Está en la página 1de 161

3 Aula de

Galego

Aula de 3 Galego
Edita Xunta de Galicia. CONSELLERA DE EDUCACIN E ORDENACIN UNIVERSITARIA. Secretara Xeral de Poltica Lingstica Autores Margarita Chamorro, Ivonete da Silva, Xaqun Nez Coordinacin editorial Jaime Corpas Edicin Pablo Garrido Correccin Dina Moreira e Celia Rozas Deseo Enric Font Documentacin Olga Mias Estudio de gravacin Soundub (Santiago de Compostela), Blind Records (Barcelona) Locutores Carlos Caneda, Margarita Chamorro, Rosa Fernndez, Jos Garca, Pablo Garrido, Dina Moreira Ilustracins Roger Zanni excepto px. 11, 20, 50, 54, 91 David Carrero; px. 12, 46, 98 Javier Andrada Fotografas Cuberta: Xurxo Lobato; Unidade 1 px. 9 Peter Dazeley/Photographers Choice/Getty Images; px. 10 Daniel Lobo/Flickr.com, Carsten Lorentzen/Flickr.com, Jorge Picn, Jos Muruis; px. 14 Josep Abril/Mriam Ocariz; px. 15 Nara Vieira da Silva Osga/sxc.hu, Margarita Chamorro, Teresa Estrada; px. 16 Paco Peregrin/Coleccin Otoo Invierno 2008-2009/Maria Barros, Adolfo Dominguez, S.A.; Unidade 2 px. 17 Xulio Villarino; px. 18 Teresa Estrada; px. 19 Wazari; px. 22 fischerhuder/Flickr.com; px. 24 Xess Ba/La voz de Galicia; Unidade 3 px. 25 Alain Crespo/Wikimedia Commons; px. 26 Jess Blanco/cronicasmarchitas.blogspot.com; px. 27 pipo; px. 28 Luis Alves/Flickr.com; px. 30 Kevin Seale/sxc.hu; px. 31 Alejandro Peters/Flickr.com, Ifernyen/Wikimedia commons, Frank Kalero, Shin, Peter Hamza, Mathew Maaskant, Frank Kalero; px. 32 Certo Xornal/Flickr.com; Unidade 4 px. 33 Nehemas Jaruchik; px. 34 pipo; px. 35 Frank Kalero; px. 38 josevnz/Flickr.com, Dan Taylor/ Flickr.com, pipo; px. 39 Frank Kalero, Reuters/Cordon Press, Simon Stratford/ sxc.hu; px. 40 kweez mcG/Flickr.com, Margarita Chamorro, pipo, Lucian Coman/Dreamstime.com, pipo; Unidade 5 px. 41 Stephen Frink/CORBIS/ Cordn Press; px. 42 Frank Kalero, Hilary Quinn/Flickr.com, Teresa Estrada, eyeliam/Flickr.com; px. 43 Teresa Estrada, pipo, Frank Kalero; px. 46 Teresa Estrada, T. Rolf, Tombre W., Frank Kalero; px. 47 Frank Kalero; px. 48 Cabildo de la Catedral de Santiago de Compostela (Derechos reservados. Prohibida la reproduccin total o parcial. Edicin autorizada nm12/2009), Alex Chang/ Flickr.com, Manfred Zentgraf, Cristina Castaeda; Unidade 6 px. 49 Xulio Villarino; px. 50 Bruno Wood, Rick Hawkins; px. 51 Juanita De Paola, Vanessa Zanini Fernandes, pipo; px. 55 pipo; px. 56 Javier Lastras/Flickr.com, Jos Antonio Gil Martnez/Flickr.com, ANGELOUX/Flickr.com, Phillip Stewart/ Flickr.com; Unidade 7 px. 57 Xulio Villarino; px. 58 Leah-Anne Thompson/ istockphoto.com, Galina Barskaya/istockphoto.com, Maira Kourava/sxc.hu, Roy Compatible/sxc.hu; px. 60 Vinicius Sgarbe/sxc.hu, Kathryn Rotondo/ Flickr.com; px. 62 pipo, Mehmet Alci/Dreamstime.com, David Ruiz/sxc.hu, Mon; px. 63 Bruno Neves/sxc.hu, Ralph Morris/sxc.hu, Ruth Elkin/sxc.hu, Marinela Prodan/sxc.hu; Unidade 8 px. 65 Beth Perkins/Taxi/Getty Images; px. 66 Xurxo Lobato; px. 68 Margarita Chamorro, Ivonete da Silva, Darryl Brooks/Dreamstime.com, Rgbspace/Dreamstime.com, Tolga Kostak/sxc.hu; px. 70 Matteo Canessa/sxc.hu; px. 71 Pablo Herrero/Flickr.com, Pablo Iglesias/sxc.hu; px. 72 Ramn Escuredo; Unidade 9 px. 73 Hans Neleman/Taxi/Getty Images; px. 74 Gokhan Okur/sxc.hu, Millan/Dreamstime.com; px. 75 Garca Ortega; px. 76 Adrian Boca/sxc.hu; px. 78 Frank Kalero; px. 79 pipo; px. 80 Jos Antonio Alonso/Flickr.com; Unidade 10 px. 81 Xulio Villarino; px. 82 Jos Antonio Gil Martnez/Flickr.com, Turgalicia, Tae Sandoval Murgan/Flickr.com; px. 83 Luis Miguel Bugallo Snchez/Wikimedia Commons, Stephen Coburn/ Dreamstime.com, pipo, Ragne Kabanova/Dreamstime.com; px. 84 Didier Kobi/stockxpert.com; px. 86 Melissa, Nick Willsher/sxc.hu, P.O. Sedin/sxc.hu, Mejik van Nimwegen/sxc.hu, Paige Foster/sxc.hu, Frank Kalero, Bas Stoffelsen/ sxc.hu, Anna Wolniak/sxc.hu; px. 87 Wendy Cain/sxc.hu; px. 88 Ignorant Walking/Flickr.com, Daniel Lobo/Flickr.com, Turgalicia, Christian Lagereek. Fahraeus/Dreamstime.com; Mis exercicios px. 89 Bryan Gosline/Flickr.com; px. 90 Martin Beckett, Adam Ciesielski, Monica Szczygie, Go Vicinity, Robert Radermacher; px. 91 Frank Kalero; px. 93 Csaba J. Szabo, Fleur Suijten, Bjarne Kvaale, Carlos Paes, Maja Prodan, Kristian Birchall, Interact Images, Katherine de Vera; px. 94 Garca Ortega; px. 95 Arquivo histrico provincial de Lugo, px. 101 e 102 Frank Kalero; px. 107 Anastasios Kandris, Achilles Moreaux/ Dreamstime.com, Kati Neudert/Dreamstime.com, Steve Luker/Dreamstime. com; Resumo gramatical px. 113 Margarita Chamorro; px. 137 M. Chamorro/I. da Silva, J. Nez; Nivel B2 en lingua galega px. 145 pipo; Transcricins px. 149 fffriendly/Flickr.com. Todas as fotografas de www.flickr.com estn suxeitas a unha licenza de Creative Commons (Recoecemento 2.0 y 3.0 ). Agradecementos Suso Blanco; Carlos Caneda; Cristina Castaeda; Raquel Cibrn (ADOLFO DOMINGUEZ, S.A.); Caetano Daz Vidal (Galicia Hoxe); Elisa Gmez, Mara Lema e Soly Patricio (La Voz de Galicia); Adriana Jaramillo (MARIA BARROS); Esdres e Nehemas Jaruchik; Xos M. Snchez Snchez (Arquivo da Catedral de Santiago)
Queda prohibida calquera forma de reproducin, distribucin, comunicacin pblica e transformacin desta obra sen a autorizacin previa dos titulares de propiedade intelectual. A infraccin dos dereitos mencionados pode ser constitutiva de delito contra a propiedade intelectual (arts. 270 e ss. do Cdigo penal).

Este curso est baseado nunha concepcin didctica e metodolxica da perspectiva orientada accin, desenvolvida polos creadores do manual AULA de Difusin, Centro de Investigacin y Publicaciones de Idiomas, S.L. Os autores e Difusin, Centro de Investigacin y Publicaciones de Idiomas, S.L., Barcelona 2009 Desta edicin: Xunta de Galicia ISBN: 978-84-453-4839-0 Depsito legal: B-34740-09 Impreso en Espaa por Novoprint

Curso de Galego

Margarita Chamorro Ivonete da Silva Xaqun Nez

3 Aula de
Galego

O proxecto Aula de galego nace da constatacin de que non existe ningn material que responda adecuadamente s necesidades expostas nos distintos cursos de galego que se levan a cabo na actualidade dentro e fra de Galicia: tanto os preparatorios para os distintos niveis do Celga coma os que ofrecen as distintas universidades do mundo onde hai un lectorado de galego.

O resultado desta falta de materiais especficos motivou ata agora unha situacin que todos coecemos: en cada centro ou curso os profesores foron sorteando as dificultades da carencia dun bo manual con materiais propios ou con material adaptado. Ningunha das solucins contenta o alumnado nin o profesorado, os cales, cando se lles pregunta, declaran abertamente que prefiren a coherencia e a seguridade que confire un manual ben deseado. Desta situacin xorde a idea de publicar Aula de galego. Un equipo de autores con ampla experiencia no deseo de materiais didcticos, asesorados por expertos e colegas de diversos mbitos do ensino da lingua que lles axudaron a ter unha visin de conxunto das caractersticas e das necesidades dos cursos de galego, abordaron a elaboracin de Aula de galego co obxectivo de lles dar resposta s esixencias deste sector, en particular atendendo aos seguintes aspectos:

equilibrio entre as propostas novas que presenta cada unidade, as como o reforzo e afianzamento de aspectos lingsticos e comunicativos xa abordados en unidades ou niveis anteriores. De igual xeito, a orientacin das unidades pretende ser funcional para o heteroxneo grupo de alumnos que van utilizar Aula de galego: tanto para aqueles que se encontran en situacin de inmersin, como para os que acceden a travs dun curso fra de Galicia e, asemade, para os que teen o galego como lingua propia ou ambiental. Prtese, polo tanto, do coecemento da realidade sociolingstica do galego e da pretensin de lles dar resposta tamn s necesidades daqueles galegos que queren consolidar a sa competencia lingstica no uso do galego estndar.

Respecto s caractersticas metodolxicas do material


Nos cursos preparatorios dos distintos niveis do Celga, mis que en calquera outro tipo de cursos, precsase un traballo especialmente compensado entre a prctica de destrezas comunicativas e a reflexin gramatical. Unha carga horaria como a dos cursos preparatorios dos distintos niveis do Celga reclama, ademais, un material que tea moi en conta a inevitable tensin que viven profesorado e alumnado neste tipo de cursos: as actividades deben ser moi variadas tanto nos seus contidos coma nas dinmicas de aula que propician. As destrezas implicadas en cada actividade e os procesos cognitivos que impulsan deben estar habilmente combinados para que cada da de traballo resulte un todo coherente e equilibrado: debe haber momentos para o ldico e tempo para a reflexin, actividades en grupos e tarefas individuais, atencin a aspectos formais e interaccin significativa entre os membros do grupo, tempo para o estudo e para a prctica da lingua e materiais para o descubrimento da cultura.

Desde o punto de vista da organizacin do material


En moitos casos, debido oficialidade dos certificados e non obrigatoriedade na asistencia s clases, permtese a incorporacin de novos alumnos cando xa se realizaron algunhas sesins, de forma que non todos permanecen o mesmo nmero de semanas no curso. Na maiora dos manuais para a aprendizaxe do galego existentes ata agora, as unidades didcticas teen un enfoque basicamente estrutural e abordan un contido pouco variado, tanto desde o punto de vista lingstico, coma do temtico e do cultural. O material debe estar estruturado de tal maneira que facilite o labor de coordinacin dos diferentes profesores a cargo dun mesmo curso. O material Aula de galego procura contribur como un elemento normalizador do galego estndar, sen por iso sacrificar o emprego de materiais autnticos, adaptados s necesidades comunicativas do alumnado.

Respecto programacin
Como en calquera contexto de aprendizaxe, nas distintas modalidades dos cursos de galego a presentacin e a exercitacin de novos contidos debe adecuarse s expectativas e s necesidades do alumnado. O material debe, polo tanto, articularse para gardar un coidado

Aula de galego concibiuse como un material axustado estrutura horaria dos cursos preparatorios dos distintos niveis do Celga e s expectativas e s necesidades dun alumnado que realiza estancias breves en Galicia e adptase perfectamente aos diversos contextos e realidades do alumnado que estuda galego a travs dos programas de lectorado.

ndice
4 O proxecto Aula de galego 9 unidade 1 De deseo
Nesta unidade imos desear un obxecto que solucione un problema da vida coti. Para iso, imos repasar e aprender:

57 unidade 7 S ou acompaado?
Nesta unidade imos determinar as calidades da nosa parella ideal. Para iso, imos aprender:

a describir as caractersticas e o funcionamento de algo a opinar sobre obxectos os superlativos en -simo/a/os/ as algns modificadores do adxectivo: excesivamente, demasiado... as frases exclamativas: que...!, que... tan/ mis...! as frases relativas con preposicin a voz pasiva algns participios irregulares empregos do indicativo e do subxuntivo en frases relativas

a expresar condicins e consecuencias hipotticas algns verbos con preposicin a falar de sentimentos, do carcter e da personalidade vocabulario para falar de relacins persoais e afectivas conectores para engadir, matizar, contrapoer e desmentir unha informacin algns usos e valores das preposicins

65 unidade 8

Maneiras de vivir

17 unidade 2

Temos que falar

Nesta unidade imos desear un paraso onde vivir. Para iso, imos aprender:

Nesta unidade imos simular unha discusin de parella. Para iso, imos aprender:

a correlacin temporal nas frases de relativo o emprego dalgns conectores a expresar desexos a expresar a causa e a finalidade: por e para os usos especiais dos posesivos

a expresar intereses e sentimentos a falar das relacins entre as persoas a mostrar desacordo en diversos rexistros a suavizar unha expresin de desacordo a contraargumentar

73 unidade 9

Como non o saba...

25 unidade 3

Misterios e enigmas

Nesta unidade imos organizar un debate entre esotricos e cientficos. Para iso, imos aprender:

o infinitivo conxugado a falar de feitos pasados e das sas consecuencias no presente outros empregos do pospretrito e do imperfecto de subxuntivo a colocacin e as combinacins dos pronomes de obxecto directo e de obxecto indirecto a facer reproches

Nesta unidade imos xulgar algunhas decisins e as sas consecuencias. Para iso, imos aprender:

a facer hipteses e conxecturas a relatar sucesos misteriosos algns usos do futuro de indicativo o pospretrito construcins en indicativo e en subxuntivo para expresar diferentes graos de seguridade usos de crer

81 unidade 10 Escollas
Nesta unidade imos falar das consecuencias das nosas escollas na vida. Para iso, imos aprender:

33 unidade 4 Boas novas


Nesta unidade monos converter na redaccin dun medio de comunicacin. Para iso, imos aprender:

a redactar unha nova a referirnos a unha nova e a comentala formas e valores do participio verbos de transmisin da informacin: manifestar, declarar... construcins pasivas e impersoais vocabulario relacionado cos medios de comunicacin

a informar sobre causas e razns: porque/por/como/ debido a/a causa de/por mor de/por culpa de/grazas a a retomar causas coecidas: como/ao + infinitivo/xa que, posto que, dado que construcins enfticas con valor causal: tan... que/tanto que/con/de estruturas pasivas con se

89 Mis exercicios 113 Resumo gramatical 145 Nivel B2 en lingua galega 149 Transcricins

41 unidade 5

Eu farao se...

Nesta unidade imos decidir que compaeiros poden participar nun reality show. Para iso, imos aprender:

a dar consellos a evocar situacins imaxinarias: se fose, estivese... + pospretrito a opinar sobre accins e condutas a expresar desexos algns usos do pospretrito o pretrito imperfecto do subxuntivo de ser, estar e poder

49 unidade 6

E que che dixo?

Nesta unidade imos tomar partido nun conflito entre das persoas. Para iso, imos aprender:

a transmitir ordes, peticins e consellos a referir o que dixeron outras persoas no pasado en estilo directo e en estilo indirecto a forma e algns usos do pretrito imperfecto de subxuntivo

Dixasme un bolgrafo? Si, toma. Polica leva acento?

En que pxina estamos?

Na 45. Si, no segundo i. Aprobaches? Si, saquei un 7. E ti? Cando se usa esta expresin? Podes explicalo outra vez, por favor? que non o entendn ben.

Eu suspendn. Podes escribilo no encerado?

Est claro? Entendstelo?

Como o pretrito imperfecto de subxuntivo do verbo ser?

De deseo

unidade 1

Nesta unidade imos desear un obxecto que solucione un problema da vida coti. Para iso, imos repasar e aprender: a describir as caractersticas e o funcionamento de algo a opinar sobre obxectos os superlativos en -simo/a/os/as algns modificadores do adxectivo: excesivamente, demasiado... as frases exclamativas: que...!, que... tan/mis...! as frases relativas con preposicin a voz pasiva algns participios irregulares empregos do indicativo e do subxuntivo en frases relativas

explorar e reflectir
3. QUE ?
A. Sabes a que se refiren estas descricins? Escrbeo.

4. QUE TEN OU QUE TEA?


A. Que diferenza hai entre estas das frases? Comntao cos teus compaeiros.

UN MOBLE NO QUE GARDAS A ROUPA 1  E QUE NORMALMENTE TEN PORTAS.


 UNHA FERRAMENTA COA QUE PODES 2 CORTAR PAPEL, TECIDO, PELO...


 ON UNHAS SEMENTES DAS QUE SE 3 S OBTN ACEITE.


 ON UNS LUGARES AOS QUE VAS VER 4 S FILMES.


Estou procurando unha secretaria que fala alemn.

Estou procurando unha secretaria que fale alemn.

 ALGO CO QUE TE PEITEAS. 5


B. Fxate no que vai en cor verde. Que tipo de palabras son? A que palabra se refire en cada caso? C. Observa as contraccins marcadas en vermello. Sabes que elementos contraen en cada caso? Por que cres que son necesarios os dous elementos neste tipo de construcins? Comntao cun compaeiro e logo aclardeo co voso profesor. D. Agora, intenta formar frases relativas a partir da informacin de A e B. Despois compara as tas frases coas do teu compaeiro. Fixstelo do mesmo xeito?
A. u  nha peza de vestir B.  cobres a cabeza con esa peza Un chapeu ............................... .................................................. .................................................. .................................................. Unha farmacia .........................
.................................................. .................................................. ..................................................

B. Marca a opcin correcta en cada caso.

SI 1. Sabe se existe o libro?


A. E  stou procurando un libro que ten fotos de Villariz. B. E  stou procurando un libro que tea fotos de Villariz.

NON

2. Sabe se existe ese programa?


A. Q  uero un programa de deseo que se poida instalar nun ordenador porttil. B. Q  uero un programa de deseo que se pode instalar nun ordenador porttil.

3. Sabe se venden esa torta?


A. Q  uero unha torta que leva chocolate e tona. B. Q  uero unha torta que leve chocolate e tona.

5. DE PAPEL?
Escolle un destes obxectos. Logo, o teu compaeiro vaiche facer preguntas para adivialo; pero ti s podes responder si ou non.
uns calcetns unha lmpada un sacarrollas unha chave unha cadeira unha chaqueta unha xerra unha frixideira un garfo unha revista unha porta un afiador

A. un establecemento B.  compras medicamentos nese lugar

A. un tema B.  hai moita polmica sobre ese tema

A clonacin ............................. .................................................. .................................................. .................................................. Un ambulatorio ....................... .................................................. .................................................. ..................................................

A. un lugar B.  vas a ese lugar cando ests enfermo

de papel? Si.
de algodn/la/cristal/madeira/pel/papel/plstico Serve para + infinitivo

12

doce

unidade 1
Frases relativas
As frases relativas serven para engadir informacin sobre un substantivo ou para determinalo.
 Este anel, que pertenceu a mia avoa, de ouro.  Esta a casa que queremos mercar.

CON INDICATIVO OU SUBXUNTIVO Empregamos o indicativo para referrmonos a algo cuxa identidade concreta xa coecemos ou que polo menos sabemos que existe.
 Ola... Quera ver unha cmara que custa 330 . Ensinouma vostede onte. (Sabe que a teen e que vale 330 )

Vai/Funciona con pilas/electricidade/enerxa solar/gas... Engrrase/Avarase/Rompe con facilidade... Non se engurra/se avara/rompe... (Non) Pasa de moda. (feito) de plstico/madeira/metal... usado polo panadeiro/mdico/pintor... usado para comer/viaxar/durmir... Consome moito/bastante/pouco. Tmala/o/as/os cando tes sede/fame/dor de cabeza... Ocupa moito/bastante/pouco (espazo). Cabe en calquera sitio. Ten moita/pouca capacidade. Dura moito/bastante/pouco (tempo).

Usamos o subxuntivo para falar de algo cuxa existencia ou identidade concreta descoecemos.
Ola... Quera ver unha cmara que custe sobre 300 . (Non sabe se teen cmaras deste prezo)

Valorar
(Eu) Encntroo moi bonito. (Eu) Encntroa moi bonita. (Eu) Encntroos moi bonitos. (Eu) Encntroas moi bonitas. (A min) Parceme moi bonito/bonita. (A min) Parcenme moi bonitos/bonitas. VALORACINS NEGATIVAS (A min) Non me desagrada, pero eu non o comprara. Non est mal, pero non o que estou procurando. (A min) Non me convence./Non me acaba de convencer. A verdade, para min excesivamente moderno.  bonito, pero, francamente/sinceramente, non lle vexo ningunha utilidade. FRASES EXCLAMATIVAS Que marabilla/horror! Que (cadro tan) orixinal! = Que (cadro mis) orixinal!

CON PREPOSICIN Cando as frases relativas levan preposicin, o artigo (o, a, os, as), que vai situado entre a preposicin e o pronome que, concorda en xnero e en nmero coa palabra que se refire, facendo as debidas contraccins cando corresponda.
o a con de en ao () co do no a coa da na os aos (s) cos dos nos as s coas das nas

 Este o coche no que viaxaban os meus avs.  esta a chave coa que pechaches a porta?  Necesito o libro do que sacamos esta cita.  Os hoteis nos que nos aloxamos eran moi bos.  Al estn as rapazas das que che falei.  Esta a mesa sobre a que debuxan os nenos.

Superlativos e outros gradativos


feo moi feo fesimo caro moi caro carsimo rico moi rico riqusimo* rpido moi rpido rapidsimo

Cando nos referimos a lugares, podemos empregar onde en lugar de no/na/nos/nas que.  sta a casa na que nacn. = Esta a casa onde nacn. E Cando nos referimos a persoas, podemos usar quen en lugar de o/a/os/as que.  ste o rapaz co que traballo. = Este o rapaz con E quen traballo. Non obstante, cun referente en plural prefrese o emprego de os/as que.  Estas son as rapazas coas que traballo.

* s veces hai cambios ortogrficos: rico riqusimo. Para intensificar un adxectivo, na lingua coloquial, adoitamos empregar o prefixo super-.  un aparello superprctico.

Con adxectivos que expresan unha grande intensidade, polo xeral non empregamos o adverbio moi, nin o sufixo -simo, nin o prefixo super-. Usamos, no seu lugar, realmente ou verdadeiramente.
 realmente/verdadeiramente fantstico/horrible.

Falar do funcionamento e das caractersticas


Serve para lavar verduras. sase para tapar as orellas cando vai moito fro. fcil/difcil de usar... Vai/Funciona xenial/(moi) ben/(moi) mal/fatal...

Outros gradativos: demasiado/excesivamente rechamante. (moi) pouco* prctico. un pouco* caro. (= caro) Non nada interesante.
* Recorda que pouco s se emprega con adxectivos de significado positivo. Un pouco s se emprega con adxectivos de significado negativo.

trece

13

unidade 1
8. TES?
A. En parellas, buscade un compaeiro que tea algunha destas cousas. Gaa a parella que consiga mis.

10. SOLUCINS PARA TODOS


A. Estas tres persoas teen algns problemas prcticos na sa vida coti. Psache algo parecido? Tes outros problemas? Comntao cos teus compaeiros.

Alumno A
 ALGO QUE SIRVA PARA PROTEXERSE DA CHOIVA  UNHA COUSA QUE ROMPA FACILMENTE  UN OBXECTO QUE SIRVA PARA MIRARSE  UNHA PEZA DE ROUPA QUE SEXA DE LA  ALGO QUE ESTEA DE MODA

Para o mes vou abrir unha tenda de aparatos electrnicos no centro. O deseo do interior da tenda moi moderno, como de ciencia ficcin. O que non teo claro como vai ser o uniforme dos vendedores e dos tcnicos. S sei que quero que sexan moi modernos, abraiantes

1.

Alumno B
 UN OBXECTO QUE SIRVA PARA APAGAR O LUME  UNHA PEZA DE ROUPA QUE SE POA NA CABEZA  UN APARATO QUE FUNCIONE CON PILAS  UNHA COUSA QUE SE ENGURRE MOITO  ALGO QUE CAIBA NUN PETO E QUE NON SEXA ELECTRNICO

2.

Eu teo moi pouca memoria e sempre perdo todo. As chaves da mia casa, por exemplo, prdoas cada dous por tres. Ata agora non era un problema porque os meus amigos e vecios tian unha copia e sempre estaban cerca para botarme unha man, pero acabo de trasladarme a unha vila onde non coezo a ningun.

3.

Tes algo que sirva para protexerse da choiva? Non, sntoo.


B. Agora presentdelle ao resto da clase os obxectos que obtivestes e convencdeos de que realmente teen esta utilidade ou estas caractersticas.

Eu cando estou durmindo non soporto escoitar ningn tipo de rudo, nin o mis mnimo, as que sempre poo tapns. O problema que pola ma nunca escoito o espertador e sempre chego tarde ao traballo. O meu xefe xa empeza a estar farto.

9. DESEO DE ENCARGA
A. En parellas, imaxinade que o departamento de investigacin e desenvolvemento dunha empresa vos ofrece a posibilidade de crear o produto que queirades, sen lmites de ningn tipo. Pode ser un obxecto, un local comercial etc. Decidide que ides crear, para que serve e como . B. Agora explicdelles o voso proxecto aos vosos compaeiros. Cal a idea mis orixinal?

Pois eu teo problemas para atopar os CD. Teo unha chea deles e nunca atopo o que quero. Pois a min psame o mesmo cos calcetns porque cando saen da lavadora sempre falta un, teo os caixns cheos de calcetns desemparellados e
B. En parellas, decidide que problema queredes resolver (un dos anteriores ou calquera outro) e deseade un obxecto ou aparello que o solucione. Como se chama? Como ? Para que serve? A quen vai dirixido? Podedes debuxalo? C. Agora presentdelle o voso invento ao resto da clase. Cal o deseo mis til?

Ns imos crear unha plula que sirva para ter mis memoria e coa que poidamos aprender galego nunha semana.

A nosa proposta chmase un aparello co que se pode

quince

15

viaxar
11. MODA GALEGA
A. Le o seguinte texto sobre a historia da moda galega. Logo comenta co compaeiro se coecas algns aspectos da informacin referida.

De Adolfo Domnguez a Marta Montoto


A comezos dos anos oitenta, a moda galega comezou a facerse notar con voz propia. Nun perodo en que a alta costura foi desprazada polo prt--porter, os traballos de Adolfo Domnguez e Roberto Verino comezbanse a consolidar na Pasarela Cibeles e a as sas tendas contabilizaban unha importante facturacin no estranxeiro. O primeiro, Adolfo Domnguez, naceu na Pobra de Trives en 1951 e, a comezos dos setenta, fxose cargo da tenda de moda do seu pai en Ourense. A partir dese momento iniciou unha carreira de xito, que, aln da expansin comercial, se caracterizou polo seu estilo propio e funcional e por facer clebre a frase a engurra bela. Roberto Verino (Manuel Roberto Mario) conservou a referencia s sas orixes (Vern) no seu nome artstico. Segundo el, homenaxe tradicin medieval que designaba os artistas conforme ao lugar do que provian. Tamn partiu do negocio familiar en Ourense, en 1982 creou a sa primeira coleccin e dous anos mis tarde presentaba os seus deseos na Pasarela Cibeles. Como Adolfo Domngez, a sa lia caracterzase por unha estilo moi concreto no que priman a calidade, a funcionalidade e a coherencia de todos os seus produtos. Ambos puxeron os cimentos da importante industria txtil galega, pero a principal revolucin veu do grupo Inditex, creado por Amancio Ortega, e que integra as marcas Zara, Massimo Dutti, Pull and Bear, Bershka e Stradivarius. As caractersticas mis innovadoras radican en que, sen seguir unha lia de creacin autorial, como a dos devanditos modistos, creou un sistema de producin e distribucin que permite dar unha reposta inmediata aos gustos e necesidades do consumidor a uns prezos asequibles. Con todo, a moda de autor contina a gozar dunha sade excelente, como se comprobou en 2009 na Pasarela Cibeles coa coincidencia nunha mesma cita de catro deseadores galegos: Jos Castro, Kina Fernndez, Mara Barros e Marta Montoto. A xuventude destas ltimas, nacidas en 1980 e 1985, indica o excelente presente e futuro da moda galega. B. Tes algunha peza de roupa dalgunha marca galega?

16

dezaseis

Temos que falar

unidade 2

Nesta unidade imos simular unha discusin de parella. Para iso, imos aprender: a expresar intereses e sentimentos a falar das relacins entre as persoas a mostrar desacordo en diversos rexistros a suavizar unha expresin de desacordo a contraargumentar

explorar e reflectir
3. ODIO MENTIRLLES AOS MEUS AMIGOS
A. Cales das seguintes opinins compartes? Podes sinalar mis dunha para cada tema.

4. EST ENFADADO?
A. Ivn falou con distintas persoas esta semana. Mira os debuxos, le o que lle dixeron e apunta en que contexto ou con quen fala en cada caso.

 ncntame facer regalos. Son moi atento/a. E Non me gusta nada ter que facer regalos.  Non me importa que se esquezan do meu aniversario. Eu  non me lembro de case ningn.  stou farto/a das relacins superficiais. E Non me interesa facer novas amizades; xa teo amigos  suficientes. Apaixname coecer xente nova.   on me gustan as persoas demasiado sinceras. N Odio mentirlles aos meus amigos.  Sntame fatal que un amigo me minta. Iso non o perdoo.   ncntanme as festas grandes, con moita xente. E Non me gusta que me inviten a unha festa se non coezo a  ningun. Dme preguiza facer festas na mia casa.   on soporto as viaxes con grupos grandes de amigos. N Dme medo viaxar s/soa.  Sntame mal que os meus amigos marchen de vacacins e  que non me conviden a ir con eles.  me moita rabia que algun doutro pas critique o meu. D Horrorzame a xente que non acepta opinins e costumes  distintos aos seus. Fascname coecer persoas doutras culturas. 
B. Compara as tas respostas coas dun compaeiro. Coincidides en moitas cousas? Comntallelo aos demais.

- Dixronme que ultimamente sempre chega vostede tarde.

-Sntoo, pero tia un mes para poder trocar o produto. Agora xa non aceptamos devolucins.

- Pois, en principio, todo ben... anda que vexo que engordaches un pouco...

- Pap, psache algo? Ests moi raro.

Xil e eu temos bastantes cousas en comn: aos dous nos encantan as festas e non soportamos...
C. Fxate nas expresins que aparecen en grosa nas frases anteriores e distribeas na tboa seguinte. Observa especialmente os casos nos que aparece a estrutura verbo + que + subxuntivo. Entendes por que?
verbo + substantivo verbo + infinitivo verbo + que + subxuntivo

- Mira, Ivn, estou cansa de facer eu soa todo na casa. que ultimamente non fas nada!
B. Escoita as respostas de Ivn. Primeiro, anota a que situacin corresponde cada unha. Logo, fxate nos recursos cos que mostra desacordo co que lle dixeron.
CD 7-11

1. .... 2. .... 3. .... 4. .... 5. .... D. Agora, escribe cinco frases nas que expreses os sentimentos que che provocan outras situacins ou outras actitudes no mbito das relacins de amizade ou familiares. Intenta empregar as tres estruturas anteriores. C. Agora, imaxina que o profesor vos di: Participades moi pouco na clase. Cantas maneiras diferentes se vos ocorren para mostrar desacordo? Dicdeas en voz alta, prestando especial atencin entoacin.

20

vinte

unidade 2
Expresar intereses e sentimentos
A maiora dos verbos ou expresins que, como encantar, serve para expresar intereses, sentimentos ou sensacins pode funcionar con estas estruturas.
Encntame o meu traballo. Encntame vivir aqu. Encntame que me regalen flores.* Encntanme os gatos. (+ substantivo singular) (+ infinitivo) (+ que + subxuntivo) (+ substantivo plural)

Tamn podemos retomar, en forma de pregunta, s unha parte do enunciado.


 Lus, ests un pouco distrado, non?  Distrado, eu? Ai, non sei...

En xeral, as preguntas con que e con como expresan rexeitamento ao que nos acaban de dicir.
 Non sei que che pasa, pero ests de moi mal humor.  Como?/Que? E agora dirasme que ti ests de moi bo humor, non?

*O suxeito do verbo en subxuntivo non o mesmo que a persoa que experimenta a sensacin.

Entre outros moitos, os seguintes verbos funcionan do mesmo xeito que encantar.
molestar interesar gustar apaixonar importar fascinar entusiasmar horrorizar irritar sentar (ben/mal) poer (nervioso/triste...) facer (ilusin/graza...) dar (medo/rabia/preguiza...)

No rexistro coloquial, algunhas frmulas serven para expresar un rexeitamento total, incluso un pouco agresivo.
 Carme, creo que a ta actitude non foi moi correcta. (Pero) Que dis! Comporteime perfectamente.

Outras expresins coloquiais serven para negar con nfase unha afirmacin.
 Estiveches na praia? Tes moi boa cor. Que va! Se estiven toda a fin de semana na casa.

Con todos eles necesario empregar os pronomes persoais me/te/lle/nos/vos/lles. Hai que ter en conta que o suxeito gramatical do verbo a cousa ou a accin que produce o sentimento.
SUXEITO Fascname a xente orixinal. coecer xente orixinal. que me presenten xente orixinal.

Suavizar unha expresin de desacordo


habitual empregar diferentes recursos para suavizar o noso desacordo. Polo xeral, estes recursos presentan a nosa opinin como algo persoal e subxectivo e non como afirmacins absolutas.
 Alba, o teu irmn un pouco antiptico, non? Eu non dira iso. O que pasa que est nun mal momento.  Creo que non nos deron a subvencin porque non somos o suficientemente coecidos.  Ao meu modo de ver, ese non o problema. O que pasa que nos faltan recursos  Polo xeral, Helena non fai ben o seu traballo. Home, eu non estou totalmente de acordo con iso.

Fascnanme as persoas orixinais.

Cos verbos odiar, (non) soportar, (non) aguantar, adorar, estar canso/farto de..., o suxeito a mesma persoa que experimenta a sensacin.
Odio madrugar as fins de semana. Sntoo, pero non soporto a teu irmn. Estou farto de que ningun faga nada nesta casa! Moitos deses verbos non aceptan gradativos porque xa teen un significado intensificado. Adoro/Encntame/Apaixname = Gstame moito/moitsimo Odio/Non soporto = Non me gusta nada

Contraargumentar

Para introducir un argumento contrario ao que acabamos de or, empregamos pois ou, para mostrar a nosa sorpresa, (pero) se.
 O informe que me deches onte non moi completo. Pois ao xefe de vendas pareceulle perfecto.  Xa non tes detalles comigo: non me chamas ao traballo... (Pero) Se ti me prohibiches chamarte ao traballo!

Mostrar desacordo

Un xeito de expresar desacordo repetir, en forma de pregunta, o que dixo o noso interlocutor. Este recurso serve para mostrar sorpresa, incredulidade ou enfado.
 Silvia, onte non apagaches as luces ao sar... Que non apaguei as luces ao sar?

vinte e un / vinte e unha

21

Misterios e enigmas

unidade 3

Nesta unidade imos organizar un debate entre esotricos e cientficos. Para iso, imos aprender: a facer hipteses e conxecturas a relatar sucesos misteriosos algns usos do futuro de indicativo o pospretrito construcins en indicativo e en subxuntivo para expresar diferentes graos de seguridade usos de crer

unidade 3
Recursos para formular hipteses
CON INDICATIVO
Estou seguro/a de que Seguro que Seguramente est ben. Probablemente casaron. Posiblemente foron de vacacins a Bos Aires. Supoo que estaban moi cansos. Ao mellor Igual*

* Igual emprgase s na lingua coloquial.


CON SUBXUNTIVO
O mis seguro que probable que posible que Pode que estea enfermo. tea problemas. vea axia.

CON INDICATIVO E SUBXUNTIVO


Talvez est/estea enfermo. Quizais vn/vea mis tarde.

Por que estn tan asustados?

Non o sei... veran un fantasma.

CON FUTURO Para formular hipteses sobre o presente, podemos empregar o futuro.
Afirmamos algo Formulamos unha hiptese Invitamos o interlocutor a especular Pepe est traballando. Estar traballando. Onde estar Pepe?

Outros recursos para expresar graos de seguridade


Estou convencido/a de + substantivo de que + indicativo moi probable/posible + substantivo + que + subxuntivo Non estou moi seguro/a, pero creo (que) + indicativo Lin/Vin/On (non sei onde) que + indicativo Din que + indicativo  Estou absolutamente convencida...

 Onde estar teu irmn? Estou preocupada. Tranquila, estar na biblioteca, coma sempre.  Estivo todo o da na cama. Creo que lle pasa algo. Non... Estar canso ou ter sono atrasado. CO POSPRETRITO Para formular hipteses sobre o pasado vinculado ao presente, podemos empregar o pospretrito.
(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes) pasar pasara pasaras pasara pasariamos pasariades pasaran ter tera teras tera teriamos teriades teran conseguir conseguira conseguiras conseguira conseguiriamos conseguiriades conseguiran

... da existencia dos extraterrestres. ... de que existen os extraterrestres.

Crer

Para expresar unha opinin, podemos empregar a construcin crer que + indicativo.
Eu creo que as predicins do horscopo non se cumpren nunca.

Para rexeitar unha hiptese ou unha afirmacin previa, empregamos non crer que + subxuntivo.
Eu non creo que existan os extraterrestres.

Afirmamos algo Formulamos unha hiptese Invitamos o interlocutor a especular

Mara foi ao cinema. Ira ao cinema. Onde ira?

Para expresar unha crenza, empregamos crer en + substantivo.


As persoas ateas non cren en Deus.

 Onde gardara o xornal de hoxe? Estar no moble da entrada. Miraches al?

vinte e nove

29

practicar e comunicar
5. QUE ESTAR FACENDO?
Imaxina que unha persoa da clase gaou un concurso. O premio consiste nunha viaxe a un lugar do mundo que o gaador escolla. Hai dous das que marchou. Pensa nun compaeiro e escribe algunhas frases sobre onde cres que ira, que cres que estar facendo etc. Os teus compaeiros tern que adiviar de quen se trata.

Estar no Caribe? Seguro que est tomando o sol Luca, seguro. Moi ben!

6. EXISTEN OS OVNIS?
A. Cres que hai unha explicacin cientfica para os fenmenos paranormais ou pensas que hai enigmas que a ciencia non pode explicar? Marca se estas afirmacins che parecen falsas ou verdadeiras.

7. O ESPRITO DA CASA
A. Le este conto de suspense. Como cres que acaba? Comentdeo en parellas e, despois, escribide o final da historia.

V 1. O movemento e a situacin dos planetas (especialmente o Sol, Marte e a La) inflen no noso comportamento. 2. A astroloxa non ten poder de predicin. 3. Os nicos horscopos fiables son os que publican as revistas especializadas. 4. Moita xente ve cousas no ceo que non pode explicar. 5. Seguramente non estamos ss no Universo. 6. Os extraterrestres xa nos visitaron, vistannos e visitarannos sempre. 7. A NASA e a CIA teen probas de que existen os ovnis, pero non as revelan. 8. Os mentalistas poden dobrar obxectos metlicos co poder da mente. 9. Est comprobado que os fenmenos de telepata poden explicarse dende a fsica electromagntica. 10. A mente e o esprito poden existir independentemente do corpo. 11. A morte irreversible e non hai nada despois dela. 12. As persoas que din que poden adiviar o futuro ou falar cos mortos son desequilibrados ou farsantes.

B. Agora comenta as tas respostas co teu compaeiro.

Eu si creo que os planetas inflen no noso comportamento. Non sei, pode que nos afecten dalgunha maneira, pero non creo que inflan no noso comportamento.
C. Algun da clase tivo unha experiencia paranormal? Atrvese a contala?

muller da limpeza encontrara o cadver do seor Velzquez o luns. Pasara a fin de semana cunhas tesoiras espetadas nas costas e nin el nin a casa tian moi bo aspecto. A polica chegou de inmediato e, uns das despois, comezou a investigacin para achar o culpable. Porn, tras mis de seis meses de infrutuosa busca, o caso foi arquivado. Dende que souben que, moitos anos atrs, se cometera na mia casa aquel crime anda non resolto, obsesionoume a idea de resolver eu mesma o misterio. Revolva caixns de mobles que levaban moito tempo al, daba golpes nas paredes para atopar portas falsas e pasadizos secretos, invocaba o esprito do morto ata que un da o esprito respondeu. Unha noite espertei de madrugada coa mia irrefreable necesidade de escribir. De speto, o meu brazo era totalmente autnomo e esborranchaba mensaxes estraas, case inintelixibles. Unha delas dica morro por erro ou por amor. Tamn escribn unha palabra moi estraa terivantex e debuxei un home calvo e con gafas. Eu nunca soubera debuxar, pero o retrato era de gran perfeccin. Decidn conservar aquela folla e todas as que vieron despois, en posteriores ataques de psicografa. Busca na cocia e busca nos laboratorios escribn nos das seguintes. Tia novas pescudas e saba que acabara aclarando o misterio. Das despois, fun hemeroteca e descubrn, nun pequeno xornal de 1924, que o tal Velzquez era un coecido psiquiatra. O artigo dica tamn que descubrira un medicamento para a ansiedade, agora en desuso, chamado Terivantex. Emocionada, segun lendo. Non haber unha foto de Velzquez?, pensei. Ao final do artigo atopeina. Era unha foto antiga e non se va moi ben, pero al estaba l: o home calvo que eu debuxara.
B. Agora cada parella vaille contar o seu final clase. Cal vos gusta mis?

30

trinta

unidade 3
8. ESOTRICOS VS. CIENTFICOS
A. Aqu tes unha serie de novas sobre fenmenos paranormais. Que che parecen? Podes darlle unha explicacin a algunha das novas? Comntao cos teus compaeiros. B. Agora, o profesor dividir a clase en dous grupos: os esotricos e os escpticos. Cada grupo vai preparar argumentos para defender a sa postura. Aqu tedes algns, pero podedes inventar outros. Logo, podedes comezar o debate. Por que non o gravades?

Acampan nun prado e aparecen nunha lagoa


Un grupo de excursionistas de entre 17 e 20 anos acamparon, supostamente, a noite do pasado xoves nun bosque. ma seguinte, espertaron nunha illa no medio dunha lagoa.

Demo ou esquizofrenia
Fontes do Vaticano manifestaron hoxe que, segundo os seus especialistas, mis da metade dos 30 000 casos de exorcismos tratados no ano 2005 se deben a trastornos da personalidade e non a posesin demonaca.

ESOTRICOS
1. As estrelas determinan o noso carcter. Se non, por que hai tantas diferenzas entre un peixe e un libra? 2. Temos unha mente moi poderosa, pero non sabemos empregala para ver outras realidades. 3. A maxia unha ciencia que non est suficientemente explorada. 4. A ciencia s pretende que sexamos escravos da tcnica. 5. O home non unicamente un corpo, hai algo mis.

Poderosos ollos

En Zobra (Pontevedra), unha nena de 13 anos sorprende a todos os seus vecios pola sa capacidade para mover obxectos (algns de ata 50 quilos) co poder da sa mirada. S teo que abrir moito os ollos e concentrarme, dixo.

Os extraterrestres son moi boa xente


Centos de persoas confesaron nos ltimos anos que foron abducidos por extraterrestres. A maiora s recorda o que pasou despois de someterse a hipnose. Levronnos nave, examinronnos e sacronnos sangue, pero non nos fixeron mal ningn.

Avistamento de ovnis en Fisterra


Varias persoas afirman que viron ovnis durante a noite do pasado 23 de xuo. A descricin do sucedido realizada por unha das testemuas resulta arrepiante: Catro puntos de luz moi intensa que avanzaban moi lentamente.

CIENTFICOS
1. S existe o que pode ser probado cientificamente. 2. Os sucesos paranormais son s fenmenos que a ciencia anda non puido explicar. 3. O mundo est gobernado por leis fsicas e matemticas. 4. No futuro inventaranse microchips que enviarn ondas para ler o pensamento. 5. Os parapsiclogos s queren aproveitarse dos inxenuos.

Os crculos volven Terra Ch


Nun campo de millo cerca de Muras, apareceu unha figura composta por 19 crculos de entre catro e quince metros de dimetro, moi similares aos crop circles detectados no sur de Inglaterra.

Eu, o dos ovnis, non o creo. Seguramente o que viron foi un avin ou unhas estrelas. Pois eu si que creo nos ovnis, co grande que o Universo non podemos ser os nicos que o habitamos! E eu tamn o creo, ao mellor outro tipo de vida, pero habela haina!
trinta e un / trinta e unha

31

Boas novas

unidade 4

Nesta unidade monos converter na redaccin dun medio de comunicacin. Para iso, imos aprender: a redactar unha nova a referirnos a unha nova e a comentala formas e valores do participio verbos de transmisin da informacin: manifestar, declarar... construcins pasivas e impersoais vocabulario relacionado cos medios de comunicacin

explorar e reflectir
3. FEITOS E DATAS
A. Le este cuestionario. Sabes as respostas? D. Estas frases dan algunhas informacins sobre un xornal dixital. Compltaas cunha das estruturas dos cadrios.

visitada utilizado sern lidas foi visitada foi escrito


1987 1999 2002 1963 1990 2000 1978 1985 1992 VII I IX 1985 2003 1995 1995 1995 2001 1969 1980 1999 XVIII XIV XVII 1950 1973 1987
1. O mes pasado, a nosa web ............................. por mis de 300.000 persoas. 2. Calculamos que o prximo mes as nosas pxinas dixitais ............................. por mis de 400.000 internautas. 3. Habitualmente, a seccin de deportes ............................. por unha media de 1003 persoas por minuto. 4. Esta semana, o suplemento de sade ............................. por un famoso experto en operacins de esttica. 5. O noso buscador ............................. por mis de 1000 persoas cada da.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

O primeiro xornal electrnico de Galicia foi fundado en...

A Muralla Romana de Lugo foi declarada Patrimonio da Humanidade pola Unesco no ano... A primeira programacin televisiva en lingua galega foi emitida en... A Torre de Hrcules foi construda na cidade de Corua polos romanos no sculo... O libro de relatos de Manuel Rivas Que me queres, amor?, no cal se baseou o filme A lingua das bolboretas, foi publicado en...

4. SOUBCHELO?
A. Vas escoitar uns amigos comentando unhas novas aparecidas en diferentes medios de comunicacin. Completa o cadro.
CD 31-34

A ponte Millenium de Ourense, que destaca pola sa singular forma de gaivota, foi inaugurada no ano... As Illas Ces, situadas na boca da ra de Vigo, foron declaradas parque natural en...

Que ocorreu? 1. 2. 3. 4.

Os hrreos de Combarro, as como as sas casas marieiras, foron construdos no sculo... O Camio de Santiago foi declarado itinerario cultural europeo polo Consello de Europa en...

B. Volve escoitar as conversas. Fxate en que recursos utilizan para referirse a unha nova e completa os espazos.
1. Oches? Soubeches ......................... Fernando, o futbolista?  Si, lino no xornal. Parece que se retira, non? 2. Oches, Pedro, que sabes ............................. Garca?  Din que dimitiu por cobrar comisins ilegais, non? 3. Viches ............................. acaban de inventar en Xapn?  Non, que?

B. Fxate nas estruturas que estn marcadas en grosa. Podes deducir para que serven e como se forman? C. En que contextos cres que poden aparecer todas estas frases?
Nunha enciclopedia. Nunha conversa entre amigos. Nunha nova no xornal. Nun libro de historia.

Un tecido novo incrible, que protexe da calor e do fro.

4. Oches, ao final que pasou ............................. barco ese?  Pois que afundiu preto da Costa da Morte.

C. Liches hoxe o xornal? E onte? Soubeches dalgunha nova? Verifica se os teus compaeiros tamn a coecen. O profesor recoller a informacin no encerado.

Soubestes o do accidente en...?

36

trinta e seis

unidade 4
O participio
O participio frmase coa terminacin -ado, para os verbos rematados en -ar, e coa terminacin -ido, para os que rematan en -er e en -ir. cantar = cantado beber = bebido vivir = vivido VERBO CONXUGADO EN 3. PERSOA + SE Con esta construcin, non se menciona quen o actor da accin.
 Nesa poca cometronse varios atentados.  Baixarase o prezo da gasolina.

Principais participios irregulares:


abrir = aberto descubrir = descuberto dicir = dito escribir = escrito espertar = esperto facer = feito limpar = limpo morrer = morto pagar = pago poer = posto prender = preso romper = roto secar = seco soltar = solto ver = visto

3. PERSOA DO PLURAL Outro recurso empregar a terceira persoa do plural para evitar mencionar un suxeito que non relevante (ou que descoecido) e destacar a accin. Soubeches de que xa liberaron as nenas secuestradas?

O participio ten das funcins bsicas. Como verbo, acompaa os auxiliares ter e dar nas perfrases verbais e invariable.
 Podo facer a queimada porque a teo feito para o magosto doutros anos.  Non dou rematado este traballo hoxe.

Anticipacin do complemento

Unha maneira de resaltar o obxecto directo dunha frase anticipalo. Nestes casos, hai que redobrar o obxecto co pronome correspondente.
 A voda virona ver miles de curiosos.  Os Xogos Olmpicos vmolos pola tele.  As imaxes da manifestacin censurronas.  O ladrn detivrono esta ma na comarca onde viva.

Como adxectivo, concorda co substantivo en xnero e en nmero e refrese a situacins ou estados derivados da accin do verbo. Neses casos, emprgase moitas veces cos verbos ser e estar.
 un neno moi esperto.  A porta estaba pechada.

Referirse a un tema xa coecido


 Oches, soubeches o de Moncha?  Viches onte o do submarino ese que se afundiu?  Ao final, que pasou co da fraude no concurso?

Construcins pasivas e impersoais

s veces intersanos resaltar o obxecto da frase (a persoa ou cousa que sofre a accin) ou resaltar esa accin. Para iso, en galego existen diferentes recursos. A VOZ PASIVA: SER + PARTICIPIO (+ POR + COMPLEMENTO AXENTE) Na voz pasiva, o verbo ser conxgase en todos os tempos. O participio concorda en xnero e en nmero co suxeito paciente.
O presidente suxeito aceptou verbo as condicins obxecto directo polo* presidente c. axente

Verbos de transmisin

Nos medios de comunicacin aditanse empregar determinados verbos para citar as palabras doutras persoas. Ese discurso pode aparecer de forma directa ou indirecta.
Non deixaremos que pechen a empresa, manifestaron afirmaron dixeron os traballadores.

As condicins suxeito paciente

foron aceptadas ser + participio

Queriamos pechar a empresa, pero imos pactar.

* Lembra que a preposicin por se emprega coa segunda forma do artigo: polo, pola, polos, polas. A arquitecta ser recibida polo creador do proxecto. Os ladrns foron descubertos polos nenos. Hoxe foron postos en liberdade os refns. Ma ser clausurado o festival de cinema de Ourense. Nas construcins pasivas non sempre aparece explcito o complemento axente, ben porque non importante, ben porque se sobreentende.
 Os atracadores foron detidos onte pola tarde, cando tentaban sar do pas. O presidente

comentou explicou recoeceu lembrou admitiu declarou engadiu dixo confesou prometeu insistiu en anunciou

as causas da crise. que a crise /era moi grave.

O ministro

que non pensa/pensaba dimitir. que a crise /era moi grave.

O secretario xeral da ONU

a retirada das tropas. que as tropas se van/an retirar.

trinta e sete

37

viaxar
9. HBITOS RADIOFNICOS
A. As seguintes persoas comentan os seus hbitos radiofnicos. Leos e comenta co teu compaeiro se adoitas escoitar e radio e, en caso afirmativo, se coincides con algn destes testemuos.

Programacin da radio galega


7:00 Galicia primeira hora
Programa de informacin e debate que achega a actualidade informativa do da.

9:00

Un da por diante
O magazine das mas da Galega, con humor, entretemento, actualidade e a voz da ra e da audiencia, con espazos intercalados para a informacin xeral e local.

Pois eu non son moito de radio, pero algo si que a escoito. Como viaxo moito, cando vou no coche alterno entre a msica do CD e os programas de radio. Non sigo ningn en especial, ags os informativos nas horas punta. s veces, cando hai algn tema de actualidade que me interesa, sintonizo os programas de discusin poltica das mas. Para min, a radio e a noite son inseparables. Na cama sempre teo a radio e, como me gustan os deportes, sempre quedo durmido escoitando o programa Caneando. Non perdo nada das ltimas noticias do ftbol galego. E claro, a fin de semana, se estou na casa ou vou no coche, non perdo o Galicia en goles, para acompaar a xornada futbolstica. A radio? Pois sempre despois do xantar. Chego do traballo, como e, mentres estou no sof, escoito o Diario cultural. Ten de todo, entrevistas, novidades, comentarios crticos... a mellor forma de estar ao da do mundo da cultura. Ademais, un programa moi xil. E a esa hora na tele non hai nada que me entusiasme; as que, mentres descanso un pouco, paso un momento agradable.

1.

14:00

Crnica das das


No cerne do da, este espazo informativo presenta o que est a acontecer no noso contorno, con conexins en directo nos puntos clave.

14:45 15:05

Galicia en goles. Semana


Avance da ltima hora do deporte galego.

2.

Diario cultural
Programa de divulgacin cultural, no que se mestura informacin, entrevistas, crtica e recensions.

16:05

O tren do sern
A revista da tarde na Radio Galega, con entrevista, pxina de lembranzas, entretemento e a actualidade social e poltica da man dos colaboradores mis reputados.

19:05

Aberto por reformas


Espazo para a difusin musical en lingua galega.

3.

20:00 Crnica das oito


Informativo sern

21:00 21:30

Crnica economa
O ltimo momento na actualidade econmica.

Punto de encontro
Programa para a cultura, o entretemento e o coecemento que achega as novidades editoriais, as estreas na carteleira e un cctel de temas que van dende o musical ao tecnolxico.

4.

Eu levo a radio como un apndice. No traballo teo a radio todo o tempo, xa que estou s nun despacho e cando estou na casa tamn adoito tela acesa. A verdade que escoito un pouco de todo, ningn programa en especial, anda que a mido sintonizo canles que poen msica. s veces fan algns especiais de msica dos 80 que estn moi ben.

22:05

A crnica
O debate e anlise mis profunda da actualidade, a cargo dos convidados tertulia.

23:30

Caneando
Entrevistas, anlises e informacin dedicada, en especial, ao ftbol galego e ao deporte en xeral.

1:05 B. Coeces os programas que se mencionan nos comentarios? Agora, fxate na grella da Radio Galega e, en grupos de tres, escollede un programa e escoitdeo por Internet. Logo presentdello clase expoendo que tipo de programa e se vos gustou ou non.

Milenio
Programa dedicado ao misterio e aos fenmenos paranormais e enigmticos.

2:05

Deriva atlntica
O protagonismo da msica mis esquecida, a da nostalxia.

40

corenta

Eu farao se...

unidade 5

Nesta unidade imos decidir que compaeiros poden participar nun reality show. Para iso, imos aprender: a dar consellos a evocar situacins imaxinarias: se fose, estivese... + pospretrito a opinar sobre accins e condutas a expresar desexos algns usos do pospretrito o pretrito imperfecto do subxuntivo de ser, estar e poder

explorar e reflectir
3. O POSPRETRITO
A. Lembras como se conxuga o pospretrito? Completa as formas que faltan.
Verbos regulares
(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes) estudar estudara ................... ................... estudariamos ................... ................... entender ................... entenderas ................... ................... entenderiades ................... vivir ................... ................... vivira ................... ................... viviran

4. CONSELLOS
A. Relaciona cada un destes problemas con cadansa solucin e descubrirs diferentes maneiras de dar consellos e recomendacins.

Problemas
1. Pois eu marcho, que non podo perder o autobs. Quedei con Aurora na outra punta da cidade e xa vou con atraso! 2. Vou estar en Lugo por primeira vez esta fin de semana e non sei que facer por al. Ti viviches nesa cidade, non? Que me recomendas? 3. Ultimamente non podo durmir pola noite. Vivo nunha ra que parece unha autoestrada. Hai tanto rudo! 4. Hai mis dunha semana que teo unha dor de cabeza horrible... Pensaba ir ao mdico ma pola tarde. 5. Ma teo convidados para comer e anda non sei que preparar. 6. Teo que mercar un coche se quero seguir neste traballo. Pero que non teo dieiro e xa pensei en pedir un crdito ao banco, pero non sei... 7. Este mes teo dous exames. Se os suspendo, terei que repetir o curso. 8. Vou estar en So Paulo s unha semana e hai tantos lugares que quera visitar...

Verbos irregulares
(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes) dicir dira ............... ............... diriamos ............... ............... facer ............... faras ............... ............... fariades ...............

B. Fxate nestes pares de frases e discute cun compaeiro as diferenzas ou matices de significado entre elas. Podedes imaxinar situacins nas que se poderan dicir?
1. a. Que fame teo! Vou comer un bocadillo. b. Que fame teo! Comera un bocadillo. 2. a. Eu non vivo nunha cidade porque non soporto o rudo. b. Eu non vivira nunha cidade porque non soporto o rudo. 3. a. Non me parece un bo traballo. Eu non o aceptarei. b. Non me parece un bo traballo. Eu non o aceptara. 4. a. Gstache ir de excursin montaa? b. Gustarache ir de excursin montaa? 5. a. Os mdicos deben dedicarlles tempo aos seus pacientes. b. Os mdicos deberan dedicarlles tempo aos seus pacientes. 6. a. Poderas pasar a recollerme en coche o sbado? b. Pasas a recollerme en coche o sbado? 7. a. Non deberas sar ra. b. Non debes sar ra.

Solucins
a) Por que non pos aquelas vents de vidro dobre? b) Eu de ti, non lle dara mis voltas. Total, valo pagando aos poucos e xa est. c) Eu, no teu lugar, non deixara de ir a Santos. Ten uns xardns impresionantes ao longo de toda a praia. A min encantoume. d) Recomndoche, sobre todo, que deas un paseo pola muralla, visites a catedral e probes o polbo no Mesn da Cova. e) Pois deberas quedar na casa e estudar un pouco mis, no canto de sar tanto. f) Oi, pois eu collera un taxi. A estas horas hai moito trfico e poucos autobuses. g) Pois eu, se estivese no teu lugar, ira agora mesmo. Coa sade non se xoga! h) Poderas facer unha paella, por exemplo. Non nada complicado e sempre gusta.

C. Das frases anteriores con pospretrito, cal corresponde a cada un dos seguintes usos?
Suxerir. ....................................................................................... Propor........................................................................................ Evocar situacins imaxinarias.................................................. Aconsellar.................................................................................. Expresar desexos difciles. ........................................................ Opinar sobre accins e condutas............................................ Pedir con cortesa. .....................................................................

B. Que tempos verbais acompaan estas estruturas?

pospretrito 1. Eu, no teu lugar,

. ........................................................................

2. Se estivese no teu lugar, ............................................................ 3. Eu de ti, ........................................................................................ 4. Eu ................................................................................................. 5. Deberas . ..................................................................................... 6. Poderas ....................................................................................... 7. Recomndoche que . ................................................................. 8. Por que non . ...............................................................................


44
corenta e catro

unidade 5
Outros usos do pospretrito
En galego, empregamos o pospretrito para varias cousas: expresar desexos difciles de realizar, aconsellar, pedir con cortesa que algun faga algo, evocar situacins imaxinarias, opinar sobre accins e condutas... Morro coa sede! Bebera un litro de auga. Deberas ir ao mdico. Tes moi mala cara. Poderas achegarme ao supermercado en coche? Se fose millonario, comprara un iate. Eu nunca fara unha tatuaxe. SE + PRETRITO IMPERFECTO DE SUBXUNTIVO, POSPRETRITO
 Se tivese mis cartos, viaxara moi a mido.

Av, gstache a tatuaxe que fixen? Si, moito. Se eu fose mis novo, tamn fara unha.

Aconsellar/Suxerir

DEBERAS/PODERAS + INFINITIVO
 Hoxe o voso aniversario de voda, non? Pois deberas facerlle un regalo moi bonito ta muller. Poderas regalarlle unha viaxe, por exemplo.

POR QUE NON + PRESENTE DE INDICATIVO?  Por que non aforras un pouco e mercas un coche?

EU, NO TEU LUGAR/SE ESTIVESE NO TEU LUGAR/EU DE TI/EU + POSPRETRITO


 Eu, no teu lugar, asinara o contrato agora mesmo.  Eu, se estivese no teu lugar, buscara outro traballo.  Eu de ti, aceptara esta proposta.  Eu non lle dira nada. Total, nunca escoita os demais.

RECOMNDOCHE/LLE/VOS/LLES, SUXROCHE/LLE/VOS/ LLES, ACONSLLOCHE/LLE/VOS/LLES + PRESENTE DE SUBXUNTIVO


 Recomndoche que probes o arroz con lumbrigante. Est bosimo!  Suxrolle que tome unhas clases de conducin antes do exame.  Aconsllovos que non o molestedes moito hoxe. Non se encontra moi ben.

Expresar descoecemento

Ante informacins que descoeciamos, empregamos as expresins non saba que/cra que/pensaba que + copretrito (para feitos presentes) ou antepretrito (para feitos pasados).
 Bego! Que sorpresa! Non saba que estabas aqu. (= est aqu)  Hoxe comn con Maura.  Con Maura? Pensaba que marchara onte. (= non marchou)

Opinar sobre accins e condutas


 Mira a saia que leva esa rapariga! Eu nunca poera algo as.  Os bares da mia ra pechan s catro da madrugada.  Arre demo! O concello debera facer algo.

PRETRITO IMPERFECTO DE SUBXUNTIVO


ser/ir fose foses fose fsemos fsedes fosen estar estivese estiveses estivese estivsemos estivsedes estivesen poder puidese puideses puidese puidsemos puidsedes puidesen

Evocar situacins imaxinarias


POSPRETRITO
 En que lugar do mundo viviras?  Eu, en frica do Sur.

(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes)

corenta e cinco

45

E que che dixo?

unidade 6

Nesta unidade imos tomar partido nun conflito entre das persoas. Para iso, imos aprender: a transmitir ordes, peticins e consellos a referir o que dixeron outras persoas no pasado en estilo directo e en estilo indirecto a forma e algns usos do pretrito imperfecto de subxuntivo

unidade 6
Pretrito imperfecto de subxuntivo
(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes) casar casase casases casase cassemos cassedes casasen beber bebese bebeses bebese bebsemos bebsedes bebesen vivir vivise vivises vivise vivsemos vivsedes vivisen

Cando a orde, peticin ou consello xa non se pode cumprir ou xa se cumpriu, empregamos a estrutura que + imperfecto de subxuntivo para transmitilos.
Dxolle que pasase esta tarde pola sa casa. Pediulle que lle axudase a poer a mesa. Aconselloulle que non deixase o traballo.

As formas irregulares fanse engadindo as mesmas terminacins s bases irregulares. Fxate en que, na maiora dos casos, a irregularidade da raz a mesma das formas irregulares do pretrito de indicativo.
dixestivfixfopuxquixtivvi-ese -eses -ese -semos -sedes -esen

Transmitir as palabras doutras persoas no pasado


ESTILO DIRECTO No estilo directo citamos textualmente as palabras ditas.
Esta noite samos. Dxolle: Esta noite samos.  Lara, ests moi guapa.  Dxolle: Lara, ests moi guapa. Sntese aqu, por favor. Dixo: Sntese aqu, por favor.

ESTILO INDIRECTO No estilo indirecto s veces cambiamos os tempos e/ou modos verbais.
Presente indicativo Traballas demasiado. Presente indicativo Tes bo aspecto. Verbo + que + presente indicativo Dxolle que traballa demasiado. Verbo + que + copretrito Dxolle que tia bo aspecto.

En galego, algunhas construcins esixen o emprego do subxuntivo. Cando o verbo da oracin principal est en copretrito, pretrito ou pospretrito, o tempo que se usa na segunda oracin , polo xeral, o pretrito imperfecto de subxuntivo.
Verbo + que + imperfecto de subxuntivo Quera que respectases os meus sentimentos. Esixn que me devolvesen os cartos. Encantaranos que nos acompasedes ao baile. Verbo + adxectivo + que + imperfecto de subxuntivo Pame nervioso que non me dixese a verdade. Foi horrible que estafasen aquela xente tan pobre. Sera inxusto que tivese que volver pagar as taxas. Verbo + substantivo + que + imperfecto de subxuntivo Procurei un traballo que me permitise seguir cos estudos.

Imperativo Verbo + que + presente subxuntivo Chmao. Dxolle que o chame. Imperativo Verbo + que + imperfecto subxuntivo Sntese, por favor. Dxolle que se sentase.

De todos xeitos, hai que ter en conta que cambiar ou non os tempos e/ou modos verbais na transposicin do estilo directo ao indirecto vai depender das circunstancias ou dos contextos nos que tanto o estilo directo coma o indirecto son formulados. Estilo directo: Volverei pronto. Estilo indirecto: Dixo que volver pronto (anda non volveu) ou Dixo que volvera pronto (xa pasou o momento no que debera volver). Estilo directo: Traballo moito. Estilo indirecto: Dixo que traballa moito (a informacin anda vlida neste momento, dicir, segue traballando moito) ou Dixo que traballaba moito (pode ser vlida neste momento ou non). As mesmo, sofren transformacins outras palabras relacionadas co contexto: tempo, espazo, persoas que falan... Dxolle que...
Chega hoxe. Chega ma. Chega esta tarde. Chega dentro de tres das. Espera aqu. Proba isto. Ven a Ferrol. Treme os xornais. O meu curmn chmase Iago. chegaba ese/aquel da. chegaba o da seguinte. chegaba esa/aquela tarde. chegaba ao cabo de tres das. esperase al. probase iso/aquilo. fose a Ferrol. lle levase os xornais. o seu curmn se chamaba Iago.

Transferir ordes, peticins e consellos


Ven esta tarde pola casa! Non deberas deixar o traballo.

Por que non me axudas a poer a mesa?


Cando a orde, peticin ou consello anda est vixente, dicir, cando anda se pode cumprir, podmolos transmitir mediante a estrutura que + presente de subxuntivo.
Dxolle que pase esta tarde pola sa casa. Pediulle que lle axude a poer a mesa. Aconselloulle que non deixe o traballo.

cincuenta e tres

53

practicar e comunicar
5. VAIA LERIA!
A Mateo regalronlle hai unha semana uns pantalns, pero qudanlle pequenos e non lle acaen ben, as que decidiu trocalos por outros, pero non foi nada doado. Le esta conversa que tiveron hoxe Mateo e o seu amigo Samuel e tenta reconstrur todas as conversas que tivo sobre o asunto.
 ue pantalns mis bonitos Mateo! Q  on me fales, que me deron unha cantidade N  logo? E  o!, resulta que o outro da a mia nai B

de problemas

regaloume uns pantalns de TARA e dxome que, se non me gustaban, poda cambialos.

 non che gustaban E  ois non moito, a verdade. Ademais P  que fixeches? E  ois... primeiro leveinos a unha tenda da P

quedbanme moi pequenos.

ra Principal e al dixronme que non mos podan cambiar porque os compraran noutra tenda.

 a. X  s que fun tenda da ra Casino e al pedronme o A  xa non o tias, claro! E  ois non, e dixronme que sen o tcket non mos podan P

tcket de compra. cambiar!

 ome, que iso sempre as, non? H  i, supoo, en fin, o caso que tiven que ir casa S

buscalo e, cando volvn tenda, dixronme que, do modelo que quera, xa non lles quedaba ningn talle e que lles chegaran mis para a vindeira semana.

 u sexa que esperaches unha semana?, quen te vera! O  Non, diso nada, dxenlles que na tenda da ra Principal

si que tian do meu talle e que se podan chamar al e pedir que me trouxeran uns.  E fixroncho?  E logo que pensas! Ao final puiden cambialos.  Pois vaia leria por uns pantalns!

6. TEN VOSTEDE EXPERIENCIA?


A. Hai quince das, Xandra viu un anuncio de traballo nun xornal. Interesoulle e ese mesmo da chamou por telfono para informarse sobre o posto. Uns das mis tarde, tivo unha entrevista. Imos dividir a clase en dous grupos: A e B. O grupo A vai escoitar a primeira conversa de Xandra e tomar notas de todo o que sucede: con quen falou, que lle preguntaron, que lle dixeron etc. Mentres, o grupo B espera fra
CD 49-50

da clase. Despois, ides facelo ao revs coa segunda conversa. B. Agora, en parellas formadas por un membro do grupo A e outro do B, ides poer en comn toda a informacin que recollestes. En que consiste o traballo?, gustarache facelo? Comntao co teu compaeiro.

54

cincuenta e catro

viaxar
10. DEREITOS comO CONSUMIDOR
A. Algunha vez tiveches que facer unha consulta ou presentar unha reclamacin para protexer os teus dereitos de consumidor? Coeces algn organismo que protexa os consumidores? Comntao co compaeiro e logo le o seguinte texto.

Que a OMIC?
A OMIC (oficina municipal de informacin ao consumidor) un servizo gratuto ofrecido polos concellos para informar, axudar e orientar o consumidor e mediar entre os conflitos que xurdan entre o consumidor e as empresas ou organismos pblicos, para tentar resolvelo de forma amigable. A OMIC tamn se encarga das reclamacins que presenten directamente os consumidores ou das que se presenten mediante as oficinas de informacin ao consumidor ou as que protexen os seus dereitos. A OMIC tramita todos os asuntos que afectan os consumidores, dende bens e produtos (autombiles, roupa, electrodomsticos), fornecementos (auga, electricidade, gas ou telfono) e diferentes servizos (restaurantes, axencias de viaxe ou seguros). Para presentar unha reclamacin, preciso que se realice de forma detallada e que se indique de forma clara e concreta o que se solicita. Nela haber que especificar os datos persoais do interesado, os datos da empresa ou establecemento (nome, domicilio, telfono) e achegar a documentacin relativa ao caso (facturas, orzamentos ou informacin publicitaria). A OMIC fomenta igualmente a educacin e formacin dos consumidores e colabora con outras entidades pblicas ou privadas, tamn dedicadas proteccin dos dereitos dos consumidores.

B. A continuacin tes unha tboa da OMIC da Corua que detalla as consultas que tiveron nos diferentes servizos. Sorprndeche que os marcados fosen os que mis queixas suscitaron? Discutide en parellas cales credes que son os motivos que levan a algun a realizar unha consulta nestes servizos.
SERVIZOS/SECTORES Administracin Axencia de viaxes Auga Bancos Comercio electrnico Vivenda en alugamento Contratos realizados fra de establecemento Electricidade Ensino Gas natural Gases licuados Gasolineiras, estacins de servizo Hostalara e restauracin Internet Reparacin e mantemento do fogar S.A.T. electrodomsticos Sanidade privada Sanidade pblica Seguros Talleres de reparacin de autombiles e servizo de guindastre Telefona fixa Telefona mbil Tendas de lavado Transporte pblico (ferrocarril, areo, autobs de lia, taxis etc.) Venda a distancia (catlogo, telefnica, televisiva) CONSULTAS 162 408 640 365 241 313 154 324 162 259 183 177 224 264 421 326 166 128 528 302 485 489 305 262 241

56

cincuenta e seis

S ou acompaado?

unidade 7

Nesta unidade imos determinar as calidades da nosa parella ideal. Para iso, imos aprender: a expresar condicins e consecuencias hipotticas algns verbos con preposicin a falar de sentimentos, do carcter e da personalidade vocabulario para falar de relacins persoais e afectivas conectores para engadir, matizar, contrapoer e desmentir unha informacin algns usos e valores das preposicins

comprender
1. SOLTEIROS, PERO NON SS
A. Coeces moita xente que viva soa? Todos o fan polos mesmos motivos?

Ss ou independentes?
Ser solteiro xa non o que era, e proba diso que cada vez hai mis xente que vive soa. A travs das testemuas de varias persoas, exploramos os porqus deste fenmeno e como se leva ser solteiro hoxe en da.

Eu teo algns amigos que viven ss. Algns estn solteiros, outros separados...
B. Unha revista publicou as testemuas de dous homes e das mulleres que viven ss. Le os textos e anota as vantaxes e os inconvenientes que comentan da sa situacin. Despois, compara as tas anotacins coas dun compaeiro.

Marcela, 37 anos
Divorciada
Eu, se puidese elixir, no canto de estar soa, preferira estar ben con algun. Iso si, con algun que me comprenda, que pense coma min. Non con calquera. Ao principio foi moi duro non ter parella. Gaas liberdade, pero perdes outras cousas. O mellor que me sinto mis relaxada e gozo moito da relacin cos meus fillos. Iso si, como nai, teo outras responsabilidades e, cando penso en se volverei encontrar algun, doume de conta de que as mias esixencias son moito maiores. De feito, volvinme mis autosuficiente e mis desconfiada, pero non renuncio idea de compartir de novo a mia vida con outra persoa.

Euloxio, 47 anos
Divorciado
Se tivese que escoller entre s ou mal acompaado, quedarame coa primeira opcin. Agora tcame estar s e acptoo. Levo dez anos sen parella e esa soidade permteme tomar decisins sen pensar noutra persoa. O de perder a cabeza por algun parte do pasado. Non que me ille do amor, ao contrario, o que pasa que non o busco como faca cando era mis mozo. Teo moitas parellas ao meu redor e non sinto envexa por ningunha delas. Pero se encontrase unha persoa con ganas de empezar algo novo, volvera formar unha familia.

Alba, 35 anos
Solteira
Non quero renunciar a nada por estar con outra persoa. Ademais, prefiro estar soa en vez de mal acompaada. Levo moi ben estar solteira. Nestes tempos diferente, de feito, ser solteiro est de moda. Os solteiros somos unha comunidade e fcil encontrar clubs para coecer xente que comparta os mesmos intereses e facer cousas xuntos. Ademais, sei que se estivese en parella non fara moitas das cousas que fago. Recoezo que s veces botas de menos o cario, organizar cousas con outra persoa, ter unha familia... En realidade, estou dndolle voltas idea de formar a mia propia familia eu soa. Son moi independente e decidida, sei o que quero e as sntome plena.

Alberte, 50 anos
Vivo
Aprendn a ser feliz s; non necesito a ningun que encha a mia vida. Co tempo deime de conta de que son unha persoa moi independente e estou moi ben as. Estar s non unha traxedia, ao contrario, unha oportunidade para coecerte e aceptarte como es. Por suposto que, se encontrase algun que me quixese e que compartise intereses comigo, me apetecera recuperar a complicidade propia dos que viven xuntos por amor. Pero, por outro lado, psalo ben experimentando cousas novas e coecendo xente coa que tes afinidades. Ademais, son moi consciente de que non podo recuperar o que perdn.

58

cincuenta e oito

unidade 7
Preposicins e locucins prepositivas
As preposicins son elementos invariables que serven para unir as palabras, establecendo entre elas relacins de diversos significados. Constiten un repertorio bastante extenso, pero as mis frecuentes en galego son: a, ags/ excepto, ante/perante, ata, con, contra, de, dende/ desde, en, entre, para, por, sen, sobre, tras, onda. Tamn ampla a lista das locucins prepositivas, que son grupos de palabras que funcionan coma unha preposicin. cara a: a cara ao museo cando o atopei. por mor de: Deixaron de falarse por mor da herdanza dos pais. a/en prol de: Participei na manifestacin a prol dos dereitos dos traballadores. antes de: Teo que preparar un informe antes de marchar. no canto de: Dixame o azul no canto do verde. Entre as referencias semnticas que as preposicins achegan s relacins que establecen, atpanse as seguintes: Caracterizacin: un neno con carcter; a cabina de control. Modo/Maneira: Traballa con atencin; Fixmolo entre os dous. Tempo: Vexo o telexornal do sern; Chegou s sete e media. Lugar: Vivimos en Vern; Direino ante o xuz. Compaa: Tomou xamn con meln; Traballamos con Mara. Materia: Envieille un ramo de flores; A caixa era de acrlico. Posesin: Este libro de Mateo, Viches o novo coche de Xan? Causa: Fxose cura por imposicin da nai; Preocupbame por ti. Oposicin: Que tes contra min?; Todos van, ags Xan. Orde/posicin: Antes de sar, remato este traballo. Orixe: Vn de Nova York; Sandra de Caldas. Direccin: Cando o vin, a cara igrexa; Pedro foi onda o pai. Instrumento: Lmpao con este trapo; Partiu o pan coas mans. Movemento: Ma imos a Combarro. Carencia: Non conduce sen o carn. Finalidade: Vive para traballar; Merqueino para facer churros. Lmite: Sigue ata a fin da ra. Unha mesma preposicin pode expresar distintos matices  de significado: Gstame esta mesa de centro. (caracterizacin) Este ordenador de Iago. (posesin) Treme ese bote de plstico. (materia)
CONDICIN Se tivese mis tempo, CONSECUENCIA ira ao ximnasio todos os das.

(= non teo tempo agora e a posibilidade de telo bastante remota.)

E a que lugar do mundo che gustara viaxar?

Pois, se puidese escoller, ira a Australia.

Moitas veces, nas construcins condicionais posible omitir algunha das partes. Pero non as mercar outro coche? Si, (mercara outro coche) se tivese cartos. Cres que todos aceptaran traballar as fins de semana? Home, se lles pagasen ben... (todos o aceptaran)

Falar dunha calidade


ORACINS DE RELATIVO que me comprenda/que saiba escoitar/que pense Gustarame coma min/a quen lle guste viaxar. coecer unha ADXECTIVOS persoa... sincera/extravertida/intelixente... COMPLEMENTOS PREPOSICIONAIS con encanto/sen medo aos retos/de bos principios.

Conectores

MATIZAR UNHA INFORMACIN


 Nestes tempos, vivir s diferente; de feito, ser solteiro est de moda.  Non me molestara traballar de noite; en realidade, gstame.

ORGANIZAR A INFORMACIN E ENGADIR NOVOS ELEMENTOS


 Por unha banda, apetceme estar con algun; pero, por outra (banda), dme un pouco de medo. Penso, ademais, que a convivencia afecta a calquera relacin por moi ben que se leven das persoas.

Verbos e expresins con preposicin


 Teo dificultade/facilidade para encontrar parella.  Non renuncio mia independencia.  Estoulle dando voltas idea de formar unha familia.  Se ests en parella, non podes pensar s en ti.  Perdn a cabeza por Martio, pero a relacin non funcionou.

OPOER INFORMACIN
 Estar s non ningunha traxedia; ao contrario, unha oportunidade que tes para coecerte e aceptarte como es.  Eu, se puidese escoller, en lugar de/en vez de/no canto de estar s, preferira estar ben con algun.

Expresar condicins e consecuencias hipotticas


En galego, para falar dunha condicin cuxo cumprimento imposible ou consideramos pouco probable, emprgase o pretrito imperfecto de subxuntivo. Para falar das supostas consecuencias desa condicin, sase o pospretrito.

DESMENTIR UNHA INFORMACIN DANDO UNHA EXPLICACIN


 Non que non me guste vivir s; o que pasa que estou mellor en parella.  Que raro que non pidas peixe! Psache algo?  Non, home non. O que pasa que hoxe me apetece variar.

sesenta e un

61

Maneiras de vivir

unidade 8

Nesta unidade imos desear un paraso onde vivir. Para iso, imos aprender: a correlacin temporal nas frases de relativo o emprego dalgns conectores a expresar desexos a expresar a causa e a finalidade: por e para os usos especiais dos posesivos

unidade 8
Correlacin temporal nas construcins relativas
Cando o verbo da frase principal est en presente de indicativo, o tempo do verbo da oracin relativa pode variar en funcin do que queremos dicir.
PRESENTE DE INDICATIVO VERBO EN INDICATIVO (presente, pretrito...)  Busco unha persoa que vive/viviu neste barrio. (= sei quen , dixronme que vive aqu.) PRESENTE DE INDICATIVO VERBO EN SUBXUNTIVO (= presente)  Quero coecer algun que estea na mia situacin. (= non sei se existe algun que cumpra esa condicin ou, se existe, non o coezo.)

Expresin da causa e da finalidade: por e para


Por + substantivo Fxose sacerdote por vocacin. A organizacin suspendeu o evento por causas alleas sa vontade. Deixou de saltar en paracadas pola sa familia. Por + infinitivo A Xan admitrono por ser o fillo do director. Para + infinitivo Marchou capital para conseguir un traballo mellor. Volveu ao campo para estar mis tranquila.

Usos especiais dos posesivos

Necesitaba algun que coidase do meu fillo para poder aceptar este traballo.

E ao final encontrchelo, non?

As expresins de meu, de teu, de seu, de noso, de voso e de seu emprganse para expresar pertenza exclusiva:
 Tantos anos de traballo e non tendes nada de voso.

Asemade, as devanditas formas poden indicar que unha caracterstica propia da natureza dunha persoa.
 Seguro que non espera nada a cambio. que boo de seu.

Coas formas cadanseu/s e cadansa/s distribeselle un obxecto a cada persoa dentro dun grupo.
 Utilizade cadansas follas de exercicios.

Se o verbo da oracin principal aparece en pasado, o da relativa vai, normalmente, en imperfecto de subxuntivo.
VERBO EN PASADO IMPERFECTO DE SUBXUNTIVO  Buscaba unha persoa que colaborase coas tarefas.  Intentei atopar algun que me substituse, pero foi imposible.

As formas da primeira persoa cun nome propio emprganse para expresar familiaridade ou afectividade.
 Marchou o noso Xoel a Estados Unidos.

Cando na frase principal o verbo est en pospretrito, o verbo da relativa pode ir en presente ou en imperfecto de subxuntivo.
POSPRETRITO PRESENTE DE SUBXUNTIVO  Gustarame atopar algun que me coide moito.  (= non coezo a sa identidade, pero vexo posible que a situacin chegue a cumprirse.) POSPRETRITO IMPERFECTO DE SUBXUNTIVO  Gustarame atopar algun que me coidase moito. (= vexo pouco probable ou imposible que suceda.)

Os meus, os teus, os seus, os nosos, os vosos poden empregarse para substitur a mia, a ta, a sa... familia.
 Pasa aqu todo o curso, pero no vern volve sa terra porque quere estar cos seus.

As mias, as tas, as sas, as nosas, as vosas poden significar as cousas, feitos ou trasnadas que fixo unha persoa.
 Creo que, se volvo facer unha das mias, me despiden.

O meu, o teu, o seu, o noso, o voso, o seu poden significar o que me/che... gusta.
 Non me gustou moito a obra, pero se che digo a verdade, o teatro non o meu.

En todos os casos anteriores, o verbo da oracin relativa pode ir en infinitivo se o seu suxeito coincide co da oracin principal ou o incle.
 Necesito  Necesitaba atopar algun con quen sar.  Gustarame

O posesivo meu pode aparecer como vocativo para chamar a atencin dun compaeiro.
 Meu, que che pasa? Vxote un pouco decado.

sesenta e nove

69

viaxar
7. OPININS DUN ARQUITECTO
A. Csar Portela un coecido arquitecto e urbanista galego. Le esta entrevista que lle fixeron nun peridico. Que che parecen as sas opinins?

Csar Portela Fernndez-Jardn

POR LUIS POUSA

(Pontevedra,1937; casado; tres fillos) un dos grandes da arquitectura espaola contempornea. Doutor en Arquitectura e ex-catedrtico de Proxectos Arquitectnicos na Escola Tcnica Superior de Arquitectura da Corua, Portela foi galardoado en 1999 co Premio Nacional de Arquitectura de Espaa polo edificio da estacin de autobuses de Crdoba. Entre os seus proxectos mis destacados estn tamn a Domus-Casa do Home (A Corua, 1995, en colaboracin con Arata Isozaki), o faro de Punta Nariga (Malpica, 1995), o cemiterio de Fisterra (2002) ou o Museo do Mar de Vigo (2002, con Aldo Rossi). Na actualidade, Csar Portela est en plena tarefa coa Estacin Central de Valencia, a torre do aeroporto de Granada e o Palacio de Congresos de Beiramar (Vigo). Que lle achegaron Aldo Rossi e Arata Isozaki? Son dous grandes arquitectos, das grandes persoas e dous grandes personaxes. Aprendn moito de Isozaki, un gran profesional dunha cultura moi distinta mia. Pero Aldo foi decisivo: era un gran terico. (...) E que dica Rossi? Que a arquitectura realmente importante a da cidade. Que os arquitectos estaban aceptando encargos moi hermticos, e se desentendan un pouco dos problemas da cidade. Iso dxoo nos anos 70, e logo comprobouse que era certo. Hai grandes estrelas que fan grandes edificios, pero nas cidades, os espazos pblicos van a menos. En calquera cidade grande ou media, os mellores espazos pblicos son de hai 50 ou 100 anos. Con ser moi espectacular a arquitectura dos edificios en Santiago, o mis a das sas prazas. Percbese que eses edificios estn pensando nunha praza, configurndoa. O encanto de Pontevedra son as sas pracias. A prazas son o espazo social onde fas amigos, onde te atopas con eles; onde hai nenos, maiores... Son a esencia da cidade. Con que obras sas se sente vostede mis realizado? Co cemiterio de Fisterra, o faro de Punta Nariga, o Museo do Mar de Vigo ou co arranxo que fixen nas illas de San Simn e Sancto Antonio. Tamn me sinto moi

identificado coa estacin de autobuses de Crdoba, o parque dos Toruos de Cdiz, a ponte de Shinminatto en Xapn ou a Escola de Belas Artes de Cidade Bolvar, en Venezuela. Son como os fillos, cada un ten o seu xeito de ser, pero qurelos a todos. (...) Entra nos seus plans facer algunha estacin do AVE nalgunha cidade galega? De momento estou facendo a de Valencia e a intermodal de El Prat de Llobregat, que a anterior de Barcelona e onde se bifurca para o aeroporto. Gustarame facer unha actuacin en Galicia, pero bo non encadrarse. Adoito alternar unha casia pequena cun gran proxecto. En vivenda, a actual crise de oferta ou de algo mis? unha crise de modelo de crecemento. Hai anos, un grupo de profesionais, reunidos na plataforma Ces, fixemos un proxecto, por encargo de Consello Superior de Colexios de Arquitectos, que se chamaba Crecemento versus desenvolvemento. Diciamos que a sociedade deba ter un desenvolvemento equilibrado, harmnico e autosustentado e, con todo, estabamos propiciando un mero crecemento. Se exps que nesta sociedade debe haber un mnimo de igualdade e todo o mundo debe ter os mesmos dereitos, non pode ser que un tea tres casas e dez coches, e moitos non tean nin unha casa nin un coche. Isto debe reformularse. Realmente es mis feliz cando non levas cartos enriba, ds unha volta cos amigos, sentas na praia e ves unha posta de sol. (...) Imponse a sustentabilidade? fundamental. Na mia casa non se tiraba nada, e as sobras da comida gardbanse e pola tarde via unha persoa recollelas; levbaas para os porcos. Logo, cando mataba o porco, traanos uns chourizos. Ese intercambio era sustentabilidade. A metade da froita que se consome en Galicia e ata o peixe, fxate ti!, veen de fra. Vas ao campo e nas rbores hai mazs, peras, laranxas etc., que ningun as colle. Non sabemos valorar o que temos. A deterioracin da costa galega irreversible? irreversible. A metade da costa galega est degradada.

Esa degradacin relativamente recente? Das tres ltimas dcadas. A Lei de proteccin do litoral era necesaria? Anda que s fose como un sinal de alarma, eu daraa por ben empregada. Combarro unha marabilla; os faros que balizan a costa, o mesmo. Cando a arquitectura boa, sublima a natureza, non a esnaquiza, pero o que se fixo na costa galega de tan mala calidade, de tan mal gusto e de tan mala construcin que horrible. Hai lugares aos que non vou porque me poo malo ao velo, caso do tramo de Pontevedra Toxa. Necestanse unhas directrices de ordenacin do territorio? bsico. As leis axudan, pero o importante a cultura; que a xente faga ben as cousas porque lle sae de dentro. Hai que ir a un gran pacto poltico polo territorio? Rotundamente, si. Porque se destrumos a costa, os vales, os ros, as montaas..., que nos queda? Se fsemos conscientes de todo iso, non repoboariamos Galicia de eucaliptos, non cargariamos a costa de apartamentos estpidos, non acabariamos coa pesca nas ras nin acabariamos cos ros. Non temos perdn de Deus. unha traxedia. Vaia herdanza lles estamos deixando aos nosos fillos! (...) Que importancia lles concede vostede aos materiais? Os materiais son arquitectura o que as palabras literatura. Camilo Jos Cela era amigo do meu pai. Unha vez veu a Pontevedra, enfermou de gripe, e acompaei o meu pai visitalo ao hotel. Estaba na cama, cunha bolsa de auga na cabeza e un dicionario entre as mans. Contounos que, como non poda escribir, lle estaba dando un repaso ao dicionario para aprender mis palabras. E Cela xa era un escritor famoso. Iso mesmo pasa na arquitectura, non hai materiais bos ou malos; son bos ou malos se sabes ou non empregalos en cada caso. Hai que gastar os cartos que require cada cousa, porque, ao final, o barato adoita sar moito mis caro.
POUSA, Luis: Csar Portela: " irreversible: a metade da costa est degradada". En Galicia Hoxe, 10.05.2009.

B. Se non es galego, os fenmenos dos que fala Portela danse tamn no teu lugar de orixe?

72

setenta e dous

Como non o saba...

unidade 9

Nesta unidade imos xulgar algunhas decisins e as sas consecuencias. Para iso, imos aprender: o infinitivo conxugado a falar de feitos pasados e das sas consecuencias no presente outros empregos do pospretrito e do imperfecto de subxuntivo a colocacin e as combinacins dos pronomes de obxecto directo e de obxecto indirecto a facer reproches

explorar e reflectir
4. ARREPNTENSE?
A. Fxate nas seguintes frases. Algunhas persoas comentan decisins que tomaron nalgn momento das sas vidas. Cres que agora se alegran ou se arrepinten? Comntao cos teus compaeiros. D. Completa agora estas frases e logo comproba cun compaeiro se chegastes a resultados semellantes.
1. De ......................................................., non coeceriamos tantos avances tecnolxicos hoxe en da. 2. Se ....................................................................., preferira vivir no campo actualmente. 3. De non matricularme neste curso de galego, ........................... ...................................... 4. Se non collese aquel autobs, ................................................... ..................................... 5. De .................................................................... no pasado, agora tera mellor calidade de vida.

Serxio: Sofa: Maria: Eloi: Camilo: Diana: Patricia:

De non marchar ao rematar o instituto, agora conservara algunhas amizades aqu na vila e non me sentira tan s. De adquirirmos a casa que eu quera daquela, agora os nenos poderan ter cadanseu cuarto e non teriamos tantos problemas de espazo. Menos mal que decidn vir en avin! Se viese en tren, non chegara a tempo inauguracin do congreso. De escoitar a Sabela cando veu desculparse, agora poderiamos estar xuntos outra vez. Se non pagase esa hipoteca, podera ir mis de vacacins, pero anda hoxe seguira vivindo na casa dos meus pais. De aceptarmos a proposta de Xulio hai dez anos, agora teriamos un negocio de noso e estariamos mis tranquilos. De facermos as horas extras que nos pediron o mes pasado, non necesitariamos o prstamo agora.

5. REPROCHES
A. Le o que contan algunhas persoas sobre algunhas decisins propias ou doutros. Logo, relaciona cada intervencin coa reaccin da dereita que consideres mis axeitada.

1.

Pois ao final non lles dixen aos meus pais que pensaba divorciarme, pero soubrono por outra persoa e tomrono moi mal. Teo quera facer o cruceiro cos seus amigos, pero logo non foi porque non lle chegaban os cartos.

Que raro, non? Puido dicircho, se non lle custaba nada... E non mo puideches dicir antes? Co difcil que atopar unha substituta... Claro, e con razn. Sinceramente, creo que llelo debiches contar ti mesma. Muller, a min non! Pidochas deixar, por suposto. Se ao final son de todos... E como non llos deixaches? Co boo que , merecao, non?

Eu creo que Serxio se arrepinte un pouco porque...


B. As formas verbais en vermello estn en infinitivo conxugado. Obsrvaas e completa o cadro.
marchar
(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes)

facer

adquirir

2. 3. 4. 5.

.................. .................. adquirir marchares .................. .................. .................. .................. facer marchardes

Pedinlle ao meu irmn unhas fotos de cando era pequena, porque el quen garda as fotos da familia, e resulta que non mas quixo dar. A ti parceche normal? Sntoo, pero ma non poderei vir traballar porque teo un exame na universidade. Bego quedara de chamarme antes de ir a Arxentina, porque quera facerlle un encargo, pero acaban de dicirme que xa est de volta.
CD 64-68

.................. .................. .................. .................. .................. .................. .................. faceren

C. Volve observar os dilogos da epgrafe A e completa o seguinte esquema.


Para falar de accins que foron ou non realizadas nun momento do pasado, empregamos a estrutura ........... + ....................................... ou o imperfecto de subxuntivo. Para falar dos resultados ou das consecuencias desas accins no presente, empregamos o .............................. ..............................

B. Agora escoita e comproba se acertaches.

C. Que recursos se empregan nestes dilogos para reprochar? Coeces algn mis? Comprteo cos teus compaeiros. D. Observa as palabras marcadas en grosa. Sabes a que ou a quen se refiren en cada caso? Que diferentes posicins poden ocupar na frase? Comntao cun compaeiro e logo aclardeo co voso profesor.

76

setenta e seis

unidade 9
Infinitivo conxugado
escoitar escoitar escoitares escoitar escoitarmos escoitardes escoitaren

Frmase engadndolle ao infinitivo impersoal as seguintes desinencias:


(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes) ver ver veres ver vermos verdes veren partir partir partires partir partirmos partirdes partiren

Reprochar

Para facer reproches sobre algo que sucedeu, dispomos de diferentes recursos.
Pretrito de poder/deber + infinitivo  Creo que debestes axudar a Manolo coa mudanza. Est o pobre mis canso!  Xa van chegar os convidados e anda non est a comida. Puideches botarme unha man antes, non? (E)/Como (non) + pretrito  Como non fuches onte casa de Mara? Dixchesme que estaras al.  E como lle dixeches esas cousas nena? Iso non se fai.

O infinitivo conxugado unha das peculiaridades da lingua galega, anda que non ten emprego obrigatorio. A maiora das veces, vn precedido dunha preposicin.
 Necesitan mis faria para faceren este prato.  Xa fas bastante con rematares o informe para ma.

Contraccins dos pronomes obxecto indirecto e obxecto directo


OI me che lle nos vos lles OD CONTRACCINS mo, ma, mos, mas o a os as cho, cha, chos, chas llo, lla, llos, llas nolo, nola, nolos, nolas volo, vola, volos, volas llelo, llela, llelos, llelas

Falar de feitos realizados ou non no pasado e das sas consecuencias


DE (+ NON) + INFINITIVO CONXUGADO + POSPRETRITO Empregamos de (+ non) + infinitivo conxugado, para falar dunha accin pasada que condicionou un determinado resultado ou consecuencia no presente. Esta consecuencia exprsase co pospretrito.
 De teres mis paciencia con el, agora seguira contigo. (= como non tiveches paciencia con el, agora el non est contigo.)  Poderan estar moito mellor, de non ignoraren os nosos consellos. (= como ignoraron os nosos consellos, agora non estn moi ben.)

A colocacin do pronome
Por regra xeral, os pronomes colcanse despois do verbo e unidos a el, na seguinte orde: verbo + OI + OD. Estes libros, trouxronmos os rapaces da vecia. Este vestido moi bonito, gustarame probalo. Non quero estas botellas aqu. Lvallas a Xenaro. Non obstante, o pronome pdese colocar antes do verbo e separado del nos seguintes contextos: con palabras que marcan subordinacin (que, se...). Quero que lles contes aos teus pais o que pasou. Se llelo conto, vanse enfadar.  con algns adverbios (non, nunca, xamais, talvez, seica, sempre, tamn, xa, s, aqu...). Xa me deixars as chaves do piso da praia, non? Non chas deixo porque este ano tmolo alugado.  con indefinidos como algo, algun, ningun, nada, calquera... e con interrogativos e exclamativos (que, canto, cando, como, por que...). Como me dis agora que deixas a empresa? Ningun me contou o que pasara na reunin. Cando vos vexo outra vez? Nas construcins con preposicins e nalgunhas perfrases verbais a posicin do pronome variable. Isto para lle regalar a Luca. Isto para regalarlle a Luca. Estbase duchando./Estaba duchndose. Tesme que axudar./Tes que me axudar./Tes que axudarme.

SE + IMPERFECTO DE SUBXUNTIVO + POSPRETRITO Para falar do resultado de accins levadas a cabo no pasado, tamn podemos empregar se + imperfecto de subxuntivo. Neste caso, a consecuencia tamn se expresa co pospretrito.
 Se non me erguese tan tarde, chegara mis cedo reunin desta ma. (= Consecuencia de erguerse tarde: chegou tarde reunin.)  Se vieses comigo ao supermercado, agora non me doeran as costas por cargar tanto peso.  (= Consecuencia de non vires comigo: denme as costas por cargar o peso.)

A  maiora das veces necesario o emprego de adverbios ou indicadores temporais para deixar claro que a accin xa se cumpriu e a consecuencia ou os resultados se refiren ao momento presente.
 De non abandonalo daquela, non te sentiras tan s hoxe en da.  Se asistises s clases durante o curso, agora non pasaras o vern estudando.

setenta e sete

77

Escollas

unidade 10

Nesta unidade imos falar das consecuencias das nosas escollas na vida. Para iso, imos aprender: a informar sobre causas e razns: porque/por/como/debido a/a causa de/ por mor de/por culpa de/grazas a a retomar causas coecidas: como/ao + infinitivo/xa que, posto que, dado que construcins enfticas con valor causal: tan... que/tanto que/con/de estruturas pasivas con se

unidade 10
Informar sobre causas e razns
Porque + oracin  Sempre traballei de camareiro porque non tiven outra alternativa. Por + substantivo/infinitivo  Dronlle o traballo pola sa experiencia neste sector.  O outro da multronme por estacionar en dobre fila. Debido a + substantivo / Debido a que + oracin  Debido s fortes chuvias, a organizacin suspendeu o partido.  Os vecios tiveron que abandonar o edificio debido a que a polica estaba procurando probas.

Nun rexistro mis coidado (prensa, informes etc.) frecuente o emprego de dado que e posto que. Dado que a obra tivo tanto xito, van mantela en cartel un mes mis. Non un libro totalmente autobiogrfico, posto que dixo o autor que hai datos ficticios.

Vou pasear o can. Non tardo. Oches, xa que baixas, podes mercar o pan para a cea?

Se a causa se presenta como algo que ten efectos positivos:


Grazas a + substantivo/Grazas a que + oracin  Conseguimos superar a crise grazas ao esforzo de toda a empresa.  Hoxe en da, a comunicacin moito mis rpida que antes, grazas a que existe Internet.

Se a causa se presenta como algo que ten aspectos negativos:


Por mor de/ Por culpa de/A causa de + substantivo/oracin  David Faria, o mellor xogador do equipo xuvenil, non poder xogar hoxe por mor/a causa dunha lesin.  Chegamos tarde ao cine por culpa de que ti tardaches moito naquela tenda.

Construcins enfticas con valor causal


TAN + ADXECTIVO + QUE
 Era tan alto que non pasaba por esta porta sen dobrarse.

Retomar causas coecidas

Cando unha causa unha informacin coecida polos interlocutores, adoitamos expresala antes da consecuencia cos seguintes conectores: como, dado que, xa que, posto que.

Tanto/a/os/as + substantivo + que


 Tia tanto dieiro que decidiu doarlle unha parte a unha oenegu.  Comn tanta torta que agora non podo pensar en comida.  Tia tantos problemas no traballo que ao final o deixou.  Tomou tantas pastillas que se puxo fatal do estmago.

Como

Este conector emprgase sempre con oracin e normalmente obriga a colocar a causa antes da consecuencia.
 Onte, como non tia nada que facer, fun ao cine.  Como o neno est un pouco febril, mellor que quedemos na casa.

Verbo + tanto + que


 Gustronme tanto estas sandalias que as acabei mercando.

Cando como introduce unha oracin cun verbo en subxuntivo, esta ten un valor condicional (a mido cun matiz de ameaza).  Como non me expliques inmediatamente o que pasou, hoxe non vas xogar cos teus amigos.

Con/De
 Co intelixente que , non lle custar aprobar o curso.  Con todo o que aforras, dentro de pouco vas ser millonario.  Con tanta chuvia, non apetece sar da casa.  Da pena que tia, non paraba de chorar.  De tanto or esa cancin, acabeina odiando.  De tan bo que , todos se aproveitan del.

Ao + infintivo

Ten un valor similar ao das construcins con como.


 Non creo que me dean o traballo. Ao non falar ingls, too moi difcil. (= como non falo ingls...)

Na  lingua oral e coloquial frecuente o uso de que para introducir unha causa: Non vou con vs, que teo mis cousas que facer. Remato iso ma, que hoxe non me d tempo.

Voz pasiva con que

Xa que/Posto que/Dado que

Con frecuencia, cando non queremos mencionar o axente dunha accin, empregamos o pronome se cun verbo transitivo que pode ir en terceira persoa do plural ou do singular, combinando co suxeito.
 Algase esta casa por tempadas. (esta casa = suxeito)  Esta fin de semana celebrronse tres vodas neste restaurante. (tres vodas = suxeito)

Con estes conectores introducimos exclusivamente causas que se presupoen coecidas.


 Xa que esta tarde vas ver a Rosario, podes darlle este CD?

oitenta e cinco

85

practicar e comunicar
5. PORQUE SI
A. Une as diferentes informacins sobre cada situacin co conector que che pareza mis adecuado e, no teu caderno, forma frases como no exemplo. Nalgns casos podes facer pequenos cambios nas frases.

 Nun safari fotogrfico, Pedro quera facerlles fotos de cerca aos lens.  Sau do coche. O len atacouno.  Dende entn, tenlles pavor aos animais salvaxes.

 Carolina saa todas as noites ata que era da.  Chegaba tarde clase cada da e non participaba moito.  Suspendeu os exames e tivo que repetir curso. Enfadouse moitsimo.

 Na sa cidade non haba traballo. Henrique marchou vivir capital.  Todo era moi caro. Non atopou traballo.  Volveu casa.

 A Nacho derramuselle o ordenador.  Tentou arranxalo el mesmo.  Estragouno por completo e tivo que comprar un novo.

 Iago foi comprar un abrigo.  Tia moita prsa e non o mirou ben.  Probouno na casa e descubriu que a cremalleira estaba derramada.  Non lle quixeron devolver os cartos.

 Os pasaxeiros esperaron mis de nove horas no aeroporto e ningun os informou do porqu do atraso.  Queixronse e organizaron unha revolucin na terminal 4.  Dronlles algo de comer, pero non lles devolveron os cartos.

 Marcos sau de excursin a p polo deserto s 12 do medioda.  Non levaba cantimplora nin auga.  Deshidratouse completamente e levrono a urxencias.

 Puxronse de moda as casas de campo.  Sonia comprou unha bastante cara para vendela e gaar cartos.  O mercado inmobiliario perdeu valor. Tivo que vender a casa por menos dieiro do que lle custou. Arruinouse completamente.

Pedro foi a un safari, e como quera facer unhas fotos de cerca, sau do coche e o len atacouno. Por iso, dende entn, tenlles medo aos animais salvaxes.
B. Expresa o teu punto de vista sobre cada unha das situacins anteriores. Despois ponas en comn coas dos teus compaeiros.

6. TOMAR DECISINS
Imaxina que es o responsable do departamento econmico da ta empresa onde houbo un problema. A partir das declaracins que che deron os implicados, tes que redactar un informe para a direccin da empresa no que consten as causas que levaron actuacin irregular dos empregados, as consecuencias que tivo para a empresa a dita actuacin e unha proposta de cambios para evitar no futuro casos similares.
CD 72-73

Pois eu creo que teran que levalos a un hotel ou darlles comida e, por suposto, esa informacin puideron drllela antes da viaxe!
oitenta e seis

86

mis exercicios

Mis exercicios
89

mis exercicios
B. Agora, no teu caderno, escribe un texto similar sobre outro obxecto ou peza de roupa. 8. Escolle unha opcin e xustifica a ta preferencia Ducha ou baeira? .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. Bus ou tren? .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. Lentes de contacto ou lentes? .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. Para durmir coa ta parella, camas separadas ou cama de matrimonio? .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. 2. A. A que persoas gramaticais corresponden esta serie de verbos? Escrbeo. En cada serie hai unha forma que non pertence ao presente de subxuntivo. Mrcaa.
1. . vaiamos esteamos comamos temos 2. . tea 3. . levades compre vexades est esteades perdes volva volvades teas estean vea 1. horrorizar 2. fascinar 3. apaixonar 4. irritar 5. sentar mal 6. amolar 7. dar vergoa 8. poer nervioso 9. poer de mal humor 10. facer ilusin 11. dar rabia 12. dar medo

Unidade 2

Temos que falar


1. A. Marca en cada caso se os seguintes verbos expresan un sentimento positivo ou negativo.

B. Que sentimentos che provocan as seguintes cousas ou situacins? Escrbeo no teu caderno.

OS ATASCOS A XENTE MENTIREIRA TER DEMASIADO TRABALLO QUE CHE REGALEN ALGO QUE TE CHAMEN POLO TEU ANIVERSARIO FALAR EN PBLICO QUE TE ENGANEN QUE CRITIQUEN A UN AMIGO ENVELLECER

4. . escribas fagas 5. . vendan 6. . durma

compran sintan perda pecha

noventa e tres

93

mis exercicios
b. Cal destas formas verbais non da mesma persoa ca as demais? Mrcaa.
1. 2. 3. 1. s das nos fascinan 2. s das nos encanta 3. As das estamos fartas A. os mesmos grupos de msica. B. de ter que chegar casa s 10. C. comprar roupa. 1. A Pati dlle rabia que 2. A Pati gstanlle 3. Pati non aguanta A. os mozos altos e fortes. B. o seu mozo sexa amigo da sa ex-moza. C. a ex-moza do seu mozo.

esteades/pasedes/vaiades/ escribades/poades/leves/ usedes/durmades


3. Completa cos verbos adecuados este fragmento do diario dun mozo.
Os meus pais son uns pesados. Estou farto de que sempre (eles) ......................... todo o que teo que facer. Nada do que fago lles parece ben! Por exemplo, ao meu pai non lle gusta que (eu ) ......................... o pelo longo, nin que (eu) ......................... gorra dentro da casa. E a mia nai dlle medo que (eu) ......................... no skate. Esta tarde estiven na casa de Vanesa. Vanesa mola porque na sa casa podemos pasar a tarde escoitando msica tranquilamente, estudando un pouco ou charlando. Aos seus pais non lles molesta que (eu) ......................... a tarde na sa casa, e creo que lles gusta que Vane e eu ......................... amigos. Son moito mis modernos ca os meus pais! Ademais son moi interesantes. O pai de Vanesa traballa na tele, encntame falar con el, porque sempre me conta contos de persoas famosas que coece. A sa nai fotgrafa e, de cando en vez, fainos fotos a Vanesa e a min. A min dme un pouco de vergoa que nos ......................... fotos, pero por outro lado, est moi ben, porque as fotos son superchulas.

1. 2. 3.

5. a. Moncho e Loli estn casados. Estes son algns dos problemas que teen. Completa as frases de xeito lxico.
1. Loli traballa mis de dez horas ao da e chega casa moi cansa; por iso...................................................................... 2. A nai de Moncho aparece na sa casa moitas veces sen avisar, anda que ..................................................................... 3. Loli odia facer a cama, pero . ............................................... ........................................................................................... 4. Como a Moncho lle d medo viaxar en avin, nunca fan grandes viaxes; por iso ........................................................ ...........................................................................................

5. Os pais de Loli queren comer con eles todos os domingos, anda que ........................................................................... 6. Moncho est no paro dende hai oito meses; por iso.............. ........................................................................................... 7. Moncho non sabe cociar e nunca lle fai a cea a Loli, pero... ........................................................................................... 8. Loli s ten das semanas de vacacins ao ano, as que. ....... ...........................................................................................

4. Relaciona cada comezo da frase co seu correspondente final.


1. 2. 3. 1. A mia prima Marta 2. A xente hipcrita 3. Aos pais do meu mozo A. non os soporto. B. non me gusta. C. non a aturo.

b. Pensa noutros problemas que poidan xurdir nunha parella nos seguintes mbitos.
a. o traballo b. as tarefas domsticas c. a familia d. o tempo libre

94

noventa e catro

mis exercicios
6. Ana, Xoana e Xiana son trixemelgas, pero, no que se refire s relacins cos mozos, son moi diferentes. Completa as frases e tenta formular das mis para cada unha. 7. Completa estas frases dende o teu punto de vista.

1 2 3 4 5 6

No traballo ou na clase, ponme nervioso que . ..............

. . .................................................................................

Ana moi tradicional e romntica.

No cine, non soporto que ...........................................

. . ................................................................................. Cando estou durmindo, amlame que .........................

 Gstalle que o seu mozo . ....................................................... . .............................................................................................  Encntanlle ............................................................................ . .............................................................................................  Faille ilusin . .......................................................................... . .............................................................................................

. . ................................................................................. Cando estou vendo a tele, non me gusta nada que . .......

. . ................................................................................. No metro ou no bus, dme rabia que . .........................

. . ................................................................................. Diante de descoecidos, dme vergonza que ................

. . .................................................................................

Xoana moi aberta e moderna.

8. a. As relacins de parella cambiaron moito dende o tempo dos nosos avs. Das cousas desta listaxe, marca as que cres que se facan nesta poca. Despois pensa en que orde cres que se facan.
Namorarse Mocear Vivir xuntos Ter fillos Empezar a sar Separarse Coecerse Casar Divorciarse Ser infiel

 Non lle importa que o seu mozo ............................................. . ............................................................................................. Non lle gusta demasiado . ....................................................... . ............................................................................................. Faille chiste . ........................................................................... . .............................................................................................

b. Agora escribe un pequeno texto que fale das diferenzas que cres que hai entre esta poca e a actualidade en relacin con este tema.

Xiana intolerante e egosta.

 Non soporta que o seu mozo .................................................. . .............................................................................................  Horrorzalle ........................................................................... . .............................................................................................  Non lle fai ningunha graza ...................................................... . .............................................................................................

noventa e cinco

95

mis exercicios
5. Nesta casa estn pasando cousas raras. Tenta responder a estas preguntas formulando hipteses. Que est pasando?

No piso de arriba hai un home facendo a maleta, ao mellor...

Que pasou?

Que cres que vai pasar?

6. Completa estes dilogos conxugando o tempo verbal adecuado dos verbos que estn entre parnteses.
1. Onde est Pedro?  Non sei, ............................. (estar) estudando na biblioteca... que ten os exames finais de aqu a unha semana. 2. Oches iso? Non ser unha explosin?  Non muller, ............................. (chocar) dous coches. Ese cruzamento moi perigoso. Imos ver que pasou? 3.  E o teu irmn? Hai tempo que sau da casa e anda non volveu.  Non sei, ............................. (ir) dar unha volta. 4.  Malena leva todo o mes insistindo para convidarme a cear. Non sei que quere. Estou un pouco preocupada.  Non ............................. (ser) nada, muller, ............................. (querer) falar contigo e xa est. 5. Viches as mias chaves? Levo media hora buscndoas.  (estar) ............................. nalgn caixn da cmoda, coma sempre. 98
noventa e oito

7. Es unha persoa desconfiada? Responde a este test e le os resultados. Snteste identificado? Escribe a ta reaccin.

1. Un compaeiro de traballo faiche un regalo cando non o teu aniversario.


A. Q  ue raro! Que querer? Seguro que quere algo a cambio. B. R  egalaranllo e non lle gusta. C. Q  ue riquio! Claro, como son tan simptico/a...

2. A persoa que vive contigo non chega casa A. T  era un accidente.

B. S  eguro que foi tomar algo despois do traballo. C. E  star traballando. Xa chegar.

3. Recibes unha chamada da ta xefa para que te presentes inmediatamente no seu despacho.
A. S  eguro que me van despedir. B. F  ara algo mal? C. P  ois xa que vou falar con ela, voulle pedir un aumento de soldo.

4. O profesor entra na clase cun ollo morado. A. P  egaralle un alumno


B. C  aera polas escaleiras. C. O  llo morado? Non sei, parece canso.

mis exercicios
5. Ves a un compaeiro de traballo comendo coa xefa.
A. S  eguro que estn sando xuntos. B.  Estar facndolle a pelota para que lle suba o salario. C. E  starn falando de traballo. 2. Completa cada titular co verbo correpondente. acusa gaa manifstanse falece consegue dimite xorde

6. Un home ou unha muller dirxese a ti cando vas pola ra.


A.  Querer atracarme. B.  O mis probable que queira venderme algo. C.  Estar perdido/a e quere preguntarme un enderezo.

1. ..................... por presins polticas o presidente da Confederacin de Empresas. 2. Os bispos ..................... contra a clonacin e os matrimonios entre persoas do mesmo sexo. 3. Centenares de persoas ..................... en Lugo para pedir unha sanidade mellor. 4. ..................... un conflito pblico polo control do dieiro pblico. 5. ..................... aos 91 anos o escritor lvaro Roma. 6. O goberno ..................... os sindicatos de facer o traballo sucio da oposicin. 7. O candidato demcrata ..................... as eleccins por maiora absoluta. 8. O equipo da Universidade de Ourense ..................... illar o virus que afecta os cultivos de pementos de Padrn.

Resultados:

Maiora de A: es moi desconfiado/a e un pouco mal pensado/a. Ante o abano de posibilidades que se che ofrecen, sempre escolles a mis negativa. Se segues as, podes acabar sen amigos. Maiora de B: tentas ser sociable, pero non te fas de todo da xente. Non ves o lado perverso das cousas, pero tampouco te deixas levar polo optimismo e a boa fe. Maiora de C: ests tan seguro/a de ti mesmo/a que nada do que ves che parece sospeitoso. Es unha persoa excesivamente confiada.

Unidade 4

Boas novas
1. Aqu tes unha serie de verbos. Escribe o substantivo correspondente, coma no exemplo. Ollo! Algns son masculinos e outros femininos. Se non sabedes algns dos substantivos, tentade facer hipteses, despois, comprobdeo coa axuda do dicionario.
Aprobar Invadir Destrur

3. a. Decide se estas frases son verdadeiras ou falsas.


V F 1. Amrica foi descuberta por un galego. 2.  A penicilina comezou a usarse despois da II Guerra Mundial. 3. O Quixote nunca foi adaptado ao cine. 4. Yesterday foi composta por John Lennon. 5. Mar adentro foi dirixida por Almodvar. 6.  A Torre de Hrcules foi construda polos romanos. 7. Laxeiro foi un grande escultor.

aprobacin
......................... .........................

Unificar Declarar Pechar Abrir

......................... ......................... ......................... .........................

Aumentar ......................... Diminur .........................

b. Transforma agora as frases falsas en verdadeiras. 4. Aqu tes unha serie de titulares. Fxate que todos estn en presente ou non teen verbo. No teu caderno, transfrmaos coma no exemplo.

Inaugurar ......................... Rexeitar .........................

Descubrir ......................... Propor Reprimir Morrer Asasinar Retirar Triunfar ......................... ......................... ......................... ......................... ......................... .........................

Participar ......................... Estoupar Nacer Atentar Caer Derrotar ......................... ......................... ......................... ......................... .........................

1977 Primeiras eleccins democrticas en Espaa en 41 anos.

En 1977 celebrronse as primeiras eleccins democrticas en Espaa despois de 41 anos anos.


1981 Aprbase o Estatuto de autonoma de Galicia. 1982 IBM crea o primeiro ordenador persoal (PC).

noventa e nove

99

mis exercicios
1983 Un grupo de cientficos logra identificar o VIH, o virus da sida. 1989 Cae o muro de Berln. 1991 Declrase a Guerra do Golfo. 1996 Grave crise no sector alimenticio pola sndrome das vacas tolas. 1997 Cientficos do Instituto Roslin de Escocia anuncian que lograron a clonacin dunha ovella. 1998 Francia proclmase campioa do mundo de ftbol. 1999 Nace o euro, a moeda nica europea. 2002 O petroleiro Prestige afunde fronte s costas galegas causando unha catstrofe ecolxica. 2004 Atentados terroristas en varias estacins de tren madrileas. 2006 Bolivia nacionaliza os seus recursos naturais. 2008 David Cal consegue unha medalla na Olimpada de Pequn.
5. Aqu tes unha noticia desordenada. Podes reconstrula? 6. Aqu tes un resumo da historia do buscador Vieiros. No teu caderno, reescribe as informacins comezando os pargrafos polas palabras en grosa.

Vieiros, pioneiro da internet galega


Vieiros viu a luz un 24 de febreiro de 1996, data que coincida co aniversario do nacemento de Rosala de Castro e da primeira emisin da Radio Galega. O novo espazo, que tomou o nome da desaparecida revista do Padroado da Cultura Galega en Mxico, concibiuse nun primeiro momento coma un ndice de recursos de interese para Galicia, inspirndose nos proxectos que se estaban a desenvolver nos Estados Unidos (s uns meses antes nacera o Yahoo!). Naca as o primeiro directorio da rede galega, que axia ampliara os seus horizontes coa elaboracin de contidos propios. En 1997, Vieiros estrea novo deseo e comeza a actualizar os seus contidos a diario. O directorio de rexistros deu o salto a buscador (o primeiro buscador galego) e publcanse dous novos especiais: o das Letras, e o das eleccins autonmicas. O labor desenvolvido neses dous anos foi galardoado co Premio da Crtica de Galicia a Iniciativas Culturais de 1997. Tres anos despois, Vieiros contaba con mis de trinta correspondentes en diferentes vilas galegas e no exterior: Ferrol, Santiago, Vigo, A Corua, Ourense, Pontevedra, O Salns, O Bierzo, Barcelona, Madrid, Bos Aires, Bruxelas, Venezuela, Nova York, Gotemburgo, A Habana, O Porto... nun proceso que non deixou de medrar. Animado pola experiencia, Vieiros tamn quixo darlles espazo a colectivos e publicacins temticas que tian difcil o seu acceso rede. Xurdan as as canles, como Canal Mundo, xestionado polo Instituto Galego de Documentacin Internacional, Canal Lusofona, en colaboracin coa axencia portuguesa PNN, Canal Tempos Novos, Canal Irimia, Canal Ciencia, Canal Verde, Canal Universitaria, Canal Galego.org, ou, mis recentemente, Fwwwrando, un espazo para a reflexin sobre a sociedade da informacin. E a finais de 2002, o tratamento do desastre do Prestige supuxo un desenvolvemento espectacular de Vieiros, que triplicou o seu nmero de lectores diarios, e que se consolidou como referencia informativa na internet galega. Os seus responsables tian unha forma de entender Galicia dende a radio, o cinema, a arte... Unha Galicia moderna, aberta a Portugal, feita dende o exilio e a emigracin para unha comunidade nica de galegos no mundo. (adaptado de www.vieiros.com)

BARZOA SOFRE FERIDAS LEVES AO CAER DUNHA BICICLETA


Estivo chovendo moito e os camios do terreo estaban moi esvarados", explicou Lois W. O novo presidente da Repblica dos Aberoh, Moncho Barzoa, resultou ferido leve ao caer da sa bicicleta de montaa. A proposta dos seus gardacostas de continuar os dous quilmetros que quedaban ata a sa casa en coche e seguiu pedaleando. Barzoa aproveitou a comparecencia para anunciar que aumentar o nmero de efectivos do seu corpo de seguridade persoal. Cando paseaba polas inmediacins da sa propiedade, segundo informou o voceiro do seu goberno, Lois W. O presidente sufriu mazaduras e feridas no queixo, no nariz, na man dereita e en ambos os xeonllos, as como unha escordadura de nocello, segundo comentou Lois W., quen A ltima hora da tarde, o presidente agradeceu en rolda de prensa as innumerables mostras de interese que a cidadana mostrou polo seu estado de sade tras coecerse a nova. O presidente, que levaba casco e un protector para a boca no momento do accidente, rexeitou Engadiu que o presidente foi atendido inmediatamente polo seu mdico persoal. O voceiro asegurou que a causa da cada foi a forte humidade do terreo debido s recentes choivas.

100

cen

mis exercicios
Olalla: Os meus pais convidronme a ir de vacacins con eles, pero eu prefiro ir esquiar cos meus amigos.

7. Es unha persoa tmida? Completa o test para averigualo.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Imaxina que tes que dar un discurso diante de 200 persoas. Poraste nervioso? a) Si, moito b) Non, nada Acabas de chegar a unha cidade onde non coeces a ningun. Custarache facer amigos? a) Si, cstame moito facer novas amizades. b) N  on, teo moita facilidade para coecer xente. Convdante a unha cea con antigos compaeiros da escola, iras? a) Non, non me gustan ese tipo de celebracins. b) Claro que si. Se estiveses ao lado dunha persoa moi famosa que admirases, falaraslle? a) Non, creo que non me atrevera. b) Si, claro. Nunha cea na casa duns amigos pdenche que cantes unha cancin. a) Dira que non, que vergoa! b) Cantara mis dunha, non me importara. Nun novo traballo ofrcenche a posibilidade de traballar s ou en equipo, que escolleras? a) Preferira traballar s. b) T  raballar en equipo, non me gusta traballar s.

Luca: Hoxe o aniversario do meu mozo e anda non lle comprei nada. Non sei que regalarlle.

Martina: O meu xefe convidoume a unha churrascada, pero eu non como carne. Ademais non quero dicirlle que son vexetariana.

5. Escribe frases sobre estas cuestins.


1. Unha cousa que non faras nunca. ........................................................................................... 2. Algn aspecto gramatical que descoecas antes de facer esta unidade. ........................................................................................... 3. Algo que faras se foses moi moi rico/a. ........................................................................................... 4. Unha cousa que faras se estiveses de vacacins. ........................................................................................... 5. Algo que che gustara facer agora mesmo. ...........................................................................................

Imaxina que te chaman para facer unha entrevista nun programa de televisin. a) Non ira. b) Encantarame sar por televisin. Ti e os teus compaeiros de clase decidides ir praia e non levades baadores. Quedaras en roupa interior? a) Non, darame vergoa. b) S  i, non tera ningn problema. Non hai moita diferenza entre a roupa interior e un baador.

8.

Puntuacin

6. Relaciona os elementos destas das columnas.

As respostas A valen 2 puntos As respostas B valen 1 punto 10 ou menos de 10 Timidez?, ti non sabes o que ! Non cambies. Entre 11 e 15 Es un pouco tmido, pero tentas non deixarte dominar polos teus medos. Mis de 15 Es unha persoa tmida. Deberas abrirte un pouco mis ao mundo e superar os teus complexos. Seguro que vales mis do que ti cres.


102

Facer Dar Opinar Perforar Seguir Contraer Casar Suspender


cento dous / cento das

o nariz sobre un tema unha moda unha enfermidade unha tatuaxe un examen un consello pola igrexa

mis exercicios
Unidade 6

E que che dixo?


1. A. Anxo un rapaz moi simptico, pero un pouco cara lavada. Sempre lles pide favores aos seus amigos. Le esta conversa que mantiveron algns dos seus amigos e determina a que persoa verbal corresponden os verbos que estn en grosa.
A que non sabes o que me pediu onte Anxo? P  ois non sei, calquera cousa Q  ue lle comprase (1) o pan! E  fixchelo? F  ixen como vivo ao lado P  ois a ns o outro da pediunos que lle prestsemos (2) o coche porque tia unha cita e quera impresionar a moza. P  ero que cara ten o to! De verdade que vos pediu que lle deixsedes (3) o coche novo? E fixstelo? P  ois si, a verdade que nolo pediu dun xeito que non nos puidemos negar. Pero non sabedes o mellor; a Azucena pediulle que lle fixese (4) unha traducin de 20 pxinas. E  sa non a mellor. Aos Ferro pediulles que lle desen (5) a camelia aquela tan bonita que tian na terraza porque, segundo el, a eles alles morrer, porque non tia terra, e que el a plantala no seu xardn e non sei que mis lerias lles contou.  abraiante! E recordas aquela vez, Rita, que che pediu que lles dixeses (6) aos seus pais que eras a sa moza?

C. Completa as formas do imperfecto de subxuntivo dos seguintes verbos, xa tes o final de todas.
comer comeestar

asinar ir eu ti el/ela/vostede ns vs eles/elas/vostedes pagar pasar pedir -se -ses -se -semos -sedes -sen

perder saber deber ler sentir ser ter

1. 2. 3. 4. ..................... 5. 6. fsemos tivsemos estivsemos

vender

2. A. A que persoa corresponden estas series de verbos? Escrbeo.

..................... tivese fose pedise volvese

..................... soubsedes perdsedes fsedes dixesedes

B. Agora completa o cadro coas races dos verbos que aparecen en grosa no texto anterior.
Eu Ti El/ela/vostede Ns Vs Eles/elas/vostedes

comsemos

..................... fixeses escribises conducises perdeses

..................... vendesen comprasen sentisen desen

..................... pagase fose visitase pedise

B. Fxate en que as formas do imperfecto de subxuntivo son iguais en das persoas, en cales?

cento tres

103

mis exercicios
3. Completa cos verbos que mellor acaian neste texto no que Ricardo fala da sa adolescencia.
2. Agora parcenos terrible ............................. aos nenos, pero nos meus tempos era moi normal. 3. Eu nunca lles pedn aos meus pais que me ............................. un coche, pero os meus fillos pdenmo constantemente. 4. Cando era novo, non me gustaba que a mia familia ............................. as mias mozas, pero agora quero que os

levar (2) ir ser burlarse

pasar (3) dicir cambiar apuntar obrigar deixar ver

Cando tia 14 anos, a a un colexio privado. Non estaba mal, pero haba cousas que non me gustaban. Por exemplo, odiaba que nos (eles) ..................... a levar uniforme. Non nos permitan que (ns) ..................... o cabelo longo, nin que ..................... gorra na clase. En realidade, pedinlles varias veces aos meus pais que me (eles) ..................... de colexio e me

meus fillos me presenten as sas. 5. Hoxe en da, aos mis novos parcelles normal que os seus pais lles ............................. todo, pero na mia poca ns queriamos ser independentes economicamente. 6. Os meus pais non queran que ................................ de vacacins co meu mozo. Hoxe en da, a mia filla vai de viaxe co seu. 7. terrible que as persoas maiores ............................. soas hoxe en da. Antes, sempre vivan cos fillos ou cos sobrios. 8. Antes, buscabamos un emprego que nos ............................. estabilidade, que ............................. para toda a vida. Agora iso non importa tanto.

..................... a un instituto, pero non o consegun. O que mis vergonza me daba era que os meus colegas e que (eles) de min. me (eles) ..................... con aquel uniforme ridculo

Daquela o meu mellor amigo era Carlos, un rapaz do barrio dous anos mis vello ca min. Aos meus pais non lles gustaba que (eu)..................... tanto tempo con el, porque pensaban que non era unha boa compaa. Pero Carlos era xenial; a el non lle importaba que eu ..................... a unha escola privada e non se ra do meu uniforme. Pasabamos moito tempo na sa casa, aos seus pais non lles pareca mal que (ns) ..................... horas e horas escoitando msica e tocando a guitarra. Queriamos facer un grupo e incluso lle pedimos a unha amiga nosa que (ela) ..................... a cantante do grupo. Creo que o fixemos porque os dous estabamos namorados dela. Chambase Xandra e, en realidade, queriamos que (ela) ..................... as tardes con ns, cantando e charlando. Buscabamos unha rapaza que nos ..................... que eramos uns grandes msicos. Ai! Que tempos, que morria!

5. Pensa como eras aos 13 anos: as cousas que che gustaban, as que che interesaban, os programas de televisin e a msica que che gustaban, os teus mellores amigos etc. Escribe un pequeno texto contndoo. 6. A. Onte Sol falou con varias persoas en varios contextos. Ese mesmo da, ela contoulles esas conversas a outras persoas. Completa as frases. Ten en conta se a informacin anda vixente. Onte durante o da

O seu fillo:  Mam, es a nai mis guapa do mundo. Onte pola noite O meu fillo dxome que  . ................................................................  Onte durante o da

4. Completa estas frases que falan dos cambios nas vidas e nas opinins de varias persoas.
1. Antes dbame moita rabia que me ............................. nena, pero agora encntame.

Unha vecia no ascensor:  Sol, tes moi bo aspecto. Onte pola noite A mia vecia dxome que  . ................................................................. 

104

cento catro

mis exercicios
Onte durante o da

U  n polica na ra: Seora, non pode aparcar a. Onte pola noite E  sta ma... . .................................................................  Onte durante o da

7. a. Tiveches algunha vez algn destes problemas? Mrcao.


SI 1.  Dixronme que o produto tia unhas caractersticas que en realidade non tia. 2.  Cobrronme de mis e non me queran devolver os cartos. 3.  Prometronme un servizo e logo non cumpriron o prometido. 4.  Vendronme un produto de mala calidade. NON

U  n compaeiro de traballo cando a cafetera: Sol, tresme un caf, por favor? Onte pola noite E  sta ma un compaeiro . .................................................................  Onte durante o da

b. Relaciona os problemas que tiveron algunhas persoas co seu sector correspondente.

A  sa xefa: Sol, concntrate, ultimamente ests moi despistada Onte pola noite E  sta tarde a mia xefa... . .................................................................  Onte durante o da

Vin un folleto que anunciaba un ordenador cunhas caractersticas moi boas e a moi bo prezo. Merqueino e, cando cheguei casa, comprobei que o ordenador non tia tantas prestacins como anunciaban. Cando me independicei, comprei unha lavadora. A primeira vez que a usei, notei un olor a queimado bastante raro e ao pouco tempo deixou de funcionar. Cando me chegou a primeira factura, alucinei. Resulta que me aplicaran unha tarifa mis cara ca que eu contratara. E claro, tiven que pagar para que non me cortasen a lia. Non vexas o que me custou que me devolvesen os cartos. O outro da, comprei uns iogures no super do lado da mia casa e, cando fun comer un, vin que levaban caducados unha semana.

1.
2. 3. 4. 5.

A  sa irm: Sol, cario, dixasme o vestido azul? Onte pola noite


 ................................................................ .

. .................................................................  B. Agora imaxina que o conta hoxe. Completa as frases. Ten en conta se as frases anda son vixentes ou non.
Hoxe Onte o meu fillo dxome que ...................................

....................................................................
Onte unha vecia dxome que ..................................

Hai un ano mis ou menos, cortaron a luz en toda a mia ra por motivos de mantemento da compaa. O caso que como non avisaran, eu non desconectei os meus ordenadores e perdn parte dun traballo moi importante que estaba facendo.

....................................................................
Onte pola ma .................................................

....................................................................
Onte un compaeiro ............................................

Hai unhas cantas semanas, fun comer cos meus compaeiros de traballo a un sitio novo. Cando fomos pagar, querannos cobrar unhas bebidas que non tomaramos.

6.

....................................................................
Onte pola tarde a mia xefa ....................................

.................................................................... .................................................................... ....................................................................

Telefona Alimentacin Restauracin Electrodomsticos Subministracins (gas, electricidade, auga) Informtica e electrnica

cento cinco

105

mis exercicios
c. Que faras ti nos casos anteriores? Escribe no teu caderno unha reclamacin para algn destes casos. Aqu tes algunhas posibilidades, pero podes pensar noutras.
 Devolver o produto e exixir a devolucin dos cartos.  Pedir unha folla de reclamacins e informar a oficina do consumidor.  Non pagar o servizo/produto.  Exixir o cambio por un produto en bo estado/de boa calidade.

vir estar pedir or producir saber facer morrer caber

Unidade 7

ir querer andar ler haber poder sar


come....... come....... come....... com....... com....... come.......

S ou acompaado?
1. a. Completa as conxugacins destes verbos.
3. persoa plural do pretrito pret. imperfecto subxuntivo 3. persoa plural do pretrito pret. imperfecto subxuntivo

falar
falaron

comer

fala....... falases fala....... false....... comeron false....... falasen

sentir 2. Completa cada unha das oracins conxugando os verbos que faltan en condicional ou en pretrito imperfecto de subxuntivo.
1. Se as hipotecas estivesen mis baratas, ............................. (comprar, ns) unha casa.

vivir
viviron viv....... viv....... viv....... viv....... viv....... viv.......

2. Xa soubeches que Xan e Mnica se separaron?  Ai, estes dous sempre igual. Se non ............................. (ser) tan testns, non teran tantos problemas. 3.  Acabo de mercar unha bici nova e non sei como desfacerme da vella. Non lle interesa a ningun.  Pois se eu fose ti, ............................. (poer) un anuncio en

b. Agora fxate nestes dous modelos de verbos irregulares e escribe as formas dos verbos que faltan.
3. persoa plural do pretrito 1. persoa singular do imperfecto de subxuntivo

Internet para vendela. 4.  A verdade que ultimamente non estou nada ben no traballo, abrreme, xa non me motiva  Pois eu se non .............................(estar) a gusto no meu traballo, deixbao. 5.  Ti ............................. (facer) unha tatuaxe se cho pedise a ta parella?  Eu? Nin tola, non o fara nunca!

dicir ser ter poer traer

dixeron foron

dixese fose

106

cento seis

mis exercicios
6.  Ti que hotel (escoller) para as vacacins?  Non sei, un que .. (ter) spa. 7. Este o cadro que pintou Alberte? horrible, non si?  Se ............................. (saber) o que lle custou facelo, non ............................. (dicir) iso. 8.  Ti con cal ............................. (quedar) se ............................. (poder) escoller? Este ou este?

Laura

Antes era unha persoa moi activa no traballo, na casa Agora prefire descansar e facer o mnimo. ......................................................................................

Carlos
Antes precisaba que algun lle axudase en todo. Agora faino el todo s. ......................................................................................

3. No teu caderno, completa as seguintes frases pensando nas tas experiencias ou sentimentos.
S deixara os meus estudos/traballo se Se puidese ter un poder especial Sera un pouco mis feliz se Se tivese que vivir noutro pas Se fose mis novo/a Se de speto gaase un milln de euros

Cruz
Antes deixaba as sas cousas en calquera lugar da casa. Agora necesita que cada cousa estea no seu sitio. ......................................................................................

c. E ti? Cambiaches co tempo nalgn aspecto da ta vida? Como te volviches? Por que? Escrbeo no teu caderno. 5. Algunhas persoas dixeron estas frases. Identifcaste co que din? Escribe as tas reaccins no caderno.
1. Moito me gusta pasar a fin de semana na casa. 2. Dme moita envexa a xente que ten un can. 3. Cos meus amigos son moi esixente. 4. Dme medo non atopar a mia media laranxa. 5. Levo fatal facerme vella. 6. Sntome moi realizada no meu traballo.

4. a. s veces psannos cousas que nos fan cambiar. Le en que cambiaron as seguintes persoas e relacinao cos acontecementos que aparecen abaixo.

Xan volveuse moi desconfiado.

Sara volveuse mis puntual.

Fernanda volveuse mis reservada.

Agustn volveuse unha persoa moi depresiva.

6. Paco un mozo que se independizou hai pouco. A sa nai foi visitalo e dxolle algunhas cousas. Conxuga os verbos das sas intervencins no tempo que mellor lle acaia.

A. Tivo un grave problema de sade. B. Contoulle un segredo a un amigo e suboo todo o mundo. C. Foi vtima dunha estafa. D. Perdeu un traballo por chegar sempre tarde. b. Como cres que se volveron estas persoas? Pode haber varias posibilidades.

Paco, a ta casa un desastre. Tes que contratar algun que  (vir) ........................... limpar polo menos unha vez por semana.

Paco, tes que comprar mobles. Como mnimo deberas ter  unha mesa na que (comer) .............................

Paco, ests moi s fillo. Non che gustara atopar algun que te  (querer) ............................. e que te (coidar) .............................

Ana
Antes pasaba o da cos seus amigos Agora gstalle estar moito tempo soa.

Volveuse...

Paco, que nunca vas lavar a roupa? Tes que mercar unha  lavadora desas que (consumir) ............................. pouco, que agora estn moi baratas.

......................................................................................

Xaime
Antes non lle importaba gastar os cartos no que lle gustaba. Agora prefire gastar s o imprescindible. ......................................................................................

Paco, que lonxe vives. Non atopei ningun que (poder) ...........  ..................... traerme ata aqu e tiven que coller dous autobuses.

cento sete

107

mis exercicios
7. Completa as frases coas formas verbais que mellor lle acaian.
1 Se me (chamar) ........................... para traballar en Xapn, (ir) ........................... sen dubidalo nin un momento.

E ti que faras se ti e a persoa mis fea do mundo fsedes os nicos habitantes dunha illa deserta? Pechar os ollos e tentar descubrir a beleza da sa personalidade. Seguro que ao final nos levabamos moi ben. Miguel P. (Rbade) E ti que faras para demostrarlle ta parella que a persoa mis importante no mundo para ti? Eu construira unha ponte entre os seus ollos e os meus. Iso abonda. Carlos D. (Santiago) E ti que faras se a ta parella te deixase por algun que coeces? Pois chorara e supoo que me enfadara moitsimo cos dous. Creo que non podera perdoarllo. Sara. B. (Ponteceso) E ti que faras se atopases unha carteira cun milln de euros na ra? Pois eu too clarsimo, desaparecera durante unha tempada. Pepe (Rois)

2 Non (poder) ........................... vivir nesta cidade anda que


(gaar) ........................... o dobre no meu traballo.

3 Que (facer) ........................... se che (dicir) ...........................


que podes ter un mes extra de vacacins?

4 Anda que (marchar) ........................... tan tarde, xa debera


ter chegado.

5 Se (levar) .................................. moito tempo sando con


algun e (descubrir) ................................ que tivo unha aventura, que faras?

6 O/A profe de galego felicitoume polo exame e dxome que


(mellorar) ........................... moito no ltimo mes.

7 Necesitaba algun para que me (quedar) ...........................


cos nenos os martes e os xoves para ir a pilates.

8 Tentei atopar algun para que me (substitur)


........................... nas clases dos venres, pero foi imposible.

9 (gustar) ............................... saber que lle pasou pola cabeza


para que (pensar) ............................... esas cousas tan horribles sobre ela.

10 Busco a algun que (compartir) ........................... coche comigo para ir todos os das a Pontevedra.

Unidade 8

Maneiras de vivir
1. Moitas veces, xunto cos nosos desexos, expresamos a dificultade ou imposibilidade da sa realizacin. Le as seguintes frases e escolle as continuacins lxicas. 1. Se quixese, non lle custara nada aprobar os exames; 2. Se mellorase o tempo, a fin de semana podiamos ir praia; 3. Se me tocase a lotera, dara a volta ao mundo; 4. Encantarame ir contigo ao cine, de verdade; 5. Se mo puidese permitir, comera fra cada da; 6. Dara calquera cousa por ter un can;
1 ..... 2 ..... 3 ..... 4 ..... 5 ..... 6 .....

8. Unha revista seleccionou as mellores respostas dos seus lectores nos ltimos meses na seccin E ti que faras? Por que non escribes o que faras ti nesas situacins. Podes levar as tas respostas clase e poelas en comn coas dos teus compaeiros para elixir as mellores.

E ti que faras se foses presidente? Non teo nin idea, pero creo que non me gustara nada, o poder acaba corrompendo a todo o mundo. Ana (Corrubedo) E ti que faras se che dixesen que o mundo acaba ma? Se mo dixese o meu mellor amigo, ira de troula con el ata o final. Se mo dixese mia nai, daralle un bico e marchara de festa co meu mellor amigo. Se mo dixese unha miss universo, diralle que lle queda pouco de reinado e marchara de festa co meu mellor amigo. Anxo (Lugo)
108
cento oito

a. pero que teo que estudar. b. pero como non xogo nunca... c. unha pena que sexa tan caro. d. pero xa sabes o preguizoso que . e. a pena que me producen alerxia. f. pero mira, a tele dixo que seguir chovendo.

mis exercicios
Unidade 9

Como non o saba...


1. a. Tenta imaxinar a historia doutro xeito. Que pasara se non se producisen os seguintes feitos histricos? Escrbeo no teu caderno. Pensa nas consecuencias no pasado e no presente.

3. Cales destas cousas sabes facer en galego? Especifica o teu grao de habilidade e como aprendes. Podes ampliar a lista con outras cousas.
Grao de habilidade Como aprendn

Escribir un texto informativo en galego Ler en galego Falar de temas especficos que son da mia rea Facer exercicios de gramtica Seguir unha pelcula en galego Escribir unha mensaxe electrnica Solicitar informacin Colocar os pronomes

Fgoo bastante ben

Aprendeume a mia profe

A chegada dos espaois ao continente americano A invencin do CD O desenvolvemento da informtica A revolucin francesa
De non acontecer a Revolucin Francesa, se cadra agora viviriamos de forma diferente: quizais non se abolira a escravitude nin
b. Ocrrenseche outros acontecementos importantes na historia da humanidade? E no teu pas? Antaos no teu caderno e comntaos na clase cos teus compaeiros. 2. Podes imaxinar cal a condicin implcita en cada caso? Fxate no exemplo.
1. Ao final, o concerto foi horrible. O son era malsimo e ademais tocaron fatal. Non che gustara nada

4. Responde as seguintes preguntas no teu caderno, empregando as formas do infinitivo conxugado.


1. A que personaxe histrico che gustara coecer?

De escoller un personaxe histrico, eu sera


2. En que outra poca da historia che gustara vivir? 3. Que pelcula che gustara protagonizar? 4. Que libro che gustara escribir? 5. Que cancin che gustara compoer? 6. Que che gustara inventar? 7. Quen che gustara ser noutra vida?

se vieses.
2. A verdade que eu entendo perfectamente a Rosa. normal actuar as nunha situacin coma esa. Creo que eu fara o mesmo

de estar no seu lugar


3.  Que onte estivo aqu Alfredo? E como non me dixeches nada, filla?  Perdoa, pero que como marcharas de fin de semana, pois  Que rabia! Pois gustarame velo e podera vir 4.  Que tal foi a peli de onte?  Foi incrbel! Encantarache 5.  E este seor da foto?  Ese? Era o meu av. Caerache moi ben 6.  Estou canso de verdade. Onte pasei todo o da ordenando a casa nova.  Ti s?, home, eu poderache botar unha man

5. a. Une cada un dos reproches do primeiro cadro coa resposta adecuada do segundo.

1. Non teras que lle falar as a Xandra, non che parece? Puideches desculparte 2. Debeu vostede poer o intermitente antes de xirar: estivo a piques de provocar un accidente. Ensneme o seu carn de conducir, por favor? 3. Como non compraches mis comida? Co que hai non comen oito persoas. 4. Xa cho dixen: debemos vir onte. O dependente acbame de dicir que xa non lles quedan aqueles armarios de oferta que che gustaban. 5. Fostes ao cine e non me avisastes? E como non mo dixestes? Con amigos coma vs

110

cento dez

mis exercicios
3.  Mmmmh! Que boa estaba a empanada! Comn ............................. que vou estoupar.  Sempre fas o mesmo Manolo, comes ............................. que despois te sentes fatal. 4. Ti cres nos ovnis?  Pois non sei, escitanse unhas cousas ............................. raras que xa non sei nin que pensar. 5.  Non o vas crer: esta ma haba ............................. trfico que tardei das horas en chegar ao traballo.  En serio? Pero se s son 10 quilmetros ata Bertamirns. 6.  E como che vai a escola de linguas que montaches?  Pois a verdade que moi ben. En dous anos, nunca tivera ............................. alumnos como ata agora.

4. E agora, xa para rematar, imos ver canto sabes sobre Galicia. Responde ao seguinte cuestionario.

CANTO SABES DE GALICIA?


1. D  e onde son os pementos mis famosos de Galicia? De Padrn/De Cain/De Dozn 2. C  omo se sadan os peregrinos cando se atopan no Camio? Bo camio/ Boas, camiante/ Boa xornada 3. O  nde est o faro onde os peregrinos rematan o Camio? Ortigueira/Fisterra/Santiago 4.  Que prato tpico de Galicia? Polbo/Butifarra/Paella 8/2/7

5. E  n realidade, cantos Camios de Santiago hai? En que cidade de Suramrica viven mis galegos? 6.  Bos Aires/Caracas/Mxico D.F.

7. Q  ue cantidade corresponde colonia de galegos que viven en Suza? Mis de 200.000/Entre 20.000 e 200.000/Menos de 20.000 8. D  e que dous tipos poden ser as ras galegas? Baixas e medias/Altas e baixas/Altas e medias

3. Conxuga os verbos en infinitivo convertendo as frases en pasiva. Todas se refiren ao futuro.


As actividades / realizar / durante o inverno.

9. C  al dos seguintes un invento dun galego? Futboln/Fregona/Chupa-chups 10. O  nde naceu o Premio Nobel de Literatura, Camilo Jos Cela? Santiago de Compostela/Iria Flavia/Ponteceso 11. Q  ue famoso pintor viviu na Corua cando era un neno? Pablo Picasso/Salvador Dal/Goya 12.  Cal a maior tenda de moda galega? Gap/Mango/Zara 13. Q  ue cidade galega ca ten unha muralla romana? Lugo/Ourense/Pontevedra/A Corua 14. E  n que ano un barco chamado Prestige fixo unha vertedura de petrleo fronte s costas galegas? 2000/2002/2006 15. A  que tipo de msica est dedicado o Festival Internacional de Ortigueira (A Corua)? Celta/Jazz/Msica electrnica 16. Q  ue ciclista galego foi o gaador do Tour de Francia en 2006? scar Pereiro/Alberto Contador/Alvaro Pino 17. Q  ue nome recibe o Goberno de Galicia? Goberno de Galicia/Xunta de Galicia/Cabido galego 18.  Como se chama a bebida feita con augardente que se lle prende lume mentres se recita un conxuro? Auga de lume/Queimada/Licor de herbas

As actividades realzanse durante o inverno

................................................................................................. Os invitados / trasladar / en autobuses ata o banquete. ................................................................................................. Levar a cabo iniciativas / para fomentar o uso do galego. ................................................................................................. As axudas / recibir / polos que presentaron a documentacin en regra. ................................................................................................. Incrementar / as medidas paliativas para a mellora da sade na poboacin. ................................................................................................. Decidir / por maiora absoluta cal sera a decisin que se debe de tomar. ................................................................................................. Un ano mis / convidar / os pais a participar no festival de fin de curso. .................................................................................................

RESPOSTAS
1. De Padrn 2. Bo camio 3. Fisterra 4. Polbo 5. 8 (Va da prata, Camio Francs, Camio Primitivo, Camio do Norte, Camio Ingls, Camio a Fisterra, Ruta do Mar de Arousa e Ulla e Camio Portugus) 6. Bos Aires. 9. Mis de 200.000. 8. Altas e baixas 9. Futboln 10. Iria Flavia 11. Pablo Picasso 12. Zara 13. Lugo 14. 2002 15. Msica celta. 16. scar Pereiro 17. Xunta de Galicia. 18. Queimada

112

cento doce

Resumo gramatical

resumo gramatical
Xnero
En galego s hai dous xneros: masculino e feminino. En xeral, son masculinos os substantivos rematados en -o e femininos os rematados en -a, pero hai excepcins: o fantasma, a moto, o diadema, a tribo etc. Os substantivos que terminan en -ista ou -e teen a mesma forma para o masculino e o feminino: o/a artista, o/a dentista, o/a estudante, o/a cantante, o/a intrprete etc. Os adxectivos que rematan en -ista, -e ou -z tamn teen a mesma forma para os dous xneros: optimista, individualista, intelixente, alegre, feliz, capaz, perspicaz etc. Son masculinos: os nomes das letras (o xe, o hache); os substantivos de orixe grega terminados en -ema e -oma (o problema, o cromosoma); os nomes que acaban en -me (o acedume, o abdome... ags a servidume, a mansedume) e os nomes das rbores froiteiras cando a froita que dan masculina (o plataneiro, o marmeleiro... ags a figueira). Son femininos: os nomes acabados en -axe (a mensaxe, a viaxe, a equipaxe... ags o traxe, o paxe, o garaxe) e os nomes das rbores froiteiras cando a froita que dan feminina (a maceira, a laranxeira... ags o castieiro).

Formacins especiais de xnero


Hai palabras cuxas formas de feminino son moi peculiares: heroe/herona, tsar/tsarina, sacerdote/sacerdotisa, profeta/profetisa, poeta/poetisa, xudeu/xuda, rei/raa, galo/galia, prncipe/princesa, abade/abadesa, barn/ baronesa, actor/actriz, emperador/emperatriz. Hai casos nos que o cambio de xnero implica un cambio de significado, anda que algunhas veces moi sutil: o ro/a ra, o bolso/a bolsa, o prato/a prata, o pozo/a poza, o caldeiro/a caldeira, o horto/a horta, o leiro/a leira, o saco/a saca, o manto/a manta, o coitelo/a coitela, o peto/a peta etc.

Nmero: regras de formacin do plural


- s palabras rematadas en vogal, ditongo ou -n, engdeselles -s: cadeira/cadeiras, marroqu/marroqus, xersei/xerseis, limn/limns etc. - s palabras rematadas en -r e z, engdeselles -es: muller/ mulleres, fogar/fogares etc. No caso de -z, este cmbiase por -c antes de facer o plural: vez/veces, luz/luces, capaz/ capaces etc. - As palabras agudas rematadas en -s forman o plural engadindo es: deus/deuses, autobs/autobuses etc. - As palabras rematadas en -s ou -x, ben sexan graves, esdrxulas ou que formen grupo consonntico, permanecen invariables hora de formar o plural: mrcores, lapis, lux, unisex, luns. - As palabras rematadas en l, se son graves ou monosilbicas, forman o plural engadindo -es: sol/soles, difcil/difciles, tnel/tneles etc. Se son agudas, con mis dunha slaba, forman o plural substitundose o -l por -is: papel/ papeis, espaol/espaois, civil/civs, caracol/caracois etc.

Formacin do feminino
En xeral, frmase o feminino dos substantivos e adxectivos cambiando o -o final por un -a ou engadndolles un -a s terminacins -r, -n, -z (no caso de substantivos) e vogal tnica: alto/alta, traballador/traballadora, bailarn/bailarina, rapaz/rapaza, xuz/xuza, nu/na, cru/cra etc. Os substantivos e adxectivos rematados en -n forman o feminino en -, como curmn/curm, irmn/irm, composteln/compostel, cataln/catal, cidadn/cidad, san/ sa, trun/tru etc.; ou en -ana, como folgazn/folgazana, larpn/larpana, paspn/paspana, papn/papana etc. Os rematados en -s fano en -esa: fregus/freguesa, vigus/viguesa, chins/chinesa; ags corts, que invariable. Dos substantivos rematados en -n, algns fan o feminino en -oa, pero tamn poden presentar outras formas: anglosaxn/ anglosaxoa, len/leoa, patrn/patroa, ladrn/ladroa ou ladra etc.; e algns substantivos e adxectivos fano en -ona: lambn/lambona, chorn/chorona, papaleisn/papaleisona, pasmn/pasmona etc. Os adxectivos xentilicios rematados en vogal tnica presentan a mesma forma para o masculino e o feminino: o/a marroqu, o/a somal, o/a israel, o/a hind etc.

O plural nas palabras compostas


Nos compostos grficos, que forman unha soa palabra, a flexin de plural s se fai no ltimo elemento: socioeconmico/ socioeconmicos, cartafol/cartafoles, mapamundi/mapamundis, pasatempo/pasatempos, lavalouza/lavalouzas, beirarra/beirarras, benvida/benvidas, benfalado/benfalados, branquiazul/branquiazuis, quefacer/quefaceres etc.

ATENCIN
Algns compostos grficos teen unha soa forma. Nestes casos, s sabemos se estn en singular ou en plural polo contexto ou polos determinantes que os acompaan: o/os paraugas, o/os portafolios, o/os microondas, o/os tirapedras, o/os limpabotas, o/os trabalinguas, o/os abrelatas, o/os gardarros etc.

114

cento catorce

resumo gramatical
Nos compostos sintagmticos formados por substantivo + substantivo, onde o segundo elemento funciona como un modificador do primeiro, s recibe flexin de nmero o primeiro elemento: home araa/homes araa, neno prodixio/nenos prodixio, palabra clave/palabras clave, caf teatro/cafs teatro, porco espio/porcos espio, moble bar/mobles bar etc. Tamn flexiona s o primeiro elemento dos compostos sintagmticos que teen un nexo entre as das bases: sala de estar/salas de estar, ferro de pasar/ferros de pasar, paso a nivel/pasos a nivel, mesa de noite/mesas de noite etc. Nas palabras compostas que se escriben con guins, s recibe flexin de plural o segundo elemento: non-fumador/ non-fumadores, poltico-econmica/poltico-econmicas, manaco-depresivo/manaco-depresivos etc. Nos compostos sintagmticos formados por substantivo + adxectivo, as das bases fan a flexin de plural: garda civil/ gardas civs, porco bravo/porcos bravos, pomba torcaz/ pombas torcaces, p dereito/ps dereitos etc. Hai tamn casos nos que a formacin do plural deste tipo de siglas presenta opinins encontradas, como o que ocorre, por exemplo, con CD e DVD: cd/cds; o/os CD; ced/ceds.

Artigo
Existen dous tipos de artigos en galego: o determinado e o indeterminado.
Artigo determinado Os artigos determinados (o, a, os, as) utilzanse cando falamos de algo en concreto, que nico ou que xa se mencionou antes. Imos alugar a casa de meus pais. Trouxeron o coche de sempre.

Tamn o empregamos cando nos referimos a un aspecto ou a unha parte dun pas ou dunha rexin, coas formas de tratamento e cos ttulos: o Exipto antigo, a Galicia actual, a doutora Fidalgo, o seor Gonzlez. O artigo determinado contrae coas preposicins a, con, de e en, e coa conxuncin comparativa ca:
o ao ()* co do no c a coa da na c os aos (s)* cos dos nos cs as s coas das nas cs

ATENCIN
A palabra que vai en plural faino segundo a regra de formacin do plural que pertence: ra/ ras; fol/foles; facer/faceres; civil/civs etc.

Outros casos especiais na flexin de nmero


Hai palabras non patrimoniais que presentan a formacin do plural dun modo particular. Aos estranxeirismos, palabras doutros idiomas que, a pesar do frecuente emprego, manteen a sa forma orixinal, engadmoslles -s: club/clubs, pub/pubs, clip/clips, robot/ robots, croissant/croissants etc. O mesmo ocorre cos poucos cultismos que se conservan na lingua: lbum/ lbums, rquiem/rquiem, tndem/tndems etc. As marcas non se deben pluralizar, xa que son nomes propios. Algunhas pasaron a designar obxectos comns e fan a flexin de nmero a travs dos determinantes que as acompaan: o land rover/os land rover; o kleenex/os kleenex etc. Sobre as siglas, cmpre indicar que estas tampouco se pluralizan. Non obstante, atpanse na lingua algunhas siglas cuxo emprego est moi sistematizado, de xeito que se comportan como palabras comns, presentando incluso algunha transformacin morfolxica (como o acento grfico). Todas elas se escriben en letras minsculas e admiten a flexin de plural, segundo as regras para as palabras patrimoniais: peme/pemes, ovni/ovnis, lser/lseres, radar/radares etc.

a con de en ca

* Anda que na escrita poida representarse de das formas, a nica pronuncia correcta /s.

Existe tamn unha segunda forma do artigo determinado (lo, la, los, las) que se emprega obrigatoriamente tras da preposicin por (Imos polo monte) e do adverbio u (U-los mozos que chegaron?). Ademais destes contextos, a segunda forma do artigo pode aparecer nos seguintes casos:
1) Despois das formas verbais rematadas en -r ou -s: Non compartmo-la mesa con eles. (Compartimos + a) Debes deixa-los libros no estante. (Deixar + os) 2)  Despois dos pronomes enclticos -nos, -vos, -lles, e dos pronomes tnicos ns e vs: Duno-lo dieiro que faltaba. (Deunos + o) V-los tres segudeme. (Vs + os) 3)  Despois de ambos/as, entrambos/as, todos/as, tras, (e) mais: mbalas estudantes eran de Porrio. (Ambas + as) Entrmbolos dous fixemos o traballo. (Entrambos + os) Tdolos das faca o mesmo. (Todos + os) Vinos tralo hrreo. (Tras + o) Fomos eu e maila ta de Lusa. (E mais + a)

cento quince

115

resumo gramatical
Artigo indeterminado Usamos os artigos indeterminados (un, unha, uns, unhas) para mencionar algo por primeira vez, cando non sabemos se existe ou para identificar ou valorar algun pola sa profesin. Queremos mercar unha casa en Sanxenxo. Tes un cinceiro por aqu? A sa muller unha xornalista moi coecida. O artigo indeterminado contrae coas preposicins con, de e en: Prodcese a mesma contraccin cos demostrativos neutros:
con de en un/s cun/cuns dun/duns nun/nuns unha/as cunha/cunhas dunha/dunhas nunha/nunhas isto disto nisto iso diso niso aquilo daquilo naquilo

Coas preposicins de e en os demostrativos contraen:


este(s)/esta(s) de deste(s)/desta(s) en neste(s)/nesta(s) ese(s)/esa(s) dese(s)/desa(s) nese(s)/nesa(s) aquel(es)/aquela(s) daquel(es)/daquela(s) naquel(es)/naquela(s)

Traballo naquel edificio con cristais negros. Quen o dono deste coche?

de en

Sabes algo disto? Casos de omisin do artigo En xeral, os artigos non se usan cos substantivos propios (nomes de persoas, de continentes, de pases e de cidades), ags cando forma parte do nome: A Habana, O Cairo etc. Nalgns casos, o uso do artigo opcional: (A) India, (O) Brasil, (O) Per etc. Tampouco se emprega se falamos dunha categora ou de substantivos non contables. Tes coche? Merca sal e leite cando vaias ao sper.

Os posesivos
Os posesivos utilzanse para identificar algo ou algun referndose ao seu posuidor. Concordan en xnero e nmero coa cousa posuda e varan segundo o posuidor (eu = a mia casa; ti = a ta casa...)
Masculino Singular Plural meu meus teu teus seu seus noso nosos voso vosos seu seus Feminino Singular mia ta sa nosa vosa sa

Os demostrativos
Serven para referirse a algo con referencia sa distancia no espazo ou no tempo respecto da persoa que fala. Estn en relacin cos adverbios de lugar aqu (preto de quen fala), a (preto de quen escoita) e al/al (lonxe de ambos).
Masculino Singular este ese aquel Feminino Singular esta esa aquela Neutro isto iso aquilo

(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes)

Plural mias tas sas nosas vosas sas

aqu a al/al

Plural estes eses aqueles

Plural estas esas aquelas

Este avin bastante novo, pero aquel de al vellsimo. As formas neutras serven para referirse a algo descoecido ou que non queremos ou non podemos identificar cun substantivo. Que isto? Non entendo nada. Iso? a traducin do informe anual. Cando acompaan un substantivo, os demostrativos funcionan como determinantes ou adxectivos, concordando co devandito substantivo en nmero e xnero. Estas lentes son graduadas. As cadeiras esas comprmolas nas rebaixas. Cando os demostrativos aparecen ss, substitundo os substantivos, denomnanse pronomes. Estes son os que procuraba. Gstanme aquelas brancas. Podo levalas?

Cando acompaan o substantivo, os posesivos funcionan como determinantes ou adxectivos: Gstame o meu traballo. Cando van ss, substitundo un substantivo xa mencionado ou coecido polo interlocutor, funcionan como pronomes: Este libro meu. - Como determinante ou adxectivo, o posesivo vai obrigatoriamente con artigo determinado, pero en certos contextos (nomes de parentesco, en exclamacins ou vocativos, por exemplo) o artigo pode aparecer elidido: Onte falei con meu pai. Mia muller traballa toda a tarde... Meu Deus! Usos especiais dos posesivos As expresins de meu, de teu, de seu, de noso, de voso e de seu emprganse para expresar pertenza exclusiva: Tantos anos de traballo e non tendes nada de voso. Xa tia moitas terras de seu cando casou. Asemade, as devanditas formas poden indicar que unha caracterstica propia ou da natureza dunha persoa.

116

cento dezaseis

resumo gramatical
Seguro que non espera nada a cambio. que boo de seu. Cozote e sei que es xeneroso de teu. Coas formas cadanseu/s e cadansa/s distribese un obxecto a cada persoa dentro dun grupo. Utilizade cadansas follas de exercicios. Levamos cadanseu coche, porque logo non volvemos xuntos. As formas da primeira persoa cun nome propio emprganse para expresar familiaridade ou afectividade. Marchou o noso Xoel a Estados Unidos. Sabedes? A nosa Beatriz acaba de aprobar as oposicins! Os meus, os teus, os seus, os nosos, os vosos poden empregarse para substitur a mia, a ta, a sa... familia. Pasa aqu todo o curso, pero no vern volve sa terra porque quere estar cos seus. Cando estou baixa de nimo, prefiro estar na casa, na compaa dos meus. As mias, as tas, as sas, as nosas, as vosas emprganse para indicar as cousas, feitos ou trasnadas que fixo unha persoa. Creo que, se volvo facer unha das mias, me despiden. Este neno terrible: anda sempre facendo das sas. O meu, o teu, o seu, o noso, o voso, o seu poden significar o que me/che/lle/nos/vos/lles gusta. Non me gustou moito a obra, pero xa sabes que o teatro non o meu. Ana est moi contenta nesta empresa. Ntase que isto o seu. O posesivo meu pode aparecer como vocativo para chamar a atencin dun compaeiro. Meu, que che pasa? Vxote un pouco decado. Contraccins O indefinido un (e as sas variantes), cando acta como adxectivo, presenta as mesmas contraccins ca o artigo indeterminado: dun/dunha/duns/dunhas, nun/nunha/nuns/nunhas, cun/cunha/cuns/cunhas. Non obstante, no seu emprego pronominal, contrae con de e en, pero non coa preposicin con. Cunhas reclamacins estamos de acordo, con outras non. (= adxectivo) Cada fin de semana sae con unha, non quere volver namorarse. (= pronome) Asemade, ambos contrae coa preposicin entre, formando entrambos e entrambas. Os indefinidos algn e outro (e as sas variantes) contraen coas preposicins de e en, da seguinte maneira:
algn dalgn/dalgunha/dalgns/ dalgunhas nalgn/nalgunha/nalgns/ nalgunhas outro doutro/doutra doutros/ doutras noutro/noutra/noutros/ noutras

de en

Pronomes persoais
A forma dos pronomes persoais cambia segundo a sa funcin na oracin.
Suxeito eu ti vostede el/ela ns vs vostedes eles/elas CD me te o/a o/a nos vos os/as os/as CI min che lle lle nos vos lles lles Reflexivo me te se se nos vos se se Con preposicin min (comigo) ti (contigo) vostede (consigo) el/ela, si (consigo) ns (connosco) vs (convosco) vostedes (consigo) eles/elas, si (consigo)

Os indefinidos
Son palabras que expresan conceptos como cantidade, intensidade, identidade, existencia ou distribucin dun xeito vago e impreciso. Os indefinidos son invariables cando s teen unha forma: algun, ningun, algo, nada, cada, cadaqun, calquera, demais etc.; e variables cando admiten flexin de xnero e/ ou nmero: todo/toda/todos/todas; outro/outra/outros/outras; certo/certa/certos/certas; un/unha/uns/unhas; algn/ algunha/algns/algunhas; ningn/ningunha/ningns/ningunhas; pouco/pouca/poucos/poucas; demasiado/demasiada/demasiados/demasiadas; abondo/abonda/abondos/ abondas; varios/varias; tal/tales; ambos/ambas etc. Poden funcionar como pronomes, cando substiten o substantivo, ou como adxectivos, cando o modifican. Se chama algun, dgalle que volvo axia. (= pronome) Podes deixarme calquera libro de poesa? (= adxectivo)

Ao lado dos pronomes ns e vs tamn existen nosoutros/ as e vosoutros/as, respectivamente. Non obstante, estas formas non teen o mesmo significado en cada caso. Nosoutros/as e vosoutros/as delimitan un grupo concreto e pechado, coecido polo interlocutor, que deixa fra os demais. Podemos organizarnos do seguinte xeito: nosoutros axeitamos esta parte e vosoutros aquela. Ns e vs, pola sa banda, non establecen ningn tipo de limitacin nese sentido. Ns somos galegos e vs, de onde sodes? Os pronomes suxeito emprganse tamn coas preposicins ags, ata, entre, excepto, fra, incluso, menos, salvo e segundo. Segundo ela, todos estabamos convocados reunin. Entre ti e eu terminaremos o traballo esta tarde.

cento dezasete

117

resumo gramatical
A forma o, ademais de complemento directo (CD) masculino singular, pode substitur partes enteiras dun texto, as como predicativos dos verbos ser, estar e parecer. Ao final, aprobaches os exames? Anda non o sei porque as notas saen ma. Suso parece moi boa persoa, non? Pois a verdade que non o .

Posicin dos pronomes de CI e CD


Por regra xeral, a orde de colocacin dos pronomes tonos : verbo + CI + CD. Os pronomes colcanse sempre despois do verbo e unidos a el. Truxome todo o que lle pedira. Non obstante, hai determinados contextos nos que o pronome se coloca diante do verbo e separado deste. Despois de palabras que marcan subordinacin (que, anda que, sempre que, xa que, posto que, se...): Dixo que me deixara todos os apuntamentos. Dixoche a moto se me fas este traballo. Despois de adverbios ou expresins que indican negacin (non, nunca, xamais, tampouco...) e dbida (quizais, talvez, seica, disque): Nunca o vin por esta zona. Xamais che dir a verdade. Seica lle deron un premio de poesa. Despois dalgns outros adverbios (xa, anda, mentres, tamn, sempre, ben, mal, s, axia, logo, mis, menos, aqu, a, al...): Sempre me ducho pola noite. Queras este libro? Pois aqu o tes. Xa lle dixen que non dispoo deste material. Despois dalgns pronomes indefinidos (algo, nada, ningun, algun, calquera, mesmo, bastante...): Ningun me deu a resposta correcta. Algo me di que isto non est ben. Despois de interrogativos (que, por que, como, quen, onde, cando, canto, como...), exclamativos (que, como, canto...) ou frases desiderativas: Quen che dixo esa barbaridade? Cando lle daremos o regalo? Canto me alegro por ti! Deus me valla! Hai casos nos que a posicin do pronome variable: Diante de preposicins, o pronome pode ir despois da preposicin ou despois do verbo:  s profesores temos o compromiso de lles axudar aos O alumnos. / Os profesores temos o compromiso de axudarlles aos alumnos. Nas perfrases verbais os pronomes poden colocarse despois do verbo principal, despois da conxuncin ou preposicin que forma parte da perfrase ou detrs do verbo auxiliado: Tesme que facer un favor. Tes que me facer un favor. Tes que facerme un favor. Estiven chamndote toda a ma. Estvente chamando toda a ma. Nas perfrases de participio, o pronome s se coloca despois do verbo auxiliar (ou conxugado), ags nos casos das excepcins mencionadas anteriormente: Too visitado al algunhas veces. Non che dou feito isto ata ma.

Pronomes en construcins valorativas


En galego moitos verbos combnanse cos pronomes de CI en construcins cuxo suxeito (subliado nos exemplos) o que provoca o sentimento ou a valoracin. Para marcar o contraste con outras persoas ou evitar a ambigidade, empregamos tamn as formas preposicionais cos pronomes tnicos a min, a ti, a vostede, a el/ela, a ns, a vs, a vostedes, a eles/elas. (A min) esta situacin non me gusta nada. (A ti) fascnante os espectculos en vivo, verdade? (A vostede) intersalle a arte? (A el) os avins danlle pnico. (A ns) molstanos tanto barullo. (A vs) non vos parece mis prctico este modelo? (A elas) non lles importa esperar un pouco.

O pronome de solidariedade
Familiar Cortesa che lle vos lles

O pronome de solidariedade corresponde forma de pronome persoal de complemento indirecto e emprgase cando se lle quere dar ao interlocutor unha participacin afectiva ou un tratamento mis familiar ou especial. A presenza destes pronomes non altera a informacin que transmite o enunciado. vos unha situacin ben delicada. Pois xa non che sei nada. Vaille un fro que arrepa.

ATENCIN Os pronomes te e che corresponden segunda


persoa do singular ti. Te funciona como complemento directo e como pronome reflexivo, mentres que che a forma de complemento indirecto e tamn do pronome de solidariedade.  Vmoste onte na entrada do cinema. (CD)  rguete mis cedo se non queres perder o autobs. (Reflexivo)  Deixronche este paquete onte pola ma. (CI)  Este rapaz che moi traballador. (Solidariedade)

118

cento dezaito

resumo gramatical
Contraccins dos pronomes de CI e CD
CI CD CONTRACCINS mo, ma, mos, mas cho, cha, chos, chas o a os as llo, lla, llos, llas nolo, nola, nolos, nolas volo, vola, volos, volas llelo, llela, llelos, llelas
 stas cartas deumas E Lusa.  ueres isto? Pois diQ xocho.  on o sei, voullo preN guntar a Lus.  chave? Entregunola A a conserxe.  s publicacins enviaA rivolas logo.  Estes xoguetes lvallelos aos nenos do orfanato.

me che lle nos vos lles

 Direccin: Cando o vin, a cara igrexa; Pedro foi onda o pai.  Instrumento: Lmpao con este trapo; Partiu o pan coas mans. Movemento: Ma imos a Combarro. Carencia: Non conduce sen o carn.  Finalidade: Vive para traballar; Merqueino para facer os churros. Lmite: Sigue ata a fin da ra.

ATENCIN
Unha mesma preposicin pode expresar distintos matices de significado:  stame esta mesa de centro. (Caracterizacin) G  ste ordenador de Iago. (Posesin) E  reme ese bote de plstico. (Materia) T

Preposicins e locucins preposicionais


As preposicins son elementos invariables que serven para unir as palabras, establecendo entre elas relacins de diversos significados. Constiten un repertorio bastante extenso, pero as mis frecuentes en galego son: a, ags/excepto, ante/perante, ata, con, contra, de, dende/desde, en, entre, para, por, sen, sobre, tras, onda. Locucins prepositivas son grupos de palabras que funcionan coma unha preposicin, dicir, son invariables e establecen relacins de distintos significados entre as palabras. Algns exemplos de locucins poden ser: cara a, por mor de, a/en prol de, antes de, no canto de, dentro de, debaixo de, detrs de, despois de, ao lado de... Entre as referencias semnticas que as preposicins poden achegar s relacins que establecen, atpanse os seguintes:  Caracterizacin: un neno con carcter; Al est a cabina de control. Modo/Maneira: Traballa con atencin; Fixmolo entre os dous. T  empo: Vexo o telexornal do sern; Chegou s sete e media. Lugar: Vivimos en Vern; Direino ante o xuz.  Compaa: Tomou xamn con meln; Traballamos con Mara. M  ateria: Envieille un ramo de flores; A caixa era de acrlico.  Posesin: Este libro de Mateo, Viches o novo coche de Pedro?  Causa: Fxose cura por imposicin da nai; Preocupbame por ti. Oposicin: Que tes contra min?; Todos van, ags Xan. Orde/Posicin: Antes de sar, remato este traballo. Orixe: Vn de Nova York; Sandra de Caldas.

Adverbios e locucins adverbiais


Os adverbios son palabras invariables que expresan diferentes matices que poden complementar ou modificar un verbo, un adxectivo, outro adverbio ou ata mesmo un enunciado completo. Chamronme onte para un novo traballo. Era moi falador, pero traballaba pouco. Francamente, a ta actitude decepcionounos moito. Os adverbios adoitan achegar algunha informacin circunstancial que pode ser dos seguintes tipos:  Tempo: onte, antonte, hoxe, ma, cedo, tarde, logo, despois, agora, antes, acoto etc.  Lugar: aqu, al, al, acol, dentro, fra, preto, lonxe, diante, detrs, aln etc.  Modo: as, ben, mal, gratis, amodo, adrede, asemade, pasenio, devagar etc. Dbida: talvez, quizais, seica, disque etc.  Negacin: non, nin, nunca, xamais, sequera, tampouco etc. Afirmacin: si, certo, certamente, abof, tamn etc.  Cantidade ou intensidade: case, mis, menos, tan, dabondo, moito, moi, bastante etc. As locucins adverbiais son combinacins fixas de das ou mis palabras que funcionan do mesmo xeito ca os adverbios: a cada canto, a mido, ao carn, aos poucos, s agachadas, s presas, as mesmo, de certo, de momento, de repente, se callar etc. Coa colocacin do sufixo -mente ao final dalgns adxectivos femininos ou neutros, pdese formar unha ampla serie de adverbios de modo: soa/soamente, rpida/rapidamente, difcil/dificilmente etc.

cento dezanove

119

resumo gramatical
ATENCIN
Ao engadirlle o sufixo -mente, os adxectivos que levan acento prdeno: fcil - facilmente. Principais casos de acentuacin diacrtica ou diferencial
(a prep. + a artigo) bla (esfera) c (ca + a) c (ca + o) cmpre ( mester) d (pres. e imp. de dar) d (compaixn) (pres. de ser) fra (adv.) m (run) mis (adv. e. pron.) n (subst.) ns (pron. tnico; pl. de n) (a + o) so (do corpo) p (parte do corpo) pr (poer) prsa (apuro) s (sede eclesistica; imp. de ser) s (adv. e adx.) t (infusin) vn (pres. de vir) vs (pres. de vir) vs (pron. tnico) a (artigo; pron.; prep.) bola (peza de pan) ca (conx.) co (con + o) compre (merque) da (de + a) do (de + o) e (conx.) fora (antepret. de ser e ir) ma (me + a) mais (conx.) no (en + o) nos (en+ os; pron. tono) o (artigo; pron.) oso (animal) pe (letra) por (prep.) presa (prendida; presada) se (conx.; pron.) so (prep.) te (pron.; letra) ven (pres. de ver; imp. de vir) ves (pres. de ver) vos (pron. tono)

Acentuacin
De acordo coa posicin da slaba tnica, as palabras que teen mis dunha slaba clasifcanse en agudas, graves e esdrxulas e a sa acentuacin faise da seguinte forma: Agudas: son as palabras nas que a slaba tnica a ltima. Levan acento grfico, chamado acento agudo, cando rematan en vogal, vogal + n, vogal + s e vogal + ns: ma, pat, refn, francs, compostelns... Graves: son palabras nas que a slaba tnica a penltima. Levan acento cando rematan en consoante que non sexa -n ou -s ou en grupo consonntico distinto de -ns: difcil, lbum, carcter, trax... Esdrxulas: son palabras nas que a slaba tnica a antepenltima; sempre levan acento: mdico, bgoa, cnxuxe, vido, slaba... Outras regras de acentuacin Os estranxeirismos mis correntes en galego seguen as devanditas regras de acentuacin: popurr, xamps, accsit, cmping, prkinson, crdigan etc. Os monoslabos non se acentan, ags nos casos do acento diacrtico: da, das (contraccin preposicin + artigo)/d, ds (formas do presente indicativo do verbo dar); pe (nome da letra)/p (parte do corpo) etc. Cando un verbo leva pronomes complemento ou a segunda forma do artigo, o conxunto que forman considrase unha nica palabra para fins de acentuacin: vmolos no parque, fixmo-la cea, deixullelos aos fillos... Acentanse as vogais i, u tnicas, se van precedidas ou seguidas doutra vogal, para indicar que forman parte de slabas distintas: rudo, sade, or, incle, da...

Emprego das maisculas


En galego escrbese a letra inicial maiscula nos seguintes casos: No comezo do escrito e das frases: Un da, cando chegaba do traballo... Nos nomes propios: Lara, Carlos, Bos Aires, Alexandre... Nas formas e expresins de tratamento: Sr., Dra. Vde., D. Na primeira palabra dos ttulos de obras literarias e artsticas: Noite de Reis. Ou o que queirades; A noite que deixou de chover. En todos os substantivos e adxectivos dos nomes de perodos histricos, festas relixiosas, institucins, organismos, empresas, publicacins peridicas: Idade Media, Nadal, O Correo Galego, Tribunal Superior de Xustiza, A Nosa Terra, Xunta de Galicia.

ATENCIN
En galego non se acentan:  Os monoslabos, salvo nos casos que leven acento diacrtico ou diferencial: son, voz, po, nu, cru...  As palabras agudas rematadas en ditongo decrecente, seguidas ou non de s: falou, cantei, metais, aneis, anzois...  Os adverbios en -mente: tranquilamente, rapidamente, facilmente, habilmente...  Os interrogativos e exclamativos: Que queres? Cantos somos? Que sorpresa!

ATENCIN
Polo xeral, os nomes xenricos que acompaan as denominacins de lugares pblicos ou accidentes xeogrficos escrbense con inicial minscula, ags cando comezan frases: ra do Vilar, praza de Galicia, avenida de Ferrol, paseo de Tanxil, ro Mio, monte Louro etc.

120

cento vinte

resumo gramatical
Procesos de formacin de palabras
Derivacin
A derivacin consiste na creacin de novas palabras a travs da colocacin de afixos nunha base. Pode ser por prefixacin (cando o afixo se coloca antes da raz) ou por sufixacin (cando o afixo se coloca detrs da raz). Estes afixos denomnanse, respectivamente, prefixo e sufixo. Prefixacin Os prefixos poden achegarlles s bases os mis variados significados. Xeralmente a nova palabra pertence mesma clase gramatical da base. Os mis frecuentes son os seguintes: Negacin, carencia, privacin, ausencia: indecisin, incapaz, incumprir, amoral, disimetra, deformar. Simultaneidade, compaa, unin: coautora, coexistente, sincronizar. Contrariedade, oposicin: contraataque, contradicir, reaccionar, antinatural. (Movemento para) fra de: ex-comun. Exterioridade, intensidade elevada: extraversin, extrafino. Por riba de, superioridade, intensidade elevada: hipermercado, hipersensible, sobrevoo, sobrepoer. Posicin intermedia, participacin conxunta: interlingua, interurbano, internacional. Posterioridade: posparto, posverbal, posdatar. Anterioridade: preescolar, predicir. Repeticin: reconto, readaptable, refacer. Posicin inferior ou secundaria: subclase, subtitular. Sufixacin o proceso mis comn de formacin de palabras e, ao contrario da prefixacin, a palabra creada por este modo pode ter unha categora gramatical distinta da que lle serviu de base. Os sufixos mis frecuentes son: Substantivos e adxectivos derivados de verbos -ado/-ada/-ido/-ida: aglomerado, partida, sada, resultado, chamada... -axe: reciclaxe, hospedaxe, almacenaxe, aterraxe, abordaxe, drenaxe... -ble: abarcable, apetecible, adquirible... -cin/-ccin/-sin/-zn/-in: elaboracin, actuacin, reducin, redaccin, revisin, doazn, opinin... -deiro/a: duradeiro, sabedeiro, faladeiro, regadeira, fiadeiro -doiro/a: pagadoiro, abrigadoiro, sumidoiro, apartadoiro, vertedoiro -dor/-dora: falador, vendedor, cumpridor, secadora, produtora, abridor -dura/-tura: roedura, mordedura, cocedura, apertura -ivo/a: consultivo, impulsivo, abusivo... -mento: nomeamento, ofrecemento, impedimento... -ncia/-nza: militancia, asistencia, doenza... -n/-ona: abusn, respondn, chorn, durmin... -or/ora: revisor, clamor, fervor, delator... -tivo/a: narrativo, cualificativo, negativo, estimativa, tentativa -torio/a: satisfactorio, circulatorio, reformatorio, dormitorio -tura: lexislatura, abreviatura -ura: fervura, untura...

ATENCIN
Os substantivos terminados cos sufixos -axe, -cin/-ccin/-sin/-zn/-in, -ez/-eza, -idade/-edade, -ura/-dura/tura e uxe son femininos: a seccin, a doazn, a timidez, a hospedaxe, a facilidade, a brancura, a lanuxe... Nalgns casos, a raz do verbo sofre cambios: disolver > a disolucin, inscribir > a inscricin, pedir > a peticin, elixir > a eleccin...

Adxectivos e substantivos derivados doutros adxectivos e substantivos -al, -ar: floral, fenomenal, xenial, mortal, bestial, espectacular... -n, -, -ana: livin, alden, compostel, ourens... -ario/a, -itario/a: utilitario, falsario, ... -axe: follaxe, ancoraxe, bandidaxe, linguaxe, plumaxe, estiaxe, barcaxe, equipaxe... -eiro/a: careiro, neneiro, obreiro, pasteleiro, pataqueiro, agasalleiro, aduaneiro... -era, -ara: tolera, librera, reloxera, cafetara, bruxara, bichara... -s, -esa: burgus, xapons, francs, vigus... -ez, -eza: riqueza, beleza, natureza, acidez, timidez, altivez... -idade (-edade, -tade): acridade, actividade, impiedade, dificultade... -ivo/a: altivo, festivo, instintivo... -a: mellora, alegra, burguesa, valenta, reitora... -ismo: individualismo, culturismo, absentismo, xornalismo, africanismo... -ista: accionista, abolicionista, trapecista, especialista, artista... -on/-ona: solteirn, cabezn, narign, barracn, cun, abanen... -oso/-osa: custoso, perigoso, carioso, bondadoso, poderoso, desexoso... -udo/-uda: rabudo, cabezudo, orelludo, forzudo, veludo... -ume: agrume, arume, cerume... -ura: negrura, dozura, brandura, espesura, candidatura, amargura... -uxe: ferruxe, peluxe, lanuxe...

ATENCIN
Os substantivos terminados cos sufixos -ez/-eza, -ura, -idade son todos femininos.

cento vinte e un

121

resumo gramatical
Verbos a partir de adxectivos e substantivos -ear: mornear, fermosear, tolear, escasear, barbear, follear, varear... -ecer: madurecer, palidecer, favorecer... -exar: branquexar, clarexar, negrexar, festexar, formiguexar, pestanexar, lagrimexar... -ificar: clarificar, amplificar, certificar, exemplificar, pacificar... -itar: capacitar, debilitar, habilitar, levitar, felicitar... -izar: contabilizar, europeizar, paganizar, socializar, caricaturizar, aromatizar, sintetizar... A partcula ca contrae co artigo determinado: ca + a = c ca + as= cs ca + o = c ca + os = cs Non obstante, trtase dunha contraccin opcional, non obrigatoria: O teu coche consome mis ca o/ c meu.

Composicin
As palabras formadas por composicin teen mis dun radical ou palabra como base, que poden ser de distintas clases gramaticais (substantivos, verbos, adxectivos, preposicins, conxuncins...). As palabras que constiten un composto forman xuntas unha unidade sintctica e lxica, cun nico significado. As, a orde na que se dispoen fixa. Tampouco se poden substitur nin suprimir estes elementos, nin intercalarse outros entre eles. As palabras compostas poden ser grficas (cando os elementos se funden nunha soa palabra) ou sintagmticas (cando presenta das ou mis palabras separadas). Algns exemplos dos tipos de combinacins mis frecuentes son os seguintes:
Compostos grficos vagalume = vagar (verbo) + lume (subst.) cabodano = cabo (subst.) + de (prep.) + ano (subst.) malnacido = mal (adv.) + nacido (adx.) medioda = medio (nm.) + da (subst.) bocanoite = boca (subst.) + noite (subst.) Compostos sintagmticos sala de estar = sala (subst.) + de (prep.) + estar (verbo.) porco bravo = porco (subst.) + bravo (adxectivo) arco da vella = arco (subst.) + da (prep.+art.) + vella (subst.) capitn xeneral = capitn (subst.) + xeneral (subst.) paso a nivel = paso (subst.) + a (prep.) + nivel (subst.)

Superioridade Con nomes e adxectivos: A Corua ten mis habitantes ca/que Ourense. Vigo mis grande ca/que Santiago. Con verbos: Eles falan mis do que traballan. Ademais das formas analticas mis bo, mis malo e mis grande, pdense empregar no seu lugar, respectivamente, as formas especiais mellor, peor e maior. Igualdade Con nomes: Esta casa ten

tanto espazo tanta luz tantos cuartos tantas vents

coma/como a outra.

Con adxectivos: Aqu as casas son tan caras coma/como no meu pas. Con verbos: Traballa tanto como folga. Inferioridade Con nomes: No meu pas hai menos bares ca/que aqu. tanto espazo Esta casa non ten tanta luz coma/como a outra. tantos cuartos tantas vents Con adxectivos: Esta casa menos luminosa ca as/cs/que as outras. O seu barrio menos tranquilo ca o/ c/que o meu. Aqu as casas no son tan caras coma/como no meu pas. Con verbos: Eles traballan menos do que din.

A comparacin
A estrutura comparativa componse de dous elementos bsicos. O primeiro un adverbio que indica superioridade, igualdade ou inferioridade (respectivamente, mis, tan/ tanto(s)/tanta(s), menos); o segundo, unha partcula: que, ca ou do que (para as comparacins de superioridade e inferioridade) e coma/como (para a comparacin de igualdade). Cando a segunda parte da comparacin un verbo, emprgase do que. Na maiora dos casos, que/ca e como/coma sanse indistintamente, pero cando o segundo termo da comparacin un pronome persoal, faise obrigatorio o emprego de ca/coma. A mia irm mis alta ca min. Traballamos tanto coma eles.

Superlativo
o grao mis alto que un adxectivo lle pode atribur a algo ou a algun. A ra de Arousa a mis grande de Galicia. O Nilo e o Amazonas son os ros mis longos do mundo. Sar o barrio mis emblemtico de Santiago de Compostela.

122

cento vinte e dous

resumo gramatical
Gradativos do adxectivo
feo moi feo fesimo caro moi caro carsimo rico moi rico riqusimo rpido moi rpido rapidsimo

Introducir unha concesin Non son galegos, pero falan galego moi ben. Non son galegos, non obstante, falan galego moi ben. Anda que non son galegos, falan galego moi ben. Matizar unha informacin Nestes tempos, vivir s diferente; de feito, ser solteiro est de moda. Non me molestara traballar de noite; en realidade, gstame. Organizar a informacin e engadir novos elementos Por unha banda, apetceme estar con algun; pero, por outra (banda), dme un pouco de medo. Penso, ademais, que a convivencia afecta calquera relacin por moi ben que se leven das persoas. Opoer informacin Estar s non ningunha traxedia; ao contrario, unha oportunidade que tes para coecerte e aceptarte como es. Eu, se puidese escoller, en lugar de/en vez de/no canto de estar s, preferira estar ben con algun. Desmentir unha informacin dando unha explicacin Non que non me guste vivir s; o que pasa que estou mellor en parella. Que raro que non pidas peixe! Psache algo? Non, home non. O que pasa que hoxe me apetece variar.

ATENCIN
s veces necesario facer modificacins ortogrficas: rico> riqusimo; longo> longusimo

Para intensificar un adxectivo podemos empregar, mis frecuentemente na linguaxe coloquial, o prefixo super-. un aparello superprctico. Outros recursos para graduar: demasiado/excesivamente rechamante. (moi) pouco prctico. un pouco caro. Non nada interesante.

ATENCIN
Pouco emprgase soamente con adxectivos de significado positivo; mentres que un pouco s se usa con adxectivos de significado negativo.

A coordinacin Conectores textuais


Introducir unha nova informacin ou comenzar un relato Resulta que onte pola noite me chamou e quedamos para sar. Darlle secuencia accin Acabamos de cear e puxemos a televisin. Nisto/Entn/ Deseguida chegou Amalia e fomos xogar s cartas. Explicar a causa dos acontecementos Como/Xa que/Dado que traballas entre semana, fai a compra o sbado. Nunca fala con estraos porque/xa que/posto que llo prohibe a sa nai. Presentar consecuencias Estaba moi canso, as que/de modo que/polo que se deitou s nove. Corrixir unha informacin equivocada Aquel non era o meu fillo, senn o meu sobrio. A coordinacin consiste en unir das oracins independentes por medio de nexos ou conxuncins coordinantes, formando un nico enunciado. Cheguei do traballo e preparei a cea para todos. (= Cheguei do traballo. Preparei a cea para todos.) Vivimos na costa, pero non imos praia con frecuencia. (= Vivimos na costa. Non imos moito praia.) Segundo o significado da conxuncin que as une, as oracins coordinadas poden ser dos seguintes tipos: Copulativas (e, e mais, nin): emprganse para sumar ou engadir segmentos de informacin. Ana brincaba no parque e Mara xogaba ao baln. Limpou a casa, fixo a compra e mais preparou a comida. Non comeu nin bebeu nada. Adversativas (pero, mais, porn): introducen unha idea que contrasta con outra anterior, restrinxindo ou negando o seu significado. Gstame Celso, pero non o vou invitar mia festa. Traballa moito, mais nunca ten un peso. Estudou maxisterio, porn nunca lle gustaron os nenos. Disxuntivas (ou): expresan opcins entre as que se marca unha alternativa. Imos ao cine ou vemos un filme na casa?

cento vinte e tres

123

resumo gramatical
Distributivas (ora... ora, ben... ben): expoen accins alternativas, pero que non se exclen. Ora fala ben das amigas, ora non as quere ver. Explicativas ( dicir, ou sexa, isto ): explican ou aclaran o significado da primeira proposicin. Din que un forasteiro, ou sexa, que non de aqu. Cal/cales emprgase sempre co artigo determinado e tamn se refire a obxectos ou a persoas. Aparece con mis frecuencia en rexistros mis formais ou cultos.  A escultura, a cal situaron no centro da praza, foi feita por un prestixioso artista.  Os exames aos cales se presenta a directora do proxecto sern a prxima semana. Quen emprgase con referente humano e singular, s en oracins explicativas. Tamn mis comn en contextos formais. O tcnico do equipo, quen asumiu toda a culpa, dimitiu. Cuxo relacinase coa idea de posesin ou de pertenza e concorda en xnero e nmero co substantivo que acompaa, non co seu antecedente.
cuxo emprego cuxa familia cuxos fillos cuxas obras

A subordinacin
A subordinacin consiste na agrupacin de oracins, entre as que hai algn grao de dependencia, nun nico enunciado. Oracins subordinadas adxectivas ou de relativo Empregamos as oracins adxectivas ou de relativo para restrinxir, completar ou modificar o sentido dun substantivo. Funcionan como adxectivos e permtennos ligar unha oracin ao substantivo ao que se refiren (antecedente), para evitar a sa repeticin.
oracin 1 Algns profesores coordinarn o simposio. oracin 2 Algns profesores traballan neste instituto.

O home

oracin de relativo Os profesores que traballan neste instituto coordinarn o simposio.

Xeralmente, as oracins adxectivas nense oracin principal por medio de partculas relativas como que, quen, cal, onde, cuxo... As persoas que saben idiomas poden solicitar este posto. O director, quen acaba de marchar, quere vernos ma.  obra, cuxo autor annimo, representouse no Gran Teatro. A  artigo, o cal anda non lin, foi moi criticado. O  zona onde viven ten uns xardns preciosos. A Segundo a relacin que establece co antecedente, as oracins adxectivas poden ser especificativas ou explicativas. As oracins adxectivas son especificativas cando permiten distinguir un ou varios elementos dentro dun conxunto.  s nenos que levan disfrace participan no festival de O Entroido. (Os outros nenos non participan, s estes) Son explicativas as oracins adxectivas que s engaden unha informacin sobre o antecedente, pero non son necesarias para distinguilo. Deben ir entre comas na escrita e, na fala, mrcanse por unha pausa.  arme, que acaba de chegar de Uruguai, pensa facer C outra viaxe. As partculas relativas Que pode referirse a persoas ou a obxectos. O home que saudei onte no mercado o meu xefe. Este abrigo, que o meu preferido, merqueino en Nova York.

Oracins subordinadas substantivas Existe un grupo de oracins subordinadas nas que o suxeito do verbo principal exerce algn tipo de influencia sobre o suxeito da frase subordinada: emtese un xuzo, exprsase un sentimento ou unha orde, manifstase un desexo ou unha prohibicin etc. Nestes casos, o verbo da oracin subordinada vai en subxuntivo. O meu pai quere que estude (eu) Medicina. Prohboche (eu) que sigas vendo (ti) ese rapaz. A algunhas persoas molstalles que teamos (ns) xito. Ao ministro non lle importou que miles de familias perdesen a sa nica fonte de ingresos. Pero cando o suxeito de ambas as accins o mesmo, empregamos o infinitivo. Quero (eu) estudar (eu) Filosofa. A moitos homes molstalles (a eles) ter(eles) que ocuparse (eles) das tarefas domsticas. Non me importa perder (eu) este posto de traballo, prefiro (eu) durmir (eu) tranquilo. Cando na oracin principal se emite un xuzo ou unha valoracin impersoal sobre unha accin que realiza un suxeito determinado, o verbo da subordinada tamn vai en subxuntivo. normal que esteades un pouco nerviosos. lxico que a xente espere un cambio positivo. probable que volvan gaar as eleccins. Non pareca posible que a xente aceptase semellantes medidas. Pero cando na oracin principal se emite un xuzo vlido para calquera individuo, o segundo verbo vai en infinitivo. normal non querer quedar sen traballo. (= normal para todo o mundo) triste ter que emigrar por razns econmicas. (= triste para todo o mundo)

124

cento vinte e catro

resumo gramatical
Cando na oracin principal afirmamos que un feito verdade, na oracin subordinada utilizamos o indicativo. Creo que os animais teen sentimentos. Din que algo vai cambiar. Estou convencido de que aprobar o exame. Perdoa, pensaba que eras outra persoa. En cambio, cando na oracin principal negamos ou cuestionamos a veracidade do expresado, na oracin subordinada empregamos o subxuntivo. Non creo que Xavier queira vir connosco. Dubido que aprobe o exame. Non vexo que esteas preparado para ocupar ese cargo. Eu non dixen que a situacin fose cambiar. Oracins subordinadas adverbiais Oracins causais As oracins causais enuncian a causa do que se di na oracin principal. O conector que mis frecuentemente as introduce porque, seguido doutros como xa que, posto que, unha vez que, visto que, por mor de (que), a causa de (que), por culpa de (que), debido a (que), pois, que e como. Mercamos a tele pequena porque a grande nos pareceu moi cara. Como non estn os nenos, sairemos cear fra. Oracins finais As oracins finais explican a finalidade da accin da oracin principal. O conector mis utilizado para (que), pero hai outros posibles, como a que, co gallo de, a fin de (que), co propsito de (que), co obxecto de (que), con tal de (que)...  Vounos chamar para que me digan o resultado.  Atrasamos o comezo do evento co propsito de que todos estivesen na apertura. Oracins consecutivas As oracins consecutivas expresan o resultado ou a consecuencia dos feitos narrados na oracin principal. Os conectores mis frecuentes para introducilas son as que, logo, por tanto, por conseguinte, en consecuencia, de modo/ maneira que, de a que, que (xeralmente combinado con tanto(s)/tanta(s) ou tal/tales). Sairemos despois do xantar, as que non chegamos antes das seis. Padeceu unha enfermidade moi grave, de a que agora leve unha vida moi sa. Oracins condicionais As oracins condicionais establecen unha condicin que debe cumprirse para que algo se realice. Para expresar unha condicin que posible realizar, empregamos a estrutura se (presente) + presente ou futuro de indicativo. Se fas a matrcula ata o da 10, reglanche/regalaranche unha axenda. Se me chaman para a entrevista, non podo/poderei acompaarte ao mdico. Oracins temporais As oracins temporais expresan o tempo ou o momento no que se realiza a accin da oracin principal. Cando o nexo mis frecuente para introducilas, pero tamn se poden empregar, entre outros, antes de (que), despois de(que), mentres, en canto... Cando cheguei, vin que a porta estaba aberta. Cando tea tempo, irei verte. Recolln a cocia mentres os nenos durman a sesta. En canto entrei na ducha, soou o telfono. Estudarei a proposta antes de/despois de pedir o emprstito.

ATENCIN
Cando se refiren ao futuro, as frases introducidas por cando, mentres e en canto van sempre en presente ou futuro de subxuntivo.  ando fagas/fixeres vinte anos, regalarmosche C o coche.  n canto remate/rematar a carreira, farei esta viaxe. E  entres non cheguen/chegaren os convidados, M terminaremos o xantar.

Impersonalidade
A impersonalidade pdese expresar de varias maneiras: SE + verbo en terceira persoa do singular/plural Adoitamos empregar esta forma cando damos instrucins ou cando nos referimos a cousas que son vlidas para todo o mundo. Primeiro, frtense as patacas. Dbese pedir permiso antes de entrar. Verbo en terceira persoa do plural Trtase de accins realizadas por unha persoa concreta (ou varias), cuxa identidade non ten importancia para o que fala: a atencin cntrase na accin e non no axente. Que partido botan hoxe na nova canle? Abriron un supermercado de gran superficie no noso barrio. Din que haber eleccins anticipadas. Verbo en segunda persoa do singular Trtase de accins que afectan a todo o mundo, includos os interlocutores. Non obstante, anda que empregamos a forma ti, non nos referimos ao noso interlocutor. unha forma moi caracterstica da lingua oral que equivale a un/unha + terceira persoa do singular. Con este trfico, sabes a que hora saes, pero non a que hora chegas. Con este trfico, un/unha sabe a que hora sae, pero non a que hora chega.

cento vinte e cinco

125

resumo gramatical
Estilo indirecto
O estilo indirecto, tamn chamado discurso referido, a transmisin, polo xeral nun novo contexto espacial e temporal, das palabras ditas por outras persoas. Teo moito sono. Dixo que ten/tia moito sono. Chmame o xoves pola ma. Dxome que o chame/chamase o xoves pola ma. Se o que referimos indirectamente unha pregunta introducida por unha partcula interrogativa, esta volve aparecer no discurso referido. Onde mercaches este colete? Preguntoume onde mercara o colete. Cando pensas marchar? Preguntoume cando pensaba marchar. Pero cando se trata dunha pregunta de resposta pechada (si/ non), introducmola con se no estilo indirecto. Tes o enderezo de Eulalia?. Preguntoume se tia o enderezo de Eulalia.

A voz pasiva
A voz pasiva frmase coas formas do verbo ser ou do verbo estar e mais o participio do verbo de cuxa accin queremos falar. Co verbo ser, denomnase pasiva de proceso.
ser fun fuches foi fomos fostes foron

(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes)

+ participio

Esta ponte foi construda por membros da comunidade local. Na construcin pasiva, o CD da oracin activa (esta ponte) pasa a ser o suxeito pasivo; o suxeito (a comunidade local) convrtese en complemento axente e vai sempre introducido pola preposicin por. Na estrutura verbal, o verbo ser conxugado no mesmo tempo que o verbo da oracin activa e combina en nmero e en persoa co suxeito pasivo. Con este tamn concorda o participio en xnero e nmero. Estes cadros foron pintados por un artista annimo. O director do proxecto ser entrevistado esta semana. Empregamos a voz pasiva: Cando nos interesa poer en evidencia o suxeito pasivo ou a propia accin verbal. Ese home foi condenado inxustamente. Cando non se coece, non se quere ou non interesa expresar o axente da accin verbal. A nova escola ser inaugurada antes da fin deste curso. A pasiva con estar + participio denomnase pasiva de resultado e emprgase cando o mis importante o resultado da accin, o seu efecto sobre o suxeito pasivo, e non o da accin en si mesma. Por este motivo moi raro atopar o complemento axente nesas construcins. Algunhas especies de animais estn ameazadas. O ordenador xa est reparado. A casa estivo vixiada toda a fin de semana. O problema est resolto. As decisins xa estaban tomadas.

ATENCIN
Cambiar ou non os tempos e/ou modos verbais na transposicin do estilo directo ao indirecto vai depender das circunstancias ou dos contextos nos que tanto o estilo directo coma o indirecto se formulan.  olverei pronto. V  ixo que volver pronto (anda non volveu) ou D Dixo que volvera pronto (xa pasou o momento no que debera volver).  Traballo moito.  Dixo que traballa moito (segue traballando moito neste momento) ou Dixo que traballaba moito (pode seguilo facendo neste momento ou non).

As mesmo, sofren transformacins outras palabras relacionadas co contexto: tempo, espazo, persoas que falan, verbos... Dxolle que...
Chega hoxe. Chega ma. Chega esta tarde. Chegou onte. Chega dentro de tres das. Espera aqu. Proba isto. Ven a Ferrol. Treme os xornais. O meu curmn chmase Iago. chegaba ese/aquel da. chegaba o da seguinte. chegaba esa/aquela tarde. chegara o da anterior. chegaba ao cabo de tres das. esperase al. probase iso/aquilo. fose a Ferrol. lle levase os xornais. o seu curmn se chamaba Iago.

Expresin da conxectura
Existen varios recursos para facer suposicins: supoer que + indicativo quizais/tal vez + indicativo/subxuntivo ao mellor/igual + indicativo

126

cento vinte e seis

resumo gramatical
probable que/ posible que/pode (ser) que + subxuntivo o mis seguro/o mis posible que + subxuntivo seguramente/probablemente//posiblemente + indicativo seguro que/estou seguro de que + indicativo Tamn podemos empregar o futuro de indicativo para facer suposicins sobre o presente. Sabes onde est Paula? Non a vin en todo o da. Estar traballando, coma sempre. (= supoo que est traballando) Do mesmo xeito, utilizamos o condicional para facer suposicins sobre o pasado. O outro da non vin a Mario no partido. Ah, non? Pois estara enfermo, porque non adoita perder ningn. A correspondencia entre os tempos verbais a seguinte:
O que sei Presente Pretrito Copretrito O que supoo Futuro de indicativo Pospretrito Pospretrito

Participio
O participio frmase coa terminacin -ado, para os verbos rematados en -ar, e coa terminacin -ido, para os que rematan en -er e en -ir. cantar = cantado beber = bebido vivir = vivido Principais participios irregulares:
abrir = aberto descubrir = descuberto dicir = dito escribir = escrito espertar = esperto facer = feito limpar = limpo morrer = morto pagar = pago poer = posto prender = preso romper = roto secar = seco soltar = solto ver = visto

O participio ten das funcins bsicas. Como verbo, acompaa os auxiliares ter e dar nas perfrases verbais e invariable. Podo facer a queimada porque a teo feito para o magosto doutros anos. Non dou rematado este traballo hoxe. Como adxectivo, concorda co substantivo en xnero e en nmero e refrese a situacins ou estados derivados da accin do verbo. Neses casos, emprgase moitas veces cos verbos ser e estar. un neno moi esperto. A porta estaba pechada.

ATENCIN
Coa forma interrogativa convidamos o noso interlocutor a especular.  ue lle pasar a Amanda? Q  nde aprendera Carlos a bailar tan ben? O

Xerundio
Expresa o modo en que algun fai algo ou a simultaneidade de das accins. Marchou chorando. Adoito traballar ondo msica. Nesta funcin de adverbio, o xerundio tamn admite complementos. Entrou falando moi alto para chamar a atencin dos asistentes.

O VERBO Formas nominais


Os verbos teen tres formas nominais, tamn chamadas non persoais, porque son formas que non se conxugan: o infinitivo, o participio e o xerundio. Estas formas, combnanse con outros verbos conxugados para formar as perfrases verbais. Por si soas, teen as mis diversas funcins.

ATENCIN
Polo xeral, o xerundio non se emprega na forma negativa. Nestes casos, sase preferiblemente sen + infinitivo. Fxoo sen querer.

Infinitivo
Funciona como substantivo e, polo tanto, pode ser suxeito ou complemento directo dunha oracin. Fumar malo para a sade. Odio estudar pola noite. Tamn nestes casos, pode ter complementos propios do verbo. Estudar idiomas moi necesario hoxe en da. (CD) fundamental explicarlles claramente as cousas aos nenos. (complemento de modo, CD e CI)

O infinitivo conxugado
Tamn denominado infinitivo persoal ou flexionado, esta forma verbal representa unha das principais peculiaridades da lingua galega. Frmase engadndolle ao infinitivo impersoal as seguintes desinencias.

cento vinte e sete

127

resumo gramatical
andar andar andares andar andarmos andardes andaren beber beber beberes beber bebermos beberdes beberen partir partir partires partir partirmos partirdes partiren

Empregamos o presente de indicativo para: Facer afirmacins atemporais: A auga H2O.  Falar de feitos habituais: Vexo os meus pais todas as fins de semana.  Falar do presente cronolxico: Vai moito fro esta ma, verdade?  Pedir cousas e accins en preguntas: Dixasme cincuenta euros?  Falar de accins futuras relacionadas con intencins firmes: Esta noite chmote e dgoche algo.  Relatar en presente histrico: Logo da invasin napolenica, as colonias de ultramar independzanse.  Dar instrucins: Primeiro refogas a cebola, logo botas a carne e o vio branco. Copretrito
(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes) ANDAR andaba andabas andaba andabamos andabades andaban BEBER beba bebas beba bebiamos bebiades beban VIVIR viva vivas viva viviamos viviades vivan

A pesar de non ter un emprego obrigatorio, recomndase o seu uso principalmente nos seguintes casos: Cando a forma de infinitivo ten un suxeito distinto ao do verbo principal:  De aceptaren (eles) as nosas condicins, asinaremos(ns) o contrato cando queiran. Cando, tendo o verbo principal e o infinitivo o mesmo suxeito, a oracin de infinitivo vai anteposta:  Para facermos (ns) mis rapidamente este traballo, necesitamos (ns) unhas ferramentas mis axeitadas. Cando, coa oracin de infinitivo posposta e tendo o verbo principal e o infinitivo o mesmo suxeito, o infinitivo vai distanciado do verbo principal:  Temos que ler moi ben as instrucins que acompaan estes mobles, para podermos montalos. Cando o infinitivo indica a indeterminacin do suxeito. Neste caso vai en terceira persoa do plural.  A pesar de todo, o xuz non permitiu entrevistaren os acusados.

ATENCIN
Na primeira e na segunda persoas do plural, prodcese un cambio de slaba tnica.

ATENCIN
Na maiora dos casos, o infinitivo conxugado aparece despois dunha preposicin, pero tamn pode encontrarse fra dese contexto.  Convn esclarecermos todas as dbidas antes de asinarmos o contrato.  Lamentas non conseguires un traballo, pero tampouco te empeas tanto en buscalo.  Cmpre recordardes o amable que sempre foron convosco. Algns verbos presentan formas irregulares no copretrito:
SER era eras era eramos erades eran PR pua puas pua puamos puades puan TER tia tias tia tiamos tiades tian VIR via vias via viamos viades vian

(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes)

Tempos de modo indicativo


Presente
(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes) ANDAR ando andas anda andamos andades andan BEBER bebo bebes bebe bebemos bebedes beben VIVIR vivo vives vive vivimos vivides viven

ATENCIN
Os verbos derivados dos anteriores tamn presentan as mesmas irregularidades: repor, compor, supor, recompor, sobrepor, antepor, ater, reter, conter, previr, intervir, sobrevir etc.

Os principais usos do copretrito son: Describir calidades en pasado. Antes, mia nai levaba o pelo moito mis longo. Presentar accins habituais nunha etapa do pasado.  De neno, agachbame no cuarto cando via algunha visita casa.

128

cento vinte e oito

resumo gramatical
Describir a situacin arredor duns acontecementos que relatamos (normalmente en pretrito). Adoitamos escribir cousas como a data, a hora, o lugar, o estado ou o aspecto das persoas etc.  Estaba mirando pola vent cando vin pasar o meu irmn. Levaba unha roupa un pouco rara...  Esta ma apetecanme tanto uns churros que fun almorzar ao bar de abaixo. Tamn empregamos o copretrito para referirnos a accins que se interrompen ou se modifican durante o seu inicio ou o seu desenvolvemento.  a casa de Iolanda, pero topeime cun amigo e fomos tomar algo. (= non fun casa de Iolanda) Noutros casos, mediante verbos como pensar, querer ou ir, o copretrito serve para expresar a nosa intencin de levar a cabo unha accin que finalmente non chega a ter lugar.  Pensaba quedar a estudar na biblioteca, pero ao final fun para a casa.  a pasar as vacacins cuns amigos, pero enfadmonos e ao final decidn ir de viaxe s.  A semana pasada queriamos pintar toda a casa, pero chegaron uns amigos por sorpresa e, claro, non puidemos. Pretrito
ANDAR (eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes) andei andaches andou andamos andastes andaron BEBER bebn bebiches bebeu bebemos bebestes beberon VIVIR vivn viviches viviu vivimos vivistes viviron

ATENCIN
Na primeira e na terceira persoas do singular dos verbos regulares, a ltima slaba tnica; nos irregulares, en cambio, a slaba tnica a penltima. Os verbos ir e ser teen a mesma forma no pretrito.

Antepretrito
ANDAR andara andaras andara andaramos andarades andaran BEBER bebera beberas comera beberamos beberades beberan VIVIR vivira viviras vivira viviramos vivirades viviran

(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes)

Algns verbos irregulares


DICIR dixera dixeras dixera dixeramos dixerades dixeran ESTAR estivera estiveras estivera estiveramos estiverades estiveran FACER fixera fixeras fixera fixeramos fixerades fixeran IR/SER fora foras fora foramos forades foran TER tivera tiveras tivera tiveramos tiverades tiveras

Empregamos este tempo para marcar que unha accin pasada anterior a outra accin tamn pasada, xa men cionada.  ando Alfredo chegou ao hospital, sa muller xa dera a C luz. (= a segunda accin anterior primeira: Alfredo non estaba cando naceu o beb) Pospretrito Obtense o pospretrito engadndolle ao infinitivo as terminacins -a, -as, -a, -iamos, -iades e an.
ANDAR andara andaras andara andariamos andariades andaran BEBER bebera beberas bebera beberiamos beberiades beberan VIVIR vivira viviras vivira viviriamos viviriades viviran

O pretrito emprgase para relatar accins pasadas, relacionadas ou non co presente. Esta semana coecn moita xente interesante. Onte ceei cuns amigos. O mes pasado descubrn un restaurante xenial.

Verbos con terminacins irregulares


Os seguintes verbos presentan irregularidades propias na raz e teen unhas terminacins especiais no pretrito, independentemente da conxugacin que pertenzan.
estar dicir facer ter poder poer querer traer saber estivdixfixtivpuidpuxquixtrouxsoub-

(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes)

-en -eches -o -emos -estes -eron

Son irregulares os mesmos verbos que en futuro, tamn cunha irregularidade que afecta a raz.
DICIR dira diras dira diriamos diriades dira FACER fara faras fara fariamos fariades faran

cento vinte e nove

129

resumo gramatical
Usamos o pospretrito para expresar desexos difciles ou imposibles de realizar. Que soo! Ira durmir agora mesmo se puidese. Para aconsellar. Deberas empezar a estudar. Falta moi pouco para os exames. Para pedir cortesmente que algun faga algo. Importarache axudarme cos deberes? Poderas suxeitar isto un momento, por favor? Para evocar situacins imaxinarias. Se soubese tocar un instrumento, tocara nun grupo. Para opinar sobre accins e condutas. Eu nunca casara por dieiro.
(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes) ANDAR andarei andars andar andaremos andaredes andarn BEBER beberei bebers beber beberemos beberedes bebern VIVIR vivirei vivirs vivir viviremos viviredes vivirn

Hai moi poucos verbos irregulares. Estes presentan un cambio na raz, pero teen as mesmas terminacins cs verbos regulares.
DICIR direi dirs dir diremos diredes dirn FACER farei fars far faremos faredes farn

Alternancia dos tempos do pasado no relato


Nun relato podemos utilizar varios tempos do pasado. Facemos avanzar a historia con cada novo feito que presentamos en pretrito. Aquel da Xan non ou o espertador e espertou media hora tarde. Sau da casa sen almorzar e colleu un taxi. Por sorte, conseguiu chegar a tempo ao aeroporto. Por outra banda, en cada feito podemos deter a accin e mirar as circunstancias que a rodean. Para isto, usamos o copretrito. Aquel da Xan estaba moi canso e non ou o espertador, as que espertou media hora tarde. Como non tia tempo, sau de casa sen almorzar e colleu un taxi. Por sorte, non haba moito trfico e conseguiu chegar ao aeroporto a tempo. A eleccin que facemos entre pretrito e copretrito non depende da duracin das accins, senn da maneira na que queremos presentalas e da sa funcin no relato. Onte, como estaba chovendo, non san. (Non interesa o fin da chuvia: presentmola como unha circunstancia de non sar) Onte, estivo chovendo todo o da e non san. (Informo da duracin da chuvia e do feito de non sar) Co antepretrito marcamos que unha accin anterior a outra xa mencionada. De novo, o relato non avanza: damos un salto atrs, en xeral para explicar algunha circunstancia pasada. Aquel da Xan estaba moi canso porque estivera estudando ata a madrugada e non ou o espertador, as que espertou media hora tarde...

ATENCIN
Todos os verbos compostos dos anteriores tamn teen formas irregulares de futuro: desfacer, predicir, refacer...

Empregamos o futuro para referirnos ao futuro cronolxico dunha maneira neutra. Utilizmolo para facer predicins ou para expresar que algo ocorrer inexorablemente. Ma far sol en todo o pas. As cartas din que ters moitos fillos. O sol sair ma s 6.42 h. Tamn usamos este tempo para formular hipteses sobre o futuro ou o presente, algunhas veces acompaado por marcadores como seguramente, probablemente, posiblemente etc. Non sei onde deixei as chaves do coche. Pois estarn sobre o moble da entrada, coma sempre. Que vas facer esta noite? Pois seguramente quedarei na casa. E ti? Eu creo que sairei tomar algo por a.

ATENCIN
Para falar de plans, intencins e accins futuras, en galego emprgase mis frecuentemente o presente de indicativo ou a perfrase ir + infinitivo.  a temos a comida na casa. Axdasme? M  ois non podo. Vou falar co propietario do piso P s 12 e non sei a que hora volvo.

Futuro
O futuro frmase engadndolle ao infinitivo as terminacins -ei, -s, -, -emos, -edes e -n.

130

cento trinta

resumo gramatical
O SUBXUNTIVO Presente de subxuntivo
A conxugacin case idntica do presente de indicativo: s se inverte a vogal temtica.
-ar : e ANDAR ande andes ande andemos andedes anden -er/-ir : a COMER coma comas coma comamos comades coman ESCRIBIR escriba escribas escriba escribamos escribades escriban PR/POER puxese puxeses puxese puxsemos puxsedes puxesen QUERER quixese quixeses quixese quixsemos quixsedes quixesen TER tivese tiveses tivese tivsemos tivsedes tivesen VIR viese vieses viese visemos visedes viesen

(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes)

Fxate que, na maiora dos casos, a irregularidade que presenta a raz a mesma das formas irregulares do pretrito de indicativo:
Pretrito indicativo estivo dixo fixo etc.

Imperfecto subxuntivo estivese dixese fixese

Algns verbos irregulares:


DAR dea deas dea deamos deades dean IR vaia vaias vaia vaiamos vaiades vaian DICIR diga digas diga digamos digades digan TER tea teas tea teamos teades tean ESTAR estea esteas estea esteamos esteades estean SER sexa sexas sexa sexamos sexades sexan FACER faga fagas faga fagamos fagades fagan VIR vea veas vea veamos veades vean

O imperfecto de subxuntivo emprgase nas construcins condicionais para falar dunha accin cuxo cumprimento consideramos imposible ou pouco probable. Se estudases un pouco mis, non che sera difcil aprobar o curso. Tamn o utilizamos no estilo indirecto para referir accins pasadas que no seu momento estaban nun plano futuro (en presente ou futuro de subxuntivo e infinitivo conxugado). Insistirei ata que me solucionen este problema. Onte prometeu que insistira ata que lle solucionasen o problema. Cando saren os resultados do balance, volveremos falar. A semana pasada dixo que cando sasen os resultados do balance, volveriamos falar. Os que quixeren un xustificante de asistencia, debern pedilo na secretara. Informou de que os que quixesen un xustificante de asistencia, deberan pedilo na secretara. Asemade, empregamos este tempo verbal para referir peticins, ordes, instrucins e invitacins, nos relatos de feitos pasados. Non lle abrades a porta a ningn descoecido. Dxonos que non lle abrsemos a porta a ningn descoecido. Treme os documentos para asinar. Pediume que lle levase os documentos para asinar.

Fxate en que moitos verbos que presentan unha irregularidade na primeira persoa do presente de indicativo teen esa mesma irregularidade no presente de subxuntivo. o caso, por exemplo, dos verbos pr, facer, ver, ter e ir.

Pretrito imperfecto de subxuntivo


(eu) (ti) (el/ela/vostede) (ns) (vs) (eles/elas/vostedes) ANDAR andase andases andase andsemos andsedes andasen BEBER bebese bebeses bebese bebsemos bebsedes bebesen VIVIR vivise vivises vivise vivsemos vivsedes vivisen

Algns verbos irregulares:


ESTAR estivese estiveses estivese estivsemos estivsedes estivesen DICIR dixese dixeses dixese dixsemos dixsedes dixesen FACER fixese fixeses fixese fixsemos fixsedes fixesen IR/SER fose foses fose fsemos fsedes fosen

Nas oracins subordinadas finais (introducidas, por exemplo, con para que), o verbo vai en imperfecto de subxuntivo cando se alude a un momento pasado. De pequeno, meus pais levronme a Arxentina para que coecese o lugar no que nacera.

cento trinta e un

131

resumo gramatical
Recorda que, en galego, as nicas terminacins vlidas para o imperfecto do subxuntivo son -ase, -ese e -ise, para as conxugacins -ar, -er e -ir, respectivamente. Se as reclamacins presentadas foren denegadas, seguirn vlidos os actuais resultados. Cando as pedras deren gritos e o sol parar de andar e o mar non tiver auga heime de ti apartar.

Futuro de subxuntivo
O futuro do subxuntivo frmase engadndolle ao infinitivo impersoal ou s races das formas irregulares as mesmas desinencias do infinitivo conxugado.
ANDAR andar andares andar andarmos andardes andaren BEBER beber beberes beber bebermos beberdes beberen VIVIR partir partires partir partirmos partirdes partiren

IMPERATIVO Imperativo afirmativo


O imperativo afirmativo en galego ten catro formas: ti e vs (informal); vostede e vostedes (formal).
ANDAR anda andade ande anden BEBER bebe bebede beba beban VIVIR vive vivide viva vivan

Fxate na coincidencia destas formas regulares coas do infinitivo conxugado. Algns verbos irregulares:
DICIR dixer dixeres dixer dixermos dixerdes dixeren POER puxer puxeres puxer puxermos puxerdes puxeren ESTAR estiver estiveres estiver estivermos estiverdes estiveren QUERER quixer quixeres quixer quixermos quixerdes quixeren FACER fixer fixeres fixer fixermos fixerdes fixeren TER tiver tiveres tiver tivermos tiverdes tiveren IR/SER for fores for formos fordes foren SABER souber souberes souber soubermos souberdes souberen PODER puider puideres puider puidermos puiderdes puideren

(ti) (vs) (vostede) (vostedes)

As formas para ti e vs obtense eliminando o -s final da forma correspondente en presente. estudades = estudade estudas = estuda comedes = comede comes = come

ATENCIN
Algns verbos irregulares non seguen esta regra para ti. poer/pr = pon; facer = fai; vir = ven; ter = ten As formas para vostede e vostedes obtense cambiando a vogal temtica da forma correspondente do presente: estuda = estude; estudan = estuden come = coma ; comen = coman

Un truco para facer a forma irregular do futuro do subxuntivo coller a mesma raz das formas irregulares do pretrito de indicativo:
Pretrito indicativo estivo dixo fixo etc. Futuro subxuntivo

ATENCIN
Os verbos que son irregulares na primeira persoa do presente teen, no imperativo afirmativo de vostede e vostedes, a mesma raz irregular. poo = poa/n saio = saia/n fago = faga/n veo = vea/n vexo = vexa/n teo = tea/n oio = oia/n digo = diga/n traio = traia/n

estiver dixer fixer

O futuro do subxuntivo emprgase con mis frecuencia en oracins temporais e condicionais, xeralmente para falar de hipteses ou de previsins relacionadas co futuro. mis comn na lingua escrita, principalmente na literaria e nalgns rexistros formais, como a documentacin xurdica e administrativa. Os que anda non estiveren matriculados non podern presentarse aos exames. Cando quixeres de min saber, lembra que tiven que te esquecer.

Ser e ir presentan formas especiais no imperativo afirmativo.


SER s sede sexa sexan IR vai ide vaia vaian

(ti) (vs) (vostede) (vostedes)

132

cento trinta e dous

resumo gramatical
Imperativo negativo
As formas do imperativo negativo son as mesmas do presente de subxuntivo para todas as persoas.
ANDAR non andes non ande non andedes non anden BEBER non bebas non beba non bebades non beban VIVIR non vivas non viva non vivades non vivan

As perfrases poden encadearse:  i que est deixando de fumar. (estar + xerundio/deixar D de + infinitivo)  as seguir indo a ese restaurante despois do que pasou? V (ir + infinitivo/seguir + xerundio) A continuacin, lstanse as principais perfrases verbais do galego e a relacin do que poden indicar. Acabar de/Rematar de + infinitivo  Indica o remate dunha accin, xeralmente nun pasado recente.  cabas de chegar e xa pensas sar de novo? A  or fin rematei de poer o pavimento! P

Recorda que co imperativo negativo os pronomes van diante do verbo, ags nas perfrases onde a sa posicin pode variar.  on me esperes para cear. Vou chegar moi tarde. N  on te vaias esquecer da reunin!/Non vaias esquecerN te da reunin! Empregamos o imperativo para: Dar instrucins.  Retire o plstico protector e coloque o aparato sobre unha superficie estable. Conceder permiso. Podo entrar un momento?  Si, claro. Pasa, pasa.  Ofrecer algo. Toma, proba estas galletas. Estn bosimas.  Aconsellar. Non sei que poer para a cea de traballo de ma.  Pon o vestido azul, non? Qudache moi ben. 

Andar + xerundio/a + infinitivo Indica que a accin est en proceso, reiterativa ou prolongada no tempo.  nda buscando/a buscar un piso no centro. A

Botar(se) a/Comezar a/Empezar a/Poerse a + infinitivo Emprganse para indicar o comezo dunha accin.  ada vez que vexo ese filme, btome a chorar coma unha C tola.  partido suspendeuse porque comezou/empezou a neO var.  ada mis chega oficina, ponse a dar ordes a todos. N

ATENCIN
s veces empregamos o imperativo para dar ordes ou pedir accins, pero s en situacins moi xerarquizadas ou de moita confianza. Adoitamos suavizar este emprego con elementos como por favor, vea etc., ou xustificando a peticin.  or favor, Francisco, fgame dez copias destes P documentos.  en comigo de compras... vea, que logo non V podo con todas as bolsas.

Dar + participio En frases negativas e interrogativas, indica a imposibilidade ou a dificultade de rematar ou cumprir unha accin. Con frases afirmativas, indica a capacidade de realizar algo, pero pouco frecuente neste tipo de contextos.  on darn chegado antes das nove. N  res que dars feito todo o traballo ata ma? C

Perfrases verbais
As perfrases verbais son construcins que se forman con dous ou mis verbos: un conxugado (cuxo significado se ve modificado) e outro na forma nominal ou non persoal (infinitivo, participio ou xerundio). Nalgunhas perfrases, estes verbos estn conectados por algn elemento de relacin (preposicin ou conxuncin).  nda que xa cumpriu setenta anos, segue traballando. A  ste vern imos matricularnos nun dos cursos que ofrece E o centro social do barrio.  eo que falar cos pais dos rapaces sobre a prxima exT cursin.

Dar en + infinitivo Expresa o comezo dunha nova accin, hbito ou costume.  gora deu en chamarme todas as noites para contarme a A xornada.  ada mis tiveron o neno, deron en pasar as fins de seN mana na aldea.  eva o paraugas porque dar en chover en calquera moL mento.

Deber (de) + infinitivo Pode indicar, por unha banda, obrigatoriedade ou deber e, por outra, hiptese ou probabilidade.  ebedes visitar os vosos avs mis a mido. D  ebeu (de) conseguir un ascenso no traballo porque dixo D que nos invitar a unha copa.

cento trinta e tres

133

resumo gramatical
Deixar de + infinitivo Indica a interrupcin da accin expresada polo infinitivo.  eixei de fumar cando quedei embarazada. D Levar + xerundio (+ cantidade de tempo) Expresa o tempo transcorrido dende o comezo dunha accin.  Levaban vivindo tres anos na casa da aldea.  Levan mis dunha semana preparando o exame.

Estar + para + infinitivo Indica que unha accin est a piques de ocorrer.  staba para sar cando chegaron os meus tos. E

Poder + infinitivo Emprgase para expresar probabilidade ou hiptese.  Como anda non conseguiron os billetes, pode ser que non vean para o Nadal.

Estar + xerundio/a + infinitivo Utilzase para indicar que unha accin est en proceso. rematando  staba a cea cando soou o telfono. E a rematar Haber (de) + infinitivo Indica obrigatoriedade, cun matiz de futuridade, e probabilidade.  as (de) facer o que che digan. H  nda hei de mercarche un cabalio. A  s nenos han (de) estar na eira xogando. O

Seguir + xerundio Indica que unha accin non se interrompeu.  Suso segue sando con Marisol, a sa primeira moza.

Ter + participio Expresa a reiteracin dunha accin no pasado.  Ten colaborado coa comisin de festas da localidade en varias ocasins.

Hai que/Ter que (de) + infinitivo Utilzanse para indicar a obrigacin ou a necesidade de facer algo. Hai que expresa a obrigatoriedade dunha forma mis xeral e impersoal, mentres que ter que o fai de xeito mis persoal.  ai que baixar o lixo, quen pode facelo? H  eo que/de axudarlle ao meu irmn cos deberes. T  eo que/de conseguir unha parella para as clases de T baile.

Vir (a)/Acabar por/Chegar a + infinitivo Indican a solucin ou o resultado final dun proceso ou dunha accin.  Apenas se relacionaban de mozos, e logo vieron (a) ser moi bos amigos.  Despois de procurar en varias tendas, acabou por mercar o primeiro coche que vira.  ixo moitos cartos en Amrica, anda que non chegou a F ser millonario.

Ir + infinitivo Utilzase para falar de accins futuras vinculadas ao momento presente ou de algo que planificamos como unha intencin.  ara a semana imos ter outra reunin. P  ou chamalo hoxe mesmo e (vou) contarlle todo o que V ocorreu.

Volver + infinitivo Indica a repeticin da accin expresada no infinitivo.  e volves sar con eses rapaces, poders ter serios proS blemas.  ando me xubile, volverei estudar idiomas. C

ATENCIN
Cando o participio aparece flexionado, concordando co complemento, non se trata dunha perfrase, senn do seu emprego como adxectivo.  Levo lidas trinta pxinas deste libro.  Xa teo terminados os informes que me pediches.

Ir/Vir + xerundio Emprganse para indicar o desenvolvemento progresivo ou gradual dunha accin.  un lendo estes libros ata rematar toda a coleccin. F  een traballando niso dende hai seis anos. V

Levar + participio Indica que a accin expresada polo infinitivo rematou en varias ocasins ou se realiza de xeito continuado.  evo ido al moitas veces e nunca o vin. L  evaba pouco durmido cando o espertou o telfono. L

134

cento trinta e catro

resumo gramatical

Modelos de conxugacin verbal

135

resumo gramatical
Conxugacin verbal
Paradigma dos verbos regulares Andar
INDICATIVO Presente ando andas anda andamos andades andan Antepretrito andara andaras andara andaramos andarades andaron Copretrito andaba andabas andaba andabamos andabades andaban Futuro andarei andars andar andaremos andaredes andarn Pretrito andei andaches andou andamos andastes andaron Pospretrito andara andaras andara andariamos andariades andaran SUBXUNTIVO Presente ande andes ande andemos andedes anden IMPERATIVO Afirmativo anda ande andade anden
Imperfecto

Futuro andar andares andar andarmos andardes andaren


FORMAS NOMINAIS

andase andasen andase andsemos andsedes andasen INF. CONXUGADO andar andares andar andarmos andardes andaren

Infinitivo: andar Xerundio: andando Participio: andado

Beber
INDICATIVO Presente bebo bebes bebe bebemos bebedes beben Antepretrito andara andaras andara andaramos andarades andaron Copretrito beba bebas beba bebiamos bebiades beban Futuro beberei bebers beber beberemos beberedes bebern Pretrito bebn bebiches bebeu bebemos bebestes beberon Pospretrito bebera beberas bebera beberiamos beberiades beberan SUBXUNTIVO Presente beba bebas beba bebamos bebades beban IMPERATIVO Afirmativo bebe beba bebede beban
Imperfecto

Futuro beber beberes beber bebermos beberdes beberen


FORMAS NOMINAIS

bebese bebeses bebese bebsemos bebsedes bebesen INF. CONXUGADO beber beberes beber bebermos beberdes beberen

Infinitivo: beber Xerundio: bebendo Participio: bebido

136

cento trinta e seis

resumo gramatical

PARTIR
INDICATIVO Presente parto partes parte partimosA partides parten Antepretrito partira partiras partira partiramos partirades partiran Copretrito parta partas parta partiamos partiades partan Futuro partirei partirs partir partiremos partiredes partirn Pretrito partn partiches partiu partimos partistes partiron Pospretrito partira partiras partira partiriamos partiriades partiran SUBXUNTIVO Presente parta partas parta partamos partades partan IMPERATIVO Afirmativo parte parta partide partan
Imperfecto

Futuro partir partires partir partirmos partirdes partiren


FORMAS NOMINAIS

partise partises partise partsemos partsedes partisen INF. CONXUGADO partir partires partir partirmos partirdes partiren

Infinitivo: partir Xerundio: partindo Participio: partido

cento trinta e sete

137

resumo gramatical
Principais verbos irregulares DICIR
INDICATIVO Presente digo dis di dicimos dicides din Antepretrito dixera dixeras dixera dixeramos dixerades dixeran Copretrito dica dicas dica diciamos diciades dican Futuro direi dirs dir diremos diredes dirn Pretrito dixen dixeches dixo dixemos dixestes dixeron Pospretrito dira diras dira diriamos diriades diran SUBXUNTIVO Presente diga digas diga digamos digades digan IMPERATIVO Afirmativo di diga dicide digan
Imperfecto

Futuro dixer dixeres dixer dixermos dixerdes dixeren


FORMAS NOMINAIS

dixese dixeses dixese dixsemos dixsedes dixesen INF. CONXUGADO dicir dicires dicir dicirmos dicirdes diciren

Infinitivo: dicir Xerundio: dicindo Participio: dito

ESTAR
INDICATIVO Presente estou ests est estamos estades estn Antepretrito estivera estiveras estivera estiveramos estiverades estiveran Copretrito estaba estabas estaba estabamos estabades estaban Futuro estarei estars estar estaremos estaredes estarn Pretrito estiven estiveches estivo estivemos estivestes estiveron Pospretrito estara estaras estara estariamos estariades estaran SUBXUNTIVO Presente estea esteas estea esteamos esteades estean IMPERATIVO Afirmativo est estea estade estean
Imperfecto

Futuro estiver estiveres estiver estivermos estiverdes estiveren


FORMAS NOMINAIS

estivese estiveses estivese estivsemos estivsedes estivesen INF. CONXUGADO estar estares estar estarmos estardes estaren

Infinitivo: estar Xerundio: estando Participio: estado

138

cento trinta e oito

resumo gramatical

FACER
INDICATIVO Presente fago fas fai facemos facedes fan Antepretrito fixera fixeras fixera fixeramos fixerades fixeran Copretrito faca facas faca faciamos faciades facan Futuro farei fars far faremos faredes farn Pretrito fixen fixeches fixo fixemos fixestes fixeron Pospretrito fara faras fara fariamos fariades faran SUBXUNTIVO Presente faga fagas faga fagamos fagades fagan IMPERATIVO Afirmativo fai faga facede fagan
Imperfecto

Futuro fixer fixeres fixer fixermos fixerdes fixeren


FORMAS NOMINAIS

fixese fixeses fixese fixsemos fixsedes fixesen INF. CONXUGADO facer faceres facer facermos facerdes faceren

Infinitivo: facer Xerundio: facendo Participio: feito

HABER
INDICATIVO Presente hei has ha, hai habemos habedes han Antepretrito houbera houberas houbera houberamos houberades houberan Copretrito haba habas haba habiamos habiades haban Futuro haberei habers haber haberemos haberedes habern Pretrito houben houbeches houbo houbemos houbestes houberon Pospretrito habera haberas habera haberiamos haberiades haberan SUBXUNTIVO Presente haxa haxas haxa haxamos haxades haxan IMPERATIVO Afirmativo ----Imperfecto

Futuro houber houberes houber houbermos houberdes houberen


FORMAS NOMINAIS

houbese houbeses houbese houbsemos houbsedes houbesen INF. CONXUGADO haber haberes haber habermos haberdes haberen

Infinitivo: haber Xerundio: habendo Participio: habido

cento trinta e nove

139

resumo gramatical

IR
INDICATIVO Presente vou vas vai imos ides van Antepretrito fora foras fora foramos forades foran Copretrito a as a iamos iades an Futuro irei irs ir iremos iredes irn Pretrito fun fuches foi fomos fostes foron Pospretrito ira iras ira iriamos iriades iran SUBXUNTIVO Presente vaia vaias vaia vaiamos vaiades vaian IMPERATIVO Afirmativo vai vaia vamos ide vaian
Imperfecto

Futuro for fores for formos fordes foren


FORMAS NOMINAIS

fose foses fose fsemos fsedes fosen INF. CONXUGADO ir ires ir irmos irdes iren

Infinitivo: ir Xerundio: indo Participio: ido

PODER
INDICATIVO Presente podo podes pode podemos podedes poden Antepretrito puidera puideras puidera puideramos puiderades puideran Copretrito poda podas poda podiamos podiades podan Futuro poderei poders poder poderemos poderedes podern Pretrito puiden puideches puido puidemos puidestes puideron Pospretrito podera poderas podera poderiamos poderiades poderan SUBXUNTIVO Presente poida poidas poida poidamos poidades poidan IMPERATIVO Afirmativo pode poida podede poidan
Imperfecto

Futuro puider puideres puider puidermos puiderdes puideren


FORMAS NOMINAIS

puidese puideses puidese puidsemos puidsedes puidesen INF. CONXUGADO poder poderes poder podermos poderdes poderen

Infinitivo: poder Xerundio: podendo Participio: podido

140

cento corenta

resumo gramatical

POER/PR
INDICATIVO Presente poo/poo pos/pos pon/pon poemos/pomos poedes/pondes poen/pon Antepretrito puxera puxeras puxera puxeramos puxerades puxeran Copretrito poa/pua poas/pua poa/pua poiamos/puamos poiades/puades poan/puan Futuro poerei/porei poers/pors poer/por poeremos/poremos poeredes/poredes poern/porn Pretrito puxen puxeches puxo puxemos puxestes puxeron Pospretrito poera/pora poeras/poras poera/pora poeriamos/poriamos poeriades/poriades poeran/poran SUBXUNTIVO Presente poa poas poa poamos poades poan IMPERATIVO Afirmativo pon poa poede/ponde poan
Imperfecto

Futuro puxer puxeres puxer puxermos puxerdes puxeren


FORMAS NOMINAIS

puxese puxeses puxese puxsemos puxsedes puxesen INF. CONXUGADO poer/pr poeres/pores poer/pr poermos/pormos poerdes/pordes poeren/poren

Infinitivo: poer/pr Xerundio: poendo/ pondo Participio: posto

QUERER
INDICATIVO Presente quero queres quere queremos queredes queren Antepretrito quixera quixeras quixera quixeramos quixerades quixeran Copretrito quera queras quera queriamos queriades queran Futuro quererei querers querer quereremos quereredes querern Pretrito quixen quixeches quixo quixemos quixestes quixeron Pospretrito querera quereras querera quereriamos quereriades quereran SUBXUNTIVO Presente queira queiras queira queiramos queirades queiran IMPERATIVO Afirmativo quere queira querede queiran
Imperfecto

Futuro quixer quixeres quixer quixermos quixerdes quixeren


FORMAS NOMINAIS

quixese quixeses quixese quixsemos quixsedes quixesen INF. CONXUGADO querer quereres querer querermos quererdes quereren

Infinitivo: querer Xerundio: querendo Participio:querido

cento corenta e un

141

resumo gramatical

saber
INDICATIVO Presente sei sabes sabe sabemos sabedes saben Antepretrito soubera souberas soubera souberamos souberades souberan Copretrito saba sabas saba sabiamos sabiades saban Futuro saberei sabers saber saberemos saberedes sabern Pretrito souben soubeches soubo soubemos soubestes souberon Pospretrito sabera saberas sabera saberiamos saberiades saberan SUBXUNTIVO Presente saiba saibas saiba saibamos saibades saiban IMPERATIVO Afirmativo sabe saiban sabede saiban
Imperfecto

Futuro souber souberes souber soubermos souberdes souberen


FORMAS NOMINAIS

soubese soubeses soubese soubsemos soubsedes soubesen INF. CONXUGADO saber saberes saber sabermos saberdes saberen

Infinitivo: saber Xerundio: sabendo Participio: sabido

ser
INDICATIVO Presente son es somos sodes son Antepretrito fora foras fora foramos forades foran Copretrito era eras era eramos erades eran Futuro serei sers ser seremos seredes sern Pretrito fun fuches foi fomos fostes foron Pospretrito sera seras sera seriamos seriades seran SUBXUNTIVO Presente sexa sexas sexa sexamos sexades sexan IMPERATIVO Afirmativo s sexa sede sexan
Imperfecto

Futuro for fores for formos fordes foren


FORMAS NOMINAIS

fose foses fose fsemos fsedes fosen INF. CONXUGADO ser seres ser sermos serdes seren

Infinitivo: ser Xerundio: sendo Participio: sido

142

cento corenta e dous

resumo gramatical

ter
INDICATIVO Presente teo tes ten temos tendes/tedes teen Antepretrito tivera tiveras tivera tiveramos tiverades tiveran Copretrito tia tias tia tiamos tiades tian Futuro terei ters ter teremos teredes tern Pretrito tiven tiveches tivo tivemos tivestes tiveron Pospretrito tera teras tera teriamos teriades teran SUBXUNTIVO Presente tea teas tea teamos teades tean IMPERATIVO Afirmativo ten tea tende tean
Imperfecto

Futuro tiver tiveres tiver tivermos tiverdes tiveren


FORMAS NOMINAIS

tivese tiveses tivese tivsemos tivsedes tivesen INF. CONXUGADO ter teres ter termos terdes teren

Infinitivo: ter Xerundio: tendo Participio: tido

traer
INDICATIVO Presente traio traes trae traemos traedes traen Antepretrito trouxera trouxeras trouxera trouxeramos trouxerades trouxeran Copretrito traa traas traa traiamos traiades traan Futuro traerei traers traer traeremos traeredes traern Pretrito trouxen trouxeches trouxo trouxemos trouxestes trouxeron Pospretrito traera traeras traera traeriamos traeriades traeran SUBXUNTIVO Presente traia traias traia traiamos traiades traian IMPERATIVO Afirmativo trae traia traede traian
Imperfecto

Futuro trouxer trouxeres trouxer trouxermos trouxerdes trouxeren


FORMAS NOMINAIS

trouxese trouxeses trouxese trouxsemos trouxsedes trouxesen INF. CONXUGADO traer traeres traer traermos traerdes traeren

Infinitivo: traer Xerundio: traendo Participio: trado

cento corenta e tres

143

resumo gramatical

VIR
INDICATIVO Presente veo vs vn vimos vindes/vides veen Antepretrito viera vieras viera vieramos vierades vieran Copretrito via vias via viamos viades vian Futuro virei virs vir viremos viredes virn Pretrito vin vieches veu viemos viestes vieron Pospretrito vira viras vira viriamos viriades viran SUBXUNTIVO Presente vea veas vea veamos veades vean IMPERATIVO Afirmativo ven vea vinde/vide vean
Imperfecto

Futuro vier vieres vier viermos vierdes vieren


FORMAS NOMINAIS

viese vieses viese visemos visedes viesen INF. CONXUGADO vir vires vir virmos virdes viren

Infinitivo: vir Xerundio: vindo Participio: vido

144

cento corenta e catro

Nivel B2 en lingua galega

Nivel B2 en lingua galega


Habilidades e contidos adaptados ao Marco europeo comn de referencia para as linguas (MECRL)
Os contidos lingsticos e gramaticais presentados e traballados neste libro atenden ao compromiso de fornecer os recursos necesarios para que unha persoa acade un nivel B2 en lingua galega, segundo a descricin do Marco europeo comn de referencia para as linguas do Consello de Europa, que se corresponden coas esixencias establecidas no Celga 3. Anda as, como xa se dixo na introducin, este libro non dispensa a orientacin dun profesor que acompae o alumno no traballo cotin e compartido que esixe cada unha das unidades, e as facer a aprendizaxe mis completa e dinmica. Segundo a descricin xeral deste nivel de competencia, as persoas que o acaden posuirn un dominio da lingua que lles permita intervir nun conxunto variado de situacins de comunicacin, cunhas estruturas gramaticais e lxicas que lles proporcionarn a suficiente flexibilidade e capacidade para usar a lingua en situacins menos previsibles. Asemade, comprender mensaxes orais e escritas sobre temas diversos e de certa complexidade, sabendo distinguir o principal do secundario, e producir textos comprensibles e cun alto grao de correccin normativa. Poder defender un punto de vista, incidindo nos proles e contras das distintas opcins e saber desenvolverse sen moitas dificultades nos contextos en que o galego lingua de traballo e interaccin. Mis especificamente, logo de acadar este nivel, poder ofrecer unha informacin xeral sinalando oposicins e contrastes, ademais de sinalar procesos, resultados e circunstancias. Ser quen de expresar queixa, lamento, sorpresa, interese ou desinterese, manifestar dbidas e reservas e emitir opinins, nas que saiba expoer e defender posturas persoais, as como xulgar e valorar tomas de postura alleas. En canto aos usos sociais da lingua, poder facer cumprimentos e devolvelos e tamn presentar reclamacins e protestas; as como ofrecer palabras e expresins ao seu interlocutor ou convidalo a formular hipteses.

De xeito mis pormenorizado, un falante que posa o nivel B2 ter as seguintes habilidades:

Comprensin oral
Ser capaz de seguir as ideas principais dun discurso

lingisticamente complexo que trate tanto de temas concretos como abstractos, pronunciados nun nivel de lingua estndar, que poida inclur explicacins ou debates dentro da sa especialidade.
Poder identificar en discursos extensos as lias de ar-

Aspectos positivos Para Anxo

Aspectos negativos

gumentacin, sempre que o tema sexa razoablemente coecido e o desenvolvemento se facilite con marcadores explcitos.
Ser quen de comprender mensaxes relacionadas coa

vida coti ou laboral, como conversas de carcter xeral sobre temas variados, consellos mdicos, informacins e avisos feitos en lugares pblicos ou noticias da televisin co apoio da imaxe e os aspectos principais de programas de radio de temtica xeral ou coecida.
Conseguir identificar as ideas principais dunha acti-

Para Olalla

vidade acadmica (conferencia, clase ou seminario), sempre que se trate dunha temtica coecida.

146

cento corenta e seis

Transcricins

149

transcricins
Unidade 1

De deseo
PISTA 1

Non, que va! Ocupa moi pouco espazo. E vai moi ben, eh, de verdade. Onte fixen unha torta riqusima.

Pista 5
5.

2. QUE HORROR!
1.

E que tal funciona? Ben, vai perfecto. Ademais que moi til porque che fai masaxes nos ps, nas pernas, sobre todo no pescozo, que eu teo moitsimas molestias... O que che digo, para calquera parte do corpo... incrible, eh! E fcil de usar? Si, si, moi fcil. Enchfase corrente e xa est. Ah, pois mira, igual compro un porque teo unhas dores nas costas... Ai, pois recomndocho moito, eh! E moi caro? Non, non moito.

Que prctico, non? As podes gardar as mantas, a roupa de inverno... Si, fantstico. Caben un montn de cousas. Ademais, como o meu cuarto non moi grande... E mira que fcil se abre: levntase por aqu e xa est. Que marabilla!

Pista 6
6.

Pois facilsima de usar. Ademais, non tes que poer case aceite. S pos un pouco de auga, as verduras, ou a carne, ou o peixe, ou o que queiras. E nuns minutos xa est: tes unha comida riqusima e moi sa.

Pista 2
2.

unidade 2

Que che parece? bonita, pero creo que con este vestido non che queda nada ben.

Temos que falar


Pista 7

Pista 3
3.

4. Est enfadado?
1.

Mira o que nos regalou mia sogra! Uf! Que feo, non? Horroroso. Ademais, non sabemos nin para que serve. Pois ser para pr enriba da mesa, para deixar as chaves e iso, non? Ti cres? Non sei... Eu pensaba que era un cinceiro ou algo as, anda que na casa non fuma ningun.

Como? Que s tia un mes? Non pode ser!

Pista 8
2.

Que non fago nada? Iso non verdade! Preproche o almorzo todos os das e sempre frego os pratos.

Pista 4 Pista 9
4.

Pois moi prctico. Serve para un montn de cousas: para amasar, para picar, para bater claras de ovo. Fai de todo. E, ademais, non ocupa moito, non?

3.

Pois iso non as. A semana pasada tiven que chegar tarde un par de das, pero porque tia a muller no hospital. Xa llo comentei ao xefe de Persoal.

Pista 10
4.

Engordei eu? Non, eu dira que non. Estou no meu peso de sempre, creo.

150

cento cincuenta

transcricins
Pista 11
5.

Pista 13
2.

Raro? Como vou estar eu raro? O que pasa que estou un pouco canso; nada mis.

5. O xogo da verdade
Pista 12
1.

A ver, Anxo que o que mis che gusta de Olaia? As pernas! Non, home, a ver, digo dela, da sa personalidade. Ah, pois que moi independente, moi forte, non me gustan nada as mulleres que esperan que os homes decidan todo, e ns decidmolo todo xuntos. Ah, e que o mellor da vosa vida en comn? Pois iso, que facemos moitas cousas xuntos, por exemplo aos dous nos encanta o mar, e samos moito no barco, pero se ela un da non quere sar... pois vou eu s. Ou se quero sar cos meus amigos ou ela cos seus, pois cada un vai por libre. Ah, iso est moi ben. Pois claro, iso o bo, que facemos cousas xuntos e tamn por separado, cada un con outra xente. E hai algo que non che guste dela? Mmh, pois mira, non, creo que non hai nada que non me guste dela. E que o que non che gusta da vosa vida en comn, da convivencia? Pois creo que, s veces, estamos demasiado tempo na casa. Por exemplo, se vai bo da, a min gustarame sar mis por a, pero moitas veces quedamos para limpar, lavar roupa, ordenar, que ela moi metdica niso, moi ordenada.

A ver, Olaia, que o que mis che gusta de Anxo? Fisicamente? Non, del como persoa. Pois que moi divertido e faime rir moito, cando conta algo moi gracioso... contando historias... ten moita graza e rimos moito. E que o que mis che gusta da vosa vida en comn? Pois as afeccins que compartimos, por exemplo aos dous nos gusta moito o mar e samos navegar, gstame o tempo que pasamos xuntos. E hai algo que non che guste del? Pois dme pena que non seguise estudando porque creo que sera un bo arquitecto, extraordinario, unha pena que plantase a carreira. E que non che gusta da vosa vida en comn? Ai... a desorde! E que eu son superordenada e el deixa todo tirado, non sabe onde deixou a carteira, non atopa a camisa que quere, e a min ponme dos nervios. Pero, mira, parece que vai mellorando!

Pista 14

6. Pero que dis!


A.
1. A

Pero, Pablo, que horas son estas de chegar! E seguro que non fixeches os deberes! Que si, mam, non sexas pesada, que xa os fixen na biblio.

Pista 15
1. B

Pero, Pablo, que horas son estas de chegar! E seguro que non fixeches os deberes! Que si, mam, non sexas pesada, que xa os fixen na biblio.

Pista 16
2. A

Pedro, xa non samos nunca: nin ao cine, nin cear, nin pasear Que non samos nunca? E logo non fomos o sbado casa dos meus pais?

Pista 17
2. B

Pedro, xa non samos nunca: nin ao cine, nin cear, nin pasear

cento cincuenta e unha

151

transcricins
Que non samos nunca? E logo non fomos o sbado casa dos meus pais?

Unidade 3

Pista 18
3. A

Misterios e enigmas
Pista 26

Non o tomes a mal, pero ests colaborando pouco no traballo. Pero que dis! Se a semana pasada quedei todos os das na oficina ata as nove da noite.

2. Experiencias paranormais
Pois a min unha vez pasoume unha cousa moi rara. Ai, si? Si. Estaba en Xapn e era de noite e fun durmir. Deiteime e pxenme a pensar nas mias cousas... Non sei, supoo que me senta soa, era moi nova e estaba lonxe da casa. Cantos anos tias? Vinte e un. E, de speto, sentn unha presenza. Unha presenza entre a parede e a cama. Ou sexa, a cama estaba xunto parede, e entre a parede e a cama... Pero, dentro da cama? Dentro da cama, notei que haba algun que estaba aloumindome a cara, que me daba un bico... De verdade, estaba alucinada. E que fixeches? Asustarme! Asusteime moito. Pero... Tocaches, a ver se haba algun ou...? Claro! Non haba nada, non haba ningun. Eu tia... eu estaba coa luz apagada, tentando durmir e non haba ningun... E que pasou logo? Foise a persoa? Si, si. Despois deixaron de tocarme e quedei paralizada completamente e non me poda mover. Vaia susto, non? Nin che quero contar! Asusteime moitsimo. Tiven que me tirar da cama para poder moverme. Incrible, de verdade. Espero que nunca mis se repita. E iso que eu non cra nada nesas historias

Pista 19
3. B

Non o tomes a mal, pero ests colaborando pouco no traballo. Pero que dis! Se a semana pasada quedei todos os das na oficina ata as nove da noite.

B. Pista 20
1.

Sempre chegas tarde clase.

Pista 21
2.

Sempre che soa o mbil na clase. Non sabes que est prohibido?

Pista 22
3.

Por que non fas nunca os exercicios?

Pista 23
4.

Unidade 4

Silencio, por favor, sempre ests falando na clase!

Boas novas
Pista 27

Pista 24
5.

2. Un xornal
1.

Por que non prestas atencin na clase?

Pista 25
6.

Na clase, deberas falar sempre en galego.

Despois de varios anos de obras, dbidas e discusins, por fin se finalizou a Cidade da Cultura. A conselleira de Cultura explicou que pretende que as instalacins sexan unha referencia para toda Galicia e un atractivo turstico importante tanto para Santiago de Compostela como para toda a comunidade. Con todo, diversos colectivos manifestaron que, malia a finalizacin das obras, a Cidade

152

cento cincuenta e das

transcricins
da Cultura anda presenta moitas incgnitas en relacin cos seus contidos e a orientacin que tern algns dos seus edificios.

Pista 32
2.

Pista 28
2.

Oches, Pedro, que sabes do de Garca? Din que dimitiu por cobrar comisins ilegais, non?

Pista 33
3.

A rebaixa de impostos a noticia mis destacada tras o Consello de Ministros. O ministro de Economa, en rolda de prensa, confirmou que a partir deste mesmo ano haber unha importante rebaixa nos impostos. Esta medida estar acompaada, ademais, dun aumento nas axudas aos parados. O lder da oposicin, pola sa parte, declarou que tales medidas lle parecen unha estratexia claramente electoralista, tendo en conta que estamos a dous meses das eleccins xerais.

Viches o que acaban de inventar en Xapn? Non, que? Un tecido novo incrible, que protexe da calor e do fro.

Pista 34
4.

Pista 29
3.

Oches, ao final que pasou co do barco ese? Pois que afundiu preto da Costa da Morte.

Pista 35

Hoxe inaugurouse a primeira lia de metro de Vigo. Toda a corporacin municipal, as como representantes das administracins autonmicas e estatais, participaron no acto inaugural. Con ela, satisfaise unha antiga reivindicacin municipal e compltase o seu sistema de transporte. O traxecto unir de norte a sur a cidade en dez minutos e contar con seis estacins. De todos os xeitos, o alcalde expresou o seu desexo de que futuras ampliacins poidan facilitar a conexin de Vigo coa sa rea metropolitana.

7. Pero ti que contas?


A.
As eleccins celebradas onte domingo en Palandia dronlle a vitoria a Sonia Margulis, candidata do Partido da Muller que obtivo mis do 88% dos votos. Na sa primeira comparecencia pblica tras a vitoria, Margulis, presidenta e fundadora deste peculiar partido, non ocultou a sa satisfaccin e anunciou que o seu goberno estar composto por 10 mulleres e 10 homes. A presidenta electa lembrou que, tal e como prometera durante a campaa electoral, a prioridade do seu goberno ser a igualdade entre mulleres e homes.

Pista 30
4.

Pista 36 C.
Hoxe coeceuse o testamento do famoso deseador Samuel Mel, uns dos homes mis ricos de Palandia. Mel deixoulle a sa fortuna, calculada en mis de 80 millns de euros, Asociacin de Animais do seu pas. A familia de Mel mostrou a sa profunda decepcin e asegurou que levara o caso xustiza de Palandia. Mel, un recoecido modisto e deseador, fxose rico nos anos 90 e chegou a ser moi coecido no mundo por ser o primeiro deseador de complementos para cans, gatos e cabalos.

O Consello de Nacins Unidas aprobou onte en sesin extraordinaria o peche e desmantelamento de todas as instalacins dedicadas producin de armamento nuclear. A resolucin, aprobada por total unanimidade, supn un paso moi importante na desnuclearizacin do planeta. As Nacins Unidas anunciaron que enviarn observadores internacionais a todo o mundo, para vixiar moi de cerca o cumprimento da resolucin. Estes equipos de observadores comprobarn que as instalacins se desmantelan realmente e de forma adecuada.

Pista 31

4. Soubchelo?
1.

Oches? Soubeches o de Fernando, o futbolista? Si, lino no xornal. Parece que se retira, non?

cento cincuenta e tres

153

transcricins
Unidade 5
Pista 40
4.

Eu farao se
Pista 37

2. E TI, FARALO?
1.

E a ti, gstanche as tatuaxes? As tatuaxes? Si, moitsimo! Incluso teo unha. Discretia, iso si, eh? Ah, si? Onde? Nada, moi pequena, nas costas. E que ? Un cabalio de mar. Queres velo? Oi, si. A ver?

E a ti, gstanche? Que se me gustan os piercings e as tatuaxes? Pois non sei. Depende. A xente que vai chea de piercings e de tatuaxes, non sei, non me gusta demasiado. Pero s veces vexo xente que leva unha cousia pequena, unha tatuaxe bonita... Xa. E ti, faras unha? Pois mira, igual si. Fara unha discreta, nalgn lugar pouco visible, iso si.

Pista 41

7. Pobre Manuel
1.

Pista 38
2.

E a ti que che parece a moda dos piercings e as tatuaxes? A verdade que me parecen mis bonitas as tatuaxes que os piercings. Algunhas tatuaxes son verdadeiras obras de arte. certo. Os piercings tamn me gustan. Pero... non sei. Os que se poen na lingua parcenme moi chistosos. E por que non pos un? Non, non. Eu non. Xa son moi maior para esas cousas. Pero coido que se fose mis novo, pora un.

No sei que dicirche Manuel, porque non teo fillos, pero se estivese no teu lugar falara cos profesores, levaraa ao psiclogo, non sei, ao mellor necesitades unha terapia familiar. Mmm. Ademais, seguro que ela tamn o est pasando fatal.

Pista 42
2.

Mira, Manuel, o meu fillo cando tia quince anos era igual ou peor, pasmolo fatal. As que non sei poderaslle dicir que levase os seus amigos, para coecelos, casa da praia, por exemplo.

Pista 39 Pista 43
3.

E a ti? A min, os piercings parcenme horribles. Non sei como poden facer eses furados. A verdade que me d un pouco de noxo. E as tatuaxes? As tatuaxes? Hmm! Non sei... Non me desagradan totalmente, pero eu nunca fara unha porque moitas veces, non sei..., unha cousa que decides facer un da e, despois, xa non podes facer nada, tes que levala de por vida!

3.

O seu comportamento normal, a sa filla s quere demostrar a sa independencia, recomndolle que fale con ela, pero que respecte o seu espazo, que a rapaza necesita atopar a sa identidade, definirse con respecto aos adultos, ademais todos temos dereito a unha vida privada, e unha adolescente anda mis.

Pista 44
4.

Mira,ta Manuel, a nena o que ten moita liberdade para a sa idade, permteslle demasiadas cousas, home!, que a tedes moi consentida! O que deberas facer obrigala a estudar, e controlala para saber que fai e a onde vai e con quen, e que estea na casa antes das nove, e nada de sar as fins de semana. Xa vers como cambia o conto!

154

cento cincuenta e catro

transcricins
Unidade 6
Pista 49

E que che dixo?


Pista 45

6. Ten vostede experiencia?


1.

1. Rapaz para todo


Ola, Lucho. Xa ests mellor? Si, si. Esta ma estaba medio mareado, pero xa estou ben. Vale. Mira, esprate unha tarde completia, eh? Tes que facer un chea de cousas. Dime, entn. Que hai que facer? A ver, o primeiro, o mis urxente, tes que ir copistera facer tres copias do contrato do seor Carballo, este de aqu, vale? que a fotocopiadora volve estar rota. Sbelo, non? Si, si. Ben, a ver se tes un momento e podes arranxala. Vale, ben. Que mis? Ah, si. Moi importante. Tes que ir levar o coche do xefe a lavar, que cho deixen coma novo, eh? E despois volves aqu, recolles o xefe e lvalo ao aeroporto. A ver... O seu avin sae s sete e media. As que tes que sar de aqu s cinco e media. Vale, de acordo. E anda hai mis. A ver... a cafeteira, outra vez non funciona. E nova; as que deberas levala tenda a ver que lle pasa e, se que lle pasa algo, que cha cambien. E xa est, non? Non, unha cousa mis, cando poidas, fai das copias da chave da oficina.

Departamento de Recursos Humanos, bos das, dgame? Ola, bos das, mire, chamo polo anuncio que acabo de ver no xornal. Si, entendeu vostede ben de que se trata? Si, ademais xa teo experiencia no sector. Ah, perfecto, imprtalle se lle fago algunhas preguntas? Non, non, por suposto. A sa experiencia foi en hoteis? Non, foi en restaurantes, durante tres anos. Ah, moi ben. Mire, estamos buscando algun que se poida encargar da zona sur nun proxecto novo que temos, buscamos algun que poida facer crticas de hoteis e restaurantes. Ten vostede vehculo propio? Si, si. E estara vostede disposta a viaxar; por exemplo, podera pasar das semanas fra da casa? Si, si, xa o fixen, ademais gstame. Ademais gstalle comer ben, non?, xa sabe que iso moi importante para este traballo. Si, si, non hai problema, ademais son especialista en vios. Moi ben, pois mire, por que non nos enva o seu currculo e concertamos unha entrevista? Vale, perfecto, pois moitas grazas. De nada, a vostede.

Pista 50 Pista 46

3. Mensaxes
1.

2.

Miguel, son mam. Como ests, fillo? Ben? Oches, que teo que falar contigo, pdesme chamar antes das tres ao mbil? Vea, un bico.

Pista 47
2.

 Miguel, Miguel, ests a? Xa vexo que non. Son Rita. Mira, se oes esta mensaxe, faime un favor, reclleme no traballo s sete. Cres que podes? Anda, vmonos.

Pista 48
3.

Ola, bos das. Bos das, sente por favor. Grazas. Vexo que ten vostede un currculo moi interesante, vexo que escribiu vostede para a revista Comedere durante dous anos. Pois si, do ano 2000 ao 2003 traballei para eles, e fun a autora principal das guas dos anos 2001 e 2002, e nas das seguintes encargueime da seccin de vios. Imaxino que coece as nosas guas Gampra. Si, evidentemente, e debo dicir que no seu campo son as mellores do mercado. Grazas, ns tamn o pensamos. Mire, dentro de dous anos imos publicar cinco novas guas, e necesitamos unha persoa que se encargue da zona sur do pas. Ah, que interesante.

 Ola, son Tati. Miguel, xa sabes que tes que mercar o vio para a cea de hoxe, lembras? Pois iso. Oches, e afitate, por favor, que unha cea cos meus xefes. Un bico.

cento cincuenta e cinco

155

transcricins
Pista 51

9. PARELLAS, MENTIRAS E PISOS DE ALUGamentO


Mira, se finalmente alugamos un piso xuntos, poderiamos buscar un as antigo, no centro No centro? Uf, non sei! A min gustarame algo mis tranquilo, cerca do porto ou as. O centro non me gusta nada, Isa, e ademais os pisos antigos... buf! Mellor algo novo, non? Ah, pois, si, non sei Ai, Fran, non sabes as ganas que teo de atopar un piso, estou farta xa de vivir cos meus pais. A ti tamn che apetece sar de casa, non? Eu teo moitas ganas de vivir no meu propio piso e apetceme moito vivir contigo, en serio, vai ser xenial! O malo que atopar piso vai estar supercomplicado, seguramente temos que ir todas as tardes ver pisos, porque hai que ver uns cantos antes de escoller. Polas tardes? A min vaime fatal, eu adestro todas as tardes e non podo faltar a ningn adestramento. Ningn da? Que non, que non!, polas tardes imposible. Pois mira, eu teo un amigo que traballa nunha axencia inmobiliaria, se queres xa vou eu con el ver pisos. Vale, perfecto! Vale, vouno ver esta mesma tarde, parceche ben? Perfecto, se ti te encargas de buscar piso, mellor. Ademais, se tes ese amigo que traballa na axencia, seguro que ten algn piso que estea ben e non moi caro, non? Bah! Iso se hai sorte, porque

Pista 53
1. B.

 Eu prefiro viaxar s, organizar eu as mias viaxes e ir ao meu ritmo, parar onde quero e cando quero e visitar o que me apetece, sen ter que esperar por ningun. Prefiro ir ao meu aire, falar cando quero e con quen quero, ademais a mellor maneira de coecer xente do lugar.

Pista 54
2. A.

 Oi! Eu traballar soa na casa que non podera, que va! Se fose tradutora ou algo as, pois non sei como me organizara, supoo que estara despistada, facendo as cousas da casa, vendo a tele, falando por telfono... A verdade que eu prefiro ter compaeiros de traballo, ver xente, relacionarme, ir oficina, non sei... o de traballar na casa non o vexo para min.

Pista 55
2. B.

 A min gstame traballar s, ao comezo custoume, pero agora non o cambiara por nada. que eu traballo para unha editorial, entn organzome como quero: se teo moito traballo, pois apuro mis durante dous das e despois estou libre.

Pista 56
3. A.

Unidade 7

S ou acompaado?
Pista 52

 Pois que eu non me imaxino soa na casa estudando ingls diante do ordenador, chateando con persoas que non coezo de nada, porque como eu xa levo moitos anos estudando ingls na mesma academia, pois xa fixemos un grupo de xente moi riquia e levmonos moi ben. Ademais, o profesor xa nos fai as clases adaptadas ao noso nivel.

6. Tendencias
1. A.

Pista 57
3. B.

 min, a verdade que viaxar soa abrreme unha chea, A para min onde estea unha viaxe organizada!, que te levan ver todo o que se pode ver, que podes comentar cos compaeiros o que che gusta e o que non, porque... imaxnate que me atopo eu soa nun pas no que non falo o idioma e claro con quen falo?, onde vou comer? Non, non, a min todo organizadio e a pasalo ben!

 Pois eu xa probei todos os sistemas, o presencial en grupo e os individuais por Internet, e a verdade que a min o que mis me gusta o individual, porque o servizo personalizado, o titor adptase s tas necesidades, ademais eu conctome cando me apetece, cando estou motivado e iso axdame, porque se tivese que ir a unha clase nun horario estrito, buf! Creo que non podera, ao mellor se tivese que facer unha carreira moi complicada, pero mira... tamn coezo xente que fixo mestrados a distancia e estaban supercontentos.

156

cento cincuenta e seis

transcricins
Unidade 8

Maneiras de vivir
Pista 58

2. Dime con quen andas e direiche quen es


1.

Lembran o famoso dito dime con quen andas e direiche quen es? Pois hoxe, no noso programa, temos tres convidados que nos explicarn como e con quen comparten as sas afeccins, os seus gustos, os seus valores. Darannos unha visin da sa particular forma de vivir. Boa tarde. A nosa primeira invitada Luca, unha afeccionada s motos. Afeccionada s motos escuterista mellor. A min gstanme as motos escter. E como definiras os escuteristas? Se tivese que escoller unha palabra, sera liberdade. A afeccin s motos moito mis ca unha afeccin, unha forma de vida. Son moitas cousas. A min gstanme as motos, reunirme con escuteristas, a msica mod, viaxar por estradas secundarias coa Vespa. Fixen o Camio de Santiago tres veces. Mmm! Tres veces o Camio de Santiago? Si. Interesante. E cantas motos tes? Pois xa teo cinco no meu garaxe... Cinco? Si, si, cinco. Pero coezo xente que ten mis de dez. que o mis interesante de todo isto rescatar motos vellas e poder arranxalas cos teus amigos e, claro, con outros escuteristas. E existe algn club de escuteristas? Buff. Si, hai moitos en todo o mundo. Eu pertenzo a un e reunmonos as fins de semana, fanse entregas de premios. xenial. Perfecto, moi ben. Grazas Luca e queda aqu con ns. Vale!

Mmm! A vosa comunidade est formada por xente moi nova, en xeral, non si? Si, pero non un fenmeno para adolescentes unicamente. De feito, algns dos mis altos directivos das empresas tecnolxicas tamn o son. E, eu, por exemplo, agora contaxiei a meu av, que dende que se xubilou pasa moito tempo navegando pola rede. Eu convertino nun geek. Nun geek? Si, algns chmannos geeks. E onde vos encontrades normalmente? Mira, os nosos lugares de encontro, ademais da rede, son empresas de Internet e tecnoloxa. Ademais, os clubs de xogos de rol, as tendas de informtica, os salns recreativos, os cibercafs e os locais de xogo na rede... Ah! E tamn as conversas de Star Trek ou Star Wars... Mmm! Moi interesante. Grazas, Andrs. De nada.

Pista 60
3.

Pista 59
2.

Imos coecer agora o noso segundo invitado, Andrs Hortas. Andrs un ciberadicto. Poi si, son un fantico dos ordenadores. Paso horas e horas diante do ordenador navegando. E non te sentes s? Non, para nada. Hai toda unha comunidade de xente coma min e estamos en contacto a travs de chats, foros, emails... A verdade que non necesitamos vernos para coecrmonos. Encntannos os videoxogos, entn baixmolos da rede, intercambimolos...

Tamn temos connosco a Xon Antonio Bermdez, presidente da Asociacin de Nudistas. Seor Bermdez, que o nudismo? Para ns, o nudismo unha forma de vida: unha concepcin filosfica da nudez que considera que o corpo humano nobre na sa totalidade. E a nudez integral, practicada en lugares e circunstancias adecuadas, nunca obscena, nin vergonzosa, nin excitante, nin ridcula, senn que sempre natural, sa; bonita, autntica. Moi ben, pero como se pode compaxinar esta filosofa coa vida diaria? que a ns, os nudistas, gstanos facelo todo nus porque nos d unha gran sensacin de liberdade. Estamos cmodos con iso. Ns imos s praias nudistas ou imos de vacacins aos cmpings ou aos centros nudistas... E claro, gstanos ir nus pola casa: que o encontramos saudable, cmodo. agradable. E cal o obxectivo da asociacin? Ah, o noso obxectivo que non haxa clubs ou praias nudistas. que nos cremos que as praias nudistas son unha especie de gueto: uns currunchos, non sempre bonitos, onde a administracin nos quere colocar, para ternos como controlados, para que non molestemos. Se a sociedade estivese preparada cada un terase que poder espir al onde quixese. O que evidente que non nos espimos para mostrarnos aos outros. Facmolo porque nos gusta, encontrmonos ben. E, por certo, cada da somos mis. Tres formas de vida ben diferentes. Queren saber mis sobre o tema? Pois abrimos as lias e esperamos as sas chamadas.

cento cincuenta e sete

157

transcricins
Unidade 9

Como non o saba...


Pista 61

Pista 64

5. Reproches
1.

3. Como non o fixeches!


1.

Ola, Olga, que che pasa? Ah, que estou un pouco triste! E iso? Porque fun ver hoxe o exame de galego e fallei todos os tempos en pasado, non o entendo. E logo? Pois porque estudei moito, incluso unha tboa completa coas formas verbais, e non entendo como case todas estaban mal. Pero por onde as estudaches? Polos apuntamentos de Marc. Como fixeches iso? Co despistado que ! Cala, ho! Agora non mo lembres. Que deixada son!

Pois ao final non lles dixen aos meus pais que pensaba divorciarme, pero soubrono por outra persoa e tomrono moi mal. Claro, e con razn. Sinceramente, creo que llelo debiches contar ti mesma

Pista 65
2.

Teo quera facer o cruceiro cos seus amigos, pero logo non foi porque non lle chegaban os cartos. E como non llos deixaches? Co boo que , merecao, non?

Pista 66
3.

Pista 62
2.

Pedinlle ao meu irmn unhas fotos de cando era pequena, porque el quen garda as fotos da familia, e resulta que non mas quixo dar. A ti parceche normal? Muller, a min non! Pidochas deixar, por suposto. Se ao final son de todos...

Ola, John! Que, como che vai? Ests contento na cidade? Si, si, moito, a familia coa que vivo encantadora. Servirache de axuda para mellorares o galego, non? Pois non creas, porque falamos bastante en ingls e onte, por exemplo, estiven mirando o telexornal e non consegun entender case ningunha noticia. Pois tampouco tan difcil, eh? Xa o sei, pero creo que descoidei esa parte e agora est a piques de rematar o curso. Ti tamn, home! Debiches de falar mis galego na casa!

Pista 67
4.

Sntoo, pero ma non poderei vir traballar porque teo un exame na universidade. E non mo puideches dicir antes? Co difcil que atopar unha substituta...

Pista 68
5.

Pista 63
3.

Mi madria! Cantas faltas de ortografa tiven na carta que nos mandou a profe! Si? Moitas? Unha chea. Non sei por que? Liches os libros que che recomendou? A verdade que non. Psase tan ben en Santiago, que descoidei un pouco os traballos. Entn non te queixes. Debiches de lelos e xa veras como tias unha ortografa mellor.

Bego quedara de chamarme antes de ir a Arxentina, porque quera facerlle un encargo, pero acaban de me dicir que xa est de volta. Que raro, non? Puido dicircho, se non lle custaba nada...

158

cento cincuenta e oito

transcricins
Unidade 10
Pista 72

Escollas
Pista 69

6. Tomar decisins
1.

2. Desculpas de mal pagador


1.

A ver Garca, como explica este balance comercial tan lamentable? Pois non foi culpa do departamento. Todo foi debido s dificultades que ten o sector, xa que agora hai un exceso de importacins que dificultan a rendibilidade do produto. E pola chegada de artigos doutros pases, estamos cos problemas que estamos. Eu, se me permite, suxiro uns axustes dos prezos de mercado. Garca, non bote balns fra, limtese a contestar ao que lle preguntan. Vale, vale.

 Hai seis meses que descubrn certas irregularidades na contabilidade da que era responsable a mia compaeira Azucena. Pedinlle explicacins e dxome que estaba pasando un mal momento, que o seu marido estaba en paro e que ela soportaba todos os gastos familiares. Teo que dicir que Azucena e eu somos amigos desde hai anos e pediume que non o contase, que ela devolvera os cartos. Eu deille un prazo de seis meses para devolvelos, pero ao cumprirse comprobei que non os devolvera e por iso decidn contalo.

Pista 73
2.

Pista 70
2.

Rosala, non entendo como a contabilidade puido ir mal. Como non detectamos isto? A ver, houbo tantos problemas que xa non sei por onde empezar. Como o contable estivo enfermo boa parte do ano, tivemos que contratar un bolseiro e tardou dous meses en entender as contas da empresa e o que queriamos que se fixese. Logo, cando empezaba a entender a dinmica, os dous administrativos colleron vacacins. Colleron vacacins!!! Si, que xa lles tocaban, e entn, dado que estabamos na fase de reducin de persoal, o bolseiro tamn se tivo que ocupar da parte administrativa, e s agora ao final nos decatamos de que a contabilidade non a demasiado ben e os balances non eran positivos. Meu Deus!

 Sinto moito o que pasou, pero que estaba desesperada, o meu marido no paro, a hipoteca, os meus fillos, e que non vin outra sada e colln os cartos. Pensei que os podera devolver e por iso lle pedn a lvaro que non me delatase, tamn o sinto moito por el porque somos amigos e non quera involucralo nos meus problemas. Non sei se podo arranxar este estrago Entendo que me despidan a min, pero que despidan tamn a lvaro non mo vou poder perdoar nunca.

Pista 74

8. Escollas na vida
1.

Pista 71
3.

Augusto, quero unha explicacin clara e precisa de por que baixou tanto a producin na empresa. Vostede, que o xefe de taller, digo eu que a ter. Pois claro que a teo. Foi pola substitucin das mquinas vellas polas novas, que non hai ningun que as entenda. Estivemos mis de dous meses a tentar entendelas, ata que, por fin, soubemos como funcionaban. Pero non crea vostede que resulta moi doado, eh? E o encargado do mantemento? Ah! Como as instrucins estaban en alemn...

Tomaches algunha decisin que tivese un efecto importante na ta vida? Pois si, cando era pequena faca ballet e era moi sacrificado, moitas horas despois do cole, e algns sbados. Encantbame o ballet, pasbao moi ben, pero eran tantas horas de ensaio, e eu non tia tempo libre para min, nin para os meus amigos. Claro, ti queras sar cos amigos, e tal. Pois si, a esas idades que non tes nada claro e a min o ballet supame moito tempo, e acabei por deixalo. Pero s veces penso que, se non o deixase, se cadra sera unha bailarina famosa.

Pista 75
2.

Tomaches algunha vez unha decisin que tivese un efecto importante na ta vida? Pois si, claro, hai 3 anos a mia situacin en Venezuela, que o pas de onde veo, non estaba ben, porque perdera o traballo e as perspectivas de obter algo non

cento cincuenta e nove

159

transcricins
eran moi boas. E, claro, tia un amigo que veu para Galicia e dxome que aqu haba mis oportunidades E como tamn teo familia galega, pois decidn cruzar o charco e, efectivamente, ao chegar aqu, abrronse moitas portas para min. E ests contento? Moito, moito. Coecn xente marabillosa, o pas fermossimo e estou seguro de que, se quedase al, a mia situacin non sera tan boa como a que teo agora.

Pista 76
3.

Tomaches algunha vez unha decisin que tivese un efecto importante na ta vida? Pois unha non, moitas, pero as unha que poida recordar foi na escola. Eu estaba nun cole de monxas coas mias primas, a mia irm. E a idea que tian os meus pais e os meus tos era que, ao rematar os estudos, pois..., que nos puxsemos a traballar, nunha oficina ou as. Ou sexa que queran que foses secretaria. Si, e non que houbese problemas econmicos, pero era a idea, o destino que tiamos todas marcado, estudar ata os 16 e despois empezar a traballar. E un ano veu unha profesora moi nova, moi simptica e contbanos aventuras de cando ela estaba na facultade, e fxonos cambiar de idea, de que o mundo non acababa a, que a educacin non remataba aos 16 anos. Entn eu rebeleime e dixen que quera estudar e ir universidade. E os teus como o tomaron? Pois tiven que loitar un pouco, pero a min axudoume moito o ambiente do cole,e da profesora, que convenceu os meus pais, como sacaba boas notas, e tal. As que foi pola profesora? Si, e se non fose as, pois non estudara e a mia vida sera coma a das mias primas, non sei, nin mellor nin peor, diferente.

160

cento sesenta