Ferreira; as áreas de lecer coma a de
Sete Muíños; a antiga mansión romana de Cara-
nicum; o Castelo e a Feira de Parga; as igrexas,
capelas e a curiosa mesquita de Guitiriz;...
Pero por riba de todo, este sendeiro une as tres
fontes de augas curativas máis importantes:
Valdobín, e a súa apracible área recreativa; San
Xoán de Lagostelle, no impoñente Balneario de
Guitiriz; e a tranquila Fonte de Santo Domingo
xunto á Carballeira de Pardiñas.

Un plus...
O Balneario de Guitiriz, inaugurado a principios
do século XX, foi un motor importante da eco-
nomía da vila. Durante a Guerra Civil funcionou
como hospital de tropas “moras”, polo que foi
construída unha mesquita próxima ao hotel.
Despois do esplendor dos 50, coa moda de tomar
o sol na praia, os balnearios inician unha deca-
dencia. Hoxe, como outros moitos balnearios ga-
legos, vive un segundo renacer con instalacións
completamente novas. Así, Galicia convírtese no
FOTO SUPERIOR
Balneario de Guitiriz primeiro destino da península pola variedade e
calidade dos mananciais e das instalacións ter-
FOTO INFERIOR
Ponte de Santo Alberto mais.

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 46-IV Guitiriz, 47-III Baamonde, 71-II
MEDIO 1 2 3 4 5 Dombrete e 72-I Parga.
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Concello de Guitiriz
Rúa do Concello, 4
ACCESO EN BICICLETA 27300 Guitiriz
Apto totalmente. Tel.: 982 370 109 / Fax: 982 372 178
www.concellodeguitiriz.com
ACCESO A CABALO Segatur S.L.
Apto totalmente. Apdo. 5430 - 36200 Vigo.
Tel. 886 117 011
e-mail: info@segatur.com
www.segatur.com
Federación Galega de Montañismo
111 (ver páxina 117)
PR-G 100
Sendeiro Natural Aciveiro - Candán
I n t e re s e xe ra l
O sendeiro consiste nunha rota cir-
cular de 15 km con principio e fin no
coñecido Mosteiro de Aciveiro. Ca-
miñando cara á aldea de Vilaverde,
atravésase o aínda pueril río Lérez
rodeados de moitas especies arbó-
reas ata chegar, preto da Rochela,
a unha antiga alvariza que dá tes-
temuño da pasada presenza do oso
nestas altas serras pontevedresas.
Logo, entre prados, matogueiras,
brañas e pequenos bosques ascén-
dese polas lenes abas da Serra do
Candán, espazo natural que partici-
pa no proxecto europeo da Rede Na-
tura 2000. A rota descende suave-
mente cara a Lamasgalán de Arriba,
onde un primitivo camiño de carro
dirixe o camiñante ata Lamasgalán
de Abaixo.
Gozando das paisaxes e dos eco-
sistemas humanizados deste lugar,
chégase ata a fermosa Ponte Vella de
Andón, para logo percorrer as ribeiras
do Lérez en busca do mosteiro. Casas,
pontes, muíños e cruceiros de Forca-
LUGAR ZONA UTM X Y rei son mostras do afamado traballo
XEO-REFERENCIAS
Mosteiro de Aciveiro 29T 557340 4718840 dos vellos canteiros destas terras.

ACCESOS PERCORRIDO DURACIÓN


Dende Santiago e Ourense pola AP- Mosteiro de Santa María de Acivei- 4 horas e media.
53 ou a N-525 ata Lalín e continuar ro, Vilaverde, A Rochela, A Lomba,
pola PO-200 ata Aciveiro. Dende mámoa, Lamasgalán de Arriba,
MATERIAL
Dadas as condicións climáticas da
Pontevedra pola N-541 e en Cerde- Lamasgalán de Abaixo, Mouro Ne-
serra é recomendable levar calzado
do seguir a PO-200 ata Aciveiro. gro, Ponte Vella de Andón, Andón,
de montaña impermeable, así como
O Cotiño e Mosteiro.
LONXITUDE indumentaria de abrigo.
15 km. DIFICULTADE
Baixa. Atención aos cambios do
SERVIZOS
PUNTO PARTIDA / CHEGADA clima.
En Forcarei.
Mosteiro de Aciveiro.

112
FOTO

Un plus...
Mosteiro de Aciveiro

O Mosteiro de Santa María a Real de Aciveiro foi Aciveiro e os numerosos acivros que persisten
fundado no século XII e foi un dos máis impor- nesta serra. Outro elemento destacable nestas
tantes na idade media. O mosteiro estableceuse terras monacais é a Ponte Vella de Andón que
sobre uns terreos ocupados por un gran bosque unía o mosteiro co Val do Umia e con Santiago,
de acivros (Ilex aquifolium), pasando logo a ser atribuída ao abade Gonzalo das Penas, abade que
leiras cultivadas e modificando enormemente a co tempo foi canonizado como San Gonzalo.
paisaxe. Daquel bosque conservamos o topónimo

M.I.D.E. CARTOGRAFÍA I.G.N. 1:25.000


Nº 153-II Forcarei
MEDIO 1 2 3 4 5
ITINERARIO 1 2 3 4 5
DESPRAZAMENTO 1 2 3 4 5 MÁIS INFORMACIÓN
ESFORZO 1 2 3 4 5 Concello de Forcarei
Praza da Igrexa, 1
ACCESO EN BICICLETA 36550 Forcarei
Apto parcialmente. Tel.: 986 755 036 / Fax: 986 754 082
www.forcarei.net
ACCESO A CABALO Segatur, S.L.
Apto parcialmente. Apdo. 5430 – 36200 Vigo.
Tel. 886 117 011
e-mail: info@segatur.com
www.segatur.com
Federación Galega de Montañismo
113 (ver páxina 117)
6 Camiña seguro
Antes de poñerte en camiño procura informarte convenientemente das previsións climato-
lóxicas para ese día, ben a través dos periódicos locais, as emisoras de radio, internet ou os
teléfonos de información meteorolóxica.

Escolle a túa vestimenta de forma adecuada. En Galicia, a climatoloxía é variable e as


temperaturas poden oscilar rapidamente. Non esquezas levar contigo bebida abundante,
comida enerxética, unha lanterna, un silbato e un pequeno botiquín de primeiros auxilios.
Volve á casa se así o consideras necesario, sempre haberá outra oportunidade para coñe-
cer o sendeiro.

Antes de iniciar a rota, informa a alguén da túa confianza do sendeiro a percorrer e da


hora estimada de regreso. Os itinerarios sinalados e as horas de viaxe son aproximadas
dependendo das paradas e do ritmo da marcha. Unha vez de volta na casa, comunícalle a
túa chegada.

Non menospreces a natureza galega. Se abandonas o sendeiro, ten coidado cos terreos es-
varadíos e non trates de cruzar os ríos por lugares pouco seguros. Utiliza preferentemente
as pontes e os camiños sinalizados. Escoita as recomendacións dos paisanos que che indi-
carán os mellores lugares para visitar e como chegar a eles sen problemas.

Procura camiñar en grupo. En caso de urxencia, sempre haberá alguén disposto a buscar
axuda. Os teléfonos móbiles poden non ter cobertura suficiente nas zonas de montaña.

GALICIA, SENDAS PARA DESCUBRIR UN PAÍS é un catálogo de re-


ferencia daqueles sendeiros que cumpren as condicións de homo-
logación esixidas pola F.E.D.M.E. (Federación Española de Deportes
de Montaña e Escalada) no ámbito estatal, ou a F.G.M. (Federación
Galega de Montañismo) no ámbito autonómico, e que se axustan á
normativa internacional. Con esta información, queremos achegar o
fascinante mundo do sendeirismo ao público en xeral e incentivar
os xa afeccionados para que descubran o rico patrimonio natural e
monumental dos camiños galegos. Non obstante, e antes de poñerte
en camiño, é imprescindible consultares outras publicacións espe-
cializadas e solicitar máis información das institucións e asociacións
recomendadas.

114
7 Ao teu paso pola natureza

Esperamos que goces camiñando por esta te- • O lume propágase facilmente entre unha vexe-
rra verde e milenaria, pero permítenos darche tación tan densa como a existente en Galicia.
algunhas indicacións para que, co compromiso Procura levar alimentos en frío ou comida xa
de todos, convertamos este privilexiado e fráxil preparada.
territorio nun legado a conservar:
• Respecta os lugares de acampada e evita o
• A natureza recibirate con sons naturais e campismo degradante.
augas limpas, deixa que permaneza así por
Non todos os sendeiros son practicables para
moito tempo.
bicicletas de montaña, aínda así invitámoste a
• Sigue os camiños sinalados evitando pisar descubrir a doce paisaxe galega.
os campos sementados e erosionar outros
• Realiza unha revisión completa da bicicleta
terreos co teu paso.
antes da saída. Consulta a predición meteoro-
• Goza da benvida e amizade da poboación lóxica.
local, procurando no deixar un mal recordo
• Non esquezas os elementos básicos e as pezas
que lle poida dificultar o camiño ao seguinte
de reposto necesarias para iniciar a rota.
sendeirista.
• Recorda que viñeches gozar dun medio natu-
• A vexetación e a fauna galega manteranse
ral e non conduzas de modo agresivo. Presu-
para o goce de todos na medida en que ti o
me de cederlles o paso aos camiñantes.
permitas. O mellor recordo son as túas vi-
vencias. • Protéxete utilizando o casco.
• No enterres nin deixes esquecidos os teus • É mellor viaxar en grupo, pero evita que este
desperdicios. Aproveita a túa viaxe de volta e sexa moi numeroso.
déixaos onde poidan ser recollidos.

115
Of icinas de Turismo
da Xunta de Galicia
A Coruña ................................................... Dársena de la Marina ...............................................................................................) 981 221 822
Ferrol .......................................................... Edificio Administrativo Praza Camilo José Cela
Esquina Rúa de Vigo....................................................................) 981 311 179 / 981 337 131
Ribeira* ...................................................... Avda. do Malecón, 3 .................................................................................................) 981 873 007
Santiago de Compostela .................. Rúa do Vilar, 30-32 ................................................) (Xacobeo) 902 332 010 / 981 584 081
Lugo ............................................................. Rúa Miño, 10-12 ........................................................................................................) 982 231 361
Fielato de Lugo - Porta da Estación (Muralla)*
Ourense ..................................................... Edificio “Caseta do Legoeiro”. Ponte Romana
Enlace N-120 con Rúa do Progreso .................................................................. ) 988 372 020
A Gudiña* ................................................. Casa da Viúva. Avda. Beato Sebastián de Aparicio, s/n............................. ) 988 594 003
O Carballiño ............................................ Centro Comarcal do Carballiño
Avda de Pontevedra N-541 km 27 .................................................................... ) 988 530 252
Pontevedra ............................................... Gutiérrez Mellado, 1 baixo (entrada galerías) ................................................) 986 850 814
Tui ................................................................. Rúa Colón, 2. Edif. Área Panorámica .................................................................) 986 601 789
Vigo.............................................................. Avda.Cánovas del Castillo, 22 .............................................................................. ) 986 430 577
Porto-Vigo - Estación Marítima, s/n* ................................................................) 986 432 541
Vilagarcía de Arousa .......................... Juan Carlos I, 37 .........................................................................................................) 986 510 144
Madrid........................................................ Casado del Alisal, 8 ................................................................................................. ) 91 595 42 14
Buenos Aires ........................................... Bartolomé Mitre 2550 ..........................................) (5411) 4951-6671 / (5411) 4952-3993

*Aberta só en verán

116
Máis información
Federación Galega de Montañismo
Rúa Fotógrafo Luis Ksado, 17, of. 10. 36209 Vigo
Tel.: 986 208 758. Fax: 986 207 407 • www.fgmontanismo.com / info@fgmontanismo.com

Información Meteorolóxica do Instituto Nacional de Meteorología


(en castelán)
Servizo Telefónico de pago Teletiempo para España: 807 170 365 • www.inm.es

Información Meteorolóxica da Consellería


de Medio Ambiente e Desenvolvemento Sostible
da Xunta de Galicia (en galego) www.meteogalicia.es

Central de Urxencias da Xunta de Galicia Tel.: 112

Servizo de Loita contra Incendios Forestais Tel.: 085

117
Desde hai séculos, os cami- Pero Galicia ten moito máis que ofrecer e a súa
ñantes veñen conformando particular orografía invita a descubrir toda a súa
a Historia desta xeografía dimensión natural e histórica desde a visión tranquila e
humanizada no occidente sosegada do camiñante.
europeo. O Camiño de San- O sendeirismo recupera antigos camiños cargados de
tiago abriu unha porta ao vivencias, onde os visitantes descobren as pegadas dun
coñecemento mutuo entre tempo, non tan afastado, no que as calzadas e pontes
este verde territorio e o resto medievais, os cruceiros e os petos de ánimas definían o
do mundo, un Camiño que carácter das súas xentes.
chegou aos nosos días como
o Primeiro Itinerario Europeo Cando o sendeirista avanza polos camiños empedrados
e un fermoso Patrimonio da ao bordo de calquera dos incontables ríos galegos,
Humanidade. imaxina as xentes nos seus carros de tiro entre
estreitos muros de pedra, levando gando, viño e outros

Galicia
produtos dunha aldea a outra, os arrieiros comprando
e vendendo, os feirantes, os peregrinos de antano e
toda aquela poboación rural que utilizaba os camiños
locais para moverse dunha aldea a outra.

Deseño e realización: Gante e Asociados • Textos: Federación Galega de Montañismo / Segatur • Cartografía: SITGA
2 Fotografías: Arquivo Turgalicia / Segatur • Dep. Legal: LU-415-2008 • Imprime: Unicopia Artes Gráficas
Cubertas: Stéphane Aller Exemplar gratuíto. Prohibida a súa venda

www.turgalicia.es

para

un país
sendas

descubrir
Galicia