Está en la página 1de 313

w m m

fi fi..**

**<>?

"'V a ^V

Digitized by the Internet Archive in 2010 with funding from Research Library, The Getty Research Institute

http://www.archive.org/details/amphitheatrvmsapOOkhun

P E R SL & fcr.A N D O .

m xM Pm TH EM m A m
ffS A P IE N T I/ L / L T E R N ^ jF S O L IV S T>ER^, f c H R l S tlA N O -K A B M JIS riC V N D rO IN O -M \ G IC V M , nec non

P H Y S lC O -C H T M jC V M ,
QKANt

T E R T R T V N V M , C A T IIO L IC O N : in s fr iic ib rc fcH E N R K O KH VN RA TH U P S

^ O T O s o M ^ a m a fo r e fid e li, e l M ID lC lN y \ . u f r i u s q , D O C T : | H c iiie li) -IA i i I I Q M u - I A m ' . Ilu l l e l u - h : \ < 9 % d ia b o lo '.


\ E M IL L IB V S -"0 1X V K I . ,

it!. I ii TATf (, 1AVDAXJ M .* !

f lMMORii

ID

7 0

S i e V T O X )! S V P E F JV S

tNJFEPJVS:

,^ v J> ^ . RTV S .& S { _____ r\M PRrJlL00 CASAREfc.MMEST:APPECENNTVNt;/-FR1M\1>API^SSI0N1S P IE


___ ______________ _

'\ v,V "- v'1 ' \\y~m

b i h l i a
b / * i -W C .V v

L in tc j
H E N

u it w ,

n ' h o r

R I C l

lib g ced at

iii/h itc lu

S *\ c*i

iir o , s o p h i s t a : l# l> e r A M P J l l T l l E A T W /*-*// r i f / p < f r i x i ,

) !

nV tP *.

v
J ' , 1* .] fi J

5
1 -

qioAttn Srrtptn

nunqik ecntf.li'in VE.RD,

1
W At .O

Jr fx tu h i i^ o n u it, K y > t* r t 4 tit 4, t , i t C t r & u u k i / h t j f r n t a h i y Z t n . / * * ' U i v i / I f c .H i n n j o i C u t j f t t i r f D t O ^


P H JA M ^

r r < t //o n t p a r i
\ C N lir C O
iijJ

L ' (i

K H U N l L \ T H N > I ^ I O ,

i\ o ir . n D en ,

I E .H O V / S .

lu p s r S jT

S ccm u m tu ttn ttm t,

/<W

>t <lt 4 A

&1

/{.v^M//r ^ (, < r

J V

->

t.T ir if c f in i yi < /<f{,

I l

-r(t i7

f^ -rrn > T rV v n

<W i^k U *m p

>

1 .

< ' v / ' /i ./, & ^ i.tirjerenr. . j i w /*/*. T r o p i


W W * C n r :^
D

Sft^ r'V^hT^UT sn
~ - J
A > C < * /r(lc<tf f t j i i l m o j l T i y i A V D K .N T I O K . I T O

7(T fx

t l- t .

/ # # < iv -W .* fff/ ** *** !


L i ^ r / < ttic fiji*J p.trj.

ti ch ia , iMlKrfW, nf.| fi prn/ ro/o l.tbro, n /f cO imifo.

J *1 y i* 4 m p f t l

/*/> f H r f p * < t o , e t I

-f- r/ .*.*.* A nJitn cn tyiit.i: .( 1 >: iitjr.t - >

toni / / < < t i;*/ *


t tn rn 'j4 u i.

I l4ifrott:in O f l \ p )K i M J a m
U *<

/ / 1ttfUithnttt tnnriThdrl,,,
, Or.Tl.VA. *ib i/tviJi.F l,y tcr,in fij e i m o i. Jttt 014fat*ni*9 j * r t it jf St*. CrA.ur/ tjr.lMTATI >W m ^ f t tJum nuA .

otiofu*/ et ihjo/w. f</, 4* .ilfojriiftf /


tty y u ifS J ir .

Atn i U brikttt.

G tiS i :# iv i.

MjTjjuffiyji f.totf frfl


QX/iC-f f a v i n t f c i t ,

tli JlfyOfl Itlflf, ' CtiijVr*

W W.not>AU

nxtcv IfA irw i^l


r {<,Vj/i c f fu u ir t r

W './rr rtiin tf Opfi n u i rttfplictnt.

\JSnt Hiiutulti G K \, Tii> ir.i/i> .// /v /w## / ptjorff n .irtft 'ut/-'ryr.tun ti,r, cniniij; b*n?
t lc lr .ih n n i it* c e r t e ) D t t r n c t c r fll

f-tn /a a ! u t i X jr k x iu t i l i u n

Co/tJCiil s to 1/ rccf*
k

i t p r i o r tS t.

r7.//r , Xjit&lye <teLhi,mAOm~i


r t t J c L if it t m .

f.///.e

a < F ? & 4~ '*

M A T V +imci
V rA jiJfiU c V<J S E K E C \ Ul>: -if
N o n lf n n y tc io c e t . J i

riv K X i
p Mw / r/. cctui ifj.J .t.

tnth
/cxrcrj

110*1 *kn*b r l r . S i h s t u f UU /(

'- '<11/1/4 4 m .it .%/ ^ / r # ttrtctMtii U lUiTrior /s i: Mi.i. RlTATfcH ^--f/ V&A

'/< */ w tfuf Ut.,


e.inffj Mjw.

i**:*/, Uti lAtpert


lit ) tont/w/o.

if/ C2W<r W /l'i. tnitm ctn trn yterC veZ

/ i.v jin r .M t j ,

r r s i n l t f ; f t.u k ln n

{ ic y

/*<Wt t h il. a t * id p o c tn

jtnuxtrr!tuitur, r*>i vnp1 v**Air> y o t V" <k**; . W , / / yw m tntttur Cww#*, .' c it u ti tttM ilia ut. bti tit p Vim

ij- . f 7^ T* 2 2 ?

Ite r h n n u OTA ftcr:, fU T V W .iv rtt,i-J,-r(,j*trw rjhtihik,( /I k w iJ ' 'J


t u p - M i. lu t u s

f f .V.y

r> ito ft> n n cr: ' 1 r j T A T IS .

t7

S \rijucre,si6f"fm \JL.

..r - P O R T A ^31 A M P H IT H E A T R I S A P IE N T I /iTEKN/C.,

* souvs v er Kj .

IC A T J!

inon

'v

M K T tc \

mm

-------------------

V>0
Z / / ^ SECPL' V M HFJMC.r&
V ' > rv i\ / V
eb. v .*. s k e

w \' l iVk y / fff : W A* 'o \s* -m..* t - A vS . HV 3 J V \ vT \ -/ ,* * , & :\ ' / |ti;v 0 - ^ m


A \
yny ,

* \\'

r *

-;V

,y )

^ ^ >

fiiTSl ^ WfXW 'cvth^voo ^ *.vmvS;A cf.xjD \ 4K c \ t ^ \ o o ^ sv pew y ; a . pjvj.qr sK^rqyoo tsris\rsu$.

TKWJM .VJKA CY1At f j VNIj.ET flCVTOV,

^i-V * /
:. VA k

a b V N M;s\c C M S E ^ j U l ^ l \ /.r FV EFVN tA b lltf VN \KE.ADiVTATIOM E. PA TO R . ' A L / ^ resij50MJVTER EIVS IV^VFO PTA TTILLV OVEN TVS IN \ l\ fl:
^ T . rATF.R omnis* m .r .v .w T O r .N v ^ r ^

v%>

'

i d U g L : tSTH.ic.wf.rjiNTKCACsr ivf.r m :-7i::-iriNnPAV.,.<^^is/.*-t a |TOW W A BK Z tffe, SVBTlJx st5*'CfcSVA VlTERC V MM .V SVO INGENIO. ASCfNj. f ^ ^ rh T E R flA LV C O^VM,irpVM^ dtSCENDrr IN TERRAA^REClprT YINV
^ ^ ! > E W ^ ' M < 3clNTOJ0 M .t S I C I i ^ ? ^ y CLOKW M 1 0 T I , M V V iM . ID EO

^ $ 3 TE OM NIS O BSC V O W TA S. IflC g*T TOTIVS ffxCTTVDINli fOPTlTVDO' FOP.TJf; S j ^ * .^QVVWLXCET 0.'i\N EMpjpM SW THEMPMNEAiQVE^OUpASi PKN ETI\,\prT. JJCM \i^A V^ CREATy^ F-5J. iilN T : EK/N T .VDXFTATU^ i'Uft\BUS,pVAPVA iA iO D V tf UK: rtSi . IT.
VOCATVi 6V .\ }tU *.M E f T !^ M B S t51V#tW EN S TRES FARX E5 H U O . OPI JLV. P M '. S M / S b l

XfTVM EST QVOD DKI DE OPERATAE 5 0 * ,t f r

'" Q l i T t f

S > a i( | c f ) :

/ Tr,| 7

K '

JU x Iw } d i u m f f t o a n h ? * f * , \ , J f a r j l t , & W Q c k g n w jc & W ; W c j c r U '< v , J t t f c l b a X J/v r u r tjkfi t, d iffe r i f i . T f i t U , , A n rp d ig tU l W & f & j T t e h M X n t T W f j f l J x t j r I r e / i/**Hl ( e r WEli .' in U lT rJnyautzett W cU.&if c r f jlet JJec -.>/r A ^ t WZRCKE Jr r SO N W EM -

< 7 *T

- jfis > i 'C e

> c (pcU m r/i HtKuhjiuc^&W DIM IACiTVCW JfCtJirM ft /tu iS m ccorforft, tjuiw V w^Uift ' v - i -W w .v w vt ,^ u i iu u^ ^ imamjcr L ^ vvn rR . otvi.M /e odc^*> watuic;cAE..-i.rt* ^ . .ur.s:< orvifJAu CflEtCCVMf .T E N T l i t r X fc. v-a* s- J J v V' '<,U\SE. P X P A > U NATVa\M S A T V R W DUC D lS C E F ,E ^ W t COGNOi! COC.NC ,TENT*!&.r< fci vil* ^1l i-S L v vti& T lW V WT> * - ^ > u , >i.^.u,KC^V.U . 5 0 L P X .M f l k i T V A M E A tfN T T . C O M T L E C T E T EG O T E IK fV Jjrn X S.Q V fitO P W IS.D yO lU V JQ
frm u.! VNIVEP^A JXTBITO R K X X lA V C T .

f.W h ^in ^iiir >iom nwivli

$*

et

O&TKINSL

-----.

1N C ABtfr t .P R O ^ I .
PR O C R M ~

'

N^ : ,

v-

~*

# r M TH m m i sTuw .v a H b P i o i s r #
-

- ^ ''
(
v

:M p r o f e

1 ' SLy^ if-3 1


d i- o in :v \ % 4

'7 / ^ ^ >4 v 1^" i '

i e/qxocl spef>|
c t d f o r e s '\ E I

ty p jfe ? pi / ra
n )\
%;..

" fe v 4 ormes,j p r ^ Js serJim. pe. [ m T-^nitibfes.in >M


- J - a u s I ;! v a c ':o i i 2 i n V

> n jm ;
4 jd n t e f i
,

b e i i e O E L L E ;1 .N O S S F . . P O S S E

* fM

- k &

e t ty ib r e m

illiu s *

< f r E S S E ,-

m e r ito r d p it.

! . y

A r L \ r v

o i \h vc . N L V o ^ ^ b w

fxct oro; **, tv.

w* lOHtM, M .r v u ^ v c i n j.r

>rotr. }

m y k ,a . S \\V T \ t n jt d

*
\

p . \

SM&y ,
f

ysiJOC" ****?">. I G N I S w f e jj

hD U U -T . *H vr;^j A^mfcmvn.vAj (ffiG 5<fo.iflJlv


M fl[K X n w VTEXVS Ml
W * . r y w f.iJo i j m f c l u B A t o W t S g o >4 _

.0p ? 3 5 t f f | ; <il;f' a n/fjWiw 'v. / '. ^ \"_ ^ J^.anorugr^CX


\ S ' y^
\ ^ J> W A

< V N ' '

.\ N \ M . > . ;

K & - i c \ [ i y .*(

l*ll . vx

VJRGfNfcA .CA 1 K ) L J C A > r K t h r s V n b k | ^ w w / if ,) / '! yorltatlani.Cirdda /'jSi.-iutu : CKV^J^ V8\TRVM tttfjV & tf /udj i/iow inw:U. im Jw. \\ i Iafer/ M ttri .omrn* >n< W/. Mi/ibr /m tj: AfA*' v*V\ i pHaU : R*tm;Airts;j*irt Lmtultt rostri MXAj ',

y A A J . Conj/tjni.Xiw.jHliTfis t / S A L I W f t V. ,

~ r!'y '

M O U C IX S . i f i i i l w 5 K 4 . il t r i U a lU iiit il f^ lr d ir .i A R T U . M W M ATKVM ; < * 5 M U V

'W h X ri T W .r a v iW N E . W
) / / * / ;? '
V jd / y

non n ta i/ fu n / fis

n i u ^ A : - . r u . ^ A . i i o > V M .;' t m j m r e . 1 f / f iu jf fli r c t S /c r r u r h h li.v t t i c s f a l s o t q J d * 3 y y i n f i t , \ f f a r * t ? : m y :&ua. v t i o r u * n i ] r /; } /r s \ \ 1 ' h ^ T ifl/ iu r r ; u? js o . a S f v t r t n t e . T tJcP A n m n ru x t,. j f * ^ t v > , n y / j / i < / J a r . w L i , U b f r j t i m : S f i n l u s /*

n , A Q U \ 6 ICC A . , . nanuy.C0 R l;v s. n n r 5P

^
^

\ a m u f i rP O ?PII F ^ K M r.N m i M " w


/ \ \ r n j n , r j - r . ) - ^ r f ; r v t ^ b l m t c / i t i r 'r * a n .

f
'w

JJf
\* f l/

N
1

-SV^, kr& /s < er*xn / & wi


M tf& TA R TftftV S.traa n

.\ N IW E .. r u o r r i y t h l t i / s v n t r u ^ ^

\ ,j .
/

//i

X ,

\ ji : s u s t r r r n l n * . L \ T O N a ^ K V ;r

>

f / .

i T s," H J2v.CATH0t.KVS jn .7 , ' >v i

j t i i f r i > I / f/ 'r 7 '

N.
W V

W a-uA *>/.m ^H^ruy5*v.


; : n r . \ i Ns V
r t , r j m f LVN.SfrlN

^ 7 //^

/ //
/ / J

r j .

'^ / '.{ t i v a c m ^ a n v v riu t 1 Z * * 0 J t F f r / ;-.i.: i \ s IiM K f/ V <N


J K M

/VTfl Afif.ES-1 VM .,/ 'X O *

-V'

'I

PA TERN O .

A T ER N O , A TQ ,

,\ M ia >

CABAU. C O R?V .STASVM, FsT IVSTITIAM EIV5; E T IIV.C

jT ^

***

j/ u r/ iv jti i 'sio ri
M^un; y*fun i v i

jJIWViJ/
w cv ini

[$22* iW V jlftTtfi rjw rafif uw&/t'


S A ia

A/ .i *
an /jj/vr:
* > jo

ttuw C '

:! - P if

,. ' /

. ^

^m^u,'opu. % > : % ; & . .\ V a $ /

>

SV MMA
PRIVILEGII
C JE S A R EI.
C R SE Q& S A R E s <511 A DISTATIS f PriittUgio cautum est, ne quis Q.balcooraphoiH i& J& eJrm f. rum,Celatorum,Sculpt orum,Typograpborum, bibliopolarum ac aliorum quamcunquelibra riam negotiationem exercentium , 0 r e r a f f s x r j c j K ii v x r a t h , L i r s. Jllcd icindt eDocioris, tamfiripta quam pici a, Medicinalia,Cbymica,Kabahfiica & plxraque aha fieretiora, Latino Cjermano idiomate,partim aliunde conquifita^partim d feipfo conferipta & i nuent a , ac inter ea quidem q A m t u i t ii e at r v M S a r i E k t i /E\-/E t e r x /E , filiu s ver* ,Chnfiiano -Cabalifiicum, 'Dimno-Magicum, $3 Phy fico - Chymicum , tertriuntim CatboLcon, dsrc. per dccem annorum fia tiu m , a prima cuiuslibet editionis D:e computandum, intra fie ri Im m ani Imperii, Regnorumque & Dominio rum Maicfiat is fu hereditariorum fines,fim i h aut alio quopiam chara Heris genere $3 forma,fine in toto,fine in parte, imitari, rccudere, aut alio recudenda, vel alibi etiam fculpta c r imprcjja adducere, ten d er e aut difi trabere palam n jel occulte, citra 'voluntatem & confinfu?n p re fa t i Do ti oris hCennci Kbu?iratb,fuorum-ve heredumprefiimat. St quis r vero ficus faciendo, Tr/uilegium & interdicium boc Cej. reum f i er?, ere, negligere aut tranfiredi temerario quopiam aufii conatus fuerit, eum non filum omnibus illis exemplaribus perperam fic reatfis & adduci is (qua: quidem fiipradiclus / fenricus Kbunratb, aut eius heredes, torum que m andatam ' ubicunque deprebenfa vel propria , quam ipfis hac in parte tr: ivimus, authoritate u e l Magifiratus loci illius auxilio fibi mendicare p- terunt) a

de jit fio pruiandum ,Je d & m ulti* infiipcr decem m are harum auri puri fifco Qefareo frundis vindici, % >fi:p cfat i 'Docioris H en rici K bunratb, fu oru m -jc heredu m 'Vfibits extcqito pendenda} decretum irrem ijjibihter plctlen dum3x3c. T ragx, die prim a Ju n ii. <sAn?io i $ 9 S.

R V D O L P H V S .

Ksid m andatum Sacrx Cxfarcx 5\laieflatis proprium rsA. 1)


E X C K.

Addiciimfi^illum C s f a r c c e M a i c f t a t i s ' i n c e r a rubra.

yETERN O

STERNO,INVIsibili

, s o l i S A P I ENO P T I M O , I N F I
ET O M N IP O T E N T I

T I, O M N I V M
NITO

niKajf tnpnSw nin* v v:


t

D E O D E O R V M,
E N T I E N T I V M V N I T R I N O ,

S A N C T O ,

S A N C T O ,

S A N C T O , /

P a t r i, & F 11.1 o , in plenitudine tem poris incarnato, J h s v h C h r i s t o , nec n o n S l MR l T V I SANCTO- , V n iu crfaru m R eru m creatarum ac conditaru m in to to V ni v E R S o cx iften ciu m A
vthori

, C

onservatori

, G

vbernatom

,-

perpetuo; D
omino

ac P a t r o n o fuo C a th o lic o ,benigni/Timo, filialitcr tim en d o , vnice am ando,hum illim ecjuc adorando, & in o m n e m x te rn ita te m , d eu o tion e debi t ,m e iito lau d an d o :

I.

T O T I CAELESTIS
C I T V S
p o

EXER-

S P I R I T V ALIS M I L I T I / E P R /t e n t i , rcucrenter habenda:-, flam m eis, nim irum , J e h o v y t m in iftris, Diuinicus m ihi concellis, o fH c io q u cfu o & d id a d lico & ru tcla ri , r vitro adfiftentibus: I I I .

P R O X IM O

S V 0 ( 0 so-A W )w -y*} riyjY \ -Q iA y,

0cu?cm/@oft ^cr^ar^cif/i^uD^imfrlicbci^cm
7fccf>|fcil0 fideli cuiuis, cum pri m is diligendo:

1 V.
S I B I M E T I P S I , feruo ac organo D E I ( abfit ia&antia c calum nia verbo) fedulopro m odu lo D o n o k v m a D o M i N O liberaliflim econ crc d ito ru m :

v.
j. Titnoth ;.vnfit6. T O T I S S * B I B L I C S C R I P T V R ^,vtili ad d o cen d u m , ad arguendum, ad co rrip ien d u m , ad eru diendum,in Jultitia-, v tpcrfe& u s (ir H o m o D e i ad o m n e opus b o n u m inftru&us.

VI.
N A T V R y E m ir ific x ,m m iflr x E L O h i m i n M v n o o v n i ucrfo (eiu fq u e F i l i o , M a g n e s i a P h iloio p h orum indigitato, nunquam o d io fx , N v m i n

i ac L v m i n i fu lp iciend o :
Denique V II. S C IK K -

V I I .
S C I E N T I I S & A R T I B V S fingulis, per qu as de D n o gratiflima in o r b e T e r r a r u m (paria eft f a m a ; p r x f e r t i m ve r o fu b iim io rib us ac f e c r e t i o r i b u s , q u x q u e I g n i s , o m n i a p r o b a n t i s , a d m i n i c u l o Sp agy rice p e r a g u n t u r :

A M P H I T H E A T R V M S A P I E N T I A y T E R N AL

SOLlVSVERyt,

necnon
Virginum in fta r,
e i

p r o p e m o d u m a cubiculis fa n d is a tq u e

fe cretioribus, cafti (l im aru m , q u ib u s , inter o m n e s in t o t o T er ratum o r b e Scientias & Artes Bonas g e n c r i q u c h u m a n o vtiles, non auguftiores vel fand iores, n o n ( o b v s v s a c f r v c t v s tam M acro M i c r o - c o f m i c o s , q u a m D i v i n o s , hic & vllx,puta, i n x t e r n u m falutares ) p r x f t a n t io r c s

K A B A L i ,

MAGIAE,

A L C H Y M I ^

H e u o i n /E f u x f a n d i f l i m x , m i r i f i c x q u e , i n O r a t o r i o & L a b o r a t o r i o , M a c r o - ac M i c r o - C o s m i c e , artificio m iraculofo,coque multifario,prudentifiimc verxque T h c o ac P h i l o - s o p h i c e a n c il la n d u m > fe c u n d u m Sandlioris & C h r i s t i a n P h i l o s o ? h i , folius v e r x , Veritatis n o r m a m , e diabolicis f o p h i f m a t u m e x ee r an d o r u m , pro V e r i t a t e fefe falso fu b f t it u e n t iu m , laruis fucatis, duce & adh ftentia R v a c h H h o c h m a h - e l , nc ce ff ar io re p u r g at a ru m , ca tho licaque dexteritate ad A rc het ypi ex em pl ar fincere refor m a t a r u m , primo r-dia live Sim pli ci tat i ac B o n i tati t r i u n i c a t h o l i c x q u c f u x , digne * r c fti tu ta r um & i n f t a u rata rum ,

C H R I S T I A N O - C A B ALI S T I C VM, DIVINO-MAGiCVM,

nccnon
P H Y S I C O - C H Y M I C V M, T E R T R I V N V M , C A T H O L I C O N, Hoc j In q u o T h c o - ac P h i l o - s o p h i c e d o c e t u r S a p i e n t i a v e R/*-,eiufque ( l u d i i , h o c c f t , P h i i. o s o p h i > e fi n ceti oris f o n s : V e n a ge n u in i I n t e l l e c t v s N u m i n i s ac L u m in is N a t v r eflentialis in M v n d o mai ori c a th o lic e , in F i l i o vero illius, M a g n e s i a vid cli cc t S a p i e n t u m ,( y n o p c ic e ,c a t h o lic c ,r c a li t c r cxi ftentisi J v k i s q u o q u e L e g i sve 1) e i in c or d ib u s noftris Diuinicus ( c r i p r x >nc c n o n . M e t h o d i dextre' inrclligcndi & o r t h o d o x e in t e rp re ta n d i B i b l i a f a c r a - , S c i e n t i q u o q u e Lig ni vita:, B o n i ac M a l i , a t q u e h o n e f l o i u m ac Tu rp iu m ,- o f l e n d i t u r f l u m e f i :

r\?y?.iV 9' i acte fla nt c cwr^.cc ( p h y M o m o Z o i l o ) rcuera e x i m i u m , r e c e n s r c u il u m , A m p h i t h k a t r i O pvs, c e in ft ru dt um Q_v a t v o r . circulari bus , a l i i s q u e h ie r o g ly p h icis F i g v i u s , in ars affabre fcalpcis, V e r i t a t i s , p a f i i m l o c o r u m ,f i n e pudore vi m publice patientis i n i q u i ( f i m a m , & quafi (ub c a lu m n ia ru m p on d er e ta t ilc e n d o i n g e m if e e n t is , fere ( p r o h : ) (u c cu m b em is * ab interitu, pro viribus, vindicanda: ac crigcndx* caufa,-& q u o aliis b on is a t q u e induflriis viris id e m t c n t a n d i & p n x f t a n d i a n f a h a u d vituperanda prarberctur,in pu b lic u m , ex pio a n im i af f c lu , in q u e o r b is C h r i s t i a n i v s v m atque v t i l i t a t em c o m m u n e m ,n e c e f la r io iam ta n d e m , & vix t a n d e m ( fcd fat c it o ,fi ,v t (pe ro, ia t be n e ) miflu m , S a p i e n t i a v e r a , c v i, q y i n , v e r , q v i b v s a v x i l i i s , q v a m n i v , c v r . , q v o m o d o , q j a n d o , fieri poflic ac de bear, C h r if t ia n c d o c e n s ; Svmmvm^veHominis Bon v m, ta m in futui a q u a m in hac vira f r i i c t u o f u m , D 11 d o n u m fingtiiare, ter tr iu nu m , c a t h o licilli m u m, videlicet,
cA ^ iitw n em

7 *Avnitioncn:> Cognatio ncm,Vmoncm $3 Fruitionem V^/' J E H O V /E, Scyq u e m m ilit ] h s v h C h r i s t i , L ibriq u c S S .1 S crip tu ra :, T r iu nuis;

Cop/itioo nem

(ognitionem ac

Vruitionem
S v i
i p s i

vs, Triunius*,

M v n d i nidi oris, & ,q u em dcdit,Filii ciu s, M A g n n s I Ai S o p h o r u m , vciiuiq u c T r iu n iu s ;

_____ v

hoccft,
C a th o lice
T R I A O M N I A ,

t an quam in liquido Speculo, S o p h i a O rth o d o x a ,

ojlendens:
C V I V S

?nyfleriorum reconditorum (prout T a t e r L v m i x v eadem illa, ex Benigni tatis f i t Dtuinx penuyhberaliter ccncejfit.)
A P O C A L Y P T I C A
T R .1 V N A ,

C L A V I S

penes A u th o rcm O p e r i s huius digne referuata, L e g e fu a T riuiia, fan cla, x q u a & iu fta , k\ cft, dt-J F I D L, T ac i
t

v R n i T A T r. legitim a,
&
b

O per i

vs b o n is,

(qu a anim um (altem gratum d e b iti c o n c e rn u n t)

iolis debetur D

isciplin

/ K atque D

octrin

filiis,

SS.* S a p i e n t i / K candid atis, candidis h x r e dibusque fidelibus dile&is, nc (aerum detur canibus,aut margarita* proiiciantur ante p o rco s,d ia b o lih n o g ra u ite ro b fc flo s: N o n enim o m n ib u s o m n i a co n u en iu n c,
fe d e fl

Q 3 ! d , Q v i b v s , V b i , C v r , Q v o mo d o , Q v AN D O & Q v AN T V M: ' A C A
mI mi grati, h

ARI TATI S , '

R G , H

everentia r

, ATVL A T l O NI S, , ,

. tA

T T HNT

I O N I s,
onoris d e b it i

dmirationis

< r& H u m illim e c o n s e c r a t , O fliciose d i A m ice o f f e r t , D e b ite n v n c v p a t , R e l i g i o s e r f. l i n q v i t ,


Obfcruantiflimc'
donat,

c a t

Studiose

ponit,

F f E N T {I C V S K II V N K A T H L 1 P S E N S .
s o p u / /E a m a t o r f i d e l i s } & '-v t r i u fq u e C D o c
t e d i c i

TUEO-

n ;e

J E H O V A H afflante, in ccn d en te, ftim ulante ac dante T R I V N O, do& u s, d u & u s, In u cn to r, Author.


K ^fN N O < J\ t A S C I I I r t C H

iuxta promiflionem Diuinam mifli M D C I V.

h f A L L E L V - I A l l ! / / A L L E L V- 1 A1I l

i f A L L F LV~ l A U :

phy Diabolo!
Ter que qu.iter quephy calu
VNI L A V S , T R I N O E T

cuiuis\ nullo excepto!


S I T G L O R I A .
L E C T O R I

J E H 0 V JE
H O N O R

N.

S A L V T E M.
<?1/f U 1 T I I E A T R I II O C I ,V S I G N TE 0 p v' s 9m q u o z A u c lo r H e n n c u s K h u n r a t h L i p f i Jv w rO
r X .. vM C,^k a M\a _

'~ utrm lque c ^ Ie d ic tn x O * P b tlo fo p h ix < D o c lo r i " __ * * S a t i E X T i a u D i v i x a m , [ - f v m a -

:' 1M) MACR & M i c z o c o s u i c A m: V 'Diurno- M agicam , Chrifh.ino- Cabalifiicam

^ < ^^}yfico~^^cm^ cam> et^7ntra?i^a tndufin.r, fpeSlandam O c v l / s : contemplanda AI f. n t F,feclandum Opere,in Oratorio r Laboratorio,omnibuspropofint, o Amicc ac Candide Lector 3damus tibi nunc integrum r abfolutiim . Ipfe quidem Auctor m inatura tnorte prtuentus, aliqua exparte, fednon rna% na, imperfectum postf i reliquit. Onus illud meis humeris imparibusfa ne, impofiut monens, vt 0 p v s poflhumum cura mea m lucem ederetur: tum quod tpfifuerim intimafamiliaritate iuiictus,cum,quodconfihifim, in hoc opere edcr.dofecerit me, vna cum aliis relictis a fififierettoribus,parti cipem. *Dedi igiturfedulo operam, v : tale prodiret m publicum, quale, vt prodiret, ipfumperuoluijfey accurat 'eintellexi: St m multis non fatisfaCtum est omnibus, illi zs* magnitudinem R f / perpendant meliora bis f a ciant. R.efiatvtdefi?/e Operis te paucis admoneam: jQuanta cura,mens humana s c /R e, naturaliterdefTderet,in confejjoeflomnibus. Jguot vo lumina Librorum Scientiarum gratia, euoluuntur? quot molefiix deuorantur ? quot fumptus impenduntur, quot Lucubrationes, Vigilu:5 labo res exhauriuntur ? quorum omniumfinis tandem, aut vanitas est aut mopia.fepe etiam fraclx vires corporis & delirium animi ivfque adeo diffici lem ad Vbtlofbphiam vm bratilem , humana ratio monflrat viam & adi tum. Secus verojacit Theofbphia nofira m hoc Or e r e , primum enim non tot laboribus & fiwiptibus confi.it. <Audi Ipfiim tibiloquente?n i Fa cile Videtur ab his,qui diligunt eam, & inuenitur ab his qui quarunt illam:

^5 3

10

Sap.8.)Mtf.

Sap.g.y.xj, >4>5-

pr&occupat qu ife concupifcunt, v t tlh sfp rio r oflendat. dc Luce vigiUuerit a d diam non laborabit , A s s i s t e n t e *m enim illam foribus f a s inneniet. *D einde non tot molcjtiis occupata eft. 5'(on enim habet a maritudincm conucrfatio illius, nec tadium conuuhts illius,fc d U titiam r S gau diu m . Facillima igitur xfpontanea c fl biecnoftra Sapientia. T alia fu n t Omnia *D o s a * J) e i , v r a. *Atfrau des mundiyWufiones,]Phantafix,Sophif i c a D iaboli, multis laboribus fum ptibus conflat. Tan dem d contemtu huius Operis dehortandus es, Stulti & inepti ho minis e fl/c m nondum ieclam iudicare, non intelicclam contemnere. Juxfo te,an proptereafunt contemnenda fy der a,qu od tu illa non dignofeis ? an propterea abuciendx' & conculcanda P lan ta,qu asfacu n da m ater T erra , n olis porrigit,quod tu ipfarum fignatnram & occultas vires non per/];tcis? <Q u^ot inutiles fatuos fa tu s parturit humanum Jnvenium ?atqu i,tu illis fxpc primarium loctm das in Bibliotheca tua, & habent illi in m enfa tua, Philofophica,primos accubitus. & [emineris ergo hoc *A m p ji i t u e a t r v M tuis oculis non fu catam autfatu am rPhilofopbtaw fp e flan d a pro ponere ; fe d contuitum j E t e r n /E S a p i e x t j se s o l i v s v e r s e , quam magno tuo malo zjr exitio neglexeris (S?contemferis. Z) a l e , O* hoc < iAm phitheatro fru ere, a d Agnitionem D e i , poenitionem tm ipfius, dignotioncm N atu r*, a d illuminationem A nim x,puritatem Spiritus,fa~ nitatem Corporis. 'Datum W erntgerodx m inclyto (om itatu Stolbergico adBruclerum Idib.M artii, zA nnofalutifenpartus Virginei 1 60 p.

A J M V S

WoiFAKT.

S.

T H E O P E / 1LI

T H E 0 P H I L 1

zA % _E T ll

IN M A G N V M ETM IR A N D V M I L L V D AMP HI T H H E
e

R i c i

M K

C L A R I S S I M I
h v n k a t h

V I R I , s
i

D N ,

L
o c

i p t o

s
r

e n i s

s,

V triu f-

que M S

e d i c i n a a p i e n t i a

, a c vera:

ftu d iiq u e e iu fd cm

in fta u ra to ris, E N C O M I A S T I C Y M . B D I T A D iu in tfi q u is m y fle r id v e r b i \

f i l i u s in f f i e i a t ,fe a u e in p e n e t r a lia co> ;dtt, T ^ iln ift c u m fu p e n s h o m in u m c o m m e r e ta cern et. F elices a n i n / t , q u a s g r a t ia t a n ta b e a u it K^Andtre A n g elica e m o r t a li tn co rp o re lin g u a e, H u m a n o q u e D I f e n t ir e t n p e c lo r c v o c e m ! sQ u o f u g i t i f l a d i f s ? v b i i a r n la te t a u r e a f c a l a C a li , q u a fu p e r i d efecn d u n t ? q u if v e rec lu d et S act a t os a d itu s ? n o f q u e a d p i a N u m in a d u cet ? D iffic ile m , m i h i c r e d e yv i a m tq u i t a lia t e n d a t I n g r e d itu r t n ec e n im cu m is m a n ife fla v id e n t u r D iu u m fy d e r e a s h a b it a n t ia 2 ( n m t t ii luces. x ^ it ta m e n h u m a n a f i co n fu etu d in e q u o n d a m i^ A n geltcas m en tes U t a t a s c r e d im u s , a r t e m K ^ ib flru fa m r e o r e f f e : P a tres n o n ere v e t u fli. O cc id it: O cean o v e lu t i S o l m e r g itu r a lto , U l t e x t e m b r a in fo r m e s , a c im m e d ic a b ilis e r r e r In u a lt iit : m t n d a x q u e fu u m csp u t e x t u lit o r :o . F on s e f t illim is S o p h i a : D iu in t C a b a l a Q u a m q u e ten en t M a c i , red o len tes t h u r a S a b a i, C u iq u e d e d it v i r i d e , & t a c itu m S a l f u f i l e n o m e n . T r in a m h a n c n e m o D E i S op h ia m [in e. N u m in e h a b e b it , T h eilo g a r n , A flr o n o r n a m ,(J\ te d ic a tr ic e m q u e D ia n a m , T ^ em o fin e a fjJa tu D iu in o m a g n u s C r a ltu s. } rn o fo n t e flu it S tp ie n tia T r in a b ea to F la m in is a t h e r e i.f u fc q u e p e r o m n ia m e n tis , J ^ u a v e g e t a t t e r r a e , m a r c , f d e r a & a e r a co m p let. R e x m ih i p a c is e r i t t e flu , q u ip e c lo r e q u o n d a m T o t g e m m .t s h a b u it S o p h ia , q u o t Utto r a a r e n a e , C u iu s co rd e a lt a m S a p ie n tia jlr u x e r a t a r c e m . b i

Hic quotiespulcram Libani de monte columbam Ingeminans imofufpiria corde,vocaral ? 7\amqite fibi vitx focUrn delegerat vnam . O dilclla ven i m ea , te eh injjtmus orat Spon/its Rex Solymx tum, c r / icra T^umina i urat Se fo r e conj}:ntemtib;mct caftumque maritum.

Calluit hancprafens I Ho v a n i s fretas i^ibramiu


K _ y/Jloauiis,& Chald-icA de gentep n f t l u * Ir.tiiltt /F.oyptOydr terrii p an fecit idumu. Hac tibi neta,fu it Iacobefetent ia rerum , I H o v a tibi, lib i Seal a D E i ; cxhque patenti't R ig a v ifa tgrcecm maculofispartubm imples Raehelidei: tenet hanc Pharii dum exhea regit Somnia pc> traltat cautus,prudensquefuturi Enentur a canit ,per myflica ponda vates. Hanc /Egyptiaea Mofes eduttusin au li Im b ib it ; hae, di a quefim u lp oft lueeeorufeans ( L u x gemina hxc) ipfipotutt fe (iflere I H O v J t : Hac Rileamfinccrus adhuc, c r criminii expers Turpu a uaritix, nouitfcruiarier alti a b d i t a rite D E r fanclx benedicere genti.

Hac Regina Arabum Colers xr.igmat ap rom it. jfacidum Regi quo non fapientier alter Claruit hac Daniel Alagiiprxflantior illum Extulit infractum fcbola Regia Perftdu, idem Regibus edixit tripijpm afata duobus, x^Alter ab Imperio cadit, obbrutefeit at alter T^omen ab hac quantum gcjfit ter m aximus Hermes ? H tcv erera ta D e v m, v i (it cunabula C h r i s t i : L/ 5linflco docuit V e r b o Reuchlmus eandem. Hanc Agrippaf g a x mirando prodidit o r e s : Prodidit H fluctius, yi lufa ru mfilius, Hermes , Exo/ui fa tu is: Lumen Sapientibus irgens: Cuius & humanosfuperat Sapientiafenfus : Hocgratare tibi Cclfo Germania Phxbo. Hanc & Stellatus meliito carmine condii. Hac elt, hxc illa ett> ( m ihi crede ) Scientia, verum J ^ x tibi Naturx Lum en, vireique capacis bfi rufes M undi p an dat: Cla njjim a L ux esi. *>uaf:ne euntia it cent tenebris immerfa profundis.-. Hxc tibi f a x ; hxc Lrtx, hxc dux teprxuia ducet Kslbdita cunflarumfubito ad penetralia rerum, Et f c mirifici nonpondus inane The at n 7^onlj>:ciator iners, verum Rimator , & A fiir Intimus ho()cseris% non hofpesfemper oberrans. Hxeo" (Ullarum eurfus vtrefque reuelat, Etfer ui ala vices rerum ,flat a tempora (ignat ;

_____________________________________________ *3

Hxc % 'uventorum Pontique innotuit xflus, Vndeortus cr vita fatis: unde augmina rebus Edoce:y cr terrx venis expromeregazss. Principia hxc rerum eundarum trini refoluit. Theiofopha hacfetada (fi-, c r p prxfiantius illis Jjtuiequamerit.Hxc,genitore D e o , D e a ; SponfaDeorum; Etgenitrixrerum,recolit quam turba Sophorum. Jnuentum esi Medicina ti/nm.o D e a : Numine cedunt
Pulfa tuo Refoittushydrops nodo/a Pod.-.gra Lopraqucproh vinumfer dans immunda cadauer

T u jffaa cr Tabes flammisferuentibus, ima Exjucca ojfa vorans, rapidusque Apopleciicus humor: HercuUufquefurens,cr fpurcansfaucibus horror: H icli nus indomitus vtncifqUe fugtisque Chimeras. Salue blandaparensfalue expellata diu lux! Venifli tandem , dt'fj>tllens nubila ceclo. Hanc, H e n r i c E, tibi quod amicam elegeris vuam Cratulor, Afclepidum decus immortale Sophorum: Grata D e o Charitur/oboles; Diuine Prometheu; Dignepolo> qui mira notto dans A m p h i t h e a t r d In Lucem: veterum vix euntiis vi/a Theatris. Linor inertyfiolidvmque co tx,& fibilus oret Cedant ati/ficiis melioribus; Slabor tlit_j .Quamfelix, fuauisfudorycurxquc bsatx ? O quamfacundifru&usy otxdia longx J^uam iucunda vix ?gemmanetspulueris ortus urens ille tuis, fup enim te in luce locabit. 0 Decus Aonidum}Pylades rnit Nefioris annos Vine; vale ; terris nec exlieafcandc rcliilis TettapriusyMediex, Chymix dixque Cabalx Culmina quamfupcresfitmma&fafligtaponx*. yiue dtHyfoltdequc va lc, meriare bea te.

>4

E P I G R A M M A

IN E D I T I O N E M A M
P H I T H E A T R I CL. V I R I DN.
H E N R 1C I
qj /

K H V N R .A T H

LIPS.

V T R I V S -

& M e d i c i n a D octoris, P hilosophi infignis,&: n o ftr x xtatis prim arii,& c. fau toris (ui h onorandi.
' - ' A r p e r e quigaudes,hicnolicarpcrequicquam O m n i s h ui c P h y G c o c e d a t l a b o r A m p h i t h e a t r o . N u m i n i s inftin&u M e d i c v s q u o d S v m m v s a b a l t o S e n f u d e d u & u m , veri K h u n r a t h u s a m or e , I n f t r u x i r . S o p h i a r q u e f a c r o s i l l u m i n a t vius, L a p f a m r er ti tu it , vi ti of aqu e m e m b r a repurgat. I n M u n d o n on cft par his virtutibus ili:, V n g u e l e o n o t u s : D i u i n a h a c not us is arte. M a x i m a n a f c e tu r qu a fp ar f is gloria l:bris> D o n a D e i variant, h o c c e r t c e f t n ob i l e d o n u m , E c e n t u m , vel plus c e n t u m vix millibus vni I n g e n i u m t a n t u m c o n t i n g i t h a b e r e virorum.

vkervs

T*. L.

A M P H I T H E A T R O
C L A R I S S . ET DOCTI SS.
V I R I DN. H E N R I C I K H V N R A T H I , V triu ftp c M c d ic in x D o clo ris cclcbcrrim i.
m

A yf V Nd v

extra mundum qui vultffecuhrter omnem extra feipjum nofcere/efitagit:


'AT,.,

______________________________________________________________ If
T^ ok o p u s e f t 4de.1t v e t e r u m v a f i A t a 'T h e a tr a } 'el nor.A ,fip eciic t is r e d d it 4 v a n a f u is.

Immundumpotius mundum exuat,exuit crfz_ j Indupeditriecs&fugiat nebulas. Orchcflrtwqne tuifubeat Theatri A.!heris igniculopr^gr(dante bono. Dia vbi Srmragdt monflrat Sapientia ffxclo >j<id Macrocojrnus agit, quod Microfmu-s agat* Et Panace Hermetis regnat que Ajclefta i 'yge.a y^yfe digni* digns.s vtracfuc fjrrrgii opes, patulo,louidi pandujlomachantc Theatro K v n R a d E ingenuiprogenies Cmii. Perge ira: firma tui bafts eii m at/Jura Theatri-, Dum Macrocojrnus erit, d-tm Micro cef r u s erit

KvnRaD E

IohanncsScuVuisEleftori Saxonixa Sf cretis Ecclefiafticis, amico/iio chariir. honori*: & : amoris ergo confecrabatld.Marc. Ann. 1604. Drefdx

T HTLOSOV HXsE ^AM A T O R I S

P H I L O S O P H V M
UMBRATILEM
CQ07$Q'J<n<;

T h e o d o r i iA q j i l 1 n i T . L.
abdicatas i n m r a m c u r a m vocas S op h if ta M ul a s futiles? N c g a n c c a m x n i S j n c c pa ten t Apo ll ini D e o dicata p ^ t o r a . F ui t i f t a q u o n d a m llulta confident ia, Fucus,Tcnebrx,Soinnia: C i e r e furdum D e l p h i c a P h c c b u m fpecu. V o c a r e Mufas N u m i n a , Fandiqucmunus,m iinereindultum D e i P etere f o n t e , n e m o r e , autiugis.
d

V 1

N u n c alia m e n t e m vis agit, m a io r D t r s Al io squ c mor es portulae Sibi r e p o f c e n s a b h o m i n c munus fuum, V iu a m u s v m tx Patri: V a c a r e v a n i s , o t i o aut n e g o t i o ,

Et f.ibulofis literis

16
Vctac, fuis vt parcamus legibus, L v c e m q v e c e rn a m u s fuani, Q uam uis Sophorum,c?llidaquearsih etorum ,v F i g m e n t a V a t u m nubi lant, Q u i c o rd a fallis at que falfis imbuunt , Tantumquehnguasinftruunr, N i h i l adf c rc nt cs ,vt falutem c o n f e r a n t Q u o d veri tat em detegat. Q u i d eni m t e n e r e vel b o n u m vel ve ru m q ue a n t Q u i n o n t e n e n t fummi capr.t V cri,b on iq u c fomitem & fontem D e y m ? Q u e m n e m o nili in C h r i f t o videt. H i c V e n t a t i s L u m e n cft,vi.c via, V i s . M e n s , M a n u s , Vi i t u s Patris, S ol E q u i t a t i s , fons b o n o r u m , Hos D e i N a t us D e o , M u n d i Sator, Mo rt a li ta t is vitx-nofti a:,& m o r s n c c i s Ma gi f te r h i c virtutis cft> D e v m q v e nobis, a t q u e pr o nobi s h o m o N o s i nduit , fe exuit y E t e r n a iungens h o m i n e s i nt er &: D e v m I n t e rq u e fe c o m m e r c i a . H i c ergo noflris vt fuum p r x eo r di i s Vi br auer i t c C x l o i u b r r , A bf te rg i t x g r u m co rpo ri s pigri (itum, H a b i t u m q u e m e nt i s m n o u a t , E x h a u r i t o m n e s q u o d i u u ab a t an t ea C a f t x voluptatis vice, T o t a q u e noftra,iure D o m i n i , vindicar t corda,&: o r a , & t e m p o r a , S e cogitari, in tc ll i gi , cr edi , legi, S e vult t imeri & diligi. H u i c v a c an t em , vel f t ude nt em deditum In h o c r e p o n e n t e m o m n i a N e q u x f o i n e r t e m vel peruerfum putes, N e cr imi ner is i m p i u m Pi ct as abefle C h r i f t i a n o qui po te ft ? N a m q u e a r g u m e n t u m m u t u u m eft Pietatis,eHe C h r i l b a n u m , impii N o n efle C h r i f l o fu bd i tu m . I l o c te d o c e b i t incl yt um T h e a t r i c u m O p u s h o c , & plane myf ticum, /F.tcrna m on a s tc rrias co rdi tuo F a c in fit, h u n c finem b o n u m Sco p u m q u cm cn rtra m h .scribi fpr&acula, Q u i b u s D e o po r es f iu i .

O R A T I O

0 % AT I 0

T f / E O S O T f / l C A
A D

FONTEM SAPIENTIA
C H R I S T V M OPT,
M A X I M V M.

Chriftiani Cordati.
c/ fa c v i /apia m 9quia tu S a t i e k t i a ^PatrM fr/oxrj, c r tccum quifapit , illefipit: dabit in tanta , inibi nam caligine lucem Vt capiam verx dulcefalutis Iter ? cAd te confugio, qui L v x mortalibus ipft es * 'Ver quemfenferunt cm iti a creata diem. r D am ibi 5\\* t v k m L v m e .y, tewebrasque repelle Spiritus illuflret pectora n'ofera tuus, j^on equidem fateor tantofttm dignus honore, Sum mifer} multo crimine Chnftc reus. Sed tamen tnftifo confidofingit inc,cu iu s urvabitfer desguttula parua metis. ) Si mihi dei vitam , cur non quoque commoda nvita Qincla tua nobis pro bonitate dares ? % A rPatrequin etiam quacunque rogabimus,inquis 2 {os accepturos nomine certa tuo. 2 {on mihi quxro lucrumvanam non arrogo laudem, E t laus lucrum tu mihifilu s eris. Sednenuc diuitias dederisyquas mirer auarus, Qtncla cadunt, firmas non habet orbis opes. *AJ]?ira captis, mentem cxlefetbus imple Ignibus,ac vmbras aufer ab arte graues . eritobfey.rum,facile in penetralia ducar Udatura , monferasfi mihi Chnfee viam. Ipfeferam magnas laudum ttbi prxmiagrates: 9 { il homo maius enim quod tibi reddat habet.
s T E c

I~f RJ

e i x a

r a r H

i n o T
P R O

i n ^ i u
L O G I

generalis,
S E Q V E N T 1 S ,
f iri _ .

A M P H I T H E A T R V M

S A P I E N T I A / E T E R N JE
S O L I V S V

E R i ,

C H R I S T I A N O - K A B A L I S T I C V M, D I V I N O - M A G I C V M,
nccnoa

P H Y S I C O - C H Y M I C V M
< rd

Hom ines '


V niuerfos, O m n e s, e u n d o s dc fingulos fco rfim , C a t h o 1 1 c b dired i.

r o l o g v s

AMPHITHEATRI

V a P I E N T I / E
' .. r n X J*& m i} R

/ETERN/E,

C HR I S T I a k o - C A B ALI S T I C l,
D l V l x o . M A G l C I ,

iu: <
p HY$iC0 - C H V M I C I Tntiunn -C jtholici.

HEXKlCt Krxtj rfl L,ry THEOSOrHfit Jft/xutttV trtu fy n tD sdtru.


1. A p n o iicrc D i o .^ .7 r t V f ,
I x tV K ( U H IlX O , C H R IS T IA N O ' K A I A t I C I . Iwtff, I | I j IfC O r a t o r i o .

hiosop hicb

Uivm,
Z .r u m m ft .
L .

L J r + y I t S S 'S u i | i u i x

no u cn i A T T
ria

iuivx C n r i TVM,
H

T I Mf T - l M O .
I M v M > o n v iw :i,

K aiai ^Cii^utiamc
0crtirtJt:

h au rici
b .e .

O N M A ;

OOMt

D tu in u m ;

** # l

[ M acmuia

SJpurrrt,irn*.

D Ju s,

T vM C T *IP R O . D o % C ? > fm rm m /Jfir,


II. N o lic t r
T M T I P > V K*

it *lc.
(M M (pccule
( 5 e x fuO- D

D I V I N O M A C ICS,

a M icro*
C 0 1 M IC 0 X !

M icro *

W//7.
M a c i4 S A P lfH T l^ sri p * j *m v n i c *

OMNIA OMNIDVS!
B O N V M

I u s vm C i h i t i o ,
L rlrtA v iSS Scflp W TX .

Hamo, M undum J

X I v n o o tn 4 io < i

m S ctx

W iA>4. )
p au u Lu minum . III. C o g n o fc ttc M v x p v m n u .o rccn , * , fm tm tU *u tfui> K 11 i v M, M A f .Mk t I A M Vhsi*. rmm La rin i ' I ltitfy * t u m , C a iK o lic i, t t i Voi f& V 7 * A m f*rftlh , S v n l t T Y M
F .fH -x rjU n * 4? ' t1 j< d .A 't !. C-* V J * v / 4 .1* m/ V b. t. 'P r tm % tfr r u ir , C ' fr+ t'nrj r < # , u lx M im r r fA bju

CSf/> i * * f , h M a C N U I A S 4 fh f* m + .
M y d o

n u iiu clof iR tru m > *** I . #' t s r . t i**y t * & * ? *j icrfi}. < *,,x l 10 0 *1 . ^ -J
y.v#Nfc ^ ' u , IllUUrf* V liu UlAUlfc:h o tx o t
? r f Sone, iiic, r*M Piibiiya tu m S c -

Ktmfjf. \onx ti mutrifonaH fi** .

i v i s a

*' ;

L * /'C (A t * K J j

im io r i, d/Mt,} i t i o

il

H ^ .V i p| A i ca- ATRV

P H I 1,1 * j

Su m m u m . T c irc iu o u m , O r S o Jic ir tim u rr ,; 7**fcr*f.u


't i M H M M ! HxcSurnt a !

M a o n i i i a au 0 ^ V jV/jfo P d r n n . Z f { ) U * J ' G lo r ir , Su b rtA n r** ** Ih n rM tfcria ltttC ^ fo fe * / o m iu i fitx M * .!* N a t v * c o ip o u lic c r .


T I M I I - I M o.

u $ .-lf c l* ctfM ,Sc<ict o ii.S c c it iilH t v

S a *

c t

rsm A iirjM i

r;i r

~ - r*ai4,4. yw z frfM J, ru c-

iU io : V Mi

ff*4 f<U-<*ti>9iKt Iffh .4 *-

H ac P m i i o i o p h i a f ja im a lH jf C A ^ ll jn c V i a T h c o ( o p i)ic a r TctTtuinA , C a th o !ic a , L io c a r is . fo h Vn

c-criRAb o iia

PH Y S IC O -

( H> <f*km t t m m n * '. ) *J* C t*.* r r N O-

CM Y M U C .
r

I i t ! 1S < S * o mn La
i o h a n s o

r C n m i a l li> Hco. A rrirualw /w ./.;,^

fiiH & t; Ju u u K m n /n tM . im/A ; A * t f.i$ *

D t I h i v h C !m x i > ( O i

A<r,

& I t

S V . S i ipi u i x

1.7^'**. A tC 1tlA .*i*


, o , V t o ; Fo k ic

A l p w t , L r j t -, O b i c t u i i l e t f I - ; . f T ^ t T t o u , W

II A N T A A l ) O N
E L O H I M o w

K I N E I.
t H . t n t T B

pv olum l*V oribui.

n * i
f . 4 . tM tfu A fhJ W . I l l l O V A H

K r "'. VIm fjftuN M W P ifto n in iclliM C .

x C | |.

rx k jU + .
R V A C H H H O C H M A H ELI

v A D S /T ,

. f. *m * I * * m xc tf.tf V iu iiP < a n w n c o g o *o ct# JJ ' l U B & A t V . U # 1*H \ H A U / A i t i


v

> A N / % a U if* 0 fw * 4 U fim (C jltM ti+ Ut m tJ

/M

..- f

*
'/ .v . t :

' "*s*""T"-

22
'f' v 9 T * f . !*

<?u

K o

o c v s hic prxlens S

cai

- ^e c u i d a m , S

t v d i i

a-

p f E K r i a vcrx,rrfteque p h i l o s o p h a n d i

rationis,

VtJt

V > G r a d v v m o rth o d o x o ru m s e p t e m m ylticxaflim ilarur, q u a ( D e o v o c a n r c & d u c c n t c , G e n i o f t i m u l a n t e ,

'd J ji I n g e n i o c o o p c r a n t e , L a
(oluentc ) tam iuxta S a p i e n t i a -

o r e d e b i t o r c f c d u l o a b-

v e r x , q u a m ei us P r x c o n i s ( e x 1 e prxfati

h o v jz i piius c a l c u l o c a n d i d i f l i m o ) S a p i e n t i s d o & r i n a m v e r e S a p i e n r e m a f c c n l u s fit T h e o s o p h i c v s ad A m p h i t h e a t r i P o r t a f i t i s &: m a i e f l a t i c a m : I N & p e r q u a m D o c t r i n a m q u a m u i s a n g u f t a m , exilem S cd efp c& a m , a t t a m e n auguftam filius fidelis q u i

libet,ad h n e m v (q u c c o n !t a n tc r p e i f c u e r a n s ,l x tu s i n t r o i b iT .ib iq u e s v m m v m illud B o n v m T c r t r i u n u m c a t h o l i c i l l i m u m , v i d e l i c e t , p r i m o , A g n i t i o n e m D i , & ( q u e m msfit I h s v h C h r i s t i , L i b r i q u c S S .*S cr:p tu rxin tcllcd u m g cn u in u m ;S ccu n d o ,cog n itio n eS viiP siv S i T e r t i o , c o g n i t i o n e m M v n d i m a o ri s ,
g n e s i
a

q u e m d e d i t , F i l i i c i us M a

Philofophorum ,

L a p i

s,nim irum P h ilofop h oru m cath o li

ci vel vniuerf.ilis p l u s q u a m p e r f e c t i s v i i i e c t i d e b i t i a t q u e p e r f e c i , R e g en e ration e P h y fica , Artis C h y m i c x a d i u m c n t o , p l u s q u a m p c r f i c i c n d i ; prim o,i n & e x D e o,&:,qucmiuifit>l h s v h C h r i s t o , L i b r o q ; S S . x S c r i p t u r x ; S e c u n d o , in

teex S e

m e t i p s o : T ertio deniq;in & c x M v n

d o m a i o r i ^ , q u e m dedit F i l i o e iu s,M a c k e s i a S a p i c n t u , o m n i a i n o M N i n v s ,( q u a r e f r a b i m ^ E l o h i m T r i u n o , c x C o r p o r e , & S p i ritu &: a n i m a e t i a m T r i u n u s c o m p o f i t u s , in P a r a d y f u m m u n d a n a m h a n c p n e i p u e co llo catu s cft) feliciter c o n s e q ^ v e t v r , e o q u e t a n q u am fingulari q u o d a m K ^ A / w K ^ / ^ C H ^ T h e o f o p h i c e F r v e t v r . C o n s t a t autem P r o l o c v s hi c V e r s i b v s totidem,quot An n u s diebus, trecen tis n im iru m fexaginta quinque, c o q u o d per t o t u m an n u iu fingulisdicbus v n v s , S o p i i i a ftu dio lo gen u ino , c o n t e m p l a t i o ni s a c c n r a t x l a n c e , a c u t i f l i m e p c n f i t a n d u s . i n d u l h i a m e n t e c o n l i d c r a n d u s ^ e f r p i u s v cl ut i r i m i n a n d u s fit, ita v t D o c t r i n a h u i u s T h e o s o p h i c v e f a l u t a r i s a n i m i ci bu s ei in d u l c e m A n i m x r e c r e a t i o n e m effic a c i l f i n i u m q u e A n i m i n u t r i m e n t u m t a n t o c o n u c n i e n t i u s a t q u e felicius c o n u c r r a t u r : S i c q u e e t i a m i nt e g r i a n n i f p a r i o , ( n o n c n i m cft, n u p e r r i m e i n i t i a t o p r x f e r t i m , c r e d e v e r i d i c o E x p e r i e n t i a c d o < f t o , v n i u s v c l d i e i , vel h e b d o m a d i s a u r m e n f i s l a b o r vel f t u d i u m ! ; & : q u i d e m a u x i l i o a c a dfi ft c ntia R v
a

c h C h o c h

a h - e L.fcu S p i r i t v s S a p i e n t i j e D e i ,

a p a t r e L v m i n v m m i i l i . n o n f u p c r f ic i a l i t e r a u t p r i m i s d u n t a x a t labris g u f t a r e , f c d , p e n i t u s q u o q u e a c c r e b r o d e g l u t i c n d o , quafi r c g u f h r c &: v e re, i m o q y i N T - E S S E N T i A L i T E R , p e r c i p e r e q u e a t , Q v a n a i i s , Q^v. a n t a & i ^ v a m s v a v i s i i r c u m S a p i e n t i a illius in r c c e f l u i n t e r i o r i f o u c a t . H x c v e t o e p u l a s o p i p a r e a p p a r a t a s a t q u e l aut ifl i mas , i m o T
s o p h j c a h eo

m ,q ^ a vera, t u m

r a t i o h x c f i n c c r e p h i l o s o p h a n d i : Sc q u i d d e m u m D o c t r i n a -

s , d i g n e n e m o g u l t a b i r f a c i l e , m u l t o m i n u s e x d e m alicui iuC 2

IO cundifli me iapicnc, iiid prius re u er be ra t io nc ac t r ibu la ti on e f uf i i a e n t e , p e r Ig n em cru cis, p robe fradus, a duririead mol lit iem dedudm. . & ( v c x - i t i o ne tali,dante i n r r l l e d u m ) i n fi gn i te ra dm od um e x e r c i t a t u s ; o - f y ^ c t i a m l ac hry mar um pccnitentialium a b i m p u n t a t e a d mun di ti em & c a nd o re m vfque C hr i ft ia n e l o t u s , n c c n o n P l u l o f b p h i c o m o i c vanitatibus M un di huius i m m un d i plane dcpofki s, l o n g e q u c pofi: k derchdhs, h a c metho-.lo rpiritualisrcdditusjfsrad c o nui ui um h o c b e n e p r x p jrat us a c rite (itdifpofitus; q u a m o b r e m &: is ipfc, vcluti f o pe tenratus, a cr it er examinatus, e x a di f i i m e pr o ba t us , a t qu e o b id fatis probus a c conft ans t an dem d e pr eh e nius.in n u m e r u m Fili orum &:afl'cclarum D o c t r i n a fidelium S a p i e n t i a iphus, l eg i t i m e recipitur, in album e or un d em imma tri cu lat ur, epulisque T b eo /p p b tc u prxt at is folemnioribus digne a c c u m b i t , conuiuifque illarum m e r i t o a n nu me r at ur . S v m m A , i p l a S c a l A huius prolo g e t i c x f e p t i g r a d u a l i s n u n c f c q u i t u r .

A R C. V M E N T V M

G R A D V S PR IM I.
p R i M v s G r a d v s t h , S a p ie n tem , c e u v e r u m a t q u e p e r f e d u m T h f o ** fo p h u m ,J$ L t f. r n >, f o liu s v e r x , S a p i e n t i v m a g n i f i c u m e u m q ; R e g iu m p r x e o n e m , D iu u u tu s i n - & c o n lb r u t u m a c fu b d eieg atu m , n e c n on S a p i e n t i a m p rx fa ta m ip fa m ,a d fe fe p rim u m ,p o fl:m o d o a u tc a d A m o r e m , A d m i r a t i o n e m a c ( l u d i u m M a TE*, a s ( s 0 * 1 a s ) S a p i e nt i a v c D i v i n >e, P h ilo fip h i* n i m i r u m T b e e fe p h ic x & f a n d i o r i s (o liu s leg i t i m x a t q u e v e r q ,f / tf w / V / m m iu e r f o s .o m n e s ,c u n c t o s & f i n g n l o S j e x f m g u lari b e n e u o l c n t i e a f t e d i o n c e r g a g e n u s h u m a n u m f l a g r a n t e , f i d e l i t e r v i r a q u e a b p a r t e v o c a n t e s , f c d u l o i n u i t a n t e s . a u i d e a t q u e h b c n r c r ( f c ^ r d l r n f r f r c i r D c i O / W / j r i c i s q u c j o b c a u f a s h i n c i n d c a b vtvif. q u e g c . i u i c c r p r o l a c a s , r e u e r c n t e r ('ne<^hrcrbictuii<)tnJ>rtHC>(Kfjf)ccu i n i t i a ti p r i m u m d i f c i p u l i f a c e r e c o n f u c u e r u n t , f in e c o n t r a d i d i o n c t f ^ / r c ^ .

AR.GVMENTV M G R A D V S S E C V N D I .
C E c v n d v s G r a d v s eft , p o li f u f c e p t u m D i u i n u m h o c f e m e n ( v o ^ c a t i o n c N v m i n i s E l o h i m , a t q u e t r a d u D e i , Pa tri s Luminum ) in
c i u f m o d i f el i c i t e r c c r p r a

obadicr.tia,c o n t r a

co n fcic n ria m n o n reluctando,

c o n f h n t e r perjeuerares-, S a p i e n t i a Mq-, AL t e r m a M , f o l a m v e r a m , o m n i s v e r i t a t i s , virtutis, S a p i e n c i x b o n x , C o g n i t i o n i s & I n t e l l i g e n t i x v c

r x , c u m in n e g o t i o Pv.eligioim,tum S cient ii s & Artibus o m n i b u s , h u m a n o generi f u m m o p e r e v ti li bus, vti & in Pbilofophia o r t h o d o x a , o r i g i n e m , fo nt e m a e f u n d a m e n t u m v n u m , f o l u m , c a t h o l i c o n : x t e r n u m , a t q u e i t a c o n f e q u e n t e r Phi.'o/opbix Tbcojopbicx, r e u e r a f a e r x , folius l e g i t i m x a t q u e v e r x m a t r e m , t o t o C o r d e , r o t a A ni ma , r o t i s viri bus & o m n i m c n r c ( pro d o n o f u p e r n e cuiuis b e n i g n e c o n c e f l o & : c o m m u n i c a t o ) c x o m n i m o d a o b l a t i o -

ne & tra-

il

n c & traditione fuiipfius, i nt ern a prorfus rat io ne amarc^-, E i u f q u c / l u dium h o c ardent er continuare^:* H u m a n a m v e r o , b c a r n a l e m , c m u n d a nam, e me nt i t a m , ar qu e pu t a t i t ia m ,a u t vel quali S api en ti am i f l a m / i n lublimibus f e rm o mb us a c fophillicis & pcrfuafoi:is v e r b i s c dicendi ve p e ri tia, h o c eft, oratoria: facultatis fucatis i His c o i o n b u s , a m b i t i c f a E l o q u e n tia turgidam ( a q u a j C x m a n d a t o D i u i n o . A p o l l o l u s . P A Y i . v s nos fideliter d c h o r t a t u r ) i n q u c a : m u l a t i o n c m D i v i n a v erxq ue S a p i e n t i a f u-l perbam, &: fefe f u p e r c i l i o s c c x t o l l c n t c m . a c f falso r at io ci na ndo fermoni s i probabilitate fal lentem, diabolice & orram&r per admirat ores illius,organa fua ( f u i f i m i l i a ) pernitiofiflime propagat am ac diuulgaram, fpuriam & illegitimam, i m o p r o f a n a m , t e n e b r a r u m , vi t io rum, er ro r um , feduttion i s & c of u (io n is o m ni s , p fe ud .r q ue Phifafoph:* ( a c vafciilo D o m i n i d e clo, tertii corii, a c myf teriorum Paradyli c o n f c i o , h bw::< fxilacia vel deuptio n o m i n a t a : ) g e n i t r i c e m , q u a m vera 5 a r 1 f. x t i a i p U , n e c n o n p i . t c o ciufdcm Regius, viuis h i c belle d ep i n g u n t c oloribus fuis, (ceu alia sg-kCQo.fuibus,quibus f o l i s d e b e n t u r ) o t i a n d o , & p e r i n t e r u a l l a l o n g i f l i m c a fe remonendo, pr orfus relinquere^ \C a n e q u o q u e & an gu e ( q u o d dicitur)peiusod/J}L^\ i mo ,a d S piri tum e x t r e m u m vfque feuere nb(tmnari,cxccrari> ac dctefiAri-, alios et iam i m nigra aflidintate pro virili ab cius cult u auoc&re < S cd e hortari >ne illam vel m i n i m o a m p l c c l a n t u r a u t f equt imurj v t m a t u r c cdjfc incipiant,'quod ipfis n u n c Se f empe r ell fugiendum.

a 1 . Cotine. x.V.4 i iR 0111.8. V- 7. i.Cor.i. y.


y .n .
c i . C o r 1.

>'.10 . Er, i.Cor.j.


| 4 i.C o r .i. < i.C o r .i.

^ . 17 . _ f ColofT 1

f. 4.
g A tfo r.? . i.C o r .u .

V M .& :j.
h ColofTi.
V'-8. O fo fc o !c s c g r r g i a f c i-

licccl

A R G V M E N T V M

G R A D V S

T E R T I I .

E r t i v s G r a d v s eft,I e h O v R gratia n o jp a c jc irr, JVttid, .Q tta/if, q u a m Pulchra, P ra c la n &: Pr<i(lr.7 :s, nt q u c J^uanta P.cs fit S a r i E N t i a /v . t e R N a , fola vera 5q u x c i l P h ilo fip h u finccrioris, fanioris a c verioris, i m o totius e o i o ^ i a S r e& eq u e p h ilo fo p h m d ' rationis, fola radi x, fun da me nt um ac initium vn ic um, f ol um, c ar ho li c u aeternum : Adha: c q u o q u e, qui dna m proprie l i r p r a d i d a P h i l o s o p h i a vera?

A R G V M E N T V M G R A D V S QJ / A R T I .

v s c h ,/c ire nuis S a p 1 E N t 1 a M veram dct-,ap u d quem D o f t o r e m aut M a g i f h u m . v e l vbi fitquarrenda & : i nue ni en d a : vndcmrn v e n i a t : *uibus\x\ Ltbris tradatur: J^uotquemodis in illis ab iniv.ocreaturi*omnibus,prarfertim H o m i n i b u s lcl'c e a d e m m a n i f e f t a u c r i t : &: a d h u c h o d i e , ta r r i i n iJ\Ucro & : Micro:ofno'vbtqtte innu me ra bi l it er ( c f c c o n f p i c i e n d a m p r x b u i t , q u a m in B i d L 1 1 s f ac ris ( iifque p r x c i p u e , q u i Enthufafrnoy n o n ficlo radiis S a p i e n t i a S p i r i t v D i v i n i rcucra lint i l l u m i n a t i ) illaipfa euidcntcivy^tf^j/ ?
R a d v s c>v a r t

____ ___________________________________________ ____________________ i_


C 3

11

-m
A R G V M EN T V M G R A D V S Q J / I N T I.

V i n t v s G R a d v s c fty/eirecii detur vera S a p i e k t u , e v ix e n : Jgttis illius ge nu in us ,l egi t imus ae fidelis f i r i lu r r nu s , n i mi r u m Thto-zc Pfolofophus o r t h o d o x u s : JVvts SpbilU : JQMModt, vel cjttoflnd c, aur aua me thodo ea Iit q u x r e n d a : J&uf veniat C 5 c commun icetur: tuxtliu, vel mcd'tif\ JVuando&cjvot modis ea ( I e h o v a h fouencc & a n nu ent c )ve l it ,de b e a r, qu ea t aut pollic impet rari a c percipi :/>;,& JV trd, de n i q u e , dcSecre/;> fu b 1i m io r i b u s Phtlofep h u i us fi ncer iori sDiuimtusadeptx\ a Jg u o ; Cai ; ^ r f r r . q u a f v e ob caurtas g r a 11 c s; Q uantum ; J^uibus fiue Legibus flue Conditionib:.'$-,J^iwr?iodOyVbinaml o c o r u m & ci t ra peri cul um, aut Sit aut Non fit>vc 1 p r o p o n e n d u m ; di c en du m; d o c e n d u m j reuciandum atque vlterius communicandum ?

ARG V M E N T V M G R A D V S S E X T I .

cft.y(cire>(j!i* vera: S a r 1 E n t i a e fin r P,cn t a c Domty StyJTv.tJludti Sapienti*, h.e. Philojbpbu ver x, fi nt E xacu i a i Vfusy ,i!j ttjiisyPructus a t qu e Pinis: a c J^uantt a e q u a m varii i n d e The/hurta d Doc/rrxx
R a d v s sextvs

filios, p r ox i me

fecundum I e h o v a e vo l un ta t em , c e t t o p r r u e n i n t .

A R G V M N T V M

G R A D V S
Sopliiftafu m c c tc c , om niu cxitu s,o b con tcm tum vc rita tis , erit trag icu s; (i non in hac v iu ,(a n c in exrrcm oiudicio : ad quod prouocanr orones qui vident veri ratem vi.-n in ferri, quiquepropter illam op prim untur.

S E P T I M I

E T

VLTIM I.

E r t 1 M v s & vicimus Gradus eft, T^egry morari S op h i flas quofuis, cui u f c u n q u e e t i a m fint farinx, diligentes vanitatem & q u x r c n t e s m e n d a c i um, ( ) i ; <tt(fcfb (icfrfjafrcii/vnD Dk^&jch fogcroc. ) V e r i t a t e .\iq; c a l um n io f c m o r d e n t e s ; i m o S a p i e n t i a m folam v e r a m , i ndeque or tam h a n c q u o q u e f o k m r cOccpbilofophandi r a ti o n em aut m e t h o d u m ih eofophicam & o r t h o d o x a m A m p h i t h e a t r i S a p i e n t i a y E t c r n x huius, n e c n o n amat or es urafleclas fideles, V e r i t a t i s a c S a p i e n> t i a e indagatores pios ,f riuole fperncntes&: c o n d e m n a n t e s : Q u i n i m o eofdem o m n e s m a g n a n i m i t e r ac vere p hi lo fo ph ic e jlouipendercy-*i c n c v nius qu idem f l a t u s vi c if li mi n tr ep i de *Jlim are \fefequead V e r i t a t i s a g n i t x c c n f c f l i o n c m a e d e f e n f i o n e m p h il o f b p h i c a m ( i uxr ado no datam cuiuis a D e O g r a t i a m ) alacriter prxparareSc plane co m p o w n s \atque fic d c m u m a d p o fl e r os v t i 1it c tpropcga re ; i i s q uc d c b i t c c0m m uniear e : i m o, c um grat iarum a ft i on e I*tari>qu6d n on amplius l ab y r i n t h x u s , m on oc ul us & c x c u t i e n s fophifta opinas, fed ( q u i a b j i . t e r n a S a p i e n t i a & V e r 1 r a t e r e g i t u r ; fuper linea Veritatis r e d a , a bf q uc d c u i a t i o nc o m n i am bulans,vefus ac (ciens P h i l o s o p h v s ex if tat : adeoq; tandem p a u c i f fim i s i ifq u c 7" heofopbice d o < fli s , V e r i t a t e m c a t h o l i c a m vi den tibus & fcientibus folis, placeat. Q u o d fane haud c o n t e m n e n d u m f i gn um e ft

V e r i t a t i s .

I. G R A D V S

PROLOGV S
PRIMVS GRADVS
P R O L O G E T I C VS
P R I M V S;
v E R

si

o
P

NOVA
r o v e r j w o r v m

vccus,tcu vulgaris.

cxHcbraro,

S a p i e n t i a
ex G r. x co
T
r a l a t i o

. Numerus Vcrluoin.

> oincru s 'ctfuum . A v n i, fili m i, inquit S a^ LOMON, filius D AVI D,PrO' phcta!,& : R egis I s r a - e l , R ex Sapiens, S a p i e n t i m ./E t e r n /E,folius vera.%prxco magniHcuSjOmniumquc

loca

ss. Scriprur*.
V ctl*i.
Prou i.

iA x D Jifih mi) inquit S El o m o n:filius D a v i n,P rophetx d Regis Is r a- e l >R ex Sapiens, S a p i e n t i a - sE -. T R N , foliu s y er y prxeo m agnificus, om nitm que longe ffec ia b ilis, csl v d i J ilim ijn parabolas meas }ad /ciendtwi S a p i e s t i a Er v d i t i o n e m , ad in telligendum eloquia I s t e l l rC E S T I /E. eAdfijcipiendum E r v n itioseh

longe Ipe&abilis, A v d i, hli verft. m i,inquit, P arabolas rneas, ad fciendam S a p i e n t i a m &: D i s c i p l i n a m , adintellige nda verba P r v d e nt I X, E t fufcipiendam E r v d i - Ibid. T 1 ON E M D 0 C T R I N . , 1 v - y j s T I T I A M , & I VD1 CI VM, & /E QV I T A T E M.* V t detur paruulis aflu tiay adolefccnti Scientia. Intellatius.
V crr4 .

IbM.

Hinc enim
difees S a -

M IN TIA M .

VI S, VSvi & : Fr v cr v s ftu d ii SA PII N ti v erx.

3I s t e l l i g e
% CTI

T 1 s , f v S T I T I A M, D 1C I VU &

J V-

T V-

DI S E s : t/ld dandunt fimphcibus calliditatem 3 puero S ci c n 11 a m C? C o g i t a t i o n e m .

Eademin >viii nuroi . 1 liC *v i. IW > .V V A tus O lT U litlin n \ 'nuni conditio. IoK .to .

Vctfio.

aAudtrt Sapiens y a d \Clff. Audiens Sapiens , fipiendet D o cln n a m : & tntCllitio re rit, & in teliig en sg u ber gem confilta poffidebit. nacula pofhdebit. A d intelhgendun; parabo V rf. 6 Anim aducrtet parabolas 5 lam clccutionem y n jerba &: in te r p r e ta tio n e m , verba Sapientum, & tn igm ata eo Sapicntum a n ig m a ta e o rum. rum. rAudiy fili m i y O* fufeipe Prou. 4. Audi, fili inii & fufeipe clo> C V crl.' io. verba m ea , & multiplicen quia m e a , &: m ultiplicabun tur tilx anni vitte. tur tibi arini vitari Per n a m S a p i e n t i s Vcrfu. V ia m S a p i e n t i a m o n/ docui te r.ieetiere: calcafefeti te fl:rabo tibi ,d u ca m te per (cfcm tttis reflas. mi t a s yEQj i TATi s : V erf. ii. J^uum am bulaueris , non Q u a s cum ingrefTus fueris, 8 artabitu r grejjtts tu tis: fi n o n artabunturgrefius tui, C < cucurreris, non impinges. currens n o n habebis offendi culum. Jfytando filiu s fu i patri Ibid. N a m & E g o filius fui patris 9 r i' meo tener y (s* vnicus in terfi m e i , tenellus & vnigenitus lo s m atris me. coram matre m ea : Sip.7. Sum quidem & E * o mor V Sum quidem & E g o m o r io crf.i. talis homo , fim i lis omnibus, talis h o m o , (imilis om nibus, atque ab homine, qui primus & c ex genere terreno illius,qui ex terra form atu s e s i , p ro prior fadhis c f t, & in ventre creatus. matris figuratus fum caro, Verf.i. In vtero m atris caro de n D ecem m enfium te m p o cem menfium tempore form a re, coagulatus fum in (angui tusfu m , infangum e coagula ne ex Icm inc hom inis, & de* tus ?ex fem ine -x*iri, ac volu ic& a m cn to fbm n i conueniptate fom num comitan te. ente. J$htin etiam natus commu YcjC j, Et E g o natus co m m u n em n nem ha u fi aerem , atqi in ter accepi aerem , 5c in fimilitcr ram iijdetn incommodis m afa& am decidi terram , &: pri lisque obnoxiam decidi , ac mam vocem , (im ilcm o m n i prim am voce eandem quam bus,emifi plorans. omnesyplorans em ifi. ' jn fafeiis curifique fu m c- VcrCf In inuolum entis nutritus U ducatus. fum, & in curis magnis. 4 N em o

IO

II

n *4 N e m o e n im ex R e g ib u s aliud h a b u it natiuitatis inidum. crC tf V n u s e rC sj o int roit us c f t o - V m n i b u s ad v i t a m , & fimilis exitus. E t d o c c b a t m c ( Pater meus) Prou.4 t< y Vctti*. at que d ic e b a t : fufeipiat ver ba me a c o r t u u m , cuftodi pra-cepra m c a , & viues.. f7 Poflide S a p i e n t i a m j p o f l i d e P r v d e n t i a m : ne obliuifcaris, n e q u e dcclincs a verbis oris mei. N e dem it ta s E a m , & cuftodiet t e : dilige E a m , 6 : c o feruabit tc.
1?

Vcif.j.

D^ujJtts enim R ex aliu dn afcen di initium h abu it: Sed vni/s in 'vitam introitHj eft om nium , & idem exi tus. lpfe d ocebit m e, dicebatque m ihi, Teneat eloquia m ea cor tuum: cuflodi prxcepta m ea , viues, , (om para S a p i e k t i a m, co 'ipara I x t e l l i g e k t i a m : ne obliuifcaris, neque de cimes ab eloquiis oris mei. N e dim ittas Eam,fj> cuflodiet t e : ddige Jiam 3 & conferu ab itte: rPrincipiu S a p i e N t / acquire igiarS a p i e n t 1 a m, ow nifubfiautia tua acquire I X T E L L I G E X T I A M. E x alta Eam > exaltabit t c : glorifica bit te quum am ple xatus fueris E a m : * eD abit capiti tuo augmen tum qratix , coronam decoris tradet tibi Oyfili m i , L e g i s meje ne obliuifcaris , Prxcepta mea cuflodiat cor tuum. Jjhu a Longitudinem die rum, & annos vitx , pacem

14
lob.T. f.Xl.

1. Timorh.
6.j.7. \6

VcrCj

17

18

Verf*.

18

P r in c ip iu m S a p i e n t i al} poflide S a p i e n t i a m , & i n o m n i po fi efl ion c tu a a e q u i-

VcrC7-

1 5

10

re P R V D E N T 1 a m. Arripe illa m, 6c exaltabit te , glorificaberis a b E a , c u m

V er f. 3 .

20

2 .1 21

E a m fueris ample xat us . crC . D a b i t capiti t u o a u g m e n V tum g r a t i a r u m , corona inclyta prot eg et tc.
O ,

11

fili m i, ne obliuifcaris
, &

L e g i s m c*

Prarccpta

Prou. j. V crCi.

22

DISCE.

mea c o r t u u m cuf todiat. * L o n g i t u d i n e m e n i m die rum, a n n o s v i t i r , & pacem ap p o n e n t tibi: iMi feri cordi a veritas tc

V crf. 1.

S.ipicntia
vera .ciofej;

ftudiumm Jcfc!.\u a n n o >ira- c it* paccm aneruur.

apponent tibi. V crC j. iM ifericordia ly veritas ne *4 n o n deferent . c ir cun da eas deferant tc, Itgaeas a d guttur gutturi t u o , & deferibe in ca tuum yfcriJe cos in tabula cor buliscordis tui: dis tui.
|
1

i4

1 d

1 6

______________________________________________________________________

G ta cia & fucccflus n n teo cu lo j D i > Sc hom m u ,q u o m odoinucniendus. A dhortatio ad coftodia Sc conrem piationem illius do<fhinx L e pis vel P ix ccpcorunj.

25

ctf.4 . E t m utm esgratiam & m - V

telUUum bonum m oculis 'D e / { j hominum. CNYrecedant a b oculis tuis, 16 fed cuflodi ea [eloqniame.i)in me dio cordis tui. ZJitdenim fin t inuenientiz7 bus e a , & vm uerfc carni fius fan ttas. Jdjittm deam bulaueris , d e 18 ducet {ilUdrtlnna Legis velpnceptoriim) te : quum dorm ieris , cin fo d ie t te : O 4 cum expcrgeftRits fueris>tpfa colloqueturteS

Prou. 4v c .l.n .

Et inucnics gratiam ac Difciplinam b o n a m coram D e o 6 : H o m in ibu s. N c rcccd antab oculis tu is , cuftodi ca (eloquia mea) ili m edio cordis tui. V ita e n im fu n c inucnicntibus ea,& vniuerfx carni fanitas. C u m am bulayeris, gradi antur tc c u m , cu dorm ieris, cu llo d ian t tc , &c cuigilans loquere cu m cis.

V c rf

Ttou-rf. V c r l.it .

cum : JQuia y t lucerna tfl m anda 2-9 tu , L ex vt lu x : v ia vita: funt increpationes eruditionis . ^Acquirere S a p i e n 3 t i a id multo praflanttus esl3 quam iicqmroe aurii prctiofitm: c r aequerere intelligentiam , multo pr.cflantius e f f quam acqunoe elecium argentum.
3

V crf. i j .

P io u .rfi vc:f.i6.

Q u ia M a n d a t v m lucer na eft, & L e x 1ux , & via vi cx increpatio D i s c i p l i n a . PolTide S a p i e n t i a m ^ quia auro m elior c f t 3 & ac quire P r v d e n t i a m , quia pretiofiorert argento.

l\unc igiturfilu.parete m i Prou j. V c r f7 . hi, iy ne recedatis ab eloquiis ons met. verf.u. N e rugias in noUlffimis tlSlSjVerf.il. & [nimiifero) dic<ts (ah) Qu imodo odi Erudi tionem 3 i?icrepatioHe?n (f?reuit cor meum; E t non obtepcrAui T inu Vcrf! 13. 32. finientium m e , t? > doce.- \ me m m cbnaui aurem meam ? (Amen> <tn:cn,dico (ili,) Vili mi 3 f ' f i p iens fuerit cor P r o i *. 35 Vtn tuum 3Letabitur cor meum , lamegOktabor:
..

N u n c e rg o , fili m i , audi m c,& n e recedas a verbis oris mci,v.n. nc gemas in nouifiimis,^ii .&(oimisfcrcN) dicas (ah) cur detcftatus fum D ifiiplin a tn fii increpationibus n on acq uieuic co r m eum , N cca u d iu i vocem d o c e n tium m e , & Mainftris n o n mchnaui aurem m eam ? ( A1 . . 0

men,amen.dicot:bi,)

Fili m i, fi fapiensfueritanimus tuus, gaudebit tccum co rn icu m . Exulta-

-7 E t c x u l t a b u n t renes me i, c u n r recta l o q u u t a fuerint Vcrf K.

labia tua. Sed age! Prnu. ?. O^onnc ( ~ T-t) C i i o c n- 35 N u q u i d n o F 9 - H H 11 o c i i - vcrf.r. ma u ) S a p i e n t i a , cla mat , m a c i i ) S a p i e k t i a cla ( 7sl"Z B I N A H) P R V D E Nm at, f j l x TE LLI G ENTI A t i a dat v o c e m fuam?(Hnwlli dat vocem fu am ? ipfa cft! vel illx ipfxfunr!) \ilt.l. In (u m m is e x c c lfi sq ; ver h fu m m itate locorum excel- 36 ticibus lupra vi a m ,in mediis foriim , iu xta rviam , in loco fe mitarum fla t : (emitis fla ns : V crH j. b : loco portaru in oflio ciui 37 Iuxta portas ciuitatis in ipfis foribus lo q u it u r , d i c c s : tatis : i iugrejfii oflioru clam at: Vcrf4. nAd '-jos, d '-viri, clam o,& 3 O viri, ad vos c l a m i t o , & vox mea ad filios h o m i n u m . Vox m ea adfilios hominum. Intelligite fim phces ajlu tia, 59. Intelligite paruuliaftutia Vcrf j. &in(ipieresanimaducrtite. crf.tf. A u d i t e , q u o n i a m de reb us V m ag nis lo q u u t u r a (u m, &: ape rientur labia me a, vt r ef ta prardiccnc. . V e r i t a t n m m e d i t a b i Vcrf7 tur g u tt ur m c u , & labia me a d et ert abu nt ur im p i u m . Iufti funt o m n e s fe rm ones m e i , n o n cfl in cis prau u m q u i d , neq , pcrucrfum. R c & i funt i n t c ll ig c n t ib u s , & a : q u i in u cm cn c ib u s (cientia m. A c ci p it e D ifciplinam mea, & n o n pe cu nia m : Do&rinam magis q u a m aurum eligite. M e l i o r cft e n i m S a p i e ni a cuCtis op ib u s pretiofif1 fimis . dc o m n e deiiderabile n o n p o t c f l co mp arar i: * N u n c ergo filii audite me , B e a t iq . c u ft o d iu c vias meas.

E xaltabu n t etiam renes m ei, quorum labiti tua loquentur qii rectafitnt.

34

SA PJ1K T IA (e-p(am< 6m cn d ar, & ad fcfc *ocac cm ncs.

C rfloh d ; intelligite corde. cAndite, quoniam honora bilia h r.u ar , $3 apertio labio rum meorum c:it reClitudi-

40

n es: ^hii.zV eritatt loyueturpalatu u m eti: Cr alo,m n a:io biorien m conrn e ft i:npictas. Vcrf 8 . i;s rrf:flrtia an n i t e/jru i a eris mei, non eft ::t cifp rai. x*Wyiec pr/u erf:m . V crf.?. 1 /; .icrfii i:: iif j J re~ .JJ teUigc y * re.lain u ezie;;:*bus feieni iam . Vcrf io. . ,G/tca4 :te Eri:d:U o:iem eam ? & non argentu: C r Scientiam potius quam aurum elecium. V eri. ri. .Quia m elior cfl S a p i e *v-

41

4*

\43 .
44

1t

4T

r r a m argaritis: C r omnia defid erabih a non aquabuntur ei. 1

D^unc igitur f. h i obtempe- 4ff IbiJ. rate m ih i: C r beati qui rvi*u Vccfjs. m eas cuflodient. n

iS
47

Audire E r v n

it i

e m3

Vccfjj.

d fip ic n tc s e flo te , nc repel latis cani. Ttcatus homo qu i aafiu ltat 4s m ihi , excubando iuxta / ores mens quotidie y obfiruando pofies o f torum meorum .
Conquerilur S a j* x- 45> i NT i a fc a Sophi itis contcmni: &cxi(ium coccmproi ruin prxdi* 5 cit. S a p i e n t i a Qnfupercri/tm,

Vcrf.)4

D I s C 1 P. L I N A M, & d t o t c lapientes, & nolirc abiiccrc cani Beatus h o m o , q u i audit m c.q u i vigilat ad fores meas q u o tid ie : Sc obleruat ad p o lies o ftiim ci.
A l l d i tC S
a p i e n t i a

47

4*

Prou. l. Vcrf io.

( infoper etiam,

4?

unum inquit RexSttpienti(fimiu)fortS

iterum inquit Rex ftpicntidimus)

clam itat ym plateis ipfis dat v o cem fiu aw : In cap. te tum ultuantia cla m atyin ofiiis portarum , in vrbe ipfit eloquiafiia dicit, 1'fqiicquofimplices diligetis fim phcitatem : C r denfores derifionem defiderabnnt , & f u l ti odio habebun tfiien tiam ?
Vc:l* u.

fo ris p r x d ic a t, in plateis dat v ocem fuani: I n capite turbarum clam i t a t , in roribus portarum vrbis profert verba fua,dicens :
51

Verf.ii

V fqu cqu op aru u li diligi tis in fa n tia m ,& ih ilti ea qua: fibi funt n oxia cu p ie n t, &

Efaixtf5. 1 l Et,*4,4. Icrcm.;,!}.

5*

Consta 'ti mini a d increpatio nem m eam , en depromam v o

bis Spiritum m eum , ficire vos faciam verba mea. Tropterea qu od vocau i, y> renuifiis,extendi manu meam , $ 3 non fu it qui atten deret :
54

55

E t cejfarefecifiis omne confiliu m m eu m ^ increpationem meam noluifli s : Etiam ego in contritione vefir i ridebo : Jubfitnnabo, cum venerit tim or y cfler.
fh tu m y

imprudentes o d ib u n tS cicn tiam? Vcrf. 13. C o n u ertim in i ad co rre ptione m eam : c n proferam vobis S p i r i t v m m eum , & oftendam vobis verba mea. Vcif!4 Q u ia vocaui, & rcnuiftis: extendi m anum m e a m , & n on fuit qui afpiccrct. Vcrf j j . Dcfpcxiftis o m n e confilium m e u m , increpatio nes meas neglexiftis. E g o q u o q i in interitu vc(Iro r id e b o , & fubfannabo, cum vobis id, qu od tim eba tis, aduenerit. Cu irruerit repentina ca lamitas, & interitus quafi tepcftasingruerit: quando ve nerit fuper vos tribulatio & anguftia. Tunc

fi

55

Vcrf.itf.

55

5*

inquam,veneritficut

Vcrf 17 ,

dcfolatioytim orvefier : C r con tritio vcflri v elati turbo vene rityquum veneritfiupervos tribuLitio angufiia.

Tuncm uocabut me3 & non 57 exau diam : m ane quxrent me> & non inuement m e: furgciit, S c n o i n u e n i e n t M E : Eo quod oderunt Scientiam , 5 E o q u o d exofiim h a b u e Vcrfj*. & T J MORE M J E U 0 v A rint D i s c i p l i n a m , & : T i non elegerunt. m o r e m D o m i n i n o n fu(ccperint. O^ec acquieuerunt confiho S9 N c c a c q u i c u c i i n t C o n Vcrfjo.
T u n c i n u o c a b u n t m e, & n o n exaudiam : m a n e c o n -

Vcrfig.

m eo,Jpre uerunt yniiterfiim in crepationem meam. vniucrfa: c o r r e p t io n i mea:. Vcrf.}. Q m edent iojtur de fruftu 60 C o m e d e n t igiturfiuClus Vixflue, & con filiisfu isfit lira v i x f u x , (uisque confiliis fabuntur. t lirabuntur. Au erf io paru ulo ru in t e r Vcrf j i <ghia requiesfim plicium in 61 terficiet eos:^3 proJ]?eritas*Jlul fici c t eos , & p ro Ip e r i tas ll u 1torum perdet eos. t o r u m perdet co s. c Qui autem obced.it rnibi,ha 61 Q u i a u t e m m e audierit, Vcrf jj . bitabit confidenter, requieabfq* terrore q u i c f c c t , & a b ficet a tim ore m ali. unda ntia perfruetur t im o r e m a l o r u m (ublato.
s i l i o m e o , Sc detraxerint Quapropter, rette ac fipicnccr vir Sapiens concludit & admonet :

Sap tf. verfr. q u a m vires: Sc vir prudens, q u a m fortis. Audite ergo (quoque) R e V ctf.x. ges, Sc in tc ll ig it c, difeite iudices fi n iu m ter rx. P r x b c t c aures vos q u i c o - Vcrf f.
tinetismultitudines, placetisvobis in turbis n a t io n u : Q u o n i a m data cft a D o mi n o pot cf ta s vobis, virt us ab A l t i s s i M O , q u i i n t errogabit opera vcftra , S c c o g it a t io n c s ferutabitur. Q u o n i a m c u m edetis mi-

M e l i o r eft S a p i e n t i a ,

/ / ; Crdco nanextut Codicem.

Prod.irt, ji. Ecclel*,!#. Eccl. 7,xo. M agnates adin(hri?{Ti &Sapicn. nam ad nnrf U U i1irur JIU l Sapiens.

l u d i t e igitur Reges3c r a t * 4 ten dite, d ifate indices fi nium terrx. tAures prxbete m oderato res populi, quique Orationum multitudine gloriam ini. JQuonidin ii rD o m i n o vo 66 Vcrf4. bis dom inatio d.tta e fi, (jrp a tefies ab cAlttffimo, qui m ope r.i inquiret vsftra3& confilia per ferutabitur. cQuoniam quum effetis mi- c 7
d 3

Rom.ij.i.

Vcrf j.

m firi K ew i cius non reclc mdieafiisy neque legem confiruaf l is3ncc confihum l7) 1 cflisf i quuti. H orribiliter fiipevtieniet vo - VciCc. bis3 ty repetite, quoniam i udicium m proceres fiuerijjim unt exercebitur. < ? < > J { a m infimi homna digni V c :C 7. (iu:t m ifiricordia : in potentes vero inquiretur acriter. VerC T . 5yVc enim perfina cuiufqua parcet omnium D o m i N y s, ncc maotiitudine erebitur, ruomam tam w fiimum qu am jhmmitm i pse cream t,& pa riter promdentiam habet 0mnium. Potentibus vero vehemens inf i at inqufitio. &{onehfapientta^ieque in tellirntia, neq ,confilium con tra j f. i: o v a M. (T^nm) Tuam vero manum vt quis effugiat Jieri non potcsl : qmppc Mundus tpfi mfiorum vindex efl. aAdvos iciturfyeclantfir

niftri R c m o ii r iudicaftis,ni* t C
G t M I V S T 1T I , i

eundum voluni;utii ambulaftis. Horrende c ito npp

bic vo b is : q u o n i a m i l l i c iu m d u r i f l i m u m i n h i s , qu i pn rfunt,fiet. E x ig u o e n im c o n c e d e t u r ^ v.) M i f c n c o r d i a : p o t e n t e s ante p ot et e r t o r m e n t a patientur. N o n e n im fu b t r a h c t p e r (o na cu iu fo u am D e v s, nee verebitur m a g n it u d in e euiu fq u am : q u o n i a pufillum & m a g n u m 1 p s e fcci t,' 5:a:' qu aliter cura eft illi de o m n ib u s . 7

I Drur.t-i.i; I z. Par. 19 ,7 ; lob ?4 19.H ccl.3 j,i 6 . fA t^.io,j4.


R om a ,ii. j Galac Kphcf.6,j>. C o lo l.j, i} x . P c t *7.

Vcr^j. Trou n vcrfjo.

F or ci orib us a u t e m f o r t io r in it at cruciatio. N o n (enim)cft fa p ie n t ia , n o n cft p r u d e n t i a , n o n c ft c onfiliii c o n t r a D o


(Nam)
m i n v m.

71

S .*.p16.
V crf. :j. V c r f , 7.

Ftij Cat a r vr..vin H irtam cx i-ccctiuflj mrnj 0 '5 . Sap ii \ .V . iS tt vIijuoH ! finem . I :, |C ap 1?

T u am o D o m i n e , m a nu effugere im po fli b ile eft: criam v i l l d c x c f t O R B 1 S iuft o r u m .

/y

vcil.io

S.ip..

mor/es meiyo tyranni j vt d f i a tis S a p 1 f. x t 1 a m } neque o f ! S a p i e n t i a m , S c no exci dat is. fenfitis. Vcrf jDui enim iuraojficiaqifiinQ u i e n i m c u f t o d i e r i n t I v- 75 s t 1 r 1 a m,luftc i n d i c a b u n ftit.ttis [ancte conferuaucnnty tur j &: qu i didicerint lufta, fanch cenfibiiturihisqi inflituVcrfS. ti,habebunt quodrefiondeant. i n u c n ie n t qu id refpodcant. Expetite itaque fermones C o n c u p i l c i t c c r g o le r m o - 7 6 7*
nes m e o ' ,

Ad vos ergo R e g e s (nonabs 7-3 rcSophusnoflcritcruaccIamat) funt hi l c r m o n c s m c i , v t difeatis

nes m eo s,d ilig ite i l l o s , h a b eb itis D 1 SC 1 Pl.I N A M . . Si d electa m in i (edibusSc i b i d . Vcrf. xt fccptris, o R eg es p o p u li, d i lidite S A P 1 ENTI AM, Vt ili p erp etu u m regneris. D ilid ite ( o d ilig ite ) L v - Vcrf. xj. m e n S a p i e n t i /K o m n e s , qu i prxcftis populis. M u ltitu d o e n im Sapien- Vcvfi6. tum (anicas cft orbis Terra rum :& R ex lapiens ftabilim en cu m pop u li lui. E r g o a c c i p i t c D i s c i P L i - V c r f 17 . n a m per fe r m o n e s m e o s,& proderit v o b is.

meos ac defiderat e, Erudi tionem confcquimini. Si itaque foliis fccptris que delefiammi, Regespopulorum, honorate S A t i ENTI a m, v t in perpetuum regnetis.
In Gr/tco ntn habetur.

Num.17,16 x Keg.14,11
J-R-eg-J*-

Sapientum autem multitu do cft JMundi f t l u s , Cr *7\pr prudensflabilimentum populi: Quapropterfer monib. meis erudimini, & v t ditat em perci pietis.

D ifc itc ic o itu r ,J o m ortales, S a p i e n t i a M! D ilig ite I v s t i iudicatis Terram .

ti

5c i. AM,qui Sjp. vcrfi.

Diligite I v STI TI A Myqtii indicatis Terram.

Elai. 56,1.

i.

GRADVS
A u d ite filii D i s c i p l i m a m Patris, & a t te n d it e , vt fciacis P r v d e n t i a m . j
D o n v m b o n u m tribuam v o b i s , L e g e m m e a m nc d e re l i n q u a ti s.

GE T I c v S
SECVNDVS.
Prou. 4. vc rfi.

PROLO
tAudite filii Difciphnam rPatris: & attendite ad[cien dam Intel/igentiam. jQtiia Doctrinam bonam do vobis: Legem meam me dere linquatis.
Sapientiam eiulqucfru -

flum &ia
quxrcnda, inqtic illa

V crfi.

conftantcr
pcrfcucrandum docrt : c admonet Sapiens.

D 1 S C I P L I N A M D O M In i , fili m i , n c abiicias-, ncc , Hcbr. i,s defioias c u m ab l i o c o a i j i e nc txdio ajficiaris propter in A poc. }, tp. ris: crepationem cius: Q u e m e n im d iligit D o Jzhiem enim aibgit J e u o - Vcrf. u . 85 m i n v s,corripit, 6c quafi p a v a ii increpat: Cr y elutipa ter in filio co m p la c e t fibi. ter filium yfiem yaltlc amat. Pinu. 4. T e n e D i s c i p l i n a M,n.e cApprehende correct:onem, v c rf i j . > d im ittas eam: cu fto d i illam , nc d im itta s: cuflodi eam, quia quia ipfa elt via tua. ipfii est v ita tud. P rori. 15 V e r i ta t e H cm e>& n o V e r i t a t e m eme}& n e Vcrf rj. *7 li vendere S a p i e n t i a m,& vendas : eme Sapientiamy & eD o c t . r i n a m & I n t e lrudiiionem & inteUigentiam. y
S ;
L I C E N T I A M.

C orrcflio D t i cu u IxriVU fe renda.

Qo R R F . C T f O X E M / E~ Prou.j. V ctf.it. iro v ai y f i h miy ne abucias, Cr

S8

lia?jefemina femen tuum , Cr vcfpcri ne qmefccre facias

F c c l./ j. verf/j.

m anum tuam* erdy. D u lcis quidem efl L u x , Cr V Sp lucundumetl oculis intueri So lem. .Vade ad formicam piger Prou.tf. Etborrarui 0 Vcrfs. piget ad la
bore & Sipicmixftudium atque inuc(riga tionem.

Mane {quoque) femina fe men tem tuam, &: veipere nc ccflct manus tua. D u lc e enim ) L V MHN , d cle& abile cft ocu lis videre
S o l e m.

'-vide vias eius tyfitpiens cflo.

V a d e ad fo r m ic a m , 6 p i ger, Scconfidcra vias ciu s, &

Cui cum nonfit dux3 necpro fectus, nec dommtUy


92

V ctf;.

Tamen parat in j:flate cibum

Vcif.S.

93

Vfqiicquo piger dormies ? qtidndoJurges afimno tuo f

V erfjv

difee S a p i e n t i a m . Q u a :,c u m n o fi b a beat du cem , n cc p r x c c p t o r e m , nec p rin cip em , Parat in arftatc c ib u m fibi fic co n g reg a t in m e d e q u o d co m ed a t. V fq u eq u o piger d o rm ics q u a n d o con iu rg cs a f o m n o
tuo?

5 > 4

Paullulum d orm ies,p aul* Tarum fomnoYum, parum Vcrfro. lu lu m d o r m it a b i s , paulludormitationum capiendot parum lu m conferes m a n u s vt d o r complicationis manuum ad mias. dormiendum: V c r f 11. E tv cn iec tan q u am viator E t veniet t an quam rviator cgcftas cua,&paupcries q u a egefla s tu a , Cr paupertas tua
fi

vir

33

fi vir armatus. S iv cro im pigcr f u e r is , v en iet vt fo n s m cflis tu a . & escftaslon<rc r n D rugiet a tc. Q u i co n g reg a t in M e s s e , 96 filius fapies cft:-, q u i autc ftertit A s t a t e , filius co fu fion is. U
. Porro

t an quam virclypeo *rm*m.

Pcou.io
V e iC j.

Q iu cogregat in xftate,filius 96 tnielligens eft: qui vero dormit in mejje,filius efl confundens. Mulier fluita tumultuatur , 97 fim plex e f l , O* nefeit quicquam. E t fid e t ad oftiti domusfu x fitper fidem y in locis excelfis ciuitatis. V i vocet ira fiu n t csper via, qtudtrigutfimitasfi'as,dicens, jQiiijquis efl fimplex, decli i oo net huc, carenti cordc dixit, tAqiix furat<e dulces fu n t: 1 0 1 Cr panis dbfeoditusfuauis efl. E t nefeitfimplex quod mor 10 2 tui fint ibi, in profundis inferni fu n i inaitati ab ea.

M u lier fluita Scclam ofa, p lcn aq u c illecebris & nihil S/ o m n in o fciens: S ed it in foribus d o m u s 9S fua: fuper feliam in cxcclfo v r b is lo c o ,

Prou. 9. V erfij.

VerCi4

88

V t vocaret trafeuntes per via, & p ergen tes itinere fuo, S* oo Q u is cft paruiilus,declinet ad mc,&: vecordi lo q u u ta eft A q u c furciuc dulciorcs sut, 01 & panis ab fcon ditu sfu au is. .90 Etigrifcrauit q u o d ibi fint Oi g ig a n tes, & in p rofu nd is in ferni conuiiia: cius. 91 Q u i .n. applicabitur illi, d c fc cd i t ad i n te ro s : n a m q u i abceflericabea, (aluabitur. 03
93

Vcrf.

ij

Vetf.xtf.

Ver Cx7.

VcrCiS.

E x Sep iu a .

ginia.
rroa. 7. VcrCx.

94

95

(O )fili m i,c u fto d i ferm ones m e o s , & p rx cep ta m ea reco n d e tibi. F ili , h o n o r a D o m i n v m -, &: valebis: prerter cu m vero nc timueris a lie n u m . S eru aM a n d a t a m ca,& 04 viucs:& L e g e m m ea m q u a li pupillam oculi tui. Liga Ea in digitis tuis,fcrioj bc illam in tabulis cordis tui. D ic S a p i e n t i a , foror 0< >

( 0 ) filitniy cuftodi[ermones 103 meos,Cr prxcepta mea reconde apud te.

Exixx.

Exhortatio ad S a m e n xiam , U obferuaii^o cm p r x ce pcorucn.

Vcrf t.

VcrCj.
V crf*.

(uftodiprxcepta w ca,l$ v i 104 ties, 'd Legem meam tanquam pupillam oculorum tuorum. zAllige ea digitis tuis,feribe 1 os ea m tabula cordis tui. D ic S a p i e n t i a , foror
C

H ____________________

m ea l * s : & P rvdentiam meat*t u i propinquam,I x voca am icam tuam. r L I I G E N T l A M "V O C A : V t cu ftod iat tc a m uliere V t cuftodiat tc ii muliere ci V c r f % . 107 extran ea, ab aliena q u x licini, ab extranea 3qua fer mo verba (ua dulcia facit. nesfuo s lenit. N c ab ftrah itu r in viis il N e declinet advixs eius cor lbid 10 S Vcrf xj. lius m en s tu a , n e q u e d eci tuum , neque oberres in femitis piaris femitis eius. eius. M u lto s e n im vu ln eratos IMultos enim 'vulneratos V c r f i * . 109 dciccit, & fo rtillim i q u iq u e caderefecit: & fortes omnes oeinterfcdli funt ab ea. cifi eius. V crCiT. V ic inferi d o m u s cius,pcIIOI nctrantes interiora m ortis. S A M 1 N T IA rQuando intrauent S a v i - Prou.: Si intraucritS a p i e n t i a III ab im pio ru Ycrf.it. e x T i A cor tuum : & cognitio cor t u u m , v\' S c 1 e n t i a ani via & fcortationccu ma: t u x placuerit ammez tux dulcis fuerit: Sopbiiljilib crat,& di YcrCiJ. Cogitantia cuflodiet te, C o n s i l i v m cu fto d ict tc, in rigit in viaubonam . IntclJigentia confer u abit te, c c P r v d e n t i a (cruabittc. V t eruat te ii Via m ala, a YerCn. V t eruaris a via mala,&: ab 1 1? viro loquente peruerfitates: h o m in e ejui perucrfi lo q u itl Q u i rclin q u u t itcrrc& u , jQut dcrelmquutfemit/ts re Vetf 3. Scambularp vias rcncbrolas. tias, v t ambulent per vias te Vctf I*. nebricof t s : Q u i Ixta n ru rcu m m alcfeccri n t, & c.v u !tan c i n re b us $ u i U tatur facere mali*,ex 5 peflim is: uit ant in peruerfitatibus mali. Q u o r u v ix peruerf^ funt, <Quorufimitxperuerfee sut , V c r f i r. 116 peruerfifu n t mVusjuis. &: infam es grelfus eoru m . V c r f 16. V t eruaris a m uliere alie V t eruat teyin ^ m , ii mulie 117 na, & ab extranea, q u x m o lre extranea, ab aliena qux elo litle r m o n e s fuos. quta fu a emollit, Q ux deferit duce adolefictix V c r f 17. Ec relin q u it duce pubertatis 118 lu,&:patfti D ei lui oblira cft. fu x , pafli "Dei fit i oblita eft. ln c iin a ta e f te n im a d m o r Q uia melinauit ad mortem V crfi8 . n9 tem d o m u s c i u s , & a d in fc domus eius ad mortuos fei os fe m it x iplius. m it cius ducunt O m n e s qui ingred iu n tu r Omnes ingredientes ad eam, Vctf 19. 110 non reuertentur, necappreben- i ad e a m , n o n reuertetur, ncc duntfim itas vita. a p p reh en d en t femitas v itx . V t am

*1 1 1 . io? 12 , V t am bules in via b o n a < $ c csllcs n id o r u m culfodias. Vcrfio

35

ioS

109

t / > i * O I1 1

1IZ

u6
7

11S

:i9

V t ambulesyiwjHjm,perviam 12. bonorumy Jemttas mfiorum citflodias. Prou.f. E t v t qtiid delefi aberis, fili 1 1 : 1 Q u a re led u ccri s , H11 m i, mi, cum aliena, & ampleEleris ab alien a,& fou cris in lin u m alterius ? finum extranei, Quando coram oculis j e- 113 R c lp ic it D o m i n v s vias Vcrf 1. 11) 11 o v a 'iiJhr.tvix viri, >omnes h o m in is , 5c o m n e s grclTus /e mitris eius ponderat. ciu scon lid crat. Vcrftr. 'M Iniquitatesfax capiet ip fm Iniquitates fu * capiunt impium , (s!funibus peccati fui im p iu m , Sc funibus p e c c a corum fuoru conftringitur. tenebitur. Jpfi monetur, eo quod non IM Ipfc m o rietu r, quia n o n Vcrfi]. !i5 audiuit eruditionem : & pro habuit Difcipln;am,&:in m u l pter multitudinemftd titix ftx titudine ftu ltitix iua: dccipictur. errabit. T r x omni cuflodia (s**)fer- I2.6 Omni(igitui)cufl:odiafer- Prou.4. Vcrf ij. ua C 0 R tuum : quia ex ipfo n a C o R t u u m ,q u ia cx ipfo COR. f i n t egrejfus vita. vita procfcdk. Vcrf 14 . R c m o u c a tc O s prauum, Txemoue a teperuerfitatem 17 O S. O r i s , & praiutatem labio detrahetia labia fint p ro rum elonga cul a te : ^ a te. _ 0 c v l : tui ad rectum a(J>t- 1 18 'O.CVLI. :8 O c v L i t u i r e & a vid ean t, Vcrf tj. ciant,kpalpebrx tux dirigant & p alp eb rx tua: prarcedant vum m .'..7; coram t e. grcilus tuos. rVonderafemitam P e d v m 1 19 PEDES, D irige (cm itam P ed i dvs Vfi<. V clinccflu*. tuorii, ots vix tux dirigatur. tu is,& o cs vi^tiiqUabilicnt*. J^e, declines ad dexteram, l> N c declines ad dexteram, Vcrfi.7. > neque ad fmiflram: remouepe n eq u e ad finifttam,- auerte dem tuum a malo. p c d c m t u u m a m a lo . Prou.f. Si Sapiens fueris y ftpiens e- Iji Si en im Sapiens fueris, ti- Vrrf r > > * VCEI. IL bim etipfi e r is ; fi autem llluris tibi:f i vero tllufbrjo Ius hies p cenas. for, folus portabis m alu m .
S V M M A.

no

D iscyp l i n a m qui abiit in felixcll: & vacua elt lpcs illorum , labores fin etru clu , in u ti lia O pera illoru m .

S apie

ntiam&

Sip. x. Vcrfi 1.

Kam qui S a p i e n t i a m D i s c i v i . i s a Mquepro ni hilo ducit3mijer eHyjbesque ta liii vana:(sr labores tnfrufluo(i,at que opera eorum inutilia.
C

I.

G R A D V S
'*33

PRO-

L O G E T I C V S
T E R T I V S.
jQuidfitS A PI ENT J A ,& Sap.fr \crfi* . quomodo orta, fuerit, referam, fiec celabo '-vos M yflcna:fed a prima orivine iniiejhgabo co gnitione??! eius, atque in aper tum proferam ,neque veritate?n prxtenbo.
Sap. 7.
V c ri.ii.

Q u id c f t S A P I E N T I A , & , q u e m a d m o d u m ta&a I it,rcferam, 6 : n o n a b fco n d a m a vo b is Sacramenta D e i , fed ab in itio natiu itatisin u cftig a b o ,& p o n a m in lu cem fcien tia m illius, & n o n p r x te r i b o veritatem.

*54

Eft eni?n S r in i t v sin Ea InteU/gens , SanEliiJ, Simplex, Multiplexy Subtili's, 11obilis, Wuflris , Impollutus, n tq fy icuuSy Jnnoxuu, Bonifiudiojus, zAcutns, Expeditus , Benefi cus, IlumanuSy Stabilis,Certus, >55 Securus yomni a perfluens, at que per onrnes Spiritus nitelligentes, puros, fubtiliffimosque permeans. i)6 Cluilius enim cfl m o tiu , quem agilitate fua no;;fuperet S a p i e n t i a , qux propter fuam puritatem per omnia per> tinet ac penneat. E fl enim Vapor '-virtutis !37 7) e i, O* difiuxus glori 0y?j?::p0 tc?itisjinccrus: quapro-

Eft(ctcniin)inSapientia
fpiritus ln tclligen tia r, Sand u s , V n i c 9, M u ltip lex, Sub tilis, Difcretus, M o b ilis , In c o in q u in a tu s , C ertu s, Sua nis 3 am ans B o n u m , A cutus,

134

V ciC ij.

V crfi4

qu i nihil vetat Benefacere, H u m a n u s , B en ig n u s, Sta 55 bilis , C ertus, fccurus, o m n e habes v ir tu te m , o m n ia profpicicns, 6c q u i capiat o m n es fpiritus, Intclligibilis, M u n dus, Subtilis. O m n ib u s en im m o b il i 1)6] bus m o b ilio r c f t S a p i e n t i a : a ttin g it au tem v b iq u e propter fuam m u n d itia m .

V c t f 15

Vapor e n im cft* virtutis i J7 D e 1 , & Emanatio ejizardam cft CI uri tat i s O m m p ore n tis
fi n cera:

37

.finccra: & id c o nihil in q u i natum in cani incurrit. C a n d o r fiq u id cm cft L v c i s x t c r n x , & S p ecu lu m fi ne m acula D e i M a I s t a t i s , im a g o B o n i t a t i s illius; Eft ( qu oqu e ) S A
P I E N T.I A

pter nihil polluti m eum cadit.


Vcrf.**/

Etenim Lucis teternafj>lcndor cft,atqueJfeculumvirtut is D e i , nulla affer fum , eiufe que imago 2 ?o N i t a t i s . fpeciofor S o l E,fupraque omnem aftronon fitum collocata , & luci comparata prior inucnitur.
P S A

138

H cbr. V c rfj-

IbM. V c r f 15

Hanc enim nox excipit,S a - 140 p i e x t i a m autem n o n vin cit malitia. rPertingit autem ab extre 14 1 mo ad extremum fortiter, at que omnia vtiliter moderatur. | OMXi a fuauitcr. rPneclara efl , qua nun 1 4 1 Clara (ct&m) c f t , & qu.r Sap 6. Veii:j. quam marcefcit S a p i e n n u n q u a m m arcefcit S a p i tia. e n t i k. S ap .8. fHobihtatem Eius bocill*G c n c r o fita tc m illiu s g lo - V c r f } . flrat, quod y na cum D i o Virificat , c o n tu b e r n iu m ha uit, 7 ) o m 1 N v s que omnium b ens D e i : fed Sc o m n iu m illam dilexit. D o m i k v s d ilexitillam . oAnteuertens, fu i fludiofis x4 4 (Hxc) p r x o c c u p a t ,q u i fc Sap.*. Vcif. 14. fe offert cognofcendam. c o n c u p ilc u n t,v t illis fc prior 0 (tendat*. Quia fe dignos Ipfa quarit 145 Q u o n i a m d ig n o s fc, Ipfa V c r f 17. circumeundo, atque in viis becircuit q u x r e n s , i n v i i s o neuole fe illis oftendit, in omni1 ftendit fe illis hilariter, & in que cogitatione eis occurrit. o m n i p rou id en tia occurret
illis. H a n c (S a p i e n t i a u ) a maui,Sc exquifiui E am a iu * uctu tc m ea,& q u x fiu i fp onfam m ihi Eam aifum crc,& am ator f a d 9 fum forma: illi*.
Sap. S.

(iuc) fp eciofior S o l e, & (uper o m n e m d ifp o litio n c m itellarum , luci com parata in u cn itu r prior. Illi e n im iu cced it n o x , V c r f j o . S a p i e n t j a m autem n o n vin cit malitia. A ttin g it ergo a fine vfque Sjp.8. V erC i. ad fin em fortiter, & : d ifp on it

Hanc ego d i l e x i a iuuentute mea quafiui, ac fyonfam mihi fiudni adiungere, amoreque pulcritudmis eius captus fum.

146

3 8 ______________________________________________________

H7

Eam finefraudepercepi, fi ne in ui dia communico , diuttiasque citu non a bfcondo.

Sap-7V c rf i|.

H an c fmc fictione didici, dc (ineinuidia communico-, Schoncftatcm illius non abfcondo.


N u n c , d e fefe, fic i n q u i t

Sapientia

EceI.t4.T4-

D O M I N V S pofTcdit M E J e it o v a u pojfedit me Pro. 8. V crliit. principio vi<cfiu ante operafita in initio viarum iuaruni, an exeo tempore. tequam quicquam faceret & principio. V c r f * j. A b xterno ordinata fum, & A feculo principatum ha bui, a principio yante Taram. &: ex antiquis a nteq uaT er ra fieret. N on d u m e ran t Abyffi, & Quum nondum effent v o V c r f : * . ragines , formata fu m , quum Ego iam concepta eram,ncc nodum ejjent fontes abundan dum fontes Aquarum eru perant. tes lAqtns. N c c dum montes g r a u i tAntequam montes funda Vcrf. a j. o ti effent, ante colles formata mole conftitcrunt antccolIcs E g o parturiebar. fum . tHondum fecerat Terram , V c r f i * . Adhuc Terram non fece rat , & flumina, & cardincs ( 4 plateasj3 fummitatem p ulucrum Orbis. orbis Terne. Quando prxparabat CAos, Vcs f t 7 . Q u a n d o prxparabat Cor H illic eram: quando defcnbebat ios ,adcra: quando ccrrale circulum infuperficie Abyjfi: ge &: g v ro vallabat Abyflos: V c i f . i t . Quando firmabat cxlos de Q u a n d o xthera firmabat S4 ftiper3quando roborabatjontes furlum,& librabat fontes Afontes zAbyfp: quarum. Quando ponebat m anfta- V c r f 19. Q u a n d o circudabat mari tutum'f uum , aquis ync tranfi terminum fuu, & legem po irent littus fu u m : quando denebat A q u i s , nc tran(irent 'cribebatfundamenta Terre: fines fuosrquando appende bat fundamenta Terra:, E r a mapud E v m velari a- V c i f jo . C u m E o e r a m cun&a '5' 'umniijy eram inUtit1is quocomponens : deledtabar idic, & . ludo coram illo omni per fingulos dies, ludens co empore: ram Eo omni tem pore : Ludens

148

3V
'57

59

Ludes in orbe T e r r a r u m : Vcrf ji. Sc delicia: m c xc ilc cum filiis hominum. E g o ( T O n H H o c H m a h ) Ibid. V f.it. S a r i e n t i a habico in conlilio, &: eruditis interfunj co gitationibus. T 1 m o r D o m i n i odit V crfi/. m alum, arrogantiam Sc fuperbiam >Sc viam prauam, 5 c os bilingue dctcftor.

Ego diligentes m B^diligo: Vcilliy. Sc qui n u n c vigilantad me, inucment m e. erft. I11 viis I v s t 1 r i/H am bu V Al lo , Sc in medio lemitarum indicti. r :<* J. Si D o m 1 n ? s S A r r E n t 1 A Ycif.l* fundauit T e r r a m , llabiliuit C x l o s P r V DE NT I A. S a p i e n t i a illius eru Vcrfto. perunt Abyfli, Sc nubes rore concrefcunt. U .J Qijis aiccndit.in C x l u m PfO V eri. 4. atquedefeendit? Quis con tinuit Spiricum in manibus fliis? Q m s colligauic Aquas quafi in veftimeto?Quisfuf- * citauit oes terminos T erra: ? Q v O D N O ME N E S T E I VS, S: quod N o m e n F i l i i e ius(it,nofti? C o m ede (taque) fili mi, P r * U ,i 4 V ctf.ij. M e l, quia bonum eit, Scfauum dulciflimu gutturi tuo: Sic Sc Doctrina S a p i e n - Vcrfi*. t 1 /e Anima: tua:; quam cum

Ludo i Orbe Terre eius 57 deleSlationes rnee cumfiliis ho minum. Ego ( rvstir, Ci i ochmah ) i)8 S ATI e n t i a habito in afiutta: fiientiam cogitationum tnuenio. T : m o r J e h o v JEeflodio 59 ha here malum , fiuperbiam arrogantiam , viam malam, ifj os locentperuerfitates odi. Ego diligentes me diligo} nuerent es me3mueniunt me. rPer /em itas J v s t i t i je 161 deduco m medio femitarum iu~ dteii. x^Audiumw iterum SAptentem. J E i i o v a u in S a f j e n - I61 r / a fundauit TerramyJlabiliu itCelos in I s t e l l i g e n t i a . In S c i e n t i a eius abyffi x*5| ruperunt fefe y & Ceis fliUant rorem. i* 4 Q uis afeendit in Calum defeendit ? Quis collegit njentum in pugillisfuis ? Quis con gregauit Aquas in vefiimento ? Q uisftabdiuit omnes terminos Terre < * Quod Nomen eius, ( j quod N o m e n F i l i 1 eius,f i nofli? (fomede,fili m i y m ei, quia 1^5 bonum esi: ifi fauum , y<t dulcis efl palato tuo: Sic cognitio S a p i e n - 166 t i /E f i auis erit anime t u e , f i

40

inuenies tum : iS erit merces: C 'T cxfyeSlatio tua non excide tur.

inucncris, habebis in nouif(Imis f p e m , Sc fpes tua non peribit.

I V.
G R A D V 5
t

P R
v D

O-

L O G E T I C V S
QJ/ A R
1. Sapicacia, i C ? J l 110 VA 11 dat S A PIE N- J Prou. V crf*. Seicntia fle TI AM y ex ore ClllS egreditur C 0Intclligcnlia dona gnitio Jntelligentid. Dnfuac. Ttgcondet rectu ejfentiam, VcrC7\Cl fcutum erit ambulantibus perfette, V t cujiodiantfemitas indi V c r f S . \6$ tu : viam mifericordium

s.
O MI NV

170

eiuscujflodiet. Tunc intelliges Jufiitiam Judicium, Cr c T\cclitudr/:eSy & omnemfemitdm bonam. Quo notum ejfet, Solem ad gratias tibi agendas praueniendum effe, atque te fub lucis ortumfatuandum.

T u ( J e u o v a 11) docuifli hoflesnojlrosy te eum ej]e9qut 0mm ex malo eripis. Verf.ij. T u ( J e u ov a i i ) 'vita T u es,D o m i n e , qui vita: 7* mortis poteflatem habes , ad & mortis habes potcftatcm, portasque inferorum deducis &: dcducis ad portas mortis atque reducis. fS reducis. Prou.to Bencdi<5tio D o m i n i diXenediRio J u t o v M di~ V c rliii. 75
17

s dat S A P I E N t i a m / & c x ore Eius P k v d e n t i a & S c i e n t ia. Cuft o d ictrc&o ru m (alut c m , & proteget gradientes fimplicitcr, Seruans femitas I v s t i t 1> $1, Sc Vias fa n d o r u m cuftodiens. Prou. x. T uncintclligcs luftitiam. Vcrf.*. 6 i u d i c i u m , & ae q u ita t e m , Sc o m n e m f e m i t a m b o n a m . V t n o t u m o m n i b u s effer, Sap. i*. V c c C iS . q u o n i a m o p o r te t preucnire S o l e m ad B e n e d i c t i on e m t v a M, Sc ad o r i e n t e m L v e i s T e a d orare . Sap. 1*. T 11 ( D o m 1 n e ) es, q u i Ii V crf*. berasab o m n i malo.

uices

41

uites facit, ncc lociabitur cis affiiclio. 174 T urris forti (lima N o m e n Prou .iS V c r f 18. D o m i n i : ad ipfum currit iuftus,&exaltabitur. Multa: cogitationes in Prou.i?. !7 J V erCu. corde viri, voluntas autem D o m i n i permanebit. Equus paratur ad diem P.'OlJ. i l 7^ V c i f j t. belli, D 0 m 1 n 0 autem falutem tribuit. Multi requirunt faciem Pro. 19. 77 V c r f i 6. principis, & iudicium a D 0\C 7 m i n o egrediturhniHiloru. i ' O 7S Sicut diuiliones aquarum, P r o u . 1 1 Veri.' 1. ita cor R egis in manu D 0i^S m i n i : quocunquc voluerit inclinabit illud. Omnis vih viri r e d a fibi Verf.t. 79 \C < ) videtur : appedit autem cor da D O M I N v s. Proii.ttf So Sortes mittutur in finum, V crfjj. * fed a D 0 m i n 0 tem pera tu r. (Q u o c ir c a ) habe fiduciam P m a . j. Si V c x fj. in D 0 m 1 n 0 ex toto corde, > 7 & nc innitaris Prudetia: tux. PfOU .Itf 81 R c u e l a D o m 1 N oopera V c r f j . tu a ,& dirigentur cogitatio nes tux. In o m nibus (igitur6 moiralis) Prou.j. VerC 6. viis tuis rccognofcc D 0 m in v m: & I p s e dirisrct femitas 0 tuas. " 173 S4 N c (is fapiesapud remet- Verf.7. ipfum : T i m e D e v m , < S c re cede a malo. Mihi dedit D e v s dicere Sjp-7*s Vcrf. ij. ex fententia diurna horum 0

tet,nec apponit J e h 0 v a h dolorem ci bcnediFtiom. V t turris fortis esi N o me n 74 J r . n o v Ai : ad ipfum curret tufhts, exaltabitur . v ltd u cogitationes fiiw in corde viri, cofilium autem 'Jz~ u 0 v /s permanet. E(\mts paratus efl ad diem s',0 belli:fedJ ) i n 0 v JE tilipfit fa las. tZMidti quxruntfacie?/; do 177 1 minantis : CT a J 11 0 v A j prefiafctixr iudlClti, Vnilfctlllifq;. V eliit viuttli aquarum esi 178 cor Regis in w<tnufk n o v a:: ad omne quod vult , inclinat il lud. Omnis v i a refia < /?in ocu 17* lis eius:ponderat autem corda j f Eli o v A. In finum proiicitur S o r s , 180 a J e u 0 v a ii cfl omne in dicium eius. Fidefp. iiov/E toto corde tuo3 1 Si D e 0 confideadum. & intclligcticc tux ne innitaris. Deuolue ad J e j i o v a m 181 opera tu a : & firmabuntur co * P f a l . j 7. M t.P c c .j.7 . gitationes tux. In omnibus v i i s tuis reco- 183 gnofee Bu?n, Ipfi dirigetf i ~ m itas tuas. J^efis fapiens in oculis tuis: 184 time I e h o v a m } & recede a malo. D e v s mihi dedit ex f i n - i3 j tentia dicere, acpro dignitate f

' 1

* *

U_____________________

f i m / i ^<c dantur , cogitare: quoniam Jpfi Sapienti* dux efiytj Sapientum moderator. i% c Nam in manu Ipfii/J fumus tum nos, tum fermones Jiofiri,
0W 7//

V c tfi* .

etiam prudentia,fcientiaqiie opificiorum.

Sa? iin t ia

ad fc inuitac omnes.

JMibi autem dedit D e v s, V e r f 1 7 . eorum qux fiunt m Natura ve ram cognitionem. S a p j e N t ; a tdifica- Prou. 9. iS 3 Verfi. uit domum fuam , excidit colu m na'fuasfiptem : 189 bnmolauit viElimam fuam , Vcrf.?.. mifiuit vinumfiuum,etiam apparauttmenfamfuam. 19.0 M ifit puellasfuai,vocauit: Verfj. fiuper fiummitates excelforum ClUltatCS i dictndoy 191 Quifquis tfl fimplex} decli Verf4. net huc. Qircnti corde dixit y.oy-t
19 -

187

qua* mihi dantur,quoniam i p s e S a p i e n t i dux eft, & Sapientum emendator. In manu enim Illius & i3< nos, & fermones noftri,&: omnis S a p i e n t i a , o pe rum S c i e n t i m & D i s c i plina. Ipfc m i h i d e d i t h o r u m , 1S7 q u f u n t S c 1 e n t 1 a m vera. Hicc, porro,quam dar D t v s
S a p i e n t i a ccdificauit fibi d o m u m , e x c i d i t c o l u m n a s leptem3 188

9-1

95

V e n tte , comedite panem Verft. meum, ^ bibite de v in o quod mifcui. Relinquite fimpliccs viam ve- Vcrf*. JbrAm, viu e tis: (s* incedite perviam InteUigenti< e.

Immolauit vi&imas fuas, i8j 95 mifcuit v i n v m , dc propofuitmenfamfuam. Mifit ancillas fuas, vt v o carent ad Arcem, & ad moe nia duitatis. Si quis cft paruulus, veni 191 at ad m e : 6 c infipientibus lo97 quutacft, Venite, comedite panem 19A m e u , & bibiteV 1 n v M ,quod 9S mifcui vobis. R e lin q u ite (ergo) in fa n tia m , 6 c v i u it e ,& am bulate pervias P r v d e n t i a . (Quas Ego fidclircrmonftraui,&pater 99 n e commcndo vobis.)

00

01

V. G R A D V S

V.

G R A D V S PROL O G E
Qu i B o n v s eft,hauriet graciam a D o m i n o : qui au tem confidit ^ in cogitationiv? bus luis, infipiens cft. Viri mali non cogitant C/ iudiciurn: qui autem inqui runt D o m i n v m j animaduertunt o m n i a . Bcncdidlio D o m i n i fupcrcaputiufli: os autem im piorum operit iniquitas. Abominatio D o m i n i cft omnis illulor, &: cu S i m-

T I C V S
Prou. i i V ciC i.

Q J / I N T V S.
'Bonus hauriet beneplaci 94 tum a J 1 u o v a u virum rruLtrunu cogitationum conde mnabit D a v s. rrou.iS V iri mali non inteUigunt 95 Vcrf. 5. iudiciurn : quxrentes autem 7 E u o v a m intelhzunt 0O mnia. Trou.io ''Benediciiones f i n t fiuper 196 V cif.l. caput indi: os autem impiorum operit iniquitatem. Prou. {. Abominatio J e h o v At efl 197 V c rf 31. peruerfits1 i C cum ^Reflis f i eretum Eius. p l i c i b v s f c r m o c i n a t i o cius. 1p s e d e l u d e t i l l u f o r c s , 5 c VcrCj* Trofecto illufiribus lp se 1 9 S m anfuctis d a b itgta tia m . illudit& humilib.dat gratia. tAbominabile J e h o Vy Abominabile D o m i n o Prou . Vcrl io . fintperuerfi corde : & perfecti c orp rau um ,& voluntas eius via beneplacitum eitu. in iis q fimplicitcrambulat. P :o u 17. ; Q u i pcruerfi cordis eft, VcrLio . cPeruerfks corde non inue- 99 non inuenict B o n vm,& qui r;it bonum: & qui vertitur m linguafuaycadet in malum . vertit linguam , incidet in malum; Prou.iS Melior eft pauperambu- Verf.tf. rPrxfiantior efl pauperyqui 19 0 lasin (implicitate fua, quam ambulat mperfectionefuayqua diuesin prauis itinenlWuis. peruerfius viis3 ipfediues. Prou 17 'Q uid prodeft ftulco ha VcrC:*. V t quid eft pretium in ma bere diuitias, cum S a p i e n nufiulttyv t emat S a ? i e x - iOl t i a m emere non pollit? ti a cor non cft ei.
jj

Prou-IJAM.

44____________________________

T i m o k J e u o v je , eru ditio S a v i e s t i A : ^ ante gloriam humilitat. iOJ Qmm venit fuperbia, venit ignominia: i*) cum humili bus Sapientia: r Proncrb. 16 . v. 5. zAbofntnatio J eu O V A cfl omnis elat9 corde. 1 04 In corde intelligentis requiefcit S a v i e s t 1 a: at m me diofultorum ipj?cognofcitur. 135 .Qui raditur cum Sapie * tibus,fipiens erit: fed qui est amicusfultis,conteretur. .E tiam abfquefcientia, d.cfi106 derium non est bonum. IC7 5\eque vero cum eo qui initidia contabefit iter habebo: quoniam hutufmodi non erit Sapient i particeps. 10 S D e r iforem efficit vinum , tu itiultuantem efficit Sechar: & omnis q m fc oblectat m ea, non eritfup iens. 109 Corintcllivensquxnt S c te s t i a m, & osf i ultorum pafceturflultitia. T 1 mov. J i n o v /Lprin 1' 0 cipium S c i e s t 1 A : Sapien tiam ^ Eruditionem f u l t i de ficiunt.
zo Z

P r o u .ij.

VcrCjj.

T 1 m o r D o m 1 n 1 Difciplina S a p i e n t i / E : & g lo r ia m p r q c c d i t H v m i l i t a s . V b i fuerit fu perb ia,ib i f u P fO H .1 T . V crfi. erit & c o t u m e i i a : V b i a u t e m cft: Hum ilitas, ibi Sapientia.

Prou.itf.tf-.j.A bom inatio .n.


D o m i n i c II o m n i s a r r o g a s .

In corde Prudctisrcquiefcit S a p 1 r. n t 1 a : & i n d o c t o s q u o s q u e crudier. Piou.i;. Q u i cu m Sapictibusgra VcrCio. d i t u r , fapiens e r i t ; a m i c u s d u l c o r u m fimilisefflcictur. Prou.19. V bi n o n cll: S c 1 e n t 1 a Vcrf. a. A n 1 m a , n o n cft B o n v m. Sap 6. N e q u e (ctiam)cum in uidia Veri. i j . ta b c f c c n tc iter h a b e b o , (in<]uitS.ipiens)quoniacalishomo n o n eft partic eps Sapienti.?. L u x u r i o f a res cft V i n v m, Pro. io.
Prou 14
V fjj. Vcii.j.

tum ulcuofacbriecas:qui c u n q u e his d c l c & a t u r , n o n cridapicns.

Piou.r5.
VerL 14.

C o r fapientis q u x r i r D o c t r 1 n a m: & o s ( t u i t o r u m pafeiturimperitia. T 1 m o u D o m i n i prin


c i p i u m S a p i e n t i /E. S a
pientiam
n a m

Prou. r. V er f 7.

ateji D o c t r I '

ftulcidcfpiciunt.

cil17. v i t ^ v t d e c l i n c t a r u i n a m o r uena ~oitx,vt rccedatur a Li V tis. queis mortis. Prou. v. P r i n c i p i u m S a p i e n t I/F. in * "Principium S a f i e s t i m V e r f ii#. T i m o r D o m 1 n 1 : &: ScienT imor J e u u r A : & f cientia t 1 A f anctoru P r v d e n t i a . fanet orum,intei!i^entta
-115

111

TlMOK J

II OV A veltit

Prou. 14

T i m o r D o m i n i fons

^(e a m u k tu r cor tuum pec-

Piou 15 Verf.17.

N o n (igitur) x m u l e tu r c o r tuum

_______________________________________________________ 4

tuum peccatores, fed in T i more D o m i n i cfto tora die. Q u i a habebis fpem in V e i fi S . nouii1imc>j& prqftolatio tua non auferetur. S.ip. Scnritc (omortales) dc D o- vi: i. m t n o in b o n ita te ,& :in(implicitatecordisquxrite illu : V crfi. Q u o n iain u em tu r ab his, qui non tcntantillumrapparet autem iis,qui fidem ha bent in illum. Pcruerfx enim cogitatio Vcrflj. nes (eparanta D e o : proba ta autem virtus corripit infipientes. Q u o n i a m inmalcuolam animam non introibit S a p i e m t i a ? nec habitat in corpore fubdito peccatis. Prou. r. S i c n i m S a p i e n t i a m V crfi. i n u o c a u c r i s , & i n clin au er is c o r t u u m P r v d f n t i /E, Si qugficris Kam quafi pe Ve?C, cuniam , & ficut thclauros eftoderis illam: T unc lntelhgcsTimorem Vcrfj. D o m j n i ,& Scientiam D i i inucnies. p ij. N o s s E c n i m T e (o D o S Vcrf. j. mi n E ) c o n f u m m a t a I v s t i t i a e f t , & fcire I v s t i t i a m V j r t v t e m t u a m , radix c it i m m o r t a l i t a t i s . Propter hanc o p t a v i , & S ip . 7. Vc 1.7datus cft mihi ienfusrSc i n v o c / v i,& venit in rnc S p i
T.

catorcs, imo potius tn Timere J e H o v A cfto tota die. Quia renera esi merces: t 3 fj/cstua nonfuca detur. Sentite ( b hemina) de D oM / iv o in bonitate , atque m (implicitate cordis sit quinte: Quoniam inucnitur ab iis, qui non tentam eum , & t!.'u patcfit,quici non diffidunt. Rogitationes namque peruerfx f parant a 7 ) r o , eittf quepotentia dum tentatur} //;fpientes arguit. Quoniam tn animam rnahtiofiJrt non introibit Sapien tia, nec tn corpore peccatis ob noxio habitabit. h/io, fi ad Intelhgentiam clamauens , Cr intel/igentU dede ris vocem tuam: Si qux fe r is eam t an quam argentum , Cr fleut thejauros fr u ta tu s fueris eam. Tunc intelhges T i m o r e m J e H o v /, cognitionem D e r inucnies, J^am noJfcT E3confumma ta efl luftttia, tuam wtellivere potentiam, radix immor talitatis. Quapropter optaui, & prudrutta mihi data eft :inuocau/, Cr f f tritus Sapientia obuemt mihi.

Dcut. 4 1 9 .

1 P 4 J .
M ^- 4 .

Q u n m o 'o D t vs<|d{.
r c n d u jj & a

ji u b js in u c u u iu r .

r i t v s

a p i e n t i

/E.

4 ^ _______________________
1

114

Sceptris acfoliis illum ante liijpra eaquediuitias pro m hdo afinnaui.

V c rfS .

Et prarpofui illam regnis m & fe dibus, &: diurnas nihil c fle d axi in coni paratione il-

.21J

V^ec vero ei Lapidem pre~ tiofum comparatti , quoniam aurum cum ea collatum arena pauca : lutum teflijnabitur argentum, cum dia compara tum. Supra fani tat em ac formx: 1 16 pulchritudinem dilexi illam : atque ea malui quam lucefrui, \ v t cuius Jjle?idor non potesi Jifpprimi. Facile perfj?icitur abi is qui ii7 eam diligunt, iff inucnitur ab illisyqui illam qiurunt. oAnteuertcnSjfr,ftudiofisfe zi8 offert cognofcendam. Q ui mane fitrrexerit ad il Z19 lam>non laborabit: affidentem enimfiasforibus eam mu emet.
i 3o

Vcrt.o.

hus I Neccomparaui illi lapide | ptetiofum : quoniam omne aurum,in comparatione Il lius, arena cft exigua, & ranquam lucum xftimabitur ar gentum in confpe&u illius. Super falutem 6 *: (pccicm j hg V erI* o dilexi Illam, & propolui pro J, Luce habere illa: quonia in- j 'extinguibile eft Lumen illius, t C ' S . p .r f. Facile (equidem ) videtur ab ii? his, qui diligunt Eam, & muenicur ab his, qui q uxrunt illam. Prcoccupatquifecocupi- iiS Vcrf. 14 fcunt,vt illis fe prior oftedat.
V c j H- . j .

Vcrf.i j.

D^am de illa frfcepta cogi tatio : prudenti<c efl perfectio: quipropter eam Vigdauerit, continui)f eurus erit. Quia fe dignos ipjaquxrity 3 circumeundo, atque m viis be neuole fe illis o f endit, momnique cogitatione eis occurrit. Initium enim ipflus esi ve rtjjima eruditionis cupiditas: cura veru eruditionis,amor. aAmor autem,obferuatio le gum ipfitus: rurfum legum ob-

Vcrf l<.

Vcxf j

7.

Q u i d e L v c k vigilauerit 9 ad Illam, no laborabit: afiidcnrcm enim Illam foribus fuisinueniet. C o g i t a r e ergo de ll- iiO Ia, fenfus cft conium matus: &: qui vigilauerit propter il lam, cito lecuruserit. Q u o n i a m dignos S e , Ip s a circuit quarrens , & in viis oftcndct S e illis hilari ter, & in omni prouidentia occurrctillis.
I n i t i u m e n i m illius veri f- i d l i m a e f t D i s c i p l i n .eco ii- ; cupifccntia.

ii i

V cxf.S

O .

V erf. t?.

: -i-------

r ' r \ i s c i . p - i . i - ! i}} C' u r a e r g o U N/V.,dilcclio e f t : 6 : dileC ho


cuftodia

47

Quum voueris votu D i o , ne tardes reddere illud i quia non esi beneplacitum D e o tn fu ltis : qu igitur voueris,red de. M eliu s efl v t non voueas, Vcrf4. quam v t voueasy & non rcdcLu. t v m p r o m i f l a n o n re dde re . Victima: impiorum a b o P rou.ij. Sacrificium impiorum ef} ab VcrC t. ominatio J e h o V' JE : Oratio minabiles D o m i n o : v o t a iuftorum placabilia. aut reolorum beneplacitu eius. Pro'j.t6 EruditusinV EREorepe- Vcrf.io. InielliTens rem inueniet boO n u m : & confidens i n j t h o rietBona: Sequis p r r a t in v a ii, beatus efl. TrouuS. w D o mi n o,beatus cft. P r o u . i S . Q u i fi d it f e u o v a , tm pin* . * Q u i s p e r a t in D o m i g'iljltl*^. No,fanabitur.
-

cuftodia L e g v m illius cft : cuftoditio autem lcgu,confummatio incorruptioiseft. Incorruptio autem facit proximum cflcD e o . C o n c v p i s c t n t i a ita* que S a p i e n t i m , deducit ad R E G N V M P E R P E T V V M . Intrans ( i t a q u e ) in domum mcam,conquicfcam cum Il la. N o n enim habet amari tudinem conueriatio illius, nec t^dium conui&us illius, fcdlxritiam gaudium. V m S. Circuib amquxre ns,vtm ihi Eamaflumercm. N c temere quid loquaris, neque cor tuum fit veloxad profcrcdunVfermonem co ra D e o : D e v s c n i m i n C x lo,6c tu fu per Terra , iccirco fint pauci (ermones tui. ( E t ) Si quidvoitifti D e o , nc moreris reddere \ difplicet cnimci infidelis Scftulta promi (lio ; fed quodcunque voueris, redde. Mu ltoque melius cft non v o v e r e , quam poft v o -

feruatio eft immortalitatis confiruatio.


V ciC io

'* Torro immortalitasfacit v t

V Ci.

proxime ad Deum accedamus. Sapientia igitur cupiditas ad regnum perducit.

x35

S jp s. VciCitf.

Eccl.f. VcxCi.

In hac domum meam , tn greffus conquiefcam, nullam enim acerbitatem habet confuetudo tpfiuSy nec v lla molefiam eius conuiclusyfe d Utitiam & gaudium. Virf.is.Circumeun do quarebamyv t eum apudme 1 reciperem. U^effttnes ore tuo , neque '-17 N o n t r m e rc apt.d cor tuum acceleret proferre ver f) v m IVpo Hf M, kjzy bum ante D e v M:quia D evs OUOCUR* dum. cfl in C*lo}ty tu fu per Terram , iccircofin t verb a tua pauca.
a jS V o r vm. L c u t.,j,u .

V crf j.

*4

EccL34,ij.

4S c ^ / 'fiduciamfuam in c? babetit ferita tem mtelligent: & f i deles in cbaritate 3 m co perwanebunt: quoniam gratia & mifericordia erga fanclos etus3 & ratio eleflorum eius habe bitur. Longinquus e f i J i u o v A U M? ab impiis:fed orationem tufi0 ritm exaudit. * Q u i remouet aurem fuam , M4 nc audiat lerem > ', etiam oratio Eius erit abominatio. Q ui tegit fielera fn a nun *+5 quam aget profitere: qui vero confitetur , derelinquit, mifericordiam cunfiquetur.
141

Sjp.j. Y csl.J.

Q u i CON FI D v N T i n i l l o , M2 , intclligent V e r x t at e m : Et fideles in d i l e c t i o n e acq u i e f e u n t Illi ^ q u o n i a m d o n u m & pax cft clcdtis cius.

I5 1
j

L o n g e eft D 0 m 1 n vs a b Prou 15. Vctf * > . im pi is , & O r a t 1 0 n e s iitf t o r u m ex audiet. Q u i d e c l i n e t aures fuas, Prou. i8 V eify. nc a u d i a t L e g e m, 0 pat i 0 cius eritc xccrabilis. Vcrfij. Q u i a b f c o d i t fcclcrafua, n o n d i r i g e t u r : q u i a u te c o n teffus fu erit, & r e l i n q u i t ea, M i s e r i c o r d i a m confcquetur * Prou. 16 M if e r ic o r d ia & ver ita te ^Mifericordia & v e n ta te V z4< ? erL*. redimitur iniquitas: {y m ti r c d i m i t u r i n i q u i t a s , 6c i n T 1 m o r e D o m i n i declinatur more J e h 0 v j receditur a a malo. malo. E r r a n t (igitur) q u i o p e r a n J^onne errant cogitantes Prou. 14 i47 Viri.il. t u r m a l u m , ^Mifericordia au malum? mifericordia autem cSt v e n ta s cogitantibus bonum. tc & Veritas pra:parantB<wrf; 11 . Qui fifiantunufiitiam & rrou. Q u i (ergo) f c q u i t u r Jufli>48 t 9 _ N crf.n. tiam & M i fieri cordiam , i n u e mifericordiam inuenict vitam ,

Hi ,

i 44
1

M)

t
14 6 1

*55

H7

-48

iiifitiam & gloriam.


149

1 J0

Eram autem puer , eximii Sip. 18. Vcrf. i*. ingenii mdole proditus , bonamqv.e animamfortitus. fl Imo vero cum c/fem bonus3 Vcrf. K n corpus introtui impollutum.
Quum autem inteUexiffem9 VetC.it.

ne non aliter ccmpotem fof, nu.imfi D e Y S d.V'Ct3

n i e n t v i t a m , i u f t i t i a m &: gloriam. P u e r a u t e m e r a m i n g e - -4* n i o f u s , & ( o rt itu s f u m a n i m am bonam. E t c u m effem m ag is b o nus,vcni ad corpus incoin quinatum . E t v t fciui, q u o n i a m ali 1 ter n o n p o i f c m effe c o n t i n c n s , n i f i D e v s d e t ,&h o c
C? 5

L
i;S

ipfum

49

ipfum erat Sapientia, (circe- ^ ius cflct hoc donum : aciii : D o m i n v m , & deprecatus | fum Illum , S: dixi cx totis prarcordiismcis. D f. v s patrum meorum, Sap. 9. V ci C i . & D o m i n e mifericordia*, qui fecifti o m n i a V e r l o tuo, Et S a p i e n t i a tuacon- Verf.z. llituifti h o m i n e m , vt d o m i ti a rc 111 r c rea t u r, q ua: a tc f a dtacft, V t difponat orbem T e r Vcrf.j. rarum i n e q u i t a t e &: Iultitia , S: in directione cordis iudiciurn indicet: D a mihi fcdium tuarum VcrC4. afliftriccm S a p i e n t i am, & noli me me reprobare a pue ris tuis: Q u o n i a feruus tuus funi VcrCj. e g o , & filius ancilla: tux, h o m o infirmus exigui tem poris, S: minor ad intelle ctum Indicii & Legum. Et fi quis coniummatus V c rf 6 . inter filios h o m i n u m , (i ab illo abfuerit S a p i e n t i a tua, in nihilum computabi tur. T u clegifti me R e g e m V c r f 7 . populo tuo,&iudicem filio rum tuarum, & filiarum: Et dixifti me xdificare V c r f 8. Templum in monte fandto t u o , 6cin duitate habitatio nis tuxalrare,ad limilitudi-

quodipfum erat "Trudentia: in tclhgere cuius hoc cjfet beneficium,adu D o m i n v m cum que oraui , ac dixi toto corde meo) D f. v s fatrum ac D o iji m i s e tJVhfericordio , qui 0 mnia creafli Verbo tuo,

S AHINTIA

crgC vera
prccibus & vo iis afli-

duucqlirus
cft accci-

fenda.

O ratio
Salomonis
prc/S'picnc a Ju b r n Ja.

cAtque hominem tua Sapi entia cfjealii, v t rebus abs te conditis dominaretur,

25 >

E t admimfiraret mundum *5+ in San&itatc ac Jnfluta, rctlitudineque cordis indictum ex erceret : D a 'mihi ajjidentem thro nis tuis S a p i e n t i a m >& ne me numero femorum tuo rumfummouetu . Quoniam ego fer m u tuus fu m , ac filius anci lio t u x , ho mo imbecillus, ac v i t o breuis, 5? minor quam v t iudiciurn ac Le-rcspoffim intelligsre. C\am etiamfi quis fuerit *57 perfectus interfilios hominum, tamen f i Sapientia abfit tua , nihili ofimabitur.
Tu mc elegifii regem populi tu i , 0$ indicem f horum tuo rum, ac filiarum . Ju jffii me odificare Tem plum m monte fiwclo tuo , & tn vrbe habitationis tuo alta re mfiar tabernaculi fa n c lty g
158

j.R c g j . v p .

Pral.iij.
V.K.

( PJia ]. 18.

M
i.P a x a l 1,9.

W _____________________

I nemTabernaculi (an&itui, t q u o d prxparaftiabiniuo. Et tccum S a p i e n t i a , q /U tccum eft Sapient ia^quo VeiC*. i6 o q u x n o u i t opera tua, q u x &: tuanoiitt opera y quoque tunc j affuit tunc cuiti orbem ter affuit cum Mundum efficeresy I quofiit quid m oculis tuis gra rarum fingeres , &. (ciebat quod cflet placitu oculis tu tumfit yac retium inproceptis is , & quid dirc&u m in prx tuis. ceptis. i61 Mitte illam de carlis fanHanc demitte e Colis fan- Verf. io. ftis tuis, & a l l d e Magnitu flis , atque it folio glorio ti'o dinis tux, vt mccu ht,&: m e eam mitte, v t profens mecum cum L a d d r e T ,vtfciam laboretyatque inteliigam quid quid acceptum (ltapud t e . acceptumfit apud te. Scit enim illa O m n i a &: 2 6x C^omt enim ac in teHigit o- V eif intelligit, & dcducct me in m n id y ac me deducet m actioni operibus meis fo b r i e , & c u bus meis moderate , atque in ftodiet me i n (ua potentia. gloriafu a cuflodiet. Et erunt accepta opera E t erunt accepta opera mea3 V c r f n . 2(>3 mea, & di(ponampopulum ac recte populum luumdiiudituumiuftc, & ero dignus fccaboy eroque dignusfilio patris dium Patris mei; met. Q u i s enim hominu pote Quis enim homo confilium VcrCtj. rit feire Confilium D e i?aut H) i i mte11:git ? aut quid velit quis poterit cogitaro quid D e v x animo comprehendet ? velit D f. vs? Cogitationes enim mor* j^am cogitationes morta V c r f o talium timida: , & incerta: lium timidofunt 3ac ?iofiro opi nionesfallaces. prouidentixnoftra:. V crf: Jf. Corpus e n i m , quod cor (orpus enim conuptioni ob rupi tu r,aggrauat Animam y noxium agyrauat animam, ac S: terrena inhabitatio depri terrenum domicilium plenum mit fcnlum mu Ita cogita n re. curarum mentem deprimit. Vcrfi*. ir>7 cAe <~uix quo in terrafunt, Etdifficile^ftimamusqug in terris (unt: S c q u x i n c o i i comeciura ajfequimury & qux fpeclu funt inuenimus cum in manibus ver fantur ycum la labore, q u x autem i n C x l i i bore inucnimuSy quis autem ea funt,quisinueftigabit? pcruefiivauit quofunt in colis ? praparafli ab initio.
ii.

Senium

y*

2.60

i 61

Q>nfilium autem tuum quis 2<SS fc ic tj N I S I T V D E D E R I S nouit,ntfitu dederis S a p ie n t 1 a m , ac dc altiffimis Spiri S P 1 R I T V M S A N C T V M dc tumfw flu m tuum miferis ? A L T 1 S S 1 MI S : O^ani ita v i x eorum qui 2C E c fi c c r r c c h r fi n t fc m i r x VcrCiS. 2(>P < ) Terf.im incolunt, dircftt fue eorum qui fu n tin T c rris, & runt, ac qux tibi placcnt, didi q u a : tibi p l a c e n t d i d i c e r i n t cerunt, hom ines? 270 Jit fu n t S a v i e s t : a con- 270 N a m p e r S a p i e n t i a m Vcrf j?. jeruatt. fanaci f u n t q u i c u n q u c pia,z<;8 S c n fu m a u te m tu um quis cu e riittib iD O M iN E ap rincipio. *7 i D v 0 (infuper) r o g a u i T r, nc d e n e g e s m i h i a n t e q u a m m oriar,
% t

vcif.17.

iCi

Pcou.jo Vcrl.7.
a

D uo pojlulaui a te, ne pro 171 hibeas a me^amequam moriar, Vanitatem & verbiimen- *7 i d t.v '-'emone a me: paupertatem dntitias ne dederis mihi: ale me cibo qui conuenit mihi: Nefortefatier9f $ abnegem, i 73 dicam q i quis e f i J EHO V A H ? & ne forte ejjiciar pauper, c r jurer,ajfumamquemvAmm no men D e 1 mei. z/lt excellentia rcftificdtio- ^ 7 4 nis efl Sapientia.

V anitatem dicitatem
&

&:

verbam eriM en

Vcrf.8.

d a c ia l o n g e b e a m e .
iij

diuitias nc de

deris m i h i : t r i b u e t a n t u m vidtus m c a n e c e i l a r i a .
273
i j

N c forte' (atiatus illiciar ad n e g a d u m ,


&: ?

V crf.j.

dicam ,Q uis aut cgeftate


&

c ft D 0 m 1 n v s

com pulfu s,furcr,


*7 4

p er iu Eccl.io V ctfio.

r e m N 0 m e n D e 1 m e i . Eccc. Poft I N DV ST R
vero E K T I A

M( h a n c u n d e m ) lequitur S A P II A

2 < > <

!
D o c t r i n a

Vcium.ru 1 7j

fili, qui, I e
Eiusvc D
Ptou. 9. Ver

S a p i e n t i a m

0 n a

0 v jf. gratia, fieadeptus es q u x d a m fingularia,


*75

Da^quoquc) S a p i e n t i o c c a -

xC

addetur ei S a p i e n t i a : docc i u f t u m , & f c (linabit accipere. In auribus ( a u t e m ) infipi276 entium nc loquaris:quia dc(picicnt D o ttrin am eloquii tui.
&

fioncm,

Cf.

Da Sapienti w n e p .v b w m , ftpienttor erit : doce mjlum, addet dotfrtnam.

P.'01 l j Vcfl.s.

In auribus flu it i ne loqua 27 6 ris : quia condemnet pruden tiam eloquiorum tuorum.

f i ________________________
*77

178

zSo

zSi

lSj

xS4

1S5

1U

Exuitau do exultabit pater V c r f 14. tu jli: & generans ftpientem, Utabitur ineo. tAuns , q;t auditincrepa- P r o i u j . V cifji. tioncm n jit 3 in tnedio Sapientum commorabitur. Qui neghgit Difeipltnam , Vcrf. j i . jbermt animamfetam: fed qui audit increpationem, poffidet cor. Vauperta* & ignominia e- P ro u .'j. Vcrf. 18. rit deferenti corregionem: fed qui cujiodit increpationem,honore afficietur. Corripiens deriferrem, acci P r o u .? . pit fib i ignominiam: O* incre Veri!?. pans impium, accipit maculam |fuam. Ne increpes igitur denfeorem3 V c rf * . ne fort: odio habeat tc: increpa fxpientem, 1 $ diliget te. Q uxrit aerifer Sapientiam, Prou.4 VcrU. fjt non inHcm t: as feientia intelllTCiitl eflfacilis In conjfeclti intelligentis p- Prou. 17 V c i f 14 . fr.ra S A P i N T / A : & OCllll fluit i fum m extremo terrje. Etenim operibusfuis cogno- Pro. io. fecitur puer, an -mundum an Vcrf. n . retium Jit opus eius. Qui am buiit fraudulenter, Prou.n. Y a r f t j. reueLit fecretum:fidelis autem feiritus,celat rem. Quireuelatfecretum, ince ditfraudulenter: O* cumeo qui allicit labiisfias, ne mifecas tc.
Pro. 10 . Vcrf.* 9-

1S7

Exultat gaudio p.ucr iu li : qui Sapientem genuit, Ixtabitur in co. Auris q u x auditincrcpationes vite,in mcdioSapicntum commorabitur Q u i abiicit 'Dijciphnam , dcfpicit animam f u a m: qui autc acquiefcit incrcpationibus,poflelfor cft cordis. Egcftas Sc ignominia ei, qui dc ferit Dijaplinam : qui autem acquidcit arguenti, glorificabitur. Q u i enim erudit deriforem, ipfc fibiiniuriam facit: Sequi arguit impium,macu lam (ibi generat. N o l i arguere deriforem, nc oderit t e , argue lapien tem, &: diliget te. Quarrit (quide) derifor S ap i e n t i a m,S c non inucnic: do&ri nap rudctiu m facilis. In facie prudentis lucet S a p i e n t i a ; oculi ftu lto r u m in finibus Terra*. Ex lludiisfuisintclligitur pucr,(i munda recta (int opera cius. Q u i ambulat fraudulen ter, reuclat arcana: qui autem fidelis cft , cclat amici commillum. Q u i icuelat myftcria, Sc ambulat fraudulenter, & di latat labia f u a , nc commifcearis. Multi

______________________ h
i8 3

Multi homines mifcricordes vocantur, virum autem fidelem quis (facile) inucnict ? N c (igitur) moliaris amico tuo malum , cum ille in tc habeat fiduciam. Qui (enim) reddit mala pro b o n i s , non recedet malum dc do m o cius.

VctCf.

M ultitudo b ominum pro dicat vntufcuiufque mfericordiam: rvir:tm autem veracem quis inuemet ?

iSS

Prou j. VcrCty.

cogites contra amicum 289 tuum m alum , quum ipfe babitetfccure tccum.
F.sl cohjl.itorium argento , 290

.90

rr o u .17

Vcrfj.

camino,at probat cordaJ e11 o v .i n.

V I .

G R A D V S
s e x
191

PRO-

I O G E T I C V S
r
Ssp

v s.
*Accef]erunt autem rntbi bo na fim ul omnia cum illa, diuitixque per mantes illitu innu merabiles.
291

tNEUVNT

mihi ( Vi r

fa-

7.

V c jC .ii-

p icnsattcftatu r) O N N I A B OiN A,

pariter cum (S a n e n t i a ) iila,&: innumerabilis honeftas per manus Illius. Et lxtatus fum in o m ni VcrC it. L etatus autem fum in 0- 292 bus : quoniam antecedebat mnibus , quoniam eorum aume l f t a S a p i e n t i a , Sc tbor efl- Sapientia : ego vero ignorabam , quoniam h o ignorabam eorum iffam ejfc rum omnium mater cit. matrenf. Infinitus enim thdaurus VcrCu. Inexbauflus enim bominii? efl: hominibus i quo qui vfi biis tbeftturuj efl: quo qui funt funt, participes facti funt Av f i amicitiam cum D eo coi micitix D e i , propter D i erunt , propter dona dtfctpbnx s c i p l 1 n /E dona com m en commendati. dati.

>

H
*J>4

/M ihi enim dedit D i 1rs. eorum qtucf t n t in V^atura ve ram cognitionem, Mandi conJIitHtioneni, v im que Ele mentorum mtelhgam: Initium , exitum , medium que temporis 3 folflitiorum Vtcijfitudinem, t empefa tu m varietatem,

Vcif. 17.

I p s E c n im d c d ic m ih ih o ru m CJII.T f u n t S C I E N T I A M

V c r f >8.

1 < )C nAnnorum circuitus , ac/itus fellarunt: Oraturas animalium ira f que befttarum , ventorum v/ my cogitationes hominum , dif ferentias plantarunt /adicum quefacultas3 Omnia denique qua funt recondita & aperta cognout: nam omnium Artifex Sapien tia me docuit. Q uum autem v n te a f t , 0 mnta p o t e s t i n ftipftque ma nens innouat omnia3acJhtouLis per States tn fanclas fc transferens anim as , amicos D e ifProphetasque ejjiat. V^amnienim diligit D e vs, ni/i qui cum Sapientia con/itetudinem habeat. 0 Quum placuerint e u o v A i v i a v i r i , etiam mimicos eiuspacatos reddit ei. list enim perita Scientia D e i , atque ei in itia ta ,e iu f que operum cleclrix.

V crf

1 9.

V c r f i r.

veram : vc fciam dilpofitionem orbis Terrarum, & virtuces Elementorum, Initium & c o n lu m m a tio nem 6: medictacem tempo rum,viciffitudinum permu tationes , & confummationes temporum, M o ru m mutationes,& diui fio nes temporii, Anni curfu s,& ftellaru difpofitioncs, Naturas Animalium, &riras bcftiarum , vim vento ru m , c cogitationes hom i n u m, differentias virgulcor u m ,& virtutes radicum, Et qu.Tcuncue funt abfconfa&improuifa didici.Omnium enim Artifex docuit
m e S a p i e n t ia .

299

V crfi7 .

jo o

V crfiS .

301

PlOll.ltf V c r f 7.

j 02

S j |. 8. V c if4.

E t cum ( S a p i e n t i A)fit vna, O mn 1 a p o t e f i : &: in fc permanens omnia innouat: & per nationes in Animas fanda s fe transfert, Amicos Dei & Prophetas conflituit. N e m i n e m enim diligit D e v s,nifi cum ,quicum S a p i e n t 1 a inhabitat. Et, C u m placuerint D o m i n o via: h o m i n i s , inimicos quoque eius conucrtcc ad pacem. D o & r i x (ctiam)efi D i s c i p l k n x. D e i , 6 : cledlrix operum illius. Etfi

.................... yy i<>. J E t (1 d i u i t i x a p p e t u n t u r in vita*,quid S a p i e n t i


a

Verf.j.

lo

cupletius, q u x operatur O MN I A ? M Si a u t e m fe n fu s o p e r a t u r : quis h o ru m q u x f u n t : m a g i s q u a m illa eft a rt if ex ?


5

-os

. E t fi I v s t 1 t. 1

m quis

d i li g it , l a b o r e s h u i u s m a

g*n a s h a b e n t virtutes: SobriC . c c a tc m e n i m & P k v d e n t 1 a m d o c e t , Sc 1 V S T I T IA M & V i R TVT em, quibus

*97

vt il iu s n i h i l c ft in v i t a h o m i n ib u s. . , ,

Quod f i dimtiarum cfl m / / vita pofjejfio de/uicrabihs:qutd S a ? 1 E X r j. a,otnniaoperan te locupletii/s ? , Vcrf 6. St aute "Trudentia agit, at J 0 4 que opera ejficit: quid illa in re rum n atiC)\tartificiofttts cfl ? VctC7Si vero J v s t i t i a u quis )OJ diligit: labores huius virtutes fiunt: Temperantiam emm d i cet, Prudentiam, Jufittiam ac Fortitudinem, quibus nthd efl hominibus in v it a v t iUus.
jo < 5

06

E t fi m u l t i t u d i n e m S c i
e n t i

VcrH 8.

/E d c l i d c r a t q u i s : (cit

p r x t c r i t a , 6 : d c f u t u r is x f t i ! m a t: fcitvcrfiitiasfcrm onu,

Sc d i i f o l u t i o n c s a r g u m e n t o rum :fi<rna&m onftra(citant e q u a m f i a n t , S r e u c n t u s te 299


07

porum & (ccu !orum . P r o p o f u i erg o H


a n c

ad

ducere m ihi ad conuiucn^ dum * , fe ie n s q u o n i a m m c cu m c o m u n ic a b itd c bonis, & erit a l l o c u t i o t x d i i mei . 300 H a b e b o propter
co O
h a n c

c la r i t a t e m a d t u r b a s , & h o nore apu d renioresiuuenis:


}i

309

. E t a c u t u s i n u e n i a r i n iud i c i o , & in c o f p c & u p o t e n ti u m a d m i r a b i l i s e r o , E t facies p r i n c i p u m m i

Trxterea f i nuis multarum jt vfium rerum def i derat, hxc an tiqua nouit, & Jutura conieElat ,ficrmonum verfiith u at que aniginatum explicationes m tclligit, figna & prodigia prtnoficit, euentufque tempeflatum ac temporum^ Vc f?. . Itaque hanc decreui mihi ad vfitm v it a ac confitetudmem admngere, certo fictens eam bonorum confiultncem mi hifore,curarunique ac molefitx Vcrf. 10. confilatricem. Gloriam in vulgus propter hancadipifiar, & honorem aVcrfn. pud leniores iuuenis. L ^ Acutus inueniar in mdicio, in confiecltiqu: potentum ero admirabilis.
VcrHu

30$

30 9

}02
JIO

rabuntur mo. T a cc n te m e fuftinebunt,

Sc l o q u e n t e m m e r c f p i c i c n t ,

ie tacentem expeSlabunt, loquitemque attente audient,

JIO

5J > ______________________________________________________

5*5

5*4

4/^? dum pluribus differam , or/ fuo manus opponent. Propter hanc, immortahtatem obtinebo , ac reliquam memoriam pofleris fempiternam. 'Topulosvubernabo, natio nesque mibiJiibdita erunt. Tyranniformida biles quum audierint, me extimefcent, in multitudine bonus videbor ,m bello (irenuus. H ac apud me reputans, fummaque animi curaperpen dens cjjeimmortalitatem in co gnatione Sapientia.

V c tf

ij.

V c r f 14.

V crf ij.

Vcrf! 1 7 .

& Icrmocinante mc plura, manus ori fuo imponent. Pra*ccrca habebo per Mac immortalitatem-, 5 : memoliam reter nam his qui poft me futuri funt relinquam. Difponam populos : & nationes mihi erut lubdiro:. T im e b u n t me audientes R ccs horrendi-, in multitu dine videbor b o n u s , dc in bello fortis. Hruc cogitans apud me, & commemorans in corde m e o , quoniam immortalis eft in cogitatione S a p i e nO
T I/E.

c'tf.i3. Et bonam in amicitia Hiius V deletiationem , diuitiasqueinexbaufas m laboribus ma nuum eius, atque in con^rejfio ne collocutionequeeitifdempru dentiam,atque in communica

tionefermonum gloriam.
S atu n tia

laus.

ji 6

r.Beatus homo, qui inuenit Sapientiam , & homo qui pro ducit in luccm mtelligentiam: Quia melior efl negotiatio cius negotiatione arcenti: & auroniehorefl proucutus eius.

P to u 1 5 . Veri! i j .

Et in amicitia Illius deled a n o b on a, & ( .in opeiibus manuum illius honeftas line d e f e d i o n e , & in certami ne lo q u elx illius S a p i e n t i a , ^ ' prarclaritas in c o m municatione fermonum 1p s i vs. Beatus h o m o qui inuenit S a p i e n t i a m, & qui affluit
P r v d e n t i a . (Legitur fluit Prudentiam.)

e f

Melior cft acquifitio Eius negotiatione auri& arcenti, C / p r i m i & p u r if l i m i f r u c t u s eius. 518 Prctiofior cft e u ndis opi cTrctiofior efl margaritis, V eif if. bus ; & omnia qua- defide fS >omnia difiderabilia tua non rantur, huic no valent c o m aquantur ei. parari. Lon gitudodieru in dexte Longitudo dierum in dexte- V crf is.
3J7
Vcrfi-,.
_

ra Eius,

ra E iu s ,& in finiftra Illius di>1 1

51 x

uiciar < S cgloria. JIO Via: cius p u l c h r a : , & 0 m n c s fem ita :i lliu s pacifica:.' Lignum v 1 t a cllhisqui 3il apprehenderint E a m ; & qui tenuerit Eam ,beatus. S a p i f . n t i a (e te n im ) ape J r ui t os m u t o r u m , 6c li n g u a s i n f a n t i u m Licicdifertas. McCUlll ( v l t e r i u s i n q u i t S a p i 3 *3 i k t i a ip f a ) C l t C O N S I L I V M Sc y\l q v 1 t a s,mca cft P r vd e n t i a , mea cft F 0 r t iT V DO. Per me Reges regnant, Sc ! 3M Legum conditores iuftadccernunr. % Per me Principes impe W r a n t ^ p o t e n t e s iuft a decer nunt. M e c u l u n t d i u i t i . x Scglo516 ^t r ia , o p e s f u p c r b x & iuftitia. M e l i o r c lt f r u c t u s m e u s 3i7 a u r o dc lapide p r c r i o f o : 6cgcn i m i n a m e a a rC g/ e n t o cleCto. V t dit e d i l iC g 3^8 ?e n t e s m e , & th e f a u ro s e o r u m r e p l e a m . Q u i m e inucncrit,inuei 1? niet v i t a m , Sc h a u r i e t (alute m a D 0 m 1 n 0 . Q u i a u t e m in m c p c c c a 33 uerit, ia:dct a n i m a m fuam . O m nes qui m e o d e r u n t,d i li g u n t m o r t e m . Per m c ( v e r o ) m u l t i p l i c a 3 3 b u n t u r dies t ui , & a d d c n r u r tibi a n n i vita:. Fili m i, ( i t e r u m p a t e r n e . i d m o n e t 33*

Vcrf . 1 7

Verf.iS.

5*5

Sap.io. V cri.ii.

Prou.3. VciCi 4

5*4

*7 ra illitu : i j infimflra illitis diuitix & gloria. V ix c itu /v ix deletiabilcs: 3*f> i j omnesfemite eius pax. Hxc lignum njitx ejl appre i* hendentibus carit: c r . qui tc ' fient eum beati. Quoniam Sapientia os mu torum aperuit 3linguaque in fantium fecit difertas. Penes m edi confilium i j Sa 3*5 pientia , Ego fum Intclhgmtia , mea <nfortitudo.
0

V c rf

ji 6

3l7

3'S

3>9

"Ter me Reges regnant , Prin cipes decernit n tju fl 1 tiatn. Per me Principes dominati VcrC 16. tur, fjprincipes i j omnes iudices Tcrrx. D iu itix i j gloria tnecu font, VcrCiS. fuhflantiaflabilis , i j lufitia. M elior efl fruflus meus au Verf. 19. ro (s* obrizp : & prouentus meus argento eleflo. V t diligentes me hxreditare VcrC zi. faciamejfeperpetuum; ijth e I fauros eorum repleam. y(a m quitnueniet me3inueVcrCjj. nit v ita m : i j haurit y oluntatem afi u 0 v a h . V:Cj4. Q u i autc peccat contra mey f f m u t animam fuam : omnes qui odio habent m e , diligunt mortem. Proii.p. *Ter me enim multiplicabun Vcrf.n. tur dies tu i , i j addentur tibi a n n iv itx . Prou.;. Fihmiy ne recedant h*ab 0V c tf.il. h
ij.

i1)

)tC
3*7

jiS

3*9

330

33

*3*

f j ______________________

culis tu is: cuflodi Legctn ( r co gitationem.

Sapiensnoftcr )

E t erunt v it a anime tue, V c r f l t . & gratia ^uttun tuo. T'une inteUiges Iufiitiam>fj P l O U . l . VA Vcrf?. iudiciurn, ijrectitudines,& 6mncmfim itam bonam. Tunc ambulabis cum fidu Prmi.j. 55J V c tfij. cia viam tu a m ,ijpes tuus non impinget. Si accubueris, non timebis: V crft4 . quum quiefices, fiuauis erit fiomntts tuus. V^on timebis a pauore re V c r f tj H7 pentino,ij a defilaticne impio rum quum venerit. Quia J e h o v a u erit f i V e r f i * . ducia tua, cuflodiet pedem tuum a captione. Qdtoresfiuos Sapientta eru- Sap. io 55? Vcrf j. mnis liberauit. I f o n o r a J e j i ova m dedi- Ptou.j. T o b . 4., 7 . 5 4 0 Vcrf.?. L u c i4 ,i} . uitiis tuis, Cr de primitiis ornmumprouentuum tuorum. E,t implebuntur horrea tua V c r f i*. 54* fiaturitat e, & vino nono torcu laria tuafiefie rumpent. Propriis Iar.Bibe aquam de ctflerna tua, Prou.'j. borib. ru it! V c r f 15 . nos viuerc.l i j fluenta de medio putei tui. cofquc aliis Derlitetur fiotes tuifiords,ij V c t f 16. impertiri. >45 in plateis i j aquas tuas diuide. Sint tibi fili, f j non alienis V ctf.17. 544 tccum. 'Bonorum enim laborum glo- Sap.j. 345 Vert. u nofius efl firuclus : nec radix "Trudentte decidit.
J55

nc e ffl ua nt h x c ab oculis tuis. Cuftodi L e G f. m a t q u e C o N s 1 l 1 v M. Et erit vita Anima: t u x , & gratia faucibus tuis. T u n c intclliges Juflitiam Si Judicium, Sc Aiquitat em, & om nem fcmitam bonam. T u n c ambulabis fiducia liter in via tua, Sc pes tuus 116 impinget. Si dormieris, no timebis , quiefees, (uauis erit fomnus tuus. N e paueas repentihoter rore , Sc irruentes tibi poten tias impiorilm. D o m 1 n v p enim erit in latere t u o , & cuftodiet pe dem tuum ne capiaris.
S A P iE N T iA h o s,q u i fc o b -

fcru a ru t,a d o lo rib .lib era u ir. 1

HonOra ( e r g o ) D o m i n v m , detuafubftatia, & de primi tiis omnium fru^u O tuarum. Et implebuntur horrea tua , Sc vino torcularia tua redundabunt. Bibe aqua dc ciftcrna tua, &fluentaputci tui. Difpcrgantfefefontes tui foras: in plateis,riuiaquaru. H ab eto eas foJus, nec fint alieni participes tui. Bonorum enim (enim)la borum gloriofus efl: fru&us, Sc q u x non condidit radix S A 1 ! E N T I /E. " v i l . G RA-

. V I J.

f?

G R A D V S
T 1 C V S

P R O L O G E54*

S E P T 1 M V S. 4. Per fcm itam impiorum ne N c d electeris i n (emitis Prou. Vcrf 14. !4* ingrediaris: & ne ingrediaris i m p i o r u m , n c c tibi placeat m via m alorum': iYialorum via. De/ere eam , netranfeasper F u g e a b ea* n e c tra nleas V erCif. 47 eam declina ab illa, tranfi: perilid-, d e c lin a &: dcf er ce a. '.48 E fl v i a retia coram v i r o : ( t (enim) via, q u x vidccu r Prou h V crflt exit/tj eius, v ix mortis: hom ini r e d a y - &z n o u i f l i m a Semita autem mftorurnvecius d c d u c u n t a d m o r t e m . Prou. 4 luti lux luciferi: progreditur y ! Iuftoru aute fem itaquaft V 49 cif.iS. illuminatur vfq; adperfecium L u x f p lc n d e n s p r o c e d i t , & crc fc i t v fq , ad pc r fc & a d 1 c m . .19. V i a i m p i o r u m t e n e b r o f a , VctC 55 nefeiunt vbiforruailt. ScNECTVs(quidcm)vencra- Sap 4< 5 bilis eft,non(wmcn)diuturna-, ncq-,annoru n u m e ro co p u lata. C a n i t i e s a u t e f u n t (cnfus h o m i n i s . V e r ^ . E t x t a s f e n c& u tis vita im m aculata. Prou.!< > .)> 31. C o r o n a d ig n i t a t i s t e n c t u s , q u x i n viis I v s t i t 1 /E r ep eritu r . P r o u c r b i u e f l j A d o l e l c e n s Prou t i > 5 * V crftf. iuxta viam fuam , e d a m c u m fenuerit, n o n recedet abea. lb.& 7 .*.u. Si c o n t u d e r i s f t u l t u in pila q u a f i p tifa n a s, fe rien tc d e f u p e r p i l o , n o n aufe ret u r a b c o f t u l t i t i a c i u s . Siqui*3cEcclcCi.*.ij. Pcruerfi difficile c o r r i g a n t u r , &: ( t u i t o r u m i n finitus fit n u m e r u s . P ro m j. V crfi. lllu fo r n o a u d i t u a r g u it. 353 Prou.ti? 554 R e f p o n d e i g i t u r i t u l t o V c r f j.

347 34* 349

diem. V ia (ucen impioruJient cali 35 go:nefetunt tn quid impingant. Honorata enim eftftneffuj 3 3 5 * non diuturnam adepta v ita m , neque numero annorum defi nita: vcrf.9 Sed canities homini bus "Prudentia eft 3 Cratasfeneflutis vita nulla labe macu lata. rrou.i/i.-jnfsi. (oronaglon x efl camties.in via iuftitix, tnuenietiir. Imbue puerum iuxta viam 35* fitam : etiam quum jenucrity
non recedet ab ea.jbid.27.v-22 . sit

f i contuderis ftultum tn mor tario in medio triticorum contufirum piltillo, non recedet ab eoftultltia eius. SiquidemEccleft. v.if. peruerjum non p o tefl d in *i defecius non p o tefl nu

merari.

( tionem. D c r ifir non audit increpa- 353 Kejjionde fiu lto fiecundum 554
h

fiuhitiam fiam , ncforti'fitfa ! piens in oculisfuis. 555 Occurrere vrfic orbat*, fitvu efl viro,qudm Jlulto tnfluit itia
If ia .

Pro m VcrCix.

V ia f niti refla efl in oculis eius: & qui obtemperat confihofitpiensefl. jJ7 Jgui w orpat hominem retroccdentcm, gratiam mueniet magis quam is C juiblanditur lin gua. V ir increpattu qui indurat ceruiccm , repente conteretur, nec eritU tifin ita s.

1)6

Prou. u

VciC xj.

Prou x8 Veri i j .

iuxta tluicuiam fu am ,nc fibi fapiens cflc videatur. Expedit (ccrrc) m agi s vrfa; occurrcrc f a c ib u s raptis, q u a m fatu o confidcnri fibi in ftultiriafua. V ia ftu itir c 6 h tin oculis eius : qui au tem lapiens clt, au d itcon filia . Q u i (iuftc)corripit h o m i nem , (nieiico^gratia^quandoquc) p o d c a in u e n ie t a p u d e u m a gis, q u a m ille qui per lingua: b lan d im en ta decipit. V i r o , qu i c o ir ip ic n tc d u ra ce ru ice c o n t em n i t, repe ntin u s ei fuperucnietinterit*, cVcum (a n ita sp o fequetur. A m b u las r e d o itinere, & tim en s D t vM ,dcfpiciturab c o qu i infam i graditur via. A bom inanturiufti vnuni i m p i u .* &:abo5Vin a r u r i m p i i c o s , q u i in r e d a f u n t via. (Sed) S im plicitas iu flo r u m dirig crco s : & : fu p p latatiop cruerforum vaftabit illos. F o r titu d o fim plicis via D omi n i : & p a u o n lh s,q u i operantur m alum . Q u i tim et h o m in e m , c i to coi ruct:qui fperatin D o M i n o, fublcuabitur. O m n is (enim) ferm o D E I ig n itu s clypeus cftfp eran tibus in fc: N'c addas q u ien u a m verbis i l l i us, S: ai Uaiis . iu u e - 1 n ia n sq u c meiuiax.
IN T E R I* R E-

Proc 9
V crf*.

Qui ambulat in rcHitudme Pt<Ju.i4 fua timet J v. u o v a m > fed pcruertcsvidSfias, d eficit eu. Co tAbomiHztio tufioru cfl vir Pro. i * . V c r f 17 . miqui/s : 'abomwatih autem impii cslreflus v ia . r 'i i. 1 1 . ?6i Pevfeflto \eftorum deducit P V cifj. eos: perurrfitas autemprs.uaricatorum perdit eos. Fortitudo pcrfecio efl v ia Prou.io Vcif 19. J E // o v /E: & pauor operan tibus iniquitatem. Timor hominis ponit la Prou. 19 Vcrf. i j queum, quif id i t ] e n o V/i, j exaltabitur. Omnis fermo cT)t . ivcfotignc Prou jo \ cjCj purgatus, clypeus esifo ra n ti bus infi. ^(etaddas verbis eius, nc V c r f i . forti' increpet te , c r mendax deprehenderis.

IN T E R P R E T A T IO N E S
&

A N N O T A T IO N E S
H E N R I C I K H llN R A T H L I P S . THEOs o p iiM E amatorisfidelis , ( j M e d i c i n a . utriufque D 0 c TORIS.
*

Q u ib u s T e x t u s P r o l o g i p rx ced en tis, n o n foItimaVerborum , q u o d q u id e m per alios fufficicnter fa<5tum, verum p o tius a R e r u m , in T h e o io p h ic is f u b l i m i o r i b u s , obfcuritate, q u o d h a d e n u s per n e m i n e m i t a prarftitum, (demonftra, qua;lo , nafute, contrarium ! ) veritatis T h c o f o p h i c x n o r m a C a tholica triuna, q u x cft S S a. Scriptura Biblica ; Liber Natura: m acrocofm icus; & t e f t i m o n i u m C o n fc ic n t ix in microc o i m o : ) I e h o v a H auxiliante tr iu n o ,recu Io d e m u m hoc igneo, S c o rthodoxe &: fumm o p e re neceffario vin di catur.

GRADVS
P R O L O GETIC VS PRIMVS EXPOSITVS.

HU inferAturfgurM Grtdiu primi. t

N O V A

G R A D V S P R I MI .

NOVA PR O V ER B IO R V M cx H ebraro; SA P IE N T IA ex Gr.rco T R A L A T IO .

VE R SIO vetus, fcu vulgaris.

SS*. SCRIPTVR/E.
A V
d

LOCA

i,fili m i , i n q u i t , S e -

^ ^ L OM OH , f il i u s D A V ID, Propheta: & Regis I s r a e l , Rex Sapiens, S a p i e n t i a e X. T E R N /E, folius vera: pra:co magnificus, o m n i u m q u e longe fpeelabi lis, Av d i, fili m i , inq u it, P a r a d o l a s
m e a s , a d ( c i e n d u m S a P i E N-

A M c ERylD I T I O N E M , iTI ad intelligendum eloquia


6

iNTELLlGtNU^,

V d i >f i l i W m i , inquit A LO M O N ,filius D Av i d , Propbetx & Regis I s r a Prov. verf. i. E l in jerttfa lem , R ex Sapiens; SAPJ ENT I AL AiTERNAl, folius 'verjtyprxco magnificus, |omniumque.J longefj>effabilis i b i d e m ' A v D I y f i l i m i , in q u it , paraverl** bolas meas 71T a d fcicndanu, S A P I E N T I A M & DI SCI P L I N A Myadi/ite/lio enda v e r ba p r r d e n r r . E .

So LOMO.V Sapien
*: D I V I S S Ot i

raculum.

Vijjvjvj & I kv c r v j f t ud i j S a r 1-

E.VTI* rer*.

Sequuntu r - Prologi.
E X P L I C A T I O N E S . -

V d 1 ] A u r i b u s t a m r a t i o n i s , i n t c l l e d u s & m e n t i s , q u a m f e n f u m fiv< c o r p o r i s : n c i n n u m e r o r ep er ia ri s i f t o r u m , q u i aures h a be n t & non_. a u d i u n t , o c u l o s & n o n v i d e n t , q u o s f u r d a f t r o s , m u t o s ac carcos r e d d i d i t p ri nc e ps M u n d i h u ju s i m m u n d i m a l i t i o f a f u p e r b i a caecus. /'/'//] l ilius p e r i nd e eft H e b r x i s , a t q u e L a t i n i s H O M O , fiv v i r : h i n c , c u m R e x fap c * n s a l l o q u a t u r o m n e s , v o c e hac C a t h o l i c a utitur. V o c a t e n i m S a p i e n t i a o m n e s , P r o v e r b . 8 , verf. 4 . & 9 , 4 . H a r c i n c a r n a t a d i c i t : Venite ad me omnes, qui l/iboratis ( f oticrAli eflis: ego reficiam vos. Kctr tfy y jw , h o c eft, f e c u n d u m prarftantiam, Fi li us, put a, D o c T R 1 N . , & D 1 s c 1 P L 1 N a. , s a | p 1 F. N T I /L X. T E R N > , ha:res fidelis d i l c f t u s i n t c l l i g i t u r . Prtco magnificus] Q u i a R e x , R e g i s f i li us , & a I e h o v a h i p s o , s a p i e n t i . c d i v i n o Spi r i t v, ( j . R e g . j . ) i l l u m i n a t u s , d o f t u s ac d u f t u s . C u i , u t e x p e r to , ncc n o n a S o p h i a s v p e r c e l e s t i in h u n c ufum ,fapienterel e f t o , c o n f t i t u t o q u e , m a x i m e credendum-. A d fcunddin s a p i e n t i * a k , & c . J O m n i a hacc , q u o r u m h o c l o c o fit e n u m e r a t i o ; B o n a & D o n a

fun t

I NTERPRETATIONES fu n tD E i Mifericordis atque B enign i, qui ex mera Bonitate fua per S api e n t i x. Spiritum fan du m , fuisdiverfimodd, hoc cfl ,vel mediati , vel immediate, largitur, pro tempore & loco (fecundum quod viderit con ferre ad gloriam nominis fui d iv in i, & prodeffe illis proximoque eorum, quibus diftribuit aut dono dat) diverfis. Ncc uni dat c u n & a D E v s \ Dodrinxfilijs, hoc eft, fidelioribus &dextritate praeditis debita, ccrtifq u o quibufdamcledis,(qui pauciores) meliora,fccretiora,certa&fcledicra ut conveniunt, ita communicantur. Vndc Lilium , de Lapide Philm. verba faciens, Si 9 inquit j D e v s fciret in homine mentem fidelem , utique ei veritatem intimaret. Sis ergo in T im ore D E i ( indutis vcftimentis Chriftiano Cabalifticis D ecem , figura Amphit. huius fecunda annotatis) totus rejiciendo Binarium, & Ternarium per Quaternarium ad Monadis limplicitatem, pro viribus Divinitus concedis, reducendo, quarrens Regnum D e i & Iuftitiam eius ex toto corde, tota anima, totis viribus, tota mente, autquxrerefaltem Theofophicdftudcns, non refpuit I e h o v a H tuum v e l l o : quia in bonis (inftindu optimi) bene voluiffc fat E fl aliquid pro dire tenus, fi non datur ultra : Cttmcfrdejint vires, tamen esi laudanda voluntas. offgcfalft>crgef}or|am w e l.N c c fo le tD E vs,tefle D. Paullo, extinguere ellychnium candens. Si fcopus tibi gloria D ei, & phy diaboli ;proderitqi tibi & proximo tuo, (cft enim c u r , c u i, quando & quantum ) afeendendo j p e rS c ala m C o n iu n d io n is& Vnionis, necnon defeendendo per Gradus Decem Cognitionis, a IEH o v a n quod petis, Orando & Laborando ,fcliciter impetrabis i imo ad cognitionem o m n i v M,quxrunt veri,aut fenfu, aut fcientia, aut fide,ab imo ad fummum afeendere poteris. Faciet c- j nim D o m i N v s ( nihil certius) voluntatem tuam , qui times eum , Pfal. 14?, 19. vide vcrfT. 169.6:534. Scccdui igitur & ccdubictio( conceptus dia boli in te)om nis:Sapienter adlaborans crede D E O & in D E V M ,fid u c ia firma non haefitans fide, invenies, quod quxris jdabitur tibi ; accipies ifiet. O bcftiam incrcdulitatem! O raD E v m , utaugeattibifidem. F id e sD E i Donum. H ancam cneau feras, o b fcc ro D o m in o !

R V

IZJEt fulcipiendam ED I T 1 O N E M DoS TITIAM,

lbid. T c rf.j.

A d fitjcipiendum E r f d j
r
ionem

Intelligbn

C T R l N / E , I V

S c Iv d ic iv m S c / E Q^V IT A T EM :

T I J E , J r S T I T I A M, t i j v d ic i v m & Re ct it y din es

Etfttfcipiendam J Eruditio, q u i Divinitus contingit, magna folertia, carlefti & fando defiderioampleftenda venit. Notanda etiam hic eft cru dita Intclligentia j non vulgaris illa , communis & cuivis obvia j fed qux cxleftem eruditionemfapiat,Theologicam, macro & microcofmicam-.. Hanc diftribuit in Iuftitiam , quaeanimam hominis conccrnit i in Iudiciurn, quod corpus i in Rettitudinem, qux fpiritum, mores, &cujufquc officium ac vocationem con form at: ut fande agat in divinis, juft in humanis,red e in proprijs, erga D eu m , hom ines, ac fcipfuol-.

yc

G RA D V S P R I MI .
jit

51

Vt detur parvulis vcrf*4, A d dandum Jimplicibus UTaftiuiajadolefccnci s c i calliditatem , puero s c i e n e n t i a C T V S.


Sc

1N T E L L E '

T IA M & C O G I T A T 1 0 N E M.

Vt deturparvulis.] P a r v u l o s h i c v o c a t ( q u e m a d m o d u m & vcrf . $ 9 . ) f i m p l i c c s , qui fe c o n f i li j s fiiis e x p e d i r e n o n p o f l u n t , p r o i n d e a u x i l i u m cxp e d a n t a D o m i n o 5 : A d j u t r i c e D E i S A P i E N T i A j qui n o n a p u d (em e t i p f o s f unt p rud e nt e s, P r o v e r b . 5,7. ut f u n t f ap iente s h u i u s f e c u l i , R o man. u , i 6 .h i s e n i m a b f c o n d i t D f . v s Sapientiam fuam : q uo n o m in e Sal v a t o r n o f t e r Patri fuocaclefti agi t gratias. M a t t h . n , l y Parvulis yTh<)u\i, revclafli btc. A fl uti a ] A f t u t i a h i c f i g n i f i c a t c i r c u m f p e d i o n c m & c a u t i o n e m , nc d o l i s m u n d i c a p i a m u r & f c d u c a m u r : fed ut f i mu s p r u d e n t e s , fi cut ferp e n t e s , & f i m pl i c e s f i c u t c o l u m b x . M a t t h . 1 0 , 1 6 . h o c e f t , ( q u e m a d m o d u m i n t e r p r e t a t u r D. P au ll us R o m a n . 1 6 , 1 9 . )fapientes in bono fim pliccs in tnalo. I n t e l l i g i t e i g i t u r , o p a r v u l i , A f t u t i a m , & i n f i p i e n t e s a n i m a d v e r tite. Scicntiarn,&.c . ] S c i e n t i a & c o g i t a t i o n e s hic c o n j u n g u n t u r , u t d i f c a mus m editari , m e d it a n d o invcftigare fcientiam , in veftig an d o precari D e v m , 0: p r e c a n d o l a b o r a r o -

Audiet Sapiens, &addecjverf'** | Audiens Sapiens fapienD o d t r i n a m , & incelligeris , Jtior e r it: mtelligens guberconliliapolsidcbit. I \nacula pofidebit.
Sapientior erit'] V t e n i m dies p o f t e r i o r , pracceptor eft p r i o r i s *, fic fapi ens f api enti s. S u n t g ra d us i n te r D o f t r i n a : filios \ u n u s p n c c c l l i t a l i u m - , : n u l l u s t a m e n h o r u m c o n t e m n c n d u s . Laudato ingentia ru ra , exigua colito ;
r ec te m o n u i t V i r g i l i u s . Q u a f i d i c e r e t S o t o m o n : I n t e l l i g c n t i a p r i d i t u s , f er van s m a n d a t a m e a , ar t es n o n f o l u m v u l g a r e s , fed & f c c r e t i o r e s a c r e c o n d i t i o r e s artes a c q u i r c t , fi cque f a p i e n t i o r er i t : & t u m , j u d i c i o , f ap ien ti a e x p e r i e n t i a q u e c o n f i r m a t u s , p o l l e n s , i n g e n i o f a de die i n d i e m c o n f i l i a fubtiliaqueinventa in quovis fcibili, T h e o f o p h ic confequetur. Q ui au tem S a p i e k t I j Z o p e r a m d a n t, accipere e a m o p o r t e t , a Sapicntior i , a S a p i f . k t 1 s s i m o Df . o j O r a n d o T h e o f o p h i c e , & P h y f i c o C h e m i c e L a b o r a n d o . Confilium J E ft r at io r e r u m a g e n d a r u m , r e f p i c i e n s f e m p er 3 l ( \ D e ^ m , ad H o m i n e m , a d f c i p f u m . H o c d i v i n i t u s O r a n d o a c c i p i t u r , ut f alutaris e x it u s f e q uat ur .

A d intellifjendnm parabo 5 AnimadverrecTl^parabO' Verr-6, lam , & elocutionem , verba L las &7CTinterpretationem, Sapientum , & snigmata eoverba Sapientum tk xnirum-3. gmata eorum.
Parabolis ] S e r m o n e s o c c u l t o s p l e n o s m y f t e r i o r u m & r e r u m abfc o n d i t a r u i n n e m o i n t c l l i g e t , nifi S a p i e n t i a D e / r e v e l a n t o .

Tali-

INTERPRETATIONES Talibus tentafle Regina Sabaea Solomonem legitur. Has divinitus edodi fuerunt Iofcph Patriarcha, & Regius Propheta Dauid :Talia multa habent Prophetae & Apocalypfis Io hannis: hifcc celebrcs fueruntyEgyptij, qui myfteriafuahicroglyphicisnotisoccultarunt. Hinc imagines illaemyftiexj quibus Magi Myfteria Divina, Theologica, Politica, Naturalia , & re* conditamrcrum naturam, admirando artificio,depinxerunt. Hinc illa, Tabulae Smaragdinar H erm eticz, aenigmata,& infignes lapidis Philofo phorum p id u rs. D ifcch ic(q ui fitis veritatis nedar ,cxSapicntum invo lucris) viam ac methodum perveniendi ad intcllcdum xnigm atum ,pa rabolarum , allegoriarum, myfticorumque fermonum, veterum Sapien tum, in Cabalifticis, Magicis, Chcmicis j o M n i b v s. S i S A p i e n *t i a m fo ro rc m iia b csj& P R V d e n t i A M ,am icam , ( ut cft vcrf ic6.)T heofo* phiceintclligesacdifccs OMNI a . Interpretationem. ] Menluram ,ut lo quuntur Hebra:i,& pondus verbi. Huc pertinetCabaliftarum Gimetria j Tenosrafibe;& Ncoteriken. Sive, ( ufcloanncsaDeeLondincnfiscxprimit, in fuis ad Parilicnfes A ph orifm is,& in Praefatione ad Regem Maximilianum Monadi Hieroglyphica praefixa ) Geom etria, NotariacohSc Tzyrupb. Et hanequidem ex lignatura vocat CabalatnRea/em, five & o ir & i illamj autem vulgarem, Cabal/fticam Grammaticam, fivdiF A q u a e notifsimisliteris, 3b homine feriptibilibus infiftit. Huc apponere lubet verfus quos ante annos viginti feptem , vir ClarifsimusIohanncsOleariusTheologia: D o d o r, Sc Linguar Hebraica' in Illuftri Academia Julia Profeflbr, in laudem Cabalar,ad Paulum a Praga fcripfit: u Nullas apex, 7 7ullum de legeperibit lotas , Nulla Prophetali Uteraferipta ftylo. u4 utnr idajpruit Chyiftus. Quis crederepoffet Exig uis tantump07idus in effc notis: Jjpice Cbrifligens:Rabbi, deno77iit:c JE S y ' Fontibus H cbrais eruta ; certus eris. N il equidem tota reperiri crede Cabata- Pulchrius : aut animis hoc mage dulcepiis. Ergo fave fanttoftudio , ( f myfteriaplura_ Offerat ut Cbrifto Paullus bicy addepreces.

A u d i , fili m i , < S cfu fci p e ' e l o q u i a m e a , 6c IX j ' multip l i c a b a n t u r tib i a nni vitar. |

j Audi ,fih mi, &fofeipcver .ba mea , ut multiplicentur tibi I/in n iv iU ,

<J\[ultiplicabuntur. ] Mediante P H T s i C o C H e M i A , (qux S a p 1 e n ti. v e ra e ,in hocfeculo,pedi(Tequacft fidelis, & virgo quali cubicularis a fccrctis naturalibus) filio Difciplinne induftrio, D o m i n a benigni lar gitur Vegetabilium. A nim alium , partiumque eorundem , Mineralium, Lapidum, G em m aru m , Margaritarum, Sc Metallorum clTentias pretioas,fubtilitatefqjlalutariterefficacifsim as:im o&LAH d e m P h i l o s o p h o r v m reftaurationis ac confervationis noftrae verifsimam Medici nam Catholicam.,: cx quorum ufu legitim i Medico longitudo dierum^. P r o v e r b . 1.. Et cap. 9. v. 11. x . ___________________________________

7 0 'V i a m

GRADVS

PRI MI .

l^V iam S a p i e n t i a m o f l r a b o cibi,ducam tc per femitas / E q J i t a t i s .


ni,

Verf.il

P erviam S a p i e n t i a docui te incedere: calca* efeci te femitas reSIas.

Viam S a p i e n t i . ] Via S a p i e n t i a Regia c U T i m o r D o m i qua itur ad aftra Divinitatis. Semitae /Equitaris funt L e g e ? aeq uo m a n d a t a V E H B l d i v i n . . H are lux & lucerna Menti , Spiritui ac C orpo ri, ad B o n v m h o m i n i s ( D e i d o n v m ) ter triunum,catholicon,s v m m v m, d equo in Amphitheatro agitur hoc, feliciter adipifeendum. Felix, terquequaterque telix, reda incedens.

Q u u m ambulaveris, non V crf-121 Jguascuingreffusfueris , non artabitur grelliis tuus : & fi 'artabuturgreffustui$V fcurcucurreris, n o n impinges. | \resW n d habebis offendiculum.
Currens.] In fhdio five curriculo totius vitae tuae j tam a d iv a :,q u 4m^ contemplativa:. NonbabebH,1 k c ]N ecfeduc6ris, per philofophiam & in anem fd llaciam ,i veritatis Theofophicaecentro, ad lubricam fophifmatum m-indanorum mendatiorumvi diabolicorum circumferentiam. In centro, veritas: incircumfercntia mendacium^. Centralis cfle ftudeto j n a m Medio tutifimus ibis.

Q u a n d o fil i u s fu i patr i ^ m e o tener,& unicus inter fi-l lios matris mea:. I

i N am & E gofluisfuipatris 9 m e i t e n e l l u s & unigenitus coram matre mea:

Tenelhu, ] Etiam pueros, tenellos ,iuvenes ,ab ineunte ftatim aetaro, inftituendos , educandofque in S ^ P ! E NT i / E v e r d i s c i p l i n ^, .exemplum atque mandatum huiusloci clar docent. Omneine? Vtinam: fed non ex quovis ligno Mercurius fingitur: & <// i h n f op%*> hoc e ft } Lignum pravum ,bau d unquam retium : quod hemiftichium apud Galenum legitur. Quofnam igitur q u ilo ? Eximij ingenij indole prxditos, ficuti cft v c r f 249.bonamque animam fortitos. Non expectanda cum ijsfenefl)s annorum. N am , ut vere inquit Horat . )uofcm elcfl imbuta recensferv.ibit odorem Tejla diu. Adeo a teneris affuefeere multum. Proverbium elt,inquit fapiens, Proverb. n . 6. Adolefccnsjuxtaviamfuam,etiamcumfcnuent, non recedet ab ea. PolTunt e n im , nili in tempore adhibeatur inftitutio,etiam depravari & fcduci indoles bonae. Admonetur quoque juven tus, utexemplo Regis,cum tenelli fint,oboedientes atque morigeri fint pa r e n t i b u s ^ parentum loco praeceptoribus fidelibus.
Eadem ; ^ Sum q u id e < 3 c E g o m o r - *aP *7,| Sum quidem & ego mor - io E : T i t a m in / __ - , fim r - iilis - T l . 1 - i_____ irrr. ___:i:______: Idlis homo omnibus , u n itu s & talishom oj^lim ilisom ni-

bus?& ex genere terrenoillius qui prior factus eft, & in vetre macris figurat 9fu caro.

atque ab hom ine^, qui prunus ex terra fo rm a tu s cft,procrcatus.


Sum

exitus o mniG ho m inu m ^ couJIiio.

\
I N T E R P R E T A T I O G R A D V S P R I M L

Sum quidem

F.go mortalis homo. ] D i c c r c c a l iqu is j q u i d D e u s r e v e

l a r e t m y f t c r i a fua \ q u i d c o m m u n i c a r e t N a t u r a : f ec r ct a m i h i ? M i h i n e ? Q u i s e g o f u m ? n o n n e p e c c a t o r , a t q u e o b id m o r t a l i s ? & , p e r c o n f c q u e n s , t a nt is D e i b o n i s a t q u e D o n i s s h o c c l t , thef au ri s S a p i e n t l A / E t e r n a : i nfi ni ti s, q u o r u m in h o c P r o l o g o f i t m e n t i o , i n d i g n u s . F a t e o r q u i d e m , r e f p o ri d e o, t a l i b u s , q u o d f i m i n d i g n u s , a t t a m e n i n d i gu s . A u d i R e g e m S a p i e n t e m , q u i n o n d u m p e r f e d i a m b u l a n s in p r x c e p t i s D a v i d i s pat r is fui ( i m m o l a b a t e n i r h in e' x c e lf i s, & a c c c n d e b a t t h y m i a m a ) t a m e n i n u n i u s n o d i s f o m n i o , o m n i u m f u p e r i o r u & i n f e r i o r u S a p i e n t i a r e p l e t u s cft a Deo. R e g . j. S i m u l a t q u e r e r u m g e r e n d a r u m p r u d e n t i a , a d e o , ut n u l l u s ci par |extiteric: S u m , in qu it i l l e , & eg o mortalis h o m o , l im i l i s o m n i b u s ,& c .T a lis e t i a m ( d i c e r e p e r g o ) f ui t B e z e l e e l j i t n p l c r u s n i h i l o m i n u s S p i r i t u D e i S a p i e n t i a . l n r e l l i g e n t i a , Sc S c i e n t i a in o m n i o p e r e , a d e x c o g i t a n d u m q ui c q u i d f ab re f ie r i p o f l e t e x a u r o & a r g e n t o , acre, m a r m o r e , g e m m i s , Sc d i v e r fitate l i g n o r u m : c u i d a t u s f oc i us A c h a l i a b : & in c o r d c o m n i s e r u d i t i pofi ta a D o m i n o S a p i e n t i A , ut f a c e r e n t e u n d a , q u i prarccpit M o f t h , E x o d . 31. j . T alis q u o q u e D a v i d , qui c u m l i ter as n o n d i d i c e r a t , t a m e n und i o n c S pi r i t u s D e i , c x p a l t o r e e f f e d u s e f t V a t e s , & D i v i n a r u m r e r u m D o d o r p r x e i p u u s j q u i b u s a d e o f uos c o m p l e v i t P f a l m o s , ut o m n e s , q u a m v i s e x q u i f i t i H i m i Poetae, ipfi l o n g o c e d a n t i n t e r v a l l o . P e c c a t o r e r a t , f c or t at o r , h o m i c i d a : a t t a m c n j ufti n o m e n n o n a m i t t e b a t , q u o t i e s per p o e n i t e n t i a m f e m p e r r e f u rg e ba r . H e i i a s , i n q u i t I a c o b . 5. 17. ( o b j e d i o n i p r x f e n t i t e m p e f t i v o c c u r r e n s ) h o m o e r a t s 1 m i i, 1 s N o B i s ( f e i o f u m , q u a m vis A p o f t o l u s , m i n i m e x i m e n s coetui c o m m u n i ) a f f e c t i o n i b u s o b n o x i u s : M o r a t i o n e o r a v i t , L t n o n p l u e r e t f u p er t e r r a m , & n o n p l u it a n n o s tres>& m e n fes fex E t r u r f u m o r a v i t , & carlum d e d i t p l u v i u m , Sc t er r a f r u d u m fuum.. H x c ille. Inf tares o b j i c i c n d o : N o l i , a m i c e , t e c o m p a r a r e hi f ce j a d l i n g u l a r i a o r g i n i s iftis f i n g u l a r i b u s f i n g u l a n t e r D E u s cft u f u s : V o c a t i o n e s c on fi d e r a n s h o r u m & t u a m di v e r f a s , di v e r f u m ipfc j udi ca bi s. E f t a l i q u i d , ref p o n d c o , b o n c v i r , q u o d d icis : & r c v e r a m e d e t e r r u i n e t ,nili tam S a p i e n Ti yt i p i i u s , q u a m S a p i e n t i s o b f t a r e n t t o t , t a l e s ac t a n t x v o c a t i o n e s , i n v i t a t i o n e s , a d m o n i r i o n e s , a d h o r t a t i o n e s C a t h o l i c a , i m o c o m m i n a t i o n e s , er i a m f ub poena ira: D i v i n x g r a v i f f i m a , p a f T i m i n h o c P r o l o g o > m e r e v o c a rent : v e r i t a t i s q l i e / E t e r n x o b f t a r e t r e f o c i l l a r e t q j P r o m i i l i o C a t h o l i c a j i n v i t a n s o m n e s , e x c l u d e n s n e m i n e m , t oti es r ep e ti t a , p a u l Id p o f t a n n o t a ta_,. H u i c u ni p l u s c r e d o f oli v e r a c i , q u a m d u b i t a t i o n u m t u a r u m p l a u f t r o fallaci. S a p i H n t i a m i g i t u r Sc S a p i e n t e m f a p i e n t e r f e q u a r v o c a n t e s , D i v i n i t u s m e ad D i v i n a p a t i e n d a f t i n ui l an t cs . C u r m e m e t i p f u m e x c l u ( J e r e m , f i n o n e x c l u d a r d D E O ? l t e r u m q u i s d u b i t a r e t : I u v e n i s f u m , di cens, ]. " n o n d u m i n c a n u i . O p p o n o : D E u s n o n eft a c c e p t o r p e r f o n a r u m , & c . | j* v c rf T $ 8 > ! 8 * * 9 9 - n c c i n f o l a m u l t i t u d i n e a n n o r u m D e o g r a t a c o n f i f t i t & d o d a f e n e d u s , f e d , Scc. ut v er f. 351. S it q u o q u e f o b t i o tibi a t q u e e x e m p l o i u v e n t u s I o fe p h ,D a v i d is ,S a l o m o n is , Danielis, H i e r e m i x , T i m o t h e i , & c . a l i o r u m q i ( e t i a r n n o f t r o f e c u l o ) i n n u m e r o r u m , n o n i n f i p i e n t i u m ,thca u r o r u m S a p i e n t i /e i n e x h a u f t o r u m ( D e i g r a t i a ) pof Tef l or um. I d e m it r c f p o n f u m a d o b j e d i o n e m d e f e d u s v e l c a r e n c i x l i n g u a r u m v a r i a r u m , >uta, H c b r a i c x , G r x c x , L a t i n a ; , & c . S o l e t c n i m D e u s e x c i t a r e q u o q u o - . Sapientes

S a p i e n t e s & D o d o r e s ex i i s , q u i f o l a m & v n i c a m c 3 l l c n t l i n g u a m m a t e r n a m . E x e m p l a in p r o m p t u f u n t i n n u m e r a , e x o m m g e n t e . 1 e h o v a h c l t , q u i d a t o s & S a p i e n t i a m , E x o d . 4 , 1 1 . M a t t h . 1 0 , 1 9 . M a r e . 1 5, 1 1 . L u c . * z , u , S c 1 1 . Sf intus Domini locutus eil p(rrney\no^x\i D a u i d , i . S a m . i j , ! . & f c r m o e m s p e r l i n g u a m m c a . Spiritu S .in fp ir a t i lo c u t if u n t f a n d i D E 1 hom ine?. 2.P et.i,2i. N o n c f h ig i t n r .c u r d if f i d a s d e g r a t i a D e x,cuiusm ifericordiaabxtcrnoinxtcrn um ,i'upcrtim cn reseum ,Pfalm .ic3,i7; E x ceptiones iftx tam c a l u x non poliunt patrocinari p ig r itix a c d itfid e n tix t u x , vcrlT. 2.16. &: 3 1 4 . B o n e D t v s , q u a m p r o l i x u m poiVcm a b a n t i q u i s reccnfcrc catalogum (e tia m Echnicis non exclufis) Scientiarum & Ar t i u m i n u c n t o r u m , i n te r q u o s pars m a x i m a l i n g u a r u m e x p e r s v a r i a r u m n o f t r o q u c f e c u l o E a r u m i n f t a u r a t o r u m &: c x c u l c o r u m , o m m u m D i u i m tus e x c i t a t o r u m T h c o i o p h i c e q . d o d o r u m & d u d o r u m . n i f i i n h i b e r e t ca l a m u L e x p ne t a t i o n i s . H i o m n e s , i n q u a . f -erc m o r t a l e s , f i c u i i e g o , t u , n o s f umu $?q ui n &: p e c c a t o r e s . D e v m n os h o d i e h a b e m u s e u n d e m , q u e m t u m ilii: V n i u s e s u l d e m q u c E L o h 1 m C r c . u o r u f a d cu ius i m a g i n e m & (imil i t u d i n e m t o r m a t i o m n c s ; f u m u s f a b r i c a : E o r u n d e m , q u o r u m illi, S p i r i t u u m b o n o r u m y t i m u r ( m i t c c n t e c os D e o ) t n i n i f t c r i o . c o n l o l n t i o m ,dcf e n l i o n e . c u f t o d i a Sc d i r e c t i o n e v i a r u m n o f t r a r u m : E a d e m in M u n d o e o dem trirm ur N atu ra : E ad em q uxcxtcri>,vn iuseiu fdcm qu c S a p i e n t i a a t e r n a in p l e n i t u d i n e t e m p o r i s i n c a r n a t x p r o m i s s i o v c r a c i l l i m a ,C at h o l i c a, 6s : N o b i s data. Q u a r n a m , d ic es , ef t i lla. dc q u a t a n t o p e r c g l o r i a r i s . ^ u i t a n t u m fid s ? P r o b e r e f p o n d e o : S a p i e n t i a , q u a m i n c a r n a n d a m audifti &: a u di es m P r o l o g o h o c j e a d e m i n c a r n a t a , i p f i l l i m a V e r i t a s , i n q u i t l o h a n . 1 4 , 1 2 . Am en, A m e t, d/co vobis, h o c c f t , O m n i b u s , e u n d i s , f i ngul is , a c v n i ue rf i s q u ic n d tiin n e , optra.quacgofacio.crtpfefactet, & msiora Im ftc ic i : quia rgead Patrem v <do. E r ,quicq:t:dpeti-, rius Patrem in no

m ini meoyh^cfacitm->vtglorificetur Pater infilio. St quid petieritis me in nominem


( v e r f . 1 7 4 .) neo tkorfictam.M a t t h . 1 7 , 1 9 . a c c c f l c r u n t d i f c i p u l i a d I h e s v m {*ecret6,&dixerunt: Q u f i e n o s non p otuim usciiccre d xm on iu illud ?d iXI t liliS i n s V H , P r o P T E R I N C R E D V L I T A T E M V E S T R A M . ( R c u c r a tc h o d i c! ) Awcn quiipedt 0 'uobis.fi habueri-.isfidem ficui granifi**pti,

dicetis tncvti buic,rravji /jincyilluc: & travfibtt , E T N I H I L I M P O S S I B I L E E R I T v o ii I t.Hvc at.tLMg-nus v o m ita tu r >ntfi per orAtiontm & icuntum c x 17 f . d i x i t D o m i n v s : Si habueritisfidem,ficutgranum finupu dicerettshutt arbor'. 'noro:ertdi are & transiitntare in rrure:(fy"obidirit vobis. E n habe*.C lam e m u s i g i t u r c u m C h r i s t i di fc ipul is ( e x c o d c m c op. v . ^ . ) o D o m i N E . a d a u g c n o b i s f i d e m . M o d o t u ,q ui C h r i f t o dcdi f ti n o m e n , 7 h e o f o p h i c o e x e r c i t i o d i d i c e ri s , r o g a r e P a t r e in n o m i n e I h s v h C h r i s t 1 c r v c i f i x I j & c r e d e r E, p o t e r i s o m n i a . V l t e r i u s i n f t a s . d u b i t a t o r , i n quietis : D i x i t h x c C h r i f t u s A p o f t o l i s t a n t u m , f i c u t & : i l l u d , M a r e . 1 ^ , 1 7 . Signa eos,qui in me crediderint. hxe fequcntur:in nomine meo damor.ta eiicient, 8cc. N o i gi t ur v n i u c r f a l i r e r p e r t i n e n t a d o m n e s Ecc l ef i a: C a t h o h c x m i n i f t r o v ( n e d u m C h r i f t i a n o s ) n e c o m n i vel t e m p o r e , v e l l o c o . Q i i x r o D o m i n e mi, n o n n e h x c q u o q u e Apof tol- S? ^AccipiteSpiritum fa n flu m q u o ru m rrn n fn itii

peccat a remittemur cis.& quorum r( t inner itis ,ret en^lafu n t .Io h .1 0 ,2 2 .Er, Euntes tn mur.dnm vniuerfum pradictte Euangelium omnicrestura.JVuicrediderit & ba

io

____ I N T E R P R E T A T I O N S______________

ptiztttufuerit,&:c.M arc.i6,i$.Maxim e. S n g itu rilk tantum Apo(lolis>cur non & h x c r f illa vos cxcludunt.cur h xc potius ( quemadmodum dicitis) includunt ? Madatum ieparatorium exhibete. Si promillioncs dc fido vir tute non (int Catholicx, curconfolatorie iis veimini proconcionead vni uerfos.; fmautem,curncdicamdurius) fabulamini 'o c a p ita limftra ' Cap. n.Epift.ad Hcbr. mccum eft contra vos. Vereor, fi rediret omnium Chriftianorum m agifter, ne incredulirarcm &: duritie cordis egregie vobis ex probraret; quia iis, q u x fC o n fc ien tix teflimonioconui&i veritatis) icitis I cum vobisquoq;dixifl'e,non credidiltis.Non igirurdcfperet quifquam.de Bonisac D onisS a p i e n t i / e A irernxT heo-Sophiceadipifcendis: noelt abbreuiatamanus D o m iN i omnibus in rkleac veritateinuocanribuseu. Hiftoriam claudi fanati per fidem, A&.$.tibi commendo. Oculis nunc,mi frater, &: Mente contemplare Amphitheatrum hoc noftrum totu.in luce f xrernatj:inuenirc docebit Lucem veritatis o m n i s . AtSpirituSAPiENT i A. illuminatu clleoporret fpc&arorein ,qui vultpertingeread ccrrum. A lias,hxcD iuinituspernos Thcofoph ica.i.ox erunt. Hoc addo:Blafphemumcft,primitiua fuam pigritiamfverf.<>$.)& diffidendam non Chriftianam.giganticc vcllcexcufare Ecclcfia, miraculis confirmanda. V e k i t a t is habemus promiflionem Catholicam ,feme)datam pro femper, A; tern x ,q u x non deficit in x tern u m : incredulitas tuaeftftcftcChrifto Matth. 1 7 , io .)q u x Bonisac Donis D e i mirificis obllat. D e i O pt.M ax conflans, firma ac rata femper fuit,eft,&: erit promillio.figillo D e i (quod eft K me s V e r j t as,figura Amphitheatri huius prima^roborataar^; firmata: vide as modo tu,nemalitiadiffidenriaq; tua illitis lcuitctcxcutias aut impedias operationem atque eftedum. Multi Theologorum (ficdi&orumj multae fuggeftis hiftorice blaterant de Fide; qui ne atomo virtutis fidei operofe prxfentiam effectu dcmonftrant.Negant ifti(de bonis non loquor)vita & radis,quod ore aiunt. Contrarium patrum,&noftra memoria fa&um a Theologis no contemnendis fcio,fcinsipfi,fciunt ac teftabuntur alii. M i ra ac rara per Fidem operari ac impetrare debes, non pro Religionis D o ctrina confirmanda,quam ( etia ablq; tuo monitu ) fatis fuperq; confirma tam elTcfcio:fcd(notcs hoc vclim)pro Fidei virturc(vtdecet Fidelem,a F i de fic dictum) Charicatisa-.ofHcio in proximum egenum Chriftianecxcr ccndo. Idcirco velim crcdat omnium nemo, quod ii fint vere Theologi, quantumcunq;fenes,quantumcunq; pr^diri contcnriofaloquacitatc,qui vitiorum quolibet genere ferdati, fuperbra, hypocri(i,auariti3,odio, inuidia,inebriatione, &: fxpe ( tedta religione ) luxuria, neglecto Fidei dono o perofx.mentilq,lumine,affectionesiequunturanimales. A x i o m a : tum quifque patitur Diuini, tantum habet & Fidei: quantum fidei> tantum fhtnficA virtutu. Fidem intclligo non mortuam illam, lacob.z. ( qu x non magis Fides cft, quam diabolus fanctus,aut homo mortuus, hom o)fed viuam & operofam,qualis deferibitur i.P et.i.Sv mmA:Chrirtianccredc;Theo Sophice viue; iciunans Ora in Spiritu ac Verirarc,iuxta Leges atque Doctri nam Amphitheatri h u iu s ,D e v m reftor,Sapienrcr collaborando,fiet, quod a l E Ho v AHf i n honorem fui, Ptoxim i egeni,T uiq; iplius vtilitatem honeftam,& phy diaboli )Chriltiane petis. Vide vcrf. 555. Similis omni**] Ex Ad.im proroplafto.hocelt, primum formato,qui comedit malum,
propagatus

G R A D V S

PRIMI.

n
lo b i * . VcxCio.

propagatus terrigena,eadem conditione ac Lege, qua ca:tcri:Quaproprer, Hodie Rex.cras cadauer. ^Zforsfieptrdligon 'inaquat.

>T Decem mcnfiu tem- VcrflIn vtero matris caro decem porc coagulatus fum in ianniefium temporeformatusfum, guin ccxicm inchom inis,& inJanguine cagulatus^xfemi dele&amento fomni conne v ir i ac voluptate fomnum ucnicncc. comitanti.
Decem t/eJium,&cc . ] Vrplebcius,in vtero materno, cuius ficus inter ve li cani & imcftina. Hinccxclamatio Realdi Columbi anatomici Romani: o homo quid inanifaflufuperbx, inter vrinam fler cora nattu ! C on fidera,qux- fo, mi frater, quid fis,&: fuperbire delines .-nonne fa c o i in exorcu, bulla in omni vica,cfca vermium in morce ? Alias eci.irr. in ficris homo vot atur lu tum,Q en.2,7. Iob. io,<?.puluis,G e n .$,\$.cinis, G c n . i S , 7. JVt/idcrgofiperbis terra & emis ? Ecclcliaft. 1 o.p. Cumfimus & limus, cumftex turpifim a fimus: JVuarefupe;bimus}ne/cimus qucndoperirntu.
Q u i n e tia m n a tu s c o m m u n e m h a u d a e r e m , a tq ; in te r ram n ld c m i n c o m m o d i s m a iis q u e o b n o x i a m d e c id i , ac m ani v o ccm eandem q u am o m n e s , p l o r a n s e m ifi.
VcrC j.

It

}s

Et ego niVtt.r accepi commu nem aeremyc r infi-mliter fa ciam decid: terram pri mam vocemfimtlem omnibus, emifiplorans.

12

rrimsm voccm. ] Q u x illa ? forcaffis A mafculorum ; E femellarum:


q u e m a d m o d u m annorauithT obilisabEib,l. V. D . d c coniugioagens ; &:

affirmantqtucobfcruarunt.obftetrices. rlorans.'] Eftquefic,(vtinquit Auguftinus) propheta fux calamitatis fiiturx. Viidelobij,!.//*;* natus de mulif'rr,breui v i nens tempore, repletur multis miferiis. R ac io nc m ad d i c Syracidcscpp;4o.Eftenim ,tefteSeneca, VniuimalifinUpArafceuealteritu. Quod egregie expertus Iob inquit cap.7.verf$,8C 4. Habuimznfes vacuos,&r.otlcs leborn-fas cnuinerauimthi. Si dormiero,dicam; quando eonjurgam ? & rurfum expccUbo ve (peram, & reptrbor doloribus vfque advefperam. c Melior ergo cfl dies moriis,dic natinitatis. E c c 1 c t. 7 .2 .

In in u o lu m en tis nutritus fum , & iii curis m agnis.

< T N c m o c n i m ex R e g i

Vcrf..

In fitfeiu curifiquefium edu catus. . j ^u JIhs enim Rex aliudnaIflendi mitium habuit.
14

VcrCj.

b u s a liu d lia b u it^ ^ jT N a tiu itatis in it iu m .

?{cmo ex Rcgibw,]&c.QuaTC Petronius Arbiter: Heu\ Heu', quam totus bo B


2

12

INTERPRETATIONES

munciomleti\ Initium habuit ] N c vllam fuperbicndi cautam haberer; Ex vna corrupta maflaomnes fumus conflati.
lob.x, i i i.Timoth.

> 5

V n u s e r g o in t r o it u s cft: Verf.S. o m n i b u s a d vic.im , ^ K ^ f i m ilisc x itu s.

6,7.

Std vnus in Vitam introi tus efl omnium, & idem exitus.

Similis exitus] Lex Catholica omnibus pofita, fcmcl moti. Hebr. <)ti.7. dica n d i omnibus via lethi: Horat. 1. Carm. Recte Cornelius Gallus: Omnibus c(l eadem lethi v ia , non tamen vnus Efl v i u cunilis exitii% modus. Perpende propterea, mi frater, quam fit h x c vitafumo fugacior, vmbra inanior. Siquidem dies viunoflr*ceu vmbra fugiunt, i. Paral. i<j> 1 5 . Iob. 8,p. &Ti4,2. Pialm. io>,25.&: 1 4 4 ,4 . E c c le f.7 ,1. Sap. 2 , j . & 5,9. Sicutfumus deficiunt. Pfalm. 10 2 ,4 . velocius tranftunt, quam a texente telafucctditur. Iob. 7, C. cur/ore velocioresfunt. Iob.o, 2 5. mcdite.ntur,ficut aranea. Plal. 9 0 , 9. cuflodta funt innofle. Pfalm 9 0 , 4. & 6 . Vita noflra efl ventus , Iob. 7 , 7 . vapor ad modicumparens ,&f>oftea exterminatur. Iacob. 4 ,14 .ficut nubespertranfit. Pfal. 7,9. Omnis carofanum omnisgloria vius , quaftflos agri viam florens, & vefpere decidens. Efa. 4 0 , 6 &: 7. Iob. 14, 2. Pfalm. 90, 4 & <> E c r lc f 14,18. Hanc vitx humanx fragilitatem ex vna parte, ex altera vero infinitam Diuihx maieftatis amplitudinem,con (iderans Propheta Regius, ad ftuporem ra pitur, & quali attonitus in hanc erumpit vocem: *)uidcJ\horno, qtiodwe mores eius? Pfalm.8,f. Q u o d idem etiam Xerxi & duci ftrenuo & pocenrif fimo R e g i, cum aliquando de fublimi celfoq; loco infinitam hominum multitudinem innumerabilem vidiflet exercitum, lachrymasextorfit, eo quod nullus eorum, quostuncccrncbat, poft centum annos fupeifuturus eflet. Hanc ergo vitx breuitatem bonitate &: integritate compensa, tu, qui Chriftianumte profiteris; nec quam diu, fed quam bene viuas, co gita. Et cum nihil certius fit m orte, at nihil hora mortis incertius, fande in T im ore D e i viucnda, bene mori dif cito.
16

E t d o c c b a c M e (Pater meus,) a t q u e d ic c b a t :S u ( c ip ia t v e r b a m e a c o r t u u m , c u ft o d i p ra rc c p ta m e d , & v iu c s.

Prou. 4.

Vctf 4 -

Ipfe docebat me, dicebatque m ihi: Teneat eloquia mea cor tuum: cuftodiprxccpta mea3 viues.

11

Et viues ]L o n g x u u s eris f u p e r terram, vltaqucfrueiispofthacinxternum ,inIobilxo vltimo. Ex verbo vitx,vitapromanat. Verbum D e 1 cft Spiritus &: vita: Ergb cuflos vcrbiviuifici,mcrcedcm habebit vicani.
Sipic ntiam cmfquefrufl u m & v i am quxrcny.im prxciPit.

P o flid e S a p i e n t i a m, p o flid e P r v d e n t i a m : nc o b li u i f c a r i s ; ^ T n c q u c d e c lm c s a v e r b is o ris m e i. Fofftdt S a p i t n t


.1

Verf. j.

Compara S a p i e n t i a m , copdra I n t r. l l i c e x t i a m: ne obliuifcaris, neque decimes ab eloquiis oris mei.

I*.

N e m i n e m e n i m di li gi t D E v s , n i ( i q u i c u m S a P I E N *

G R A D V S

PRIMI.

p i e n t i a i n h a b i t a t , au t c o n f u e t u d i n e m c u u i e a h a b e t , i n q u i t S a p i ens , v c r l . 5 0 0 . j^declmes.^ Q u i a b e l o q u i i s D f. i d i f c e d i t , n u n q u a m ad D
e

v m ipfumad fo n te m S

a p i e n t i a

ac cedere potefl.

ZjTNc dimittas Eam , & c u llo d ie ttc : dilige Eam, Scconlcruabitte.


t

\ciC.6.

^ (e dimittas Eam, & cu- 1 8 fodiet te : dilige Eam, con fer nabit te :

Ne dimittas Eam. ] Nam qui dimittit S a p i e n t i a m , ipfum S a p i e n 1 a iurc viciflim dim ittit : qui fpernit eam,dignus eft,vt ab e a d e m rurfus

(prrnatur. Dihgcitiaw.'] Dilige,&: diligeris.Sapiens,quod obferuatione di gnum,fijiuminftitucrts ad S a p i e n t i a m veram,tantum opera: fumit (pallim inhocprologo)in hortandoad S a p i e n t i a am orem ,quan tum indocendo:qualiS a p i k n t i a m am.tirc,propcmodumprxparaffelit.O vim magnam amoris! Amor in vera fide viucntis potefl Omnia.vid eveil 230.

P r in c ip iu r h S a p i f. n t 1 >i, a c q u i r e i g i t u r S a p i entiam, & o m n i (ubfta nti a t u a a c q u ir e I n t e l L I G E N T I A >*.

Vcrf7
t

Q f PrincipnonS a ? 1 e n 1 je , poflide S a t i e n i 1 a M, C r in omni p o fejfo n e

tua

acquire "T R v D r. N -

T I A M.

Vrinctpinm S a p i e n t i a . ] P r o r a & p u p p i s c o n f i l i i , in o m n i a & i o n c


cua. tl u-o rc ti ca &: p r a f t i c a , fit S p i r i t u s S a p i e n t i a D e i , R v a c h U : i <>. i: m a H- E l , m a g n i c o n l i l i i A n g e l u s . A I o v e , h o c e l \ , I e h o v a , S a p i e n t i a I p s i s s i m a , Mufa M ufarum , Principium M u fr,ctiam K t l i n u a f a p i e n t e r d i x i t a n t i q u i t a s . Omni(ubjl&niiai\ B o n i s C o r p o r i s , A ni mi Atque F o r t u n a r d : $ i $ , p r a : v n i u O v ( i s q u a : p o f l i d c s : t o t o c o r d e , t o t a a n i m n i o m n i b u s v i r i b u s , t or a M e n t e , D e o e a m i n f p i r a n t e a c d a nt e . V n d e S a p i e n s vcrf . 251. K^idu D o m i n v m , enmgr or.iuiy ac dixi ex 1010 cordttnto.

Exalta e a m , & exalta- V crf-8zArripe illam, exal tabit te: glorificaberis ab ea, bitrerglorificabit t e q u u m amplexatus fueris e a m : cum eamfueris amplexatus.
Exaltabit /r.] V t p r j L ( i s , t h c f a u r a r i u s , g a z o p h y l a c i o e i u s : c o n f t i t u e r i s e n i m t h e f a u r o r m u iplius ( q u i q u al e s l i nt . c x l e q u c n t i b u s l ati us p a t e b i t ) ine x h a u f l o r u m horres i n h a c vita,&: p o f li d e b is R e g n u m p e r p c t u u m , S a b b a tho S a b b a t h o r u m ,in v lc im o Io b ilx o .

20

'Dabit capiti tuo augmentum Dabit capiti tuo s^Tau- Vctf?* grati*, coronam decoris tradet g m e n tu gratiaru, ^ c o ronaincly taprotcget te. tibi.
^fugme/itagTatiaruM.^Scvtnmg r a t i a : e l e g a n s . L a u r e a c o r o n a b e r i s g r a r iid iu in a :,n o n tan tum coram populo,fed & creatura vniucrfa:fciesenim p r x nuiltis aliis m u l t a . V i a e V e r f 2 j . &: 3 0 8 . c u m a l i q u o t f e q u e i u i b u s . B

21

P io u c ib .iy

14

IN TERPRETA TIO N ES

O rnam entu m gratix.D odrinx& D ifcip linarfih is^ a p i e n t i a fuihxrcdibus fidelibus diledis, no folum fande in prologohoc promittit, fed Sc realicerin vita vtraque prxftati Corona inclyta.} Honoris propter timo rem D e i,quifonscftomnium virtutum. Seneca : 7{un^uamflygiis mergitur vndu Inclyta Virtus.
Duci.
22

O & fili m i,n c obliuifca ris l e g i s mca:,& Prxccpta mea cor tu u m f f cuftodiat.

Prou.}. VcrU 1 .

yfili mt } l e g i s mea ne

obliuifcaris , Praccpta mea cuftodiat cor tuum.

j 7//]Suauiflimi filii nomen, paternum fidelirer infliruencis aftedum indicat. Cuftodiat"] Ne loco Legis mcx, fpiritus malignus,impoitor, fal lax,occupet cor tuum,&: fedem ibi figat.
Sapientia

vera, ciufq, ftudium indefefliim, annos vitx &paccm a fferut.Deut. S.r. E t,jo ,

Longitudinem emm dierum , Q u i a longitudinem dic- V crf lr u m , 6c annos vita:, & paannos vitcz & I S pacem ap ponent tibi. ccm ap p o n e n t tibi.
P4w]Vtramque. externam,temporalem&iruindanam; vade Sapies, (P ro u .16 ,7 . ) c u m placuerint D o m i n o v i x hbminis,inimicosquoquc cius conuctcet r.d paccnv.Et,internam, animi, xrernam ac fupcrcslcftem, quam S a p i e n t i a incarnata, v h a & fola,dono d a t, mundus dare non potefl inmundus. Adhancpctuenicdi vera ratio cfl,ficurp nobilmctipfis bellumgeramus,tam corporale,quam fpirituale, externum & iiuernum: fi d 1 N a k 1 v w (vrcft figura Amphitheatri huius fccunda)Chiilliancrciiciinus,quod ciccum vitiis noflris acriter depuguemus, caqucin S a p i e n t i a vincamus. C u m ergo militia fit omnis vira noftrafiipcr fcrram, Io b .7,1. milita bonam militiam ,babcnsfidem & bonam confcienttam. 1 .Iim .1,1 8. &ci9 - Pugnxhuius fpiritualisarma d* feribit PaulusEphcftf, 1 3 .& fcqq. Vincecin hoc certamine,qui TeipCum prius viccrit:ncmoaute vincet, nifi qui efl Ifraelita.Videverf.j 2 0 . I e h o v a m cum D a v 1 d > Pfjlm .144,1. inuoccmusiqui doceat manus noftras ad prxlium h oc, & digitos ad bellu erudiat,nobifquc ad vincendum vires luppeditet,noxiam D v a l i t a t i s befliam.Vcra pax animi in (olo I h s v h C m r i s t o , pace noftraconfifti^acin vera hdc,qux nititur merito C hrifli,Rom . 5, l.Pax D e i, q u x ex uperat omnem fcnlum, cuftodiat corda noftra Sc iniclligentias noftras in C hnftolcfu. i '4

Mifericordix & Veri, tatis inueniendi ra* tio.

Mifericordia 6: Veri tas t e n o n deferet : /Tcircudacasgiitiuri tuo,&:dcfcrib c i n / f tabulis cordis tui:

V crf j.

M ifericordia O 4 Veritas ne deferant tc , It^a eas ad guttur

tuum j fcn be eas in tabula cordis tu i: Ul ftfcricordt, & c . ] O hominem beatum, circumfufum M ifetieordia& Veritate diuina,in ommbusactionibus&laboribus fuis/ hicquxcunque vlilr,feliciter impetrat ( Orando & Laborando) a Ie h O v a h . In hifcc vt fitis toti,moneo vos,qui quxritis s v m m v m B o n v m . Cireut;da eas, &: c .] fint Leges m cx femper in ore,corde,gutture,&: liilgua: prxfigccasoculis,
rum

g r a d v s

p r i m i

> 5

cum.mimi cum corporis, inqueeis tneditarejcge. flu d e,d iea c n o d e , toia vm . Hrudct coi tuum verbum D o m i n i , non diaboli. In tabulis cordis mi ] 'Quibus Lex Dimnitusinfcriptanobis.

Et inucnies gratiam ac Difciplinam coram D e o & hominibus.

V c r f 4.

E t muemes gratiam & intelleSlum bonum m oculis D e i i j hominum.

Gruii 6c
luccefluj in te oculos D 1 1 ficliominii,quomoJoinuc* nicudus.

Inuenitsg/*:i tw, &rc.] V t virtu- m agna, jilaccrc magnis,hocefl,bonis; nam folmn veve magnum,quod bo num : (icmaxima, placuilfeopr. max. Vox audi ci de carlo, M.itth.;, 17 . Hic eftfiltus mettsdile6iuitin quo mihi bene compUttiumeft. Hunc audite. Hunc li amlicris,Chrifliancque(tanquam Ar chetypum ) imitatus fueris, etiam tu filius eris D e i adoptiuus m filio ge nimio; dilectus in diledo;Sapicns,in S a p i e n t i a, placebis D e o,quo mam inhabitas cum S a p i e n t i a ,vcrf $00. et is anginis De i . v.-rf.2o$. & 2 i>9-inucmesq; gratiam. & c . vtelh n textu. Vide veri. 21.& jS.cum aliquot kqoeucibus.

l6

Ne recedant ab oculis til1S,fed Cuftodi ca 'eloquiamea; in medio cordis rui:


Devm

Prou 4

Vc:L 5L

Z^e recedant ab oculis tuis ,


Cuflodi C cl [thqni.xmej^ P ' 1

Adhortatio - J cuftod i

i comempiationem illius Do^Irinx, L e git vel Ptxccptorura.

medio cordis tui.

//i tnedio (ordx lui."] In extrema ac fo!itar;a Metis.a fen f bilib.fepararx,in rerrudionejinprofiiddlf. fu* foblimauonisautex.lltationis receffu, ooforucruranrf oculos t bi. Si .n.exitrim :* c u d is tui rc-rdllrit, memoria &: rcucrentia D e l : fucc-dct phantafixdiabohrx.carnalcs arq; mundan^.

-7

Vita enim funtinuenientiuus ea, vniuerfc carni fuxfanicaSi

j j ^itaenim fit/it tnuementib iu ea >C r vniuerfie <jr carni

fin ita s.

Vitafui.t'\ V erba vitx fu nt,proi euntia e vitx fon tc,dantia vitan^ Scium hoc non nili experti.Turba Lenitarum dulcedinem vitx non^u(lauit,nec guflabitvnquam.Otct D e v m omnis homo,vt fui mifereatur/eque rccipiatin numerum S a p i e n t i /t filiorum; fruaturque vita>DEo. Carm /r/7,f/.]Caronoflia,aftedtbus,dcfidcriis & concupifcentiis carnalibus fcu putidis, ac purulentis vulneribus Icthaliter ( proh dolor ') vulnerata, non nifi per vinum D Ei vci bum eunda viuificans fanari poteft. Q uod fit, rcicdionc Bmarii.vt eflin figura Amphitheatri huius fecunda. C u m ambulaueris, ( hium deam bulaueris , dedu28

gradiantur cccuin , cum dormierisjcullodianc te, euigilans loquere cum eis.

C C t{tll*7 )o }rin a L e g iiv e lP r t c e p r c r u m )

te: quum dormieris3 cuJ?odiet te,

quum expergefafitts fueris , ipfa colloquitur tccum.

Cum ambullueris c.] Vbiuis locorum; omni tepore,die,ad Lampadcm Solarem ,node etiam ad Lunarem,autartificios^ardentem,in L e c e &: V e r b o D o m iN i,B ib lice , Macro &: M icro-Cofm icc tradita ttferipro meditare,S a p i e n t i a m folius S a p i e n t i s alloquere; oreaccordc colloquia c u I f. h o v a h Thcofophiceexerce: Votisfidelib. prccibusq; piis R v a c h H h o c h m a h - e l , hoc c f l , Spiritum S a p i e n t i a

16

I N T E R P R .h.T A T l O N h b

D e i inuita,vt iir f a m ilia r is tibi.audor & prarceptor om nium c o n f i l i o

rum , laborum , totiusque vita*; confule in Oratorio S a p i e n t i a m D e i , qua: optime tibi confult um vult c llc ; inqueLaboratono, fapienrer fcquereconiilia eius,vtioquc,pubIicoatq;fecrcto: tenon pernitebit. A f flari enim N u m in e ; Diuinitus affici; rapi; transfigurari; doceri re, Spiri tus fandi vndione, experieris: (i primum ante omnia (vt diximus) reli giose, (i cum venerationedebira, (i meditationibus & c foliloquiis I E n o v a m Theofophiccadieris. Remoiiebunturfignacula.apeticturquctibi L i b e r SS^.Scriptur.T.Natura, &: Tuiipfius,ter munus, Catholicus, fi gillis feptcm(de quibus alias)(igillatus: oculis Mentis & Corporis videbis (p on li beata;delitias : habebis ex S A p i e n t i a Laboribus C h nff iano Caballifticis, Phy fico-Mag:ci< & Phyfico Chcmicis opcsditifTimiSoloinonis: poflidebisquc Phylice Phylico Medice,Phyfico-Chcmicc,&:c.vt cft figuris Amphitheatri huius.fecunda, tcrria,& quarta, infinitos S a p i e n t i a versThefauros.D ics enimcrtidabitdiei verbum; Liber librum ap;rier,& nox nodi indicnb.t fcientiam. Hic vere philofbphandi modus Sapientum. Hac methodo Sapicm i,fe tibi vidcndym exh.bcbit in Ltbro D z i Catholico,tertriuno.Omnipotentia, M' f ricordia,intii'.iraq;Boni tasfupremi; cui nomen I e h o v a h , cuius G loiixM aieftate pleni funt Ca:li,plena cft Terra,plenum Mare, plena o m n i a y Ha/ltla j.ib : Haflilujab.H allelujab.O vifionem beatam,o M N i a videntem. EuigiUr.s.] Pri mo a fbmno fenlibili,fummo manc,etiamnum led o decumbens: deinde, a fopore peccatorum,node tenebrarum mcnris pocnitenraliter difcufla, vt exoriatur in tc S o l veritatis o m n i s . Vide v e r f \ 6 o.

2-9

Q u i a vtlucerna cft m a n d a t v m , & l e x vtlux: 6 cvia vitx fune increpationes eru ditionis.

{ f T J%tua S i i A X D A T V M

lucerna efl > L e x lu x , r v i a v j U increpatio rD i s c i P L 1K JZ.

M A N d A v m Incerm <-//.] Sit quarfo, 0.1 E H O V A H , V e R B V M tuum.B blice,Macro&: Microcofmicc feriptum,lucerna,non tantum pe dibus meis,fed & Menti, lntclledui,rationi ac fenfibus, m omnibus adionibus meis: vtque ex co folo triuno, omnium rerum rener veritatem, bc iiignc laigire mihi, o tihochmahel' q i e s V i a , V e r i t a s & V i t a Amcn.

Acquirere S a p i e n t i a M multo pnrftantius e f t , quam acquircrc aurum pretiofum : & : acquirere intclligentiammul:o p reflant i us efl: q uam acquircrc cledtum argentum.

Pron.itf.
VcrC 1 6 .

l?offu lcS A P 1 1 N T T N M j quia auro tnt lior


e f l i i j acquire P r v d e y t jam,

quia pretiofior e fl

argento.

PojfideS a p J Huc quadrat vetus hoc: y^iuro quid.melim ? fafpts: quidI&ffidt >Virtus: virtute? D E v s : quid D e i t a t e ?nihil.
D EV M;

g r a d v s

p r i m i

J7

D e v m ; virtutem;LapidemPhilm.perIafpidcm (o b viriditatem &: fanguincum cius colorem) aptiflima ratione,myftcrio non carcnrc,phiIofophiccdeiignatum, A u ru m ; o M N I A ; dat in Oratorio &: Laborarorio, S a p i e n t i a D e i. Vide veri. 4 5. Venerunt mihi o mn i a b o n a pariter cu illa,vcrf zpi.S a p i e n t i a m igitur,quanto melior A u r o ;& P r v d e n t i a M i quanto pretiofior Argcnrojtantoardentiusquarrito.Nilprode runt diuitix pecuniaria: (qua: vmbra & res caducx fumo fimiles) impio, nil proderuntthcfauriimquitatis.indie vltionis: S a p i e n t i a lignum vita'cft;& luftitiafquam S a p i e n t i a .<CTRNAincarnara,cuiusthefauriintiniti,quare &:incxhaufti,nobis dono dat)(ola liberat a morte. Prou. io,2.n,4.Plal.49.Ecclc(ialL5,io.Sophon.i,ij.2ach.9.

Cf M unccrgo,filim i, au Prou. j. t- 7di m c , & nc rcccdas a verbis f.it. oris mei-,nc gemas innouiffimis: & (nimis fcm)dicas,fah) cur dcccftacus fum D 1 s c 1p l i n a m , & increpationi bus n o n acquicuic cor rneu-,

$ (u n c 9 igitu r , f ilii} parete m ih i, e r ne m e dat iis ab elo quiis oris m et: N e rugias in nouijfimis tuis ,* ZS) (*im* fero) dtcai(ah.) Quomodo edi E
r y-

b 1 t 1 o n e m , tsf increpa tionem fireuit cor meum,

Ttync.] T oties admonitus, prxmiis inuiratus,& blandimentis quafi alledacus. Quemadmodum Sapientixacquifitio,Gloria,Vita &:gaudium: ita Sapientia: coArcmtus,ignominia, m ors, & ludus rugitufq; perpetuus.

Et non obtemperaui VcrCl* f f J(ccaudiH i vocem docen- i* vociinft ruentium m c , & num m e , d ^ { M a g ifir is n o n doccncibusmc non incliw chnauiaurem m eam t^m tn,*naui aurem mCam?(Amcn,amendice ubi.)
mcn,dice tibi.) ...

Necaudtuivocem.Uc.] N o n o b feru au iD E v m loquenrcmatq; docen tem, in Natura,SS.* Scriptura,& Confcientia mea. CMdgiflru.']H o c cft, Iis,qui vere Magiftri funt, docentibus Scientias & Artes bonas, myfteriorum DEi,fccrcrorumqi Narurx Bonis ac Donis inftrudiflimas: Opus,inquam,dcBcrefith, & de Mcrcaua, v c rf 162. ad Legem & T ef\im o nium SS.* Scriprur.x,Libri Natura: magni, Confcientia: r e d z , Chriftiano-Cabaliftice, Phvlico-M agice& Phyfico-Chemice:nonEthnicc,fophifticc, fabulose. D ocem urautem aSA PiEN T i/ESpiritu, tamperM agiftrosviuos,Sapientesatque peritos, Diuinitus nobis conceflos;& mutos,qui li bri Sapientum, claue Spiritus fandi eos aperiente; quam infpiratione nudaacfola;aut,reuelationefccrcra. Scientias bonas, Artesfecretas,Lapi dem Philm.ciufq*quo apud vulgus nominatur,proprium no m en, nccno prxparandi modum , qua:duo Artis fecrcta, o m n i a , ficdifccrc potefl: Theo-Sophus. Q uapropterfiuePrinceps,fiue Nobilis, ne infipiensfis ftultusq; dicaris in confpedu D e i vercq; Sapientum , Sialiquandoinfipientix huius tepa-nitea^obtemperabenemoneti; in t iSi3*,viinqtiirHomer.lliad.p.) Prxceprori.reThco-Sophicecorrigere, &: a vitiis erroribufq; quafi regenerare> ftudenti.Iuuenal.Satyr.7.

IN TERPRETA TIO N ES
Dii PrAceptoremfancli voluere Parentis Effe loco. v . ..... , , Laude dignus Alexander Magnus,egregie dicens ,fe Anfloteli Puceptori rwnmtnusdebere,quam Patri: quoda Patrevmendi,a Prsceptorebene viuendt ini tium acceptjfet. Totum tamen hoc a voluntate D e i dependet. T^onenimeil huminitus volemis aut perfe currentis,fed mrfi, remis (Sc prxcurrcnrisjD t i.V'elle, inquit Paulus Rom.p,i<?. Sc 7 ,18 adiacet mihi-.perficereautem bonum non imienio (Cooperatore ig itu rD E o opus eft.)Etpaullopoft verf2i.o W f/7or enim Legi D f i fecundum interiorem hominem: Video autem altam legem in mernbrismeu repugnantem Legi CMentis me/t^r captiuantem metn Legepeccati,qux eft inmembriimeisi(l>cvhc\cnx.c\%)\t\ii D o opuscft:)SicD e . v s a/eculocooperaruseft Ecclcfiaft.5i.11. SicChrjftusApoftolis,invmuerfummundum,vr prxdicarent Euangelium omni creaturx,miflis,cooperatus cft,& fermonem eorum fcqucntibusfignisconfirmauit.Marc.i< 5,vcrr.vlt.Vt er go tui mifereatur D e v s , M i s e r i c o r d i a m Mifcricordisanimofideli implora. : .. P r c a .i j . T ili m i , fifa p ien s fu erit cor Fili mi fi fapiens fu V c ifij. 33 tuum JU tabitur cor meum,etiam erit animus tuus,gaudebit
ego latabor : tccUm cor meum.- , . Sifapiensfuerii,Scc.~\ Vcrfi 7 7 . rcftc in quitSapicnsnofter.Q m Sapie

rem genuit,Ixtabiturin eo. Idem Sc hoc loco: Exultantprxgaudio paren tes, cxultant prxceptores, vid entes fe doftrinam bonam-benecollocafle, margaritasq, boum calcibus non conculcari. D ico h x c & ego omni bus, quibus Amphitheatrum hoc noftrum videre contingit.

34

t exstabunt renes mei, 3fexultabiint etiam re /crfitf. {$ cum refla loquuta fuerint lanes m e i , q u u m labia tua lo q u en tu r q u x recta funt. bia tua.
CumreflaloquutafuerintyScc.]Hoceft,cum fafVus fueris veritatem,dc vti li Sc fideli inftitutionc mca.Quod fi aftutia mahtiofa icricucris verum,mc non enecat reticentia tua ifta,(eddicocum Cicerone-, Vbi rerum teflimonia adfunt,quid opus eft verbis'. Confcia mens refiifarn< mendacia ridet.Solo mea placeant bono.Confolatorium Tcrtulliam h o c : Cum damnamur a mundo,ab(0luimur a D o M i N o . ? , Sed age i

S a p ie n t ia

fcipfam coI m cndat, & a l fefe v o cat omnes.

3?

N onnc(rva3ft
mah) S a p ie n tia I n t e 1. l 1 g e n t

C h o c h -

Ptou. f.

j.i.

B in a u ) P r v d e k cem fuam ? t ia /)T dat vocem fuam?(nytt* ipfacflivelyillaipfafhni1 .) . S a p i e n t i a clamati] Vbinam? inroto Vmuerfo> puta,in Libris N a t u r i atqueCrcaturx,SS.*Scripturx> Sc C on lcien tixp ro prix, quimmo in omnibus fefe ofterc con fpiciendani: clamanr Aftra lucendo, &: ad Lu cem S t e r n a m nos inuitanc j clamant V en ti, & Spiritum D o m i n i annuntiaor, qui in omnibus habitat; clamant A q u x , ad Cryftallinum
(W S

clamat,& : 1 a dat vo

Nunqutdno(jvtf2>\\ H no c u bi a h ) ^ Sa v i k s t i a clamat,

Hurren

GRADVS

P R I M I.

>9

flumen Paradyli nos vocant, &: ad occulcas illas Philorophorum lymphas; clamat terra, mille vocibus, & floribus & frudibus, & toc colores Natura: & Philofophicosdepingic; clamatrerra,quando tremie,&: concutitur, vc ruinam incclligamus mundi. Dat vocemfuam) Quamnam? Triunam: Natu rx ; SS'.J Scriptura* Legis con fcientix.qu xfcintillxluftitix D iuinx. Voccm hanc Catholicam auribus haurimus (enfuum,rationis,Intellcdus ac Mentis: in Oratorio, O ra n d o ; in Laboratorio Laborando, M ic r o &: Macro Cofmicc,Phylice,Phvfico Medice, P h ylico C h em icc.& c. Vteft figuris Amphitheatri huius fecunda Sc quarta. Vox D e i , in Omnibus,per Omnia,de Omnibus,ad Omnes. N ide expolitionem verf.i8y.

Infummisexcelfisc}>vcr- V ccC l* In fum m itate locorum excelcicibus fupra viam, / f in fir u m , iuxta v ia m , i loco fc mediis (emitis ftans. m itantm flat:
S u p r a v h w ] Totius Vniucrfi,hoccft, per Omnia,quxfuncin toto Vniucrfo, quemadmodum annotauimus in quarta huius Amphirhearri figu ra. In v:cdiis /emitis ] Coram omnibus, eundis, fingulisac vniuerfis; vbiuislocorum: coram D e o ; Angelis ;H om im bus; Mundo.

vCf Iuxta porcas ciuitatis in ipfis foribus ^ l o q u i t u r , dicens: *

V crfj.

In loco portarum in oflio ciuitatis , m a t: ingrefftt o f iorum cla

/**/.* ^ w /. ]T a n quam in publico,omniumque con fpcdu , palam omnibusjper rorum Vniuerfum creatum,vt nemo fepoflircxcufarc.In por tis enim duitatum veteres ius dicebanr. v e rf 49. LoquiturJ Qua voce ? certe mirabili: ncc mirum, fi, vt inquit H u go , Mirabilis mirabilia operetur. V o c c s S a p i e n t i a has,linguasve varias,videannoraras,figura Amphi theatri huius quarta: prxfatidne inZebc/em,a mc publicarum. Notatu dignum, quod S a p i e n t i a Altiflimi,amore noftri amoris, vrfe nos a mcmus,c throno Ccllitudinis fuxad profundum humilitatis noftrx,fcfc tam alte demittatjcon.ungatacvniar lumen immortalitatis fux,cum limo morralitatisnoftrx. Vide expolitionem verf.if 7. H x c fermentacio mira b i l i s , mortalem rcdditimmortalem. Lapis Philm.hichvpcrphyfico M a g i c u s ^ vere Diuinus,folis Chrtft.ano Cabaliftis cognitus. O S a p i e n t 1 A ,m c n r is m cx aperi oculos, vt tc videa ; aures, vt u audiam- fenfus pur ga, Rationem &: Intelledum, vt tc incelliganv, cordis tange linguam, vt teguftcm ! denique fac, quxfo, M.ignetis rui traduleuer, Spiritus tui igne fublimer,comungar & vniar tecum. JS

Ad vos, o viri clamo, & VC4. vox m eaad filioshominu.

fjj? 0 v iri 3a d vos clamito, vo x mea a d filios hominum.

O viri& c. ] Viri,hoc cfl,fecundum Hebrxos,genere 8 c D odrina N o b i l e s . ^ filii hominum,id cft,humiles,obfcuriatque plebei. N on c flD e v s acceptor pcrfonarum,fed in omni gencre..ordine,xtatc ac ftatu,qui timet D e y m , & : operatur Iuftitiam.acccptus e f t illi. A d o r.io > 5j. Quapropter

20

I N T E R P R E T A T I O N E S

S a p i e n t i a Imedifcriminc vocat ornncs vcrf.i.In confpe&u D e i,rufticusxquipollct Nobili .-ratio cft,quod vnoeodcm que pretio cxdiaboli fint potcftateambo redemti.Tanti hic,quanti ille. I m o ^ i * ypi>,hoc eft.nc gry lologenere Nobilis melior plcbcio probo atque honcfto: etiam in hac vita Humilitas nobilitat virtus. Scis q u x vera fit Nobilitas? Audi Iuuenal. Saty r.7 . 7\pbiUtxs fola est atque vnica virtus. Virtute decct,non fanguinc niti. Con templares clt homo, ni/i virtutem curet. Propter genus,diuitias,ofHcia,hono res, fuperior quidem aut maior eft Sc dicitur homo: melior, obfolam vir tutem. H accriam ex plebe infimus prxditusclfepoteft; carere, generis Nobilitate fummus. D c nomine folo Nobilibus Italus quidam non in concinne d icit: Gentilis esi beflia,fedensfuper bcftiam, habens bcfli&m fupramanum\befli.ts circumcirca fefe curfitantes;perft quem & infeflans beflin m. O p ro priamiftorum nobilium dcfciiptioncm ! Et Regemindoclum, R e x Alphonfus dixit afimtm ejfecoronatum. Et alius contra ia&antiamcx diuitiis,ftcmmate,nobilitatcac prole venientem, lic cecinit: Sis It'et ingenuus, clarisqueparentibus ortus, Ejfe tamen veljic beflia magn 1 poles. \yfd d ' decuspatris, claros tibifume propinquos, Ejfe tamen v el fic beflia magna potet. Sint tibi diuitu\Jit longa & mundafupeUot, Effe tamen vel fic beflia magnapoles. Denique quicquidcris, nipftiprudentia tccum, xjiiagnd quidem dico, bejliafcrr.per eris. cl Audi nunc, quem D e v s .parens & a u d o r nobilitatis, velit nobilitare, 1. R c g . 1 , 5 0 . Propterea ait D o M i n v s D e v s ifrael: Loquens locutusfu m ,vt do mus lua,cr domuspatris tui m: ni/lra ret in confrUlu mco,vJq. in ftntpiternum.Nunc autem d'cit Dominus: ^ b fit hoc a me :jedquicunquchononficaucrtt me,glorificabo eum, qui autem contemnunt mc, erunt ignobiles.
5P

I n tc ll ig ite fimplices aftutiam , ftolidi ln tclligitc cordc.

V cifj.

Intelligtte / jr paruuli //j r afltttiam3& infipientes an.maduerttte.

Paruitli] Simpliccs, qui facile huc &: illuc impelluntur,male pcrfuafi at que fcdufti. Ira 6C verf 5 . Oremus S a p i e n t i a m veram,vr qu x paruulos &: vere humiles mirifica vcriratisdulccdincrcficcre.inenarrabilique gaudio ac lumine exhilarareconfueuit, nos totos noftrofquc in Oratorio & Laboratorio labores,cxlcfti benedittionegratiaque fua Diuina replere dignetur. Oblcruandum: Cum fucccflus continuxfcliciratisrotusavoluntatc deriuetur Diuina, videat nc dcfc&iue peccet in puncto Impcrrationishoc,Caba!am3Magiam &: Alchimiam cxerccns. Vt tibi faucat I eh o v a H,folis fupercxlcftis radius tibi,laboribusque tuisaftulgear.ftudcre memento. *Sdflutiam J fubintelligitur,bona. Calliditas, folerria. In bonam namquepartem hoc Prologo vocabula hxcaccipiuntur.
40

Auditc,quoniam h o n o - 1 Vetrf j j zAudite,cjuoniam de rabilia l o q u a r , & apertio I rebus magnis loquutura fu m ,


labio-

G R AD VS l a b i o r u m m e o r u m erit r c f t i tu din es :

P R I M I.

11

d aperientur labia ?nea3J f v t reFIa prxdicent.

pu dite] A v d i t e , v id e te , ob feruate S a p - i e n t i / E fe r m o n c s ,c u m a tte n tio n e accu rata, n o n oft itanter. Dercbusmtgnii] R c u e r a m agn is, Sc S a p i e n t i a M a x im i m a x im a d i g n i s , q u x e x p u t o a perturbationibus a n im o d iligen ter fu n tau fcu ltad a, e x p u r g a t o q u c T h c o f o p h i c c I n t c ll c d u , &: veritati v c lu ticla u is (illu m in a tio n is D i u i n x m a n u ) c u m fera c o a p ta to , r im a n d a ,p e rc o n ta n d a & o b feruand a. Q u o d fi fe c e ris ,fr u d u s S a p i e n t i a n ancifceris, t h e o r i c c & : p r a d i c c i n f ig n e s . Pirrc/aprid/eeHtlQuicquid igitur cum S a p i e n t i a v iit c r n x V e r e o ,B i b ! i c e , M a c r o & M ic r o - C o f m i c c fc r i p t o , d c P h y ficis, H ip c r p h y fic is , atqu e D iu in is , h a r m o nica ratio n e non c o n c o rd a r, r e d u m aut v e ru m cfle n o n p o t e f l : fu c e r d c fen d atq u e m undus im m u n d u s diaboli fo p h ifm a ta , v tu t poflit ac velit.
4

3* V e r i t a t e m m edi V e r f 7. cQuia V e r i t a t e m loquetabitur g u ttu r meu,5c labia turpalatii meti: Cr abominatio labiorum meorum efl impietm . mea deteftabuntur impium. Vcritaicm\ V eritas 'ipfa, n o n nifi m eram p ro fe rre v u lt ac poteft verita
tem . H x c i n c a r n a t a : E c o s v m . V i a . V e r i t a s & V i t a . In huius o re non inucncus dolus. A d im itatio n em S a p i e n t i a v e r x , o m n e s alum n i cius m ed itab u n tu r v e r it a t e m , & labia illorum decertabun tur im p iu m ,d e tifo r e m , ftultu m , quan tum uis etiam f:uc gen eris, flucdod i i n x m u n d a n x n ob ilitate p rx c c H e n tcm . Ego, D e v m ccftor, pauci &: nihili x f t i m o iftos C e n t a u r o s ,T h r a f o n c s ; fibi fuique lim ilibus tantum n o biles-, D e o & fa p ie n ti,ig n o b ile s . A b o m i n a t i o fur:; i.icOnfpcdu m e o ta les. V e r x nob ilitati nc gry d e t r a d u m vo lo . S c i s i p f e , q u o d o i l x c o n t r i t x , repetian tur vb iq ue.

41

Iohan. 14. Vcrf c.

ferm o n es.vt o m n es,ita & h o ic e o r a c u la m e ra f licuti funt) efte p u tato ,d e D i n i n x m entis ad yto S a p ie n te r p r o f e d a , veracia, iufta, te d a . A fo n te en im Iu ftitix , B o n ita tis ,S a p ie n tix , V i t x , ni hil aliud q u am lu f t u m ,b o n u m ,S a p ie n t i a p l e n u m , v iu ific u m ,d im a n a r c po tefl.

In Iuftitiafuntomnia elo quia oris mei: n o n cfl in cis prauum ncc pcrucrfum. Iuftifant,& c . ] S a p i e n t i a

Vcrf 8.

Ju p i funt omnesfermones met, non efl in eisprauum quid,neque peruerfum.

41

43

f S ^Recli funt intel/igenti- 45 Vniucrfa ipfa rcta funt V ctrj> bus , c'Sr tq w inuenientibus intclligcnti, & : rc&ainucniScientiam. entibusfeientiam. Re3t, Scc.] Plan i, o buii, in te lle d u faciles. A t quibus ? Intelligcntibus,
h o c eft, Sapien tib us, fiue fe d a n tib u s S a p i e n t i a m v e r a m ; a qua fola intclligen d i m o d u s nobis in c ft,& fruendi p o flc ilio .N o n n o m in at Sapien s h o c lo c o In te lh gc n tcs c o s , q u i E t y m o lo g i, fec u n d u m idiom ata lin gua r u m , H e b r a i c e , G r x c e , L a t i n e , & c . ad h teram aliq u id in tc llig u n t, fed

It

1N T E R P R F . T A T 1O N E S

qui nucleum mentis percipiunt, &: alloquuntur medullam. Incelligcnrcs ablncclligcntia, q u x S a p i e n t i a dicitur, vocantur. De his loquuntur Philofophi Phylico-Chemici, diccntes: ?^os feribimut inielligcniibu*& (ei entibus.non ignorantibus. Addo: Cui S a p i e n t i /e luminis radius ( M i cro,vel Macro Cofmiccjnon aftulfit,aur inOracnrio.aut Laboratorio,aut per Magiftrum Sapientem, ignorans cft, cacu s,&: nihil veri d c S a p i e n t i /l verx laboribus feiens; nihil intelligcnsjopinansomnia. Q uap ro pter vanx omnes theorix, vamque labores cius.
44

Accipite D i s c i p l i ' n a m meam , &: non pccuniam : D o c t r i n a m magis q u a m aurum eligite:

Vcrf io.

cAccipite Eruditionem me am y& non argentum: (s* Sci entiam potius , quam aurum electum.

^Accipite difciptim m >& non,c. JSapiens hortatur, vt venemur S a p i e n t i a m , non pecuniam; Regnum D e i & Iuftitiam eius, non opulen tiam. Q uam artem calluit & exercuit Regius Propheta Dauid : quemad modum i n q ui t P fa 1m. 11 p, 14 , In v i ttt(limoniorum tuorum deItflutes(um,Jient in omnibus diuitiis. Aulim ego fan&eaffirmare, cpiXa^vg/a* aut hoceft,auaritiam, non minimum elfe obftaculum,cur tam pauci( inhiantas toti diuitiis tantum pecuniariis )adipifcantur Lapidem Philm. :quafi principalis Philofophi (copus /it,auroatqueargcntoabundarc! Ertas,er res ; Tertia &quarrahuius Amphitheatrifigura:,dcaltior^busreadmone bunt S a p i e n t i /e, per Cabalam, Mageiam, &: Phvfico Chcmicam vfuum fre&ibus. Aurum & Argentum inter Lapidis Philm. frudus infi mum occupant locum: ac noftri laboranresquxrunt S a p i e n t i ^ thefiuros propter lolas diuirias, vanosque mundi honoresjhic fcopusillo rum , cum tamen nihil minus,quam hoc.debercntcogicare. Si quxrerenc primum Regnum D e i &: Iuftiriam eius,exteraom nia(interquxScau rum &: argentum )adiiccrencur illis.Cum igitur faciant vttpt vo-n^ot, baj; (IcbtcOvcflf^inDfrbm^Bvijjcu^Mnncn,^: legitimum libinonproponantfinem, deuianc a veritaris linea icCt.i, longeque errantes, milcrc euanefeunt in vanitatibus fuis. R e ltc igitur Philolophus: Si D e v s inueniret cor fi dele,vtique rcuclarctei Scientiam Scartcm,S apiin tia

45

auroprztcicnda.

Q ijia melior cft S a p i e n - vf - j f f f e l i o r e fl enim S a p i I E n T i A cunStis opibus pretiot 1 a m a r g a rit is : & omnia defidcrabilia n o n e q u a b u n - j J,ijjim ts: d omne defiderabtle ei turei. non poteft comparari.

LMcborctt&c. JQ u iad a c o m n i A,vtcft verlT$ 0,514, &: jiy. Quare Sc auro atque argento,negotiatione mundana^quantumuis etiam preuniola, totiufquc mundi immundi gloria vana, longe prctiofior.eligibilior; optabiliorjquod minime credunt mundaaiunnrunJi;^Dicrncl>cil0djinD^tinD gfaufccnfoldjcemcf^^.-^fqui fe moYiturum clTcfcri6cogitat,facilcomnia contemnit mundana immunda. V tfanttcolim moriaris, bene viueredifc e ; vtq; pie poliis viuere; difee mori.Vide v e rft^ t4 ,517, $iS,Sc 12.7.
Nunc

G R AD VS

PRIMI.

i*

N u n c igitur filii o b te m p e rate milii: & : beati qui vias meas cuftodicnt.

ib .j. V crfjt.

V^unc ergo filn audite 4< me, beati f j f qui cujlodiunt njiasmea4.

T^tfncj Pofteaquamaudiftis>qu;r,qualis & : quanta fim e c o , S a p i e nt i a. >uicu jiodiunt v u s meas. ] H o c cfl, qui fcruantautfaciunrmahda* tamea. Vos,inquitChriftus,s a p i e n t i a incarnata, Iohan. i j , 14. ami ci ineicftis, Ii f e c l r i t i s ea,qua: ego prarcipio vobis.Er ibidem cap.ij. 17. Beati critis, U f e c i r i t i s ea. L u c .8 ,11. c M ater mea, & fratres mei ?;/funt, qui vlrbum D E I audiunt & l A c 1 v N t . Facere qua: prarccpit S a p 1 e n t 1 a D e 1 ,eft ambulare in viis cius. Q uare emendet vitam, vt induatur vita,q\ii vult acquirere vitam. Chriftus, Archetypus; hunc ,q u i nouit, induit S: im itatur,& Sapiens,Beatus,vereque Chtiftianus. N o tandu m : Quamuis dum in cute hac haeremus, nos opor teat efle ac viuerein M undo, d e b em u s tamen fugere quotidie & dere linquere mundum immundum. Q uom odo hoc ? Si,in q u am , cordc, verbis ac factis,mundanis noh adhxrcmus immundis, hoc eft,m unda ne cum mundo immundo non v iu im u s :tu n tih d u im u r C h rifto ,lim i tamur, vitaThco-Sophica,Archetypum. Hoc,approximare eft D e d. Q u i approximauit, illuminatur, iungitur atque vnitur. Spiritualis, bo nus &: mente fublimis fiat in Spiritu Ope. Max. neccfle clt, qui ipirituum bonorum confcfrtium, fublimiores contemplationes, D e i f i c a m que optat vnionem. Similium enim fit cdniunttio & vnio, nondilTimilium. In circumferentia mundana C c ica amittere,clt in C en tro ,h o c c f t , D e o fc inuemre, D e y Mque infe rcperirc. Vide verf 13 2; H ac S a n i N T i i t via, cum C hnftofecediscm undo.quam uis viuas& con uerferis quotidie in M undo, etiam in medio inter mundane viucntcs : T u non mundane, fed Thcofophice in & cum Chrifto. Cum pcccatoribus, publicanis; Ph anlxis, horret ic is , & c . conuerfabatur ac com ede bat Chriftus ; poteris & tu, modo non vt peccator enorm is, Publica nus, P h a r i( x u s ,h a T c t ic u s ,& :c . In centro maneto: hoc fibi vult Cabalifticum illud, Nunquam tam bonum cft exire, quin lit intus manere me lius. O I e h o v a h mane inm e,vc maneam in te, Chriftophorumque mcconftituc,vt evadis mundi huius immundi emergam, & fcopulos prxtcrgrcfliis.in portu ftem pede Ixto ac firmofalutistutus, cuftodiens vias tuas. Amen. 1

>7

AuditC E R V D I T I O N E M , & fapientes cftote, 5cnc re pellatis eam.

V erf

jj.

tAudite d 1 s c 1 p l 1n a m , O* ejlote Sapientes, O 4 nolite abiicere eam.

A 7 Difciplina
audientes, funt Sapi
entes.

R a d ite d i s c i p l I n a m ] Q uam fit S a p 1 s t 1 k D iuinx (lu dium Nettare quouis arque Ambrofia dulcius .nonnifi intelligunt, qui iaminde apueris Sapientumparcremonitisdidicerunt,acqueitab 1 s c 1-

I N T E R P R E T A T I O N E S

p l i n a amaritudinem prius deguftarunr. H in c tan ro ftu d io , taluaque fidelitate nos adm onet S ap ien s, vr propria voluntate Diuina; (ubieda, quid Spiritus D E 1 R v a c h H h o c h m a e l praceptorn ofterfidclif fimus, in aures M entis noftra: fuauitcr infufurret,dihgentcraufculicinus. O fand a D i s c i p l i n a .
48

Beatus h o m o q u i aufcultat Vcrfj 4 . m i h i , e x c u b a n d o iu x t a fo r c s m eas q u o tid ie , o b fc ru a n d o poftes o rtio ru m m e o ru m ,

Acatus homo, qui audit me > qui vigilat ad fores meas quotidie : & ohfiruat adpoflesojliimei.

poftes S a p i e n t i a a t e r n a , funt numero tres, p u ta , Biblia S S a. C reatura atq; N atura, hoc eft, M acroC o fm u s c u t c taclcftiscxcrcitu sSpiritualism ilitiastotus;&: M icro-C ofm u s, fecundnm corpus ac S p ir itu m : d e n iq ;, M e n s iiuc anima in homine Diuina. O felix terq-> quatere]-, felix, & tam in vita h a c , quam futura bea tus j qui ad fores S a p i e n t i a hafcc mane ( vt e f t vcrf. 1 7 0 . ) vigilat, quotidie ('verf. 28, i j 8.) audit ,T h c o - S o p h ic e videt, per totam vitam ad poftes eius fapienter obferuatfapicntiam veram mirabiliter loqucntem , rcfpondentcm,atque docentem . H ic, fic re(cifcet,fi vclir, O m n i a , verf. j . V ide fig. Am ph. huius.
&
Conq ueri tur S a p i N T I A fc j

>ui'vigiUtadforesmeas] Fores

4?
m u s)

S A P I E N T I A ( infu p er
e t i a m , i t e r u m in q u i c

Rex S a p i e n t il l i-

Prou. t. vcrf.10.

S a p

S N T

A (in f u p e r et-

i* , itern/n inquit ,p .ex Sapientifjimu)

Sophiftis conteror.i: & exitium cotempto rum prardicit.

foris p r x d i c a t , in
a

e ] H ebraice ad verbum, S a p i e N t i a . Legitur enim Hhochmoth,c[\io& eft plurale: ratio cft, quod illa fit Spiritus multiplex,Sap. 7 ,2 2 .& ?reAi>*w*<A(^, hoc e ft, m ultiform is,Ephcf.5,10. V ide tertiam A m phitheatri huius partem, Quarft. quarta. Forti prxdicat. ] Publice, *C pa lam omnibus, in M acro Sc M ic r o -C o fm o ,(v e rf 37.) vtn onfintexcofabile s,in die iudicii,m otcales. . R o m .i ,i o .N o n r a n r u m SS.XScriptura, ve rum quoque tota Creatura atque N atura, ( prxfcn tcm q u c D e v m qu ali bet herba docet, r e d e cecinit Poeta C h riftian u s ) H om inisqueconfcicn tiaC rcato re in & :C o n d ito re m om nium mirifice loquitur T i i u n u m ; Sem etipfam ,hoceft,S a r 1 e n t i a m , Bonitatem &: Potentiam cius infini tam , T h e o -S o p h icc, P hyfice,P hylico-M edice, Phyfico- C h e m ic e , Phyfico-M ageice, H yperphyfico-M ageice atque C abalice nobis ob oculos ponit in to to V n iu c rfo , ta n q u a m in lo c o c d itio r c ,e x q u o p o fiita b om n i bus, omni tem pore & loco, audiri,videri, obferuari atque agnolci.
S r 1en .t 1
a

plateis dat v o c e m f u a m :

foris clamitattmplanis ?/*dat vocemJi(4m:

50

In capitc turbaru clamitat VcrC4i- , In capite tumultuantium ^ 3 " in foribus portaruvrbis <lamat. tn ofliis portarum, in profert verba fu a, dicen s: yrbe ipf* eloquia/ita dicit. In foribus psrtarum.^Moxe iu dicu m , qui apud veteres ius dicebant in portis vrbium, tanquam in loco publico, in om nium con fpe& u , & inter turbas hominum. Ibi S a p i e n t i a diftinguitperfonas,ordinatiudicia,
________________: ______________________________________: ______________ -

GRADVS

PRI MI .

figit leges, adminiftrat luftitiam, exercet v in d itta m jv t admiranda D e i iufti iudicia appareant 6c nianifefta fiant i om nium que oculis patefcac, non humana,fed Diuina Prouidentia cC Sapienria.Mundum regi. Q u an do enim iuftus iudex, e T h r o n o fuo, itidiciu emittit, & fententiam fuam, luftiifiina & inopinata vindidta, p ro m u lg at; concremifcic terra, &: filer. J1

V fq u c c |u o fim p lic c s dili geris n m p lic it a t e m : & deriiores d e rilio n e m defiderab u n c , & ftulci o d io h a b e b u n t S cicn tia m ?

V c ifxt.

Vfquequo f f paruuh dtligt51 tis ffinfantium , d I J f u it tea, qux fib i fu nt noxia cupient} Cr imprudentes odibunt Scien tiam ?

E fa.tfj, 11. E t 66,4.

lcrc.7,1}.

Paruuti] Pnrunli hoc loco funt,qui v c r f 5. Infantiam"] Imperitiam.ftolidicatem& ignauinm. Stulti] Vcver/T. 201 &: 205. malitiam ; fuperbia
niini d a t i o n e m , D e i P ro x im iq u e c o m e m p tu m : derratores,dctra&ionem. Eft querela S a p i e N t i i t , e x iufta condolentia profecta. O infi* pientes d: ilulci quo tuitis ? P

C o n u c r t im in i ad incrcp a tio n e m m e a m , en d e p r o m a m v o b is S p iritu m m e u m , (cire v o s faciam verba mea.

V c r f 13.

(onuertimim ad corre ptionem meam: en [ f proferam vob is S p i r i t v m meum, d ofiendam vob is verba mea.

J*

Connertimini] R c fip ifc ite ,6 ftu lti, qu ohim plena omnia, & male fani. Proferam vobis Spiritum meum] Effundam,aut efflabo fuper vos Spiritum
m e u m , qui vena eft Inrelle&us ; S a p i e n t i j b fo n s , Scien tix flumen, diuitiarumque tam Corporalium quam Spiritualiumthefaurus inexhauftus,omnen*. longe fuperans Perfarum gazam . V erflio tf. & 223. Offen dam ] Q u o m o d o r Biblice,M acro & M ic r o - C o fm ic c : feireque vos faciam dc O m nibus ( q u x p ro d e ru n t vobis) mentem, voluntatem & fententiam meam,per Chriftiano C ab alam ,D iu ino M ageiam , &: Phyfico C h c m ia m : q u o d ft u d iu m T r iu n u m .v e r a T h e o s o p h i a Catholica. V e r L i 4 2 .

55

Q u i a v o c a u i , & renuif t i s : y p f extend i m a n u m m e a m , &: n o n fuit q u i afpiceret.

Vcrf.X4.

rPropterea quod vocau i, d renuiftu: extendi manunf me am , Cr non fu it qui attende ret.

Extendi manum] M o re indicantis filentium &rarrentionem> aut digito vocantis. M anus S ap icn tix , myftico quoque fen fu fu n tom n escrcatu rx, quibus ad Creatorem trahimur. Porrigit nobis S a p i e n t i a manum, quocunque nos vertimus, & ambit amicitiam noftram,monftrando &: o f ferendo nobis Bonitatis ac Bcncuoientix fu x riuulos.
D

I N T E R P R E T A T I O N E S

54

^ jT D e fp e x iftiso m n e c o n l i l i u m m e u m , &: i n c r e p a t io n e s m e a s n e g l e x i f t i s .

VccCif.

E t cejjare fecifii omne conf i lium meum, ( y increpationem meam noluiftis.

54

Dtftexiflu confit.] A m o re & illecebris Mundi huius immundi capti & excxcati, deludendo Legem aeque D o d rin a m m e a m ; Mei piam, hoc cft, D e v m dcluliftis. fl: Spiritus fin d i d u d u m neglexiftis. O vcfani c o r d c ! Certe quemadmodum malunt confilium conlultori pcfTimum j ita derifio,derifori.
55

E t i a m e e o in c o n t r i t i o n e v eftri r id e b o : fu b fa n n a b o , c u m v en e rit tim o r vcfter.

VclCl(-

Ego quoque in interitu vefiro ridebo, & fubfannabo , cum vo b is id 3 quod timebatis, aduenerit.

55

Ego quoque, & c.] Horrendum p ro fed o , a D e o irrideri: nihil miferius h o m i n c a D E o deferto :quodexefrplaJPharaonis,Sjiulii,Frincifci Spicrx,aliorumq-,quamplui imorum reftantur. Q u em adm odu m fama,oculus & co n fcie m ia,ita ncc D e v s potefl ferre iocum. Inuiolabilc Numen.
Q u u m in q u n m v e n e r i t fie n t d c l o l a t i o , t i m o r v e f t c r : &: c o n t r i t i o v e ft r i v c l u t i t u r b o v e n e r i t , q u u m v e n e r i t lu p c r v o s trib u la tio & a n g u ftia . Verfi7-

Q m irruerit repentina calarmtaSyd intentus quaf i tempefia-s ingrum t: quando vene rit fuper v o s tribulatio O* anguftia.

Tribulatio & angtiftia] Tribulationes fcanguftias patiuntiirctiam fide* le s ;a t e x it u a u t f i n e lo n g e d i u c r f o :q u ia D o m i n v m h abent,quiliberat cos a malo, a m ic u m : cuius auxilio prorfus defliituuntur impii, dcrifores& ftulti, non cognofccntes diem vificationis f u x : ideo mifcrc pereunt, &: portio fiunt tartaro,furiis vltricibusdcftinari.
57

T u n c i n u o c a b u t m c , & VerCiS. Tunc inuocabunt M & n o n exaudianv.mane q nar non exaudiam: mane confurqtt, ret m e , & no inuenient me: d non inuenient m e :

57

Non exaudiam] Q u ia poft teftum veniunt. In repore vcnireeftom nium optimum. A dm onem inijquxfo.fim ihcudincdcviiginibusdccejquinquc prudentibus, &: quinque fatuis, M a t t h . O l e u m Spiritus fandi pro lu cernis mentium veftrarum, D o d rin am p io animabus, gracix tempore gratis comparate : vt nutrimentum habear, vobisque fruduose luceat l.impas Mentis vcftrx Dmimtus acccnfa,a luce Patris luminum luccnre in tenebris mundi, &: fugante cenchrarum poteftatcs, a quo om ne B o num ac D onum pcrfcchim. M ane,igm ir,cum audieritis v e i x S a p i e n t i >E vocem, nolite obturare aures vcftras. l^ o n iu u e m e n l ] Q u ia n o u in * fiftcntes v i x v n ic x a c fo li a d S a p i f. n t i a m R c g ix ,( q u x T i m o r D o m i n i ) non re d e q u xru n t ncc inucniunt eam : in fophifmaribus am bu lan t, fanaticisque fapicnn x mundana* iniipicntis deliriis; quare per
vias

G R ADVS

P R I M I.

27

vus tencbncolas halce, le d u c c n t o a \ e iira te .d c u u n ta lin e u r t & a a d lini (Iram, nihilquc prodelt lis.quamuis lum m o furrexcrint mane. D ilcam us :gicur,impoHibilccflc, D e v m fine D e o quxreie,in u cn irei\: n o lle ; aut, loqui d c D e o line D e o . V n d cillu d ; T^orJoquurii de D e o <rifque !um.nz_j. N am fine eius N u m in e, line cius Lu m in e, nihil clt m hoininc, nilnl cft mnoxium, vt canic Ecclcfia.

E o q u o d e x o f a m ha- W c:Cl -

b u c r in t D i s c i p l i n a m , ^ : r i m o r e m D o m i n i non fufccpcrint. N c c ac qu ic u er in t C o n s i l i o m e o , & detraxerint


V c i Cj o .

Eo quod oderunt Scicntia?n3 J & T t M O R E M J e 110 VA non elegerunt. O V iec acquieucrunt confho weOjfjjreucrunt vntuerftnt in crepationem ineam.

C a u f j , cui deuicimoru l c s averi m iis l;nca rcfU , in ejuouis fcibili.

v n iu c r f a c or r ep t io n i m c x . Eoquod, & c . ] Q u ap ro p te r, qui aures h b :ta d audiendum, audiar, quid


Spineus veritatis dicat Hlns hominum.

C o m e d e n t iiiiturde frut f u v i x f u x , S : c o n ( i l i i s luis ( litu ra b u n tu r.

Vcrfjij

<?'* (omedent igitur frufius

'Vt.c fa e 3fasq u e confilus pitli rabuntur.

Comedent igitur, &:c.] Fruantur igitur ludiorum laborum oue fuorum


fructibus, pugnantibus e diametro cum frudibus T h e o Sn ph ix. At qui nam funtilti? Egregii fcilicet,puta,vanitas,dolofitas.fophifmara.auaritia, (radix om nium malorum) lupcibia,(cui rcfiflic D e v s ) confidentiam en dax , ftultitia', dcfpcratio, ignominia, triftitia, con fcien tix m alx Ihmulus, ([cuius vermis no moritur) co fu fio ,& m ors x te rn a ,q u x infernus. Ad fatu ntatem , im o ad naufeam vfquevtanturconfiliisfuisperuerlls. C u m n o luerint obaudire S a p i e n t i a . verx,d antu r ( iu f t o D e iiu d ic io ) m fe n fum reprobum, vt oboediant Ipiritui tenebrarum ,m endacii, e n o ru m at que fcdudionis,abcuntquc toti in pus corruptum. N e c fit volenti iniuria: deferuerunt D e v m , qua propter & , c o n tr a , D e v s iure defjru it illos, vt luo fe con filio p e ru e rfo , peruerfe regant ac perdant. Perditio illorum cxipfis. V o lu e ru n t; habeant.

Q u i a requies fimplicium interficiet e o s : Sc profperi-

VcrCjt.

ras (t u it o ru m perdet eos. K^Auofi faruuloruni, & c .] D efcd u s fiuercbellio h x c , deducit eos ad in teritum : nam,malum conlilium ,coniiiltori pcUlmum. Projjferiiasftult.']
R ebus mundanis coram m undo bene fu cccd en tib u s,cxcxcan tu r corda im piorum ,quo minus poflint admittere c o r r c d io n c m falutarem. Crux&r tribulatio,vox D e i ad pernitentiam.

&*AtterJio partudorum in 61 terficiet eos, d IS proferitor fultorum perdet eos.

Q u i a u te m m e audie rit, abfq-, terrore quiefeet, & abundantia perfruetur, t im o r e m a lo r u m fublato.

V c rfjj.

Jdui autem oboedit m tbijja- 6 i bitabit co n fid en terd requiefcet d timore mali.
D t

28

I N T E R P R E T A T I O N E S

____

'QtdnitaHdiertttec.] Vide vcrlf.j 3 ^ ^ 5 3 7 . cum aliquot eam p r x i eden tibus, quam fubfequentibus. P ierasn u llu m p otellafterre timorem mnli, fed fpem & p rx m iu m v i t x : eft enim arbor v it x , cuius trudus p a x & g a u dium Spiritus. ^AhundtniU perfructur ] Dom inus pauperes impier b o nis, & diuites dim ittitinanes. G l o r i a & d i u i t i x i n d o m o timentium D o m inum .
Q u a p ro p te r,rc d e ac fapienter vir lapiens concludit & adm onet:
P r o u .i4. j i . Ecclef.9.t8. Ecclcfiart. t ia ,

7,io.

M e l i o r c f t S a p 1 e n - Sap.6. Vccf. i. q u a m v ire s: Sevir p ru

In Grdconon extat Codices.

dens q u a m fortis.

CMelior e;7 S a p i e n t i a , 5cc.] Eft enim fons omnis Boni;quemadmodum a Sapiente fapienter pafltm in P rolog o h o c docemur. V ide v c r ll^ 5. & 32 7 . E t certe S a p i e n t i a D iuina p r.xftatom n irob ore: nam vnica fc p c feria piaque precatione magna frangitur potentia. S icM o fe s,clc uatis manibus, fregit potentiam Am alek, Exod .1 4 ,1 1 . Iofaphat v m co h y m no fregit robur filiorum A m m o n &: M o a b , diflipauitquc exercitum eo rum, 1. Paralip. 1 0 ,2 2 . Q u o tie s D au id fxuitiam Saulis,aliorum que hoftium ,hym nisfuis,fregit-Qui occultam rerum N aturam intelligu nt,m u l ta pofluntedere talia d ocu m enta5q u x vulgus pro miraculi!. haber. E t na turalibus viribus m ultosadiutosefleheroas, tcftantur hiftorix. Q u o tie s vero infigni prudentia obtinetur v id oria aut caufaaliqua, au tferu atu rpo pulus ? n o n n e lo lcp h i Sapientia feruata yEgyptus r Danielis, Perfia ? M o lis, populus lfraeliticus ? H ic certe Sapientia melior fuir, quam vires.
Magnates adiuftitiam Sc Sapien tiam ad hortatur

*4

A u d ite ig itu r R e g e s ,

Veifi.

Sifteas.

Sc a tt e n d it e , & d ife iteiu d ices fin iu m terra:.

eA udite ergo (quoque)Re ges, (sr mtelligiteydifcite indices fimum Terra.

k _Audite ergo Reges ] Q u i om nia veftraprxlidia collocatis in arma &: m i

lites ; cu r non potius conducitis milites S a p ie n tix , qui Diuina: C a b a lx & Crelcfti M a g e ix in c u m b u n t ,q u i arm isS a p ie n tix & Pru d en tix pugnent, & regiones veftras fofpitent?Iofcphos& rD an iclcscon qu irite,qu i prxfidiafirmirtim3,&:armahabent in virtute,Diuina & N a t u r a li Sapicntia.In* telligir hic quoque Sapiens per R eges,M agiftratus o m n e s; R e d o r e s ac gubernatores Ecclefiafticos, Politicos atque Scholafticos, e quorum n u tu acgubernationeadm iniftratio pendet totius O rbis T errarum .

*5

Prarbete aures v o s,

{ f qui

Vettj.

c o n t in e t is / ^ m u lt it u d in e s , Sc placetis v o b is 111 turbis N a t io n u m .

cAures pr<zbete moderatores populijtjuitjue j^attonum mul titudine gloriamini.

JVui

D VS

I>

IM

i9

jVui con: in 't is, 6cc . ] T a ni i n ftatu E ccleliaftico & Scholafttco.quam P o


litico. V o s S a p i e n t i A v e r x , Bonorum Sc D o n o ru m c i u s , qui gaude- I tisappejlariinterprctcsScpoflello re s,in V n iu e tfitarib u s,A cad cm iis, 8cc. | Vos^nquam ,qui con tinetis,hoceft, regitisaegubernatis multitudines iuucntuns,vos(dico,&: jp(i,ofticioimn nom inibusatreftannbus,dicitis)R eges quoque, id c ft,R e d o re s populorum e ltis: 6c vos, inquit Sapiens,difcire atque docete S a p i e n t i a m : non tantum ex Ethnicorum quorundam male (anorum ( inter quos tenebrio ille Ariftotclcs princeps & antelign anu s ) fanaticis deliramenti?:; vcruin p o riu se xfo n tib u s librorum SS.* S c r ip t u r x a c q u e N a t u r x ,& c x D t o ip fo ,io q u e n te in v o b ifm e tip fisT h e o foplucc purgatis Diuinitusquc iiiuminatis. Ad legem igitur ctcftim o mum d id o ru m librorum probeese ludicer S a p i e n t i a verxam aro r o m n i a ; I c n i s proteflor D B ] Phyficus Ph vllco C h e in ice Veritati teftimonium pethibebit; Experientia, q u x refutatfyllogifm um , Praxeos fuo figillo Veritatem confirmabir. N o n igitur hominis mendacis in S c h o lis regnet auctoritas, fed fola Diuina; voluntatis,iuxta S S m Sc ripturam, N aturam & C on fricn rias v e ftr a sre d a s,V e r i t a s . Multitudines'] N o n gloriandum cft dc multitudine populi, fed de prudentiadminiftratione, q u x fit ope Sapientum virorum ,qui animos hom inum fledere, vobis c o n ciliare ,^ ' in officio continere poliunt, qui vtihaprofpicere,dam na prxuiderc,adueifa profligare poflunc,pietate,virtute,oratione,prudentia.

Q u o n ia it i A D o

m i n o

V c r f 4.

Quoniam data esi a D o ti 1 n o poteflas vobis [ f v ir tus ab cA l t 1 s s 1 M o , f f i qui interrogabit opera v e f i r a c o gitationesferutabitur.

66

v o b is d o m in a t io d ata cft, p otcftas a b A l t i i l i m o , q in o p era in q u ire t vcftra, dc c o n lilia p erferu tab itu r.

Vtrtui ab A L t is s . Scc. ] N e c cniin fufficit habere regioncs,popuIorum


multitudines, in eofdemque poteftatem, fed neceflc cft Sapientiam q u o que c prudentiam regendi populum ,a D o m i n o petere,petendo in q u i rere, inquirendo apprehendere,apprehendendo cxcqui. A Su m m o enim rerum om nium gubernatore potcftas in populos, 8c Sapientia recte ea vtendi, dimanat. N o n igitur veftris Sc (olis humanis confihis populum re gite, fed confiliisdiuinis, q u x per Sapientiam T h e o -S o p h ic a m inquiren da Sc apprehendenda eft. g u i interrogabit* 8cc.] V ideie ergo T yran n i, vt habeatis q u od refpondcatis pro tyrannide,tam erga p e rrg rin o s,q u a m fubditos v eftro s:T h e o (b p h iftx ,d e fa n a tic o ,im p io ,b la lj h e m o & inlanabili,quo infolenter laboratis, difputandi c a c o e th e : iurcperuei fi, pro iniu ftitia,quam ftrenue exercetis: Picu d o-M ed ici Sc Academ ici ron n u lli (f ep e riu n tu rc n im O rth o d o xi ) p r o i n N a t u r x fecretis cx c is & claudicanti bus, Antclignanis parronisve veftris quibufdam, quorum audoritares peftilentiflimx ( malitiose a vobis poftpoficis S S .* S c r ip t u r x a t q u e N a t u r x libri?; D e o ip fo , S a p i e n t i a fu x Spiritum non audientes, I c N e , N atu rxartificio fiiT im oacfagacillim oinrerprctcsE x p i r i e n t i a , d e nique, Veritati teftim onium acclam antO peruersc im p rxgn an t ac regunt

'.o

1N T E R P R KT A T I O NE S

;enfus,ratoncs,mentesqucveftras:quibus imbuti atque f.d u d i,m D o d ri ia* falutariscapitibus fumme neccllariis Sc vos (reclamantibus interdum confcientiis nonnullorum propriisjiim ftre imbutis,pcrnirioliilimc fcducitis, ac delirare facitis blandillimum iuuentutis florem. V,*-,v.r,in die iu dicii vobis qui talia Sc rantaperperratis. N o n fingo harc; a n t e m e ,fu p c r malo iftod:abolico,cx a n im o co n q u e ftilu n r multi fandi Patres, co n q u e runtur mccum viri ancerioiis noftrxqi e .itatis D o d iflim i, inter quos

Rfucb!tnw,Era{mtiSy Lulheru<% H. C. Agtifj/a, Phikpptu 7 hcophra(Jus P&ractifui, yigelttts, aliique ftudio S a p i e n t i a vera: inclyti, fere innu m eri; im o o mncs.qui verirarem ex anim o larram te d a m volunt. R e lip ifc ite crg o aliquando toties adinoniri,8cconuertim iniad melius,emendateque pcrucr fum Sc docendi Sc difccndi methodum veflram, ac verirati palmam ta n dem concedite. Sed vereor, vt cancs rabidi ferant lorum. O t e m p o r a /d mores/ *7

Q u o n i a m c u m effetis m iniftri R c g n o r u m ^ f n o r e te iu d i c a f t i s , nc c c ui to d if t i s ^ 1 I. E G E M I V S T 1 T I /,

Vcrf/-.

c Quoniam quum effetis mi

n c q u c fc c u d u m volun tatem D t r ambulaftis.

nifln Regni eius y non r efll mdicaflis, neque legem conferitaflis}nec confilium D e i eflis fequuti.

J il niflu Rfgnieius] H in c patet clarc,R e gn a efle D e i.S c principibus perfon:s .j d tempus folu m m odoeon cefla. C u m ergo, 6 R e g e s Sc Principes omnes,mimftri folum fuis D e i R e g n o ru m q u c c iu s; nolite ex vcftra, led D e f,D o m i n i vcftri,voluntate,Regnum adniiniftrare. Iuftitia D e i , cft voluntas D t i,q u a per S a p i e n t i a Spiritum inquirite: Ii fecus,non dum re d e -.udicaredidiciftis. Non relie iitdicaflit'] N o n r e d e docuifts>vos qui cftis m ancipia Graecorum quorundam m e n d aciu m : fuiftis Sc cftis fed u d ores Sc deprauatores rcr.crx iuuentutis. O audaciam pcftilenrcmi Q u o c irc a admoniti a Sapiente n o flr o S a p i e n t i A q u e tot ac tantis in terpreribus fidelibus diled is, Ethnicorum quorudam non illuminatorum 4 .fa!(itatum luminis dctcli& is,Sc vitra montes Cafpios in exilium relegati', ad veritatem tandem conuertimini.Scad S o p h i a fupcrceleftis Fontem anhelantes T h e o S o p h i c c ,C h u ft ia n o C a b a liftic e , D iu in o -M a g ic c , Sc Phvfico C h cm rc c, fecundum Leges atque D o d r in a m Amphitheatri hu i u s O r a n d o a c Laborando properate carholicon, triunum ,ad libros, in q u a m ,S S .* Scriptura;,Nacur2>& vofm ctipfospcen itenti^m cthodoregeiicratos,T heofophi;tqucradioilluftratos:illiclaticem haurite .rthercum, &r bibite pro faturitate mentium veftrarum. Huius venas non Scphiftice, fed T h co fo p h ic e fe ru te m in i: rcpcrictis ibi S a p i e n t i a M in e r a m ; Sc cx hac aquas viuas falicnces in veritatem P h y ficam ,Phylico-M ed iea,P hy iico -C h cm icam ,I'h ylico M ag eicam ,H yp e rp h y fic o M ag c ic a ,E t h ic a m , P o litic a m ,C s b a liftic a m ,T h c o fo p h ic a m ; o m n e m. Phyfice Sc Ethicc Chrifliana: D an xi, ( vt taceam aborum in hoc argum ento labores Sc feri p ta )p u d e fa c icn r Vcriratisantagoniftas. Legem tuflui*] D iuina:: In S S J . Scriptura, Natura & C o n fc ie n r iis veftris Diuinicus collocatam , rriunam. Voluntatem

G R An Vs

P R I M I.

31

Volunt.item D e i ] Rcuclatam &: traditam u prxdiciis B tbhcc,M acro &: M icrocoim icc.
H o r r e n d e & cico ap
Vcrf*.

parebit vo b is : q u o n i a m iudiciurn d ur i ll i m u m in h is ,q u i pra:funt,fiet.

horribiliter fit peruemet v o bis d repente,quoniam tttdicutm in proceres feuertffmum exerce bitur.
v

58

App*rcbii\ Veniens cm m veniet ,Sc non tardabit D o m in s .H a b a c .z ,}. luduiu/Ndunlp/mu/t ] Q u em adm o du m timent facicm Regis m in iltri: ua vos timete R c g cm lummum,cuius mimftri cftis. N a m vis illata populo. &: jn iu n a ,q u a Ixd u u r Iuftitia, magnam vim contra fc e x c i t a t : Sc Iuftitia
ftringitgladium aducrfuscumj qui eam iniuftc adminiftrat.

& E x i g u o e n i m c oc cd c tu r \ 1 i fericordia, $ r poceces au tc noteter torme ta patietur.

V c r f 7.

N tm infimi homiradi^nifurit 6n mifericordia: tn potentes vero inquiretur acriter.

Exiguo eoncedctur, Scc.] N a m , cui plus datum eft. plu sabeo requiretur. Votenus autem,Slq. ] Q u em adm o du m procera arborexfo, aut fulmine icta, magnum edit ftrepitum : ita n agicos Sc horrendos exitus habent,qui abu(i funt magna potentia. Igitur Spiritu fa p ie n u xo p u s cft, qui confiliagubernet, auxilia t}rrftct,euentum dirigar.

N c c en i m perfonarcuiuf- Vcr(8 , q u a m parcet o m n i u m D o m i n v s,ne c m a g n i t u d i n e m vcrcbicur, q u o n i a m tam in fim um quam fum m u i p s e crcauit, & pariter p ro u id en tiam h a b e t o m n i u m .
c f t cultor S

j^(on enimfiibtrabet [ f per- 7 Deur.10,17. i.Par.i?,7 . Iob. 54 >1 p. fonam cttiufquam D f. v s , nec E cc l.}f,i* . Verebitur macritudinem cuiufActor, 10,54 R o m .i,u . quam ,f quoniam pufillum & Gihr.i.6. Ephcf6,? . magnum i r se fecit, [ f & * C oloiT j ij x.Pcc.1,17. qualiter cura esi illi de omni bus.

Pcrfonim \N e m o D e o placer,cuantumuis magnus & illuftris,qui non


a p 1 e n t 1 / E , i n quo T im o r I e h o v a fedem (uam non h a bet. A quo recellit Spiritus ^e h o v jf., illccum Saule ruit in exitium. In quo nihil eft D iu m i,h u n c delcrit D e 1 Confultrix S a p i e n t i a . Pufillam cr magnum, & c .] Pauperem tsc ciuitem, vt habet Sapiens in Prouerbiis. JEtfuthterclt illi cur4 ,& c .] H x c e f t veraSapietia.intcIligcrc, D e v m , curam agere om n iu m h o m in u m , & radios bcncuolentix fuit in omnes fpargere: Bonitatem omnibus communicare,inuidere nemini. Ergo nc mo contemnendus, nemo opprimendus, nemo abominandus. M agnum D f. v s non plus curat quam pufillum : ncc nauci p r ife r c tn o b ile m (vt magis ei parceret tempore com putation is, U'Cii cr faiffcf / redde rationem villicationis t u x ) plebcio. (r fcfjciitfttafcmcni/crtafict nem fon>ofauJf&ic

fcfjHXjrtcnflbfccmanDcrii. V id cvern .58 .& : 4 1.

IN T E R P R ET AT IO N E

P o te n tib u s ve ro vehe m ens in itat in q u ifu io .

Ycrf.j.

ffl Tortioribus autem fortior inflat cruciatio.

Fertioribus, & c .] Fortem D e v s fortius proflcrnic,quicumque fortitu dine fua contra D e v m & homines abuticur. Q u ia m agna fortitudine fortes profterncn dij& pufillierigendi veniunr. N o n audiatur illud: Dat veniam coruis,vexatccnfuracolum bas. (Srfralirfjcfvttdadminiftrircrlta*

72

N o n (enim) eft Sapientia, no cft p ru d e n tia ,n o n cft cofiliu c o n tra D o m i n v m.

Prou i i V c rfjo .

O^on e fl Sapientia, neque intelhgentia, neque confilium contra J


e h o v a m.

T {r f f
(w

Contra D o M i k v M j C u m omnis vera Sapientia fit a D E o ; contra D e \ m, vera Sapientia militare non poteft .-Sapientia autem,qua: contra D e v m eft, non eft D e i Sapientia fed mundi, ncc habet D e v m audorcm jfeddiabolum .StuItitiaigicurcft^itcnebrxm ilitantaduerfusLucem , ficut mulca: contra elephantem. S a p i e n t i a D e i L u x e ft,q u a m nul la humana Philofophia obfufeare p o te fl; Lucidior eft omni humana & ferpentina calliditate : ideo penetrabit, p e rru m p e t,^ palmam obtinebit contra om n em fophifticam. Q u a n d o i!lu c c fc c t h o r a & dies vera:Sapien tia?, euanefccnt omnes larux vmbratilis philofophix. Q u em adm o du m , orto Sole Iuftitie Iefu Chrifto,om nes v m b r x & laruq profanarum religio num e u a n u e ru n t;& adhuc Solem illum fplcndentcm cxtinguerefruftra nituntur tenebra: falforum religionum; ( Q u o d e n im D e v sd ccrcu it,n o n poteft ab hominibus mutari.) E tfic u tlu d x ifru ftra co n a n tu rcx tru crc& : inftaurarc templum Hierofolvmitanum : ita veniet propediem tempus, qu oem ergit n o v a l v x T i i i o s o p h i c A ,quam SapientuIi noftri, fruftra extinguere conabuntur.
(N a m ) (Nam)
Sap. V c r f ij V erf 17.

EtiaC M A t v A a vindi&am cxcrcct iufta in malos. Sap .f.^.lS. & vfque in finem, fc ca p .ij.

;3

T u a m ve ro m a n u m vt q u is cfFugiat, fieri n o n p o teft: quippe M u n d u s[ip lc'iu ft o r u m v in d e x cft.

Tuam, 0 D o m i n e , ma num effugere tmpojfibile e f l : etiam njindcxeft ORBI S lllflorm n.

Tuammanum^c.] Manus D e i in omnibus creaturis. Eftque duplex: A uxihatrix,& V ltrix. Auxilium manus D e 1 fcntimus,quando Sol nobis
fulget; quando nobis fpirat A e r ; quando vernat T erra; quando humeftat aqua. V itriccm vero D e i manum fcntimus,quando Sol negat influxum; violehtia ventorum ingruit; terra fterilefcit; aqua: inundant; omnes creaturxVindiftam in nos excrccur; dc quando totum M acro C o fm u m D e vs in nos con citat, v t C x l u m fundat fulgura, peftes, fames. E t quia D e v s manu fud Citium T e rra m concludir, ideo effugere ipfius m anum ,im poflibile eft. Si M icrocofm u m refpicias, quam Facile cft D e o , auferre mentem,

G K A n Vs

P R I M I.

33

mentem,immittere,huius loco,infamam ac furorem; auferre Sapientiam, in brutum conucrcerc, vri teflatur exem plum Ncbueadnczaris. Auxiliacrix ergo D t i manus i N o >1 n i b v s A g n o lc c n d a : V ltrix vero i N o m N i u v s T im en d a.

Ac! vos ig itur fpcchnt ler- S.ip. V erito. m o n c s m e i , ^ T o tyranni, vt dilcatis S a p i e n t i a m , necjuc ofrenfetis.

t A d v o s ergo R eg es ( noti abi re Sophtu >:cfl(r utrum acc/atnat ) Jt iJit hi

(ewiones mei, / J f y t dif i a t is S a ? i e n t i a m, non excidatis.

O Tyranni] T yran n o s appellat R e g es ac Principes, in bonam partem. TCfan*, Domintu, vel R ex : S ice n im T rogus, Reges, i n q u i i,ad huiujmodtfa
jhg:;nn fnaiejl*Us,JJ>ciata inter bonos moderatione proucfll, Tyranni obfonitudi non vocabantur. ivscunu, regno. H in c Kuripidis i l l u d , Xo(f>ct tv&mci m<p2 vmoeiiA, hoc e(t, Sapientesfiant Rges Sapientum eonfuctudin^j. t lic n o men illud apud veteres contum eliofum non tuit, ncc magis inuidiofum, quam Regu m . Poftea vero,m aliuacrcfcen tc,cum fuperbi regnare c a p i ff n u R e g e ,T y ra n n i nomen ad illos tantum translatum clt, qui non mrc & Jegibu sa:q uis,fedvi& ranim ihb kvn e dom in aban tur, fecitque crudeli tas eorum ,vt nomen illud male audierit, v e r f 6 $. G r x c u s textus eos &a.n; Vc.hocelt, AV^;.Tppellauir. Intelligit autem non tantum Magiftratum Pol ticum ,ver^m quoque ( v t ance dictum )in clu iiu cEcclefia!ticu m at que Scholaiticuin. /7 difeatis Sapienti ite, quem adm odum defcct j P h ilo fo p h o sg e n u in o s;S a p i e n t i a m v e k a m : na (certum ett) m a ior pars veftrum in veftibulis potius ha:rct&: corticibus ,viisq u c verfacur labyrintheis Scientiarum & Artium c a r u m ,q u x liuuli funt Bonorum & D onorum S a p i e n t i y, quam Scientiis &: Artibus iplis; nedum circa S a p i e n t i yt n u c le u m , aut S a p \ e n t i a m i p s a m : cum Sophia: ped illeq 'ias& Virgines qua(i cubiculares nc vix c lim ine falutecisextre m o ,n cd u m lab iae aru m ,o fcu lo th e o rixau cp raxe 9 s,T h co fo p h ic e ofculemini m ellita: im o,pedibus conculcetis,anathem atis fulmine diabolice p e rc u d a tis;o b k > lu m ,qu od dolcn d u m ,abu fu m /) & ad am atoresillaru m C h iiftian o s,n o n C h rifti?.n e dam netis: V id e v erf.115 . H o c rnaioresnoftii quam plurim i qucfti funt, h o c nos q u erim u r, h c c polleri noftri querencur, eu-rfnm cfle vcrwfhflimorum C a d a l i s t a r v m & M a c o r v .\;,hoc eft,S a p i e n t v m , philofophandi modum Sapientem : rcgp.arc iophiimata, in deterius & in om n e nefas lapfos fapientes mundi h u ius im m u nd iin llpien tcso m nes,fecu m q u etrahere ( o D e v s !) ad inrcn tu m ,q u U e q u u n tu rco s. V id e v e r f m . cum aliquot fequentibus. Item i S . & i S 7.
t

Q u i e n im iura offleiaque

Vcrf *

Sanctitatis fandte conferuaucrint fandticcnfcbuntur* liiiquc in ftitu ti, habe bunt qu o d rcfpondcant.

jQitiemm cuflodiermt f f l v s r J r 1 a M , ittfte ludicabuntur , O* fcf qin didicerint iuJl.ij inuenient quid recondeant.
E

?4

I N T E K P R E T A T I O N ES

I v s t i t i a m J D iu in a in :in S S a Scriptu ra, N .tura Conlcicm iss n oftrisD iu in itu stiad itam acfcrip tam . Q u i hancluftitiam cuftod.eiinr, iuftc indicabuntur : quia S a p i e n t i a ipfa,corain patre luo teftimomum perhibebit illis ,ip(os fuifle ac elle D o & r i n x ac Difciplina' filios, S a p i e n t i a fideles dile&os. Sauiit cenftbuniur ] N o n qui v m b raro iuftltiX & fm d icacislcdn ti hinz./xc^cpu/invl^oTif Tr,( ivtnCetxg , } ic m ir n u jl fcfjcm f\U'Cii &cr (3otcjcIivjfcu: fed qm fuerunt vera iuftitia*,pietaus & fanfti catis, organa, per q u x rides viua, ifc Spiritus fanftus.Vcra exercuit iufttti.T & pietatis op e ra: fanctiiudicabuniur,hoceft, habebunt viua pietatis fic fi dei faluificafuftiinonia.qux pro ipfis refpondcbunt. D i d i c e r i n t Q u x vera.rc&a &: iufta funt, in o m n i s c i b i l i . At vnde ? L x libro D e ; C a tholico, triuno, videlicet, SS.*Scriptu rx> N atu rx>M cn tisq u c n o fticpu r g arx D iu in itu sillu m in a tx . Eft enim M e n s m u n tisl E h o v a h . E tq u o m o d o -T h e o S o p h y lice,Phyfice, Phy fico M edice, Phylico C h c m ic c ,& c . vt docet A m phitheatrum h o c : O ran d o ac Laborando, v crf.18 7. 76

C o n cu p ifc irc ergo fer- Verf. m o n es m e o s ,d ilig ite illos, 6 : ha b eb it is D i s c i


p l i n a

Expetite itaque Jermones meos ac d e fid e r a t e E r u d i tionem confequtmini.

76

M.

1 habebitii D 1 s c i p. ] Et, p crconfequens,om nes D ifc ip lin x vtilicatcs atque fruitus,pallim in h o c Prologo a Sapiente noftro enu^neratos. Si d e le b a m in i fcdibus
Num.x7,!<
i-R cg 14,11
j . R c g . j >2>. Ibidem V c t fi x .

lc c p tr is o R e g e s p o p u li,d i ligite S a p i e n t i a m vt inpcrpctuum regnetis.

Si itaquefolusfceptrisqi de lectamini 3 Reges populorum, honorate S a t i e s t i a m , vt perpetuum regnetis.

n in perpetuumiconeiii] Vt fitis hxredes S a p i e n t i a x t e r n x , Solius emm pietatis atque virtutis Hos (qui S a p i e n t 1 a ) perpetuus.
- i / <

D iligite,(odiligite) />f L v- Vcrfl> m e n S a p i e n t 1 m omnes, qui p rx e ilis populis. Lumen S


a p

Jn Gr/tco non habetur.

. ] O m n es qui ( f i U e Politice, Ecclefiaftice aut Scholaftice)

prxcftis populis , L v m e n S a p i e n t i a y E te rn x d iligite : Lum en, in quam,Veritatis D tu in x D iu in u m , Diuinitus ortum & lucens in SS.Sciiptura,Libro N a tu r x ,Sc A nim a aut M e n te ,h o m in isT h e o fo p h ice purgati, mundata^ M undus noctua ad L u ce m hanc. O Lumen de Lu m in e xte rn o xtern um , illu m in a(qu x(o)m cn te meam radio Lucis tu x D iu in x ,lu c e a s, u r o .in M in c r u x tem plo M icro -C o fm ico m e o ,v t c o g n o fc a m t e in m e , & me in rc,in S a p i e n t i a a t e r n a , fola vera, Arnen, v crl'17 0 . In tuo enim Lumine videbo Lu m en rriunum, S S . * S c n p i u r x , N a tu rx MentisLjue m e x ig n o ra n tis ac fupei fluitatum tenebris(ah turpiter! Jobfcurarum. Vide v e r f 1 z6 .

Sapien-

GRADVS

PRI MI .

S a p ie n tu m a u te m m u l- j Vctl titu d o cit M u n d i falus,<Sc R e x p ru d e n s fta b ilim e n tu m p o p u li:

ZMidtitudo enim Sapientum y* fin itos efl orbis Terrarum , />r Cr Rex Sapiens Jlabibmentum populi fui.

10

Sinius erbis Tcrrttru:] Q u x r u n t multi, cur mundus rotus in malignita te pofitusr Refpond eo, loci huius d o d rin a m o n itu s: Q u ia ftuhoium ple na funt o m n ia : a la s , mundus non cfKc immundus. N a m multitudo Sa pientum,fanitas eft orbis terrarum. V n de autem tot inlipier.res? Propter ea quod non oboediunt monitis Sapientum, vcrf.31. C u rn o n o b c ed n m t? Propria malitia, q u x etiam arguer c o s ,Ic r e m .i ip. Voluerunt, habeant. RexfpienSjdcc.] V x p o p u lo ,e x c la m a t S o lo m o n , Ecclcf. 10,16. V x populo cuius R e x , (Politicus, Ecclcfiafticus aut Scholafticus )p u e r eft: ( h o c eft, in fipien s,vcrf i o f . & c u i u s Principes mane comedunt. Beata T e rra , cuius R ex (virtute) Nobilis cft, fic cuius Principes vcfcunrur in tem pore fuo, ad rcficicndum.non ad luxunam . Firmus enim populi ftaruseonfilhcin S a pientia & Prudentia R e g :s: debili?, in luxuria helluonum , quos perdit crapula. Eft ccrce anima fieca, prudenti flima. N otate hoc vos, qui cftis a m p h o r x B a c ch i; &: emendare finiftrum h u u cv iu e n d i ac bibendi mo d u m : @on(]fti f.uiffet jhrcucty$u )?arrcn/ frantf/arm/tmDcnDIicf^umtcuffcl <jar in Dic ipcKc. V c g . j o j .
So

< 9 E r g o accipite d i s c i p l i MAM/jf per (erm ones m eo s,

V c r f 17 .

dc p ro d e rit v o b is.

hiaproptcrfirmonibus meis erudimini vtilitatem perci pietis.

80

Perfermor.esmeos] Per L e g e m atque D o d rin a m meam ,quam vobis tra


d o : q u x in A m phitheatro h o c , ex tontecatholico triuno, dextre p r o p o nuntur. Q u i S a p i e n t i a fructus d efiderat, arborem eiu s, q u x cft V erbum & Eloquium D e i , plantet in cord c tuo, &: tunc vefcctur fr u d i bus cius.

Difcitc igitur, 6 mortales,


S A P I E N T I A M / E t,
81

D ilig ite I v s t i t i a Mj Sap.r. Verf x . q u i lud icatis T e rra m .

D iligite J v s t i t / a m, qui indicatis Terram.

Si

Ju/litUm] Id quod iuftum & :xq u um cft, in S S .3 Scrip tu ra , L ib ro Narur x .& C o n fc ie n t iis veftris redis. J^utiudicaiis] Eccleliafticc,P olitice a t que Scholaftice.
H ic inferAtHrfigurAfecundigradm.

IN T 1 -: R P

t TATIO N

LS

I.

GRADVS
P R O L O G E T I C VS SE C V N D V S
E X P O S I T V S.
Sipicniiatr. ciufquefruItum Sc via q uxrcdam ; mque illa conllantcc pcrfcucraiv dum docct ac admonet Sapicus.

81

A u d ite filii D ilc ip lin a m j P a tris: & a c t c n d ir e ad f e i e n - ' d ain In tc llig cn c ia m .

^ 3 * cA udite filii D t s c i - 8; r l i s a m patris, & attendi

te,vtfciatis V r v d e x t i

a m.

Kyinditefilii] Viam legitimam ad S a p i e n t i a m ciusquc fru d u m feliciter adipifccndum ,m onflrat hicSapicn sdiiciplin am nem pe Patris au dire,qua vitiofi inprimis corriguntur a iL d u s,v tlu in in isd iu in i fiant ca p a ces. Q u o enim magis car* domatur,eo plus Spiritus illuminatur. A udir e d o d n n a m j& a u d ic n d o o b o c d ir c .& o b tr d ic n d o g u b e rn a tic n e m a D e o petere, cft initium vera: i l l v m i m a t i o n i s .

Sj

Q u i a d o & r in a m b o n a m do v o b is: Lc ^ c m m e a m nc _o d e re lin q u a ris.

vcrf t.

/ j* D o v o b is. L

n v m bonu tribuam egem

s)

meam nc de-

relinqnatis.

D o n v m bovuni) Bonum , idque D on u m . Q u o d n a m r Su m m u m ,q u o nihil maius, C ath olicon ,T crcriu n u m , videlicet, I e n o v a , Creatura* a t que NaturasSc veftri iplius A g n itio n e m ,C o g n itio n e m ,C o g n atio n em , Vnionem atqur.Fruitionem : de quo feliciter adipifeendo,agit A m p h ith e a trum h o cn oltru m . Secl qu om odo hoc rR c fp o n d c t S a p i e n t i a ipfa: Legem m eam ,inquiens,ncdcrelinquatis. Q u ali diceret,ah,rogo,vos filii chariflimijne derelinquatis Legem m eam :eccc,fi fideliteradhxferitism ihi, (i permanferitis in L e g e mea, rribuam vobis mea Bona & D onainhnira,abfconditain v e r e o meo, B ib lice,M acro &: M icro -C o fm ice tradito aeferipto.
C orregio
D
ei

$4

D i sc irli
m i n i ,

n a m

Do

cum

Prou. ). V c r f n.

Q o R R E C T I O N E m 'Je H O ~

84

Ixtitia fe renda.

fili m i , n c a b i i c i a s ,

v A , fili mi, ncabiiciKS,dne txffn c c

GRADVS

I> R I M I.

37
H e b ru .j.
A p o c.3.17 .

^ 3 " ncc deficias c u m ab co corrip cris.

dio afficiaris propter increpationem eius:

Kee deficias& c.] O m nis enim aftli&io vox D e i ad pernitendam. H in c P fa l.119 .7 1, bonum mihirquia hufr.il;aj l i mea i d fierem iujhficutiones luas. C o n folatorie inquic I e h o v a h P f a l . ? o ,i ; . Inuoca me in dietribuUlionUy errgo er/piam tes. O rate igirur, iciunantes,fincira 6c h x fita tio n c : fine i r a , ne irafcim ini,cxiftim antcs vos aut fine I) f i c o n filio ,au tiu iu fte afflig i: ( o quam fa p e (tc tcntanruretiam p i i 1 experns cr e d e )fin e haefitatione,firmi ter credcn tcs, D e v m vobis opitulaturum. Dilciplinam igitur accipite, tanquam beneficium paternum ,quo vocem ini ;id p u n icentuun ,& cogn itio iiem mifericordia:Diuiu.r. AfUicfcioncfidcs con firm atu r,cu m experi mur nos a D : oiu u ari. NT on tentatus qualia ic it: Y rib iila tio e ftS c h g la practica., & pant experientiam. *5
<T Q u e m e n i m diligit D o m i k v s, c o rr i p ic :& qu.ifi p a t e r i n f i i i o . c o p l a c c d i b i .
H u n c lege. 86

VccCm -

Jjfuetn enim diligit J l h ov a increpat, & v eh iti pa ter (ilium aircrnvalde amat.

s*

J^uem diligit D o mi N * v s . & c . ] i iuc p citin c t P f a l .7 5. totus: qui cft


A p p r c lis m fc c o r r c & i o n e m , nc d i m i t t a s : cu ftod i ea, q u ia ipfa cft vita tu a.
Fro u.V . Verf.
ij

Tene D 1 s c i n r n a m, ne dimittas eam : cuflodi illam, quia ipfa eU v ia tua.

Sc

D i s c 1 p L 1 n a m . ] D o d rin a m & pietatem, q u x ad o m n 1 a vtiles: hoc c ft . T im o re m D o m 1 n 1 . Vita."] Em endet igitur v ir a m ,& ambulet in S A p 1 e n t i a viis, qui vult acquircrc vitam. ImpoiTibile cft,line vita acquirere vitam. D ifc ip lin x fru & u s.c ftv ita ; ferocia,exitium.
V V e r i t a t e m

em e,

dc

P ro u .ij

V ctfij.

nc v e n d a s : eme Sa p ie n tiam & e r u d it io n e m ,dc intcllig c n tia m .

f Z I e k i t a t e m eme, O* noli vendere S a p / e .v t j a m ,


d D o C T R t N A M t i l N TE L L 1 G E N T I A M.

87

V e r i t a t e m eme] D a opcram ,vt hauriendo a D o i i 1 n o volu nta tem, ribi com pares V e r ir a te m : nec poftponas S a p i e n t i a m veram, Ethnicorum quorundam,Diuinitus non illuminatorum,nugis fallitatum. H ocfignificat,n on vendere S a p i e n t i a M , v i d c \ctC. 10 1. 0 \tur;dus vult decipi; velis tufepienter erudiri. Q u o m o d o autem emitur Veritas ? nullo f i ne argento: fed pia inucftigationc, afliduis prccibus, &: laboribus indefeffis in O ratorio &: Laboratorio.

88

M a n e fem in a fem e tu u m , & vefperi nc q uiefeere facias m a n u m tuam .

E ccl.it.
V crCe.

[ f C larie (cjuocjH e)feminaf jnentem tuam , veffere ne ceffet manus tua.


E

88

I N T E R P R L T AT IO N HS

<JM*neJemtnay&c. ] Q u e m ad m o d u m cxlu m M a c r o C o fin i,m a t u t in o & vcfpercino ro ie terram foccundat, & M icro C o fm u m quoque r c c r c a t : ra tu mane femen Iparge piarum precationum , &: vcfperi Laudum Diui narum. Ec quem adm odum auroram Mulis amicam vereres d ixe ru n t; ita tu auroram Angelis bonis amicam ftatuito. Foecundiflimum eft femen, oratio ad D e v m : fru&uofillimum femen eft, liberalitas, beneficentia & clccmofyna: O p e ra chariratis fem inafunt lxtMlima: emendatio totius vi t x cft femen optim um . H a n c lementem in flore iuuentutis, vfque ad veIpcrum fenectutis,fcm in abis,don ccfcquarurm eflisvitxxtcrn x.
Dlllcc(cnim L V M E N, & d c lc & a b ile c lt o cu lis v i dere S o l e m .
Vcrf. 7.

rDulcis quidem est L v x, d ineundum est oculis intueri So lem.

Pfal. 1 0 4 , t

0'

L v m e n . & c . ] Summa, puri (Tima>immaculata L v x D e v sc ft, L v x vera Chriftus eft, &: S o l I u f t i t ix : L v x & L v m e n S a p i e n t i /E, S p i ritus fandtuseft: L v x cft A ngelu s: L v x cft, veritas,via,lxtitia: L v xcft am itus,eft veftimcntum D e i . O qu am iu cun du m eft Lucem illam xrernam, infinitam, oculis M entis intueri, & M e n te atri ngere; Incrcaram & incainaram L v c e m f i de amplccli in Saluatorc: creatam L v c e m in Angelis contemplari: fulgentem in M acro C o fm ic o L v m i n e N a t u r x , in L u m in a r ib u s C x lia d m ir a r i:L u c e n t c m in a n im a M ic r o - C o fm ie x c it a re admirabile illud V r i m in L ap id e B e n cd i to ,S o L P h ilo fo p h o ru m ccrncrc. D ulce enim hoc Lu m en Sc dcledabilc.clarius Auror a,pulchrius Luna, fpiendidius S ole. Efficies enim eft fulgentis, refplendentis Sc clarificatx faciei, & Lucis C an dor*albicantiu m veftium Saluatoris. Dilcftus enim meus candidus &: rubicundus, cui corpora noftra regenerata Sc glorificara erunt perquam fimilhma, quando fulgebunt inftar luminanum-

cxli, O dulce L u m e n ,dc oculis d c lc& ab ile/


Excitatur piger ad la borem Sc Sapientix Audium at que inuefhgationein.

!)C

V a d e ad fo r m ic a m pig c r ,v i d c vias e i u s , & fapi ens e i l o :

/ f V ade ttdformicam, u piger, confderx v ia * eius, & dtfce S a p i e n t u m .

VadeadformicamJKon ad form icam tantum,fed etiam ad animalia quxu is:in vnoqtioque enim horum S ap e n rixau t Pru d en tixexp crierisrelu cere fcintillam. Aucntinus, in annalibus B o io ru m , prolixa probat hiftoria, C i c o n i a m coniugalis caftitatis cflc ftudiofiflimam,adco,vt fociam propriam , adulteram fi Forte deprchend etit( quod ore p o t e ft ) v n a cum pullis in adulterio a matre conceptislanietacdifcerpar. D c C a n v m fidchtatcphalccion extat non inelegans Iacobi M ycilli, cuius initium cft :

Inter quadrupi des, anitf.delu>


Inter quadrupedesycAnii voluptM, Inter quadrupides, cunis Pdtrontir/f l Cognofcit, veneratur & tuetur, Scc. Can u m fidelitatis exempla egregia multa vide apud Plutarchum lib. dc induftria animalium. Ideam fidei,conftantix,ferocix,venuftatis,lenitatis,
in Ada-

,1

i**"

A V*

GRADVS

SHCVNDI.

in Adam antio, lepidillimo lulu C a fa ris Scaligcri catello, docet tumulus illius, parte poematum D om ini fui prima. N c c defunt exempla aliorum, vlv.uis fere locorum. E l e p h a s , animalium tcrreftrium m axim um , d o c ile ,c le m e n s, prudens, memoria v a le n s , <pt>.enQiuvovt iuxta Plinium, lib.tf. Natural. h ilio r .& Iujium Lrfjium 111 Epillolis.rc Ite quoque experien cia hodierna: Iciunc enim refles oculares C x' tidc digni, qua* praftiterir ma gnanim itatisdocum enta A n r u e rp ia , V ly x c p o n x , atque V ie n n x ,n o ft r o tempore. A l a v d a nomen habetapud docbos,a laudc.quod mire lau det D e v M.cique gratias agat pro D onis ac Bonis luis: fepties etiam obferuatum eft. ipfam volare inalrum, (efcquc dimittere,priulquam afiumat deterra granulum vmim pro viclu. H o c cin c eft rationale quid laudare D e v m , cfquegratias agere: Sapicntiorcs in hifce funt abunde multis homimbus inhumanis. Q u is docuit hirundinem domum libi tam a r tilia o fum extruere? Q n a tu o r, inquit Agur,filius !a c c ,( Prou. 30, 24. & c .) funt minima terra:, C v' ipfa funt fap entiora lapientibus: F o r m ic a , populus in h n n u s.q u i prxparat in meile cibum fibi :lepu(culus, plebs mualida, qui collocat 111 petra cubile fuum : regem locufta non h ab e t, & egreditur vuerla per turmas fuas: Aellio manibus n ititu r,& moratur m a d ib u s regis. Magnus h ie d e veftigiisSapientia, Prudenti.Tqucm animalibus diflcren di aper.tur cam pus;fulficiant tamen in pra fentia( loco quam plurim o r u m ) h a c pauca. H o c add am : Senlit Plutarchus h x c , q u a dicuntur aXc/x., id cft, bjjuta animalia, efle Ac^jca, h o c cft, ratione p ra d ita : (li non totali,falr - tm rationis atque virtutum fcintiiliv vel atomis.diquibm dixiilc potu iflet) quod Sc Lactantius ftatuit, &: noftro tem pore Guiliel mus O nciacus de myftci i isjui merorum fcripto pcc J i a r i a g e n s defendir. Et bene hi omnes (m e o quoque iu d icio )fe n fe ru n t: dum enim fcintilla Sapien tia Diuina' lucet in animalibus o m n ib u s puta tcrrcftribus, aqueis is: volatilibus, non illa prorliis irrationalia funt, fed tantum in prudentia gradu hominibus inferiora.-in hominibus enim relucet Sapientia longe vbcrior. Vereor, fiquibufdam Animalibus ( n e c hom ines omnes liint aqualigradu vel fapientes,velprudences^acreatoreefletconcefium bene ficium lin g u a , ne illa ipfa quodamme do fatisfaccrent redam antibus. L o q u e la lin g u xd cfe ctu m rciarc ie tlo q u elao p cru m atque factorum. Iudicium cfto penes expertos. In g em ifcen tiaC rea u r x a d R o m . 8 , 1 1 . non libi vult nihil. O biicis P fa lm ilta illud ignibus non esi mtcUccltu. Debile cerie. N o n n e id e m de hominibus vehementibus, iracundis atque fcrocibus dici fo 'e t, alias ratione non dcftitutis ? Mirabilis D f. v s in operi bus fu is; cuius B o n ita te m , O m nipotentiam Sc Sapientiam ( ram particu lariter quam vmucrfaliter) loquitur, fatetur,ac profitetur totuvniuerfum : in o d o c flc iit,q u io b fe ru a t e n t D e v m m acrocofm icc loqucntem ,cum que intclligercnt.
>i

^hix cum non habeat 'y d u C u i c u m n on fit dux, ncc V c r f 7 ce\nccprxceptore, necprincipe. p r x f e d u s 3ncc d om in u s. Ducem] Vifibilcm aut e x t e r n u m : internum habet, N atu ram videlicet,
p raccp tn ce m q u x eam non infipienter infticuit) fideliftimam ac fapientem.

\o
in

1 N T E R P R F . T A T I O N 1- S

Tamen parat in a:itate c i b u m f u u m , c o g r c g a t in mefI c d c a m luam.

/ j f ^ a ra t tn xjlate cibumfi

91

bi , i i congregat m mefje quod comedat.

Parat in a/lare, & c.] Laborandum elfe,etiam a formica fipie n te rd o ce mur. T h e o fb p h ic e O ran du m Sriapienter Laboran dum cuiuis n o lh iim . Ideo Paulus E p h e f 4, i>. p rxcipjr, vt laborer vnusquifquc manibus (iiis quod bonum eft,vt habeat Vndc tribuac necellicaccm patiendi. H x c D > i, qui otium execrarur,voIunras: qiua otia dani viua. OtiuMpnlititj.irSMh.xfu. Apud Ezech.inter peccata Sod om x,etiam otium numeratur.vbi c.i^ ,4^. fic legitur: Hxcfu i tmqtui.is Sodorrut, (up'rbi.i ,fa turtl.tspanis>cr abundantia, cr

oltum tf>Jitts&filiorum ei;<<: cr tn.innmegeno pauperi nonporrigebant. lr tleua :.t ftnly crfeceruntabommalior.es: & abjlnlt eas Jicul vidtfti. O tium h o c lo c o
mtelligitur mane, certatio Sc vacatio tu ip is ; quod iucundum m alu m , c v iix caiies hecbicaquexgiitudoom nium b o n o ru m : non honeftum illud ac hbciale.de quo infra veif. 10 5. C u m M m e r u a manum moucndam cifc, redtevenerandap rxcip it A n tiq u itas: q u id e m in x ft a t e ,h o c e lK in r e m p o r e o p p o r t u n o .V id e v e r f.ijo .S r u d iu m ig it u r & lahoresS a p i e n t i a verx noli differre ir. craftinum.fcu longum: hodie>hodie Ora,difce,obferua, annota, q u ic q u id T h e o fo p h ic e fuggeric tibi Spiritus v erita tis: hodie, hodie Labora, & cibum S a n e n t i a corpori, Spiritui ac A n n n x paia, tu C h rittian o C a b a lx ,P h y iic o -M a g !x ,& : Phyfico C h e m jr ftu d io fe . R a tionis trutina diligenter p erp en d e, ex negorio negotium feri, d o n e cn afcatur labyrinthusjcx quo nunquam extriceris. Sequere igitur bene m o nentem, bono^que Iaborcs(meiita!es & m anuales") de dic in diem nequa qu am difter. ^L\ie DutfMCS thuii vnDlaborircn wilt/ t a * thiicMfcC- N a m v i ta breuis,ars!ongn. 9) (

V f q u c q u o piger d o r m i - Vcrr*es ? q u a n d o c o n l u r g c s ^ T a fom notuo? .

Vfqueqtto piffer dormies ? 9) quando'Jurges afomno tuo *

K_yifomno ] N o n tantum pigritia?, fed q u o q u e m alitix, dcrifionis, incre dulitatis, ign oran tix ac n c g lig e n rix ; tam fam x, quam vitx, a n im x & corduigerefomnum,neteeoeflasopprimat: pori.peinitioiijrimo. Prou. 2.0,13. tpi) loculos* cr faturarepanibus.
9A

P a u l u l u m dormies,pau-' Vcrfl0Tarum fimnonim , parum l u I u ^ T dorm itabis, pau dormitationum capiendo, parum l ul um conf crc s m a n u s v t complicationis manuum ad dor- ! d o r m ia s . miendum:

Paululum dormitubu^& c . j Illud paululum folet crefcere in immenfum: iuxta illud, Parum enor minino* magnus tnfines. Pig er m o ran d o , frgic ici
p f u m ,& d o n a D l i. 95

E t venier t a n q u a m vi ato r j

E t veniet tanquam viator 9 )


cffelf.is v

GRADVS

S E C V N D I.

c g e fla s c i f a ,
nutus.

Sc paupertas

tua ta n q u a m v irc ly p c o a r -

/p^egeflas tua, Zy pauperies,quafiv ir armatus. /jf Si vero impigerfuerisy ventet v t fotis mejfls t u a e g e flas longefugiet a te.

Egfflat cr pauperies] N o n panis tantum, verum etiam S a p i e n t i a , Prudcncix ac Intelligcncix, tam in Naturalibus, Artificialibus, M cc h an icis, &:c. quain in M ctaphylicis atque Diuinis. H u c quadrant Proucrbia : Laboresrecif?;s,hfinoresncufat. Honos c'/ onus concurrunt. Jg u i vultferuire com modi, fcr.tt.itc yonera. S i c P i o u . i o , 4. EgeflatemoperataeltmAnufremijft; ma nus autem fortium dtuiius parat. E r.ibid. 1 4 , 1 5 ./ omni opere bono crii abur.dantia>vbi autem verba funtplurima,ibt frequenter egtflas. Nullus liquidem frudus prouen it,cxferm on e prolato G e rm an i interiores dicunr:Cf $ ift mitffg? vjcn nidjf gftfviii. M anus fune in nom ine D o m in i a d m o u c n d x ; Sc tunc leq w tu r pvotc&us aut em olum entum . St impiger, & c .] H in c illud: rrtfn unD vilvcrDroffdl/ K u Jchr offl gmPffcil. Primus /urgat toro Paterfamilias, vi.tmus a. bet.

Q m c o g r e g a c in a r f t a t e , filius inccliigenscrt: q u iv e r o d o r m it in m e fle , filius cft: con fu n d en s. *

Prou.10 VerCj.

congregat / J in M f. s-

s e,filius Sapiens efl: quiautem flertit M s t a t e, fi Itus confufionis.

Inm effis] O ccallo n isau t tem porisopportuni. N a m , fronte capillata efl poflhjtcoceajiocaltu. N o tetu r vox Ferdinandi Imperatoris; Sape dat vnus dies, qubd altas integer kok dedit anntts.~L em pus igitiir,locu m ,pcrlonas,& occafionem in rebus gerendis o b fe r u a : vrgeatque vnufquifquc oblatam fibi a D e o occationcm bene g e r e n d rei. Paulus in eandem fententiam iubet feruire te m p o ri,E p h e f 5 ,1 6. yftaseft,no n anni tantum,fed & iuuentucis, cotius v i t s , o c c a tio n is, te m p o ris,a m ico ru m , p r x c c p r o r u m , promotionum, bonorum C orporis, Anim a: atque F o r tu n x d i d o r u m : G enius aut Spiritus cuus bonus poteft ac v u lt : P o te ft autem & v u lr , cum te impellit, quando m otum in te percipis bonum. M o tu s ille, illa im p u l( io x t c r n a 5c externa,cft vocatio D iuina, 111 qua, iuxta Apoftoli d o d r in a m , O ran d o & Laborando,fideliter p e rm a n e n d u m .i,C o r.7 ,1 0 . V id e verfl.170,177.

M u lie r ftu lta 5c clam o la ,p le n a q u e illeceb ris, dc nihil o m n in o fciens.

Prou. 9. Vcrf. 13.

M u lier flu ita tumultua tur,fim plex e fl 3 c'Sr nefeit qtticquam.

UJUtlierfluita,Scc.] Sapientia mundana eft mulier illa ftulta, q u x proptcrca fluita vocatur,quia non eft radio aliquo S a p ie n tix C x le ftis illuftrara. Sum m aftultitia cft, quicquid humanum ingenium parturit abfqucil luminatione Spiritus fan d i ; c x qua ftultitia deinde fequuntur clam o fx, ftrep erx, & tum u ltu ofx con te n tio n e s, q u xftion es,fu b tilitatcs, fophi(inara , q u x tandem in ventos Sc fum um abeunt. N ihilom inus tamen F

42.

INTERPRETATIONES

h x c fatua meretrix, fuco picta & purpurata vefteinduta,fraudibus luis lllcc;brisqu c inefeat multos, Sc fpeciofis titulis palliat fuam ftultitiam .& per omnes gradus ftultitia: ducit alumnos fuos,vfquc ad fuprcm am laruam. Dl-hac vide plura vcrlTio/. & 1 1 7 .

9g

Etfcdetadoftium dom us f u x fuper f e d e m , in locis excclfisciuitatis.

V crf u -

Sedet [ f in foribus dorrUts fu x fuper feliam in excelfo yrbis loco.

5?S

Infortbtif&c.] Q u cm ad m o d u m o ftiu m S ap ien tix vere cft tim or D e i & aifid u xp rcce s:itao ftiu m domus ftulritix cft D f. i ignorantia,& propria phantafia.quxin ludicris verborum tricis hxrcr,fefcque faftuoseoftcntat. Et quem adm odum veftibula domus fo le n tc ir e p u lc h ra & fp lcn d id a: fic oftium ftultitix magnis verborum ampullis eft adornatum. lnexeelfi,& c.] F.tiamfi p rxtcr fucum&r lenocinia verborum inanium, mundana fapientia nihil habeat: tamen fedem in loco cxcclfo duitatis fibi extruxit, hoc cft, opinionem S a p ie n tis fibi conciliar, homines in admirationem fui ra p it,& quafi numen quoddam ab omnibus colitur,vera Sapientia opprcfsa & c x p lo fa : quem adm odum S c r ib x & P h arifx i & fummi Pontifices in loco c x c c lfo fedebant,id cft,in magna auihoritatecrant, ChriftoSalu atorc noftro,qui cft vora Sap kn ria, profligato.
V t v o c c r tr anf eunt esp er v i a m , qui dirigunt femitas
f u a s ,d i c c n s .

V t voca. 'et tranfiuntes 09 per v ia m } c r pergentes itinere fuo.

Tranfeuntes per visrn] Multi alliciuntur ad ftultitix limites, vanis titulis, honoribus,ft pendiis, laude eruditionis, & acquiefcunt in vm bratili illa dc
verbofa philoiophia, ignari v e r x Sapientix, q u x longe aha via inucftiganda & acquirenda c ft. Q u a m viam fapicntiflimus R e x nobis monftrat in libro Sapien tix. A h tranfcunrcs per viam b r e u iflim x & m ifcrrim x vitx huius.prudcnrcr &: pie difeite dirigere femitas vcftras,vt ad portam & p o r . tam Sap ie n tix y E tcrn x p e rd u c a m in i.
100

Q u i s cft paruulus, dccli- Vetfl* n c t a d m c , & , ^ r v e c o r d i loquutacft.

Jguifquis esifim plex ydecli 10 net huc , O 4carenti corde di x it ,

Vecordi locjuuta <#] Infipiens Sc vecors &: amens eft,qui patitur fibi im po ni a mundana fapicntia.qux inefeat iimpliccs honoribus,voluptatibus, o p ib u s,q u x fumi inftar diffugiunt &:cuanefcunt. Filii S ap ien tix quxrunt honores per humilitatem,voluptates per fobrictatem,opcs per benignitatem ,gaudium pcrlachrym as, fcicnciam per experientiam in O ratorio Sc Laboracorio.
101

f jT A q u x f u r t i u x d u l c i o - v' tC,7res f u n t , p a n i s a b f c o n ditusfuauior.

tAqux furata dulces fu n t: O* panis abfionditus fiuauis e fl . \_Zlqux '

10:

GRADVS

SECVNDI.

45

\^4qH*fitriiu*, & e . ] O m n es Scien cixn on d iu in tcu s,au t D iu in o-M agic e , & C h riltian o -C ab alice acq u ificx per preces & lachrym as funt a q u x fu rc iu x ,n o Diuinicus daex; ideo non funt dona p e r fr d a a'par re luminum profecta; igitur deccproria,fucata,nullius em olum enti. D u lces func,quia acquiruntur finecarnis mortiHcationc, fine vera poenitentia, fine vero ti m ore D E i ; ideo carni funt dulces. Psnis abftondiius ] F u rtim acquilitus, non cft panis S a p ie n tix 6: v itx , quo anim a alitur, (ed eft panis volupratis m u n d a n x ,o p u m &: honorum fu tih u ; ideo fuauis carni, at lx th a lisa n im x .
E t nefeit fimplex, q u o d VcrC,gE t ignoram t quod ibifin t gj- lo i Exhorrario adS^PUNTIA M ,&ob> m o r t u i funt ibi, in p r o f u n gantes,r fjT in profundis infer dis inferni funt in u it a ti ab

ea.

F.x Septuagin

12 .

ni conuutx eius. <Qiti enim applicabitur ilJi} defendet ad inferos : nam qui abfceffcrit ab ea9 ftlnabitur.

fe ru a tio o c

P ix c c p to rum.

Iprofundis inferni&c.] H ic c ft finis S ap ien tix m undane im m u n d x,h u c quoque omnes diucrtunt ea imbuti, inflaci,turgidi. H ic fplcndor eorum in tenebras, luxus in miferiam, voluptates in cruciatus,gaudium in eiulacum, honores in ignom iniam , opes m fodicarem abom inabilem conucrcuntur. Q u ic n i jji i n h a c vita non eft dom icilium S a p i e n t i / e i t t e r n x ,L u c is D i u y i x , & Spiritus f a n d i ; habitaculum cric tenebrarum ,& h o r roris infernalis, fpirituum malorum.-co quod L u cc m a tenebris, V erita tem a m c n d a c io p e tiit. O/EternaVeritaf,doce nos-t ALtantvia% dirigems; /Eter terni Viu vmificA nos j^terns Lux, illumina nos\ /Ettrn.t Sr.lusfxltif.r.os: ne in profundis inferni epuU noflrafedin a/lijjimisad Sapter,t u Atenu metifnn sfftdeAmtHyftiati a/peflu Diuino in xternnm.
( O ) fili m i, cu f to d i Ter mones m e o s , & Prxccpta
Prou. 7. V c r f i.

( 0 ) { f fili mi, cuflodi firm o -

103

nes meos}& prxcepta mea [ f re conde tibi.


Ex S:ptuagin gim a.

m ea re c o n d e apud tc.

Ftli>bonoraD o m i x v va leb u : prjtter eum vei'o} ne ti mueris alienum.

f/ t fw / JC o n u c r t a t t c D e v s in melius, qui fupercilioignobili&rm undano fpernis adm onitiones Sapicnris,tam paternas fracernasquc meas. Pucepta mc*. reconde tibi. ] Mulca &: fere innu m erabilia,obiiciunc fpiricus maligni & im p o fto rcs;h u m an is ingeniis impcdimenca,quibus viam ad Salucarcm conucrfioncm ifc illuminationem inccrcludunr. Q u occn im ,ob ^ fecro, fune M u nd i illcc cb rx ? quoc volupcaccs, quibus quafi vifco recinencur corda morcalium, quem adm odum can icP o cca: Viftm rner/u, ve/lraeft blinditu. E t quem adm odum o p io conucrcuncur in lo m n u m ,c o qui vcuneur: ita ftygio & infernali o p i o , animi [mortalium con ucrtuntur in fom n u in lcthxum ,'& : profundam obliuionem rerum C x le ftiu m . Ideo m o -

NT E R P R E T A T I O

N b S

ict hic Sapiens, vt filius T h c o fo p h x ,p r x c c p ta e iu s in intimos cordis pc lctraiibus recondar, dc fideli iugtqtic m em oria cuftodiat. O bllteratiscnim viuis D e i ferm onibusin p e d o re humano,rcccdic Spiritus Illum ina tionis & Sapientia-,& fucccdit fpiritus tenebrarum & ftulntix.
Adhortatur j d contem plationem
V s x s t Dii,,

04

ScruaM

a n d a t a

mea,

Verf i

qui retra himur i feoiratione Mentis & Corporis.

& viucs : & L e g e m m e a m quafi pupillam oculi tui.

Qtjlodi Tracepta mea , & v i nes: Lege meam tanquam pupillam oculorum tuorum.

Etviues] Q u ia vita funt inucnicntibus ea. Vide veri. 1 7 . O p rxclaram fententiam ,plenam S a p ie n tix ! Q u e m a d m o d u m enim pupilla (edescft radiorum viduorum & luminis vifiui; ita p r x e c p t a D e 1 funt lux & radii luminofi in mentibus hominum.
1C5

Alliga ea digitis tuis; ferib c c a in tabula cordis tui.

V c rf} .

/P Liga Eam //; digitis tuis, Jcribe illam m tabulis cordis tui.

Lt^aeantir. digitis] T a n q u a m in annulo recordation is.H ic A n n v l v s afiiftcntix Spiritus boni , 1 h eolophoru m . Ligaprxnptamea in cordc tuo iugiter,& circumd*gutturi tuo P ro u .6,21. F.ntnlque verba hjec,qutcgopr.tcipio tibi hodie,in corde tuo: & narrabis ea filiis luM,cr meditaberisJcdt ns tndomo t u a a m bulans in itinere, dormiens atque confurgens: & 1'gabisea qttafifignum in manu tua, entntque cr motabuntur inter oculos tuosyfculesqueea tn limine $ opiis domus tux, Dcut. 6 >6 . O m nia, fcito, nobis ad d o d rin a m efTe feripra. Q u a m o b ic m , hiC,difcc. In tabulis cordis] H o c P i n t a c v l v m Solom onis vittuofum: non illud N ig rom an ticoru m fcu C aco n iago ru m ph an tafticu m at que b lafp h e m u m : e collo M entis tu x fu fp cn d c n d u m . V ide figuram A m phitheatri huius quartam.

xoC
I

D ic S A

p i e

m t i

/E,

foror voca:
m e a

V c r f 4.

[ f Dic S A P I E N
mea cs ; f j P vo c a amicam tuam.

I A , foror

m e a e s tu: &: p r o p i n q u a m ,
n t b l l i g e n t i a m

rvdentiam

v s bone,quid hoc eft? d ic e r e S a p i e n D e i vocare A m icam m e a m ! E g o ne m ortalis h o c audebo ? Q u id faciam ?Sapienti fapicncer ob tem perabo: optansque cx totis pracordiis meis, ftimulo S a p i e n t i yt ipnus im pullus, la c h iym asq u cp crn itcn n ale s, primordialem Regenerationis t-A ^, p rx gaudio incerno effundens, d ico dicam qu efcm p c r S A p i e N t 1 yt 1 e h o v fis amica mea, formofa m ea,columba m e a / T e e lig o ,c u i dico,tu mihi fola places/ Veni in hortum Mentis m c x / Veni,veni,ven i,o corculum m e u m ! fe lu ix m c x ! OHhochmabello BenaheV. o fruduofinim um i n n o s S a p i e n t i y v erx a d u e n tu m 'Perplacet mihi voxr quam Socrates A ihcnicnlis Philoiophus figillo fuo gerebat infculptam, h x c : A m icus hon.inisySapientia eius: Inimicusfluhttt*. Q u i d , q u x lo , congruenriu< Sapientis noftri, loci citari,verbis,fi dc S a p i e n t i a A ltern a, fola v era, pie ac C lu iftia n e hoc intelligamus ? A m ic u s , I h s v h
a,& :c.] D t o r t 1 cs, & P r v d e n t i a m

Dic S a p i f . n t i /i / E tc rn x , S o r

ii r i s t

G R A D V S

S E C V N D L

45

C h k i s t v 'iy ( S a t i e n t i a D e i , noftri c a u f i c ar o fa cta) c e i t u s , i m o f r a i c r f u a u i f l i m u s , q u i m rc i nc e r t a c e r n i t u r . A m i c u s nonnc m a gn u s, qui m or i tur hoftis a m o r e ? In h o c A r c h e t y p u m fideliter i mi tantes, l a p imu s , p o f l i m u s a c i m p e t r a m u s o M n i A . C h n f l i a n o C a b a l i f t i ce, P h y f i c o m a g i c e , fic P h y f i c o C h e m i c e , T h e o ( o p h i c c . P c r S a p i e xt i a m c o nf e ru at i funt, q u i c u n q u e p l ac ue runt D o m i n o a p ri nci pi o, verf.2 7 0 . V i d e c a p . 1 0 . l i b . S a p i e n . t o t u m . P o r r o : Dixiftiopcimcfracer, M a t t h . 8,2 0 . / ulpesfucas habent, & zv lucres c.rlt nidos, ai filius hominis noti ha bet vbicaputreclinet. In me, o b f c c r o , c a p u t r e c l i na : totus, tibi pa teo: totus f um t u u s : n o n vt tu c o n qui d e a s , fed mihi, C o r p o r e , S pi ri tu fic A n i m a , ex te lirquies e s ) xterna. C o n c o r d a t cum hifcenoltris D . Augulhnus, Med it. cap- 7. is : H.inquicnsrv^Wtf/^, D E v 5 meus, Amore magno,magi<que te amare cupio, dn mihi v t amem tcfcwper quantum volo, ejuwtum di beo, v t tu(olus lota intentio mea, cr omnis meditatio mea, temednerpt r dic< fine ccffitione, tefentiAttiper foporem in 11ocie, le alloquatur Spiritus mew, t cUrnfabuletur c JHt ns mea;

lumi".e fancU vifionis tuxilluJJritifr cor meum, v t te duce, lercclore,ambnkm d i s vtrtutein vittutem , tandewq <e videam te I ) E v m Drornm in Sion, nuticcjuidem per Speculum m dnigmateytunc au: emfacie adf a c i e m , E r u e , Doflrin*fili, eju/c volo.
IO7

V t cuftodiat tca m ulie vcifj. re alien a,ab c ^ r a n c a q u x fermones fcbs lenit.

V t cuflodint tc [ $ a muliere 107 extranea3 c^* a i a lien a tu * ver bafu a dulciafacit.

muliere extranea] D e qua v e r f 117. Fornicatio cum ea,ad xrernum d u


cit perniciem : m ei enim h ab ccin o rc,fclavfcn icaIe(ro d e n sin tcrio ra)in corde.
ioS

106,

f j 5 \(V a b f rabatur in y iis il 108 N c declinet aci vias cius Ibidem V crfij. lius mens tua , neque decipiaris cor tuum , neque oberres fem itis eius. in femitis cius.
7(eabjlrahatur,&:c.] M u nd ana fipicn tia meretrix cfl:,illecebris fuis car nalibus, vtpotc faftu, arrogantia, fuperbia, voluptatibus, honoribus.diuitiis,mentes hom inum allicie n s; quibus tamen M e n s humana non illumi natur,fed tenebris obfcuratur,corrum pitur,fxdatur. Sem it.retiam ipfius deceptorix, non perducentes ad verum finem h o m in is , ad veram & arterru m Sapientiam, fed ad m ortem fic confufioncm . P u i n a Sapientia virgo clt, q u x non m ngitur,defponfatur aur copu lacurcm n impuris animis, fed D f. 1 T im o r e im butis, quos puritate fu i illuminar, &: ad tontem S a p i e n t i A , fic ad prim xuam lucem C h n ftu m Iclam perducit,fic eu m eodem coniungit. V id e infra v e r f 1 1 7 .

O?

^Multos enim vulneratos de- iop ^ T M u l t o s e n i m vulne- YctCi6ifcity & fortijjim i quique inter ratos deiecit, &: fortillim i fectifu it ab ea. quiq-, in te r fe c i funt ab ea.
F <
-_____ u .

4< ?

1 N T K R P R t: T A T I O N h S

U\[ltosvulneratos deiecit] Mulci qui concubuere cum m erecr.cchac, vi ri (q u id am )in g e n ii a!ia> non adm odum praui, veneno eius fubtili, tan quam ep id em icalu c,g rau iu :r infecti, vix tandem,in mortis agone,aliquid leuaminis fenferunt: m ulti,forcillim i,lior eft,docti &: iapicntifiimi (a fui fi m ilibus) habiti, (cum tamen erant ftulullimi)in Sapien tix tam infipientis c a lrg in e je th a lite r faucir.ti, d ecum bcn tes, mi fere e xp iraru n t( exempla funt in prom ptu innum era )&. perierunt in vanitatibus fuis,inque reneb rarum abvflo fcpulti iacentes m anent. Alterius igitur exem plo, fili, difc i to. N a mfelix^uemfaciun t alienaperi cula cautum.
IIO

17. J y l J?2fe rm 3 domus cius, deV i x in feri d o m u s c- Vct C Ifcendentcs ad cubicula mortis. i u s , pen etra n te s in te rio ra m o r tis. VUinfctiybc.Q!\ D u c e n te sc o , vndevenerunt. S a p i e n t i x D i u in x v ix r c

ctx funt ad cxlcitia xtern aqu e perducentes, penetrantes interiora v i r * : ad v i x inferni fu n r v ix im p ic ta ti 5 ,ad in rerioresm ociisaccrbirarcs perd u centes. Finis S ap ien tix v e r x ac D iu n.c, vicaefl: t a lfx a c m u n dan xin or. Serpentina enim illa aftutia m orrem 111 m undum in trod u xic: Diuina v e ro Sapientia (incarnata,filius D e i ) vita n m undo dedit.
S
a p ie n t ia

abtmpinru via Sc fcorta c i c u : cu *ophiftis liberat & d ingitin rian ib o nara.

III

Q u a d o in tra u crit S a p i e n t i a c o r t u u m : Sc c o g n i tio a n i m x t u x dulcis fuent*:

Prou.'x. Veri! 7.

B St intraucrit S a p i e n s*. r i a cor tuum 9f i S c i e n t i a ahunx tux. f f placuerit.

Si intraucrit] S in c & a r S a p i e n t i a guftaueritcortuum . Placue rit'] It a ,v t decernas ad vfum v it x accon lu eiud in em tibi adiungereeam ,
veri. 307. c iq u e e x t o to cord ed icere, So ro r mea es, & P r v d e n t i a m vocare am icam tu a m ,v e rf.io tf. S p o n fa m e a m tib ia flu m e r e , verf.i4<r. Sc conquiefcerccumilla,vcrf.25<, O qu antam u ltitud od ulccd in isd iligentibus tc D o m in e? 112

C o g it a n t i a c u fto d ic t tc, VC n. & in te llig c tia co fcru a b it tc.

[ f Confilium cu jiodiet tc}f j Prudentiafer uabit te.

Conftliumcuflodiet te] N o n hum anum fed D iu in u m ,q u o d I e h o v a h mific dc altifiimis. N c in d e c c p iio n u ir . M e tro ru m lapidem im pingat pes mentis tux. E t fic corriguntur v ia hom inum in terra, Sc difcuncfalutaria v itx & adtionum c o n filu .

n3

V t eruat tc a via m a la , a v iro lo q u c n t c p c r u c r fit a tes:

V crf iu

Vt eruaris [ fit v ia mala, f j ab homine f f qui peruerfa lo quitur.

isfvt*m ala] H o c e ft ,a d o g m a t e S a p ic n t ix m u n d a n x a u r fecularis:quc


Philofophia vt prorfus dcflituta luce Veritatis, ita tota fo p h ift ic a & in fi picns.flultitiaq; coram D e o ,r c ft c Paulo i.C o r .i, 2.0. V n d e a d ColofT.i, 8.

Videte

GRADVS

S E C V N D I.

47

/ 'id(tCyt:equis vos decipiatper Ph;lofrphiamtcr inanem'fallaciam,fecundum tradi tiommhominumfecundumelemeutxmundi,& nonfecundum Chrjflum.ld cft,per Ph ilofoph iam .q u x caret fpiraculo D t l & : illuftrarione D iu in a : .innitenrem prudentix fu x p h a n ra ftic x a tq u e m u n d a n x , non luci veritatis, in L i bris S S . * S c r i p t u r x , N a t u r x & C o n f c :c n rixD iu in itu s fc rip tx .tra d itx ac manifeftarx. J 2u;ptruerfxloquitur] In quocunquc vis fcibili.DiaboIogus ille fir,aut Jurcpcnierfus,Cacom cdicus,Pfeudophyficus> Sophifta,aut quiuisalius,prorcctis falfa fubftitucns.fpecic veriraris fucata. A deo in quouis ftatus gencre(fuper quo conqueritur otnnis Iuftitiam amans) rerum gercdarum lftigubernaculapallim hodie tenent,vt inrer Sapientes, h ocfecu lo fere minime rutum fit,S a p i e n t i a D o d rin a m pure profiteri. T a n tum inualuit malirix fumus!Nam,li qui funt,('D iis g en iti;q u i V e r i t a t x totos fc dedicant, infani, ig n a ri, irreligioli, interdum hxrctici vocan tur,odio habentur, etiam pcriculum cap.talc in coscon ftitu itu r, contu mcliis afficiu n tu r,(xpelu eishu iu s vlurapriuantur. H x c p rx m ia S a p i E N T i i t am a to ru m , apud mundum im m u n d u m : hifce miuriosc a 1Ved a ipfa S a p i e n t i a incarna a c a p iit: frnr.lia patienter fc ra m u ,m c n 'b ra . E li enim lum m afelicitas,prepecr O ptim um ,p a r ia p c llim is .O ten d o r:.! o mores! D t u s , det iftis funem & tin e m . A m c r .,d ic a to m n .s T h c o Sop h ix amator.

4 Q u i relinquunt iter re- VcrC,JJpui fy* derelinquuntfem i d u m , &: ar^btflant per vias tasreH as^ij ambulatper vias tcncbrofas. tcncbrofas. Jfyiderelinqtiuvt.&cc.] N i m i r u m , femitas S a p i e n t i a veras; quos
propterca S a p i e n t i a viciilim relinquit,& iure optim o tradit ( R o m . I,i8 .& :fcq q .)in reprobum fenfum ,vtam bulentpervias t e n c b r o fa s ,& fa ciant e a,q u x non couemuntjrepleti omni iniuftitia^pcrpcndite h^c,qufo,qui E cc le fu fticc.P o liticcatq ; S ch olaftice,T erram iudicatis, v c r f 6 j . & feqqjfcortationc^erfutiajauaritiajm alitiayplcni inu idia,cxd e,con ten tionc,dolo,malis p rxd itim o rib u s, lufurrones, o b tred atores, D e i ofores, contumclioli,cl iti,glorioli,excogitatores m a lo ru m , parentibus immorig cri:exp crtcsin tclIigctix,p ad oru m haud quaquam tenaces, alieni a charitatis arfedu,nefeiifccdcris,im m ifericordcs. Lapidi L y d o h u ic a ft r ic e t vnufquifque ( cuiuscunque Iit ordinis,ftatus ac facultatis) Confcientiam , exam in e tq u e ad a & fa d a fua qui vult ac gaudet S a p i e n t i a v e r x fi. lius efle &: nominari. S i g n a t v r jc . h xcercocertiu sd em o n ftran t, tales qui funt,nihil firmi,folidi auc re d e fcire.opinari t a n tu m : dum opinantur, funt femper difcentesacdifpnrantcs,ad veritatis finem nunquam peruenientes. Nimium enim aitcrcando ;i u x t a P . C lo d ii atque Varronis proucrb iu m ,^ w V ^ amittiiur.

1N T E R P R h T AT IO N ; S
Cw malefecerint ] C u m falfum pro vero, iniquntn p ro x q u tf, nefas pro iurc,fraudulcniiflimi fubdole fubftirueiinr atque detonderint: apud quos Ius dc Iuftitia, Veritas Sc C on fcicn tia, nihil clt, nifi publica nicrces vana:que, apud vulgum imperitum & profan u m ,q u i e x veritate pauca, ex o p i nione multa x ft im a t ,g lo r ix aucupium. Pereant,qui candjdum vertunt in nigrum. In rebusptjftmis] V x autem illis: quia com m ittunt,quod haud fa cile rem ittetur,peccatum contra C on fcien tiam .

116

Q u o r u m Q ? v ix p c ru c rf x f u n t , &: infam es greflus eorum.

VcrC {-

fhiorum fenntiC peruerfc fu n t , ( y pcrHcrfi funt m yus fu is.

Vi.tperuerfc] A h ,cu r non peruerforC um Iaruas fupcrbi.r/ophifm atum , m end aciorum , litigiofarum rationum conclusiuncularum v e , deceptio num dCfalfitatum pcrnitiofillimaSjftipcrcil o alto malitiofc p rxfcrant form o fx veritatis facici. O b quod vere infames greflus eorum.
Scottationem ta rationis ac mcntis.qua corporis vi tandam.

IIJ

V c eruaris a muliere aliena, 'cc ab extranea, cj m ollit fermones fuos.

Vcrf

Vt eruat teinquami tnuherc extranea, ab aliena, qua elo quiaifttA emollit, |

muliere nlicnt\ Snpiens hic non (impliciter dc (Certatione agit carnali,verum quoque icnluum,rationis ac m entis,quem adm odum verfuap paret 108. V tcn in i corrum punt bonos mores colloquia p rau ajfic bonas mentes dogm ata falfa. Sapientia mundana, vulpecularis, tumida, fupetba,litigiose difputatoria,am puI!ofa, verborum manium garrulitate line mente fonos blaterans, dc dialc&icis prxftigus (diftinguo.amicc Lector, vfum verum ab abu fu )p crfo p h ifm aaim am b age s,fe d u ctio n u m retiatendes,cft illa illex,blada &: aliena & mulier ( P ro u .7 . ) extranea, ihilta &: cla. m ofa,q u x mcndacifiimo titulo,pro S a p i e n t 1 a vera, fc diabolice v e n ditat ftultis: cu,iuxta Paulum,nulla veriorfit ftultitia apud D e v M,quam terrena fapientia j dcdifccndaci, qui vere cupiat faperc. In Philofophicis Ludouicum Viues audite Philofophum ( cui, vcartifici in fuaartccrcdcn d u m )fe n c m ,d o d trin a & e x p c r ie n tia v a le n tc m : Qua:,inquit,in iuuenture elato lupcrcilio putabam cllc thefaurosin Philofbphia.iam conucrfusSc fenex, video vixftcrcora cllc, tantum remoras vitx p ix, fhuliorumquc neccilariorum fuifle. H x c ille. Sanctos etiam Patres, H ieron ym u m , Am brofiu, Auguftinum, Cyprianum , Hilarium, B afiliu m ,C y rillu m ,T e r tullianum, Bernhardu m , Pru den tiu m , Ifidoruro,m ultosquc alios viros pios & doctos (quorum pofiem, ft ferrent tem pus & locus, prolixum inftituerc catalogum .feriptis illorum id abunde teftantibus) non parum pocn it u it in fu m p tx o p c r x , quam locarunt in traftanda Philofophia/cculari, femper d ifp u ta to ria ,E th n ic a ,tc rre n a :o m n csq u c;po(l multos in illacxanthlatos la b o re s,in eo tandem con u cniu nt,iftam peftem eflcveritatis, fcientix fo lid x ,L e g is q u c D E 1 ,& Religion is Chrifti. Fugite ergd,fugite, o ad o Icfccn tes,m erctn cem : dc, exem plo Imperatoris Maximiliani I.
E thnice

GRADVS

TERTII.

4.9

Il<

Ethnice aut profane philofophantes, audite vt ranas, non vt philomclas. Q u i (diabolo non im p cd icn tc )po tcftcap e re,cap iac & ice m e n d er. <^4b extranea] peregrina, G r x c a , m e n d a c i, q u x non com probatur tcftimomo Spiritus fand i incerno. R atioeft,q u ia Sapientia non acquiritur fucatis &: phaleratis R h e ro ric x verbis,n cc fyllogifmorum rortuofitaribus, quibusExtranea h x cp a ru u lo s & incautos i n i u i ' heu turpem & meretricium !) am orem pellicit: fed Lum ine mentis Diutnitus illuftratx ( Enthufiafticc ) cadente (uper intcllcdum,&: mouentc liberam credendi voluntatenv.qux nobiliflima cfl om nium rerum fciendarum via. gu^< mollitfennonesfuos] D ialcd ic e, R h etorice. S e n e c a : c Jltelliturn venenum, blanda oratio. JVui fa cile credit,facile decipitur. Proinde C ice ro re d e dixit: Vires& ncruiftnst Sa pientix,nonfacile credere. E t Euripides: Prudenti difpder.tia nihil melius e rv tiItushominibus. D ifcite ergo nunc, o mortales, tot rantoi umque monicis, hanccauere, non ipforum in iuuentutisignorantia:feiuorceiratium im i tari errorem potius, quam xtace deinde pius lapientium picnicentiam.

11:

E t relinquit pubertatis fua^&r D e i (ui oblita cft.

ducem padi

Quot defent ducem ad.)le- 118 fcentuz f t x 3 f j pach 7 ) E i fut oblita eft.

Duccmpubertatis] H o c e ft , D t v m ip fu m : qui per S a p i e n t i a m fuam,in L ib ro N a y i r x m agno. Lcge(in M icroSc M acrocofm o)D iuinitus tradita, V crb o^u cfu o fcripto,ab vfque initio M u n d i,iim alitiaad Regiam V e r i t a t i s viam ,auoc.iuit,inuitauin hodieinuitat,vocat. Paflt D e i /tf/A 'c.]E xe m p lo Parentis, hoccft,diaboli,qui in veritate nonperinanfjt. Iohan. 8 , 4 4 . cuius illa filia obccdicntiflima. O m n es quiiungunt&rconiu n g u n rfe cu m h a n e m a trim o n io , p e rd iteo b liu ifcu n tu rp ad i D e i fui,&: g en erifiu n td iab oli,focru m q u eh ab cn th oftem D e i , C r e atu ra:atq u e N aturx.totiusquc generis hum ani. ^incc5rlic^c0cfcl(fcf2afft. V tc a u c a s,m o nitor tibi fum,amicus. Jguiainclinauit ad mortem np Inclinata eftcn im ad vctC.is. l domus eius , f j ad mortuos fe m o rtem do m u s c iu s , dc ad mit& CIUS ducunt. inferos fe m itx ipfius. Inclinata efl] D u citad interitum Corporis,Spirirus & :A n im x,in vita hac & ia x t c rn u m ,d o d rin a illius: at, L e x Sapientis, fons * it x ,v t dcclines a rui na mortis. P ro u .13,14.
io

O m n e s ingredientes ad cam>non reucrtctur,nec apprarhendunt femitas vita:.

Vcrf.i?.

Omnes f jr qui ingrediuntur 120 adeam, ?io reuertentur, nec ap prehendent fjrfem itas vitx.

J$ui ingrediuntur, & c ]Q_ui doccn do 8c excrccn d o t m d a n te a m , deled a n tu r ea, affociantur illi, am pled un tu r c fequuntur e a m : qui bibunt ex cratere illius,repete ex hominibus, tanqua aliquo C i r c x poculo inebriati, incantatur,rrasfotmatur in beluas &: fues im m u das. 5 <w//./r//.<]DECEM: * -----G

>0

I N T KR P R E T AT IO N L S

q u asvidcF igu ra A m phitheatri huius fecunda. Q u iv e ftm ie r tis R e g cn c rationis d e c e m T h c o fo p h ic e veftitusam bulatili illis, V n i t v r D e o : id v it x fontem , S a p i e n t u O ceanum, feliciter deducunt M agos C a b a lifta ru m ab O rie m c ( vteft v crf.170 .) v en ie n te s,p rxlu ccn ce S a p i e n r 1 A f t c lla ,M i c i o & M a c r o c o f m i c e o r t a .
C um boni:
jiu b u L .

III

V t a m b u l e s inquam per vi- Vcrfltam bonorum ,& fcm itasiuft o r u i n c u l t o d ia s .


nis,redem ptionis, vent..tis,vitx, f e r ic o r d ia S c veritas, nis,conft.\ntix,

V t ambules in v i a bo

na : O 4 I S ca^es iu/lorum cu flodi.is.

Vt sm lulesiivi* bona ] Via b o n a c f t v i a f . i p i c n t i x , i u f t i t i x , f m f t i f i c a t i o i.C o r .i, 50. E t v n i u e r l x v i x D o m in i mi * P l a l . i f . i o . Via b o n a eft v i a h u m i l i t a t i s , m a n f u e t u d i t a c i t u r n i t a t i s , f i d e i , c h a r i r a r i s , f p e i , patientix. I o h a n . 8 , 5 1 .


incaniataadcoSjqincredidcninteiJudxoSjJ/i/^

dicebat S a p i e n t i a

m.in(critis in fermone r/:eoyvcre dfctpuli mei eritis,cognojhtis z,triia,cr/ji& ven tas l>beribit vos. Q \ i a p r o p r c r m a n e a s , f i u d e o , i n S a p i e n t i a f e r m o n e ,
v i d f c i p u l u s fis

a p 1 e N t 1 > p r x c c p t r i c i s f i d c l i i i l m x , & f a l l e r e n e m

o m n e m , t a m in Phyficis &: h y p e r p h y f i c i s , quam d i u i n i s a m b u l e s , Cabaltfta, M agus, P h y fico C h cm icu s,in v i a b o n a : & v e r i t a t i s d o g m a t e l i b e r e r i s ab crroic &: d e u i a t i o n e . CaIIisiuflorurn] Sunt e x e m p l a v i r t u t u m , p i e t a t i s , & i n p r i m i s i m i t a t i o v itx Chrifti Saluatoris no f t r i . V n J e Apoftolus i. Cor.n i. Imitatoresmeieflote,Jient ego ch*i(lt. H a c v .a incedendum cft in O ratorio Laborator\.>. Im o h x c ip la viacibim onftratui in hoc Am phitheatro iynopcicc>& in P rolog o pcr7.il. los gradus, qui ad penetralia S ap ien tix x t e r n x folius v e r x nos perducunt.
fc ix : cognofcas V e r i t a t e

112

Q u a r e fcduceris, fi-

ii m i , a b a l i e n a , & fo u e ri s in finu alterius?

E t v t quid delectaberis, fili mi,cum aliena ampleRerisfi num extra nex?

Quarefedtt:eris* zc. ] Diuina Sapientia, tanquam fponfa amanda complectcndaquc cft. Sapi?ntifiimus enim R ex dccreuerat fibi eandem defponfarc. Et fanc libentifiimc Illa coniugium tniteum mentibus noftris. Et hoc quoque fine S a p i e n t i a D e i Incarnata, per incarnationem , cum genere hum ano contraxit matrimonium . Vide quam intime fc tibi c o ir u n x u Sapientia l) E i,fib iq u c c x natura humana parauit domicilium, in q 10 tota plenitudo Deitatis habitaret. A h c u r tu teingeris in finum mcretne s,(f>p u -n tixin u n d an xim m u n d x) cum cxleftrs tc virgo iamdudum deperire ca-perit, pura, cafta, illibata, plcnagratiarum , donorum , benehciotum immortalium. A m o re igitur D iu in o opus eft ad capiendam &: defponfandam hanc virginem. A m o r mundi meretricem illam ambit lambit, m undanam &: fatuam iap icn tiam , q u x indulgct fivdifiimis affe ctibus.

Q u a n d o coram J
f. h

oculis Vcifl'-

ov

n funt

via: v i r i , 5 c o-

m n e s femitas cius poderat.

Ileff>icit D o m i n v s 1 $ vita hominis, O* omnes grejjits eius confiderat.


9

nas

G R A D V S

S E C V N D I .

Vias hominis,&cc.] C u m animus tuus inhiat rebus mundanis,honoribus, v o lu p tatib u s,o p ib u s-,p e ru e rfx fu n tv ixcu x,& d cu ias a's v m m o B o N o . Grefluseius confideraf\ Studia,confilia,rcchnx,iniidix,callidi catcs,ftulta dcfideria tua, funt grcllus tui, quos D om in u scon (id crat;con tu cn cu r A n g e li ; accufat 6c obicruat c o n c i e n t i a ; num erant diaboli. D e y s quiferutacur om nium corda &; re n e s, & vmuerfas m entium cogitationes intelligit, i.Paral.iS,*;. abominatur cordis p rauitatcm ,& puniendam tradit,(ni rcTipifcas)crcatu ris vltricibus, q u x v in d id am exercent erga o m n e s, quos D e v s abominatur. M a x im a autem cft miferia,imo infernus ipfe, a D e o relinqui.
In iq u ita te s fuie c a p ic n t ip fu m im p iu m & fu n ib u s peccati fui ten eb itur.
Vcif.il.

f f Iniquitatesfu x capient im pium, I f C r funibus peccatorum fitorum confringitur.

Iniquitates] O m nis iniquitas fibiipfi ptrnas &: plagas in fligit: nullum cft vitium, quod non pcculiarcm fuum morbum paviar. Q u e m ad m o d u m cnim ipfa quidem virtus fibjmcc pulcherrima m erces: it.i,om nequ idem vitium (ibimct deterrima merces. O m n e enim femen frud u m fuum pro prium profert. M ife rico rd ix fru d u se ft,m ife rico rd ia :b e n ig n ita tism e rccs cft,b e n ig n itas: & c con u erfo; im m ifericordix fru d u s cft immifcricordia Sc crudeli*s. Funibuspeccatorum confringitur ] Peccatum certe eft m axima feruiius atque captiuitas, impium ica confti ingens, vt nequeat pccnas effugere. S a p ic n tia D m in a ,in g e n u a e ft libertas,qux animum h o minis liberat a ftulticix vinculis, a tenebrarum erroribus, a vitiorum p la gis,a dcfpcrationum laqueis.
M

I p f e m o r ic t u r j q u ia n o n h ab u it in
D
i s c i p l i n a

Vcr(-1J-

&

m u ltitu d in e

ftultitia:

f u x d ccip ictu r.

Ip/e monetur}eo quodfion auduut eruditionem : ( y propter multitudinemfluitit ixfux ~/jrer rabit.

Errabit] Animus humanus non illuminatus luce S ap ien tix D i u i n x , plenus cft erroribus,ita vt n eq u id em m inim $eius adion es errore careant. S i D e v m afpicit, e r r a t : Si N aturam , delirat: fi feipfum, fallitur :fi p r o x i mum, dccipitur.Sum m a: ncc minimam C x l i ftcllulam,ncc herbulam terr x a b fq u e errore poteft intueri; quia omnes cogitationes cius funt e r r o res. H x c fane eft multitudo ftu ltitix,q u x nihil aliud nifi mortem & c interi tum fecum atferre poteft. Delapfus enim eft hom o a fonte Lucis,in tene brarum abvfTum,ex qua eludari minime poteft, nili S a p ic n t K Spiritum diuinitus fuerit adeptus;
:2 6

O m n i (igitur)cuftodiaferua Co
r.

Prou. /,

Ycrfij.

t u u m ,q u ia ex

ip fo vita p ro c e d it.

P r x omni cufiodia {ergo)fer - 1 1 6 ua (fo k tuum : quia ex ipfo fin t egrejfus v it x .

COR.

5-

I N T E R P R E T A T I O N ES

C o r tuum] In C o r d c S a p i e n t i a fedem habet :cau c igitur, nefe dem h an c occuper & impicat fatua fapienna. Scrp cn scn im ille antiquus exc.rcat mentem A 'in ililla t virus fuum multis infidiis: libidine coi inquinatjfuperhia i nflat,ira incendit,odiova flat,qua: omnia funtoper. di;.boli. T u vide, v t a b hoc veneno C o k ruum cuftodias: feruesautem ilh d & a perias C x le ft i Sapientia:,timori D e i, fidei incorrupta:, (qua: purificat c o r )c h a rita te in fu c a tx ,fp e i immota:, patientia: infracta:, humilitati ama bilillimx. C o r tuum officina fit orationis &: p rccu m , inflrumcntum fatidiflimorum gem ituum , &: domicilium pietatis. 117 OS.

R c m o u c a tc pcruerfita- Vetfl+ ccm O


r

1 s j &: prauitatem

la b i o r u m e l o n g a a tc.

Timone a te 0 s prauum, C y detrahentia labia fin t pro cul a te.

O s prauum ] Ad co n fla n d a m & g r a u ita te m in didis & fadis tcafTuef cito. A ngeli enim vigiles tui funt Spiritus conltantcs & g ra u e s,o (b re s omnis lenitatis: funt Spiritus veraccs,&: veritatis amantes. Spiritus autem apoflat.e funt medaces,deceptores, illufores,leucs, inconflantes, quando loquuntur m end acia,dc proprio lo q u u n tu r,& proprium aperiunt thefau ru m ,qu iadiabo lu scalu m niatoreflpaterm cnd acii. D e v s efl v e r a x ; Chriftus veritas; Spiritus fandus,fjpiritus veriracis. S o l i Capieniia Diuina cfl verajvcri0r,veiiflima.
OCVLL

12S

O c v 1.1 tui ad r e & u m af p i c i a n t , & palpebra: t u x di ri o a n t viam ruam c o r a m te.

Vcrf i j .

/fj* 0 c v L 1 tui rccla Vide ant>f i palpebra tu* procedant grejpts tuos.

O c v l 1 ////, &:c. ] O culi mentis tu x intenti fintfem per & indefinenter ad D e i mifcricordiamjiuftitiam/apicntiam, om nipotentiam ; verita tem, ben ign itatem , & ad imitationem exempli v i t x C h r i f t i ; ita r e d e diri picur vita tua. In Sole,intuere Solem Iuflitix,in flellis e le d o s; in floribus, Paradyfum ; in hom ine,m iferiam tuam : in D e o P atre,gratiam infinita m ;in Chrifto,fraternitatem am ab ilem ;in Spiritu fa n d o ,c h a r ita tc m com m u nicabilem ; in Angelis glorificationem; in M acrocofm o Diuinam prouidentiam ; in M icrocofm o, Diuinam Sapientiam.
P F.D H S,
vciluccilj;.

17.

D i r i g e fcm itam <T P e n i b v s tu is, & omnes vix cucrflabilicntur.

VeiCl*-

Pondera fimitamPEDVM tuorum, C r omnes v i x tux di rigantur.

P e d 1 n v s tuis] P e d e s fignificantoflicia vocationis legitim x. Vide primum habeas legirimam ad resgerendas v o c a tio n e m : deinde, nc excra vocationem quicqtiam tentes; infcliciflimum enim habebis fucccffum. Angeli,

GRADVS

SECVNDI.

51

A n geli,Spiritu s adminiftratorii aci ccrtum genus vocationis noftra: Diuimtus fune ddtinati. In viis enim tuis te cujiodient, ait P falces, P/alm.?j>n E rg o exrra vocationis vias tc delerent, & tu ad lapides ruina: allides pe des tuos. ,
5 \V decimes a d dexteram , N c declines ^ 3 *ad dexte Vctfx7. ram, ncquc ad linifl:ram ,aneque adfinijlram : remone pe uercc pedem tuum a m alo. dem tuum d malo.

^fddexteram, Scc. ] Ad dexteram inclinant, qui pfofpecis rebus infblcfcu n t;ad finiftram, qui aduerlis franguntur. A d dexteram declinant, qui prom illis;adfim ftram ,qui m inisa rcrtodtric&unr. N o n (is nimminanimofus, ncc nimium d e icctu s: (med>o tutijftmus ibis) ncc fis auaru.s, ncc prodigus: (ed liberalis,ita vt nec profundas tua bona,nec th d au ru m tuum tenacitate abfcondas: vttum que enim malum cft,a quo rcm ouepedem tuum. Diabolus enim Sc mundus c a flc s ,& retia tam ad dextram, quam ad finiftram expand u nt, vt (i non laqueo luxuria: poccris c a p i , capiat it funibus Sc vinculis auaricia:,quibus co rh o m in isd c m e rg itu rin perditio
nem.

9 . Si fapien^-ftftris, fapiens Prou. l f Si enimfapiensfkeris, ti- l 3 Vcrf ii. bimetipfteris: f i autem tl/ufor, eris ti b i ; fl vero illufor,folus foltts portabis malum. luespeenas. Sifapiens fueris, Scc. ] Satius igitur cft obtemperare S a p i e n t i ^ v c rar. & (uo fapere com m od o , quam illuforibus, & fuo delirare detrimento. Frufttafapit,qui fibi n o n cap it. Im pietasfcipfam vlcilcitur.

S V M M A: j. N a m q u i S a p i e n t i a m Sap. Veifii. D I S C 1 P L I NA MQJ / E pro nihilo ducit, mifer eft, fpesque talium van a : & 'labores in fru & u o fi,a tq u c opera corum inutilia.
^
S a p i e

n t i am

&

ii

7 ) / S c 1 P L i s a m q u ia b 1 ic it, infelix efl, / ] f O* vacua eflffes illorum , i j laboresfin e fru c lu , inutilia opera ilio rum.

S a p i e n t i a m Sc D i s c i p . ] T u , qui excutis, rcfpuis, pedibus c o n culcas ac deferis S a p i e n t i a m & t D o m i n i T i m o r e M , q u i felix ede poteris. Vacua ellfpes illorum] Sunc fcm perqu xrentes,in omni myftcrio.fcibili fecretojad Vcritatistincm nunqua peruenienccs: miferrimeque cu an cfc en tG S in vanitatibus cogitationum ,opinionuatq; laboru fu o ru m :

54

T E R P R H T A T I O N ES

6c q u ia S a p i e n t i a m

v e r a m , eiusque i n i t i u m , T i m o r e m D o m i n i .b iic iu n t> T h c o fo p b ic e O r a r e n o n p o li u n t , n c c fapien ter & c u m fructu Lab orare. C u m q u e c o n tr a D o m i n v m n o n valear C o n filiu m , etiam fi o m n es m u n d i huius im m u n d i fap ien tesin fip icn te s m anus c o n f e r r e t , ori cur B a b el,id eft, con fufio, in fenfibus, ratio n e &: m entib us e o ru m , danturque in r e p r o b e m fenfum , v t ( q u i d p r o q u o fum entes aut o p e ran tes ) c a dant d c e r r o r e m erro rem . N o t a t e h o c , vos, qui quaeritis L a p id e m P h ilm . q u iq u c a f t e f t a t is C a b a lif lic e , M a g ic e , C h c r o i c e ,T h e o f o p h i c c > & C . intcl l i g e r e j f c i r c p o f l i d c r c & p r a f t a r e c a , quo: quarta huius A m p h ith e a tr i fig u ra fapien ter funt a n n o t a t a : V o f m c r i p f o s , i n q u a m , prius T h c o f o p h i c e fic tractare d ife it o t e ,\ t ( D e o m if e ie n t e ,d a n t e & C o p c ra n tc )c n o d c m in i,c pe c c a to ru m (ordibus e x t r a h a m i n i , fupcrfluitatibusq, im p u ritatu m lib e re m in i, f o l u a m i n i , f e p a r e m m i , d e p u r e m in i, c o n iu n g a m in i, ( o abyffum m y f t e r i i D E i ! n o n cft ir h o c v n ic m s D i u i n x p u n & o , v o le n tis, per (e aut currentis, (e d m ife ren tis D e i .Enfoph Ejifoph!) a d p lu fq u am p c rfe& io n is g r a d u m ( D iuino.>iuini ignis 2 rtiiic io )fu b lim e in in i, h o c c f t , exaltem ini, & c u r o D e o ipfo in S p iritu & V e r it a t e in e n t a lit c r f e r m e n t e m i n i ; p r iu s q u a m d ico , L a p id e m Ph ilm . & e x te r o s S a p i e n t v& t h e f \ u r o s ,c S ap i e n t i a M i n e r a , q u a :vera M a g n e s i a elt C a t h o li c a T h c o f o p h o ru m ,e f t o d e r e a g g r c d im in i: alias (cred ire verid ico) ./Ethyopem & laterem lauabitis. B o n a & D o n a D e i f u n r j f u r r u n t x r u n t q u e f c m p e r h x c .d c q u i bus agit A m p h it h e a t r u m h o c n o f t r u m ,a f o lo D F . o g e n d e n t ia : qui, cui vult, la rg itu r aut fu b tr a h it, fu b lim is , glo rio fu s j o m n i i i l f y r i a a c B o n itate repletus. N o t a : H o m o ,L a t e r dealb an d us, &: C o r p u s , q u o d flat; D e v s , A n im a q u x v iu ific a c : S p i r i t v s f i n c l u s , v i n c u lu m ; c u iu s virtu te fit v n i o ; qui tingit & dat in g r e llu m ad R e g n u m pe rp e tu u m . O harm o niam m iran d am M a c r o &: M i c r o C o f m i R e g c n e r a to r ia m I N o n nili regen e r a tio n is flu a io fu s , & q u id e m fingulari D e i d u & u , R e g e n e r a tiones in te llig c th a fc c : C x t e r i s funt fy l u x B o . hemicar, erratica: ac ten e b ro fx.

HtguYAtertiigrtUm hic inftrAtnr._

III

G R A D V S

111.

GRADVS
P R O L O G E TI CVS TERTIVS
E X P O S I T V S.
(V v r n s r
t i t

a p i e n

quom odo ortah ic1 i ^referam , ncj^jcclabo vosM y ftcria : (cil a prim a ori gine inucfti<?abo co<mio c> cioncm cius,atque in aper tum proferam , neque V e ritatem praeteribo.

V c ilM -

cQ v

I D E S T ^ / l P i f NTIyl,

T3 J

i j quemadmodum picta f t } referam , (p* non abfcondam d vobis /jf Sacramenta 1) e i >ftd [ f ab initio natimtatis nniefli<iabo3 i j ponam in lucem fcientiamilkiis, i j nonprxtrnbo v e ritatem.

Faclifit] H o c eft, exci terit: q u om odo genita fit.rter na ab s t e r n o , ex v t c r o ( Pfal. 110 ,5 .) D iu in ita tisim p cH c tu ta b ilia rq u e itcrn o . Sacramenta
D e i ] H o c cft, myftcria D e i . N o n m odo illud, quod gratiae fignum pradicu m eft,qua cftpra'cipua Sacramenti (ignificatio: fed omneillud>quod cognitu ncccfFarium,pulchrum &: vnlceft, dc D f. o , N a t v r a &: H oM 1 N E,Sacramentum dicitur. Hftcnim vera S a p i e n t i a T e r t r i v n A .c o m p lc c tc n sT h e o lo g iam ,M e d ic in a m ,A ftro n o m ia m : (eu, vt cap.7. &: S.Sap.tradirur-, D iu in orum mvftcriorum c o g n itio n e m ; poliricxad m iniftrationis SCgubernarionis p ru d e n tiam ; totiulqu c N a t u r x rerum ordi nem, caufas, affectus, c x le lliu m virtutes, &: tcrrcftrium vires : cx quibus mirificc emicat Creatoris O m nipotentia, Sapientia, M ifericordia, V e ri tas, Iuftitia & Iudiciurn.

Eft (etenim) in S A P I E N t 1 a Spiritus In te llig c n tix , S a n d u s , V n ic u s,M ultiplex, Su b tilis, D ifc r t u s ,M o -

Sap. 7. V c r f 12.

E fl enim S v 1 r j T v sin ea Intel/igens, Sancim , Simplex, M ultiplex} SubtilisyM obilis, ffiVIuftris, ImpollutusyVcrJJti-

,54

S piritts S / P H N T I *.

1N T E R P R E T A T I O N F . S

b ilis, < 0 ? In c o in q u in atu s, C e re u s, S u a u is, am an s B o


n u m , Acutus^qui nihil vetat B c n cfac crc,

cukj ,

In n oxiu s,bou i(lu diofhs ,

<tAcutus3 /}T Expeditius fB etie -

H S* f iC

E f t i v S a p 1 e n t r a SpiritHSy&cc. ] Fit Sc dicicur im Zpa ^ Au/**^{,Vnigcnus fiue Vnigenitus,&: M u ltip lc x,q u o d ab iliafim p lic i Vnicaque D e i N atu raorru s tc profectus, fc per lias Mundi partes innum e ras,quafi per ramos dslVundat. Multiplicitas huic Spiritui D e i etiam tribuicur ob varietatem virtutum ac virium Rebus infufai urn, in quibus verfatur. Vide verf. 1 1 3 . &: figura Am phitheatri luiius 5.Q uarfl.4 . & 6. Grata D e o,rcfte inquit Augultinu s,inp/unbitsz'iUf: &:( addo ego )invm t*tc^ pluralitas. Subtilis ] T cn u is,n u lla mole craJlitieque corporea grauatus,fed leuis atque exp e d itu s: fcp ro p te i ea, id eft, M obilis, in quo fum ma clt celeritas. lllu/lru] Splendidus ac lucidus. verfl'.i57.158. Incoinquinatus] Incontaminatus, hoc cft, purus,om ni labe maculaque vacuus. N a m cum N atura(iclucidus & fplendidus,fplendorem habet purum :fic* u t l o h .E p i l l . i.cap.1,5. D e v s lux cft, in e o nulla: funt tenebra:. ExpcMtu-s] Prohiberi n e fc iu s;a u t,q u in o n polfitprohiberi : nam viluaperuadit om m a,im pedim cntaque perrumpit.

'35

H u m a n u s , S tab ilis, C e r tus, S c c u i u s , o m n ia peripic ic n s, a tq u e per o m n e s S p i ritus in tc llig c n te s , puros fu b tiliffim o sq u c perm eans.

VcrCxj.

Jfrfumanify Benignas, Stabilu3[ f (ertHsySecitrus, / f omnem habens virtutem , omnia perfyiciens, qui capiat 0rnnes Spiritus , Intelhgibilis, M undus 3Subtilis.

U:

Certus>Securui\ T utus,follicitudine v acu u s; quietus Sc tranquillus. Omnem ha bens viri utem] Q u i o m n i a p o tc ft, fi u c o m n ipote n t ia p rxdi t u s. E It
enim Spiritus D non pollet. 136
e i

O m nipotentis. Q^ui, mii D

e i

effer,Omnipotens efle

N u llu s e n im cfl m o t u s , q u e m a g i l i t a t e fu a n o n fu p e r e t S a
pi e n t i a

VerU*-

, qux

p r o p te r fu a m p u rita te m p er o m n ia p e rtin e t ac p e rm e a t.

Omnibus enim mobilibus 13' mobilior esi S a p i e n t i a : attingit autem v b iq u e propter fuam mundittiam ,
p i e N t i a , id cfl, cele

Nullus cft motui, ficc.] O m n im o tu m obilior S a

ritate motus fui om n em motum vincit, vadirque p e r o m n j a , propter f ram puritatem &: fubttlitatcm. Hic,fili,m editare,quid libi voluerint S a pientes, d c M o t v p e r p e t v o Philofophantcs. H i c M < > T V s ( l o q uarcum Herm cce,cxtabula,a v 1 r 1 d 1 r a r 1 s Benetli&.v ftrcundirate,qua: V e n v .s Philofophoru m ,ob cuius tractationem confcriprioillius inflituta,ficappcll.ita Smaragdina ) e ft tonus fortitudinis fortitudo fo rtis:
Q u in

_________________ G R A D V S
M n i a

T E R T 11.

57

Q u ia vincit omnem rem fubtilem,&: o m n e m rem folidam penetrabit. O animae, viuificat,fapietuerm ouct, potenter conferuat. N a t v r a m ( quam reteres omnes & orthodoxi Pacres veriflime Sc picnciflimc affirmarunt epuvla), h o c eft, vocem D e i )fiT h e o (b p h ic e n o u e ris> & in nbftrafto,&: in con creto, vniucrfaliter Sc particulariter-, nofti ( crede veri d ico ) M o t v m p e r p e t v y m Sapientum. A d verfum re relego 154, &: 1 7 8 . T e r tia q u e A m phitheatri huius figuram Lapidis Philm . definitio nem ac expolitionem . Ibi ftudere m em ento: D e v m o r a n s ,v tT h c o fo phicc cooperans, veritatem tibi infpiret atque oftendat. M ultos noui in A ulis D o m in a n t iu m ,M o tu m perpetuum li g n e u m ,C h a ly b e u m v e ,& c . m echanice ( a h fruftra) q u x r c n t c s : fi S S .,n S c r i p t v r a m , N a t v r a M j & s e m e t i p s o s indagaflent T h e o fo p h ic c , P h y fic e , PhvficoM edice, & c . vc cft 1. &:y Am phitheatri huiusfiguris, reucra inuetullenr M o t v m non folum perpetuum ,verum quoque yLtcrnu m ,D iu inu m & Naturalem ,in M u n d o vtroque Sapientum. H u n c C a t h o l i c o n . I o lum verum,vanus non percipit vulgu5,fpiritu leduclionis impeditus. C x cus cx c u m ducir,quapropter vani labores eo ru m .M o tu m m ouendum exhibenc So p h iftx, non moucncem.
57

V a P O R . n . c f t ^ 3 " V ir tutis D e 1 , Emanatio cjuaxlam c f L ^ T Claritatis O m n ip otcn tis fyn ccra: ideo n ih ilin cju in atu in caincurrit.

E f l enim V afor virtutis D E 1 y & defluxus glorit Ommpotetisjyncertts: qua propter nihil polluti in eum cadit,

Sa m e s t j . i quid.

r'/>0r]Spiritus:Jto*^,vt vocantHcbrxi.K/r//w D e i.]EfTentia Divinus. o m n i a i n o m n i b v s. V c r f.jo j.E n fo p h i EnfophiprofundaiprofundaiO bm urcfco. H o c n o n r c d i c e b o : C u m S a p 1 e n t i a hacincarnaca rvpicc con fer Lapidem Philm.quis,qualis &: quantus fitille ;& : contra: rcperies harm onia mirabili hac Seruaroris M undi maioris cum Saluacore M undi minoris myfteriunVv a p o r i s v i r t v t i s D e i e m a n a n t i s i n v n 1 v e r s v m ; mirandum :dc quo prxftatfilere, quam mun?o im m undo margaritas proiiccre pedibus conculcandas. t e r c t X e lic nominatur. Nam ,.vc fcimus alias ex Paulo ad Coloft 1 . 2 0 . D e v m per F i L 1 v m ) rcconciliarccunfta,&: pacificare per f i n g u :n c m c r u c is c iu s ( e ft e n im C r u x S a n ft a Chriftus ipfecru cifixu s, fi gura A m phitheatri huius prim a, C r v c i f o r m i t e r vincens diaboli regnum,in quo veterum M ag o ru m charactere & n o sT h e o - S o p h ic c v in ccmus)que fune in terris,&: que in C x lis .E c ad E p h e f i,io.//?4/v:>yomnia, caxm Ctlisfunt>&ov.zi terrif,hoc cft,non folum A n g e lo s , Solem ,L u n am , Stellas, aeremjled ficrcrreftrcs bcftias>arborcs,hcrbas,Tcrram iplam ,M a re,fluvios,fonte:,&: q u x in aquis viuunt.-Malcdi&acnim terra propter h o minem, G c n c f j , 17. Q iiam o b rcm e tiam in g c m ilc it C r e a t v r a pro libcratio n c,fim u lq u cn o bdcu m parcu riein h ocrcm pu s,& :c.R om an .8 ,2 2. clamans voce fua :Libere nos* mslo:('Sanguis C h r i f t i , rcuera,haud fine myfterio p ro fu fu sin terram ;itaE x pe ricn tiaco n ftat, F i l i v m M v n d i m a i o r i s C a t k o L 1 c o n (^tcW ^ey) etiam m irificeextcndcrc H

58

I N T E R P R E T A T I O N E S

v i r e s , &: operari in gen u s h u m a n u m . V t in a m T h e o l o g i n on nu lli, h o d ie r no ciic paru m C h r iftia n c d iip u r a n t e s , in h o c (v e tu flio rc s im icanrcs Pacria r c h a s , C a b a lift a s , M a g o s auc S a p ie n te s ; o p e ram q u o q u e c o llo c a re n t fu am , v t d il c c r c n t l e g e r e , v id e r e ,t a n g e r e ,c o g n o f c e r e M a s c h i a m rypo rca liin L ib r o N a tu ra; C a t h o l i c o ; veracius c e r tc ('lu m in e (ic iim ul dufcli N a t u r a * , S p i r i t v s S a p ie n tu m a n u ^ q u a m v e r b o fa d ifp u r a tio n e c o g n o f c c r c n t & d e p r e h e n d e re n t D o d r i n a m de D e o , C h r i f t i p e r f o n a , o ffic io ,o m n ib u fq *,C h riftia n x R e lig io n is a rtic u lis .L ib e r en im N a tu ra: cxp lic a tlib ru m S S * S c r i p t u r x : E t c o n t r a . D if c i r c e r g o nolle S a l S a p i en tia A n t i q v i s s i m v m , V i t k i o l v m N a t v r a C a t h o l i c o n , q u o d C a t h o li c e reperirur in fola S a p i e n t i a M i n e r a : & O M N r a in O M N i B v s T h e o - S o p h i c e noueritis. E t , q u am u is S e c u n d u m S e c u lu m n ih ilig n o m in iu s fere, d e f p c d i u s , in h o n o ra tiu s M m e r a h a c ; t a m e n , quam m undus in iqu e c o n t e m n i t , h an c dign e g lo rifica t T h c o - S o p h u s . V i d e v e r lL 1 5 7 . / 6 1 . 1 8 7 . 6: A m p h ith e a tr u m h o c paflim to tum . L a r g ir e m ih i, o l t h o v a h , intus ne pa u ca m , foris ne fo rm id em T h e o S o p h i f t a r u m f u l m e n , A m c o . S c i s , q u o d fitiam veritatem . EmaE m a n a tio n e s D e i C a b a l i f t x c x S acris lo n tibu s n u m eran t D E c e m , quas a p p e lla n t S e p h 1 r v t i i ,fiuc,(vr Hebraeorum multi h o d ie p r o n u n tia n t) S p h 1 r v s , h o c c ft , N u m e r a tio n e s aur E m a n a t i o n e s , in te r quas S a p i e n t i a m lo c o n u m e ra n t fe c u n d o . D c quibus p a rtem con fu lc A m p h ith e a tr i huius p r im a m , & paflim C a b a lifta r u m feripta. vide v e r f 174. E x D e o E m a n a n s c c r te D iu in u m ; S a p i e n t 1 e i E m a n a t 1 o c f t ; q u are D i u i n a , xte rn a . E m a n a tio n e s D e i , fc in tillx & radii D iu initatis. O b fe r u a n d x p h r a f e s : E g o c x D e o p r o c e d i , I o h a n . 8 . 4 2 . Mififti m e , E x i u i a p a t r e , Io h a n . 1 7 . 8 . E x h o c Em anationis lo c o firm atur defin i t io P h ilo fo p h i x v c r x , vcrf. Claritatis Omnipotentis , & c . ) H i n c S Ap 1 E N T 1 A in c a rn a ta Io h a n . 1 7 . 4 . Pater,egoteclarificauifuperterram; opus confummaui, quod dcdijiimtbi, vtfaciam: & nunc clarifica me tupater, apudtemettpfii/n,claritate,quam habuiypriufquam Mundus ejfct,apudte. K t paulo poft: Jjbfia a teexiui,h o c eft, em anaui. V i d e c a p . 17. libr. 2. C apnionis d c v e r b o M i t i f i co . 7 \i}iilinquinatum ] A n tc c c d e n tia c u m c o n lc q u c n tib u s , P r o lo g u m

c u m A m p h ith e a tr i figuris huius, &: co n tra , S a p ic n t e r fv t fa p ia s ) c o n fe r re difeitorex h o c fu n d a m e n to q u o q ; in tellig es,c u r L a p i s P h i l . C a th o lic u s P h v fic o C h c m i c u s diab olicis refiftat p o te fta tib u s ; aliaq; n on m inus p r x ftantia m irifice o p e re tu r in n u m e ra . V id e figuram A m p h ith e a tr ih u iu s qu arta m .

E t e n i m lucis x tcrn x fpledo r cft a tq u e Sp cc u lu m V i r tutis D e i , nulla macu la afp crlum,ciufquc i m a g o B o


n i t a t i s

Vct Cii.

I S (andorfiqutdem efl L vc J s xtem xyii Spcculumfi

ne macuit D f. 1 M a 1 e s t at 1 s, & { f imago 2> o n i t a T I S tlltttS.

Candor lucis sterno] L v x d iu in a ,x t e r n a ,a b x t c r n o ( cerre ) n on fuitfine c a n d o r e : erit igitu r S a p i e n t i a ( d c qua agitur h i c ) x te r n a . H x c illa lux in ten ebris l u c e n s , q u a m te n e b r x n on c o m p r e h e n d e ru n t, I o h a n .1,5.
S p e c u lu m

G R A D VS

TERTII.

p e c v l o ciusquc typo rcali in M a cro Sc M ic r o C o fm o , tam particu lari,qu am v n n ic r fili,S l c r e t i s s i m o , Harpocracicc medicare. Vide v c r f 2 2 2 . Fari (quamuis vellem) non om nia licec, propter M u n d u m im m undum . Maneat igitur Myftcrium hoc nlta mente repoftum. Q m d fuerint V r i m 8 c T h v m m i M , F . x o d . 1 8 ,5 0 . C h riftian oC ab alicc, D iu in oM agice, & P h y fic o C h e m ic e pcrcontarc: I ) e v s C x l i , qui reuclatm yftcria, D a n . i , 28. dare poteft, cui vult. Imago bonitatis tlltut] H ac imagine T n c o fo p h ic c vtitur C hriftianoC abalifta.abfint imagines cacomagorum,Hebr.i>i.Sc fcqq. M ultifariam multisque modis olim D e v s loquens patribus in P ro p h e tis: nouiflime diebus iftislocutuseft nobisin F i l i o .q u c m c o n llit u it h x i e d e m vniucrforum, per quem fc c it & fe c u lu m . Q m .c it (it fp len d o rg lo rixSc figura fubflatnix ( \s^^tccson,fitbfijletitix) eius, P o r t a n s q^v e o m n i a v e r b o v i r t v t i s S v /i., ( V e r f i y . j ; purgationem peccatorum tacicns, fedens ad dexteram maieftatis eius, 111 cxcclfis: tanto melior A ngelis ette cius, quanto ditierentius p r x illis n o m e n h xred itau it. Q u i cft I m a g o D e i, i . C o r i n t h . 4 , 4. H fi: (q u oq u e) S A P I E N T I A
Ibidem \ c iii 9 -

Speculamfine macula,Scc.] Super li o c S

(pcciofior S o l e , iuper o m n e m dilp o fu io ne ftcIlaru m ^ ^ T Luci c o m parata inucnitur prior.


(hxc)

E f l ( euam ) /r s y i ficciofior S o l r.Jupraque omnem aflro rumfit ii collocata, & luci com parata prior inucnitur.

l >9

SpccifiorSoLL.'\ C u r non ? Eft enim S o L Iu ftitix.M alach .4 ,1 . xternus, fuper O m n ia lu cen s,&: nos vi litans O riens ex a lto ,L u c .1,7 8. V n d e Salo mon in Scbir hafibirim,h oc cft,C an tico C an tico ru m ,cap.< ;,9 .Q u x eft illa, q u x progreditur quali aurora confurgcns, pulchra vt Luna, c le ila v t S o l, terribilis vt caftrorum acies ordinata ? Luci comparata, & c . ] D e L v c e vide verf. 2<>i.
H a n c e n i m n o x e x c ip it , S a m e n t 1 a m au te m n o n vincit malina.
Verfjo.

lUi enim fitccedtt nox, S a 1 e n t 1 a m autem [ f non v in c it malitia.


t

/#/,Scc.]S o l 1, L u m in i,in Firm am ento, m aio riq u o d prxeftdici. G cn e f 1,16. Non viticit malitia ] F v 1 t enim , e s t & e h i t S a p i e n t i a h x c P e t r a veritatis fohda, fixa 6c firma, contra quam non prxualucrunt ncc prxualebunt vnquam p o r tx in fe rn i: Humina devenere eius flu ent a q u x v iu x , Io h an .7 ,3 8 . Cuius typus rcalis Lapis Ph ilm . in libro N aturx magno. Felix cui indicans, 6c indicatum rite cognita. 1 h s v h C h r i s t i Pcrfona, Pallio 6c R e fu r rc ft io : L a p i d i s P h i l . Materia, P rxparatioSc in corpore glorificato plufquam perfectio: T u iq u c ad im a ginem Scfimilirudincm D e i form ati, fecundum C o r p u s , Spiritum Sc A. nimam R e g en e ratio : Plurim a,harm onia C atholica,cibi manifcftabunt fccreta. H arm on iam librorum S S ^ S c r i p t u r x a t q u e N a t u r x o b f e r u a : L i brum vnum ex alio Sapienter legere ac intclligcrc d ife e : Biblia, in Natura

5o

I N T E R P R E T A T I O N h. S

vJcTcm ctipfo: N atu ram , in Bibliis, ac T c m c i p f o : T e ,in Bibliisatque N a cura: & tunc Sapiens eris. I e h o v a m Sc q u e m miiit I h s v m C h r i5 t v m reperies, &: iri SS* Scriptura atque N atu ra; vniuerlaliter,in L a p i d e Plvlin.Particulariter,in t o t o Vniuerfo creato,per lingulas creaturas; ;n T e m c t ip fo ,m o d o vtroque. N a t v r a M , catholice c x S: in V f. r n o fcripco.necnon incarnaco;cx &: in femctipfa,in Lapide Phil.atque Teiplo; l)a r tic u la r ir e n n S S .* S c n p c u r .T a c M u n d ip .u t ib u s v c r iu fq u c T E ir s v m ex Sc in T e i p f o ; N atura ac C reatura D e o ,i n C h r i s t o V e r b o q u efe rip to ; V n iu crfa litc r& Particulariter, vt antea :T h e o fo p h ic c , Phylicc, P h y iic o M c d ic e .P h y iic o C h e m ic e , PhylicoM agice, H \pcrphylicoM agicC jC ab alicejiu xtaLcgesarq u e D o d rin a m A m phitheatri huius: In fluentia, Lu m in e & M otu Diuino. H o c , 0 M n i a x n o m n i b v s & i n o m n i a C a th o lic e ,ty p ic e . H ic S a p i e n t 1 a .
Pcrfeuerac in laudibus SjpicDtix.

141

A t t in g it ergo a fine vfque ad finem f o r t i t e r , & difponit o m n ia fu au it cr .


*^ 4 t t iv g it a f in e y S c c .]

Sap 8 Verf. 1.

T ertingit autem ab extre

Mi

mo ad extremum fortiter,atque omnia v tih te r moderatur.


%

S p iritu s lle S a p i e n t i A ,q u o M u n d ito tiu s m a china 1 egirur,omnia q u x C x l u m concludit occupat,penerrar.replcc. Atque licet is vnicus fit & fimplex,tamen innumerabilibus, m com prchenli bilibus> ineffab:libuspropneraiibus>donisfidcis>rdentiis,virtucibus,fcminariis rerum rationibus,Ipititualibus Sc viuidis viribus ptftiditus e ft,ta m mirifice dtftindis.vtvaricrarem cius Mens humana admirari & aftcqui fa tis nequeat. Hi Spiritus ftinr auchorcs & :origin csgcncraeio nu m & cocru piion u m , fpecificarum virtutum , om nium re ru m , Sc ab his dependet cocius Natura: cognitio. A equeitacft & poteft hicSpiricusS a p i e n t i a , o m n i a in O m nibus ac in o M N 1 a . Dijponitomnia] Q u ia M o t v s perpetuus catholicus. D ic o pauca,at (certe)plu ra meditationi S a p ie n tis lubens relinquo. O ra, vc l e h o v a h cibi a c o n filiis ,& tunc demum intelliges. S a p i e n t i a filium, id eft,attentum ,ftim ulo radii Solis Diu in x llluftrationis im pulfum , humilem animo atque manfueeum volo, non fcioluin p rx co ce m auc arrogantom, hoc eft,fophiftam. 142

Pr^claracftj&quq nun q u a m marcefc it S a p i e n -

S 'p .

6. V criij.

Clara (enam) e fl , & qux 142 [ f nunquam maitcfctt S a t i


ent ia.

CUrncW\ R c u e raad m o d u m c lara refte n im E m an atio claritatis O m n i, potentis D e i fincera, &: candor lucis xterna*,illuminans M undum Intclligibilcm ,M aiorem & M in o re m : E t S o l fuper o m n 1 a lucens. Vide vcxfT.jS.i}?. Nurquam marcefcit S a p.] R atio eft: q u iaxte rn a. Solum /tern m n,fub corruptionem non cadic 111 xcccnum. N o r a : Q u o d n u n quam m arce fcit,xte rn u m cft: S a p i s n t i a cft taIis,crgo ylicccna: Sc, p c r c o n L q u e n s.D E v s. Verf.ijt?.
Nobilita-

G R A 1) V S
41 i N o b ilic A tc m E iu s Iio c illuftrac, q u o d v n a c u m D f. o v i u i c, D o m i * nv s q; on i n i u m illam dilexit.

T K R T 1 I.

('i

Sap. 8.
Vcrf j.

/jf Generofitatcm illius glo

rificat , contuberuittm habens 'D e i,fid i i ( f omnium Z) om i n r s dilexit illam.

Gcncrofitatctn illius glorificat, Stc. ] Gcncroficaccm illius magnificc illuflr.nt,habens /E rcrn acu m D e o /r cerno comnctum xccrnum. Diuinicus orcum ,cucnon familiariecrviucrcccum D e o.5E tco n fc q u c n cu r( fuo m o do ) quoq;ii,quibusfamiliaritas incercediccum illa? A fc e n d o ,in q u ic h x c incarnaca,ad Patrem rneum,& P.urcm vcfcrum.D e v m m c u m ,& D e v M veflru m ,Io h .2o , 1 7 . Vc vbtlum ego, & vos ficis. Ibid .i4,j. H in c e ft .q u o d Amici fianc D e i , conflicuancurque Propln-cx,quibus D e v s (vcamicus amico) mediaec velim mediare rcucl.ua cana fua,infpirac ncquc commutiicat Bona &: D on a S a p i e n t i a thefaurorum incxhauftorum in n u mera. T u igicur,ad im aginem & fimilirudincm D f 1 hom o factus. imicarc Crcacorcm , S a p i e n t i a m cius quoque dilige vc (T h c o fo p h ic c (ic rctorm arus) in puncto hoc conformis viuas Archctypo, in vicam xcer nam. Omnium D o M 1 n v s dilexit illini^ S i c S A P i E N T i A inearnaca.lohan. 1 7 , - 4 . f Ater dtUxiJli me. Ante conjluuuoncm 'JMur.dt-, ibidem veif. 16.

vt a/ltc/io,yuA di/extfiitnc,in ipfisJit,& egoin cif.


44

(H-r c) p r^r> cc u p a t, q u i fe co n cu p ifeu n t, vt illis fc prior oflendat.

cAnteuertens findiofis f i offert co^nofiendam.

Sa

p ie n t ia

fco(T:t quTtcotibusfe.

Pr&cccupat, &c. ] Anticipat c u p id o sfu i, vc prxnofcacurj vc prius fe illis cognofcendam exhibeat & v lc r o offerat: adeo in deliciis h ab ercflecu m fi lits hom inum ,quem adm odum cfl v c rfl'14 5 .157. Efl enim (qua vocchicvcicur S.ipien s)occu parc partes priores in rcahqus, v c in m u tu o a more & beneficiis,itain ftudioS a p i e n r 1 A. c o g n o fc e n d ro ffe rc fc p ri* orem S a p i e n t i a illis: Q^iibufnam ? IU isq u iconcupifcu nccani: qui diligunecam ,rcrf.i8.Q ujopcunc,qui inuocanc,verfT.i42.&: 22$.
M

c Quoniam [ f d ig n o sfi, fl' ia fc d ig n os I p f i q 11 a: - VcrC17rit circumeun do ,atq^ in viis pfii circuit quxrens } & /jT in b c n c u o l e fe illis o lle n d it , in o m n i q u e c o g i t a t i o ne cis occurrit.

Viis ofiendttf i illis hilaritert c'sr tn omni prouidentia occurret illis.

Dignosfiy&ci} Q u iv e r e ,h o c eft,ex coco cocdo(verf. 2 f i . ) r o t a anima, toca mcnce, cocis viribus, Bib licc,M acro & M icrocofm icc am anc, quzrunc, audiunc,videnc,obfcruanteam; inque L e c e D e i dic no<fteq-, T h c o fo phicc medicam ur: plerunquceciam (nam deridccur ludi (implicitas,Iub. 1 2 ,4 .)c u m irrifionecoram mundo immundo. V x a u c c m m u n d o , S a p i cnciam veram maliciosc fpcrnenci; fpernecur vicilTim ab Ea, vc quidem cum damno fuoxccrn o. v e r f 198. J^ui perfeuerabit vfque ad finem , corona bitur. Aflfidua enim medicacionc c x c r c c r u r , ftabilicur Sc fixa rcddicur
---------------------------------- -------------------------------------H j------------------

4i

INTERPRETATIONES

M ens noftrain fu pcris:n on cit(crcd cm ih i)labord tei r n i u s . ' A malis ad Bonajacorporalibus ad Spiritualia; a fenfibilibus ad M etalia; a terrenisad Diuina nos pedetentim migrare op ortet, ii B o n o ru m , Ii Spiritualium , li Diuinormn velimus cirecjpaces.Su n tgrad u safcen fion u m .V id e v e r f 118 . Ipfitrircuit&c.] H oc clt, C ircu m q u aq ; quxrit,vbiuis terrarum,omni tem pore &: loco,num reperiatur cui vere cordi (it S a p i e n t i a v era ^ tfu a m folicitudinem Scbcneuolcntiam erga fui amatores fidelesdilcwtos, rcipfa, h o cc(t,co m m u n ican d o eithclauros fuos infinitos, fignih'cctatq;dcclaret.V ide veri. 1 4 2 . . 1 4 4 . 1 6 0 . Situ q u xiieris S a p i e n t i a m , q u x ic ris & magnetice attraheris vicillim a b e a : invenies & invenieris. ( j f t j c n f i c r n D i \ T ^ d t : a ( j c ) ' i c a u c b fy.itreiDcrimtJ. /;? viis. ] Q u x lunt iltx v ix ? N o n a l i x , quam Libri SS.X Sciipcu rx, N a tu r x Sc M entis no ftrx poenitentia C hriftianepu rgatx,(vcflii tfi.)Inhifce,inqua,S a r 1 e n t i a viis Sapienter ambulantibus nobis, f i T h c o S o p h ice O r a m u s , (i Sap ien ter Laboram us.mirabihter m irificeq ;ofb n d it Ic S a p i e n t i a D i v i Na . V id c v crf.4 8 . Inomni(Ogitatiotn,&c.] Ipforum opin ion e,lententia ac mente con cepta,coniprchcnla a rq; informata benigne. Eft enim mfy&atfqux v ox hoc loco lcgitur)/w^/<tA/,S: cogitationenc muneliquidi?; fortn.we. IcaS a p 1 e N t 1 a dicit fe iri eorum mentibus ac cogitation-bus (it verfari,vc(e amice illis oltendatacq; com m unicet. Videt D l vm hom o, cui apparet D E v s i cui videndum Ic e x h ib e t ; cui S a p i e n t i a D e i (efcreprxfentat: quod non vulgiriter fieri folec in S S . a Scriptu ra,N atu ra & Mentis (peculo T h e o fo p h ic e lo t x a t q u e m u n d a t x .v ^ ^ < > . Ingens eft, Sc fatis x (limari nequit N u m en , quod m hom ine v ig e t; qui ratione prxf h n s , i t a ( D E 1 voluntate ac iulTu)dominatur Crcacuris,vt non tantum p rxfcm ib u s indigens vcatur, fed etiam remotiora Sc arcana peruagans* G e n io & in g en io ^ D E 1 ductu) vtaturarque fruatur.Et quidem miratu d i g n u m c l t , quid non experta Sc erudiens xtas p ro d at! imo. quid non illa R ario Sc c A j y - , in h o c mortali vermiculo c o n d a t ! cui d c d ito m n e m xtern tatem totiusque m a c h in x m u n d an x latum, altum & profundum cogn ofeere: vt creatis cognitis C reatorem o b fcru e t,h o c fafligium Metaphyficum vigens principium rationalis mentis, audiat Sc intclligat. H o c (ui totum ratione c a p ia t;m e n te co lat, Sc (cnflbilivigoreidipfum fpirct: huic iit, quicquidell. E t dem um , (ngaci reli&a humana Philofophia, ftudeat patrizarc. Cuncta enim q u x fecerat, erant valde bona. D e t D e v s, dicat omnis S a p i e n t i a m amans, A m cn . 14 6

5?S

H a n c eg o dilcxi,&: a iuucncutc m ea q u x f i u i , ac fponfam m ih i iiu d u i adiungerc , am oreq ue pul chritudinis cius captus fum.

Sap 8.

Vcrfi.

f F/'an C ( S ATI E NTI A m ) 14, atnauiy & exqmfitti Ea?n, a iituentute tnca , ft) o * quxfiui Sponfiwi m hi E aw ajju m rc, i i { f amator facius fum formx illius.

.t w iw jC u r n o n f C u m D o m i n v s i p s e (vt (equitur)amcteam. Hanc.fuadeo, & tu,m i frater, a m a : non N ig rom an tiam vel Cacom agiam , aut So-

GRADVS

TERTII.

6}

aut S o p h iftioam , ( vcrf. 118. ) diaboli filiam g e n u in a m ; am o S a p i e n t i a m ( iuflu Sapientis, verf. i o 6. inuitationeque S a p i e n t i a ip(ius) < ik r e g o : vtque i p s a mc vicillim amet, e go q u e nunquam deficiam ab Amorc cius,benigne largire,o I e h o v a H ,m ihi, A m cn . O A rtem A m o ris Diuim mirabilem, mundo incognitam im m u n d o ! Felix, qui poculum guftatamatortum S a p i e n t i A ,fcliciflim u s,coqu i inebriatur. E tqutfiuicdm% &:c.] M a n e ; ALftate: a prima x t a t u la ; abadolcfccntia mea, in qua a m o r S a p i e n t i /t & (ludii cius in anim o meo exarlit. Sed quom odo? T hcofophtce,iuxta L e ge s atque D o & rin am A mphitheatri huius. Conlilium fcq u creT h co fo p h u r amatoris fidele* In iciunio p ico ran d o ; medi cando; (oliloquia cxcrcen do ^ W / jX / ^ ^ /^ V ^ .S a p ic n r e r q u c a d L ab o ra n do,S a p i e n t i a fidito promiflis.Nefcit fidentem doferuide D e v s . Ec, qui fic inquirunc D o m i n v m , animaduertunt ( im c llig u n t ) o M N i a . Prou. 2 8 ,j. V id e vcrfT.^. 5)6.& 170. Sponjhnmthiffitm.] Vc (pon(ocum (ponfa coniunttio intercedit arftiflime fumma, ica (opto) & mihi vc Iit in fcm pitern u (d ct D e v s ) c u Sapientia x te rn a ; q u x co lu m b u li mea, pul chram ea.form ofa mea. Incipe,obfecro,rumy(tica concubina Abvlag Sunamires cubare in (inu m e o : tu fanfto fe ru orccalcfaciasm cn rem m cam . ruis amplexibus frigentia membra c o n fo v e , A n im u la ! C o rcu lu rrl mMorf.icltufumfottHAilhu<\ Amaui forma cius,quia toca pulchra cfl Amicn mea,vcrf. j 2.0. Q ua^vt red e d o a p i e n t i a (crip licC ic eio E ch n ic u scx Placone Diuinitus illuminato ) (i oculiscei neretur carnalibus, mirabiles omnibus excit.j^w amores. So lo m o n i(o cu iis M entis qui camafpexit,(icuti & N o s Thcofophia: amatores dccct, quales ac quantas cxcitaucrit, ex pra*fentibusfufHcicntcrpatcr. O m n iu rerum foim as S a p i e n t i a D i uinacom plcctitur.pulchritudine ccrtantcs. Q u is enim qu.rfo pulchritu dinem D E 1 Patris cogitarc fatis poteft ? Q jjis Ipcciofum illum forma pra; filiis hominum fatis demirari ? Q\jis Spiritus (ancti larcam flammulam, omnia viuificincem facis am arep oterit: Pulchritudo Sapientia; in Angelis fplendoc eft, in Altris fu lg o r ,in Caelis candor, in Acre lux,in T e r r a viridi tas,in AquaIim piditas,inFloribuscolor,in Animalibus proportio, iiiH o * m in c d cc o r Sc figura, in A nim a ratio, in Fidelibus fides.Quis ergo fibi hanc non eligeret fponfam.nifi ftultillimusomnium r quis non capcrctur huius pulchritudine i Q u o c u m q u e ce vcrcis, faciem cibi fuam oftcndie, fiuccxlcftia, fiue ccrrcftria concemplerc. A t v e t o incernam rerum pulchrirudin c m & form am incucri: h oed em u m Sapientia:cubiculum e ft,h o cSp on ( i huius ofculum cft intimum. Aperi igitur mihi foror mea, fpcciofa mea, oftendc mihi facicm ruam g en u in am , non externam duntaxat formam Sc pulchritudinem rerum, fed internam & intimam; nec enim amas me, nifi cor tuum mihiaperias.

E a m fine fra ud e pcrccpi, fine inuidia c o m m u n i c o , d iu it ia sq ,c iu s n o n a b fc o n do.

Sap. 7.

Verf. 1).

Jrfanc /jf fine fictione didici3 fine intudia communi co ; c'T honefidtem illius non abfiondo.
habuit,quia Dottrinam

47

z.Regij.

Sine fictione didici ] Sine fruftratione; aut non m a !c : non enim fuit fruftratus Sapies fua opinione,qua de S
a p i e n t ia

64

I N T E R P R E T A T I O N E S

cius veram, vcilem h uctuo/amque eft expertus. Vide verf. 207.

Sine inuidia communico]

N u n c d c fefe,
fic inquit S A P I E N T I A . Sap.*?.
1 48
I E H O V A H p o fle d it

m c p rin c ip io v i x ( u x , a n te o p e ra fua e x e o te m p o rc.

[ f D o m i k v s pojfcdit m e , / j f in initio rviarum fuarumyantequam quiequamfaceret dprin cipio.

D o m j N v s pfffidit m e ] H o c cft, acquiiiuit fiue gen u it m c . Verbum C*d/;;quod acquirere ligni ficac.propoftidcrcfcu gignere ponitur G e n .4 , 1 . Po (Iccii virum a i e h o v a h . C o n tra veritatem nonnulli legunt ycreanii mc. In initio viarumfiuruni] V ix , (h o ce ft, E i l c D o m i n i ) arccrhr vEccrni ab a cerno , xccrna igitur cft S a p i e n t i a eius. Initium,arternitas ipfa. Dicas mihi (calu m n iato r) initium viarum D e i, dicam tibi initium S a p i e n t u cius. N o n ergo ( vc paecccxcococoneexcu) S a p i e n t i a crcacura cft,fed crcatu rx om nis creatrix.

E c c Ie C i4 j

14.

H?

<^T A b x c e r n o o rd in ata fum , c x a n tiq u is an te q u a m T e r r a fieret. ^ b dierno} A p a g e (is, diabole, S

tA fecul, { $ principatum

habui 3 d principio y ante Ter ram.


a p i e n t i a D e i .Tterniratcm

m a litiose n e g a n s . Increpct te I e h o v a h . rrtncipatum habui] / t qualem cum D e o poccftacem h a b u i, antequam Mundus crcarecur. Na/ac enim (quodhic Ic^icur) Hcbrxis<&w/4//(ignificar. Vide Sap.n,vaS.6cfcqq.
150

N o n d u m erant A b y f f i , &
t G oiam

Vcrf M.

/Jr c o n c e p ta eram ,

n e c d u m fo n te s A q u a r u m cru peran t.

J^ huw nondum effent 'v o ragines >form ata fum , quum nondum effent fontes abundantes Aquis.

o. Aliudenim>prxccr D e v M ,cratni hil. V b in a m M n vcerovelfinuDiuioicacis inperfcrucabili. Pfal. 1 1 0 , 5 . cx vccro anrc luciferum genui ce. T erra,noli nimis altum fapcrc,fed (iftc g r a dum ,ncpcrconcantcm oppeimae Maicftas.
E

Concepti erani] A q u o ?a folo D

1 S

N ecd u m ^ m o n tesgraI ui m o le c o n l l i t c r a n t , ante

VcrCl*

nAntequam montes funda ti effent, ante colles form ata fum.

\ colles ^ ' e g o parturiebar.

< JHontesgrani, Src.] Ad verbum,immerfiefll*nt Aquis, & rin T crram dc*


fixi

GRADVS

TERTII.

*5

fixi fcu collocat. Parturiebar] C o n ccp rio n c vc D iu in aco n ccp ta;ita Sc p ar tu enixa fcu genita,nobis im pcrccptibili, quare & inenarrando; Diuinicus gcnica.Fnropb,infinicudo,abyn*us,nox,inlipicncerpccconcanc; L u x, Sol, fideli,fim plicem S S .* S c r ip t u r x vccicaccmfapicnccrcrcdcnci. C re d u n t thcchnographi Scartificcscuiuisin liiaacccpccico: Acquicucrunt Pythagorci in (aocwn< i<pa,ip/edixit: Ofeckablim, h.c. C a b a liftx in fuo emoru Hacbarnim,&ixetunc Sapicnecs; fequerc cu, qui C hn ftian u in cc profiteris, Ch n ftian oru m 7n'fru m , c r e d e : cui ? quem credis. C o n c c p c u m Sc g e nitum a D e o , nonne D e i filiu s iu rc e flc a c d ic im e r e tu r fQ m d n i?

N o n d u m fccerat T e r r a m , Zc plateas , & (u m m itate m p u lu c r u m O r b is .

aAdlmcTenam nonfecerat,
C 'T flum ina , C r cardines orbis

l5

Terra.

Jit plateas] E t q u x c x c i a fune. PcridinecHigicur porcio T e r r x habirabilis, q u x cxcia aquam apparcc , quam mox lummicacem fiue c a p u r pul verum ap p e lla t: ac li diccret,nondum difcooperuerac faciem T e r r x , necdum fcceraccam habitabilem. 53
Q u a n d o p r e p a r a b a t C x - Vcrfl7 lo s , illic eram : q u a n d o deferibebat c irc u lu m in Jfuperficic A b y l l i :

<Quandoprxparabat [xlosy aderam: quando & certa lege gyro vallabat *Abyf]os:

Certa Lege,& c . ] C u m difponerec Ccncrum T e r r x ,q u o d cft puriffimum


in medio cius,Sc redigeret A byflum ,hoc eft, Aquam & T erram ,m figuram fphxricam aut circularem, hoc cft,globum M undi inferiorem conftitucret,ccrtam ci indidit E l o h i m C reator Legem aeque p rxfcrip fit, quam prxtcrgrcdi,cicra ipfius voluncaccm, ncc audee, nccpoccft. S a p i e n t i a I l h o v v E im m e n fx infiniexque Pacicncix argumeneum luculentilTimum. N o t a : T e rra m puriflimam repeririin ccntro T e r r x , vox cft vfirataPhilofophis vtrisque, hoc cft, tam cxcuticntibus Sc claudicantibus, quam videntibus, nccnon via R e g ia incedentibus . S a p i e n t i a v e r x D o & r i n x filiis: C e n t r v m T e r r x Phy ficum,vbi fit, miferiifti ignorant m on ocu li; valeat iftorum imaginatio. C upis rcalitcrdifccrc? dicam. A d i V u lc a n u m ; is cx quouis corpore rcrrcno.obftctricantc N eptu ni limpidif* fima m anu,centrum cius candidifiimum P h yficoC h cm iccm am feftan d o, ad fenfus omnes tibi dcm on ftrabit: videbis illud-, tanges-,gnflaiis; audies; of* cies. V ifn cq u id am p liu s ? Philofophus m ein tellig ct; non fophifta. M a gnum h o cq u o d d ixi. V ide figuram A m phitheatri huius tcrciam.

Q u a n d o <^jT x t h e r a fir m a b a t fu r fu m , & lib rabat fo n te s A q u a r u m :

V crfxS.

jQuandofirm abat Cxlosdefuper} quando roborabat fon tes Abyjfi.

66

I N T E R P R E T A T I O N E S

Atherafirmabatfu r fum ] Q u a n d o S p ir itu m x t h c r c u m , h c c c f t , C x l u m , G c n . i . i . C r e a t u m , firm abar, F i r m A m e n t v m q j e y e r b o f u o f o l i d an d o (ic conftituercc, G c n . i . 6 . D e Ca:lo> q u id fic, c o n fu lc te r tia m Am phichcacri huius p a r t e m > Q u x f t . j . c v c r f t 6 i. Euan efcan c igitur vanita tes fciolorum q u o r u n d a m , fab u lan tiu m rotam cotius m achinar M u n d an a : N a t v r a m , noftris tem p o rib u s n on clfe ram vegeeam , f a n a m , in c o lu m em aeque v a le n t e m ,v t c r a r x t a t e m aio ru m aucpacrum n o ftr o r u m ; C x lum c a d e n d o d e m ififlc fe ad m ilia r ia tfo o o : S o l e m , L u n a m , Stellas inul cum a m iliflc d c lu m in e p riftin o fu o : H e r b a s , f l o r e s , f r u d u s , & c . A n im alia ccrrcftria, A q u a tic a Sc vo latilia,h o d ie n on cllc tanta: virtutis, c ffic a c ix a u t o p c r a t io n is ,q u a n t x an nis a b h in c c c n t u m .v e l mille: im o N a tu r a m ad h u c de die in diem totaliter fenio d ebilitari,viribufq;,ob noftra p eccata,fra n g i: M a g n u m v e rb u m ,fie fle t v e r u m .S iin te ll-g e rc r is ,D o m in i m e i,N a t v r a , N a t v r a m , h o c c ft , q u id fit, q u o d cius ElTc, qua:, quan ta &: qualis L e x e i u s , a q u o i n d i t a C r c a t u r x ,i n quem v fu m , aliter lo q u e rem in i. A d C x l u m q u o d atiin er,d icatis m ihi qucfo.obferunftis v n q u a m circ u m fe re n tia m fir m atam c ir c u la r itc r c e c id ilfe a d c e n tru m ? N o n n e legitis, V e r b o D o * m i n i Cdtlifirmatifont: & fin itu oriteitti% omrM virtus torum. Plal. 53. 6 . E t , fi at Firmamentum: 'vocautttj. D E v s firmamentum, cdlum> G c n . 1. 8. S ic c c id iffe t; quale eflet firm am en tu m ? egregium , fcilicct. H x c c c tam p r x c la ra V i r B o D o m i n 1 cariorum f i r m a t i o i o f c i o l o s l D i x i t p r x t e r c a D E v s, fiant lu m in aria in firm a m e n to C x l i , Sc d iu id a n td ic m a c n o c t e m ; & c fint in f i g n a & te m p o ra , & dies &: a n n o s : v t lu c e a n t , Sc illumiitds^; terram . E t fa. ! d u m eft ita : Fecitq-, D E v s d u o lum inaria m a g n a : lu m in are m a iu s, vt p rx e lfe t dici .*Sc lu m in are m in u s , vt p rx e fle t n o d i : Sc ftcllas. Ibid. v e r f 14. lcqq. N o n n e h x c , virtus C x l o r u m , S p iritu oris I e h o v A firm ata? Q u is m ente fanus n e g a b i t , S o l e m , L u n a m , S tellas, diuidere diem ac n o d e m , cfifc in figna &: t e m p o r a ; dies Sc a n n o s ; lucere Sc illum in are t e r r a m , p rxcfTcdici ac n o d i , tam b en e c tiam n u m h o d ie ,a c a n t e a n n o s m ille ? V b i res ipfa lo q u itu r , quid o p u s cft p ro b ation e p ro lix io re ? V o x D e i ; g e r m i n e t t e r r a h e rb a m v i r e n t e m , Sc facicnccm f e m e n , Sc lignum pom iferum facicns f r u d u m iuxea gen u s f u u m , cuius fem en in fcm ccipfofic fu per cccrain : P r o d v c a n t A q u x reptile A n i m x v iu e n tis , & volatile i u p c i T c r r a m fi.ib firm am ento C x l i : P r o d v c a t T e r r a an im am viuen* cem in g e n e r e f u o , ium cnca Sc rep eilia, Sc b c f t i a s T e r r x fecundum fpecies f u a s : V o x , in q u a m , D e 1 h x c G c n c f 1. im p le ta i P r o d v c t a , Ben e d id io n e D iu in a , C r e s c i t e & M v l t i p l i c a m i N I , animaca roboracaquc , crcucrunc Sc mulciplicaca f u n e , ab v fq u e initio M u n d i: c rclcu n tS c m u ltip lic a n tu r, h o d ie rn o d i e : c r e fc c n t( vigo re L e g 1 s fem cl pro fem p er D i u i n i t u s i n d i t x ) Sc m u ltip lic a b u n tu r , v fq u e a d M u n d i t o tiu s , per I g n e m ,ic n o u a t i o n e m . V e r b v m D o m i n i m anet in x t e r n u m , E f a i x cap. 4 0 , verf.8. S ic erit V e r b v m m eu m , i n quit I k h o v a h , E f a i x c a p .jy . vcrf. 11. q u o d e g r e d itu r d e ore m e o : non reuertetur ad m c v a c u u m ,fe d faciet q u x e u n q u e v o l u i , & profperabitur iri his, ad q u x mifi illud. nccfj gleidj alfo gut 0 raf; / ate r o r faufcnDf D i c qux-fo quid h o c ? C x lum ledes m ea, T e r r a autem fcabcllum ped um m e o ru m , Efa.cap.tftf.v.i.
M a tth . 5.

. j

GRADVS

TERTII.

67

M atth.y,35. A ctor./.49. J o v i s o m n i a p l e n a . O ra I e h o v a m , vt tibi a coniiliis. N i h i l , bone foci, teiuuat locus, quem obiicis, Pauli ad R o m . 8 , 1 1 . Fir ibidem mentio duntaxat m gem ifccn rix Creatu ra:; non defeftus N atu rx. O b e n e d i c t a v i r i d i t a s , f a c i e n s r e s c t n c t a s g e r m i n a r e . Con tem plare v i r i d i t a t e m , figu ris Am phitheatri huius prima, fecunda, & rertia, reperies tu T h e o S o p h e , R v a h E l o h i m : C abalifta , L i n e a m v 1 r i d e m , g i r a n t e m y n i v e r s v m : M a g e , N a t v r a m : P h y (ic o C h e m ift a ,L e o n e m
v i r i d e m j t

y e n e g h

v i r i d e j

d r o

p j

s s e n t i a m

q^ i n

AM .Sat. Q m s enim reuocante Sc receptui canente H arpocrate, pro peraret frangere C x le fte T aciturnitatis figillum ? V n icu m addam (inguIare,O bfcruationibus aut Demonftrationibus M athem aticis veftris rcfpondens: T e r r x globus potuit accicfcere, virtute centri fu iv iu id iM o tusque perpetui vegetariua,propinquiorque f i e r i C x l o ,c r e k c n d o ; n o n C x lu m T e r r x , cadendo. Sed de his in prxfcntia faus. D o d rin a m hanc loco referuo com m odiori.

Q u a n d o ponebatmari ftat utu m fuum , & aquis, nc tranfirent litus fu u m : q u a n d o deferibebat f u n d am en ta T ?r ra::

Vcifij.

jQuando circumdabat ffi ma ri terminum fuum 3 f j legem po nebat *Aquus3 ne tranfirentfines fitos: quando appendebatfunda menta T en *3

15 5

Ulfjri terminum] Vnius D e 1 d e cre tu m ca u fa e ft,c u r fe intra fuoscertosque limites aut term inosm arccontincat,iniisIudat,fluat,rcfluatquc. Q u o d Pfal. 104,5). Sc Iob. z6,10. confirmatur. H o c p c rp c tu u m i u x P o ten tix acBonitatis erga nos teftimonium miraculofum proponit nobis D o m 1 n v s : aliter enim futurum erat, vt vniu e rfam T e rram iterum Sc ftatim operirent aq u x. A nim o igitur grato ouantes exclam em u s: Miferico rd ix D e i O m nipotentis cft,quod non abforpri fumus.
156

Cum

e o

er a m

cu n- Vcrf jo-

^ a c o m p o n e n s : Sc delecta bar p c r h n g u l o s die s, /^lu des c o r a m e o o m n i tepore.


E r a

E R A M apud E V M vcluti alumnus 3 C r eram m Lctitiis quotidie 3 Cr ludo coram illo 0mni tempore:

N otan d u m : Exod . 3 , 1 4 . dixit D e v s ad M o f c h : E h i e h e s e r e h i e h > e r o Q^vr e r o . Dixitpr*tcres,ftc dteesfiltis I f rael:E H r E h , e r oymifi rneadvos. L x x * & vulgata editio hoc in prxfenti tranftulerunt : s v m q ^ v 1 s v m, p r o , E r o q v i e r o . Frequens eriim e ftH e b rx is futurum pro prxfcnti poni. S c r ib u n t a u re m H c b r x ijift a lo cutionexternitatem Significari: aflcru ntcu eeain nu ifum m am ,om m m odam Scfem piteinam D e i ftabi!itatem ,quifem perfuit, eft&rcrir. D e v s folus dicere p o te ft: S v m & E R o. N a m omnia tempora, cum dc D e o lo quimur, confunduntur. N o m e n hoc D e i G r x c e expreflit lohanncs Ah h. p o c a l . i . 4 . d i c e n s : > ! 7r a ' ^ w r , vs5 U 6 Z J , i ; ^ c ( t^ w ^ -,i.e .a b e o i e s t , & Q X 1

m] E

1e

68

I N T E R P R E T A T I O N E S ________________
S i c q u o q u e i n O r a t i o n e D o m i n i c a : P a te r n o fle r ,

E r a t , Scq^v i E r i t . q j i t

s in

c o lis .

Ita alibi

a r i e n t i a

in carn ata,

I h s v h

C h r i -

s t v S j E g o s v m , t c o .

r i . t , f e r tt/U & t ' i t a . E t > A n t e q u a m / l b r a h a m , e r a m

C a b n l i f t i c u m h o c , h a u d f p e r n e n d u m , f u o , D e o v o l e n t e , tulius

cradt. b t t u r l o c o , i n A m p h i t l i c a t i ^ S a p i e n t i je i E r e r n x f o l i u s v e r a * , & c . e x p l i c a t o , in e x p o l i t i o n e n o m i n i s D e i , E h i e h , figura p rim a . D e

lifte,nunc> c a lu m n ia t o r , a p ern itio fiflim is deliriis tuis, n e g a n s ,S a p i e n

t i X. ( q u x i n t e m p o r e i n c a r n a t a ) t a m D i u i n i t a t e m , q u a m a t e r m t a t e m .
E r a m , E n j e h , id e r t , D t v s , 1) i S a p i e n r i a , c u n c t a c o m p o

nens. N o t a n d u m : Q u x hic fapiens nolter de S a p i e n t i a , eadem Io han. cap. i.d e V e r B o . V e r b v m , igitur,caro factum, &:S a p i e n t i a D e i in feculo incarnata, I d e m , D e v s , I ) e i F i l i v s , e r a t , e s t , e r i t , a b x t e r n o in x t c r n u m . Q u i d , im pie, dicis ad hoc? Q u icqu id eft, ante M undum cre atu m , D e y s e lt : S a p i e n t i a c f t , ante M undum creatu m , ergo S a p i e n t i a c f t D e y s . H in c lo h a n n e s Euangelifta, cum ex Sapiente didiciffet, V e r b v m in Prin cipio iam tum fuifle, ftatim infert, fu iIle apud D e v m , qui folus cft ante Pnncipium.Etquia>quicquideft ante P rin cip iu m , ncccllario D e v s e ft , rcCtc infert cciam , D e v m ip Iiim c lle V e r b y m : nequ is duos D t o s fufpicaretur. Initium fiuc Principium creationis,excludit om ne prius Ctcaru m . Eft enim creati, Principium. D e y s autem > cuius cft V e r b v m , V e r b y m fuum , ( p e rq u o d in Pi incipio crcauitonm ia ) n o n creau it, alioou innon fuilTct ante Principium . Q u id igitur ?cxfcipfo genuit D e v s D e v ' m de D e o , xtcrrium a b a t e r n o : nihil enim iam cogitari poteft aliud. Eflec fic euancIcat, n u n c, redcatqjin nihilu m , qua: fuit ante nihil, fanatica, h x re tic a , blafphema peflilentiffirnaq*, vox Arianorum h x c : Fuit aliq u an d o ( icil. tem pus, fiuc xccrn itas, aut quicquid A nus lubintclligerc vel volet vel p o tuerit Jq u o ft iliu s D e i ) nondum erar. Adamantinum hoc,contra Antitrinitarios o m n e s,c x L ib ro N a tu r x ,M a c ro -fic M icro -C o fm ice, defum[ u i C r e a t o r e m T r i y n v m I c n is ,o m n ia fu b lu n a ria probantis fic iudicantis,D e i Pro fetioris phyfici in hoc M u n d o inuidtiflimi,dohina tibi often dit; Phvfico C h c m ic c explicando Libru m N a tu r x m ag n u m ; ita ,Y t C R e a t v r a m tiiunamfenciasvniuerfaliterficparticulariterconfiterijicprxfentarc, docere E l o h i m ('qui in Principio c rc a u itC a lu m &: T erram , Scc. G e n . i . ) T r i v n y m . D e in d e : C o r p v j , S p i r i t y s , A n i m a , cxquibu* conftat H o m o sim ilitu dinem fatis exprim unt D i uinam tiiu n am , ad quam H o m o rriunusfa&us. Inter fimibtudinem & 1inaginemdiftinguo. S v m m a : T r i v n a o m n i A j q u i a a T R i v n o f o d a . V o x D e i mirabilis,in Natura per C reatu ram ,h ac. Vide figuram A m phitheatri huius tertiam, propof. i.d iftin d . 7 . i)f/ftf7tf/**r]Dclc&abatur&: deledatui vicillim I e h o v a h e a , h o c cft, filio; c u i l p s e ^ H v , id eft, I d e M , I p s E ; quod internom ina D e i r eccn fetC ap n io lib . 1. de verbo M irifico , cap. 1 6.) a b x te r n o in aeternum in delitiis. D c hac incarnata cxrac Patris teftim onium , M atth . 1 7 . 5 . H 1 c e s t filius meusdileflus, in quo mihi benecomplacui,ipfumaudite. Audiamus igitur D e i Filium,quid(voluntatcScmnnd.no Patris, qui noftricaufta m ifitcum ) dicat de feiplo in ver bo fuoBibliee .M acro ac M icro C o fm icc fcriptojnon Arium , non S^rcrmeros,

G R AD VS

T E R T 11.

meros,diaboli Iquamas. Si ergo S a p i e n t i a ante fecula; (i Filius D e j , Ii Patri M undum creanti pra*(lo tuc; li &: nunc focietatc hom inum dele ctatur, & m anet inarternum ; quis religione (anus dubitet illam xcernam effete pronuntiare? Ludois\ Ludo (ab .xcerno) D iuino;quareineffabili d: inenarrando. Q u id dicam : In Diuinis humana fragilitas ignoranciaaeque nox eft :im o ,m eru m n i h i l . Habeat ergo locum C h n itian o ru m iilu d ,C R e d E - , C u i ? ei, m quem credis. C r e d e n d o f u b i u g a r i s D e o ; ( u b i u g a t u s , t i m e s D e v m ; q u e m t i m e n s , r e & e v i u i s , redl:c v iu c n d o ,c o r m u n d as j m u n d o c o rd e ,q u o d c re d is,v id c b is.

L u d o in o r b e Ter ra: eiu s , & d e l e g a t i o n e s m c x cum filiishominum.

Vcif j i .

f j Ludens in orbe Terrarum: (S* delitix mcx I J ejfe cum filiis Ijornimim.

LudtminorbctScc.~\ V oce fuA mirifica,(quemadmodum qunrca Amnhicheatri hu iu sfigu raan n otatu m ) m irificisq io p e ratio n ib u s,M ac ro &: Mic ro C o fm ic e : vana virtute & ctficacia, Donis nc Bonis, tam Spiritualibus quam corporalibus,Seip(am,&:Paccis Infiniti O m nipotentia Bonicneeinqucinexhaufta, innumerabiliter nobis exp o n e s: mirabiliter dicendo ntq; d o ccd o in L ib n s N atu ra:,SS.* Scripcur;e>Mcncibusq;noltris picniccntialitcr lotis acq; mundatis. Ipfa ludit quoq-, in orbe T e c r a r u ; quia regit, (er* uac.ccrrec, confolyur,viuiticar>adfert vicam xccrnam , defcnditaduerfus Sathanam & portas inferni. F.jfc cumfilix hominum} A deo etiam, vt illa ipfa in plenitudine remporis fa&a lic hom o .habitarit &: v e r f ita (it inter hornines corporaliter: atque ita (uam erga homines hcneuolentiam declarauir. Q u id dicam ? G au dio Sc admiratione magnitudinis miraculi pei fufus.obmucefco. O b feru an du m : Filium D e i , propter immenfum Sc ineffabi lem fuum erga genus humanum amorem .incarn andu m fuifle, etiamli peccatum 'non incroiuiflec 111 M u n d u m , Alexander de A l e s , Iohanncs Scotus cum aliis Scholafticis T h eo lo gis affirmauerunt; dc amore S a p i e n t i a Diuina: erga H o m in e m , ad imaginem & (imilieudinem D e i formatam, tam bene fperante^. T h o m a s dc Aquino,ccfi diucrfum fentit, nihil ramen certi (chabere facis conficccur, cum dicit, hoc fefolum feire, quod oblatus fit,quia voluit. Q u m ctia m G abriel Biel interreccntiorcs Scnrcntiarios facile dexterrim us, clare diclr, hac dc re probabiliter in vtramque partem difputari,donecaltcra reueletur.Iudicet dc hoc Ecclcfia. D cn iq u e .fa n & a sh o m m u m m entes(confirm auicexperien tiacrebra) /ic S a p i e n t i a , c c rn a in re r delicias habet, vc eas in fcipfam cransformcc; ica.vc H om om entalicet migracin c onlorcium Sc fan&uarium Angelorum D e i b o n o r u m ; imo,in D e v m (criam in hac vica) ipfum, &: D e v s habitee in h o m in e ; fedens R e x in chrono luoMicroco(mico,cciuno,renaco, v e r e c a c h o lic o .V id e v c c f.iji.O Diainillim um i n D e v m cranficumhunc! Q u ific.n o n n ifi reiectiOneBinarii. Phy Diabolo,quidiflcnfioncm aucdil (imilieudinem incroduxic D e i Sc H om inis voluncaccm. H o c V n v m (D E v s)quod nunquam afcdifcocdauic,vuIc v n v m ;cftq ucom n ib us hi nis diflenciencibusconcrarium: V c q u e m c a d Monadis(implicicaerm ple narie perducat,dies noftefque Chriltiana humilicace fufpiro, inuoco,oro,

o______________ -I N T E R P R E T A T I O N _R S_

____________

ploro. N c c fruftra. M entirer, li negarem aliquid N u m inis Diuini ( abfit tamen g lo rie r )m ih i vel vigilanti,vel d o rm ie n ti, aliquando non adtuifle aut a d e flc ,m o d o ip fc T h c o ;o p h ic c voluerim. Hallelujah. R c d u & io a d Monadis Sim plicitatem ( dc qua in fecunda A m phitheatri huius figura) cft Methodus liuc via, q ua deheatac p o fllt H o M o regenerari; in integru reftitui -,ad D t v M,aquodifi'cn(ionc propria defecit, Diuinitus icucrti; fieri nouus hom o;C oniu ngi, illum inari, atque vniri D E quafi D e i f i c a r i . Sumtiscnim fecundum Animam adeo Diuinitatis capaces,vt ipfas etiam Angelicas mentes liceat p r a t e r u o b r e , ^ vnum cum D e o fic ri. H o c redire ab om ni dillidcntc, hoc eft, Binario, in v n v M^Theofophicc poteft atq u co p o itct fieri amillionc tantum eius,quod v n i con tra rium non cft: alioquin non poteft. Si (apis, Regenerationem Lapidis Philm . Catholici harm onice inde dilces: com pericsquc in veritateharm onia m irandam M a c r o & M icrocofm i rcgcncratoriam ,SA p i e n t u d u d u ,P h y fic o C h e m ic c laborando. H x c T h e o l o c i a triuna,Biblica, M acro Sc M icroC ofm ica,C atholicaplu sq u am perfecta. H i c f i c lludcat omnis h o m o :in tc llig e tB ib lic c ,M a c ro & M icrocofm ice , S S . m Scriptui a; cognofcet N aturam &: (cmctiplum ; agnofett D e v m , v c Creatorem , R e d em p to re m , Sanctificatorem : ( o m n i a i n o m n i b v s j q u e m a gnofcere,&: notum imitati, S a p i e n t i a . F.t (ic h om o in thronum fuum reponitur,qui eft ipfa M E n s ,a q u a H o m o D e v s dicitur,iuxta O racu lu m ,D ixi ,Diieflut(-r fi/it Exet/fiomnes. Pfal.82. 6. I Iqc veriflime verum eft. Sunt quidam T h c o fo p h iftx , nafutuh, mundani im iv u n d ijo c u tu lc i, o ra n o n ish m u sn o ftr x v im a u tn u c lc u m c o n le q u i n c (c ic n t e s ,& propeere a c a lu m n ian tc s:n c c m iru m ;care n c enim S a p i e n t i a Spiritus illu minatione ; cuiusip(i D o t h in x m c d u lla ( diaboli obfeffioncfpirituali excarcati & irn ped iti)n ecp crcip cicn eved cg u ftarcq u cu n t.Sitiftisrcfp 6fio nis loco D . Pauli 1 .C o rin th .i. h o c : feri pium e ft , Perdam Sapientiamf&pientum,& prudentiamprudentium reprobabo. Vbi fapiens ? Vbi feriba? Vbi difpu tatores fcculi huius?nonncftultam fecit D e v s Sapientiam huius mundi? Q u o d ftultumcft D c 1 , fapientius cft hominibus quod infirmum cft D e 1, fortius eft hominibus. Q u x ftulta funt mundi,elegit D e v s.v tc o n fundat Sapientes: &: Infirma mundi elegit D e t s, v tc o n fu n d a tfo rtia ; & Ignobilia &r contemptibilia mundi elegit D t v s , & ea q u x non funt, vt ea q u x funr, dcftrucrct: vt non gloriecur om nis cato in confpe&u cius. H x c cft T h c o lo p h ia vera,gei m an a,m u na,efficax,q u x olim Sc Philofophorum fupcrcilia,& P rincipu m inu td afceptra veritati fu b e g it,h o d ic q u c fubigere potens e ft: de qua caro iudicare nequit. Verum , cum nufquam in facris le g am u s,C h riftu m f quamuis multa c u s f i n t annotata miracula jc x ft u lt o fc cille fapientem , Q ji3 virunit' foftc icl^ nuci? Dvinn Dcffcn viiDo-pc^cn?

H h o c h - *t d c c E GO( ) C hoche n t i a habico M a c )i) S a P 1 E N t i A habito in aflutia:& fcievtia cogitatio eruditis num imiemu. interluni c o gi ta ti on ib us . Ego m a c h)S a p i in C o n f i l i o ,

Eruditif interiftnn ccgii.ttionibu*.] N o cogitationibus aut fermonibus (currihbus,

GRADVS

TF.RTII.

nlibus.obfcccnis,impiis,blafphcmis, turpibus, ftultiloquio, aut fcurrilitaci, qui ad rem non pertinet, E p h e f.) ,4 . ncc verbis maledicis, rabiose ac fcabiesein proxim udcbacch.intibus. Sapientiam qui quarritveram, h x c fugiat,fitque ab iis prorfus alienus. Iacet, inquit, pia m enrc.dodus Eraf/nus.infepulchro pedoris putre cadaucr,vnde eiufmodi exhalant fertores, 6cproxim um quemq; inficiunt. N ih ilip ir a n t d c S o p h i x C x le ft i s balfamo. Piorum corpora templa funt beneolentia &: benedocentia Sp iri tus S a p i e N t i /t fa n d i; im piorum ,fcpulchracadauerum .N eque vllum corpus mortuum tam efl dcftitutum anima, quam mortua cft anima relid a a D e o ; cuius fig n a tu ra ,p h y , tanti fcctorcs. N e q ; vllum corporeum cadauer fic obolet naribus h o m in u m , vt fartor anima: fcpultx iam quatri duum oftcnditnares D iu in osom n tu m q ; C x litu m ,h o c cft,Spirituum b o norum. Viua verba D e i loqueretur Im gu a, (i illic adeflet vita, D e v s . T i r n a r i v M ) reiedion c Binarii, per Q u .u c r n a n u m , vt cft fecunda Amphitheatri huius figura, ad Monadis fim plicitatcm , inn o m in e S a p i e n t i ^ m a n i fc ft a t x i n carne, hoc cft, I h s v h C h r i s t i crucifixi, pro viribus Diuim tus tibi conccllis, T h c o -S o p h ic c rcduccrt* ftude; fiq; li c c o r p u s , Spiritus & Anim a tua ( tu totusjeongregara fuerint in nomine I n s v h ; iam d e S a p i e n t i a C h riftianoiciu nio in O ratorio m edita re; foliloquiain fpiritu &: veritate religiose cxc rc e; tuis p ro fed o , H h o c H m a - e L ( quod dc H e b r x o D e i s a p i e n t i a m fonat,) intererit co gitatiombus,orationibus,foliloquiis,mcditacionibus;mundum in tc crcabic & co n fe ru .^ fcco r; Spiricum in n o u ab itred u m in vifceribus tu is; San d o s , fapien ces& arcihciofos, in tc inuenictcogitatus; prudentia:fpiritu tc rcplebit(Exod.iS.j.,9*9;mt/fixa*, h occft, Diuinitusinfpirando.tcinfti tuet dcducetque in veritatem A gn itionis, C o g n itio n is, C ognationis, V nionis atque Fruitionis (q u em ad m od um habet opetis huius inferiptio) Ie h o t ^ iC r e a t v atque N a t v r ncc non t v i i p s i v s ; c r i s q u e D E o o p tim o id ,q u o d homini b o n olu acft m a n u s : mciuuacefTc D e o .q u o d iubet cflc D e v s . S v m m a : T h c o fo p h ic c ( C r e d e , Viuc, O ra, & Labora, certo certius, q u x dixi* vt alii, f:c & tu experieris. Q u i au tem hxficac fide,non xftimec fc quicquam impetraturum a D e o,acreftante Iacobo,in fua C an on ica pciroa,c.i.v.<>.&: 7 . Q u e m ad m o d u m c o n tra negantem Principia non cft difputandum, nifi de Principiis; ita caren ti Fide, dc nullo alio incumbit O randum Lab oran du m , nifi dc Fide ve ra : vt, nim irum , Fides ( q u x D e i D onum )D iuinirus fibi infpirceur, in fe oriatur,augeatur ac confcruetur. Q u a lia b i t a , o m n i a tibineccflaria vnliaque T h c o fo p h ic c impetrabis a D E o ,p ro fp crcq u c& : O ran do & L a borando cibi fucccdcne.

55

imor

omini

V c t f ij.

T r m o r J E l i o v c fl odio 1

od it m a l u m ,a r r o g a n t i a m , & fupe rbiam \ & v i a m praua, & os b ili ng o ue deteitor.

habere malum,faperbiam i j ar rogantiam ^uiam malam, i j os i<y]H oa peruerjitates, odi.

7L

I N T E R P R E T A T I O N E S

C i m o r D o m i n i odit m*lum>2c.] Q u are,qu ia D o m r n v s,qu cm (vc D o m i n v M )tim et,B oN v s : odit arrogantiam & fU pcrbiam ;q u iacim et M axim u m ,/E tem u m .T crrib ilcm , F ortem : odit viam prauam;quia timet omnia vid cn rem ,Z elotem , Iu ftu m : os bilingue detcftatur; quia timet O ptimum,folum Sapientem,Vcracem;&: fic T i m o r D o m i n i I n i t i v m S a p i e n t j i a , q u o d c ft, fcui I e h o v a h L o n g a n im i, M ifericordi, multoqi Benignitate. Vide figuram A m phitheatri huius fecunda. H i c noftraad Archetypi exemplar,ad cuius imaginem Sc fim ihrudinem (Gen. i .) fumus form ati, reformatio. Bene hom ini, qui timet D o M i n v m. H u ice n im credenti nihil impoflibile, quia D o m i n v s facit voluntatem timentium c u m , Pfalm . i 4 j . i p .

16 o

Ego ^ T diligentes M E 3 di E g o diligentes m e dili VCi7. ligo ? C r qui ^5 " mane vigilant g o & q u x r c n t c s m c inu ead M E3inuenient M e . niuntm c. Diligentes me^diligo} Lege talionis; qui a m a t , eft dignus am ari: V ide v e r f 145. JVuimanevigiUni'} Q u ia prima iu ucntu tc.dieac n o d u , tem poreantc lu c a n o , priuiquam cubitu furgac, meditando in L e g e mea triuna, videlicet N a t u r x , S S X Scriptura: &: c o n fc ic n tix , vigilanter m e q u x r it , m ein ucnict. verf. 1 8 . fic E lc a n a c u m vxoribusfuis furrexerunt m a n e , & a d o rauerunt D o m in u m , 1. R e g .i.ij? . * ]

i i

Per femitas I v s t i t i m d e d u c o , i n m e d i o femitarumi udi ci i.

Vctfto

In 'v i u j v s t i t 1 /E am bulo 3C r in medio femitarum indicii.

Inviis I v s t i t i a ] Qjuam prim um anima fidelis (ibi defponfauitSapientiam D iu iu am , & iUa mentem piam fibi copulauit cxleiti m atrim o n io , ornat Sapientia fponfam fuam amore Iuftitia: * Sc implet illam odio iniuftitiaj, h o c e ft,in iu ria ru m in D e v m & p r o x im u m ; donat q; animam illuminatam; iudicio d e xtro ,red o , /incero, incorrupto, de omnibus, qui bus aut D e 1 G lo riaillu ftratu r.au t falus proximi promouctur. In Iuftitia enim Sc iudicio G loria D e i S c falus populi confiftir.
Audiamus iterum
Sapientem. 161

Sament i a fundauit T e r r a m , ^ *
ominvs

Prou.}. vexf. 1 9.
t

I e h o v a h in S a t i e n 1 a fundam t lilt

ft a b i l i u i t c x l o s P r v d e n T I A.

Qtlos m

Terram ,J l abihl N T E L L J G E N-

T I A.

D o M 1 n v s S a p 1 e N t i a fundauit, Scc. ] Q u a p r o p t e r , fi re d e cu pis inftitui de M u nd i creation e; de C h ao jd e r A H primordiali,fiue M ate ria prima : dc M undi A n im a , d id a N aru ra: dc M e d io , hoc eft, Spiritu /Ethcrco,(qui c x lu m )d u o e xtre m a, M ateriam pura &: Form am ; C orpu s ac Ani-

_1 _

GRADVS

TERTII.

73

ac A n im a m ,in g lo b o fu b lu n a ti( D e i n u c u ) c o p u la n r c & v n i c n t e :d c C x . lojhoccftjSpiritusetherco, fuperius firmato,vnde Firm am crum : dePrincipiis, E lem en tis. corCimquc F i u d i b u s : dc omnibus q u x a fu p r c m o C x lo ad infimurrt T e r r x C e n tru m concinentur: dcqu etoro orn acu M acro ac M tc r o c o fm i: ( quod Cabahftis cfl O pu s d c B c r e fit h ,h o c e ft ,S a p i e n t ia n a t v r cu pis, in q u am ,T n B c rc fith ,(vt ccrto fcias, non o p i neris ) erudiri, inftitui ac in form ari; S a p i e n t i a m I e h o v j e ( D i V e r d v M ,per quod o m n ia facta f u n t , Sc fine e o fo d u m cft nihil, quod f j & u m e f t ,I o h .i , j . ) i u x r a L e g s s atque Doctrinam A m phitheatri huius, T h e o fo p h ic e adico; hanc audi, vidc,obferua in SS.1 Scriptura, L ib ro Naturx.fic M ente tua Diuinitus illuminata, mirabiliter docentem , inucnies eam fo la m & v n ic a m prxccpcriccm veracem ,tc q u c ducentem in verita tem N aturalem ,hyperphyficam atque Diuinam ; o m n e m . T n Chriftian o -C a b a lifta ,P h y lic o -M a g c ,& :P h y fic o -C h c m ifta , O ran d o &: I.aborand o (q u e m a d m o d u m docet A m phitheatrum h o c) fapienter ingrediendo per quinquaginca Intelligenrix port.is, circa quas ftudia tantopere defudant Cabahftarum, Diuinitus a M ofah D e i feruo receptas,6c Gen.i. or dine miro annotatas, olei Spiritus la u d i v n d :o n c imbutus, afccndes (veluci per fcalam Ia c o b ) a d O p u s d e M E R c a v a , quod eft, S a p i e s t i a D iuinicacis,dcfublim ioribuscontem platiom bus,fcientiavcrefpititualis; vtfruaris D e o P ate rn o ,F rate rn o atq ; A m ico ,q u o d e ft Sabbarhum Sab b a th o ru m ; Iob',^ vltim usjxtern us. H x c via ad L a p i d f. M ( q u e m anxii multi {iniftrcquxftuerunt,fic adhuc q u x ru n c ) inucniendum Plnlofophorum R e g i a , eaque C a t h o li c a , a 1 E H o v a n Saturnine collocatum in C en tru m M undi. C x t e r x ,a m b a g e s L a b y r in th e x ,o m n e s . T u , qui fcis S a l S a t v r . n i C ath o lico n , cuius myftcrium in D enario Philofophicc fulgens, file. D andum cft fcrnumboui,pfitt.-icofaccharum tantum, o ftulti Cimpii,qui pofthabentes v n d io n e m SpirituS fandi,laboratis a per fidis nonnullis Ethnicorum Philofophis (fpititibus m alig n is,errotiim q u e m a g iftr is )d ife c r e e a ,q u x a S a p i e n t i a vtc rn a,in le cu lo in c arn a ta,fola vera,Spiritus fandi afflatu in verbis ipfis fando,ingrelli, (dudu m a nu D e i) in vofmctipfos.fufcipcrc portetis,cognofccreque deberetis. S a p i e n t i a I e h o v a vnica fic fola nos fapienter docere debet, poteft ac vult in Libro fuottiuno, vid elicet, S S . a Scriptura, N a tu r a , ficfpeculo M entis tu x. V ide vcrf. 16 0 . Stabilinit Cslos] Id cft, Spiritum xthereum , qui C x l u m cft fic dicitur, firmauit. H in c F ir in a m c n tu m , G e n .i. V e r b o D o m i n i C x l i firmati funt, 6C Spiritu oris cius omnis ornatus eorum. Pfal.55.tf. Vide vcrf. 161. Sc figuram A m phitheatri huius tertiam. Q u x ft . quinta.

S a p i e n t i a illius cr u p e r u n t ^ Ab y f l i , & nu bes rore concrcfcunc. Sapientix illius] Cuius?


Ie h o

Verfto.

In S c j K s T 1 a eiits abyjji ruperunt fefe} (jr Cxli fiillant rorem.

v A . Si D e i ,q u i x t e m u s ,c u r n o n fici! laxterna. N otanda h ic venit D o d rin a in fig n isd c A b y s s i s . Abvflus cf t rerum N atu raliu m , fupernaruralium , Spiritu aliu m , Diuina IC.....

74 _____________ I N T E H P R E T A T I O M E S______________
rum , JE tern aru m , &: Infernalium , p ro fu n d iilim a,afcftru ijffim a,o ccu r cillim a, imperfcrutabiiis ineffabilis, C a v s a , O r ig o , S ed es, F o n s , Receffu s, producens effedus adm irandos, nullo h u m an x ratio n is accum in ecom prxh en fibilis. Elt autem Abyflus C re a tio n is, d eq u a M o fc s , G cn . i. z. E t ten ebrx erant fuper lacicm AbvfTi: Eft Abyflus Scriptu rxfac r x , d e q u a E x e c h ic lc a p . 4 7 . Ecclcfiaftic. 1. 2. & 2.4.8. E ft Abyflus Prou id en tix, de qua Pfalmus 159. totus. E ft Abyflus O m n ip o tc n rix & : Sapi e n tix D iu in x ,d c q u a E fa ia s cap. 4 0 . Eft Abyflus p rxd eftin arion is,d cqu a D iuus P a u lu s,E p h c f r. 4. & R o m . 9. Eft Abylliis D ile d io n is, R e d e m p tio nis Sc meti C h r ift i,d e q u a Ioh. 5. R o m . 5. E li Abyflus judiciorum D e i ,de qua Pfalm. jtf./.iu d iciatu aab vflu s multa. E ccl. 58. Confilia eius inabyffo. Eft abyflus h u m a n x m ilerix Sc p e c c a t ^ & praui c o rd is, Icr. 17 . 9. Ezech. 2.6. 19. Eft abyflus inferni, A p o c . 9 . 1 & Eft denique abyflus v ir & gaudii x t e t n i , vbi omnia carent fine &: termino. E z e ch . 3 1.4 . ExaltauitiI Ium abyflus, id c ft, infinita beatitudo&rprofpevitas. E x his, quantum ad prxlen s inftitutum attinet , explicabimus tantum Abyflum C re atio nis & P rou idcn tix. Abyflus Creationis &: rerum N atu raliu m , funt F o n tes, O r i g i n e s , T h e f a u r i , Scaturigines inuilibilcs, puriflimi, p e rp e tu i, R e c o n d itifiim i, in Elem entorum puriflimorum ,fnnpliciflimorum C e n tris: T e r r x f c i li c c t , A q u x , A c r is &: F irm a m e n ti, in quibus occultifllmis thcfauris, fcm inarixrcru m R a t i o n e s , conferuarricesfpccierum , p e rp e t u o , v fq u e a d M u n d i R efolu tio n e m cu fto d iu n tu r: v tp o rc, A n im aliu m , V egetabiliu m , M in craliu m , flum inum , v e n to ru m ,tc m W fta tu m , feren itatu m , tem poru m , x t a t u m , reru m q u eom niu m , fig u r x , proportione habitus, quibus in hanc M undi fccnam vifibilem , ftatis temporibus p ro d eu n t; totius v it x h u m an x Rem publicam , totiufq-, Natur.xcurfum , flu xum & refluxum adm iniftraturx. H a n c Abyflum naturalem vocat O r pheus N o d e m , T e n e b ra s, N e b u la m , D ian am in con fp icu am >a nemine mortalium v ifa m , nudam fcilicct, in hymno qui fic incipit, N m ra*. Abyflus P ro u id ctix cft ordo C o n cilio ru Diuinorum abltrufillimus: totius N a tu r x & h u m a n x v itx adm im ftrator, qui tempora, xtates, muta -1 tiones,annos,mcnfes,dies,horas,minuta. R e ru m N atu raliu &: humanatu a d io n u m , officiorum , vocationum . (ludiorum , pericu loru m , calami tatum , aiflid io n u m , Liberationum . v it x & M ortis H u m a n x eft a u d o r , moderator Sc difpenfator. Abyflus S ap ien tix delineatur lib. Sap. 7 .

Q u i s a f c c n d it in C x l u m |v p c rt 0 ru 4}0 at que defeendit? Q u i s c o n cinuit Spi ritum in manibus fu is ? Q u i s colligauit Aquas quafi in v e f t i m c n t o ? CVuis fufeitauit o m n e s t erm in os ? Q u o d N O M E N EST E- | i v s , & quod N o m e n F i- j Li i cius f i t , n o l l i ?

Q v 1 s afeendit in Cxlum defeendit ? Q v 1 s collegit ventum in pugil/isfuis ? Q v 1 s cogregauit Aquas in vefliment0 1 sfldbthuit omnes ter minos Terrx ? Q uod C^omen eius, f j quod CN ^o n e n F /L u ciu s > f i nofli*

G R AD VS

TERTII.

75

i Qv_ o d N o m E n e s t , &:c.) D e S a p i e n t i a incarnata vaticinatur i Sap ien s: & d e N o m i n e in e ffab ili& ad m irab ili I h o r a . Q u o m o d o fapienter N om inibu s D e i vti debeamus in O r a to r io , docct nos Pfaltcs, Pfaim o t8. 2 &: 3. Domine fortitudo mea, rupes mea, propugnaculum, liberator meus, D e v s meuspetra mea .proteftor meus,cornufalulit mea,refugium meum. Et, M ofcs Exod . 3 4 . 6 . D o m 1 n e , D e v s n o ftcr, B o n e , Benigne, M ife lic o rs, C le m e n s , L o n g a n im is , m u ltx M i f c r ic o r d ix & Bonitatis. N o m e n vero I h e s v s cft n om en fupra o m n e nom en, in q u o o m n c g c n u flectitur illorum, cju xfu nt in cxlo& r terra, &; infra terram. H o c N o m e n o m n i um diuiaorum m iraculorum caullacftccfcrix c ft, fu ir c T h e o - S o p h ic c dc M yftice M ens fit prxparata fide inuocatione. H u ic fid ei, q u x (efeconiu n x ir, co p u lau it, dcrcCte V n i v i t , cum N o m in e I h s v i j , ceduntomnes virtutes Cadorum , om nes vires t e r r e n x ,om nis vis diabolica, om nia q u x cx regno peccati &: d iab o li, hom inum corpora dz anim osinfcftant. C o m e d e , fili m i , m e i , q u ia b o n u m c f h & f a u u m , q u i d u l c i s cft p a l a c o t u o :
Prou.r* Vcrf. i).

Q)iiicds'i:ae}.)fihmt;JT M e L,

165

qmtt bonum cft, &fauum duU ctfjtmttmgutturi tuo:

Ul] M e llc fo lo dies aliquot vixifle D e m o c ritu m x g r o t a n t e m , quo


cum caruiik-t,mortuum, (cribit A thcnziu s:odore p^nis calidi, morti pio p in q u u m ; vitarr^per triduum extraxifTe. D iogenes Laertius. M ellita S a p i h n t i / e y C ^ crn xfq u x panis vitx, Iohan. 6 .5s.)cio& riiia,.te,p cccatorum m orbo lcthalitcr d c c u m b c n te ra , cordis ote puri ac mundi pie com cfta, rcficict non tan tu m , fed &: a morte p rx fe iu a b itx te rn a . Q u e m a d m o dum enim a p i c u lx c x r o r e &: floribus mei con ficiun t: ita cx R o r e C x lcfti, Spiritu ali, D iu in o , vid elicet, S p i r i t v s a n c t o ; & : flore M en tis t u x , hoc c f t , fide, a m o r e , ( p e & f nuocationc paratur me! S ap ien tix D iuin x ; cuius vel minimus guftulusab anima pia & ft d c li perceptus om nem rorius mundi d u lce d in e m , dcle&ationem &: voluptatem fuperat. H in c Pia Ices, E'oquia tus, i nqu i t , funt mihi meile& fauo dulciora: P r a l.1 9 .v c 1 f.il. & 1 1 9 . 1 0 5 .T u a , o D o m 1 n E ,d u Iccd o ,& :m ih id u lc ia fa c ia ta m a ra o m n ia M u n d i.C o m e d e igitur M e l d c P e t r a , C h r i s t o , v tB alfam ociu s f.dubcrrimo, c o r p o r c , Spiritu &: A n im a , acorrupcionelibererisan nihilacitia: ( Dcuc. 3 1 . 1 5 . ) cuius carentia, tc mori finct. L a te t in m c llch o cfu auiiTimo S a l S a p i e n t i /e , a fapientibus fapienter fic nominatum . M i rum , c e r t e , D iu in x Bcn-gm tatis d o c u m c n tu m , phrafin hanc adnOftram vfque x t a t e m , pcrmanfillc fuperftitcm , etiam inter prophane philofophantes; cum mifen ifti hom unciones (p e r D e v m J non intellexerint, quiddixerint. Secreta vislocutionis huius. D iic cfili.
66

/ F S ic & D o C T R I N A S

VcrCl 4 .

A n im x tu x , qu am cum inucncris, IS ha bebis in nouiffimis fp em , &: fp estu an o n peribit.


apientiae

Sic cognitio S a f i e s t i fuah isem animx tuet ,ft inuenerij cam: (jr erit merces: i j expeclatio tua non excidetur.

1 66

INTERPRETATIONES
S ic & DottrifiiX) &rc.] E ft enim Flos Mellis Diuini; Mannaquc Roris fupcrcxlcftis: M ei in orc,M cl in cordc I h s y h S a p i e n t i a Patris fad a c a ro ,P e t r a , i . C orinrh.10,4. fupra quam xdificataEcclciia, Matth. \6y\S. Cognitio S a p i e n t i a , & c . j Cognitio S a p i e n t i a verx cf l L v x in Mente, difpcllcns renebras ignorantia:, &: omnes opiniones falfas ac inccrtas. E t h x c Cognitio ditfcrtabopinionc&: inccrtis coni e d u ris, tanquam lux a tenebris, 6c corpus ab vmbra. D e v s,vementes noftras illuminet, exorandus cft. C a u c , igitur ,cau c, nc Lucem a tenebris petas, a fpiritibus malis,qui funt apoftatx mendaces. C a u c , ne L u cem veram petas ab vmbra, hoc cft, ab hominibus,vcra Luce non il luminatis , qui propria fapientia tument, & phantalias fpc* culatiuas, atque fomnia fua tibi pro Sapientia ob trudunt & vendunt. H.xbcbUtn ntHijjtmu,&.c.] Vide infra v e rf 224.
Jtijeratu r h icfm rrfi qnnrn orxdtu.

-V

GRADVS

Q V A R TI .

77

I V.

GRADVS
P R O L O G E T I C VS QVARTVS
E X P O S I T V S.
I
T I A E H O V A II

dacS

Prou.. A P I E NV crfs.

M,c\'0rc cius e g r e d i t u r C O -

g n ic io & I n c c J S g e n c ia .

D o m i n v s dat S a v i e x r iAM}fjexoreE/t/spR vD E X T l A & S c i E S T I A.

j Jt

\ $

D o m i n v s datyScc.] H in c D . Iacobusin fu.iFpiftol.-i cap. i. v c rf 5. Si quis ve (Irum indiget S a p i e n t i a , poftulct ii D f o , a .ni. dat omnibus afjiuen iwproper.it (exp robrac,) & dabitur ei. Pcftulet autem: fide, nthtl'ha(itara. enim hsfitat, f'inulis estfluctui M aris , qtn k vento monetur & circumfer tur. N on crqo xftimct homo ille,(luminusillefit, vel m immur,nobilis nuc plebeius"@roj; cOcr iM n(;)quod accipiet aliquid (quicquam ) a D o M1 N o. Vir duplex animo, efl inconftans in omnibus viis fuis. Vide vc rfl.n ^ . 251. Si igitur,quod verum , I e h o v a p i dat S a p i e n t i a m , frtiflra innitimur prudcnrixnoftrxfoli, laborando arccaliquahumanicus eam addifccrc. L ib er,fin ; clauc Spiritus fin d i, non prcdcfl quicquam. R ede e rgo I. C . S calige r E xcrci t. 3 59 ,1 . in qui t : No/ira h*c in literarum/ludiis peregrinatio^ finefuperna Ltctimifi.rtibilis quadtm erratio est. Apud I e h o v a m T h e o s o p h ic e Jio c e ft ,C h r ifti3 n o -C a b a lic c ,D iu in o M a g ic e , 8c Phylico -C h e m ice ; in Oratorio ac Laboracorio.Micro &: M acrocolm ice, quxrenda cft: a D o m i n o , qui cam infpir.it atque larg itu r, impetranda. Donum D e 1 cft. V n d ed o d illim u sC ap n iofcu iu sob C ab alifticxexerci tationis diuinam peritiam memoria fit fempiterna)lib. dc verbo mirifico r,cap.7. Philofophiam ( q u x a S A p 1 e n t i Jt amore nomen habet) rede definit,Spiraculum D e i ,& Hluftrationcm Diuinam. Vtautem Sapientia vera Spiraculum D e i & Illuftracio Diuina: ira fapientia mundi immundi ( reuera ftulta infipiens) fpiraculum diaboli, ([qui, tcfte Apoftolo, princcps mundi huius: cuiusad exemplar totus componicur orbis)& c x c x c a tio mcn cis. Quare & ftultitia coram D e o , hominibusque D e i Spiritu illuftratis Ex Occano S a p i e n t i a , per Libri cius tertriunius Cacholici fiphoncs, i n

Sapientia, Scientia & intcllicjctia Dona D s i funt.

INTERPRETATIONES

gratia: diuina: dudu,deriuandum cft, in Paradyfum mentis n o ftrx, Yerx S a p i e n t i a flumen; n o n ex putidis principis mundi huius immundi, fquamarumqueillius,per fophifmatum errorumque canales, foetidis la cunis. Ille, rerum Diuinarum & humanarum dat Scientiam veram &falutarem: hic,vitiofam,turgcfcentcm,vulpccularcm,fophifticam,ftenlcm & mundanam fapientiam immundam. Vide vc rf.iS j.
168

1\econdet reclis efjentiam, C u f l o d i c t ^ T replorum Verf7. fcutum em ambulantibus perf a l u t e m , S : p ro t e g e t gradi\JC A/ 7N en t e sf im p li c it e r, ectcy

I fi

RecJorumJalutem ] Frudus Diuina: Sapientix funt infiniti: Summusautcm cft anim x Salus; qux diuinitus cuftodira,& tanquam thefaurus xternus repofita eft iufto. E t , vt H cbrxus textus innuit,ipfum efle rei,fcu quod omnibus rebus dat cfic, cft thefaurus iu fti:q uo d nihil aliud cft nili D e v s i p s e , qui cft o m n i a in o m n i b v s . 1 i h o v a h igitur i i s e Salusiufti: i p s e eftcIypcusiufti,aducrfusreIadiaboli,hominuminimicorum* aduerfus malignas imprcllioncs M acroC ofm i. H x c cft vmbra Altiflimi;Scprotedio Omnipotentis,aduerfus horrores nodis,aduerfus volantia tela incerdiu, aduerfus dxmonium meridianum, aduerfus pcftem ambulantem in tenebris. Pfal. <pi. H x c mala o m n ia,n on tangunt illos.qui ambulant in integritate; hoc cft, in D e o i p s o filio eius I h s v h C h r i s t o .

V c c u f to d ia nt femitas iud ic ii :& v ia m m if cr ic or di u m ciu scu ftod ie t. T unc intclligcs iuftitiam &: iudiciu, &: R c & i t u d i n c s , & o m n e m fc m it a m b o n a m .

VcrfS.

Sentans femitiis J v i t it i A ,/ jr & rvmsfan florum cujlodicns. T fi inteUtges JuJlitiam > Cr iudiciurn xqmtatem, Cr omnemfernitam bonum.

VcsCo.

Vus/anchrum cuJ}odiens~\ E g r e g i u s h i c cft D i u i n x S a p i e n t i x f r u d u s . Fau o t e n a m q u e &: g r a t i a D e i c u f t o d i u n t u r p i i , n e a l u f t i t i x f emitis a b e r rent. S a p i e n t i a D i u i n a c f t L u x p e r p e t u a , m o n f t r a n s v i a m in te ne bri s, ani m u m ab e r r o r i b u s r e u o c a n s , a confiliis ftultis liberans, a c o g i t a ti o ni b us vaniscoherccns; E c o tcd o ce b o ,in q u itS a p i e n t i A,quxfuntvtilia: Intcllcdum tibidabo,& :inftruam tcinvia hac,quagradicris:firm abofupertc ocuIosm cos.PfaI.32,8. O S a p i e n t i a i t t e r n a d o c e n o s . x t e r n a n o r m a di ri ge n o s , x t e r n a regula i n f o r m a n o s :

<JMe D e v s informi, qu*Jit tu ifin fU volunt(U* iJMorigerasque minus p n jla grcjfuiquc fiquaces: Tiamque erii ecee D e v s fernpcr mihi, tramite reth
Spiritus iUttMk diuimqUe virgula ducat.

79 V t n o t u m o m n i b u s cf- Sap. 14 . Quo notum effit , Solem ad Ycl S . (ct ,q u o n ia o p o r t e t ^ ' * p r x gratias tibi agendas prxuet/eucnirc S o l e m ad B e n e d i ntendum ejfe} atque tefiub lucis
c t i o n e m t v a m , & ^ ' t e

ad

ortumfatuandum .

Oriente

l v c i s

adorare.

PrxuenireSolem] AntcuerccrcSolem j oculum ( iuxra I Ierm ctem ) non tantum vifibilcm illum, hoc cft,lumen in Firmamento maius,verum qu o que D i v i n v M :& a d o rtu m lu c is eius,in nobis,tibi, 1 E h o v AH.obuiam procedere,occurrere,te adircc6uenire,fuppheationibu<,i.Timotli. 1 , 1 . ) oracionibus. pollulaciombus: &: graciaruma&ionbus ( liquidem gratia rum adtio cft ad plus dandum i nuitacio) ad benedictionis tu x radios, tam mcncibus qu^m actionibus laboribusvc noftris, benigne influendos, locoque ac tepore opporcunis.tc prfuenire:auc, fuper ncgoiiisom m busThco fophice ce con(ulerc,eccumquc agere. HincProuctb.19,11. Exftudiis fuis intelligirur puer,ii m u n d a t rc&afincoperacius. N o t a : Q uem adm o dum Manna cibm populi ludaici,in deferto, ante Soli* ortum colligendu ecar,ne radiis Solis liquefactum d lllucrcc: ita D iu inx Sapientix Man na, imtucinarum precum vafcuhs colligendum: vigilandum eft mane ad fores S a p i e n t i jE.Sol noftcr,qui m nobis cft.prxucniatSolern MacroCofm icum : ociacurque citius C x li inrcrir M icro,quam externi MacroCofmi.Narrvvtgilesxchsrii, qui lunt vehicula Lucis&Sapictix,adfunt fimul depulfuri tenebras interiores. Solem in nobis exorientem defcnbir Canticum: Egodjrmtot&cor meumvigilat. Non immerito Plal.7 8 , 1 5 . man na vocatur panis Angelorum. Mannaliqu d e n lupernaturahccr generatu per Sapientiam Diuina, D iuinx Sapienrixfru&us cft. Tgitur Sapientia, qux cx ore D e i procedit,eft verus panis Angclorum.quoipfi aluntur fuauiccr. EcquialelusChriftus, verbum Patris eft, &Sapicnria Patris: igirur verum mannaeft Chriftianorumcrcdccium. Hoc, iugi corde,animo peruigdi eft fufcipiendum , antequam mens noftra, affl ftionthus qu illctur & diffluar curis, quas finguli fecum vehuncdiesnoftri. adorientem Lucis] hoccft,fummomane,in crepufculomacutino,(nambene confurgicdiluculo.quiquxrir bona.Prou. n. 1 7 . )fubcxorcum Solis,in aurora,quxgrata Mufis,& vere aurea hora,non duntaxat dici naturalis,fed Sc xtatis eux, pix dcuocionis .conceptuum mentis bonorum ,&c. confcftim,cum tale quid in tccxoricur,(quicxorcusin fcholaCabalxorum Aurora dicicur) quan do impulfu Spineus boni bonum in ce feneis mocum, dum corinflammac u r , d i i a t a t u c ac glifcic,ad opus r a l e perficiendum ,tu n c m ic ro & macrocofmice ingredere Oratorium, & Ora, meditare, foliloquia Thcofophicc exerce Chriftiana: ( fcias iam tibi fju c r e & inferuire T em p u s, Locum, C xlum ,Sidera,Gcm um ,Crlcftiscxcrcicus miheiam, D e v m, h o c cft,O m n 1 A : ) audi, vide, obferua, iuxta Leges atque Doctrinam Amphirhcatri huius,quidnam I e h o v a H , i n T e i p s o , i n \ T a t y r a ,in S S a. S c r i p t v r. A , f u g g e r i t rcfpondctq; tibi,Ingredere quoq; Laboratorium,(ecun dumqXabalilticam.i.c.Rcccpforiainftitution m predidam Diuina, v e r e Sapientibus antiquitus Sapienter L*bora:S\c D e v s dabit fine mora.

8o

IN T E R P R E T A T IO N E S

Excrcitia h x c , quando Spiritus lancli vel boni ftimulum fcntis,noli difterr c : Nam fronte capillata, quxpbji occupoedit** Omnia e n im , Solomone & E x perientia teftibus,tempus habent fuum. Quapropter,quando quo Fata trahunt,oba*dicnrcr(cqucndo,eundum. Hodie,fuadetPfalmographus Regius,cum audieritis vocem I f. h o v / e , nolite fieri ficutmulus&equus, quibus non cft intelledus. Pfalm. v c r f 9. Inuoca igitur D e v m , folc ( macro &: microcofmice ) oriente, non occidente. Vide vcrf 9 6 .

/7 I

T u ( D o m i n e ) cs, ^ ejui liberas ab o m n i m a lo.

Sa p .

16.

Veri' 3 .

Tn( I e u o v a n) docttiftihoex malo eripis.


*

pes noftros, te cum ejfe 3 qui omni

.Oui liberas, & c . ] Mirifice D e v s Opt. M a x . Sapientix fuxradios d if pofuic,illolqjin falutem auxilium hominum,variedifpcnfar. Eft namq; Diuina Sapientia, non inanis & vanafcientia, fed virtusauxiliarrix, inimi cas poilidens viresauxiliatriccs, quas in falutem hominum conucrtit. Et cum genus humanum variis ( proh dolor) imo in numerabilibus fobeom miflum peccatum)obnoxium litcalamitatibus; totidem SapienriaD h l, tam Spirituales, quam Naturales, conrinct medelas: quas per famulas fuas fidas pediflcquas,cxabyfTo fua,fideliter nobis diftribuit.

I/i

T u ( I e h o v a h ) vita: & m o r t is p o t e f ta t e m h a b e s , ad po rt afq u c in fe r o ru m dcducis & rcducis.

Vcrf. 13.

T u e syD VXm i n e, q u iy iu x j mortis habes poteftatem , (jr deducis a d portas mortis atque reducit.

Deducis adportas mortis, & c .] E c c e h x c e ft D iu inxSap ientix Schola'&: tpyxwe/ov. Ita mortificat cultores fuos, vteofdcm viuincet; itaadpottas

mortis dcducit, v t , eadem via , ad portas C x li cuchar. C o r contritum & humile poftular S a p i e n t i a : in hoc ipfo magnificum fibi extruit do micilium. Dum igiturhominem frangit jcundcm xdificatjdum deftruit, rcnouatjdum humiliat,exaltat; dum obtenebrat, nouam lucem infundit; dum hominem ,ab hominum confortio aucrtit,in Cxlcftium commerci um introducit.
173

Bcncdi&io I e t a t , n c c ap p o n it I

h o v m e

di
h

Prou.io vcrf. 21.

n ova

d o l o r e m ci b c n c d i& io n i.

I J Benediclio 7 ) o m i n 1 diuitesfacit y ?iccfodabitur eis affliclio.

Bttiedifiio D o m i n i , & c . ] Frudus D iuinx Sapientix funtomnisgeneris D o n a & Bona Corporis, Animi &: Mentis: Omnes enim ereaturx vi tro feruiunt, vbertim aflluunt illis tantum,quorum mentibus, tanquam Regio Solio ([Regina Domina crcarurarum ) S a p i e n t i , a inhabitat. Quandoquidem h xc cft creaturarum libertas,&: prxeipuus ac proprius fi nis, fcruireGlorix D e i & : hominibus D e o d i!edis,vitxxtern xh xrcdibus. Q ui-

G R A D V S (^VARTI.

81

bus. Quibus cum vitro fcruiantjadmmiftraioru Spiritus A n ge li,cx 1) 1 1 ordinatione: cur non & reliqua: cre.uurx, Angelorum m iniftcnofubicdx idem prxflarcnt? Et quemadmodum malcdidioniscaulla clt Protoplafti inoboedientia,qux fecum tulit omnis generis calamitates, Elementorum fterilitates, & : rerum penuriam : ita Bcncdidionis caufla eft P 1 1 t a s , & T i m o r D e i . H x c Benedictio nihi! aliud clt, quam virtus quxdam, progrediensexore D e i , viuifica, multiplicans & farcan dans rerum Nat u ra m , vt fc qua fi i n agm i na vbcrciin di ft u nda c. A cccdu nt hu c exem pia Patriarcharum, Regum aliorumq; Sanctorum. In fuperhxdiuitix, qu x fontem habent veram Sapientiam, non afterunt fecum dolorem, cum af fluunt; nccpariunt dolorem, cum recedunt: Foncem enim diuitiarum poftidcnt pii, & : fideles D e i diledi, Sapientiam ipfam. H x c niclior cft auro, vcrf. 30. eundis opibus pretioii/limis: verf 5.auro & lapide pretiofo, vcrf. 5 1 7 . Ratio cft, quia dat O m n i a , verf. 29 1.
4
m e n

11 rr i s fo r ci iTi m a N o : ad ipfum curriciuitusj & c x a l cabi cur.


D
o m i n i

Prou. 18 v c rf 10.

V t turris fortis efl C \ o M


e n

e h o

v A .:ad I p f u m cur

ret iuJ I h s , O* exaltabitur.

Turrisfortijjiwa N o m e n D o m. ] Pfal. 9 1 1 4 . Protegam cum. Q u a

rc? Q uia ccgnouit N o m e n meum. N o m e n D e i cft Omnipotentia. Sapientia Sc mjrJricordia D e i. Huic magno & mirifico nomini qui fele committit, & a b e o folo pendet, n x illemunitiirimo propugnaculo circumfcptus eft. Notncn D e i omnes virtutes&: potentias complcditur. Q ui igitur N o m i n i I e h o v & : I h s v h con fidit, is omnibus virtu tibus ac potentiis munitus cft. Prxfentcdiuinohoc p rxfuh o, caftrifque Angelicis ;omnis humana potcnria,quxaduerfuspiosmilitae,diflipatur, &: in vmbram foluitur : quo rcccdente, corruunt Sc vallantur fortiilima quoque rtucni.i regna. Rex Dauid in fuga Sc auxilio, nullo vilibili prxiidio mftrudus, non caftris aut propugnaculis externis muniruserat: inerim fub prxfidio, protectione Sc vmbra Alriflimi, tutior crat,ac fi vrbem munitiflimam, occupallct.Difcitocrgo N o m e n D e i inuocarc cum Scih, G c n .4. v e rf vlt. cum Abram, G c n .12 ,8 .15 ,4 . Sc ( A brah am ) 2.1,55. ;cum Mofch.F.xod 54,5. cum Aaron &: filiis cius.Num.tf.v.vlt. cum p o p u lo IiracliticojDeut. 1 6 , 1 . 1 8 ,io. &_$ 2,3. cum Dauid&r toto Ifracl^i.Paralip. iy 6.Sc 16 , z.ScS. Pfal.ii),4. cum i>olomonc,5.Rcg.8,ij,&:43. 2.Paral.<>, io .cu m El'a3.Rcg.i8',i4.cuniEhfeo,4.Rcg.5,n. cum Rege A(a,i.Paral. 14,11. cum rofaphaciudicc,i.Paral.io,<S'.&9.cum Icfu Syrach ,ji,i4. cum Ierem a .T h rcn .j.f 5. cum Azaria,m mcdioflammx,Dan.5,2<?.cum tribus viris, Sidracli, Mifach, Abednaqo, in camino ignis ardentis,ibid.vcrf.51. cum Sjcerdot:bus,i.Maccab.7 ,57. eum difcipulis Chrifti & omnibus fan dis ac piis, Oi arioneDominica, Marth.tf,?. Item Iohan.14,13. &: 1 j, 16. Sc -16.25. O D o m i n e D e v s ,q u a m Admirabile cft Nomen tuum in VniuetfaTerra, Pfil. 8 ,v . i . & vlt. Pfallam Nom ini D o m i n i Altifli;mi, Pfal.7. v.vlt. Lxtabor Sc exaltabo in te, pfallam Nom ini tuo Altifiimc, jPfal. 9,3.1 e h o v a h cft Nom en illi.Iu d iih y .JO .& itf,^ . I e 11 o v a u
L.

cft Nom en m eu m , Eia. D o m i n i (manifcftatumhomini bus in S a p 1 e n t 1 a /E terna incarnata , I h s v h C h r i s t o , 1oh.in. 1 7 , 6. )faluuserit 2 , 3 1 . A dor. 2 , 2 1 . Rom . 1 0 , 1 3 . Huc referenda cf t D odrina Cabaliftarum dc nominibus D E 1 , & DccCm S p h i r o s ( v c r f 1 3 7 . ) fiuc E m a N a t j o n i b v s aut Numerationibus(vt vocant) D e r .quibus torus E L o h i m T r i v n v s in vniucrfitatcm rerum progrcfluseft, quafi ornamentis &veftibus tanta maicftatc dignis, circum datus ; quarum fimbrias quoties ipfii Mens bearorum Theo-Sophice atti gent, toties refpondet D e v s i tecigir mcahquis: n a m & Ego lenii v i r t u tem d c m c e x iiflc ,v e rf* 2 2 .& : 252. Egimus dc hifceprima A m p h i t h e a t r i huius figura D e o conccdcntc, m explicatione illius, fuo tempore, fufius tradaturi fumus. Q uxrataliquis, cur introduxerim in Amphithea trum hoc H e b R /L a ? Ar cerre fi hbieflet cognita vis Saccidorii Decre ti Zoroaflri (facrorum Principis) huius, I n S a c r i s n o m i n a b a r b a r a (H cbrxa inrelligcns) N v n q v a m m y t a v e r i s ; id lini Are haud interpretaretur.
i t m Homo proponit, U i v s difponit.

2 e b a o t h , D om inv s e x e r c 51,15 . Omnisquicung.inuocauctitNomen

v v

Mulca; cogitationes funt in cordc viri; confilium au rem I e h o v permaner.

Prou. 19 vcrfu.

/}T M u lta cogitationes in cordcviri> voluntas aute D oAf

/ N 1 permanebit.

U lfu lu cogitationes,k c .]S ic , Hominis eft animam pr.rp^.are,& D o m i n 1 gubernare linguam, Prou. 16 ,1 . Sortes mittuntur infinum ,fcd a D o m i n o temperantur. Ib id .verf 33. H om oprxparatanim am , hoc cft, fibi pro ponit, ordinat in fuoccrebellodeliberatqucanimo; D e r s autcmdifponit, datq-,confiliorum &: laborum euenrum. Cumigirur I e h o v a h folus fit. qui fortunet ac regat rheorias &: praxes, adiones atque labores 110ftrosfcnfuum rationis,mentismanuumque debemusmeutc fupplici(in fpirituacvcntatc)implorareauxiliumipfius, vt in omnibus det atqjinfpiret bene velle, nofTc, cflc &: pofTe. Q u o volente,omnia dextre fucccdunt: nolente, finiftre. N o n eft enim in ftudio S a p i e n t i a Labonbufq; il lius volentis aut currentis per f c , fed miferentis Sc prxeurrentis D j i , cu ius nomen fit benedidum in fecula, Amen. R cu e la , o D o M 1 N e , oculos m entis,intclledus,rationis acfenfuum mcos;&: confiderabo mirabilia dc lege tua (Pfal. 119 ,18 .) triuna, Catholica, videlicet, Naturx, S S X Scri ptura: atque confcientix mcx. Beatus hom o, Pfal. 9 4 , 12. quem tu eru dieris D o m 1 n E , &: dc L e c e rua(triuna, Catholicaprxdida) docue ris eum. 7^0n nobis D o m i n e , non nobis,fed Nomini tuo danda cft gloria. Pfal. 115,1. Cuftodi, ergo, cogitationes ruas, & Difciplinam labia tua conferuent: nc lingua tibi prxeurrat mentem,iuxta Chilonis confilium, r \ yiuarairxptj-zz&TtixiToo v , inquiends. Lingua quafi flabellum eftfeditionis: quare omnibus quam diligeifriffimc continenda. H incZc< io n, iingu.i in mentem intinda,difTercre iuflit. Sem pcrcogira, lingua quo? Audi citus, diclentusatquccautus.

M u it i

GRADVS

qVARTI.

Equus paratur ad di- j ^r c r Equus paratus eU a d diem cm belli, I) o m i n v s autem . bcllt: fe d J E u o v A tfl ipfit iulutcm tribuit. filu s .
F..jitts pdrjtur,& c .] Sapientia Diuina victrix cft mundi, & omnis mun-

tlan.cpocencix,quin etiam diabolica*. Cedunt enim Diuinx Sapientix & manu n dane omnes crcaturx. Huic criam mimftrant ftcllx C x li, qux aduerfus hoftesmilitant. Huic militat xther,&coniurati veniuntadprxlia venti. Quisquis igitur legitime vti Icit Sapientia Diuina, is hoftcspotctTlTimos ligare, & ymeire compedibus poreft, Pfal.149,8. Hanc artem fi quilquam alius, certe Dauid lorciliimus ille bellator egregie calluit. Is in quit : Hi in curribns,& hi in eqiiii: 7:0$autem in nomine Domint D e i noflriinuocabimus, Ptol. 2.0,3. Domimuconfringitpotentias arcuumfcuttim-,gladium& bel lum. Pfal.7^,4. H ic q u o rits f ol i s precibusexercituifuoroburaddidit,&: infignesobtinuit victorias-Iofaph.u hymno fudit exercitum innumera bilem i.P a ral.jo ,2 i.& :fc q q . Angelus Domini cxoratusabEzcchia.vnica node pcrcullir in caftris Allvriorum centum odoginca quinque millia, ^.Rcg.19,35. H x v i d o n x omnes funt D iuinx Sapien tix,qu x Rcium&: Imperiorum totius Mund: fola gubernatrix'cft. Licet etiam mulex ruinx & confulioncs regnorum, vrbium,principaruum, Imperiorum accidant, ramenSapientia Diuina omnia fecundum xtetnam D e i O pt.M ax.iuftitiam prudcnrf.Vime dilpcnfat, '9 m
/tjTvMtilti requiruntfactem Multi qua.*runtfacicDo Prou.i? Verfttf. minantis : & a j E H O V A p r o fTrtnciptSyO indictum d D o m i x o egredtturjiugulorum. ficifcicur i u d i ci u vn i 11 (cui u fq;.

gra tiam Princ.pis. Ac confil umaudi ProphetxRcgn,cciam Aulici ,Tiplttcs confidere in Ptinc pib:uyin filtifhommu v/, inq\ thus non esi (alus. P fal. 1 4 6 ,3. Er, Boi.ti/n tH confidere in D o M 1 n o . q';a m confiderem homine: Bonum esttferare in D o m 1 n o, atttrnn P/iicipbus, Pil.n8.v.8,& 9. Q uia voluntas humana cft mutabilis: D e i vero voiuntastirma,conftans ac perpetua. Efai.j 4,10. Montes enim commouebuncur,^ colles conrrcmifccnrrmifcricordia auCv-mmea non recedet a te, & tardus pacis m cx non moucbitur, dixit mjfcratorruus Dominus. Dominus D e v s cft, qui dedit Danicli gratiam & mifericordiam,inconfpedu Principis Eunuchorum ; poteft etiam,fi vult, dare tibi. Quare,
(JUn 'ii requiruntf T utitu estpr<tfl'atcjuc D e o confiderefoliy gtu im fi Prineipibui o edet e mille viris*

icm Prhirpu] Hoc cft, ambiunt familiaritarem

Sicut diuifioncs aquaru, ita cor R e g is in manu D o m i n i : q u o c u n q u c volucrit inclinabit illud.

Prou.iL Vc.Ci.

ZJelut riunh aquarum e fl cor T\egu in m a n t ij e h o v j B: a d omne q u o d u tilt inclinat il lud.

I N T E R P R E T A T I O N ES
Ita cor Regis, & c.] D e v m promoucrc & annihilare cogicationcs.adiones arque labores hominum,pro lubicu fuo, quotidiana ceftatur experiencia. Verum igiturillud: Ludit in humanis Diuina potentia rebus.
Infpirac I e h o v a m cani b e n e d i d i o n e m , q u a m m a l e d i d i o n e m , &: o p e ri & h o m i n i , cui a c q u a n d o vulc. I p s e confticuic R e g e s , a tqu e d e p o n i t ; e x a l t a e , h u m i l i a t , x d i K c a c , dcftruic; B e n e d i c i t , m a l e d i c i t ; O m n i a in ma nu fua o m n i p o t e n t e . Si e r g o h a b e s , q u o d agas c o ra m Pr in ci p ib u s perf o n i s . i n h o n o r e m D e i, P r o x i m i a u t T u i i p l i u s v c i l i c a c c m v e r g e n s , T h e o f o p h i c e O r a a rq ue L a b o r a , vc fis in A m o r e D e i , ( o a r t e m a m o r i s D i v i n i D i v i n a m h an c , q o a m d o c e t A m p h i t h e a t r u m h o c n o f t r u m ) D e i a m i c u s ; ami cus cric &: P r i n c e p s ( fi D e o placueric, q u o d q u x r i s ) c l e m e n s . g r a r i o f u s a e q u c b e n i g n u s . D o m i n v s enim q u o c u n q u c voler, d ef ledec cos. S c m p c r a d d e n d u m : Fisi D o M i n e volnt*stua. N o c a cft hiftoria de A l e x a n d r o M a g n o , T y r u m o p p u g n a n c e , c u m q u e cxercicu, H i e r o f o l y m a m . o b negata l' ub fi di a, c on c cd c nc c ,q u om od o ipfius a n i m u m f l e x e r i d a d d u s f u m m u s P o n t i f e x , o b ui a m ipfi p r o c e d e n s c u m habitu fa c crdotali . I d e m de At t i l a q u o q u e l e g i t u r , R o m a m petente. Ahaf ue rus ab Ef th er f lec ti tur , n c v n o die l u d x o s delcrcc. V i d e i gi cur,di fce, iudi ca,an q u e m a d m o d u m Sapi ens aftris d o m i n a c u r , i t a c t i am pofiic ani mi s & mencibus h o m i n u m d o m i n a r i ? Fleltiiur iratus, voce roganie, D e v s : C u r n o n h o m o ? S ed q u o m o d o , q u a a rc c, qua indufti ia, q u o R a d i v ? S a p i e n t i x D i u i n x . N o l i efle tam f implici a n i m o , vtpuees, fine arce,& fine fingulari S a pientia D i u i n a f a d u m , q u o d L a b a n in lo mni i sa ud iue r ic v o c e m diam: Ca tte, ne aliter loquare cumlacobo, quam humaniter. A n putas cafu f a d u m , q u o d A l e x a n d e r M a g n u s in f o m n i s viderit f u m m u m S a c e r d o t e m fibi o bui am, in habitu f u o, pr oc ed cr c? A r r i g e aur es, &: i nq ui re h a n c S api enti a. Si enim pot ef tatem C nr i f t i an i ac c epc ru nc a D o fupra o m n e m v i m, hoftis n oftri infcnfiflimi, diaboli j c u r n o n f upr a a n i m o s h o m i n u m , qui a di abol o reguneur.

O m n is via re & a cft in oculis cius: ponderatautem corda I e h o v a .

Vcrf.

$ O m niscia u in retta f i bi njidetur: appendit autem corda D o m i n v s.

Omnis via v iri, &c.] Tam profundx animos hominum occupanccenebrx,vcp rxillis intimos cordis fui recelllis intueri &: examinare nequeant. Q u a intencione quifpiamadiones&rconfiliafuacxcquacur.foIusD e v s piricuum ponderator nouir, etiamfiab oculis hominumillamabfcondac. D o m i n v s enim i p s e , qui omnium corda fcrucatur,6c vniuerlas m en sium cogitacioncsintclligic,i.Pnral. 1 8 , 9.Pfal.7,io.x<r?<fto>vaW>folus cor la n ou ico m n iu m ,A d o r.i,i4. M u ltxad iones humanx,fuco adeo fubcili p id x fune, vc quis redas cfTciurarer, &exfonceredicudinisaciufticix,a moris Sc caricacis cmanafle, quorum tamen finis eft amor proprius, honor propriusjcommodum proprium. Lumen autem verx Sapicncix,has nebu las diabolicas omnes difpcllic, & D iuinx Iuftitix ftateraapp. ndit, casque in Lumine

I __________

GRADVS

Q^V A R T I .

___

Sj

\ in Lumine coram fjcic J ) 1 1 fiftit&manifcftac.Eciamfienimattiones no-

ftrxad Lumen rationis hum anx adhibitx, videanturbonx, Jegieimx,iujflx: tamen D iuinx Sapientix Lumini admotx, ineptiflinix,faililTimx,iniuftiflimx apparent.
00

S orte

m ittu n tu r

n f i n u m , (cd a D o m i n o temperantur.

Prou.t* V c rf j }.

In finum proiicitur S o r s , i & x J e n o v a n cfl omne in dicium enti.

Sortes mittuntur infmumy & c . ] Si fortes mittantur de rebus fecretis, abfirufis, nobis abfconditis,dubiis atque arcanis interim tamen vtilibus, falutaribus, & ( infummisanguftiisacneceflitatibus) maximenecefTariis: iunc, tantum abeft, ve fint illiclcx atque in facra pagina p rohibitx, vt e x tern eciam a D o m i n o temperentur, hoc efl;, Diuina Prouidentia re ja n t u r , fintq; vera Diuina refponfa. Cuius rei luculentiflima in facrarum literarumcodice, tum mandata, tum tcftimonia&rexcmplaexpreflahabemus fere innumera. Teftimonia h xc funt: Efa.54.17. 1 i * s e ( D o m i x v s j mifit cius ^\w diuidenda populoIfraeliticoterraCana;\n)y6/7fw?, & manus eiusdimfit eam illis in men/iiram. E t, Prou. 18. v c rf 18. inquirSapiens: Contradictiones comprimitfers > & m:erpotentes d/iudicat. R e d e ergo Diu i n us i 1 1e Va tes fo r tes fu as D o m i no c 0 m m c 11 dat, d i ce ns : /// manibus tuis, D o .n i 1 n e ifortr\me.t> Pfalm. 3 1 . 1 6. Exempla in facris paffim reperiuntur multa: AaronM oyfis frater iubecur a D e o fuper duos hircos coram Dominoin oftio tabernaculi tcflimonii fortes mittere, vnam D o m i n o , & alteram capro emiflario: cuius exierit fors D o m i n o , otferet illum pro peccato ; &:c. Leuit. 1 C. S. cum Ifracl pa&uin D e i prxuaricatus ellcr, tulillctque deanathemate, vt propterea ab hoflibusfuis, viris vrbisHai percufTus, terga vertere cogeretur: Iofua peccatum anathematis forte cxplorauit; primo tribum, ex tribu cognationem, cx cognatione domum,ex domo virum feu ipfum anathematis au&orem inueftigando, Tofu./vcrf. 14 & fcqq. Samuel Propheta cum in eligendo &: per fortem Ifraclitis dcfignando Rege occuparetur, applicuit omnes tribus Ifrael, &: cecidit fors fuper Tribum Beniamin: & applicuit Tribum Beniamin & cognationes eius, &: cecidit fupra cognationem Metri, &: peruenit vfque ad Saul filium C is.i.R eg 1 0 .2 0 . E tp au lo p o ftve rf 24.aitSam ucladom nem populum . Certc videtu , quem elegit ('P E R S o r t e m) D o m i N v s , quoniam non/it fimilistlhin omnipopulo. Vt Regius Propheta Dauid Leuitas (quomodo fe cundum miniftcria fua Dom inidom um ingredi deberent) fortibusdiuiferit, ipfe poteris legere 1. Paral. 24. Sic lonas per fortem dcprxhenlus cft caufaefTctantxtcmpeftatis, vt etiam nauis periclitaretur. Ion. 1. v c rf 7. Sors coram Haman in vrnam mifTa, prodit, duodecimo mcnfc, qui voca tur Adurygentem Iudxorum debere interfici. Efkher. 3. 7. E r fanc, nifi faccis induti, cineres capiti infpergentes, alta voce ad D e v m clamantes; ardenterque eum orantes, ieiuniis, vlulatu, fletuque pernitentiam agentes Iudxi (vt efl cap. 4. vcrf i.& 2 .) gratiam atque mifericordiam a D o impetrafTent , procul omni dubio fcntentia(dc interficiendo Iudxos)fortis ( voluntatis D iu inx interpretis) nunquam mutata vel retraftata fuiflet.
_ _

IN T E R PK E T AT IO N E S
Si quoque nouiTcltam euti exempla intueri libet: N onne M atthix locus ninifterii &: Apoftolatus, fdcquoprxuaricatuscftludas, vtabiret in lo cum fuum,) lo: te contigit ': A d . i. vcrf. vlt. Hunc in finem D e v s rcfpiciens, iudit terr.im Canaan lfraclitis forte diftrtbui. Ita, e n im , inquit, Num. 16 . vcrf. 50. JVnicqnrdJorte contigerit, hoczelpltres accipiant yvclpauciores. Er 35. cap.vcrf.54. Diuidetis vobis Tcriam(quam dedi vobis in polfcllioncm) forte: pluribus dabitislatiorcm, & paucioribusapguftioiem ; lingulis, vt fors ceciderit, ita tribuetur h xrcd u as, per tribus & familias' pollcjTiodiuidetur. Et hic fortiendi ritus in vfu femper fuit. Ita enim Ro mani olim per tcfTe rarum fortes Didatorcs fu os,C on fu lcs, Senatores Tribunosplcbis elegerunt. Itactiamnum hodie plcrifqucin locis6cfcr< vbique ofticia in quouis ftatu ,dotia, harcditatcs, &c. per fortes diftribu untur. Vndc Ecclefiaftic.14. vcrf. 15. dicitur : 7^onne alus relinques doloi cs <5 labores tuos in diuiJioKcfortis ? Sed h xc dixiflefufriciat. Omnia enim hic i medium aftcrrc, qu x ad artem hanc diuinandi diuinam Gcomanticatr. confirmandam Sc ftabiliendam faciunt, non cft noftri inftituti. E x his ita que,qux a nobis iam dida funt,luce meridiana clarius cuadir,fortium M o deratorem , R c d o r e m , A u d o rc m , la u to rc m , Dcfenforem Sc promotorem cllc ipfum D e v m.
D so c o n fi- j g , lendum.
k

Fide I e h o v a t o to c o r dc tu O j& in cclligcncia: t u x nc innitaris.

Prou. 3. VcrCj.

( Quocirca ) in 7 ) o Cr
m

ffa b e fiducttlM 1
n ^o

ex toto cordc y

nc nm itarh prudetix tux.

Habefiduciamy& c.JT ibi ipfi diffidas, tcmcripfum derelinquas, ac D E o tenegotiaquetua committas. lad acu ran u u am in D o m i n o , Scipfcte enutriet, Pfal.55. verf. 13. Ipfcdircdorium tuum erir. Sit tibi Symboli lo: co: y^Auxiltummeuma D o m i n o , quifecit cxlum & terram, Pfal.i 21.2. Q u i ! fperat m D o m i n o,fublcuabitur, fcufvt Hebraice Conat) impinguabitur, corpore, Spiritu &: Anima: ita, vt Iit mens fana in corpore fano : Macro & M icro-Cofm iccjintcrnc &:externe. Infummafummarum: I e n o v a h in omnibus adionibuslaboribufquc tuis, fit prora & puppis; Alpha &: Omega. Vide vcrf. 329. T u , ablq; D e i infpirationc, a u x ilio & d u d u , noli altum fapcrc. In folo D e o , qui O m n i a in Omnibus, T h co Sophicc poteris o m n i a . 2(einnitarisprud-ntixlux] Q ui innititur Prudcntix f u x ; imaginationibus, confiliis labonbufquc fanaticis fuis, fupcrciliosc poftpolita L e g e S S x Scripturx,N aturxconfcientixq; fux rcdxftulrus e ft: quare ftulte ambulabit in omnibus viis fuis. Mundus Ethnice iudicat, quod fortuna femper fit comcs prudcntix noftrx. Vndeprouerbia; Sui cuifymorcsfortunamfingunt. E t, ynnjquifij. (c x fu a prudentia) fuxfori ut;x f . ber. Vndc Seneca. Sequere rationem, effer caJum. I u u ena 1i s: Nullu m Numen abrfi, f i Jit prudentia. At fapiens noftcr contrarium docet, quod I e h o v a h (au ctoi &: D o m i n v s fortunx) fortunam mittar, &: prudentiam atque fuc certum vel detrahat, vel largiatur. Obferuandum hoc quoque eft m labo ribus PhvficoChcmicis, qui, nili orando impetremus a D o m i n o bene nolle, cfTe &: polle, non queunt fecundum veritatis in Natura lineam re

dam , t

GRADVS

QV ARTI.

87

j dam jnfticu i& abfo lui. In Oratorio igiturTheoSophiccfudandum , vc D?. v s nos informet; nc Spiritum fuum iandum auferat a nobisjvtnobis laboribusque noftris bcncdicat; mentem,fenfus Sc rationem cufto diat , ne diabolicis ludibriis Sc phantafiis fcducantur; manus Sc pedes, nc dcllruantopus. Cicero Ethnicus prudens,confiliismultis fuis partim, 6c rationibus fruftratus cft, partim vero fiducix fux, in fipicntiam atque induftriam fuam,pccnasdcditgrauiflimas: Q uidquccfteceritcum pruden tia mundana, rriftesSctragicx m u ltxab exilio luo voccs refcriptxtcftantu r,qu x in Epiftohs libri rertiiad Atticum inlunt, Sc vltim xfuxad O&auium. Ideo interficiendus exclamat,o menunquamSapientem. R e d e igitur Pfalmus55,i7. Fallax equus adjitlutem. Et Pfal.12 j.N if i D o M I N v s cujlodiertduitatem,Scc. E c c le f n,y. Q uom odo ignorasquxfit via Spiritus, Sc qua ratione compingantur olla in ventre prxgnanris:llc nefeis opera D e i,qu i fabricator clt omnium. N onigiturraiionoftra,aut temeritas ingenii arroget fibi prudentiam tantam,vt fe (foli fibi comparans fcipfim) fine lingulari Sc fpccifica Bcncdi&ione Diuina poftegubet nare vitam , ad .o n e s , laboresqueexiftimct, aut fortunam & fuccefiiim fibi ipfi fabrica re, fuaque cllc in voluntate ac poreftatc boni aliquid efficere: Verum in manu D e i Omnipotentis ac Mifcricordis Chriftiane collocct atque conftitU3t o m n i AjhabeatqucinDo m i n v m (vt Sapiens ftpicnrer luadet)fiduciam fuam,cx toto corde,ab initio vfque ad finem viarum fuarum, hoc cft, aftipnum atque laborum omnium, in Oratorio atque Laboratorio. Si in h f c non delinquendum T h c o fo p h o ; multo minus fophiftx in fuo Labyrintho. J e h o v ^ voluntas dux certior cft filo Ariadnx, no bis palpitantibus in labyrintho mundi huius immundi magno. Obtem p eraig itu rT u C a b a lx , M a g e ix ft Alchim ix ftudiofc,c ad Lapidem L y dium hunc ce examina:fi erit in D o m i n o fiducia e x h a u r ie s voluntaris falutem a D o m i n o , & omnia profperc tibi fuccedcnt; terq; quater q; felix tam in praxi quam theoria eris; ncquc in xternum (quemadmodum cum SS.a Scripturaatceftatur Experientia ipfa )cofunderis. Hinc 2.\lacchab. 8,56. prxdicabat Nicanor protc&orem D e v m habere Iudxos,Sc ob ipfum i n v v l n e r a f i l e s eftc,c6 quod fequerenrur Leges ab ipfo conftitutas. H o c idem fibi vult verfus fequens, feriptus in aulxo veteri, in quo dcpi&a fuit mulier fila ducens, in at ce quadam Gallica, dc cuius icntcntiafxpc difputauit Rex G a llix Francifcus: Tuentifila D e v s mentem coniur>%;t Olympo. Id eft, D e v s adiuuat laborem vocationis, gugctDcr 0 piitttcrinfccnfat>ci1i $ufimmcn/ Etauxiliumilludetiam,quod laborantibus nobis.iubctafc pe ti, coniungit mentem Olympo, v\\& h iu u ff gchn -Oiinmcl Dcnctcn/ vnDbetett. N o n fruftra adduxi locum Hermetis.fe1T.517. animafu * non pepercit,Scc. Secretum ibi latet c o n i v n c t i o N i s & v n i o N i s, in Lapidefuo PhyficoChcm ico Catholico, Diuinx, dc qua plura palam lo qui,non omnino confultum. Vide vcrf.132.

R cu cla D o m i n o o pera tua, &: dirigentur cogi tationes tua:.

PfOU.t6
V crfj.

rl)cuoluc<idJ E H O V A M opera tttay& firmabuntur co ptationes tux.

Pfal. j 7. i.Pct.j.

t .j. Y .7 .

88

IN T E R P R E T A T IO N E S

RtueU D o m i n o opera, & c . ] Nocet hoc diligcniiflimc T h co S o p h ix ftud:o(us o m nis; & tu qui O ra s, quique Laboras in Scibili quouis. In ommbus, priulquam incipis, Thco-Sophicc confule D o m i n y m , & i p 3 e critdircdorium tibi, verfT. 181,329.
.S i

In o m n ib u s^ i g i t i i r u mor-

Prou. y Vcrftf.

In omnibus n jiis tuis recognofie E u m , & I (em itas t tuis.


tse

talisjviis ruis rccognofce D o m 1 N v m : Sc I P s h diri^ctfco


mitas tuas.

diriget

In omnibusviis y S ; c . ] In o m n i b u s n e g o t i i s a c l a b o r i b u s t u i s , c o g i r a , p r o

/f

p r x c e p t o r c tibi p r o p o n e , & f e q u e r c I p s v m , q u i S a p i e n t i a P a t i i s , n o bis taf l u s S a p i e n t i a , in q u o f t a n q u a m in M i n c r a ) f u u t o m n e s t h e fauri S a p i e n t i a e Sc S c i e n t i a r e c o n d i t i . C o l o f t . 2 , j . E t i b i d e m , c a p . 5 , 1 7 . p r x e i p i t A p o f t o l u s ; o m n e q u o d e u n q ; facitis i n v e r b o au t in 0p e r c , o m n i a in n o m i n e D o m i n i n of tr i I h s v u C h r i s t i f ac i te. Apuo.

l/ '

//v;
,

M .'

I e h o v a m igitur per S a p i e s t i a m e iu s in c a r n a ta m ,S a p i e n u a D o n a a c B o n a T h c o S o p h i c e q u x r a t o m n i s h o m o : f ol us I p s t (H v ; di r i g a t g r e f l u s c o g i t a t i o n u i n l a b o r u m q j m a n u u m m e a r u m : R a t i o e f t , qui a folus i p fc f e l i c e m l a r g i t u r f u c c e f l u m . O M h o c h m a h c l , S a p i e n t i a D e 1! o B i n a h c l , Prudentia D e i ! 1h s v h S a p i.e n t i a I e h o v a i n c a r n a t a , m i l e r e r c m e i , &: d o c e n o s v e r i t a t e m . in Oratorio &: L a b o r a t o r i o , Arnen. Vide f i g u r a m Amphitheatri h u i u s f e c u n d a t a , & v e i f . io<T. 184

R o m u , i5. R c l rg :oCathohca, hoc c f t , Vniuerfalis.

N c fis fapiens in oculis tuis: tim e I e h o v a m , & r c c c d c a m a lo .

V c r f 7.

.!?<> fis fiipiens apud temetipfitm: / }r T & recede d malo.


im e

T>e

v m,

7y^/fr/^/W]vcfolent facere fapientes mundani academici, qui tument p rxfcicntia, 0cjlccFcn rolIcrriit:(?c rnb funfic. T i m e D e v m .]H o c

cft omnis, h o m o , E c c lc f 1 2 , 1j . H x c rchgio vere catholica aut vmuerfalis , Sap. \ 1. A d o r. 1 0 , j j . vide verfl' 1 9 $ , $01 . &j4-2. H o c poenitentiam age re Chnfti^nc. ,85

^^-TMihi dedit D e v diccrc cx f c n t c t i a ^ T & p r x fu m e re d ign a h o ru q u x m i hi d a n t u r : qu o niam PS E S A 1' I E N T I /K d U X C Hlj Sa pientu m emendator.

Sp. 7.
V c rf
ij-

' D e v s mihi dedit e x fin t entia dicere, ac pro dignitate eorum qua: dantur , cogitare: quoniam lpfie i j Sapientix dux efi, i j Sapientum moderator.

O) [ihi dutem dedit D e v s .] Nort diabolus. Donum D e i cft, v e rf 187. Dat D h v s x q u e hodie acantcannos mille, mihi, tibi, aliis: videamus m odo, nc impediamus, nos ipfos, &: defimus nobisipfis. D e v s femper promptior eft ad dandum S a p 1 e n t j a m , quam nos ad accipiendum. Dicere

GRADVS

Q V A R T 1.

S9

Ducre<xftmenti.i\ H o c e ft, commoditatem acfacultatem orationis, qua concepcaftnimiac cogitata facillime exprimuntur. H x c vis orationis, Fa cundia aut Eloquentia appellatur. Prgfmnere, & c. ] C ogitared igncdc iis, iquxdancura D e o. Eft enim fmgularc D e i Donum, audire, videre, ob'lcruare,qux D e v s fapienter fu lge n t S a p i e n t i a . amatori, rcfpondecqueftudiofohdelidilcclo. Multos alloquitur D e v s , qui tamen cum alloquentem vclrcfpondcntcmnccintclhgunt, neq;obfcruant:imo(malu m !) admoniti ptxceptorumpcruerforum propriaque malitia icduch, Theo-SophiccobfcruarefS: intelligcrcnoluntacrefpuunc. D e v s vbiuis ^ locorum ,& o m n i tempore nos alloquitur, in C x l o , A ere, Terra imo in nobisipfis proponit clara fpccula nos commoncfacicntia. At perpauci (dolendum)vocem audiunt D e i Catholice loquentem. N cc cft multitu dinis, D e j audire ferm ones: quapropter clamabant ad Moyfcn: (Exod. 10 ,19 .) loquere tu nobis, Sc audiemus: non loquatur nobis D O M i N v s : ne forte moriamur. Hincciia/lnltorumplcnafitntownia. Vide vcril' 5 $ ,$ / & 190,Sc 197. Porro: nec cogitare t.itum, verum etia loqui: funt enim aliqui, qui rede Icntumt,& tamen illud quodfcnriunc, non poffunt peritedifti.nilcqitedicere. Vndc videmus criam e.i, qu x per fe bona funt j.li non bene quoque traetcncur,boni,grariam ani irtere. I p s e s a p i e n t i /e dux cjf\ ft' H v , i;P s e , D o m i n v s(vcrf 1 j6.)cribucns hominibus S a p i e n t i a m , eloquentiam &: moderationem orationis: Sapientum cftdire&or, gubernator, proj-a &: puppis. Nam ftacim fubiungit, quod in manuiplius fumus &: nos S^lermones noftri.

:>

N a m in manu Ipfius Ipnus fu- | V crC16 I f f b i manu illius O* nos, (s* 1 r mus tum n o s , t u m l e r m o fbm ones noftri, (Som nis S Ap / E N r ; . i , g f operam S c 1 x nes noftri, om nis ctiapruT 1 Ai D / S C I P l
I

N A.

ciorum.
Inmanuillius, & c. ] Q^uamobrem etiam atfli&ioncs ac tribulationes no-

ftras, quas patim ur, ccrto D e i conlilio nobis accidere fapienter &: pati enterftaruendum.Vndc Paulus i.Corinth. 11,51. Dum i udicamur a D o m 1N o (non temere ,cafu) corripimur >nccum hoc munde dsmne/nur. Et Chriftus Matth. 1 0 . 1 9 . L u c . \ii.6. negat pafceres mori fine voluntate Patris: quancominushomincs, ad imaginem & fimilitudinem D e i (Archetypi)formati. Magnum folatium hocChriftianoafflicto tentatoac tribulato. V i de verf.S4. Omni*fapientia, &9perum ,& c . ] Omnis Prudentia; theoria &: praxis:a&iones omnes, atque labores noftri,.in Oratorio&r Laboratorio, imo in tota vita, pro S a p i e n t i a vera fructibufq; illius adipifeen dis, Theo-Sophiceinftituci: Ergo & Lapis Philm. Summum N a tu rx & Arcis B o n v m , D e i Altiflimi D o n v m. Vnde A u dor comugii maflx Solis &: L u n x : Hanc feientiam ncccflarium eft habere mentes purificatas D e orcum (Tt Donum & fccretorum fecretum D e i , & foror Philofophix & Philofophorum .-Qiiiahabeteftea D e o pcrinfpirationem. H i c & f i c , Alchemifta, difcc Lapidem quxrere Sapientum Bcnediftum CatholiM

I N T E R P R E T A T IO N E S

con , C atholice, T heo-Sophicc; non particulariter, Sophifticc: ir Catholicifmo, nonparticularifmo, qui folcrcifmus. Idem de Cabala veraq; Magia iudiciurn cfto. Omneditum optimum, & omne donumperfeflum idejwfum efl, defendens a Patre luminum, Iacob. 1, 17.
1S 7

I p s f . mih i dedit <3 h o ru m ejux funt / f S c i e n t i a m veram.

vc7.

JMshi autem dedit D e v s , eorum quxfunt tn Natura ve ram cognitionem.

I ? s t. mihi dedit.] Q uis? D e v s : non diabolus, non fpiritus malignus, nigromanticis familiaris. Omne enim ditum optimum, & omne donum perfe ctum , defurfum efl, defer, dens a Patre luminum, lac. 1. v c r f 17. non a principc tenebrarum. Obtenebrat nebulo ifte m entem , non illuminat rexcctxat, &: videre non facit Veritatem : quia pater cft mendacii, & fpiritus diuifionis, non Vnionis, vide v c rf 16 7 . & 18 5. Horum queefunt] Entium , qua: re* uera funt&rcxtant, h o c e ft, Rerum D iuinarum & h um an arum : Operis de M crcava, Sede Bcrcfith, vt loquuntur Hebr.Torum M ecubalim , id cft, qui acceperunt a D e o Scientiam veram. J N on opinionem , fed fciertia m ; a mcndacio erroreq; omni longe remotam. Eft enim omnium rerum (vtftatuunt viri do& ijfu b Carlo commorantium, non humanitus (v c rf 14 2.) quam vere Scientiam vocamus, fed opinio potius. Quapropter apudfolum D e v m (L cg eatq u cD oftrin a Amphitheatrj-huius) quxrend a ,ab e o folo expc&anda. O pinanturplcriq;; fciunt paucif.imi. N on fcit, qui opinatur. Harc, porro, q u a m dat D
SAMIKe v s

18 S

ruO oM V J.

S a p i e n t i a xdificauit d o m u m f u a m , cxcidit colu mnas luas feptem:

Prou.p .

VerCi.

S a p i e n t i a tdifcauit fibi ^ domum 3 excidit & co lumnasfeptem 3

Domum] Quarnam eft illa ? T k j v n a , videlicet. P r im o , N a t v r a a tq u e C R e a t v r A ,hoccft,M undusm aiortotus,cum crcarurisSpiritualrbus; & Corpus ac Spirirus Hom inis, id cft, Mundi minoris: Secun d o , M e n s ,fiuc A n i m a homini Diuinitus infpirata: T ertio SS .2 S c ri ptura; quod cft V E R B v m D E I Biblicc feriptum. Columnasfe'ptem.]Super quas fundauitatqucexftruxit S a p i e n t 1 a domum fuam criunam: qua Cime

C O RP VS S P I R I T VS ANIMA C O R P VS SPIRITVS ANIMA


& feptim a.

rMacro") C olum nx ^ \ Cofmo. En columnas, S tres,in /M icro S v L J

L 1 t e r v e , q u i b u s V E R B V M i n B i B L i t s feriptum, columna vna Eccc, S e p t e n a r i v s facer.

G R A D V S ' QV ARTI. fi St? ^ r im m o la u i t v ic in ia s (nas, m ifcuic V i n v m , 2c p rop o iu ir m c n fa m fuam.


Vcifi.

91
Co W V I
VI V M.

hnmolauit viElimamfuam, 1S5) mifeuit vinumfuum , etiam apparauitm enfim fum .

Im m ohuit v iflim js . ] I d c f t , f p o n c c fu A Sc c x m e r x L i b c r a l i t a c i s f u x g r a
tia, inuicatis o m n i b u s obcul ic : offerr', c l c m e n r c r l a r g i r i g a u d e t , p o t e f t a c vulc, B o n a Sc D o n a f u a i n e x h a u f t a , t a m f p i n t u a h a q u a m c o r p o r a l i a , t emp o r a l i a a r q u c x r c r n a : V c , n i m i r u m , r ep le ti N c & a r c D i u i n o , ficfiicurati M a n n a S o p h i x C x l c f t i s , t h c f a u r o r u m S a p i e n t i a i n c x h a u f t o r u m fia n c p a r t i c i p e s T h c o - S o p h i x a m a c o r c s v e r i , fideles d i l c f t i o m n e s j in q u o rum n um ero (laus D e o)2c m c c f l j vere fcio.H allcluiah; Hulleluiali: H allcluiah. P h y d ia b o lo .

.f

ipo

M ific puellas fu a s, vocauic fuper fu m m icatcs c x c e l(o ru m c i u i t a t i S j d i c c n d o ,

VerCj.

/ f Jl lifit Ancillasfuas, /JT vt 190 vocarent ad Arcem, ad moe nia duitatis.

A n c i l .
L A.

A fifit &nciU*si\ A n c i l l x S a p i e n t i a v e r x f u n t S c i e n t i a , Sc A r tes b o n x o m n e s , p e r c x c r c i t a c i o u c m c o g n i t x , c x p e n e n r i a m q ; p r o b a t * ,


a d f i n e m h o n e P c v c i l c m v i c x h u m a n x . In b o n i s e n i m A r c i b u s b o n a m de D e o S c S a j J i e n t i a c ius f p a r fani c l i c f . i m a m d o d a redlc c c n f u i t A n c i qui ca s: p e r i l l a s e n i m n o b i f c u m a g i r d c m y f t e r i i s , f c c r e c i s a c q u c a r c a n i s fuis. v er f. 7 4 . Sc 16 1. A n n u m e r a n d x f i n t a u t e m S a p i e n t 1 a v e r x a n c i l l i s , vlcra m a x i m e vficacas m u l t i s p a l f i m c o g n i t a s a c q u c v u l g a r e s , a d h u c a l i x e x q u e ( c c r e t i o r c s , Sc q u al i v i r g i n e s c u b i c u l a r e ? q u x d a m , ( q u a m u i s p r o h d o l o r / f e r e vc p e r o r i g i n i s p e c c a c u m in h o m i n e D e 1 i m a g o , f u d i f f i m o f o p h i f t i c x c c c n o a d i a b o l o Sc o r g a n i s cius f i n c a / p e r f x a e f u m m e d e fc c d a tx jh x v id c lic e r ,C A d a l a .(nonhteralisilla,vulgarisIudxis,puca Xotarickai, Gim elrix , Teuofrafche, verf. y . q u x i n f e r i o r ; fed r e c o n d i t i o r illa Sc l o n g e i u p e r i o r , fol is D i u i n i c an cu m I n f l u e n t i a , L u m i n c S c M o c u c o gnicaTheo-Sophis)M a c e i A .Schuiccognatx, P h y s i o c n o m i a , M e t o p o s c o p i a , C h e i r o m a n t i a , a c q u c D o & r i n a d c S 1c n a r t v r a Rerum Naturahu o m n is: A l c h e m i a ; A s t k o l o c 1 a q u o q u e c u m filia fua G e o m a n t i a , Sc A l i a n o n n u l l x , D o m 1 n a f u x m i r i f i c x m i r a b i h c c r Sc q uaf i m i r a c u l o s e f a b u l a n r c s a c a d m i n i ftrauccs. C a u c c a m c n , o r o m i frater, m e n d a c i a p r i n c i p i s M u n d i h u i u s i m m u n d i , riciaq-.fiuc c r r o i c s p f c u d o a i c i f i c u m , q u x f i c o r i b u s V . e r i t a t i s m u n d a n i s n o n d u m T h e o - S o p h i c c locis a t q u e p u r g a r i s , h o c cft, facuellis. itiftu a c v ol u nc ac e S a p r e n t i a v e r x , p r o V e r u a t e ( i h p u r n a m iufl.am a c d i g n a m ) f ele h b c n c c r p r o f t i c u e n r c s , S c i c n r i i s S c A r c i b u s i p f i s , p e r f e n o n i m m u n d i s , f al s o i mp uee s. S i c e n i m p r o v i c i o v i r c u s c r i m i n a f x p c culic. S a c r a , v e r e d i c i t u r , p r o p h a n a n t u r , q u o n i a m a p r o p h a n i s p r o p h a n e v f u r p a n t u r . E t i a m b o n u m , c o n u e r f u m in a b u f u m , fit m a l u m . At mundis0-

muit munda , T i t . 1 , 1 J . R o m . 1 4 , 1 0 .E fflim u s, quod diligentibus D e v m , omniacoopcr.inturin bonum, R o m . 8 , 1 8 . vcrf . 161. O m n i a b o n a f u n t a c mala^

) l

INTERPRETATIONES

rclpcttuvfuqjdiucrfo. Nom inet mihi,cjuarfo,aliquis vnicafiucfcicntiam liuc Artem,m : -ta rerum Narura,quxnon tam abufum habeat fuu,quam vlum legitimum ac probu. Et quo, obfecro vos, priuilegio exempta: fuif fent prxfarx? Fiar ergo Iufriciajvnicuiq; quod luuineft,tribuatur,nemo Ixdatur. Reformat D e v s hominem ex peccato deftrdatum ; refor manda: funt quoque Scieniix & Artes fccrctiorcs confpurcatx: I p s a , tanquam M ediaT h cofophica,rctincndx,iisqucin D e i T im ore fapienter vrendum ; fophiftica&: impia rciictcnd.t. filiDt nMfffjm/pitDnic^niitDcmviircmciitaDv^mivc^fifeuttcn. N c c tu,Calumnia. ror,li quid nefeis, reliquis id feire negatum clt. Scio plauftra obic&ionutn proferri pofle ex (acris,cx iurc canonico atqueciuih.cx patribus: f ddi ilindlione vjus vcriarquclcgjtimiababufu,fufficiencer refpondcbimusad obic&iones garrulorum omnino omnium omnes. Mifcns ignorantibus peccatum eft condonandum, refipifcentia optanda. Vide v c r H .ijj, 187, 6:2 9 4 . ^ w < / , & c . ] V r dcduccrcntjvt mediantibus illis perucmrentThcoSophixam atores fidelesdilccbi, in Agnitionem,Cognitionem, Vnioncm ac Fruitionem D o m i n a fux D iuinx, fierentquepartic.pes thefaurorum S a p i e n t i a incxhauftorum, in domus fux triunius (Bi blicx, Macro &: M icro C o fm tc x ) a rce, nurniis ignorantix acjlipcrfiuita u tum, propter hominum peccata altiflimis fortiter munitorum & abfcon ditorum. Affirmant Sapientes, vix vnquam extitifiein operibus de Mer caua & dcBcrcfith Sapientem, qui non obferuauerit D t vMColloqucn tem fecum , refpondentcm fibi fiuedocentem, medio alicftio fecreto,euiusinteruentu methodo T hcoSophica humanitus fciifiifct Diuina. I S>J

Quifquiscrt f i m p l e x , d e - Veir+ elinet huc. C a r e n t i cordc dixit quoque


Paruuhu] Simplex, vt eft verf.3.

Si quis efi & parimltts, ve niat ad M e : infipicntibus lo quuta efi>

V e n i t e c o m e d i t e panem meum , b ib it e de v in o quod mifcui.

Veif.j.

Venite, comeditepanem meum, Cr bibite V 1 x v m . quod mifcui ^vobis.

Venite,^cc. ] Sic S a p i e n t i a incarnata: Venite ad me omnes,qui labora tu , 'goreficiam vos. Matth.ir, verf. 2 i. Si qnu fit it, veniat ad me, & bibat, Io

han.7,verf.j7.
m

R e l i n q u i t e ( e r g o ) infan t i a m , & viu it e, &: a m b u l a t e ^ " per vias P r v d e n T


i

Vc tf. 6 .

linquiteftmplices v i a m vejlrAm, Cr rviuetis * Cr incedite peratam InteUigentia.

>C, ( Q u a s E g o f i d c l i r c r m o n f t r a -

u i Sc p a t e r n e c o m m c n d o v o b i s .

Per vias

GRADVS

QV ARTI.

Per v id i Pruder.tu ] Vias P r v d e n t i a . 6 c 1 n t k l l i c f . n t j a , hoc eft, Gradus C o g n i t i o n i s a c S c a l a m cum D e o V n i o n i s , per quam I e h o v a S a r i e n t i a (cui delicia: c l l c c u m riliis h o minum ) benigna voluntatis fua: clcmcnu.i dcfccndenrc, Nobis contra vertitu Regenerationis Denario (pcrfc&ionis S i g n a t v r a ) p c c n i tcntiaIiteramiftis,Thcofophiccalccndentibus, Spiritus fandi interuentuapproximamus,coniungimur,& vnimur D EO>vt h i c &: inxcernum I e h o v a h fruamur; vias, inquam, has videfigura Amphirhcatn huius fecunda.

f J k infirMurfigurAgradus qumti.

IN TERPRETATIO N ES

GRADVS
PROLOGETICVS QJV I N T V S
E X P O S I T V S.
94!

Bo n us hauriet bcneplacitum a I e h o v a , Sc virum malarum c og it ati o nu m conde m n abit D e v s .

Prou i t V crfi.

Q u i B o s v s cfl, / jr haunet gratiam a D


omino

: qui

aute confidit m cogitationibus

|fit is , in fi f iens efi.

Haeriet gratiam i & c . j Quemadmodum Gratia D e i homines efficit bonos j ita illos qui pietatis & timoris diuini funt domicilia, gracia D e i fouet, multifq; gratia: Donis adornat. Sunt enim Donorum varii gradus. Sicut radii folates vitrum obfcurum obfcure etiam illuminant; ii vero paulo tucrit clarius, plus illuminant; li clariflimum pellucidum, clarifiimc illuminant: fic animus humnnus, fi nliquo modo purgatus eft, illumi natur quidem radio x t c m x Sapientix,fed fubobfcurejli magis avitiis pur gatus cft, clarius illuminatur; H c fi purgati/limus cft, oblitus ferme omni um rerum,clariflimcilluminatur, vifionequadam intima D e i,rcftcSaluatorc, Matth. f . veri. 8. P.cali mundo corde, quoniam ip/i D E v m videbunt: Er M c h r.u , 1 4 . Sequimini(antlimor.iu* , fine quanemo 1 1debil D e v m. Q u a lis r.utcm h xc vilio'C ogn itio fcilicct myfte:iorum Diurnorum,quam vo catPfaltes occultam D f . i Sapientiam, Pfal. j 1, 8. H anc nullus malarum cogitationum vir hauriet a Df. o ; fed tenebris interioribus & exteriori bus replebitur: id quod vera cft condemnatio.

> 5> f

Viri mali non cogitant iudiciurn: qui autem in qu i runt D o m 1 n v m, animaduertunt O m n i a .


1

Prou i S ctf 5.

V iri mali I n o v

non intcUtgimt 3 intelhgunt 0-

iudiciurn: / j f quxrentes autem


e a m

mnta. Aon m
-

GRADVS

QVARTI.

9f

Non mteiiigunt indicium] Mulca in vita communi accidunt,qux vere funt indicia D o m i n i :a t impii h x c non intelligunt,fed cafu quodam fieri putant, non aduerrentesadmirandam D 1 1 Prudentiam. Q u i autem Sapienrix D iuinx Spiritu prxditi funr, etiam illa diiudicant, qu x homi num aut (alutem aut perniciem portendunt: quin omnes omnino horni nutnad ion esiudicant.quemexitum fcu finemillx fint habiturx. Iudicia D e i abyflus multa. Vuxrcv.tcsautem 1 e h o v a m ,& c . ] M agna, (proli d o lo r ') humanx rationis caligo cft, qu x fine Diuinis Reuclationibus n u l lius operis D e i rationem, caufain & finem perfpiccrc poteft. Q u o mcdio vero, quaque via ad iftiufmodi rcuclationcs ficperucnicndum,lucu lenter Sapiens nofter aureo axiomate d o c e t : Q uxrentes D o m i n v m, intelligent o m n i a . Exemplo cft Iofcph Patriarcha,Danicl Propheta, & alii permulti. Memorabile eft illud lobi cap.3 2.verfl.7. & 8. Sperabam, quod xtas prolixior loqueretur, & annorum multitudo doceret Sapien tiam. Sed vt vidcojSpiruus cft in hominibus,&: Infpiratio Omnipotentis, dat Intclligentiam.

Bcncdivftioncs funt fuper caput iufti:os au tem i m p i o ru m ope rit in iq u it a t em .

Frou.io Vcrf*.

[ $ r~Bencdtclio D

omi

1 <)C

fuper caput luffi: os autem im piorum operit iniquitas:

BertediftioD < * ?m i N i,& c .] Olim Balfamo inungebantur Reges,&ftfm mi Sacerdotes, &: conuiux amabiles: imponebatur etiam manus capiti benedicendo : ita Sapientia Diuina Balfamo Spiritus inungit cultores fuos,ornar conuiuas donis, tic manus imponit falutares capiti iuftorum. Quemadmodum enim capurornam enrum &dccuscft hominis: itaDiuina S a p i e n t i a (q u x cft corona capitis nuguftiflima)ornatum h o mini addit longe pulcherrimum. Aflifte igitur aci thronum S a p i e n t 1 a , flexis genibus, &:Bcncdidioncm Spiritualem orc &' mente humili indcfincntcr&rconftantertfllagita: &rdefccndec fucer caput tuum bene dictio, inftar Balfami ftillantis. Sed os impiorum, quou ml nifiarrogan tiam , fuperbiam , contumelias &: immunditiem fpumat, operiet confufio.

Abom inatio I e h o v ^ e . eft perue rfus: & c u m R c dlis fecretum Eius.

Prou.j. V c r f ) i.

tAbominatio D ?

omini

esi

omnis I J illufor, & ffc u m S 1 Ml i c i b v s /j T fermocmatio

Impiis mali-ihcctur,

Pajjbcnc.

etus.

Jllafor] Peruerfus cordc &: bilinguis, declinans a D e o , deferens T i morem D e i . Propterea quidam verterunt,abominatur l e h o v a h dcfertore, hoceft,qui abaltitudincDiuinaru contemplationu adionumq; auetfus, vergit ad dccliua mundi huius immundi,quantumuis cum Spi ritus S a p i e n t i a bonus erexerit in altum. Cum Jimplicibus ] C um redis, integris , incontaminatis,probis, nihil limulati autdifiimu

I N T HR P R E T A T I O N E S
lati habentibus, cum his, inquit Sapiens, Theo-Sophicc loquitur I e h o v a h , v e r b o fuoBiblicc, Macro & Micro-Cofmicc Diuinitus feripto, vlquein Oratorio &: Laboratorio,Cabalifticc, P h yfico M agicc& Phyfic o C h c m ic c rcuelatatque communicat myftcria & fccrcta fua. H incPhi lofophus:Si D e v s reperiret cor fidele, vtiqucrcuclaret ei veritatem fe cretorum fuorum.Fclsxcui (ic 1 e h o v a h aConfiliis. Confulcquartam Amphitheatri huius figuram. Serrr.o:inatiociui\ O mirabilem D e i mi rabilis fermocinationcm ! vox D e i in omnibus, per O m nia, dc O m ni bus, ad Omnes. Loquitur D e v s nobifeum femper Sc vbique. Placuit D e o B ib lic c ,M a c ro & M icro-Cofm icc tari: incumbit nobis, ad imagi nem Sc fimilitudincm D e i formaris, I f. h o v a m (ncTurdocanarjin S S a Scriptura. Natura, Sc Nob.fmctiplis audire, videre, obferuare (onantem, tonantem, loquentem Jc refpondcntcm, vt eft figura Amphitheatri hu ius quartaordineannotatum. Vidcvcrfl' 55,57. &-*342.

I p s e ^ d e l u d e t illuforcSj manfuetis dabit gratiam.

V c rf H-

e TrofcSto illufonbits I tiam.

pse

19*

illudit, C r humilibus dut gra

Deludet iliufores] Certe fanniones ipfc ridiculos reddit Lege talionis par

pari cis-referens.Dirident ifti S a p i e n t i a m ; deridentur vicillim ab H a . L e x h x c S a p i e n t i a incarnata: xquiiTima: Gadcm menfura, quamenfurabitis, metientur vobis. Cum/ancVis f u n d u s ^ I e h o v a h , Sc cum viro im macularo innoccns;cum electo,clcdus; cum peruerfo, per uerfus,vt cft Pfal. 18,25. OManJueiis] I lumilibus: hos enim exaltat; fuperbosdeponir. Humilitas lluc manfuctudo, &: fui 111 T im o re D e 1 (coram 18* I ) e o ) a b i( d io , eft fui, cum trudibus S a p i e n t i a in D e o gloriola inuentio, exaltatio &:fublimatio.Nam humiles corde D e v s exaltat fublimcfquc reddit. Vide v c rf 202.

Abominabile I e h o v ^ funt peruerfi co rde :& pe i fecli via b c n c p la c it u m eius.

Prou .n . Y c i f :o .

^Abominabile rD o m i n o iY corprauum, C r voluntas eius n i iis qui [ $ [impliciter ambulat.

Corprauum] H o c c ft, ftultus, vt ver fT. 5 1,201. Sc 10 5 . Simpliciter atnbtt lani\ Immaculatc, innoccntcr, in integritate, probitate,incorrupte, non

vitiose; fed iuxta beneplacitum D o m i n i , S a p i e n t i a incarnata in duti, Archetypum , adeuius imaginem &: (Imilieudinem form ati, imitan tes. D c quibus Pfalmus 14 7 ,11. Beneplacitum ^ D o m i n o Juper timentes eum ,c r in eis quifierint fuper mifericordia eius. His bonum velle, nofle, efle polle, in omnibus adiombus fuis jnfpiratur a I e h o v a h ; non pel le dualicatistedis. Snnplicitciigituram bulatuqui.O ras, quiq; Laboras.

Q u i peruerfi cordis e f t ; n o n in u e n ic t B o n v m ,

Prou.17 Vcrl.x.

l?erucrfus corde non inuentt bonum: qui vertitur m

95

&qui

GRADVS
&: q u i v ertit l i n g u a m , i n c i det in m al u m .

QV

N T I.

97

linguafua j cadet in malum.

JVvrperuerfi cordii est] Peruertocordi coniun&a cft quoque peruerfa lin

gua,quxeordis thefaurum aperit, & exitii toucam fibi parat. Lingua erum peruerfi, patratrixeft proprii exiti; , itaperitimpius lingua fua. Er hinec ruditi illi peruerfi,dc quibus naium prouerbium,Dic gclchrtcit/ Dicvcrfcttcn/ h. c. qui meretricem illam fatuam , ftolidam, de qua fupra nobis formo fu it, deperdite amauerunt, Sc ceuidolum etiamnumadorant. Q u i vero R e d i funt corde &.'Simplicc',hi Spopfam fibinffumuntS a p i e n t i a m Diuiuam , Arcanam, T hroni D e ia(lIftricem,Myftcriorum D e i , SS * Scri ptura:, N a t u r x , Sc Artis O m n i v m v e r a m fidemque D odbicem , &: ira hauriunt Bonaac Dona S a p i e n t i a yF.tctnx, Vide verll. 18 7 , 294. xoo

T M e l i o r cft pauper
am bu las in (implicitate (ua, ^ 3 *q u a m diuesin prauis iti neribus luis.

P rou.jS
Vctl.s.

T rxfianttoref! pauper, qui


ambulat m perfccttonc Ju a , quam peruerfus n jtis , f*l tpfe dates.

100

Of(liorejlp.iupcr,&c.] P a u p e r a d h x r e r foli D e o S c S a p i e n t i . / * , fi d e f i m p h e i , & 19 (implicitare fua f api e nt i ll im c a m b u l a t ; qui a D e o pia c c t: p l a c e r e a u e i n D E o J u m m a e l U c l i c tas,Sc v e r x d i u U i x . C o n t c n r u m efle f ua f o r t e , n ab e re m e n t e m a l ie n am ab a u a r i t i a , a f u p e r b i a , a vanis h o n o r i b u s , a v o l u p t a t i b u s : in f i m p l i c i u t c Sc i n te g ri t at e a m b u l a r e , m a g n a f a p i e n t i x pars. JVujr/t diues, Scc.] M u n d u s i m m u n d u s auarus ef l terre n a r u m o p u m , q u x f unt i r ri t ame nt a m a l o r u m , c o r r u p t e l x a n i m o r u m , tol les a r r o g a n t i x , Sc v a n x g l o r i x , puluilli v o l u p t a t u m , Sc t a n d e m , p r x m i i l o c o , m e x i t i u m x t e r n u m p r x e i p i t a n t o m n e s , qui a d h x r e n t illis.
IO|

V t q u id c ft p r e ti u m in m a n u f t u l t i , vt e m a t S a p i
en ti a m

Prou.17 v e t f 1 6.

c o r n o n c ft ei.

Q uid pro de[l $ fluito ha iCI bere daatiasffcum S a r I E N ' r 1 a M emere nonpoffit f*

O diuitem ftulcum/

Stulto,& c . ] S t u l t u m v o c a t h o c l o c o S ap ie ns n o n t a n t u m v a c u u m t i m o re D e i , v t v c r f 1 0 5 . V e r u m e ti am f u p e r b u m , a r r o g a n t e m , f i cf inecaufa i r a c u n d u m , (iucn (hrrfifyftjjcn cu$en|muignt ^ u n t a p e n / vmD vnfciUigrn poftcrcr / q u a n t u m u i s e ti a m o p i b u s v a l e n t e m , <* iji Docfj CUI }7 arr urtD ircnu n* nodj forcicfj von feuK&glncfjcn (jcacfjtct ircrc. P a ul us i nq ui t Ga l . 6, J. Si quis exijlimat ,fc aliquid ((fe, cum nihilfu , ipfe/efcducit. Hocfacium /lultiy ( i n q u i t Cno)quosghri.i vexat manis. P r x t e r c a q u i c o g i t a t m a l u m fa c c r e , f t u l t u s v o c a b i t u r , Pr ou. 2 4 , 8 . V t Sc r cucra ftulti f u n t , i n c o n l p c & u
D e i , i mp ii i r r i f o re s , qui bus n c c D e v s i p f c , n c c L e c i s D i u i n x , n c c V e r b 1 D e 1 (f er ipr i Sc i nc a rn a t i ) m y f t c r i a , n c c N a t u r x f c c r c t a , v c t c c o r di funt. Ifti , q u a n t u m u i s e m i n e n t e s a ut N o b i l e s e xi f tan t c o r a m m u n d o i m m u n d o , in iudi ci i t a m e n die n o n c on f if te n t, fed f q u i a f tulti ) i g n o m i n i a af fi ci entur x r er n a. V i d e v e r f 2 o y. Cum S a p i e n t i a m emere > & c . ] S a-

INTERPRETATIONES
r i e n t i a non venditur pcjiiinia; ncc hxrcdicacccraniicad liberos.'pre cibus e x roto cordc ad I e h o v a m fufis oportet nos cam a Benignitate Benigni(Benigne vt mittar) petere ac impetrare. S v m m a : In Spiritu & V critatcproLaeft O randum : proqjthcfaurisIpfius tclicitcrcoofcqucn dis, fapienter Laborandum. O r a t o k i v m igitur &: L a b o r a t o r i v m, iuxta Leges atque D odrinam Amphitheatri huius, fapientet in gredienda. Vide vcrf!87. Nota: ftultus hoc loco potefl etiam intclligi p ro phane dodus : Et diuitix, ingemi dotes, fine T im o re D e i : ( fili 0 >)?l'ad}s grirgrter itarrijcljcr 0 pracfjjjdcrtcr/ litcratus flultus, non d o ti us.
ie>i

^ T i m o r D o mi n i Difciplina S a p i e n t i > : & gloria prarccdit Q f H v m i l i t a s.

imor

e u o v j e

, eru

ditio S

a p i e n t i a

: C r an

te gloriam humilitas.

Timtr D o m i k 1, Scc. ] Vt vcrf. 1 5 9 , 1 1 0 . Humilitas.] Animi. Manfuetudo, q u x lenitas & facilitas m orum : quemadmodum fuperbia cafum. Contritionem prxccdit fuperbia, Prou. 16 ,18 . H inc in Cantico Beata virg o : D o m 1 n v s difperfirfupcrbos,mentecordisfui. Depofuitpotcntcs de fcdc,Sccxaltauit humile?. Luc. 1. veri. 51. Sc jz .

10}

Quum venit fuperbia, v e nit Sc i g n o m i n i a : & cum humilibus S a p i e n t i a . Prou. i*, verf j. A b o m in a t i o 1 111 ov/K cfl: om nis elatus c o r dc.

Prou xi. Vcrf..

I J V b i fu erit fuperbi'p , ibi fuerit contum elia: v b i au


a-

tem efl H um ilitas, ibi & S


P i E N T i a . Prou. 16 .v c rf. /. [

f A befl

ominatio enim D omnis arrovans.

o m i n i

ybifueritfuperLia, Scc. ] I e h o v a h abominatur fuperbos; fuperbi enim rcfifluntmaicflati D iu in x ; ideo D e v s fuperbis quoque rcfiftit, 1. Pct. 5, y. Q u ia humiles tantum pendenta Gratia Diuina.*ideo humilibus D e v s dat gratiam. Superbi quia affedant folium D e i , ideo D e v s pu nit cos aut errore confitiorum, aut infelicitate cuentuum , ita vt omnia confiliaeorum Sceuentusconuertantur inipforum ignom iniam , confufionem &: ruinam : c contra vero humiles ornat L u c e , Sc D ono Spiritus In telligcntix, confilii, fortitudinis, roboris, cognitionis, q u x dona funt fontes felicium fucccffuum in gubernatione Sc adionibus humanis. Abo minatio D o m i n i , Scc.] Vult D e v s vt nofcamus Sc confiteamur ore S: corde, efle D e 1 BonaSc D o n a , quibus fruimur in vitaom n i: nccquicquamadfcribainus prudentixaut viribus noftris. T^on nobis Domine, non nobis\ftd Nomini tuo dagloriam. Pfalm. n j , 1. CMelior eftpatiens arrogante. Ecclcf. 7 , * .

GRADVS
co rd c Prudentis r c q u ic fc it S a p i e n t i a : Sc i n d o & o s q u o f q n c eru diet.
P lO U . I 4

O V I N T I.

99
104

V e r f }j.

In corde intelltgentis requief i t S a ? 1 E N r 1 a : at m medio fu ltoru m ipfc cogmfcitnr.

Insorde. ] A nim o: qui a^ut?>;/srvc! Sanctuarium S a p i e n t i ^ ; M i ncrux templum MicroCofm icon. IcaProu. 17 . verf. 24. Sapiens inquit: Inficteprudtniis hteei Sapienti*. Lic, Ecclcf. 8. vcrf. 1. Sapientia hominis lucct in vultus ciu s: videlicet phyfiognom onite, metapofeopiec.
ij. Q u i c u m fapientibus Prou Qmgraditur cum fcpievtivcii' tu. grad itur , fapiens e r i t : abus , fip ien s erit: fe d qui e fla -

ZO J

micus fl u l t o r u m (imilis efhcictur.

m icusfluitis , conteretur.

cumfipientibus, Szc.] I lo c c ft,c u m iis,quifcquunturdoctrinam L i brorum N aturx, Sc S S x Scripcurx, confciimtixque teftimonium proprix: qui hoc facit, is fideliter O rando, fipicntcrq*, Laborando ,rccl a Sc certiffima viaafcciuhtadfummam Diuinarum atque humanarum re rum fcientiam vereque fapit. Ad leges & tc ftim o im horum , O m n i a : fine qtulv.is crubefcimus loqui V e r i t a t i s ftudioli. Q uod fi animus tuus, 6 fili, S a p i e n t i .4 i t c r n x radio, fic Cabalice fuent illuminatus; (cft enim , fecundum Mercurium Trifmcgiftum, D e v s i p s e noftrxoculusM en. tis, fine cuius lumine (dico) manet ccecatam in Phyficis quam hyperphyficis atque D iuinis; ncc vnquam videbimus liuc S S X Scripturx, fiue Natu rx Noftriqucipfius cognitionis lumenftunc huius tam incft.ibilis luminis duclu.per omnes errorum tenebras fccurc ambulabis: tunc citra Ixfionem libere omniadifciplinarum genera, bona Sc mala (fuom odo) fiuftuosc penetrare poteris: tunc Vlyilis inftar ( FI. C . Agrippx vtar verbis, qu em , ex feriptis fuis genuinis, noui bonum Sc Euaugehftam philofophicum, quia verba prxiupponunt mentem Thco-Sophicam , non nigromanticam) li Cyclopum fpccus ingrediamini, Sc ad inferos dcfccndcritis, re migrabitis illx li: (i ad Lotophagos,ad Syrtesaccefteritis, regrediemini fccuri: fi Circes poculum biberitis, non permutabimini: fi Scyllam prxtcrnauigaucriti';,non periclitabimini: (i Sirencsaudieritis,nonobdormictis, fed eritis de omnibus indicantes, vt ait A poftolus, Sc a nullo iudicati. x^fmicusfluiorum.} Ex omni omnium vitiorum genere comraftacolluuic s,a Sapiente noftro Sc Stoicis jgrauifiimis aflettoribus virtutis, ftultitia vocatur in (acris literis Malitia & Stultitia dicitur: itidem, vt omnibus fu is numeris abfoluta Probitas, vtrifque S a p i e n t i a nominatur. Stulto rum, jd cft, vitioforum aut malorum (vt cft ve rf 20 r. quorum, pioh dolor, pleni ftarus, feientix Sc artes fere omnes) confortia fuge: nullum enim venenum, nullapcftisperinde nocet, atque iftiufmodiflultorum diabo licorum familiariras. In C a b a lx & M a g ix ftu d io , nigromanticos, (tan quam Diabolum ipfum,cuiusiftiorgana)deuita;in Alchcm ix,Sophifti-

oo

IN TERPRETATIO N ES

zc & diifcrcntcs & laborantes: quia ftulti funr.NoIi dicerccis/auc; nedum

familiares fint tibi. Contrahit peftem vicinus a vicino


Fide D e o fidus^norulffidito cante i F.t belle ante vide,dignus at: illefide^j.

Nam fidere mulcum,& vidiffc pavum, maxima damna parat, f ua, inquit Iuucnalis>^;:^^74 liuoremdncitab vua. M agna vis confuctudinis aur conuerfationum m partem vtramque. C um paucis iisque bonis ambulan dum. Talis vnusquifquccft, qualium conucrfationcdelc&atur. Nam r.ofciiur ex comite>qui r.on cognof.ilur cx fcs. Socius (ocii vmbra. Malitiam aurem (Sapicnt-7.vcrf.j0.) vincit S a p i e n t i a : in S a p i e n t i a ig i tur D e 1 ,caro facta, d c malitia triumphum referre queamus , fi modo in ea fipucrimus, in qua & vincemus. V n v s igitur cfto tecum, at non lolus i quia in V n o : Triunus in T r 1 v n o . Dicit S a p i e n t i a incarnara,vbifuntduovcltrcscongTcgatiinnom incm co, e g o s v m in m e dio illorum. Mas &: fccmina, D v o : Corpus,Spiritus 6c Anima, T r e s dTentix diftinttx , in perlona T h co S o p h ix ftudioh vna congrcgatx in nomine I h s v h C h r i s t i crucifixi, S a p i e n t i a Patris incarnarx, v n v m fu n t: in medio huius horam qv^i e r a t , q^v i e s t , (^v 1 e r i t , D e v s; D ei S a p i e n . t i a ; S p i r i t v s S a p i e n t i a Di v i n a . T u n c rcttiusS: verius (quam Scipio)dices, nunquam tc minus otiofum, quam cum otiofus: ncc minus.(olum, quam cum folus. E t; Otiofum, tc plura faccrc. o otium beatum, haudqua^uam ignauum! quod mundus non capit immundus. H o c otio fruitur folus amicus D e i , non flultorum,qui mundane &: prophane lapientes. H x c non capicthomo pcrfriftx frontis.
ic G

E t i a m ab fq u e S c ic n t ia , defiderium num. non cfl: b o

Prou.i* VerCi.

Vbi non e fl S c j E N t 1 A A n j m je 3non c fl b o X V M.

VbinoneH\S c i e n t i a , & c . ] Vbi non funt moderata confilia, ibi caufa male agendo corrumpitur. Docet igitur Sapientia amatorem & c u ltorem fui fidelem, ommaconfiderate, prudenter, pic Em oderare agere, &: finem femper rcfpicerc. E c o n tra : Vulgus Sapientix expers, ruit in ne gotia, fine omni timore D e i . . D e o non confulto, Sc rapiuntur flulti (luitis confiiiis,tanquam a torrcrtceSc rapido fliiminc.Fcftinatio enim improuida cft &:cxca, quam male regit & ad penimum exitum dcducit D e i obliuio.
M alitio ii inuiduf, S o p h ix D iu i n x non particcps.

1 oy

N c q u c vero c u m c o qui i n u i d i a c o n t a b c f c i t , it erh ab e b o : q u o n i a m h u iu f m o di n o n erit S a p ie n t ix parti ceps.

Sap.6.
VcrC i j .

V^erjuc (etiam) cum inuidia tabefccjitc iter habebo ( inquit


Sapiens: ) qttOMXM tallS b 0M 0

non e fl particeps S a r 1 e n t i fi.

___________________________ i T^eque

GRADVS

QVINTI.

101

Tfectuccum iuutdia tabejcc/ste y &:c. ] Non communicabo; nihilcommune habcix; non ver fabor cum inuido. Nam mos Philofophorum c f t , non inuiderr. Ideo npereas efle debere Mufarum i.1 nuas, voluit pia vctuftas. Non tamen line difcrirninc omnibus: Atquibus? Solis D o d r in x & Difciplim* filiis. D 1 enim Donacandideachbcralircr, non nili candidis ac libcralib.isingeniis(nemargaricx proiiciancur p *rcis diabolo obfeflis, vcrf. 544.) funt communicanda. R e d e dodilTinuis Z w m gcru s in tabulis Hipp.K r.icicis, p )g. 57. Vetus h xc artium, inquit, fuit maiefias, vt non nifi ini tiatis communicarentur, vel viua vocc, qu os aK^oarsf dixere, vndc Caba l ii lebixorum nomenhab.t-, vclfcripto, fcdcoo bfcuio,qu op ro fanu m 'vulgusarceretur, Sc folis intelligentibns (vcrf. 45.) arcanum communi cantur. Ipfa nimirum proftitutio Artibus & audoritarem , & propter contemptum efiicaciam quoque fnfturari videtur. Flagris perinde digni funt, qui artium arcana extens temere patcfaciunt: vti propter imiidiam merito rcp rxh cn d cn d i, qui nc initiatis quidem communicare volunt. H x cille. Ad h 11 nc f: n (u m prudenter interpretanda funt verba Sapientis noftri cirata, S: ea, qu x ver C 147. Obiicics fortafiis, nafutc, inuidiam Phyf:co Chemicc Philofophant.um , fuperlunimo in Natura Sc Arte Bono. \ mii Rofinum Plulofophum : D e i iudiciumcftjhancrem fcientibusinmdiam inucnirc, non proprer mundi auaritiam, fed ne mali percipientes h oc, ad prophana agenda fiant promptiores, Scdj eorum peccatis red dituri fine Philofophirationcs. lin , habes quoque veibis 2 wingeri iam citatis,refponfumfacis honeftum, fufficicns,iuftum &cxquum.
S

Dcriforcm ertteie vin u m , tumulruantc cfficit Scchar: S: omnis qui fc o b l e & a t in ca, n o n erit (apiens.

*0

{ f Luxuriof t res efi V 1x y


m

, C r ttwiultuofa ebrie

tas : q utcunque bis deleclatur , non eritfapiens:

Lttxurtofa res V 1 N v m,Scc.] Heraclitus dixit: Jlultitiam c(Ure difficile jl\ m vino vero iwpojjib le. C a to : Vno excepto, nemo vnquam adeucrter.d.xm tempub. fabrius acceJJJt. P lato : In vita parum fabri x Sapiens nemo efficitur vnqusm j moderatus vero mulio mitius. Seneca: CotfietucLne infanix durata vitia vino concepta, ctism fnievhto valent. Sapientia igitur haurienda non cftex

poculis. Ex poculo vero lofcphi Patriarchx, Gcn. 44. vcrf. j. argenteo, m quo prophetabat Sc vaticinabatur dc futuris, vtbibece tibi liceat, peroprabis. Sane, fummoartificioDiuino M a g ic o , cx Elcdro philofophico, A ftronomicc conUanim fuilfc hoc poculum, quis ibit inficias ? Extant qux Aureolus ab Hohenhcim Myftcriarcha, de E ledro illo pofteritati re liquit.Tale poculum propinat Sapjcntiain Cantico cap. 8 , 1. fuisamatoribus, Sc inebriat cos N cdarcC xIcfti. lnH uentixillxC xlcftcs,Sc thefau1 yderei, qui funt cuftodes omnis naturalis Sapien tix, hbentiflime in.\uunt& dimittunt fefe in animas fobrias, Sapientix fitientes. )ic ve(; (cit unD (c Ifcn 2?arrcn aber feffe: Der fjimmcl riiflcfcr unD !Zclpcl bfeibeti.

102

IN T E R P R E T A T IO N E S vctfi+

IO'

C o r S a p ie n t is q u x r i t D o
c t r i n a m :

&: o s i l u l t o r u m

0 ? p a lc ic u r im p e r it ia .

Cor tjuxrit S c i e nt i aM .* x 3 osflultorumpafaturftultitia.

Paft.tnrimperitia] Vere Eihnicusj Homineimperitonufc^uimquiequamin-

lujlws,
T
i m o r

Hcil't citi ? iv.nv wic cr gcn\icf?fcti iff.

210

^ T i m o r D o m i n i p r in - | c ip iu m S a p i e n t i a : S a - p i e n t i a m arq*, D o c t r i n a m

Tim or J e n o v A prin cipium S c i e n t i a : S a r i e

DOM1S 1 Hccl. i, 16. P fa l.n o .

n t j a M C * Eruditionem

ftu lti d c fp ic iu n t .

ftulti defjftciunt.

Timor D o m i n i ] N on eft hic is T i m o r , quo nocentes cruciarum formidant,Theologis didus s e r v i lis ,e ju i fuior & noccnris confcientix vermis,rodens quotidie,arque; vrens malam m en tem , animumve mali libi conlcium: leddiuinus & 1. lucaris .i D e oipfo proueniens,dictus f i l i a l i s, fu perior Sc excellentior amore, vt loquar cum Cabahftis. Sic quoque verfl*. 2 1 2 . & 252. Stulti dejjiiciisni ] Srulti igirur funt, qui dclpiciunt A m p n 1 t h b a t r v m hoc n o f t r u m i ratio cft, quod cx fontibus S a p i e n t i a (res ipfa loquitur) D o c t r i n a Kiuscmanauic.

211

I M O R

I E II O V M vclu t

P'ou.14
Vcrf 1 7 .

v e lu t v e n a v it e , v t re c e d a tu r a la q u e is m o r tis .

T 1 m o r D d*M i n 1 /jT fons nsit*, '~ut declinet d ruma mor tis. r


e i,

amor proprius & fupcibia,initium &: fons cft mortis,omniumque calamitatum, & vere ruina & laqueus mortis atque inferni: ita T im or IE h o v A , coniundus cum fide & am ored iu ino,quidiciru rfilialisverccftfon s& :vcna virx; propterea quod Spiritus fandus,Spiritus cft Timoris D e i , hoc cft, author Timoris D E I, in quo fando T im o re, D e v s fingularcm fuam tw$enela#& bcncplacitum habet, ita vtdcledetur illo, tanquam pater filio vnico: rcuclcique ipfi arcana Sapientix: requiefccnte fuper ipfo Spiritu Scicntix,Intelligcntix & Cognitionis.
212

Fons vitx] Quemadmodum inoboedientia & contcmrus D

P r in c i p i u m S a p i e n t i a ., T im o r I tia. Pr or
i n c i p i v m S a p . ] e

Prou.?. Vcrf.io.

T R I N C I VI V M S A p/ en t 1 a T i m o r
m

11 o v /E: & fc ie n -

D o -

tia S a n d t o r u m , in t e l ji g e n -

1 n 1:

fetentia S anciorum

P RV DE NT I A.

VidevcrfT.2 1 0 . 2 5 2 . I o b . 28,28. Ecce T 1m D o m i n i ipfa eft S a p i e n t i a , &: recedere a malo, I n t e l l i c e n t i a . Tim or D e 1 filialis ipfillimuscft A m o r : Tim ere D e v m amare cft. O fruduofiflimam A r t e m a m a n d i h a n c : quam fideliter docet

GRADVS
109

QV

1N

T 1.

IOj

docet Amphitheatrum hoc noftrum. D i v i n a h x c } mundana,illaOuidianaimmunda.

1 15

N 0 1 1 ( igitur )cmu 1c 1 11 r cor tuum pcccacorcs, (cd in


T 1 m o r n D o m 1 n 1 c it o

Prou.ij
VC1 C1 7.

D ^ tm u le tu r cor tuum pec catores . imo potius in T 1 m 0 -

r E I E 11 o v Ai efto tota die.

nc

tota dic.
Non xmuUiur, S<:c.] K*x?:A/I* Sc ftulta imitatio morum prophanorum,

211

'fcurrilium, volupratum, libidinum, deliciarum, fuperbia:, ambitionis, lu xus ,vfurarum,iracundia*, dominationi?, &cc. multis attraxit extremum exitium. Noli transformari in eiufmodi mundanam laruam, fed induc Iefum Chriftum , & transformarem iplius imaginem. TotaMe] T o ta vi ta: omnibus diebus vitx tu x : S c T v n c (non prius) S a p i l n t u defuper rorantem mannam, ( vc cft fecunda huius Amphitheatri figura)fupercxlcftifqucncdtarcam Scaqux (mentis vellere) Sc ignis (cordis ardo re) pluuiam concipies, guftabifque A n im x , ficientis veritatem, lingua, quam fuauis&iuctindus iit D o m i n v s : erifque totus (C orpore,Spiriru, 6: Anim a) tanquam lignum , quod plantatum cft fccus dccurfus aqua rum , quod fructum fuum dat in tempore f u o , cuius folium non defluit: & O m n 1 a quxcunquefacies(orabitenim & Laborabit I e h o v a S a i ie n t i a tccum , verf* 1 6 1.) profpcrabun:ur. (&ficpcruenics quoque ad Lapidem P h ik Jo p h o ru m ) Pfal. 1, j. Experieris quoque verifhniumefle, quod Pictas ad omnia fit vtilis. 1. Tim. 4,8.

214

Q u i a r c u c r a cft mcrccs: j dc (pes tua n o n fuccidetur.

v<cClg-

Q u ia f f habebis fpem in nouiflim o , auferetur. prxfloUtio tua non

21.;

Habebis in nottiff. ] Q n i i habitas in adiutorioaltiflimi, Scinprotedione

212

D E 1 C x li commoraris. Dicis D o m i n o , lufccpcor meus cs t u , (afylum meum) & :refugium m eum , D e v s meus, fperaboin eum. Vidcpfd.jM . torum. Plalmus hic quemadmodum alii pcenitentiales; Bcncdidorii; M aledfdorii; Liberatorii; V in didorii,Scc. it a ,h ic ,d ic o , Antidotarius &:defenforiuscontraaduerfitates omnes. Obfcruarunt hoc H cbrxi j probaucrunt C hrifliani; experieris tu ipfc, fi Pfalmos Dauidis, fingulis die bus, Dauidiccoraucns. Ar magnum Serarum, Dauidicc orare/ N on incelliguntmfi m fchola crucis ac tribulationum probe cxcrcitati: hisfolis P s a L t e r i v m cft promptuarium precationum inftrudiflimum, Catholicon. Lnus D e o , quodaliquantulum didicerim. D c hoc fccrcro, lococom m odiorc, plura. Spes tux noxfuccidciur] Non decipiet tc S a p i e n t i a ; caret enim omni fraude: fed veri fli m o s, dulci/limos, xternos fru d u sa b illa percipies. Econucrfo, mundanafapientia, quiacft fraudibus.erroribus Sc incertitudimbus plena; nu!lum falutarcm frudum poft fc relinquir; fed miferiam, dolores animi,errores, cruciatus, dcfpcrationcm & mortem.

104

INT ER PR ET ATIONES

ii'
Se n t i t e (o mortale?} ^ dc
Sap.i. Vcrfi.

Sentite

homines)de D o M l-

D o m i n o in b o n i t a t e Sc ( in limplicitacc cor dis qua:ricc illum.

x o in bonitate* atque tn{im plicitate cordis eum quan te:

De D o m i No ] Ktde O peribus, Bonisac Donis e i u s , iuxta volunta tem veritatis fuxin S S .a Scriptura, Libro N a tu rx , rcftimoniifqueconfci. enriarum vcftrarum. Infimpluisate] In limplicicatecolumbx, h o c e ft, in integritate, imirando Archetypum: non in aftutiaaut callidratcdiabo-r lici (erpentis. Sim plicitasSanda Ventatis S a p i b n t i / e yE.tcrnxami ca. Nunquam limula, nec mala tc malum efle cogant. Sis Bonus, auxilio O ptim i, in tc:ctiam li omnia mala circumcirca tc. Efto pruuens, nc fal laris, Sc fimplex, nc fallas, Matth. io, 1 6 . Confilium malum conjultonpejftmum.
Dcut 4 , 1 9 , r. Paral. i j , Quom odo D e vs qu*. rc n ia j,& a quibus iaucuiatur. i

\G

ut

Q u o n i a m i n u c n it u r a b v<rfl* his qu i n o n t e n t a n t il lu m : p y apparet au tem i i s , qu i fidem h a b e n t in iliu.

Quoniam inuenit ur al? iis qui non tentant eum , e>* tllis patefit > qui ei non diffidunt.

4-

,Qui non tentant illuni] Haud fruftra monet Lex Diuina: i\lpntentablf D o m i x v m D e v m iuum>\')cur. io. Matth. 4 , 7 . Lue. 4 , 12. N on poteft terre iocum I e h o v a h , qui Zelotes. H uc refer canoncm dccimum, partis Amphitheatri huiusqu artx, in M ageix reformationeinftauracoria acrenouatoria-, Sc contra, N igrom antix cxtirpationeer.idicatoria. Vbi dc P r o p os 1 t r o n e agitur, Tuncmeintelhges. Vide vcrfT. 1 iji. N ontcntat D e v m q u iT h e o Sophiccconfulit;(ed qui temere, iocose arroganter, apparet nutem] patefit: quod verbum cognitionem fignificat, qua D e v s piis fc p atcficitac declarat, aut cognofcendum cx h ibcr, quocunq; id fiat modo, mediate, vel immediate, Macro vel MicroC ofinicc.Sic S a p i e n t i a x te rn a , manifeftata in carne, I 11 s v h C l l R l S T v s , apud Iohan. 1 4 , 21. dicit, ipfpaurt* ifi<tvicv,tnanifeflabo ac declarabo meipfum. Vide vcrll. 14 2 . Sc 195. Eftoqucintclligcns. bentt&rc.] D ocet Sapiens, rlw *m&uo , incredulitatem, impedimento efle, quo minuscognolcatur veritas, &: D t 1 Donanancifcamur. Incrcduli tas (experientia edodus conftantcraffirmo) eft quafifiniftramanus, qua D e i D o n a , q u x fponte fua nobis benigne offert, peruerse excutimus. Quemadmodum enim ianuamiraculorum,impecrandiquea D o m i n o Bona Sc Dona mirabilia manus, eft Fides* ita diffidentia fmc incredulitas, miraculorum amillio aut expulfio,ac ad magna Sc mirabilia a I r. h o v a h impetranda, &: pernos ( e ft c n im T h e o Sophus D e o i d , quod homini liia manus) perpetranda, impedimentum. R e d e igitur vir nunquamiatis laudatus Capniolib. dc verbo mirifico 2. cap. 6. Foedus cum homine, inquit, D E v s percutit, non quocunque,fed cum eo, qui Sanctimonia, Pietate, Religione, potijfimum

GRADVS
potijpmumverb c

Q V I N T I.

ioy

r e n v l i t a t i s fiiuciticUrcJut. Ecaliusdc v n i o n e cum D e o mencali: Non D e v s hanc nobiscriminanoftra negant. Cri m cnm rcrcxtera,noninfim um >incredulitas. Vc iuftus viuir l'uafide; ita videns videc fide. Nefeit fidentem deferuifle D e v s> canit poeta Chriftianus. Morienus Philosophus: Omnis qui tonueritiiwveritatc non etiperfe. Bus: Et maximopere Sapientem aliquid timere non decet. Nam (i timue rit, citodeiperabit. Q u o d fidcfpcraucrit.cius animus vacillabir,nec vllatenus fux intentionis confequetureftechtm. Vide v c rf i 6 j . H ic mentem exerce. Clamemus igitur cum C hnfti difcipulis, omnes: D o m i n e , . i ge nobis F i d e m . Fidasvt videas. Sac dixi. VcrCj.

>7

Pc ru er fx e n i m c o g i ta ti on es feparant a D e o : p rob ata a u te m virtus c or ri pit infipientes.

(optationes namque per uerjx feparant


a

f.

o>

e-

lttjque potentia dum tentatnr, mjtpientes arguit.

rcruuft agit itionesfeparant^ c . ] Ctfla D E v s<J\femeff, ca(la vult mentem (C o rp ore, Spiritu, A n im a )w f^ / ,q u x ri, inueniri ac retineri. Nonporcitis,dicit Paulus, fimul efle membra (corti & Spiritus fandi. Ora D e v m , vr,fua gratia,cum odio vitiorum ,am or m rcoriaturac confirmerur vir tutum : hoc e ( t , T i m o r D e i . Ewfq^c potentia,S l c . ] D e i videlicet; cuius Potentia fine maximo periculo Corporis, Spiritus Sc A nim x, tentari n o n p o tc i. Sunt autem h xc duo vitia ( Sc lignaturx quali indican te s) infidelium; Vnum diffidcntix, alterum audacix ac temeritatis in D e v M,fictenrandoeum. H in cd ifcito,I e h o v a m ne rentes quxftiombus hiuolisjpetirionibusfuperbis, tibi autproxioionoccntibus,Scc.-Vi de vcrfu<J.

18

Q u o n i a m in a n im a m m a lit io la m n o n in t r o i b i t S a p i e n t i a , n c c in c o rp o r c p c c c a t i s o b n o x i o habicabit.

V c r f 4.

Quoniam { J in maleuoIam animam non introibit S a p i e n t i a

: nec bauttat in

corpore

fubditopeccatis.

In maUuolxyn animam non, Scc. ] Ratio efl, quod diflimilium nuHafit VN 1 o. Q u id conueniret Luci cum reuebris: beneuolo cum malcuolo; ventaticum mendacio; bono cum n n lo ? N on fit ad Monadisfimphcitatem redudio,nifi reiiciarur Binarius : no n cum I e /i o v a H.vnio,mfi priu saT cip fo deuiatio, Sc tui abnegatio. Diucrte a malo Sc fac bonum, Pfal. 34,vcrf.iy. D ifccde a temctipfo deform ato,Sc, iuxta Lc^es atque D odrinam Amphitheatri huius, reformare ad Exemplar Archetypi; patienter fcquere,ScTheofophice imitarcS a p i e n t i a Mincaina tam; tunc habitabit inte Spiritus S a p i e n t i a H hochm ahcl: T u n c I e h o v a h Pater: I h s v h C h r i s t v s crucifixus, Frater ,S p i r i t y s s a n c t v s Amicus , introibit in te , habitabit atque fedebir, R e x ,in palatio aut throno fuo M icro C o fm ico , t e m e t 1 p s o,tri-

IO

INTERPRETATIONES

uno ,rcnaco, vcrc catholico, vc cft figura Amphitheatri huius fecunda. Lotione paenitentiali, Efaix \,\6. in melius tranlmutatus, coniungcris at que vnicris D e o : radio Solis fupcrcxlcftis illuminaberis. Vidcbisque, mundus cordc. D e v m in te,& :tcin D e o j o m n i a in o m n i . T erre na patitur, terrenus: mundana,a Principc mundi immundi, mundanus: Spiritualia, a Spiritibus bonis, fub modo dclcgatx a D e o adminiftracionis, Macro Sc M icroCofm icc, Spiritualis: Diuina, a D s. o ip fo , Diuinus. Q u i minus purus cft, quomodo audet il!c purum ateingerer DcSpiricua libus atque Diuinis,tu terrene Sc mundane, cenfcrc abftine. Iudicas de iis,quorum dulcedinem nunquamguftafti, vccxcusdecoloribus. Vide vcrn!4<T.&TIJ7. Ccnfuifti mc & librum hunc mundanum immundum; V id cn e nimis mundane. Q u x r e vcrf.46. Subditopeccati* ] N cigiturpec ecs, o fili S a p i e n t i a , nam D e v s ipfc videt (in omni enim loco ocu li D o m 1 n 1 contemplantur Bonos &: malos, Prouerb. 15,5.) cur non vi deret ? qui finxit o culum : cur non audiret? qui plantauit au rem, Pfal. 94, vcrf.p. Angelus cuftos tuus,Pfal.<)i.vcrf.ii. D e i miniftcr,Pfal.io4.vcrl.4. adftat: Confcicntia( mille teftes)reclam ar: diabolus (hoftis generis hu mani acerrimus) accufat. Proponiro tibi, quxfo, mi frater, qui ad pecca tum follicitaris, ante oculos Angelum tui cuftodem, omnium,qu x vel facis vel cogitas, afliduum fpeclatorcm ac tcftem ; D e v m infpe&orcm.cuius oculis omnia patent, qui fedet fupra cxlos, & intuetur abyllos: Et tein adeo fccdam,vchomuncionc tefte palam facere pudeat,non vereberis co ram Angelo tibi proxim o,D e o.totoquc cxlitum C h oro fpc&antc & execrante faccrc i Phy quo laberis ? x5 >

I m o , fi ad intciligcntiam clamaueris, &: intelligentia: dederis v o c e m t u a m :

Prou. . VcrCj.

/ a m ii 1 [f in u o ca u e ristn clm aneris cortium T R V D i N T I / ,


at i e n t

Si enim S

lnuocAucru\ Vt pium eft Mifcricordiam implorare Diuinam,auxilium-

que O m nipotentix D e 1: fic ipfiflima Chriftianitas, pro S a p i e n t i a ThcoSophice impetranda, inuocare S a p i e n t i a m I e h o v i ( H h o c h m a u e l ) ip(an),in vltimo fcculoincarnaum : quam Sapien* noftcrinuocauit incarnandam.
Zi O

Si quarfieris e a m taq u am argentum , &: ficut thefauros ferutatus fueris e a m :

V c r f 4.

f f St quxficris Eam quafi pecuniam,& jjf ficut thefauros effoderis illam:

3.1

Siqutfierii] Si S a p i e n t i a Chriftianc poftpofueris mundi immun

di vanitates, quantumuis cciam fplcndidas aeque pecuniofas, & quxfieris S a p i e n t i a m. At,dices, Vbi,quibus Auxiliis, C u r,Q u o m o d o , Q u a n d o : Audi:pulfatofores S o p h i a fupcrcxleftis,vcrf.4S.annota tas, in Oratorio Sc Laboratotio, iuxta Leges atque Dodrinam A m ph i theatri huius, Sc c a m ,D e o annuente, inucnies. Sicut tbefeuros,Scc.] E terra

GRADVS

Q V I N T 1.

107

! terra M undana, monciumquc faxofbriiin profunditatibus eHodiuntur opes, iriitamcnra bonorum. S a p i e n t i a terra cft L 1 b t r tnunus, C atholicu s, p u ra, SS.X S c r i p t v r i atque N a t v r a . ^ M k n - ' t : s notha* Diuinitus illuminata*: huiusditillimx venas, fecundum L e ges acquc D odrinam Amphitheacri prafcntis, rimare, S a p i e n t i a m , 1 n h o v a h largicntc.inucnics: hanemde.licucrhclaurum,CluiflianoCabalifticc, D iuino-M agice,& Phyfico Chcm ice ,eftodc, inque pedo ris ferinio prudenter rccondc: aulim tibi polliceri,qui h x c redcfcnbo, quod placebis D e o,hauries voluntatem a D o m i n o , impetrabisque ab E o . per Eam, in negotiis, conliliis ac laboribus tuis, bene velle, nolle, c lle & pelle,corporisque,Spiritus &: Anima lic elicies falutem. Nulla, crede veridico, vnquam calamitas aduerfitatumvc hyems,lic extinguit hducix,adhxrcntis D e o>hruduofcimpetrantcmardorem,quin, c x S a p i e n t i a Lapide,quem reprobaucrunt xdificantcs, Pfal. n S ,vc rf.2i. poftetrcftitui. Petra, S a p i e n t i a carotada. I h s v h C 11 r is t v S j f c m i n a r i u m habens ignis cxleftis, & venas aqu x viux,falientes in vitamxcernam. A D o m 1 n * o tactum eft iftud,& eft miraculum in oculis noftris, d:cocum Pfalmifta. U21

T u n c intclliges T 1
R E M J E H O V i t , Sc

o-

V c r C j.

[ f Tunc intelliges re m tiam D e 1 inucnies.

T im o -

21 1

S-ientia

Dn.

C O-

7 ) 0 m i s / , C r Scien

snitionem D o

ei

inucnics.

Tunc] Poftcaquam methodo prxfataTh eofoph ice q u xlieris,& fcru tatus fueris S a p i e n t i a m. Mentes & manus fapienter admonentes, Dii (E L o H 1 M) adiuuant. T^onditur td M u fts currere Uta h o c e f t , mun dane : nam lata via mundi via eft, Academica. Cogniuonem D e i ] T u fciole, qui parum Chriftianc negas, D e v m a nobis cognofci nonpcflc, litiga fuper verbis hifcc cum Sapiente noftro, o capita diabolica!

zii

N a m noflfc t e , c o n fu m m a ta cft Iuftitia : S c tu a m imcllii igcrc p o t c n t ia m , radix i m m o r t a l i t a tis.

Snp.ij.
V c ifj.

NojJe enim t e ( 6 < Dom

111

i s e ) confummata J v s t 1-

t 1 a e fi, C r f c ir e ] v s t i t i a m

C r Z S i r t v t e m tuam radtx e fi immortalitatis.

Tftjfc t<u, &rc.l Agnitio D e i , folida, integra, vera & perfeda cft iuftitia, qui in fefe virtutes complcditur omnes. Eft autem n o s s e D e v m , non folum de Natura Diuina ( liceat mihi cum Petro Epift.i.cap.i.verf.4. naturam Diuinam diccrc)fapienter diftererc, verum quoque volunta tem cius,qux in L e c e ( v o c e Iuftitix D i u i n x ) & V e r b o i p s i v s paxfo/aik{ci rsypiKus feripto, eft declarata, intelligcrc ac facere, hoc cft, timere D e v m , & credere mifericordix eius. Sic enim Hiercmias cap.9. vcrf. 24. In hoc glorictur vir, noffe m c, quod fim D o m i n v s faciens Iudiciurn & Iuftitiam, & mifericordiam ,h o c eft,puniens peccatores, &: ignofccns ( propter S a p i e n t i a m incarnatam, hoceft,
. _ _

INTERPRETATIONES
I h s v m C h r i s t v m, c r u c i f i x u m ) a gent i bus posnitentiarti i & m i f e x i c o r d i a m p r x f t a n s e r g a c o s , q u i m e t i m e n c , m i h i q u c c r e du n t, i. I o h a n . i , 5. & 4 . I n h o c i ci mus, q u o n i a m c o g n o u i m u s c u m ( D f. v m ) fi m a n d a t a e i us o b f e r u a m u s . Q u i dicit fc n ol l e D e v m , S c m a n d a t a e i u s n o n cuftodir, m e n d a x e f t , & i n h o c veritas n o n cft. S i c c o m p l c x u s c f t f u m m a m D o d r i n x huius Pf almus 1 4 7 , 1 1 . Rcnrplacuum cli D o m i n o fuper timenteseum, & fuper his,qutjj>erantfuper r/rfen, ordia eius. E t C h r i f t u s a p u d I o h a n n e m 17,3. Hdf esi vita .cew a, vt cognofccti! tefclum D r. v m verum, & qu mnnftjh, I h

s v . m C h r . i s t v m. H i c l o l u s i m m or t al it at i s radix. S a i i f. n i 1 /E rcuera pars m a g n a , noffc C r e a t u r a m a t q u e N a t u r a m ; m ai or , f c ip fu m , max i m a S c l u m n u . D e v m. R c d c f a n c , v c i c a c f p i e i u c r d i c t u m a b A u g u f t i - 1 n o : D a , D o m i n e , n o f f e m c & n o u c r i m t e . S . t q u o q u e a m c r e pe t i t u m. 6 1 e h o v a H , a d i u u a & p c r f i c c m e u m velle 1 A m c n . A d d o : T e 1 p s v m a u t e m c o g n o f c c s , q u a n d o c o l l u c e n t e luce D e i f i c a , in f pc c u l o maieftacis D i v i n a tti uni us tr iuno ( q u o d c f t , v n i v f. r s v m c re at um , V e r . d v m i c r i p t u m & i n c a r n a t u m , A n i m A q u c D iu i ni t us n o b i si ni pi rata.) oculi s & c or p o r i s &: menti s ; T h c o S o p h i c c , P h y l i c e , P h y f i c o M c d i c e , P h v f i c o C h c m i c c , P h y f i c o M a g i c c , H v p e r p h v f i c o M a g i c c , Gab al i ce c o n f p i c i s , i n t u c r i s , c o n t e n i p l a r i s T c i p f i i m . T u n c videbis qualis lies, v idebi s n x u o s , m e n d a Sc m a cu l a s c o i p o r i s , fpiritus & a n i m x : H a be b i s

cur cum Pfalmographo Regio P faln . 51. pocnitentialiter clames ad 1 1 H o v A M: c J\iifrerc mei D e v s , fccundum rnagriatn tnifiricotdiam uum , fecundum multitudinem migrationum tuarum dele iniquitates meat, i^/mpliut U ua me ab iniquitate mea, cra peccato meo munda me; & q u x fe^uuntur. Laua, o D o m i \ E , q u o d cft fordidum: riga, q u o d eft aridum: fana, q u o d cft faucium: rege,quod eft dcuiuni. T u n c huaberis ifsi mundaberis: tunc> T h co Sop h iccficlo tu satq acp urgatu s, nofccs D t v m: quia beati mun di c o r d e ; hi enim videbunt D e v m. Matth. 5 , vcrf 8. Tuncquxfiuifti inuemftiquc Regnum D e i , & :i u ft i ti am c i u s : t u u c extera o m n i a ( Bo na ac D ona Spiritus S a p i e n t 1 A ,v c r fu fequenti annotata,fiThcofophicc Oraueris,&: fapienterLaboraucris)adiicicntur tibi: piK^exsT^iiKuf') Beatus ergo Sc fapiens, qui fcrcdccognouit. Q u i Se atque D e v m Nouerit,huic o m n i a notaeflepoliunt. Vide figuram Am phi theatri huius fecundam. Scire J Vndcnam i E x Libris SS.X Scripturx, N aturx, &Tcmctipfo,Diuinitatisradioilluminato.

Q uapropter o p tau i, prudentia m i h i d a t a e f t : i n u o c a u i , & Spiritus Sap ien tia: o b u e n i t m i h i .

vcfi'7

propter hoc /jT o r t a v i , 0 * dattu e fl mihi fenftis : Cr i n v o c a v i , Cr *ven it in me Sp i r i t v s S a t i l NT J

O p t a v i ] N on dedit operam liceris in Academ iis,nccaudiuitGrxcos,Dialccticos> Rhctoricos,&:c.nccvfuscft methodo ftudendi,hodierno dic vfitatiflima. Q u i philofophandi modusab ApoftoloPauloreiicitur, r.Corinth.i.v.i5>,&:c. & C oIolT .z.v.8. Sed O p tau it& inu ocau it,qu iS oP HI A M

GRADVS

Q^V I N T I.

109

p h 1 a m fuper Cxlcftcm omnibus prxculic Mundi huius (olcnnitatibus acquc chcfauris. Sapuitccrtc. Aiig^tinusucia viddlblihiojikuiii-: raidUw. in ore, Romani in flore, Chriftum in corpore. E*ro o pLo niiliLpuilidercLapiiciu PhiJafQphorum ,eoquc tVui perfecte per annos vigint 17cuomuii* 1]'us|Y11xtibus acquc v cihcacjbus fuis: cunc vere fo r t u natus auj^hcxcus. d l 'cui, ram mfucura, qium 111 hac vita, T heo-Sophicc co /i vccrcr. Oblcrtiandum : Animi primum in cooriturdelidcriumardens, quamobrem: (vcrf 144.) deinde fequirin inuocario, fiuc prcccs. T u fa e limihccr; rccurrcin Teijpfum, nihil fupponas ( e x & i n D t o ) in tc (auxiliaturi aeque auxiliancis D e ipromiflioncs habes, vcrf. 10.) impolfibilc: Confidas in D o m i n o , X C hriftiano Cabaliftice obfcruando) imelligcs; velis T h co -So p h icc, & confcqucris. E x hoc fundamcnro cxccudum O r a t o r i v m Amphi theatri huius noftrum ; confirmatum Matth. <<, 6. Vigilantia:ac confiden tiae cft h ocC hriftianx, non remeritatis audacis. Firmiter crede; in T im o rc D e i viuvj in S p i r i t u i Veritate iciunans O ra , fapicnrcrquc Labora; dabitur tibi fine mora: amicus D e i conllicucris, & S a p i i k t iA fr u duum que illitis particeps fies. Mens inebriata D L o videt, canquam in ipccuto, D E v m in fc, & fcin D e o j im o , q u x vulrauropiac O m n i a . vcrf. ijjj. H x c Luna Cabahftarum M icro-Cofm icacrefccns, plena, dc crcfccns;acccH'u,oppofirioncdiamccrali,declinarionc S o l i s Diuini. Lunacrefccnce, iufluD e i .aderunt Spiritus b o n i;T em p o re Plenilunii, D e v s ipfc: dccrciccntc, ora D t v M,ne tenebrarum potcftaribuscenea risacfcducarisafcmira Veritatis reda. Venit tn r?ie. ] (Quando? Nonm fi prius opcaucr^t &: inuocauerac. Non labo.r hic noctis aeque dici vnius. Su dandum pro p rx m io (D e i grariaadipifcendo. v c r f t i 4 i . &: J4 f.H ic fift c grad u m , & fuper hoc Harpocraticc medicare: eft vnum cx illis, qu x lilcnciopocius, quamfcrmonealTcquunciir,laudamur,commendancur. S A* p r e n t 1 a vera, non ex libris p crfcSt humanitus v c r f 142. difcicurchartaceisj fed Diuinitus illabitur nobis, &: venit in nos: a noftris (ludiisnon, vccxtcrxScicncix,lu ccm rccipic,fedfccu m aftcrt,',: quafi dc fuo I p s a promptuario in viros non indignos (vcrf. 145.) radiac acquc lucce. Liccra per fc non prodeft quicquam : S p i r i t v s s o p h i a fuperCxIeftis, Diuinicus in nos veniens j eftquiinftruit, quidoccc, qui viuificac, qui il luminae, qui librum cxplicac, incerprecacur, exponic. Dignus I h s v h C h r i s t v s, h o c e ft,S a p i e n t i a P acris,folusaccipercLi b r v m, (pura S S x Scriprurx, N atu rx & Mentis Diuinitus nobis in fu fx )& fqluerc fignaculacius. Hallcluiah. RedC dicitur: vbi Spiritu/fiinciigratia operatur, tbi nihilprodent occultatio Philofophorum: nec mamfefiatio eorum, vbi eadem de efl. Vcriflimum hoc efle,Experientia edodus, non femcl comperi. M em i ni m e , iudicio adhibito, ponderantem fingula verba & emphafes locutionura, aliquoties legiilc Philofophos fecrcciorcs, aucorccenus contulifTc cum quibufdam, & tamen non perccpilfc mentem eorum veram , quainuisdixificnt vericaccm: pofteaaurem, fuorem pore. dccradom ih i(M ife ricordia Diuina procul dubio omni) pcr-S-x-tU-EU-r-x riiiT V M j g n o p nU.TV^l^lr>iL^ l iivqnadranrrhnruliTi imrijp momfnrn .) fufpicor infticucione Genii mei boni gracia D e i mihi adliftcncis)jnc plusintclJfYin> ]<tuam a n m <pa.nn.nn ni rniimc-Spirirus enim, Vbi & T Q uando vulc, o l

lio_________

I N T E R P RE T A T I O N E S

Ipirat. Omnemfupcracrationem hum anam > quod Dona D e i humili bus dc obedicncibus (captiuato intclledu, vcrf. 30 7.) per Spiritum S a p i e n t i a conferantur ; detrahantur & abscondantur argutis atque fubtilibus mundanis immundis. (pift jawafrr/CsJ V(rDnc(|cnucTj tvcfdjcnirdlfc. Haurit aquam cribro, qui fine S p i r i t v s S a p i e n t i a rcferacionc (mediata vel immediata, verfT. 3 2 , 7 4 . Sc feqq. 1 S 7 . ) vultdifccrc cx libro. Liber eft index duntax.it oftendcns, pro quibus fundenda: fint nobis prc ccs ad I f. h o v a m , vt (iuxta liberrimam fuam voluntatem) reuclfctmyfteria, communicet N atu rx arcana, doceat fccrcta, infpircc veritatem O m n e m Manet igitur firmumac ratum h oc, v e rf 167. pofitum , 65. repetitum, quod Philofbphiafit fpiraeulum D F . 1 , cr iUuflratio Diuina: Q uia D o - ' m i n v s dat S a p i e n t i a m . Quapropter nemo vnquam (quodetiam Cicero obferuauit&rannotauit lib. 2. de Nat. Deorum) vir M agnus, fine afflatu Diuino. Felix igitur, terquequaterque felix, qui I e h o v a m ha bet a confiliis, quemadmodum eft in Oratorio noftro: is hauriet volun tatem, hoc cft, bene velle, noflc,poflc&: cllc in omnibus actionibus at que laboribus fuis, ;t D o M i n o. vcrf* 525?. Precor {'cum lohanncChryfoftomo) ardenter, Sc ex imo p e d o r e , vt mifcricors & benignus D e v s e x audiat preces & gemitus meos, aperiat aures cordis, Arob/ignecin mc fi dem , det mentem myftcriorum diuinorum capacem , fobriam ratiocina tionem, & vitam plenam officiorum & virtutis, mihi, Sc omnibus vera: Sa pientix ftudiofi s fedatoribus, vtfemper cogitcmus, m cditcm ur& cure mus ea, q u x D e 1 funt, Sc nobis in omni vita falutaria. Am rn,dicat omnis Sapientix amans, Arnen. S p i r i t v s S a p i e n t . ] HhCchmacLvcifT. 5 2. Sc 106. Q ui Mirabilis, & vere Diuinus. Nam creat, Iob. 55,4. Spiritus D o m i n i fecit mc. Pfal. 104,30. Emitus Spiritum tuum ,& creabuntur. Suftiner, vegetat, viuificat& perficit omnia vbiq; diffufus , Pfal. 138,7. Rom . 8 ,11,1. Cor. 2 ,4 . Sap. 1,7 . Spiritus Domini rcpleuit orbem terrarum. 1 ov 1 s o m n i a p l e n a , verf! 1*4. Sapientiam Sc loquendi facultatem largitur, M atth .10 ,2 0 . Hinc Cyprianus: ?(pn difficilecft D e o ,conftf]'oriJ'uo infpirare conflantiam & loquendifiduciam, qui >in Numeris, aduerfus Eleam etiam afmam loquifecit. Miraculafacit, R om . if. In virtute tignorum ^'prodigio rum , in virtute Spiritusfandi. Inueftigat profunda D e i , i.C o rin th . 2, 10 .Spiritu*omniaferutatur,etiamprofunda D e i. Bonadiftrtbuit,i.Corinth. 1 2 , 1 1 . V n d e , omnium Bonorum atque Donorum diftributorcum fit be nignus, apud hunc v n u m & folum quxram usea, non apud ipiritum ma lignum. verfL 185 i 205, 251. & Phy fit diabolo, Anien. Filios D e i fa cit, Rom . 8 ,1 4 . Quicunquc fpiritu D e i aguntur, ii funt filii D e i . Sancti ficat, Rom . 1 , 4. Ecclefiam rcgitacm iniftrosdcfignat, A dor, i j ,4 . Efa. 4 8 . 1 t f . D 0 M i n v s D e v s mifit me, ScSpirituscius. Gratiani tc pacem largitur, Apocal. 1.4. luftificat.i. Cor. 6 , 11. luftificationcs in nomine D o m i n i noftri I h s v h C h r i s t i , & in Spiritu D e i noftri. Liberos fa cit, 2. Corinth. 3 , 1 7- Vbi Spiritus D o m i n i , ibi libertas. Regenerat, Mouet corda ad bona opera 6c inuocationem. H i n c & Spiritus precum dicitur ,Z a c h . 1 2 ,1 0 . Eduxit populum cx /F.gypto, Efa. 63, 15 tc 14. Spiri tus D o m i n i duxit eum quafi iumenxum. Remittit peccata, Iohan. 20, 23. ^Accipite Spiritum fanclum , quorumcunque remiferitis, quali dicat, Spiri tus remit-

________G R A D V S

QV

N T JL______________ m

tus remittet, non vos. Reuelat myftcria. Iohan. 16 , ij. Vndc omnis landx reuelationis ac vifioniscft &: dicirur a u d ^ r ; ablcoditarumque rerum mag<ftcr. Fidem largitur,i.Corinth. 6 ,1 1 . Pios m otuscxcitat, Rom. 8, 16 . Docecfidcles, Iohan.itf, 15. S v m m a : Virtute & allidentia S p 1 r i r v s huius poteris O m n i a . Scruias tu ei Theo-Sophicc; &: 1 p s e prjrerit tibi tui/que Catholice : i n O r a t o r i o &: L a b o r a t o k i o . S p i r i i v s s a p i e n t i a cur Multiplex aut M ultifonnisdicatur, verf. 4 9 , 2 : 134. ex iam didis facis fuperqie probari poteft. Quare P-ulus i.Corinth. 1 2 , 4 . &c. D itujiones>i n q u' t , G riturum fw t , idem autem Spiritus. Ecdiutfio nes miniftrationum funr, idem autem D o m 1 K v s. Et diuiliones opera tionum funt,idem veio D e v s ,qui operatur O m n i a in o m n i b v s. Vnicuiqueaucem datur mamfcftatio Spiritus, ad vtilitatem. Alii quidem per Spiritum datur lermo Sapientix: alii aurem fermo Scientia:, fccundum eundem Spiritum: alteri Fides in eodem Spiritu: alii gratia fanita tum, in vno Spiritu, alii operatio virtutum, alii Prophetia, aliidifcrctio Spirituum, aliigenera linguarum, ali interpretatio fermonum. H x c au tem omnia operatur vnusarq; idem Spiritu?, diuidens fingulis ptout vult. Er i . C ori nt h. 7 ,7 . Vtiufquijqucp>opnum donum hOitcx D t o : nIus quidem fic tlitisverbfic: SitNomen I e m o v a L>'ntdtc1u m(c:ul fecnlorkm> Amcn. A d d o ; Hic D e i S p i r i t v s lapientibus tripliciter F a m i l i a r i s . 1. Diui nitus, immediate; Influentia, Lumine & Motu: Mediate, B:blicc,nccnon in carne humanaalfumpta. 2. Macro-Cofmice Natura (qux R v a c h e * l o h i m , Gen. 1.aut AnimaMundi)C-itholice , hoc cft, vniuerfali virtute ac operacioncrm Lapide Philofuphorumj Particulariccr.in fing. ilis Crea turis, tam fpi ritualibus quam corporalibus, & q u x e x hifce funt, per to tum vniucrfumcreatum,5.Micro Cofm ice,in Homine, &: quidem ru^ethoceft, corporaliter, fiue inconcreco, in corpore ac Spiritu, ratione Eflencixquincx, limplic ter, Anima fiue m en te , qua: parti cula aurx D i uina:. Accurate perluftra Amphitheatrum hoc cotum,rc pcries(morC Phi lofophico) dchifce plura hinc inde. Phy d a b d o , cum fua familiaritate pernitiofillima ftrd flim.ique. Iterum Phy In D e o viuimus, moucmur & fumus, vt docec Paulus cx A ra to , A dor. 17 , v. 28. cuius &: genus lumus: non igitur profanemusTcmpla D e i , qua: C h r i s t v s languine fuofibiconfccrauit, fed Spiritus D e i habitetin nobis, i. Corinth. 3 , 1 6.
'M

E t ^ T prarpofui illam re gnis & (edibus, & diuicias nihil efle duxi in co m p a ra tione Illius.

VctCS.

Sceptris nc folus illam antepofui y prx e.xquc dimtuts pro nihilo tjlim .vu .

Q i' n'opcrc 'abo-an l*-mpro S p cmia. U b . a8, io

Prspofui il/sm Regnis >Scc.] VideverfT. 4 f, 517,518. &r $27. S a p i e n t i a vera rebus atque negotiis mundanis nire cft anteponenda; quippe q *a vna fola N atu rx fe creta pandae; chcfmros largiatur incxhauftos: Angelis focicc beatis j D e o coniungat, vci eque felices effiuat acquc beatos. Dat O m n i a : Bonisbona; malis(quia dignijmala.

m J

INTERPRETATIONES
N c c vci o ei La p id em preV c r f 9. %

9 {ec comparant illi [ f lapi dem pretio fu m : quoniam omne aurum , in comparatione llhus , arena efl exigua , C r tanquam j j lutum ceftimabitur argen tum in confpeclu Illius.

t io fu m c o m p a r a u i , q u o n i am au ru m c u m ea c ol la tu m arena pa uc a: & l u t u m x f t i m a b it u r a r g e n t u m , c u m il la c o m p a r a t u m .

Lapidempretiofuvi\ Poflct hic aliquis non inepte fufpicari, Sapientem

noflrum loqui de Lapide Philm.pi optcrca quod fequirur coniundio caufalis, JVuoniam ome aurum, Scc. Cuius Lapidis rite applicari virtus inccr alias multas quoque efl:, transmutare metalla inferiora in fuperiora, hoc cfl:, Argentum & Aurum. Luium] Proprie: quid enim (fublato hominum errore) aliud cft argentum , quam limus, cx terra &raqua ,albus: & aurum, ex aqua & terra ruber; congelatus fixufquc redditus. Sapiens lapientis di dum h o c : Odit virtutis indolem, od:t honcftas attes, quifquis admirator eft auri.

Supra fanicatem ac forma: p u lc h r itu d in c m dilexi i l l a m : a tq u e ea malui q u a m luce f r u i , vt cuius fplcndor n o n poilic fupprimi.

Vc,flL

Super Jalutem C r fj-cciem dilexi illam y C r propofui


vce

116

pro j
ex

habere illam : quoni

am inexttnguibileeflL v m illius.

rro luce bibere illam, Scc. ] Efl: enim Lux lucens in tenebris, veniens in Mundum, quam mundus noncognouit, Iohan. 1. Sapitcum Sapiente, qui proluee proponit habere illam : Vndc Svrach cap. vltim o: Manus meas extendi in altum , & in fapientia cius luxic anima mea, & ignorantias me as illuminauit. Sis oro H h o ch m ael, S a p i e n t i a D e i lux &: lucerna m enti, manibus ac pedibus m eis; i n Oratorio vtro que, (Micro ac Macro'C o lm ic o )& Laborator io, meis. T u o lux gentium, lumen cordium, ra dio illuminationis tuxdignnre illu flrarccorm cu , tenebras abigere igno rantiarum mentis m c x ; dilponcrc adiones atque labores meos, inHucre iis benedidionem felicis fucceflus, arque in omnibus oftcndcrc m ih i& impertiri veritatem >Anien. Vide vcrf. 78.

{$' Facile
i

(e q u id e m )

vide

Sap. 6. V c r f ij.

Facile perjpicitur ab iis qui eam diligunt, & inucnitur ab illis y qui illam quxrunt.

tur ab h i s , / f qu i diligunt E a , Sc T i n u c n it u r ab h is ,

$ q u i q u x r u n t illam.
Facite viUetur, & e.] O Vifioncm bearifliroam,im6 D e i-ficam,hanc, vi dete S a p i e n t i a m in L :b : o S S x Scripturx; in Natura; mcntalitcrin fcmctipfo/ Q uid iucundius? q.iid beatius? N o n tamen hoc nifi mundis cordc contingir. Soli Diis gemti porucre. Vide v e rf 5 2 , 1 9 5 , 11S. J^ id i*
~~ ligunt

GRADVS

QVINTI.

ligunieani\ Nam D e v s currentem rrahic. Vide verll' 145, \6o.lttucmiur\

IdcoSolomon Ecclefi 7 , ij.in g e m ifc c n sa it: Alta profunditas, feu, pro funda, profunda, (iraenim Hebraice legitur)quis inucnict cani ? quali diccret, oquamdifHcile eftinucmre S a p i e n t i a m, internotae tantas ftultitias mundi huius immundi, a veritatis v ix linea reda, leducentcs. In ucnitur S a p i e n t i a : quia Diuinitus magis illabitur, quam quod hu manitus, (hoc cft, humana prudentia, ratiocinatione, phantafia, aut fpeculationc) acquiratur. D o m i n v s dat S a p i e n t i a m , Prou. z,<>.&r, Beati qtu inuemunt eam, Prou. 3 , i j . Paucorum eft igitur inucnirc illam. Quorumnam, dic quxfo? Sequitur Snpicns (apicmis rcfponfum. JVni qusruntilUm\ Quomodo? In Timore D e i iciunantes O rando,Thco-So phicc viuendo/Tapientcrque Laborando, fecundum L? ges acquc D od i i nam Amphitheatri huius. Inucnitur ab Ius q ui inane vigdanr adeam, veri. i<fo. &: qui non tentant eam , vprf. i\6. D e v s enim O m n 1 a (vt habet Prouerbium) vendit laboribus. Minus Thco-Sophice admoucntcs ,'Dii (Elohun)adiuuant, verf p i. cum ;ltquot fcqucntilnts. N c c tamen fuper nosnoltris mentis aut noftra fandtare, fed D o n o D 1 1 Mifericordis corufcat tam venerandi Numinis S: Luminis fplcndor. Huc reter taput Icfu Svrach vltimum totum, quod tibi dc meliori nota commendo.
, iS

Anteuerrcns fuisftudiofis fc offert cognofecnj dam.

Vcrf. 14.

j(f^Praoccupat qui ficoncupifiunt, v t illis f i prior ofiendat.

Prxoccupat, S j c . ] Huius explicationem vide fupra, vcrf 144.

/jTQm dc L v c e vigilauerit ad illam n o n labora b it, /jf allidentem enim Il lam toribus fuis inucnict.

V c r f ij.

mani;fitrrexm t ad tllam, non laborabit: ajfidentem enim fitis foribus eam tnneniet.

<V h'i de luce vigila rterit ] VrcltvcrfT $ 6 . & 1 7 O . & alibi paflimin Prologo hocannotatum. ^jftdtn um futibus, & c.] Quibusnam ? Senluum tuo rum, Rationis, JnccJlcdusacMt ntis. Prxltocltenim Mediate & im m c diate omnibus, qui optanc ac Ibidcnr eam audire, videre, oblcruarc loquentcmatqucdoccntcm.in L b r i s S S x Scripturx,N atu rx& : {emetipfis, lege Amphitheatri huius. Vtinjm omnes lapientiam fibi allidentem, fcque eis offerentem fentirenc ac nollent, o quam bene cflet cis J
1JO

f Cogita re ergo dc illa, fcnfus cft c o n f u m m a t u s : & qui vigilaucrit propter illa, cito fccurus erit.

V c r f 16.

de il/a fitfiepta cogi tatio , prndenti.t efi perfeci10 : C r qui propter eam rvigtlauerit j continuoficurtts erit.

Cogittredcilla, &rc.] Vide ver (T . 1? S: 14 1. Q u e T jdmodum quiconiu-

ii4

IN T ERP R ET A T IO N ES

er

g i u m inire v o l u n t , a c o l l o qu i o a m i c o initium f a c i u n t : ita qui fapientia; / E t e r n x c o n i u g i u m a m b i u n t , p i a s , f a n d a s , p u l c h e r r i m a s , amabiliflhr.as d e e a f u f e i p i u n t c og i ta ti o ne s , Sc ante oculos menti s p r o p o n u n t fibi i m a g i n e m illam fapientia: f o r m o f i f f i m a m , qual em fapicntiffimus R e g u m , in prioribus P r o u e r b i o r u m c a p i t i h u s d e p i n g i t , & i n l i b . S ap . 7 . H x c o g i tationes dc fapientia: pl enitudine f uTceptx, funt v i nc u lu m & :c o p u l a , v i r I tute m a g n e t i c a c x lc ft i pr xd it a: f u n t fe mi na ri a al l oqui or um &:(oliloquior um D i u i n x S a p i e n t i x : vfque ad eo enim b l a n d a , familiaris & h u m a n a cft v e r af ap ie n ti a , vt n u n q u a m fine f u aui f li mor c fpo nf o a m a t o r e m d i mi t ta t: I fed v o ce i nt er na, o c c u l t a , i n t e l l c d u a l i & m c H t a l i r e f po nd e a t ; i nt er dum etiam of cul o l u c u n d i t a d s , &: m ot u d i u i ni f li m o, v t eft C a n t . 1. verf. 1. ofeuletur m e o f c u l o oris f u i : n a m f r u d u s cius dulcis gutturi meo.

Q u j a f c d i g n o s ipfa q u x - vni 7. rit circ um cu ndo , atque in viis bcncuolc fc illis oftendic,in om n iq u e cogitationc cis occurrit.

/f Jguemam dignos S e , I-

pfa circuit queerens, tn viis ojlendet S e illis hilariter, (sr m omni prouidentia occurret illis.

Quoniamdignosf c , &rc.] H ui u s e xp l ic a ti on e m vide fupra v c r f 145.

Initium enim ipflus c f t VetCl* Initium ent.n illius verijjiveriflima eruditionis cupi rnaefl[f rD 1 s c 1 r l 1 n ditas: curavero eruditionis concuptfcentia.
/^am or.
D i s c 1 p L 1 N K coneupifcentia.] Q u i e n im diligit d i f c i p l i n a m , h o c e f t , a d m o n i t i o n e m , c o r r c d i o n e m , r c p r x h e n f i o n e m , &: d e h o r t a t i o n e m a via m a l a , a vita v i t i o f a , diligit f c i e n t i a m ; qui aute m odit i n c r ep at i on e s, i n f i p i e n s c f t . P r o u . i 2 , i . T a l i s cft q u o q u c D r s c i r l i n a D e i , p e r tr ibu la ti on em & c r u c e m : q u a s i d e o n o b i s D i u i n i t u s immi rri t ac per mi tt ir , vt v o c e n t nos ad pc cni t cnt i am: cx pe ri mur in his c on f ol a ti o nc m D i u i n a m , c x qu a v i d e m u s nos a I e h o v a h diligi, doceri a r q u e d e f e n d i , Dat vexatio intclleclum. Efa. 2 8,19. V n d e P a u l u s : T ribuUtiopatientiam efficitfaticr.tt.iprobationemM c ft , ag ni t io ne m D e i erga n os v o l u n t a t i s . N o n tentatus,pia re d e dixit An ti qui tas , qualia fcit? E x ul es O r a t o r i o & L a b o r a t o r i o noftro, tu qui refpuis c af t ig at i one m, an nu nt i o t i b i , q u o d n u n q u a m euades in ChriftianoCabaliftam,PhyficoMagum,aut PhyficoChemiftam,manebis fophifta. C r u c e m patienter ferens fuam, b a i u l a t & C h r i f t i ; quo indutus, e u n d e m imi tat ur : h u i c ianua aperitur virtutum , hi c int romitt itur ad R e g n v m S a p i e n t i . p e r p e t v v m : D if c i p l i n a m fugiens, e x cluditur. A d a u g u f t a . p e r a n g u f h . O p o r t e t n os prius eife c u m C h r i s t o in O r c o , a n t e q u a m c u m e o a f e e n d i m u s in C x l u m . <^sfmor. ] N o n poteft fieri c o n i u n d i o &: copulatio, nifi J n t e r u c n i e n t e a m o r e , f a n d o q u e defiderio.

GRADVS

( VV I N T I.

defiderio. Nam qui meretricio amore funtimburi, hoc eft, mundano, & vano,indigni funt coniugiocxleftisSapicntix. Crede mihi qui terrena volunt, cxlcftia nolunt. Et,quifquis amat, fitdignus amari. Iftc vero fan d u s amor Sapientix eft flammula Spiritus fandi, inccnfa precibus afliduis. H ac in cordibus noftrismicantejpatefitaditus ad Sapientiam cxleftem primus. Nam Sapientiamamafle,prope parafle.eft. Adeofidelis cft in amore Sap.*cntia D iu ina, vt fandum fui amorem ferre nequeat, quin amantem redamet, &: (andum amoris defidcrium impicat.
35

A m o r autem obicruatio legum i p f i u s : rurfum le g um obferuatio eil im mortalitatis conieriiatio.

V c r f 19. N

f f Cura ergo D i s c i P L /s , dtleflio e f l : C r d decito cu flodi.% L e g v m tU iusefl: cufloditio autem legum, confummatio mcorruptioms efl.

CttrxergoY) i s c i p. ] Hincnpparct,qux,quales & quanta:fint T i m or i s D o m i n i Vtilitates fruduofiflimx.


54

Porro immorta litas facit vt proxime ad D e v m acce damus.


lKcorrnptioficit,tec.\D
e

V c r f io.

/j f Incorruptio autem facit proximum ejje D e o.

o,qui E n s xternum &: immortale,Homo reicd ioneB inarii(verf nS.)regeneratus,fit proximus atque amicus,(verf. 299.) iungitur atque vnitur; tam in vita hac,quam futura. Beatiquippe muttdo corde: quoniam ipfiD E v M videbunt. Matth .5, tf.
35

C o n c v p i s c e n t i a ita- Vcrfl1Sapientix igitur cilpiditds a d que S a p i e n t i a dcducit regnum perducit. 1$ ad R e g n v m p e r p e t v v m .


Hoceft, D e i . Q uod(cu iu sin itium in vita hac,complementum in fututa) fi primum quxfieritis,&: Iuftitiam cius,ex tera o m n i a , hoc cft, S a p i e n t i /E thefauriimmenfi&: frudus infini ti, adiicicntur vobis. Regnum hocSabbathum eftSabbathorum ,lobe! vltimus, (de quibus e x Cabaliftatum do d rin a ,n o s in fecunda A m p h i theatri huius hgura) &: Terra viuentium.hoc cft, immortalitas, qux vita xterna; vbi dulcifiimis fuauiflimis perfruainur gaudiis,videndo de facie ad faciem gloriam D e i,fruendovc D e o abxterno in xternum. S u m ma: Catholice quxre primum C ath o lico n T riu n u m (v t docet A m phi theatrum hoc n o f t r u m ) hoc cft, Agnofccre D e v M , c o g n o f c c r c T c m e r ipfum,fummumque in Natura & Arte bonum, hoc eft, Lapidem Philofophicumaufim affirmare, quod tunc, fi Chriftianc oraueris, fapienterque(prodiuerfisdiucrfimode)Laboraueris, fpecialia tc particularia oM n i a , in fcibili quouis,(fi D e o placuerit,vcrf i Jadiicientur tibi. A c cipies Regnum decoris; & diadema fpcciei de manu D o m in i: quoniam
l

^ / R

e c k v m

p e r p .]

II 6

IN T E R P R E T A T IO N E S

dextra (ua teget te,& in brachio fando luo(^)defcndec te. Sap .5,17. Ha bitabis in adiutoris Alti[fimi, inproteflione D Ei cxli commoraberis. Plalm . <?i,i regeris D e i manu, vifurus mirabilia D e i.Sap.i^, 8. In omni tempore, & in omni loco D e v s a d s i s t e t tibi, lbid.v.20.
1)6

I n hac d o m u m m e a m ingreflus c o n q u i c f c a m : nul lam e n i m acerbitate habet c o fu c t u d o ipfius, n c c vllam m o l c f h a m cius c o n u i & u s , fed l x t i t i a m &: gaudium. {Vcrf 18 .) C i r c u m e u n d o qua:rebam, vt eam apud m c re ciperem.

Snp. 8.
V e r f 16.

Intrans ( itaque) in do mum meam} conquicfcam cum Illa. O^on enim habet amari tudinem conuerfiatio illius} nec txdium 'U itlu s iHuss3f i d [ f U titiam fS gaudium . hi Eam affumerem. ( Va-f.is.) { J Circuibamquxrensyru tm i

Intrans in domum meam, & c . ] S \ c &: Danicl ingreffus eft domum funm, Dan. 1,17 . & cap. tf,10. Notandum : O m nia S a p i e n t i a adiumenta, aut funtpublica aut priuatajde publicisegithadcnus, nunedepriuatis: indicans priuatam deledationem ,quam habet domi cum S a p i e n t 1 a , exercendo Meditationes fuas Sc foliloquia,ThcoSophiccin O ra torii domo,tam externi aut vifibilis>quod SacellumMonafticum,a Monade,h.c.Vnitate fic didum, quam interni ac inuifibilis, quodcftcordis ptenitentialiterdcpurati,mentisquc Diuinitus illuminata*. v<kf22$.Intrans quoquein domum Laboratorii PhyficoChemici. M oncm urhic, quo pad o mes noftra,a terrenarum rerum contagio fccrcta, per arcanas contem plationes D e o penitus adhxrcfcat, ita vt intra cubiculi lui penetralia fu per Cxlcftibus, Macro Sc MicroCofmicisdelitiisrChriftianoCabahftice, DiuinoMagicc, & CPhyficoChemice, perfruens,fecretum meum mihi, lecretum meum mihi cumEfaia24,itf.orcaccordc(ouans)cIamitarepoffit. Laiitiamdr gaudium] Gaudium inreriium, gaudium arcanum,gau dium folis iis cognitum.quibuscontingit: quod denique cum Mundi gau diis ncccuancfcir,ncc aufertur,fed cumulatur in gaudium xternum. Circuibamqu*rens,Scc.\ Vbinam? in L e g e D o m i n i , Libro Naturx &: Memetipfo. A t quom odo,quxfb? Diligendo eam. vcrfT! 18 ,14 2 , Sc 14^. T i mendo D e v m , ve rf 110 . vigilando ad fores eius, &obleruandoad poftes oftii illius,vcrf 48.Fidem habendo in illam,vcrf 21 tf.Concupifcendo eam, verf 2tf0.de Luce vigilando ad illam,verf 229. Optando,inuocando,vcrf 2.2.5.Sc 2 ji. Proponendomihi,prolucehabercillam,vcrf.22tf.&:adducc* re eam mihi ad conuiucndum,vcrf J07. Idem, Idem Nobis facientibus,fe eundum Leges atque D odrinam Amphithcarri huius, quoque aderit S a p i e n t i a vera. Q uxram us modo ThcoSophice Hanc ; prxoccupabit quicamconcupifcunt'. vcrf 144.
N o n teme r apurl
D e v m pro-

*57

N e f c f t i n e s o r e t u o , ne q u e c o r t u u acccleret pro-

E cclcf;

VerCi.

f f N e temere quid loquaris, neque cor tuum fit velox a d pro-

15;

nunciandu.

ferre

GRADVS fcrrc v e rb u m ance D e v m : q u ia D e v s c f t i n C x l o & cu fu p e rT e rra m ,ic c irc o fine verba cua pauca.

QVINTI.
ferendumfermonem cora D ~D E

117
eo:

v s enim m

Qclo > O* Tu

fuper Terram , iccircofint pau cifermones tui.

T^etcmere quid loqu.trif'] Alloquium puri intimi

Sc finceri cordis, feru ta-

toreordium amat, vt cft Pfal. 19,15. Et erunt,vtcomplaccant tibi Eloquia oris mei, Sc meditatio cordis mei in confpedu tuo femper, Dom ine adiutor meus Sc redemptor meus. Nafcatur igitur (crmo tuus, quo D e v m al, loqueris, in intimo cordc, non in labiis: Sc fatius eft tc fufpiriis loqui cum D e o exinrimo corde profectis, quam verbis temerari is. Sufpiriacnim piorum ex Spiritu fin d o procedunt,quando ille in nobis g em it; verba, vt plurimum cx humana phantafia: Sc magnum cft diferimen ioccr verba Spiritus Sc verba oris.

Q u u m voucris v o tu m D e o , nc tardes reddere il lu d : qu ia n o n eft: b cn c p la c itu m D e o in ftu ltis: q u x igitur voucris redde.

V crfj.

( E i ) S i quid vouifti D h o, ne moreris reddere , difflu et enim ei ifjfdelis & flu ita prom iffio: fe d quodcunque njoueris redde.

258

VOTTH.

D c m c r .ij. V c r f xi.

Si quidvouiQi D e o , & c . ] LoquiturSapiensmorcVeterisTcftarnenti.

Solebant enim pii in anguftiis conftituti, D e o Sacrificia pro mittere. Sicut Hanna i.Sam.i.vetf.ii. cum filium a D e o rogaret,vouet 6c promittit, fc illum ipfum D om ino redditurum: ficut Sc lephrhe. Iudic. 11,30. Vouete Sc reddite Domino D e o veftro,inquit Pfalmographus, P fa l.jtfjii. Et,quod fcmcl cgrcfTumcftde labiis tuis, obferuabis,Deut.23. v.25. Talia vota ex fummo D e i amore,landiflimodcfiderio,&:fiucera animi gratitudine proficifcuntur: fic reddenda funt D e o finccundatione. Sic Patriarcha Iacobcii in fomnis vidiftet fcalam cxleftcm,euigilans vouet D e o , fcin illo Iococonftruduru Domum D e i, hoc eft, fc ibidem propagaturum agnitionem Sc verum cultum D e i : Sc dodrinam dc Meffiah. G c n .28,20. Nos inNouoTeftamento,vouimus D e o votum obee* dientix filialis in Baptifmo,Sc reddimus hoc votum D e o , in fanditate &:iuftitia,fide, patientia, humilitate. Definimus igitur, vo tu m N o u iT e ftamenti fic: Votum cft obligatio ad prxftandos culcus prim x tab u lx, qui funt T im or D e i , fides, diledio, patientia, inuocatio, gratiarum adio,con* feflio, prxdicatio Nominis Diuini. H x c vota omnino ab omnibus Chriftianis D e o reddenda funt. Specialiaautem votafunt.cum prxtcr folitaerga pauperes Iiberalitatem, obligamus nosad peculiarcaliquod Sc fingulare beneficium, quoaut honor D e i aut fidus hominum promouetur: idque fine omni hypocrifi, ncc temere, fed cx intima Sc fincera animi gra titudine in hunc finem, vtacccptum a D e o bcncficium,quodprccibus impetrauimus, redundet quoque in proximum.

IN T E R P R E T A T IO N E S Melius cft vc n o n vou cas, q u a m vc voueas, non reddas.


Verf 4.

Multoque melius efl non V o V E R E , quam pofi V O T V M / J promijja non reddere.

Promiffmonreddere] Q uoaffc&u vota fint facienda ,> in verfu prxccdcnti di&um cft. Iam hoc addo: (ivoueris D f . o aliquid, fiue fit cultus prima: ta b u lx .vrp fal.il. vcrf.25. Narrabo nomen tuum fratribus meis. Item Pf.tl. 51,15. doccboiniquos vias tuas: fiue iint opera M ife n c o rd ix fc c u n d x T a bula* , ita vouendum &: reddendum tanquam teftimonium tuxgratitudin ise rg a D E v m, <figillum orationis t u x , quo fidem ingratitudinem tu am D e o obftringis. H o c fi fregeris &: fidem non feruaucris j u x D e v m ad retra&andam luam erga re Beneficentiam &: liberalitatcm, Sc ad repofcenda fua bona, commouebis.
E c c l e f j4.
t c i

240

Cxf.

Sacrificium i m p i o r u m cft a b o m i n a t i o I e h o v a : O r a t i o aucem re c t or u m b c n c p l a c i t u m Eius.

Prou.tj. Vcrf.

Af V iclim x impiorum abo


minabiles 7 > )o
m

1 N o : V OT A

iufi1 orumplacabilia.

Viflimx impiorum dbominab. ] N o tat ur h i c d 1feri m c n vc ro ru m & fa 1for u m cultuum .H ypocritxofteruntD E o cxtcrnosfuoscultus>vcrbiauditum, celebrationem fcftorum,facramcntorum vfum, preces prqUxas.fuperbas Sc putatitiasclccmofynasjfine omni fide Sc integritatebonx confcicntix. Igitur omnia ipforum opera coram D t o abominabilia: quia cx cordc pcrucrfo&: non purificato profici fcuntur. Veri autem D e i cultores, qui cx fide finccra faciunt opera fua, vfque adeo in omnibus &: minimisoperibus D e o placent, vth au ftu saq u xfrigid x, excharitateporrcdus, in gentis thefauri loco a D e o habeatur, Sc ferinio ac gazophylacio D e i reponatur.

Eruditus in V e r b o reperiet B o n a : & q u i S p e beatus eft. Prou. 18. ve r f 1 5 . ^ Q u i S p e


r a t
o m i n o

Prou. i<f V c r f 10 .

Intelligens rem , inueniet bo num Cr confidens in

1e h o -

in D

V A 3beattUS efi. Prou. 2S. v e rf ,?/. .Qui fid it I e u o v impin


guabitur.

r a t

in D

o m i n o

fanabi-

cur.
Eruditt+sin V e r b o ] Scilicet D o d rin a Sapientix, quomodo per T i morem D e i inueftiganda: quomodo precibus afliduis comparandarquomodo Amore&:dcfidcrio copulanda &: vnienda. O p rx c la ra d o d rin a , Sc verbum S a n d u m , plenum beatitudinc, plenum pinguedine Sc adipe o* mnium bonorum temporalium Scxtcrnorum. t9 ui/ferat in Domino] H u ius fpei frudus cft perpetua felicitas, Pfal. 1 4 6> 5. Beatus cuius D e v s Iacobadiutorcius, fpescius,in Domino D e o ipfius: qui fidem feruatin

xternum

GRADVS

QVINTI.

n9

z59

xternum. Stultilfimus& infcliciflimuscft, qui tumet fiducia propria* fapicncix, indudrix, dotum & o p u m : recedenre enim Spiritu fapientia* a rebus mortalibus, ruunt in intentum Sc fiunt pedes poflidentium. :*z

Q u i fiduciam fuam in eo h a b e n t , veritatem intcllig e n t : & fideles in charitate, in co p e r n i t e b u n t : qu o n i am gratia &: mifericordia cr<ra C Sa n & o s ciu s, & ratio c l c drorum cius habebitur.
InteUigent V E r 1
t

S:p - ?.

VccCj.

CONFIDVNT

in il 142

lo , / jf inteUigent V e r j t j t e M : C r fideles m dtleclione acquiefcunt ll/i: quoniam do num pax efl elettis eius.

140

a t e m] Sic S a p i e n t i a hxcincarnata, Iohan. 8. verf. 31. Si vos manferitis in iermone meo,vere Difcipuli mei edis, Sc cognofeetis Veritatem. Veritatem,inquam,Om n e m ;in Theo Sophicis, luridicis,Phyficis,Phyfico-Mcdicis, Phylico-Chemicis, Phyfico-Magicis, Hvpcrphyfico-Magicis &: C h ridianoCabahdicis; e x & ;n SS.*Scri ptura, Libro N aturx, a cT cm ctipfo , olcoSpiritusS a p i e n t 1 1 Diui nitusvn&o: Orando & L ib o ra n d o . O r a D o M 1 N v m , v r a D o M i N o roret defuper atque dedille: in receptaculum Mentis tu x , pa:nitentialiter lotx atque mundarx, guttulas S t i r i t v s S o p h i a fuper-Cxled is : quo inebriatus, oblitus T v 1 , (hoc e d , prudcntix tux infipientis) fa pienter fequaris ea, qu x I p s e fuggerit tibi: V t , co adfidenre tibi, maneas in veritate, Sc Veritas maneat in re. Nam fine veritatis duftu x tc rn x , ve ritatem rerum Humanarum & Diurnarum nunquamgudabis, necfapienscris.

*43

f f L o n g e cft D o M 1 n
ab impiis, ^ O r a t iuftorum exaudiet.

v s

Prou.ij. V c r f i? .

Longinquus efl 1 e 11 o v a h ab im piis: fe d orationem iufto rum exaudit.

*4 J

i o n e s

241

Longe efl D o m i n y s , & c .] Summa m ifetiaed, D e i prxfentia non frui: fummabeatitudo, D e v m habere prxlcntcm atque propitium. Im pii frudranturexauditione precum fuarum, quo nihil cdmiferius infe licius. Quemadmodum fubditorum extremus eddefpe&us & perditio, quando a facie Regis repelluntur cum fuis fupplicationibus: ita extre mum ed exitium a D e o non audiri. Econuerfo fumma ed confolatio, quod Sapiens noderhiecum Pfalmo 1 5 5 , iS.cantar; propeed D o m i n v s omnibus inuocantibus eum, omnibus inuocantibus cum in verira te. Voluntatem timentium fc faciet, & deprecationem eorum exaudiet, &faluos faciet eos.
44

Q u i rcmouct aurem fua, nc audiat l e g e m , etiam ora tio Eius erit abominabilis.

P ro aiS V ci C?.

[ f jQui decLnat auresfitas, ne audiat L e g e m 3 { J O r a t i o citu erit exeerabilis.

*44

JIO

INTERPRETATIONES

Quivero declinat, & c . ] Q u i aures hab et ad a u d i e n d u m , audi at, quid di cat hliis h o m i n u m Spiritus V e r i t a t i s ; dcclinet amalo , & factat bo num ; T i m e a t 1) t v m , &: ope retur iuf ti ti am; o b t e m p e r c t q u c bene m o n e n t i , alias nihil i mpetr abi taut efficiet b o ni , fiue in O r a t o r i o fiue m L a b o r a t o r i o . Q u i c n i m d c c l i n a u c n t a u r e s f u a s , n e a u di a t S a p i e n t i a m loquentem,docentem & admonentem i n S S .aS c r i p t v . r a , L ibro N a t v r a , & S e m e t i p s o . Oratio eius, Scc. ] O r a t i o q u x D e o a c c e p t u m debet efle f i c n n c i u m , pr of ici fcat ur cx c or dc p a n i t e n t e , c on t ri t o Sc humili ,alias i ) l o e f l abomi nabi li s. Si enim ar b or difpl ic c t, q u o m o d o f r u d u s pl acere poficc. Q u i n vita fancta i m m a c u l a t a , t o ta ef t apu d D e v M o r a t i o , l a c r i h c i u m a c c c p t i b i l e , c u l t u s D e o gratillimus. O p e r e ipfo c o r a m D e o loqui d t b e s , n o n v er bi s: fi (ecus, oratio noftraficin p e c c a t u m , P f a l i n o i o j ? , 7.
m;

Q u i tegit

fcclera f u a ,

vtj

jQui abfcondit fccleraftia ,

nuncjua ager p ro fp c rc : qui v e r o c o n fic c tu r , ^ d e r e l i n q u i t , m ifc r ic o r d ia m c o n le - j q u etu r.

I non diribetur: qaiautem con| fejfus fttcrity fc C r relinqint

ca, M i s e r i c o r d i a m co:ctur. \Jeqiet

E i relinquit ea."] Omnino nfcefTc e ft, inconucrfione, &rvcrx Sapientix

inucftigatione, deponere dchda contra confcicntiam, purificare c c r, a nimam.fpiritum, corpus: (i debeat fieri vas Mifericordia1^' G r a t ix D e i, habitaculum Spiritus fandi, Organum falutirc D e i . L a v a m i n i ; mundi cftotc; procul cite prophani; nemo pollutus introeat; nemo con taminatus ad monrem D 1 1 propinquet: fandificate vos, cras videbitis gloriam Domini. Sic Efaiasnon line caufa incipit fuam prophetiam cap. i, if>. Lauamini, mundi crtote, auferte malum cogitationum veftratum ab oculis meis, quiefeir-agere peruerse, Sc difcite benefacere, tunc tandem venite adm e: fi fuerint pcceara vcftra vt coccinum, quafi n ix & lana dc albabunrur. c u x w i ^ a i t Apoftolus,Tcras5,{# iyiec, i.ThefT. j . vcrf. 1 5 . &irerum, Rom. i_ . vci i. i.obftcro vosper D e i mi[tricordtxm, vt exhibeatis corpora vcftra hojliam vuunicm finciam , D E o placenta n , Scc. . : 4r,

/ f M iferico rd ia &: veritatc re d im itu r iniqu itas , & i n T i m o r e D o m i n i d ecli n a tu ra m alo.

Mifericordia

veritate re

dim itur iniquitas: C i time re I e u o v /E receditur d m a lo.

U\ tifericordi.l (jr ver tati] Mifericordia fignifi^at, eum D e i mifericor d iam c rga no s, t um a I.b n >frram, c rg;i p ro \ sm u 1n >C han t ntc m. E ll q> vc ritas hoc loco cor verax, de D e o rede fenriens, veritatis laudem ei Coli tribuens, quod iuxta promifliones fras nobis, in fpiriru&l vcritatcinuocantibuseum,igno(eat,adfir,opeiiiferar,fecrcca communicet; myftcria

rei tlcr:

GRADVS

Q V I N T I.

rcuclcr: B o n a & Dona largiatur innumera &: infinita. Dcclinarc a malo doccrSolom on illos, qui timent D t v m ( timore filiali, qui ipfiffimusamor, v e r f u o .)q u i credunt ei &: in cum : qui cx cordc diligunt proximum. Sis ergo mifcricors & verax erga proximum i vt Mifericordia implearis ac veritate a D e o diuina.
*47

N o n n e crranc cosiicanO ecs malii ? m if cr ic o r d ia a u ccm vcricas cogicacibus bonum.

Prou.14
VcrC n.

Errant [igitur ) J J qui 0 fer ari' *47 turmalum,M i s e s i c o r d i ^ autem Cr V& R / t a s prxparat bona.

JVui operantur malum.] Frudus non potefl eflTeprxftantior fuo femine: Q uicquid feminauerit h o m o . hocetiam meter. A rchelaus R e x M acedo nicus, cum tres legitimos hxredcs interfccifTer, &: regnum inuafiOet, ran dem interfectus cftabadolcfcente, quigladium ipfiusepati infixit: ideo verfus dc co fadus eft: Struens alteri malum, ft:uir fuo epati malum. M ifc ricordia &: veritas dux funt pedillequx&: comites fideles, omnibus qui pietatem&:Tim orem D E ic o lu n t.

/ f Q u i {ago) (e quitur I v-

P ro u ri. Veri'. 11.

M ISERICORd i a m , in i& ni c c v i t a m , iufticiam & f l o r i a m .

S T XT I A M &

Qui p flatur mjlitiam Cr mifencordiam, inueniet vitam, tuflitiam Cr gloriam.

248

J)ui/?quitur iuflitiam> &Tc.]Qui feminat iuftitiam.iuftitix frudus metet;

qui funt,gloria, h on o r, felicitas, gaudium b onxconfciencix,& : vita: Ex iniuftitia vero & impietate, nihilnifi ignominia, infelicitas, morfusconfcientix, & f a 'd a mors nafei poflunt. Id quod & Com icus Ethnicus feriptum reliquit: Virtus prxmium cft optim um : V inus omnibus rebus an teit :p r o fc d o Virtus omniain fehabetbona.
-49

Puer aucem c r a m / j f i n g c n i o l u s , & forcicus (u m anim am bonam.

Sap.8. Vccf.l*.

Eram autem puer, eximia in genii indole prxdittts, bonamque animamfortitiu.

24 0

Ingeniofm, &c.] Bona indole natus, fiue Natura non mala prxditus, &: vocatione interna ad S a p i e n t i a - ftudium vocatus, dJQvia, (q u x vox

hoc loco legitur) naturalem fignificat ingenii animique bonitatem , qu x indoles a Latinis folct appellari. N o n enim c x quouis li^no fit M crcu rius, fcdconucnicntcaptoquc nato. Obccdicnriilltncfcquarur, fuadeo, qui iic Diuinitus vocatur, quo Fata trahunt, ne, repugnando ordinationi D iu i n x , excitet contra fc furorem D o m i n i Vide vcrfi. p 6. & 170 .
250

Im o vero c u m eflem bo - j

Et cum ejfem magis botuts,


Q

ISO

112,

IN T E R P R E T A T IO N I

i S

nus, in corpus introiui i m pollutum.

/ J ven i a d corpus incoinquina tum.

Veniadcorpuseiirtqumdfum]Studm Corporis, Spirirusac Anima: purita ti) qu x nos maxime facit familiares A ngelis; &: fpi ritus San&i capaces. F.tenim a nullo prorfus vitio fic rcfiftit Spiritus ille Hhochmacl, puritatis ainator, vt impudicitia:: nufquam arque conquiefcit ac dclitiatur, vtin menti bus,lotione Theo-Sophica,virgineis. Eft enim I p s e S a p i e n t i JfcSpiritusincoinquinatus, verf. 154. Vide vcifT. 15$. & 118 . Mane veftiti faciem abluimus, nc quid fordidum h xrcat: quanto maiore eft cura abluendus anim us,vt hunc amabilem &formofumofteramus D o m i n o .

S a p ic n t ir, fcire cuius Honum fit SaM IN T l A.

Q u u m autem intcllexif- VeiCM * fe m , m c n o n aliter ciu? c o m p o t e m f o r e , q u a m fi D Evscam da ret,quod ipfum erat P r u d c n t i x , intclfigcrc cuius h o ceff etb en efi c iu m , adii D o m i n v m eu m q ; oraui^ac dixi toto cordc m eo j
D

E t v t fiiu i 3 quoniam aliter non pojfim ejfe contineris, n ifi


evs

deti C r hoc ipfum [ f e

rat Sapientia , fiire cuius ejjct hoc donum : Af adii *2>om J-

Sapientia erg> vera precibus Sc votis aflid-m c^ litu ; cft acccrfi-

x v M, { f C r deprecatus fium
Illum , j j C r d ix i ex totis p re cord i is meis.
v

tu.

Olfenon aliter eitu compoumfore, &rc.] Q u o d n o n aliter poti rer S a p i e n t i a ;q u o d viis,mediis,m odisaIiis(cuiufcunqucnominis)confequer e r , a d i p i f c c r c r a u t p o f l i d c r c m c a m nullis. N o n c x libris E t h n i c e p hi l o fo p h a n t i u m , n c c N i g r o m a n t i c o r u m c o n i u r a t o r i i s ; non a d i a b ol i c o fpiritu f am il i a r i ; n c c h u m a n i t u s , i ngeni i a c u m i n e , r a t i o c i n a t i o n c f u p e r c i l i o f a , a u t a b v ll o a l iq u o h o m i n e m u n d a n a fapi enti a inf ipi cnre r u r g e n r e : f e d a pud v n i c u m D e v m o p t . m a x . qui folus ( v r d o c e t A m p h i t h e a t r u m h o c t ot um) T h c o - S o p h i c c , q u a n d o &: cui v u l t , dat S a p i e n t i a M ; a q u o o m n e d o n u m p c r f c d u m , I a c o b . i . v c r f 17. N o t a t e h o c q u i finiftrc q u x ritis L a p i d e m P h i l m . M o t v m p e r p e t v v m , c x t c r o l q ; S a p i e n t 1 /E vera: t h e f a u r o s ; & ([toties m o n it i ) rcfipifcice a l i q u a n d o . F r a t e rn e inf erui am filiis D o d r i n x A m p h i t h e a t r o h o c m e o : fit vi ci fli m a p u d eos m e m o r i a m e i f e m p e r in b e n e d i d i o n c . Erat S a p i e n t i a >/circcuiMt& c .] R c u e r a S a p i e n t i a. e f t , feire vbi n a m q u x r e n d a S a p i e n t i a , apud q u e m , q u i b u s a ux il i is , c u r , qu a m e t h o d o aut v i a : Q u o d t a m e n ( D t i d u d u ) a nobi s (abfi t v a n e g l o r i c r ) in A m p h i t h e a t r o h o c n of tr o ( r u m p a n t u r ilia M o m is)T h co-Sop h iccatqu e fufticientcr cft d c m o n f t r a t u m . S i t n o m e n I e h o v a benedidum in f ec ul or um f e c u l a , q u i p o f t longas i n n u mera s , labor iof as f u m p t uo f a s qu e v a ni ta tum &: t x d i o r u i n a m b a g e s , )v e r f 1 8 7 . ) a f a l f i t a t u m & : e r r o r u m tenebris r a n d e m in p o r t u m m c a l i q u a n t u lum d e d u x i t c o g n i t i o n i s D e i , N a t u r x , M c i q u c ipfius; n o r m a veritatis S S 1 S c r i p t u r x , L i b r i N a t u r x , &: t cf t imo ni i c o n f c i c n t i x p r o p r i x r e d x , f e c u n d u m C o r p u s , S p i r i t u m & A n i m a m ; in O r a r o r i o , T h e o - S o p h i c c O -

randoi in Laboratorio, f api en te r Laborando: D i u i n i t u s , M a c r o & Mic ro C o -

G R A D V S

( VV

1N

T I.

12-5

cro Colmice. HeIJeluiah, Hallclui.ih>HaIlcluiah. Phy diabolo, &fquamis cius. Sapiens nihili facit mundum immundum. Spiritum lanftmn tuum nc auferas a mc , o D o m i n e ; redde milii Ixtitiamfaluta ris tui; Si Spiritu Principali confirma mc, Gabalillice, M ? g ic c & Phvficochcmice, vt lemper videamlumeu veritatis m luminecuo, l'lal. 51,v.15. < ^yfdii D o m 1 n v m . ] N on h om ines, non Pfaidophilofophantium fcholas, nec Spiritus malignos,quantumuis quali 111 Angelos lucis ille transfiguran tes,non diabolum \\\un\,t^f/ljro/byKcrith,Fi0r0nt (phv) Ai^phojinpbiloSyB.-irro^Rcwiffestnon furores hrcidx F ir d x fordas bcflias pcflilentifhmas, eiu f denique fari nx ncquillinix omnino omnes, non ( p e r fe & fimpliciter) Creaturam vllam, iiuccorpoveaea iit, vel Spiritualis, fed vnicum & folum E n s illud S p i r i t v a l e , a t e k ^ v m , s a p i e n t i s s 1 m v m , o P T I M v M : P O r E N T I S S I M v M , 1 N F 1 N I r V M , 1 E M O V A M EL o h 1 m Z e b a o T h , Creatorem Spirituum, C x l i , Terra-, Maris, o m N i v M , q ' i x c u n q u c i n fc c o n t i n e t Vmucrium creatum.Huius S p i r i t v s vnici atque i o l i u s a b i n i t i o Mundi f v 1 t , n u n c & r f e m p c 1 r s t ac e r 1 r d.uc S a p i e n t i a m , nullius alrcrius;nililubm odo d c lc "Jtx a p r i*vio adminillrarionis. Gloriam enim l u a m alteri n o n dat ipsE,Kfai. 4 1 , S. q u i a F o rtis,Z e lo t e s : n o n p :t.*ll ferre p a r e m . htclr'<recAni<fu,/id/wJConueuit D o m i n v m T h co fop h rxam atorlludiofillimus: D evm , inquam, Altiffimum, totius Vniuerli Creatoiem Omnipotentem acccfiit vnicum x * folum,alium neminem. At q i^ m o d o ,diccs,quamethodo,qua v i a : O rando; nonnigrom anticejioc ell.diabolice & fuper Htiosc conlccrando,exorcifando,ad aut coniurando.vtpfcudocabaliflx faciunt. O ra tio in Spiritu ac Veritate fufficicbar fola. Abear in malam rem, cum fuo magillro,difcipulis,totaquc Ichola pellilenciflimajNigroir.nntia: cuius abolitionem cxtirpacoriam verxque M ageix miferrimx detormatx re formationem ac infl.uir.itioncmduratoriam, Amphitheatri huius figura quarra pofui ChriflianoCabalillicam ; quam accurate contemplare. N ota: S p i r . i t v m quidem optat, citat,vocat adfiltcntix atque familiarem S a p i e n t i a verx fntdiolus: fed quem aut qualem? Reucra haud alium, quam H h o c h m a h c l,h o c c ft,S a p i e n t i a D e i I e h o v a ipfiusverf. 1 1 5 . TuHli, fac fimiliter, & fapiens eris, vide vcrfl'iS. &: io<>. Et dix i ex prxcordiii vicis~\ Non fupcrhcialitcr, non tranfcurforieautofciranter, (ore folo,cordc longe remoto, vc folcc blaterare mundusimmundus) vetum in Spiritu ac Veritace(totus,hoc efl, C o rp o re , Spiritu Anima refor matus ad exemplar A rchetypi; fermoneacvitacum rcprxfcntans)cordc toto.mcncc elcuataacfublimarain D e v m , aliud nihil cogitans, prxrer D e v m ^ S a p i e n t i a m eius. Modum hic &: ritum obferuaThcofophicum O randi,Sapienti noftroaliisqucfuifimilibus (vtpofliim probare ex facris) in magnis & arduis vfitatum; quo in I h s v h C h r i s t o cru cifigendo, &: crucifixo non frultra adoriabatur I e h o v / a m pia vetuflas:is innotefeet tibi,li acute intueberis & pi&uras &: feripturas figura rum Amphitheatri huius prim x,fccundx&:quartx. C l a v e hic opus cflctfecrctiflima. Dicam tamen quid: cap. 19. dc lo .I ib .j.d c verbo M iri fico do&illimi Capnionis mente contemplareTheofophicc purgata, te non pornitebit. Noluit vir pius 2cdodus (obdcrilorum Sc flultorum le-

IN T E R P R E T A T IO N E S
uitates) arcana velamenta &r fecrctillima fymbolain aoram fpargirc, Icci magis do&rinx fili is inaurem infufurrarc. Sunt certe adumbrata: fuperotum imagines, ligna, noca ac lymbola, quibus mouemur ad cogitandum defupcrCxlcftib. Spiritualibus fubftantiis, virtutibus & operationibus quod.un tramite abftra&ionis, vclaflimilationis via, vclaha quadam rationcac m odis, nobis carnc indutis, pollibili. Sufficiant h x c Sapienti.
O r a t i o

l S1

D e v s P at ru m m e o r u m ,

Sap. 9. VcrC i.

D e v s

Patrum ac D o-

1 51

Salomonis pro Sapien ciahabcnH a i D t o.

&
V

D o
e r b o

n e

M ifc rico r-

M i N E A liferico rdix , qui o-

A ix , qu i fccifti O m n i a
tuo,

muia. creafn verbo tuo>

r.

D o m i n e Jl-tijcruordia.] D e v m Mifericordiximplorat Mifericordia egens j Iuftitia, Iuftum , Potentia, Omnipotentem. Vos igitur, quibus cft ea follicitudo, ea cura, & qui mirabilium conficiendorum auidi cftis, oculis&: animo petluftratc N o m i n a D e i , fig. Amphitheatri huius pri ma a mcannotata, ( poliunt cx Sacris coiligi plura) cligitcquc cx hocconnenru.de tali exercitu, ex hac ferme Nominum Sacrorum legione, quo fit potilliinum in ciufcemodi operationibus, quibus operam datis, pie vtendum : Thco-Sophice enim poteft ilia Diuinitatis fymbola Galcftium in gens chorus fequi. Q uia nullus D eorum aulit >iuxta Homeri verfus, in fu is fcdibus permanere, moto I o v e . Diuina N om ina, quanquam Hebrai ca , Sc proptcrca nonnullis parum cognita, tamen multumy rodeflc, cre dendum cft, a quibus (impliei &:fincerafidepuroquc aftcdu vel dicuntur vclaudiuntur: Angelofqucquiadfunr atque inrelligunr, ad opem feren dam iis inuitari. Vide vcrf. 1 7 4 . P lu ra d e h i(c c (D E o annuente) loco et iam fuo.

A t q i h o m i n e m tua Sapientia cffccifti, vt rebus abs t c c on di ti s d o m in a r e tur,

Vctfl

Et

S a t i e s t

1 a

tua con-

-j>

flitu ijli bommem , /Jf '-ut domi naretur crcaturx, qux dtefacla

esi.

V t dominaretur creatura, & c .] Etiam E lem entis, v t r c d e & Phyfice I o - ! quuntur Chemici. Ita enim fieri oportuit, vtquiad D e i imaginem (in , luftitia&fanditatc vera, Ephef. 4 , 1 4 . ) &fim ilitudm em (vnus,pcrfona; trinus, Eifcntiis, C o rp o re , Spiritu, A nim a, tribus diftindisj Hom o for matus, multipotentia dominationis fux reprxfentarct Archctypum O mnipotentem.

254

E t a d m i n i f t r a r c t M u nd ii i n S a n & i t a t c a c Iuftitia, rcc ti tu di ne qu e cordis Iudiciumcxerccrct.

V c ifj.

{ J V t (lijpon.it orbem Ter rarum m A i quitat e & lujlitta , & in direEUonc cordis tudict um iudicet.
Vtdtfponat

G R A D V S

Q V I N T I .

n*

Vt difpor.u orbem lerrtr. ] N o n r antum iuxta L e g e m D e c a l o g i ferip r a m . v e r u m q u o q u e C o n l c i c n t i a : ( qua* f cintilla Iuftitia* D i u i n a ) h o m i nis D i u t n i u i s i n di t am , a b Ii l o h i m c o n d i t o r e l u f t o . T c f t i m o n i u m I m a ginis D e i .
l)a m ih i

led iu m tua

Vcrf*.

^Da mihi affidentem thronis tltisS A P I E N T I A M ^ H C me numero fertiorum tuorum fnm m oueas :

).Rcg.,.
Vcrf?.

ru m allillriccm S a p i e n t i a rc p i n oli m c reprobai p ueris tuis:

Sedium tttirum/tfpflricemS A p . ] S i qui s h a b e t l a b o r i b u s f u i s a d f i f t e n r c m


( cd i ui n D e i af l i f t r i c c m S a p i e n t i a m, q u o m o d o , q u a f o , p o t e r i t i s e r rare f E ft a u t e m (edes I e h o v a a b a*ter n o , q u a r e & folii g l o r i a : c ius alii ftrix,hoccft, S a p i e n t i A ,( d e q u a in P ro lo g o h o c Sapiens noftcr)atern a : a l ia s , ( v t r e d u n d a t u r , l i c l o q u i c o g o r ) D e v s , q u c m ( d i a b o l c ) n o n ncg a s x t e r n t i m > a b x c c r n o f u i l l c t i n f i p i c n s , f H i l c i i s > & i n a l (anus. S i h o c , q u o m o d o p o t u i t i n f i p i e n s a l i q u a n d o c r c a r e S a p i e n t i a M ? I n c r c p c c t e I eh o v a H,quianfam p rabes h a c cogitand i,ned um loquendi. pueris tuisJ C u p i t n u m e r a r i i n r c r D e i p u e r o s , R e g i s f i l i u s ; ( c r u o s , S a p i e n t i a a m a n s ; miniftros, R e x , v n n om n ib u s (apienterferuiat D e o : q u a re & S P I R 1 T v M P o l l u l a t S A P 1 E N T 1 /L. Q u o n i a ftru u s tu u s fum ego, & filius an cilla : t u x , Vcrf 5.

>

Q uoniam ego fem u s tuus f u m , ac filiu s anciUx t u x , ho mo imbecillus , ac v it x breuis , x 3 minor quam V t iudiciurn ac Le^es poffim mtcl/igere.

156

Pfal.-n.iij. Verf16

h o m o i n f i r m u s . &: e x i g u i tem p o ris, ,^ - T m in o r ad

in tc llc & ii indicii & L c iru m . C ?

Minor ad iutcllecInitiyZzc.^Omim h o m o f tultus, nifi S a p i e n t i a p rafi: ei. O m n i s h o m o m e n d a x , n i l i veritas D i u i n a i l l u f t r c t a c regat c u m; q uan tumui s etiam m a g n u s c o r a m m u n d o i m m u n d o . C u r a , v t I e h o v a h t i bi acon(i ii :s . N a m e t i a m fi q u i s f u e r i t p c r f c & u s in te r filios h o m i n u m , t a m e n (i S a p i e n t i a a b fit t u a , n i h i l i x f t i m a b i t u r .
Verf. tf.

f f E t f i quis confiummatus inter filios hominum , fia b illo abfuerit S


a p i e n t i a

*f7

tu a ,

m n ih il computabitur.

E/ fi quis erit covfuw malus, &:c.] Q u af i d i c a t : q u a m u i s f i t a l i q u i s ( ( i u c i n aula (i uei n caula n a r u s ) m u n d a n a lapi enti a f u m m e p r a d i t u s , vulpecul a auhcaaftutaiM fall ax, a u t f o p h i f t a f a l l a c i b u s c o n t c n t i o f i s q u c c o n c l u f i u n c u l i s , fciens Sc c o n t r a c o n (c i c nt i am l u d e n s ; a t ta m en ftultus &: nullus e f fet, imomv&xhov, i n c o n f p c i l u D e i, c u i n a b f i t a b c o S a p i e n t i a D o m i N i . V i d e q u a fupra d c mul ie r e e xt r an ea &: aliena.

C L

I N T E R P R E T A T I O N E S
i.Pjral.i,*.

/}j iu clegifti mc Kevem poT u m c clcgiili regem p o - Vcif 7' puli t u i , & iu di c cm liliorum ptdo tuo y c r tudicem filiorum t uo ru m , ac filiarum. tuorum filiarum .

T u dcgifli me Re*en ,*cc.] Ad imitatione Orationis huius, quiviis T h e oS o p h i a a m a n s &: ftudiofus mutatis tamen (p ro vocationis vniusculufque diret (itate) mutandis, formaro quoque poteft ac debet fuas prcca- | tiones: V.g. T u , D o m i n E . e o n f t i t n i f t i m c Theologum, lurcconfulttim, Medicum,Phyficum,GubcrnatoremSchol.:ftjcum,Mechanicum,&c. & lufifti mc dincare Ecclefiam ruam ; docet e iufta j fanare argrotos j percontaii Natura: librum*, ius &; iuftitiam adminiftrare; informare iuuentu' tcm jprxparareh oc vel illud,&:c. da mihi S a p i e n t i a M ,v t,& c .

E t d ix ift i m e x d i f i c a r c T c - Vcrf *

Ju jfifii m

<edtficarc tem -

prarparaftiab in itio .
In montefintto tuo ] Olim non line myfterio in monte, nunc in Spiritu

vult adorari Pater.Spirituum. Sui fum corda, in t e vttyibeamus,beni gne largire nobis o D o m i n e ! vcque per V e r b v m tuum Biblicc, M a cro &: M icroCofm ice feriptum, u nquam per fcalam Iacob ad & in tc mcntalitcrafccndcrc queamus. Anien.

Prou. 8, 12. Ioh.i,}.

uouit opera tu.r] O m n i a e n im p e r V e r b v m f S A P i r . N T i s * s i m v m , verir.iy^. &; 1 62 .) facta f u n t : & fine ipfo f actum cft nihil, q u o d f a & u m cft. I oha n. 1,3. N o t a : C u m cuiuis artifici f i t e r e d e n d u m in f uaar t c ; O M N 1 a autem p e r S a p i e n t i a m f i d a f int: Q u a p r o p t e r e am pro p r a c e p t r i c c i n o m n i fcibili b o n o , tibi e l ig it o ; huius v mu s a c folius D o C T R i N y E f idem a d h i b e t o . H a c , L c g e & D o & r i n a Amphitheatri hu ius, t c d e d u c c t in v e r it a t e m P h y l i c o C h c m i c a m , M a g i c a m , C a b a l i f t i c a m , o m n e m. tS^ideffet fLcitum ] C u r non ? E l i e n i m S a t i e n t i a P a t r 1 s,fcdiumciufdcmalliftrix,&confiliariayLtcrniabxterno.

Hanc

GRADVS Q^VINTI. ri7 -VH a n c d e m it te c (andtis Vcr^,e f f l M itt e illam /T de Q elis ftn c lis tuis , ( y [ f afe de M a C x l i s , atcjuc a (olio g l o r i x t u x eam m i t t e , vt prx ien s m e c u m l a b o r e t , at que intelliga m quid a c c e p t u m fit apud tc.
gnitudinis tux , 'u t Si T
t

mecum

mecum L

abo

t ,rt

feiam quid acceptum Jit apud


e.

c MitteiUdm!] Dat Sc mittit S a p i e n t i a m D e v s ; non hom o, aut libcr('humanitus)vllus: inucnitur apud D e v m , non hom ines, vel creaturamaliam vllam. verll*. 16^7. & 1 8 7 . Influentia, L u m in c & M o tu Solis Diuini nobis communicatur. Clamcm usigicurcxcotocordeom ncs: R o rate C x l i Diuini defuper, &: nubes S a p i e n t i s s i m i pluant S a p i e n t i a m : aperiatur terra Mentis m e x , &: germinet hominem nouum; qui reformatus ad exemplar Archetypi viuat in xternum. DeCxlUfmclis/w/V.] M o s e h , VeracilTimustotius Natura hiftoricus : afoloenim V e r a c e , influentia, lu m in c& m o ru S o l i s v e r i t a t 1 s duftus Sc dp&us, inquit Gen. i, 1. Inprincipiocreauit E 1. o h i m c a l v m. H o c , a Natura & fubftanria fua, Hebraice appellationem pro prie habet S c h a m a i m , quafi E s c h V a M a i m ; 1 c n i s & A ( ^ v a ; Ignis Aqucus vel Aqua ignea: G r x c e a i o h p , quafi ctijztre,c x cuQv, ardeo & drp , fpiritus ; S P I R I T V S A R D E N S : ft WijJCS UMjfCr , III f c r i ^ r f c i r c r ^ t T @ c i ( l ; v i : i n f m ' f r i i5C6ci|la'afTcr; L . a t e x A l t h e r e v s : quicquid Anftc/tcles incptiflime reprihcndens alios, vt fuas de mundi x ternitarcftabiliretfalfitates, contra garriat. H o c in cotum V n i v e r s v m Mundanum tripliciter diftribuic E l o h i m.
P r i m o , 1 n f e r 1 v s , indidit T e r Aq^v je , vt ibi effer non t a n t u m f c d c s & v ehi cul u A s 1 m /e M u n d i , v er u m q u o q ^ M e d i v m c on. i u ng c n s S c V i n c v l v m c o p u l a n s a t q u c v ni ens d u o e x t r e m a , qua- funt , M a t e r i a pr ima , &: F o r m a , h o c e f l , H y l e ne c no n A n i m a M v n d i j N a t v r a , R v a c h E 1. o h i m : v t latius vi dere eft vcrfT. 162. &: 1 8 7 . & : figura: A m p h i t h e a t r i huius tertia: Q u x f t i o n i b u s 5. Sc6. T o t u s g l o b u s i nf er ior p l en us cft S c h a m a i m , C x ! o , Spi ri tu / E i h c r c o . om n i a e n i m c o r p o r a penetr aui t m a f l x l u bl una r is , v o l u n t a t e D e i uiffufum per &: in O M N 1 k ; n ec q u i c q u a m ( E x p e r i e n t i a tefte) reper itur in t o ro o r b e T e r r a r u m a m b i t u q u e O c e a n i t o t i u s , q u o d e iu sf c i n t i l l a carcat. M i x t u m h ic h ab it at , repe ri t ur a tqu e verfatur c u m El ementi ': f r u& ib u fq ue e o r u n d e m ; c o a g u l a t u m Sc c o n g e l a t u m j in n onnulli s etiam fixum. H o c , Ignis G gas N a t u r x i udi cans f i ng u la , a vi nc ul is c o a g u l a t i o n u m fixario n u m q u e P h y f i c o - C h e m i c e r e l a x a t a r q u c r e f o l u i t i n S p 1 r i t v m ad f p c & a b i l c m f cnf ibuf quc o b u i u m omnibus-, f e p a r a n d o , a fiipcrfluitatibus ei a d m i x t i s , d e p u r a t , &: pri mor di al i fic reftituit libertati. H o c , C i t L V M i N F E R i v s . p r i M v m : cuius fcintilla A/coo/vini,quod S p i r i t u s , A q u a & Ignis. E x re o m n i , q uam dare p o t e s , L a b o r a t o r i a P h yf i c o - C h e m i c o r u m mani fef tanr Sc e x h i b e n t S c h a m a i m fiue C j E l v m , artificio P h y f i co f op hi f ti s h a u d q u a q u a m c o g n i t o . F r e n u m , fop h i f t a , qui legis v el audis h x c , l i n g u x i ni i ci t o r u x p e t u la n ti , &c Phyfic o - C h e m i c e ( p r i u f q u a m r e p r x h e n d a s q u i d f t u d e r e m e m e n t o ; n e ( q u od

nS

INTERPRETATIONES

non cft Sapientis) dicas aliquando', nonputatAm. Non pudeat tc carbo num. Ncc enim D e v m i p s v m pudebit Ignis, temporcvltimiiudicii; m quo C x li magno impetu tranficnt, Elementa vero calore ioluentur, Terra autem, & qux in illa funt opera, exurentur, 2. P er.jjio.M v n d v s P h y s i c o - C h e m i c e hodie i v d i c a t v r o philo(ophis,&:T h e o S o P H I C E I V D I C AD I T V I I i c n e die vlrimo.. a D e o i p s o. Secundo, S v p e r i v s , non mixtum Elementis eorundemque fuperfluitatibus, fcdpcr&infe(anim atum tam cnN AT v r A ) c o n g e l a u i t , iolidauit, corpus durum ac (olidum conftituitatquc effecit, hoc cft, firmauit. Nam V e r b o D o m i m c a l i lirmati funt , & S P i R i t v oris cius [Ruach Eiohim *Emanatione Diuina > verf. 137.) omnisvirtuseorum', Pfal. 55, 6. SpirituseiusoriiauiiCxlos, Iob. 16 ,15 . Dixircnim D e v s , G cn.i,tf. Fiat R a c m a (hoceft, extcnliofiueexpanfiofolida,firm a t compafta;) Vndc Latini F i r m a m e n t v m , Germani cilic &c|?crecte dixerunt: namquou sxre & adamante eft durior &: durabilior-, C x li lolidiflimi, quali arrcjfufi fu nt, Iob. 5 7 ,18 . quare ncc Lucis aut ignis lui calo re, ncc motus pernicitate imminutionem patitur, nedum, ante diem nouifltmum D o M 1 n i , confumntnr. Extendit I e h o v a h C xlos folus, Efa. 4.4,24. & 4 y. 12. J 9 uiextendit vehit nihtlurv cxlos, & exp.-ndit cosficut tnbernacul.iit:tnhxbttanAum. E f.4 0 , 1 2 . ProprieEfaias 5 4 ,4 . Etrabcfcct, inquietis, omnis miluii(ornatus)Cxlorum,& c o m p l i c a b v n t v r , tPCrDcif ^ufvillimcn ^croUcf / ficut L 1 b e r ,hnc eft, cortex interior ligno adhxrens, C m : & o m n i s militia eorum di fluet, (ficutdef],yit folium devi. nca&deficu)inmcdioaquarum,(quoddam intcrftitium & di(!crimen in ter aquas) Sc diuidar aquas ab aquis. Et fecit D e v s Firmamentum, (vt iit tanquam (irmillima fornix, quam D e v s fubiccir aquis, & per quam re tineret eas in fublimi) diuifitque aquas, qux erant fub Firmamento, ab his qux erant fuper Firmamentum. Et faftum eft ita. VocauitqueDE v s Firmamentum ( R a c h i a , Extenfionem , Expanfioncm) C a l v m . (hoceft, Schirr.tiim; a Naturale fubftanriaaquarum ignearum: ficut Rachia, a quantitate & qualitate externa, hoceft, extcnfione&r firmatione inatcrix.) Dubitet nunccrgo omnium nemo, Aquas verasefie fupra Fir mamentum. Bcnedicite'c^uxothr.es, euxfuper C l o s fiirty D o m i n o . D an .j ,tfo. Extendens C a l v m (Schamaim ,didum Firmamenturo)ficut pellem: qui tegis aquis fupcriora(fuperficicm extimam) cius, Pfalm. 104, j. Laudate D o M i n v m C xli ca lorum :Sc Aqux,qux funtfupcr c x los C videlicet primum &: fecundum) Uudcnt N o m e n D o m i n i, Pfal. 148,4. Qualesfint autem A q ^ a : s v p e r c a - l e s t e S ; cuius ge neris, fubftantix atque naturx,nobis Thcofophicc percor.tandum. Inftu. entia, igitur,LumincS: Motu S o l i s D i v i n i doctusacdi-itus, in N o mine D o m i n i dico, A q v a s s v p e r c a l e s t e s efle vnius eiuf demque generis &:fubftantix,cuius erat L a t e :: illcxthcreus incombuftibilitct ardens, repertus, patrum noftrorum memorn, Patauiiin Italia,in monumento vetuftiliimo.intra vrnulam fictilem, iQtraduas;altc:ra ex auro, altera ex argento ampullas,cuius liquoris puriiiTmi virtute per pluri mos annos lucerna hxcarlit, vr annotarunt in fuis antiquarum inferiptionumcollcctancis Petrus Apianus cBar:holomxus Amanrius. Meminit huius

________ ________ G R A D V S

Q V 1 N T 1.

n < ,

huius rei etiam Hermolaus Barbarus in corollario in Diofcoridem, vbi de Aquis in commune agit: Eli & Cxleihs aqua, inquit, fiue potius Diuina Chcmiftaruni, quam & Democritus Mercurius Trifmcgifhis noiiere, modo Diuinam aquam y modo Scythicum laticem appellantes, modo 7 n & p*, hoc eft, Spiritum cxxthcris Natura, & Edentia rerum Quinta; Vndc Au rum potulentum, fciadatus ille necdum inuentus(a Chcmix-Sophillis puta, quorum proh dolor, plena tere funt omnia, necin perpetuum ab illis inuenictur: dcThco-Sophiscontrarium futHcienrer demonflratum cfl in Amphitheatro hoOPhilofophorum Lapis,& fabulum conflat. Hoc genus laticis, vt arbitror (ioquit idem )fignificat Epigramma nuperrime in agro Parauino, iuxta oppidulum Ateflxinucntum, opere lateritio ac perinde fragili, per imprudentiam manus ruflicx ptofcindcnris ibi ter ram, corrupto. Hxcille. ConradusGefnerusMedicusTigmimispag. 5. de Lunariis herbis & rebus noclu lucentibus Epigramma prxf.uum, Ethniciflimum vctuflillimum redolens, lic refert: Plutoniftcrummitnm ne attingitefuret, ( Quatuor Ignotum efl vobis hoc, quod in vrna lutet. ElcmcraNamque Elementa ar&ui claufit diocfla labore riusq ua* ** m t j .. 1 cuorclca' e > modico Alaxtmus Olium*. mcncaric ^yidftifecundo cujlosJibi copia cornu, loquitur ) pretium tanti depereat laticis. Intra hancvrnam alteravrnulareperra fuit, cum infcriptione verfuum horum: de quibus vide quoque prxfationem Libri dcfccretis Remediis Euonymi Gefneri Philucri: K^bite hincpejjimifures. Vos quid voltis cum voflru oculis emijfttiis ? c sfbttehinc voflro cum Mercurio petafato caducrettoque, m iaxum us Maxumo donum Plutoni hocf aerumfecit. H xc ibidem. Grauitcr huius aqux veritatem comirmar Audor yctu flusin ApocalypfiS v 1 r 1 t v 3 M v n d i s e c r e t i , fande inrcraliaaf ;mans> fpiri tum hunc QSchamaitn, Cxlum ,) xthereumincorporeaquofo pluiquampcrfede glorificato exiflentem, fenfibiliter arderein lampa de artiuciofo, fine diminutione aut confumptione fui, inpcrpctuum. Noflra quoquextate huiufmodi lampades, fine affufione nutrimenti noui perpetuo ardentes lacicexthereo tragrantiflimo refertas, in monumentis &: antris vctuflilfimis Germanixlnferiorisac G rx c ix fuifle repertas, (ci mus reflari hillorias & viros fide dignos. T a n tx tam mirabilis, imo qua fi fuperNaturalis conditionis cfl Ignis laticis huius fupcrCxleflis, vt arde atvafeardiffime claufo,cxtinguatur flamma eius ab 8c in aere noflro, va feaperro. <oi(?$arcm<m&crn\*|]ci* vn&fcivcr/ abpnfcrc gcmcincwaflcrviifc fetver. Hinc Philofophi Phylico Chcmici: Aquanoflraignisell; (Eftenim Schawaim, dc aqua ignea fuper- C x lc lli) corpora magis comburens, quam ignis vulgi. Hancaquam vere mirabilem & mirificam C r e a t o r E l o h i m Omnipotensordinauitatq-,conceflit(cui? foliSapienti; haud quaquam Phy(icofophiflis)inuenirc,etiam in regione hacElcmcntari. Vbinamvero ? In Vnicaccrtc folaq; S a p i e n t i a Miucra,quxMagncfi.a Sapientu, Materia Lapidis Phtl.dc bitaaegenuina ; in quam I e h o v a h

,5o

1N T HR P R E T A T I O N S

_______ |

D e v s non cantum pofuit.fapientcrque referuauit Cxlum, verum c ria 11 Terram &: Aquam,hylin nimirum aut femina Mundi huius totius,in (latu primordiali catholico adhuc hodieexiftentia, animata A n i m a M v n o i fcintillaCatholica;(fig. Amphit.huius $.Quxll.7.)vcinde,canq am m & cx fubicdo MacroColmico Catholice fynoptico, i hy(ic<-.Chcn,:cc prxparancio,nccnonChiillianoCabih(licc tta&andoeam,Cathol cc' in dagarcteruerctq cognitionem Creatoris,& quem mifit I h s v h C h r i s t 1 crucifixi; Naturx & Creature omnis, ac per confcquens(cd enim ve ritati confentaneum, eorum quoq; qux funt fupra Cxlos ( primum videl. atq; fecundum) hoccd, Aquarum fupcrCxlcdium. Schamaim. Aquarum ignearum vel C x li tertii,tabernaculi D e i &: Sanctuarii Angelorum; nec non fuiipfius: innotefcerctquc lic,ex Libro Naturx (ynopticc Catholico, ThcoSopho,quxna fit mira Creatoris Sapicntia,Potetia,Bonitas. Cau(as Vs vs Lapidis Philofophici ChriftianoCabalidice D i v i n i (fig. Arrphir. huius quarta, vbi de V r i m & T h v m 1 m ) c x hifcc facillime oftendere poffem (utlicientes.fi fisdlVtfigillu trangercCxlcde &:occultxrcuctationis, myfleriaqucdiuulgare D e i . Sufficiant filio D o d ru xfcuiu s meditationi Theofophicxctiaaliquidind>gandu relinquerecefui)in prcfentiaca qii paflim fuppeditat Amphitheatrum h o c , q u o d oflcndcrim ( no enim dc Cxlorum tantum vs v,verum etiam Subllantia,Ellentia,&: Natura philofophariThcofophumdecet, A q v ^ a s s v p e r c j e l e s t e s eire,(repeririq; a Sapiente in rerum Natura infenoru; puriflimas, fubtilillimas, igneas, lucidiilimas,plufquampcrfedas,quarc incorruptibiles,perpetuo in fc fixas, hoc e(t,permanctcs,liquidas tamen &: fluidas, mflamabiles, minime combullilcs: inv s v m hunc,vtin regione fuperfuprema(int atq; conflituant Schamaim,fiue Cxlum Tcrtiu; quodm fupcr/icie citima aqucumedjexri ma,igneum,ignis Hagrans,aqua ardens. Quid r Hiccc, in hifcc putainferioribus(quauisin folo MacroCofmicofynoptice Catholico) Aqua con tra communem Itylum ac rationem extat tam nobiliflima, ignisvc aqueus ram mirandus,fuperCxledis fubdantixatq;Naturx,reperiturq;afoloSapiente fapienter; quato magis in regone (upcrfuprema,hoc ed,fupra Fir mamentum,in Muiidofob vfum (ic dido Diuinum)hyperphydeo. Ni hoc; Minera S a p i e n t i a typo rcalt haud reprxfenrarct Catholicon MacroCofmicon. Abfic, inter PhylicoChemiccSapientescontratiumcogi tare,nedum ll.i tuere vel loqui. P e r c o : ln C /L l i , V e r b i I E h o vjb. virtu tc tanqua prxhenjionc quadam & cochlea, in altu fublcuatione F i r m a me n t iq^vtdidumJconditutionc.confcdinMnox & c vedigioatq;fimul extitit fpatium quoddam magnum altumveintcruallum, inter Cxlum & Tcrram,quod ed &: dicitur L o c v s : vt enim ncc mons line valle i aut ma- | nus primum iundtx, podeavcrodifiundlx&feparatx.finc (patio inter eas j medio j ita ncc Cxlum &: Terra, (acta hac feparationis, deductionis, fe | cretionis a fcinuiccm fublimatione,abfq;inter(litio &:di(lant:a efle potu erunt. Ezech.S,$. Elcuauit me Spiritus inter Terram & Cxlum. Locum v a c v v m quidem primum extitifle oportuit, podea vero humoribus aqucis,c vaporibusexhalationibusq;continuis (meteororu variorum ma teriis Jc regione inferiore dietim euaporant bus furfumque tendentibus, nccnon terrenis corporibus innumeri?, vt ibi effent, in longum&Iatum crcfccrent,

_________ \_______ G R A D V S

Q^VINTI.

131

crclccrent, fpirarenc Sc mouercntur, impleri. Mirabile D t 1 Mirabilis Laboracorium Macro Cofmicon,Natu rapnslidcntc aut Laboraiue,per petuum, Catholicon, D i x i t praicrca D e v s : Vtarrt Luminar ia in Fir| manento C th , (hoccft, Rachu Schamatrn ,111 expanfione C x l i , line Ipintus .Ttherciaquei (innati) &diuid<ni dumacnoclem: O-fwt infignzcr Tempora; Crdies cr Annos: l 't luceant in Firmant uto Ctlt, cr illuminent Terram. Etfacium cfl ita. Fecttque D E v s duo luwinaria r/mgn.t :fu minare maius, vfpr.c j]et diei:c" luminare m in u i-/prxcjfts nocii,(j?JhlUs.Eipofttii e tn F 1 r m a m l n t o C / E l i(hoccft,in Kachia,cxtenlionc,(iucexpanfione Schamaimhrmata)vt lucercnt (uper Terram , & prxellcnt dici ac n o d i, Scdiuidcrcnt lucem ac tenebras. N o t a : Quomodo, A s t k a fint in ligna,fHeb. A o t ) hoc eft* fignaindicantia, Sc Alphabetum quafi in tomo Libri Mundi maioris Carlefti, quibus D e v s(noftri curam paterne habens)de vanis ac magnis uobifcum loquitur; futura qua* funt dc imminent, antequam cucmanr, oflendit, pronuntiat, prxdicit; alibi ( D e o conccdente) latius declarabo. Vide verfl 35. &T3J3. H o c , C/E l v m s e c v n d v m ; (ublimc; Regio pure xtherca. H o c , Solem, Lun.vm 6: Stellas habet i reucra etiam P x i . m v m & Inferius (luo inodo)aftrafua: idquod fciunt atque tcftantutSapientes. Motu harmonico fiue fympathico (erga fcmuiccin) moueturv trunque: idquodinferius.ficut idquodcft fuperius, & contra. Qui mo tus, certitudinem fuadet (quam dixi) indicationum. D e v s Mirabilis in operibus iuis.Suma:ConfluxibiliarCon(pirabilia,con!cnticntij,Oxi n 1 a , M icro&:Mado-Cofinicc. Dcmq;FirmamentumC.vli, te ftcE fa ia ji ,6. (refolutis I c n e coagulationum vinculis) ficut fumus Jiquelcct. Reduce tur enim in id , quod erat ante fui congelationem, folidationem ac firma tionem, hoc eft, fit S r 1 r 1 t v s l.ber.
T e r t i o , S v m m e , f upr a R a c h i a S c h a m a i m h o c e f t , F i r m a m e n t u m C a r l i ^ S c h a m a i . m n o n E l e m e n t : s ( v c i n m u m ) m i f c u i t , m u l to m i n u s fupcrHuitatibus e o r u n d e m e x c r c m c n t i n i s inquinaui t j necp in c o r pus foli dum ( vt S e c u n d u m ) a e d u r u m c o n g c l a u i t a t q u e f i r m a u i t ; ve rum ( v i r t u t e f u a O m n i p o t c n t e ) pc r&: i n f c p l u f q u a m p e r t i c i c n d o , A q v ^ a s s v p e r c / e l e s t e s conf ti tui t tal es, quales p a ul o ante d o c u i m u s , Sc in p e r p e t u u m P e r m a n e n t e s ; m a n i f e f t a n d o q u e i ^ n c m e a r u m , in fuperheie e x t i m a c it r a c o n f u m p t i o n e m fui f e m p e r a r d e n t e s , Sc Une f u mo luce candi di il i ma f p l c u d c n t e s : H o c . C ^ l v m E m p y r e u m , lucidiftim u m ; i mo , L v x , q u a m ( t a n q u a m r e m D i u i n i t a t i c o n f c n c a n e a m ) D e v s m h a b i t a t i n a c c c f l i b i l i s > i . T i m o t h . t f , i t f . Q r t m i dc ir c o in i gnea e f l e Eff e n n a D i u i n i t u s P l a t o a b J n d o r u B r a c h m a n i s d i d i c i t , Q u i n t a m q ; EHentiam D i u i n i t a t i s f t a t u i t m a n f i o n e m . E o d e m , tortaflis, (cnfu i hornas dc A qu i no q ua mu i s A u & o r Aur or a! P h i l o f o p h o r u m c o n t r a r i u m c enf eat cap. 19. a b f q u c b l a f p h c m i a dixit, D E v m & A n g e l o s fuos c a r c r c n o n polle i gn e aqua: a r d e n t i s , f e d c o i n d i c s vti. C a r c r c n o n p o t e f t , q u i a n o l u i t j V o luit S u m m e , S u p e r i u s , I nf er ius ea v t i , pr o f e d e a e t h r o n o Mai ef tat is fua: , M c d i o q ; in vfus varios c on uen icn te . Pl ac ui t fic D o m i n o ; pl ac eat idem tibi. H o c , C jf. l v m vel C a L 1 ( S c h a m a i m ) C /s. l O r y m , D c u t . i o , 1 4 , 5 . R e g . 8 , 2 7 . Pfal. u j , K T . N c h c i n . 9 ,6 . r e f p c f t u d u o r u m , inferioris & i nf imi, T e r - t i v m , ad q u o d Paulus 2. C o r i n t h . 1 2 , 2. tractu M a g n e t i s

1 i

>i

I N T E R P R E T A T I O N E S

D iu i ni M c n t c r a p t u s , in q u o a r c a n a audiuic v e r ba > q u x n o n li cet h o mi n i l o q u i : Immcnfum ,fummnnt, D c u r . 4 >$ 2. VlUmnm n o n e n i m v l t c r io n s aut fuperioris m e m i n i t SS.* S c ri pt u r a. c. S a u d u a n u m A n g e l o r u m n o f tr o ru m, f aciem D 1 1 P a t r i s noftri f e mp e r v i de n ti u m, M a t t h . 1 8 , io. Paradvf us felicitatis f u m m x ; l c d e s & T h r o n u s b eat ar um m e n t i um. O p r x c l a r u m d i e m ( C h r i f t i a n e vtar verbi s C i c e r o n i s d e S c n c d . J c u m ad illud a n i m a r u m c o n c i l i u m c a t u m q u e prof ici fcar ; Q u i d ? D o M i n v s D h s i p s e ( h v ) i n C a : l o f u r f u m , D c u t . 4 , 3 9 . A d q u o d & f u pe r q u o d D . N . I h s v h C h r i s t v s crucifixu* q u a d r a g e l i m o a R e l u i r e 6l!onediCafccndit,iI^ijAo7c^(^- xpvuv,/ubltm!or Cxli*factus, H e b r . 7 , v . 2.6. x^ifetndens fupra omnes Cxlos, E p h e f 4 , v . i o . Sedens ad dextiram D E 1 Patris, indeventurnsest, A d o r . , 10. M a t t h . 2 6 , 4 . indicare viuos& mortuos. M a t t h . 2,5,51. A d o r . 1 0 , 4 1 . & S c c u l u m p e r i c n e m. E f a i x 6 6 , 15. 2 . P e r . 5 . 7 . D e hi lc e C Jt l i s s a n c t i s , Pfal m. 10 2 , 2 0 . in qui bus D o m i nt v s D e v s i p s e furfum, D e u t c r . 4 , 3 9 . I o l u x 2,11. E c c l e l . 5,1. d c h o c S a n d u a r i o luo, de e x c e l l o h o c C x l o r u m h a b i t a c u l o , D c u t c r . 1 6 , 1 5 . 2 . P a r a l i p . 5 o . 2 7 . S a n d o , S o l i o g l o r i x f u x , E f a i x 6 ), 1 5 . d e D o m o f a n d a f u a , I 5 ar uch. 2 , itf.de T e m p l o l a n d o g l o r i x f ux , de T h r o n o r e gn i fui, D a ni c l. 3 ,5 3. petit a i e11 o v a h fibi mitti S a p i e n t i a m T h e o f o p h u s nofter R e g i u s : Peta m u s a b e 0 & rn o s , i n O r a t o r i o T h e o s o p h i c o n o l t r o , i n S p i ritu a c V e ri t at e, mi t te tu r r c u c r a , m o d o T i i c o S o p h i c o , e t i a m nobis. C or 0 l l a r 1 v m : S c h a m a i m , h o c cft, C ft l v m , D c d r i n a ha c nof t r a g e n u i n e exp ol it um, f Al ub cr r imc t c d o c c b i t , v n d c qui d f.t L v x , ( H c b rai cc , A 0 r ) G e n .1 ,3 . A u t h r i x l p l c n d o r i s a r q u e i l l u m i n a t i o n i s , n e c n o n ( d i f p o l i t i o n i s m o d o ) D 1 E 1. vcrf.139. Q u c m o d o . i T E N E b r i s , i . C o r 4,6. ( e r a t e n im Schamaim, fiue C x l u m , Sc, p e r c o n f e q u e n s , C h a o s vni uer fum, o b L u c e m fuam i gn e am i nt er nam Diu in itus n o n d u m ma ni f ef t at a m , t e n e b r o f u m Sc n o n c o n f p i c u u m ) vi iufli D i u i n i rati a c firmi,fplenducrit ( n o n fccus atque in t c n e b r o l o l o c o ex Spi ri tu vini mani f ef tatur i g n i s ) D i F s q u e e x o r t u s ; o b e u i u s L v c 1 s ab fe nt i am v c l c a r c n t i a m i g n o t u i n &: o b f c u r u m nobis futuru erat V n i u c r f u m D e i opus h o c i m m e n f u m : Q u o m o d o qu o ti d ie naturaliter liat Sc arte mani f ell etur V r fiue I g n i s ; Q u i . c u m a b l q u e c a l or e efle n e q u e a t , E f f e d u m f uum f e m p e r e x h i b e t a rq ue dem of tr a t C a l o r e m : h i c , c er t e, in O m n i b u s ( e x r a t c n i m i n O m n i b u s S c h a m a i m a n i m a t u m N a t v r A)totius F o r m x a c S p e c i e i eft c u f to s, N a; t ur al iu mquc in R e b u s a d i o n u m Sc R e r u m g e r c n d a r u m a c p r o d u c c n d a rum ftimulus, cepc*1***que (t am e x t e r n e q u a m i nterne) N a r u r a l c &: Ar t if i ciale P ri n ci p i u , & : i m p u l f i u u m , f c u x j j 2 f vir,aut c*tcyril*^> a D e 0 conftitu t u m, a c A n i m J E , q u x l i c ( m c d i a n t c S c h a m a i m ) d o t c s f uas fv ti nf i nt)mul ti f or mi t er largitur R c b u s , in ft a ro b ft et r ic is c u iul dam f i del ifl imx M i c r o dc M a c r o C o f m i c e a t t r i b u t u m : C u r , vel q u o r c f p e d u C a l o r lit a t q u e d i catur D i u i n u s ; C x I c f t i s ; E l e m e n t a r i s ; Na tur al is, infitus fiue innatus, p r o p o r t i o n e q u a d a m foli f i de r u m q u e c a l o r i r e f p o n d c n s ; V n d e a d i o n c s h o r um ( 1 p s 1 v s ) t a m d i u e r f x ; Q u o fcnfu ( m i n i m e vulgari ,artri buendovnicuique|fuum)intcrpretandx phrafcs, Philofophorum h x : C j e l v m eft animatum-,Influentia, L u m i n e Sc M o t u agir in i n f e r i o r a ; C x l u m cft potiflima cauf a, cur E l e m e n t a , q u a m u i s fuapte Na t u r a cotrari a, p c r mi l c e an turatque

'

_________ \ ______G R A D V S

Q V I N T 1.______________ 155

cur atque inuicem coniungantur; Ad primam materiam eandem, quam vir ad libi dilectam coniugem, obtinet rationem, Res adamat inferiores; in Terram non fecusac Mas in termina femen transfundit fuum.Corpor* gignit inferiora; Omnium clt parens-, Inllrumcntumcfl.quo D e v s agit nobifeum; Efl caufaomnium, qua- gignuntur; Confert Formam & Spe ciem in materiam apparatam imnnttit; Regit omniaqua: hiccontinct Mundus , tu.c undae femina; Omnis facunditas a C a l o fpargitur; Al 1 a que hifcc limilcs: T v n c r e c t e p h i l o s o p h a r i p o t e r i s d e n a t v r s e c r e t i s . Bene docet fic difeit, qui bene diltinguit. ^ ftdcm.igmiudinistux. ] Dicic D o m i n v s Efa .6 6 , 1. Cxlum fcdes mea. Pfal. 1 0 3 , 1 1 ? . D o m i n v s in Casio parauit fedem luam. Pfalm. iij> i -<^Adu Umbo oculosjhcos,qui bibitas mc.<Us. Pfil.io, 4. D o M i N v s,/ CfiloJcdeseit#.Wtt[\\.6,<). Pater nojler qwcsin c.tlu. Notandum: A throno ccllitudinis Diuinx, nil nifi Diuinum,. x ternum ;S a p 1 e n t i a (Emana tio Diuina, v.137 Jigitut non creata non formata,no orta aut tacta vt crea tura* led genita ab yEtcrno Patre Diuino Diuina / terna , modo nobis mente fideli potius Chriltiane credendo, quain fanatica imaginatione comprchcndcndo. U\1(curnJit,Sc.] Vt mihi lit prxlloS p i r i t v s f a m i l i a r 1 s ; v . i i j . Ora D e v m O p r. M a x. vt T u ,q u i ad exoptatum operis tui PhylicoChemici finem peruemre cupis, vt tibialliflat S p i r i t v s a s s i s t e n t i a bonus, qui opus non cantum ab infenlillimo hoftediabolo.omnisconfufiomsciuctorc,q amfiddiflime cuftodiat; ve rum quoque a 1fapienter Laborandum tc adhortetur; Sc.ncin aliquo de linquas,vndc operi nocumentum accidere pollit. dehortetur. Non certe fcurrileexiitimari debet, prxefle Laboratorio Sapientum; fed illud, vclut uv rcucrenter ingrediendum inque co ita laborandum cft.ncge nium tuum bonum,Tc,& Opustuucuflodientemoitendas.Sucs munda ni hoc minime intclligunt; Philofophi mente meam Sc fenfum percipiet foli.eumqucfcqucntur. V t& m ih ifit S p i r i t v s a s s i s t e n t i a mecum Oret.mccu Laboret: Mente, Intcllcclu, Ratione,Cogitationes &: fenfus, Actionesacq; Labores omnes fapieccrinltiruac, dirigat, difponar,adiuuec, promoucat,fortunet,bcec, vcrll.28,145.15$.181.6c 291. Myftciiu hoc ma gnum,a perpaucis obferuarii.finc quo Lapidem Philofophorum ad finem optatu(quamuisin SccxPrincipiis Naturalibus,iuxea Nar ur<^ methodum, attificialitcr recte progrediaris ftuqui Chriftianu ce proficeris, nunquam pcrduccs.vcrf 151.Elio,vita & factis,qui vis videri,dici ac cfl*c Philofophus Chriftianus. Donum D e i d l ; c u i u s fecretum H ermes alii habueriitex infpirationcDiuina; MacroColmicc collans Corpotc,Spiritu8c Anima: luper quo ctia Nobis MicroCofmice.fecundu Leges atque Doctrina Am phirheatri huius,Corpore,Spiritu fic Amm.i.Thcofophice Orandum,Ca balice.Magicc.PhylicoChcniice fud.mdu vel laborandum. Vt I e h o v a h Triunus,cooperando Tibi triuni tuisq, Laboribus,in Opere PhylicoChcmicoCatholico criuno confequcnJo, infpirare,darcatej; largiri dignetur bene vclIe,noirc,efle & pofTe, Theofophicc operari rnemeto. Qui poteft capere,capiat,fit dixi. ObJertwScicmix 5c Attes quxda bonxintetdu lunt 8c vocantur 1 n c e r t a , non quod pec &:cxfemccrcxillarfinc,aut nonnuqua male nolTenc eas cra&arc fibi hoc prxfumcces; Verum quod d e s i t

54

I N T E II P R E T A T I O N ES

artifici operanti v o l v i i t a s D e i . 2tu0OltCO0C^<ni|Cf allcegdcijai. 20f*iil !iiu$ mtdj Dat 0 1 itcf w ?tt gatau Cur enim,obfccro rc, I e h ov a h Ommpocenjjli veller malcdidione (ua diuina tc punire, aut detra here ( ol> peccata) donum illud fuum, vel thefauris tc trudibus Sapientia: tepriuarc>cur,inqu. m, non pollet Ille,quiOmnia creauit,qui cuaminuertit, cum vulr, ordinem Natura'j quemadmodum ad voluntatem lofux Sol ilerit m medio C x li,S c non feftmauit occumbere fpaciovnius diei. lol. 10,13. Ad petitionem Ezechix, D e v s reduxit vmbram per lineas, quibus iam defecnderat in horologio Achnz, retroifum decem gradibus. 4. Reg. 20,11. Viri tres Hebrxi,Sadraeh, Mefech & Abcdiicgo, mifli in medium fornacis (Babylonica:) ignisardentis,ignc non tadi fucrunt.Danicl.5,2iA* feqq.ErhxchuntpcrOm nipotentiamDe i,quihabetNaturaminmanu fuaomnipotcnce,eamque regit ficut vult. V e l l e igitur D e i nobiseft impetrandum. Ide fibi voluit magnus ille Picus Miradulx Comes/quam uis propter hanc vocem inique laccretur a viro quodam magnxaudorita tisjeum dixerat: Fntjlr/i NaturamAati,qut P a n a ('hoc eft, D e v m totius Natur x^non atiraxeru: Quodfccundum Leges atque Dodrinam Amphi theatri huius,D e o annuente,in OratorioTheoSophicc Heri potefl,vcrf. 190. S v m m a : Incerta: furit &: manent Scientia: ac Artes fccrctiorcs, nifi fu Ixl elega ce a s v m m o ;unda nobilioris operationis virtute jmfi in quam, v i r t v t e D i v i n a animentur aut roborentur. Hoc idem cft. quod dixit Soloraon, ( v*3 i p j haurire voluntatem a D o m i n o ,& inhabicarecum S a p 1 e n t 1 A , v e r f . 3 0 0 . <r

iGl

N o u i t enim ac inrcllierit om nia, ac m c deducet in a& io n ib u s m eis m o d era te, attjj in glo ria fuacuftodict.

Vc tf t1.

$ clt enim lUa O M N I A ,

16

Cr mtel/igit, Cr dcducet me in opertius meis fiobne, cuJ l odiet me in fu i rVotcntia.

Scit enim illx o m n 1 a] Quare, fadaamica, foror & fponfatua.de omnibus te fapienter inftituere poteft ac vult: quia promifitv. 187. Cuius iufti lermoncs omnes: non eft in cis prauum quid, ncquc pcrucrfum, vcrf.4 2. Sobrie] Non folum fine ebrietate.; fed etiam dextre; fapienter j fuper li nea veritatis reda.
16 i

Et erun t accepta opera mea, ac recte p o p u lu tu u m d ii u d ic a b o , croq uc dignus folio Patiis mei.

VcrCu

f f E t erunt accepta opera, 16 mea, Cr dtfionampopulum tu um mfle, isl ero dignusfidium 'Patris mei.

Et erunt axccepta. & c .] Quando, Non nifi S a p i e n t i a fir, Orauerir, Laboraucri: fecum. Sic 5: nos in D e o fapienrespo/1 'umus o m n i a qux V o l um us ; volumus auccm^ThcoSophixftudiofi.qux D e v s i p s e . Q ua propter, quxeunque, iuxt \ Leges atque Dodrinam A m p h i t h e a t r i huius, faciemus,profperabuntur,vt eft Pfal.i.

t f Q uis

G R A D V S

Q^VINTI.

ij*

/tf Q u i s e n im h o m in u m p o te rit f c ir c C o filiu m D e i ? aut q u is p o te rit c o g i t a r e , q u id velit D e v s ?

Vcrf. 15

Quis entm homo confilium 264 Efa. 4 3 , i j . Kom.ii, 54. 7 ) E / inteUigit ? aut quidyelit 1 -Cor. i,i. ' D e v s annuo comprehendet ?

JVuis hominum y&.c.~\ Obie&io eadem, qux infra vcrf! 2577. Ad quam vi de vcrf ztfS.rcfponiioncm.
'1 * ^ T C o g i t a t i o n e s enim Vctf 14 2{am cogitationes mortali m o r ta liu m tim id a :, Sc in cer um tim d x ju n t , ac noftrz opi ta: p r o u id e n t ix nortra:. nionesfallaces. 1 6$

Cogitationisnoflrt, Scc.] Quatenus noftrx per fc , cVabfolurc, cx nobis, quoad noflrxdunraxat innitimur Prudcntix, opinamur, non Icimus. Co girationes fpeculaciones, raciocinationcs, inuennones & opcrar.oncs nollrx omnes incertxfunr, n(i vcnraris acquc virtonsDiuinx inlpirationeanunentur ac roborentur. 0cit|t(VpnDc$phanc.Uii\
\6 C

C o r p u s e n im c o r r u p t io ni o b n o x iu m a g g ra u a t a n i m a m , ac terrenum d o m ic i liu m p len u m c u ra ru m m e tem d eprim it.

VcfC ij

! f fo r pus enim 3 quod corrum A t ur , aggrauat Animam , j\f C " terrena inhabitatio de primit fenfum multa cogitan tem.

Corpus quodcorru*npifury5cc. ] Siccciam Paulus externum hominem <p% pcfA/jo, dicit, qui cum deftderiis fuis corrumpit &: corrumpitur. B i n a r i v s ergo rciicicn Jus. Viderig. Amphitheatri huius lecundam. Terrena inb br.atio dfpriw t, &:c.] Mens nollra in corpore hofpicans propter pec catum corruptib ii atque morrali, quali in carcere quodam renebrolo te netur reclula, ita, vtncc D e v m rede agnofeere, Naturam is: fcipfum cognofccre queat cx 5c per fe homo. Quamobrem orandus D e v s , vt cxcrcirioin D e i amore Theo-Sophico ( pcrniccntiahtvr viciis ac fuperatisaflvclibuscarnis)adDininarum, Spiritualium6: Naturaliumrap-arur contemplationem atque traclarioncm, & quafi de profundo carceris Diuinitus cxcra&a furfum, in cacuminc domicihi collocetur: hinc qux prius in imo polita videre non poterat, ccrncrc iam m ep iat, luo modo colloquio fccrctc fruatur dulciflimo I e h o v a fpiriruumqiic bonorum a D e fubdelegatorum;inebrkcurNclarcDiuino licqueperuematad cognirioncm &: fruitionem totius V n i v e r s i. vcrf. 1 4 j. H o c, non nifi (ludiofus Amoris Diuini lidclis lntclligit.
i6 y

...

Af Et difficilc x ftim a m u s,

Vccf 16.

qua: in Terris funt: & : qua: in confpc&u funt i nue ni

tAc v ix qux tn terra fu n t, 2J7 conieUura ajfequimur, qux tn manibus njerfantur , cum

INTERPRETATIONES m us cum la b o r e , q u x a u tem in C x l i s funt quis inueftigabit ?

1
Ycif 1 7 -

1 labore inuenirnus : quis autem

ea pcruefli^abit qu& funt tn I Calis?

Difficile aflim-tmiis>&c.] Vide vcrf. 187.


S p i RITVS S ap i i n 2. 6

Scnfum a utem T u u quis


f c i c t , ^ " N I S I TV DE DE RI S S I MRI TVMS ANCTVM D E A L T I S S I M1 S :

Confilium autem tuum quis nottit , n ifi tu dederis S ^ P i -

t i Jt mittitur.

N T / a M , ac dc altiffimis
/ t f Spiritum fiin ttu m tuum J\T

miferis ?
i.] Ad o b i e & i o n e m verfT. 2 6 4 . &: 2 9 7 . fapientis ipfius lapi ens rcf ponli o. S o lu s e n im D e i S p i r i t v s , & : cui I p s e patefacit fiue r e u c l a t , n o u i t a r c a na D f. j , inq ui t Paulus 1. C o r i n t h . 2 , 11. D e v s in C x l o c f t r e u e l a ns m yf t er i a, p r o f u n d a & a b f c o n d i t a , D a n . 2 , 2S. S v m m a: In S a p i e n t i a D e i f c i m u s , i ntel li gi mus & p of l u m u s (\ e h o. v a h v o l e n t e ) 0 m n i a . E t , c u m v n u f qu i l q ue fit o pt i m u s v e r bo r u m f uo r um inter pres , v n d e q u x f o certius & verius Natura:, S S * S c r i p t u r a , & T ui ipfi us c o g n i t i o n e m veriflimnm h a u r i e s , q u a m ab ipfa veritate. Q u o m o d o a u te m D e v s (qui ipf if li maeft V e r i t a s ) fiat nob is a Conftlii*,, T h e o - S o p h i ce d o c e t A m p h i t h e a t r u m h o c n o f t r u m , Ibi P y t h a g o r i c e (ludere m e m e n t o ; n e fi s filius ante p a t r e m : fraterne m o n e o . UHifiriii] H u c ref er verba f i gu r a A m p h i t h e a t r i hui us f e c u n d x r d e c e b i t vos igitur prius p ie l ot o s , & c . & q u x f e q u u n t u r . Spiritum tuumfinclum .] S p i r i t v m S a p i e n t i a , verfl' 225. & 16 1. N o n d i a b o l i c u m , m a l u m ; dcaltiflimis, n o n inferni p r o f un di s ; M e d i a t e e t i a m , & q u i d e m vel per A n g e l u m l u c i s , n o n b e f t i am t e n e b r a r u m ; vel p e r O r c a n a N a t u r a l i a aut Ar ti f ic ial ia, ( a g ' t cn i m D f . v s p e r v a r i a M e b 1 a nobi f eum , c a q u c m i r a b i l i a , q u i a i p l e M i rabilis) S a p i e n t i a v e r x i n f c e n a M u n d a n a h a c fideliter a n c i l l a n t i a , q u o c o m m o d i u s D i v i n a h u m a n i t u s p er c i p i a m u s , n o f c a m u s & : i n t e l li gamus. S u n t e n i m S c i e n t i a * Arres bona' m i n i f l r x aut A p o f t o l x ( l i ceat m i h i d o c e n d i caufia fic l o q u i ) q u x d a m S a p i f n t i a , quas mifit 111 M u n d u m , v t p r x d i c a r e n r d e D o mi n /e f u x miri fi ce chrfuiri s m r x h a u ftis E u m g c l i u m , id ef t, n u n t i u m l a t u m ac b o n u m , filiis D i f c i p l i n x a t q u c D o d t n n x , S a p i e N t 1 a. h x r e d i b u s fidelibus dilettis.
p

Nifi tu dederis S

T f $(am ita v ix eorum qui Et fi co rrc etx fint fem itx Vztf. 18. Terram incolunt, direfio: fu e eo ru m q u i (unt in T e n i s, & runt , acqu* t/b/placent, didi q u x T i b i p la c e n t , didice cerunt. rint hom in es : Nam 'ita vix earum] V i d e ver/T! 2 , 8, 7 4 , 1 f 7 , r f 8 , 1 8 7 . & 2 9 4 . Q u o d cum
ita fit, v t i
t a

, hoceft,

h a c m e t h o d o , h a c via d idi cer int alii, V. G . Sapiens

1
nof tcr,

GRADVS

QVINTI.

'57

nofter, imo vero Sapientes omnes, ( nemo enim vnquam vir magnus fine afflatu Diuino) etiam Nobis eritinfifteiulum vcftigiis eorundem, vt eo dem modo fapienter difeamus ab eodem S a p i e n t i a ; S n M T v , a quo illi, fapientefquefiamus. Quxcuiiquccnim funtferipta, adD ofhinan feripta fune nobis.

N a m per S a p i e n t i a m (anati f u u t^ T q u ic u n q i pla c u erun t cibi D o m i n e a Principio.

Verf. if .

Etfunt S a t feruati.

/ex t

/.i con-

JVuicunqucpUcuerttJU tibi, &c.]Cum autem nemo placeat 1) k o , nifi qui cum S a p i e n t i a inhabirar. Verf 300. Theo Sophicc nobis Auden dum, vtcum Ea inhabitemus: Etruncplacebimus D f. o , dilidemur ab E o ,impetrahimufque,fecundum Leges acquc Dodrinam Amphithcatii huius, Orando & Laborando, infide vera, O m n i a . EfHcacillima res mente pura Eidcs firma.

D u o p o llu la u i a c e , p r o hibeas a m c , a n t e q u a m m o riar. V a n i c a c e m & verbu m m e n d a x r e r .io u e a m c : Paupercaccm & diuicias ne de deris m i h i : a l c m c cib o qu i conucnitm ihi:

Prou jo Verf. 7. V crfS.

f f D r o (wfnf*r) rovani Ti> nc deneges mihi antequam mo riar : Af vanitatem (S [ J ver ba mendacia longe fa c d me. M endicitatem Cr diuitias ne dederis mihi: tribue tantum v i cini meo necejjana.

D v o rcgjuiT e.j Intei iorcm&r exteriorem hominem &: vitam confi derans Rex fapiemiflimus, vcriufquejpubernarionern a D e o petit. Ani m x , cuftodiam a vanitate &: mendacio : corpori, vero, mediocritatem fortunarum o p t a t i precatur. Sibi enim (oli relictus homo, labitur in te nebras fc errores mentis, & externam quoque felicitatem &rfucccfTusamittit. Ex pietate enim & timore Domini, qui fons cft Sapientix, fluit to tius corporis di externx vitx incolumitas. Hinc (it homo lignum illud, quod plantatum cft fecusdecurfus aquarum, quod frudum fuum dabir in tempore fuo, cuius folium non defluet, dc omniaquxeunque faciet, profpcrabuntur, Pfalm. 1, 3. Vanitatem.] Q uidell vanitas, nifi lapientia mundana immunda, qux eft fatua, ccrca, temeraria, fuperba, ignara De i , fupeiftitiofa,!dololjtrica,contcmpmx D e i , leditiofa.crudclis,fangmnolcnta, audax, inhumana, epichxrccaca, inquieta, hypociitica, phi Ionica, impudens, incontinens, truculenta,auara,calumniatnx,men dax, dcceptrix, fallax, arrogans, bilinguis ,do!ofa; & in fumma, nihil ni fi ferpentina illa aftutia malitia homini naturali congenita: & lapfus il le protoplafti deplorandus, & ruina horribilis adexitium xternum fem per vergens di pergens. Verba mendacia.] Mendacium opponit verx D E 1 Agnitioni &Inuocationi: Agnitio enim & Inuocatio D e i funt fontes x ternx benedictionis &:bcatitudims: mendacium vero, id cft, ignorantia S

58

1N T E R P R E T A T i O N K S

Dei ,idololatria, fuperfhtio,comctus D e i dc inuocationis,abyflus cft maledittionis, tcporalis& itcrn x . Diuicias & paupertatem non optat: nam Luxuriant animi rebusplerunquefecundii : Fulgida lux Atu n d i pau per Feftu erat.

[ f N c forte fatiatus illici- Vcrf?ar ad n e g a n d u m , & dicam, quis cft D o m i n v s ? aut cgeftatc co m p ullus, furcr, & pcriurc N o m e n D e i mei.

^ (efo rte f.ttter, (jr abne gem ,dtcam que quis efl J e ji o v ah? ne forte efficiar pau per, & jurer,affum aw que mva>m mnomen 1 ) e / mei.

T iefo rtefa tia tu S y& ci] Mediocria commoda virx Sapienti optanda funtDiuicias &: oycs}irritamcntanjalorum>\ocM. Poeta. Pharao in fummafua opulentia & potentia imprudenter dc arroganter hac vocem edidit, Quis I e h o v a ? Diuitixigiturnimixipfum pelfumdedere; quia fuperiorem, dc potentiorem Dominum in mari rubro expertus eft, quemtotprodigi is fupematuralibus & plancdiuinis, induratus mente, reuereri,timere agD ofcere noluit. Errant igitur, qui in p h ilo f o p h ia n o ft r a f e c r e t io r i tan tum aureos montes quxrunt ; Infipicntis, non Sapientis, h o c cft. Sapien tia enim D e i cultrix &amarrix eft,non auri. Expers hxc SponfaCxlcftis cft omnis auaritix,Iuxurix, fuperbix>fafhis,&incedichabitufimplici,vili, honcfto tamen dc mundo, veiturque rebus fecundis modcfte, dc prxparat fe ad ferenda aducrfa:imo, vtthefaurum colligat Myfteritrum Diuinorum&Naturalium;paupertatem,onera,labores fuftinct,ncc facile aducrlis cedit: T^amcfue bonos nec blanda inflant,ncc a[perafrangunt , Sedfidei innicUgtudu vera iuuant.

A t / f excellentia r e d if i cationis cft Sapientia.

Eccl.io. V crfio.

. To/ 7I N D V STRI AM (h.wc

ver* udem)fequiturSA n e n t i a !

F.xcellentia reclificationis, dcc. ] Quam diftorta dc deprauata fit Natura hu mana ; quotidianx infirmitates, hallucinationes, tenebra', errores, fatis tcftantur: ideo re&ificatio &: emendatio naturx peruerfx, lingulis momentis,inftitucnda: cuius t TmvopQuosuf & rc&ificationis noftrx finis eft Sapien tia. Omnium malorum fummum nokifcum nafeitur, cui omnes veniam dant, ncc cius emendationem defiderant; philaucia fcilicct & amor pro prius, quo vnulquilquc fibi amicus cft natura, 5c luis opinionibus dclectarur. Sed reucra hic morbus, quo finguli nimium fibi placcnr, fons cft omnium errorum & dehftorum invica. Proinde rexdificatio naturx Scamoris proprii fumme eft necclfaria,fiad S a p i e n t i / e v e rx L v m e n afpirare cupis,Sapientix cultor.
Verum, tu D o c t r i n a fili, qui I e h o v ficadcptusesS a p i e n t i a m Eiulvc N a quxdam lingularia.
a

gratia, o-

Da

GRAD VS

QVINTI.

139

9. Da(quoquc) S a p ie n ti o cca- Troa. D a Sapienti innrptutouem , C 4 i 75 VcrCp. f!o n e m ,& a d d e tu rc iS a p i Sapient lor erit: doce iujlum}& addet Doclnnam. e n t i a : d o cc iu f t u m ,

fe ftin a b ic a c cip crc .

Etfe(linabitAccip:re.\ Etiam cum gratiarum actione ingcntc,.dcbitaquc laborum renumeratione. H x Sic. n a t v r a hxredum S a p i e n t i a fidelium dilcdorum. Qui autem oblcuifcunrur benefactorum,aut filii mc pce volunt cllc ante patrem, Dap Cu* (9 and fliujcr fcpil D cilII Mf fccilllf 1 ii ingratifunr.aquorumdomononrccedet malum.
PlOU.XJ I n a u r ib u s f t u l t in e l o q u a - VcrC?. Inauribus (Anum) in/ipl r i s : q u ia c o n t e m n e t P ru entium ne loquaris: quia d e fi

Signatura Sapientis.

17 6

V bi& cu r Sapienti non lotjucdum.

d e n tia m e lo q u io r u m t u o rum .

cient D oclnnam eloquii tui.

In .turibus injipientium, &c.] Prxccpti huius nc obliuifcaris, fraterne mo neo. Non enim apud omnes, ncc omni tempore, ncc omn ia, (fe D e i , H o minis, Spirituum, Narurxquc Myftcriis,arcanis atque fccrctis fnriacphilofophari conuenit ac par clt, nec omnino tutum; fed cft (quemadmo dum iamfxpius didum)quibus, quando, &: quantum. Loquendum in terdum vt multi, ftatuendum vc pauci. Infcruiendum tempori, loco & pjecfonis. Caue quoque, vc bene monuit vir quidam Rcligiofus, Saturnus aliquis adfpiciat libros cuos arcanorum teftcs; ne boum calcibus (quod plerilquc prxccpti huius immemoribus contigit ) ignominiose fubiiciaris&: conculceris. Vcinam ipfjfempcrmcmorhuius/Margaritas, porcis diaboloobfcflisnonobiicico. In tcm poic&:lococacuiilefxpc profuit. Exultando exuitabit Pater 177 E x u lt a t g a u d io Pacer iu- Y fi4. infii : generans Sapientem} fti: /jf q u i S a p ie n te m gcn u U tabitnnn eo. ic ,la :c a b ic u rin c o . SApicntcmgcnnit, &:c.] Nonfolum cx femine fuo filium genuinum corporaliter, verum etiam Do&rina, inftitutione, prxccptis falutari bus, Doctrina'&: Difciplinxfilium, Sapienter, Videvcrfl'34. Hincphra fis, apud Sapientes viicatiflima, h x c : 0 fili m i, m i fili.
/jf A u ris qua: au d icin crcpacioncs v i t x , in m e d io S a p ie n tu m c o m m o ra b ic u r.
P rou.ij. VcrC j i.

tAuris qtu audit increpa tionem vitte , in medio Sapien tum commorabitur.

17

icturis q u x audit, & c.] Sicut per odium aurium intrauit inoboedientia & malitiam corhominis: itaaudiendo voccm admonitionis &: caftigationis,Sapienciainrracin mentem. E t, licut audiendo voccm diaboli, totum cor hominis corruptum &: inquinatum cft, itaaudiendo voccm D e i , in
S x
--------- -

140

INTERPRETATIONES

Libro S 9fcScripturx, N aturx, & fcmetiplo, cor hominis a corruptionc, foeditate diabolica &: ignorantia liberatur. D e v s enim ornat &rcompc:ifat ftudium fapientix>in hac vita, maiori lucc,intclligcnria,fcicntia,co gnitione rerum fpirituali &: naturali, coniilio, robore fidei, confolatione, lucceftu, in gubernatione publica &: domeftica,& poft hanc vjtacn prxcniis immortalibus.

Q u i n cgligit Difcipli n a m , fpcrnit a n im a m fu a m : fed q u i audit increpa t i o n e m , poflidet cor.

V crf ji.

Jfhii allicit f f D i s C J P L /N a m , dcfficit Animam fetam : qui autem acquiefcit increpatiom b u s p o ffiffo r eft cordis.

Difciplinam,icci]Quemadmodum qui ncgligit medicinam,odit & fpernitfanitatcmcorporis, &hoftis eft vitae huius corporalis: ita qui ncgligit difciplinam, quxeft medicina animx, efthoftis &: homicidaanimx fua:. Et, quemadmodum fanitas vmbilico, & irrigatio oflium, cis qui timet D o minum , &: a malo declinant, Prou. 3 , 3. ita i n contrario, inueteratio, lan g u o r i tales, vermis confcientixrodens,eisquiTimorem Domini & di fciplinam defpiciunt. Pfal. 52,3. PoffefforeflcordH.] hoc eft,dominus eft fuorum afle&uum, irx, odii, gaudii, triftitix, metus, voluptatis: quos affedus fi regere &: moderari rede quis didicerit; nx ille in omnibus rebus aget prudentius, & cum poifeflionc&modcrationccordis fui, gloriam & ho norem poffidebit. < > .

Paupertas &: i g n o m in ia crit deferenti c o r r e d ti o n c m : f c d q u ic u f to d it incrcpation em ,h o n o re afficietur.

Prou. 13 Vcrf. IS.

f f Egeftas tal ignominia ei , qui deferit D i s c i p l i n a m : qui autem acquiefcit arguenti, glorificabitur.

Egftas & ignom:Md,&c.] Hominem naturalem, qui a verx Sapientix vi

is plane exorbitauit, innumeris corregionibus corrigit indefinenter Ipfa Sapientia, vr in viam cum reducat, &: ab innata & congenita ftultitia libe ret. Sicorrcftioncm hanc admittit homo Sapiens, ornatur a correclricc Sapientia piulcis prxmiis ,inrcrqux etiam funt opcshoncftxaclegitimx, item honores: fi vero refpuit homo fatuus Difciplinam, rccedit ab illo Sapientia, &: fuccedit paupertas & ignominia, filix impietatis.

Q u i en im erudit dcrifo rem , ipfc fibi iniuriam facit: Sequi arguit i m p i u m , m acu lam fibi generat.

Prou. 9.
V etf.7.

Corripiens derifirem , acci- 181 pitfibi ipftignominiam: & in crepans impium accipit macu lam fiam .

^f>r</<&r//2w,&c.]Cauteigiturcircumfpiciendum,qualcs fint ii, quibus concredimus myftcria, arcana, fccrcra: nc diabolus fulciret cu culum ingratum.

^ T N o li

G R AI ) V S
^ N o l i arguere derifo rc

Q V 1 N T I.

14

Vccf 8 .

nc oderit tc; argue Sapien t e m , & diligee ce.

V^ejncrepei ighur deriforem , ne forte odio habeat te : meref a Sapientem, & diliget te.

7 ^>li arguere de-1forem, &c.] Laterem en m vel /Erhiopcm Iauabis. Co-

gica Germanorum illud . JjatimcfjWn Der^cuffffmrt^arrcittcfc^iflVn.^a inuftr aud)(in(rvi(1^uthunMai/i>crallc%wcnfoltc[(uQtuacf)(n. Hos deuica. Nolite fandum dare canibus. Epicurei &: athei fiunt funofiores in crepando: ar pii dociles & timentes D e v m , pioficiumin Sapientia &: multis aliis excellentibus donis.

Q u x r ic d c r if o r S a p ie n d am , & non in u enit: ac Sciencia incclligcnci cft facilis inucncu.

P r o u .14

Vcrf.

/t? JQuxrit (quidem) derifor S a ? i e n t i a m , & non inuenit:Doclnna prudentiufacilu.

Quatit derifor, &:c.] Ingenium fcopticum & nafutulum, nequaquam ve ra: Sapientia; capax cft. Simplicem enim, &difcendi cupidum animum S a p i e n t i a amat, fauo&: meile cibat,& ncdareSapicntixincbriat. A nima adeognitionem apta, ait Ptolomxus, veri plus ailequitur, quam qui, fupremumin modum, (e in Scientia exercet. Aptitudo ycrohxc ingenii cxlcfte donum cft, & Orando acquiritur.

In confpc&u intclligencis a p p a r e t S a p i e n t i a : & : oculi ftulcifunrinexcremoccrrx.

[ f In facie prudentis lucet S a p i e n t i a ; oculif i ultorum i> 2 fimbus Terrx.

Infaeieprudenti*) &rc.] Hoceft, vultui Sapientis cft modcftus, arocuh ftultorumcircumuagantur inconftantes, &funrlcuiratisindices: vultus enim eftanimipidura. Quomodo in aquis i efplendet vultus p ro ficien tium, corda hominum manifeftafnt prudentibus, Prou. 2 7 ,19 . E r , dili genter agnofee vultum pecoris tui ^tuofq; greges confidera. Ibid. ve K 25. Sapicntiahominislucetin vultu eius,&porcntijfimus faciem illiuscomutabir, Ecclef 8,1. Ergo, Metopofcopicc, Phyfiognomonicc, Cheiromantice, explora homines,difcipulos,vti Pythagoras.per dies aliquot. Q uem admodum enim omnes resconditx, certis a K rura notis & (ignis, p id x &rcxornacxfunr,diuinifqueNaturxcharadeiilmisir;(ignirx;ccrta nimi rum proportione, fig u r a t habitu: vndede inte.no&larentefpirituoccultifquc rerum proprietatibus iudiciurn fieri poreft: in.o ipfa proprie tas rerum occulta & fpiritus latens fcipfum prodat certis qmbuldam no tis & fignis e x t e r n is ^ pro natura ac indole fua,talem effingit fignaturam , figuram, proportionem tc habitum, qualis a Sapicnt-bus vult cog nofei: qux Signatura Magtx Naturalis initium, & quafi alphabetum primurtiquc elementum cft. Ita prxeipue hxc pidura m hominis vultu &: habitu cognofcenda eft. Concurrit enim toiius Naturx lignatura in Micro Cofmo. H ic ( haradcrcsNaturx,& notxhicroglyphicx, cerrum
. _ _

41

INTERPRETATIONES

cfliciuncfenfum & fententiam, quxaSapientibus& huius fcripturxaclitcraturx naturalis gnaris probe intclligumur. Ncc enim mentitur Natu ra , aut falfum de fe ipfa prxbecreltimonium: non decipit indagatores fui, modo Scripturam hanc probe difeant intclligcrc. Cxlum habet fua figna. Ignis, Aer, Aqua,Terra; Vegetabilia, Animalia, Mincralia,Metalla, fuas habent lignaturas: Angeli habent luas notas: omnes Prophctx, omnes Apofloli, ornnefque S a n d i: imo Saluator ipfc habet fignuiri Filii Homi nis Crucis figuram.

Eten im operibus fuis cognofeitur puer,an m u n d u m & an re ctum fic opus eius..

P rou io Vcrf. xi.

/jf E x ftudtis fu is intcUiqi-

turpuer> f i munda C r rcciafint opera eius.

Ex [ludiisfuis] Ex adionibus, tanquam charaderifmo naturali, vel fignatura. N ota: Tribus modis viri magni & pr.xclari excitantur. I. infici funt prxclaris ingeniis igniculi Diuinitus, quibus impelluntur ad res prxclara,>agendas, quifubmde fefeexerunt &:cmicantab ineuntexcace, vt in Iofepho Patriarcha apparet, in Dauide, Sclomone, Daniele, lofia, &c. Hiab vteromaterno feledi funt prouidentix Diuinx inftrumenta, Sc operum D e i organa. 11. Naturalis aftrorum influentia, Sc aftrorum frudus,quandocunquead maturitatem perucnerunt, mundo benefici um aliquod naturale exhibituri, &cxthc(aurisfuisproduduri, (cftenim omnis naturalis fapientia in aftns) tale ingenium a prima conceptione in clinant, vnde varii, variis in rebus & facultatibus, prodeunt artifices. Hinc canit Poeta: Ingenium cxUflefuis velocius annis Surgit , (-r ingratifert maledimna mor/t. Tertio Cxlum aliquodeft internum in Homine, quodilluminaturS. S a n d o ,& Donis Spiritus fandi fingularibus,F i d e & O r a t i o n e acquifitis. Hic latet Spiritus Cabalifticus Sc fchola philofophix fagacis Theophrafticx. ^
86

Q u i am b u lat fraudulen te r , r c u cla tar can a : 0 *q u i a utem fidelis eft, celat amici commiffum.

P rou i i . V crf ij.

Q ui ambulatfraudulenter, reuelatfecretum: fidelis autem ffn ritu , celat rem.

*>u:fidelis cfl , &:c.] Fide, oratione Sc taciturnitate multa acquiruntur myfteriacxlcftia&ai cana naturalia.ProptcrcaEfaias Propheta canit cap. 2.4. verf. 16. Secretum meum inibi,fecretum meum mihi. Et Dauid Pfalm.51,8. incerta&:occultaSapientixtuxmanifc(laftimihi. Hincctiam Apoftolus Paulus, In Cbrifla ihefu om:usthefaun S.ipientix&Scientixfurit abfconditi. Colofl*. 1,5. Igitur petite,quxrite, pulfacc.Hxcfunt v e r b a il l a a ^ ^ j ineffa bilia paradvfi& tertii Cxli,dequibus Apoftolus, 2.. C or.12,4. Eximia efl virttis,pr.tj}arcflentia rebus At contragrauis efl culpa, tacenda loqui.

Q u i reue-

GRADVS

QVINTI.
287

l f jQuireuelat myflerta Q u i rcuclac fccrc t u m * , i n- Vcd.19. i - 10 7^. ccdit fr a u d u le n te r : &cumco ambulat fraudulenter: ZjS di
q u i allicit labiis fu is, l ie m ifccas tc.

latat labia fiia , necommtfcearts.

J 9uircuelatwyflerli, &c.] Quicunquead (ccreciora liuc diuina,fiue na curalia afpirac, necefTc cft, vt ad Conltanciam, Grauicatcm & Taciturni tatem feaftucfcat. Talejcum lint Myftcriorum reuelatorcs Angeli boni, procul fugiunt omnes inconftantes, leues & garrulos: extreme inimici iunt omnis inconftantix, leuitatis &:garrulitatis. Igicur tu quoque, fili Sapientix fugias ciufmodi homines le u e s g a r r u lo s , nc tibi ipli exitium acccrfas.
M u lti h om ines mifc r i c o r d c s v o c a t u r , v i r u m a u t e m f i d e l e m q u i s (facilc) inucnict? VcrC*-

M ultitudo hominum prxdi cat 'vniufcttiufqi ?nifencordiatn : virum autem veracem quis inuenict?

18S

rjilulti homines miftricordes, &c.] Hoceft multi homines &habcntur& vocantur fancti.fed vere bonum 6 : fidelem quis inucnict?Solus enim Deus intuetur corda hominum & difeernie omnia fucata &: fimulata a finceris atqueveris. Cautiflimc igitur cum hominibus verfandum. Nullnctiam in amicitia pc')is cft maior,quam adulatio,blanditix Sc aflentatio. Qiiam uis enim multis nominibus, hoc vitium eftnotandum: leuium hominum atque fallacium, ad voluptatem loquentium omnia, nihil ad vericatcm. Cic.in Lxlio.
N c (igitur) m o 1 i a r i s a m ic o t u o m a l u m , c u m ille in tc h a b e a t f i d u c i a m .
Trou .i.
V c r lli? .

cogitcs contra amicum 1S9 tuum m tlttm , quum ipfe habi tetfecurc tccum.
5\V

Nc moliaris, & c .] Mens vera imbuta Sapientia, Sophix filius, Medi cus eft humanx foaetatis, non euerfor. Animus enim gencrofcSapicntixcapax, amans veritatis&iuftitixeft, inimicus veroomnis fophifticx &: iniuftitix. Inprimis autem vtituromni in tegendis &: emen dandis arcanis deliciis proximi, tantum abeft, vt nouis inlidiis, noua ma la eidem ftruat. Nullum eft crudelius vulnus, inquit Sophocics, quam fal li ab amico: fcpitDD iCnccfjftcn D ic
Eli c o n f l a t o r i u m a r g e n t o , Sc
caminus a u r o , /fatprobat corda I
e k
rrou .17

VetHj.

( enim) reddit mala

190

ov

A H.

pro bonis, non recedet malum dcdomoeiuj.

J^uireddit md ia , &:c.] Sicutgracicudocomplc&iturvcritatcm &iuftitiam, quas D e v s amat; itaingratitudo conHataeft ex mendacio Sciniuftitia. Haspeftescum D e v s acerrime oderit, maximeque detcftetur,

144

IN T E R P R E T A T IO N E S

f__________ i

non dubium cft .ingratos ii D e o puniri. Eft & illa vox Xenophontis mc- 1 moria digna: Homines nen ajfucfatti adgratitudinem erga bene meritos ypoflea fiunt ingrati aduerfus D e v m. i_yft probat corda I e h o v a h ] I c N E quo que crucis ac tribulationum ferutatur corda < S crenes. Nam I g n i s pro bato m k i a . Et fi D e v s rcpcrirctcorfidclc,vtiquercuclarctci fecretafua,aclargiretur ei Donaac bona fua: (rUMp1P0f/ uhuu vnD \vo cr feli feguen cDcr InnDcrcn.
Hic inferatur figu ra fextt g r td w .

VI. GRA-

r i a

lu n c.q u rp rim o rd i jr c o n ftit u u n t M v

n d vm

i. M i i m: i. T e r r a t r A Q j f A : Terra vnrtuo li/cnra.tenjx & g lu tin e ia , Aqua circu m


& IvPT ltuC i ; Vt IX du- l'u>

IIu

e s,^ a n tiq u i/ lim i Saviektes: l. l o n t v s : d itium ,In fctiu s. m

I H | l ^ f H I

TAiiicm . lO S.
M;

P h r t i c o c mi mi ci . i. S v i p h v r & S a i Na t vr a:

Hifcc accommodari poliunt

<vvArvoRim tN.
T I S T AR V M ' 1 f R R a & A

u .r . . fclcmenru u . ...... n (\lic , .1 h>(c< d i6 u ,.. quafi Hyn. i*tu) A q u e i .11. S H , E k s primum,creatum. triunum catlmi ftw>lc<.\ num ram um C o r ] ul' n,catlioljc< r v s tunc extares.

Tanfingait, ^qmfn(t,ntn

b.c.

iu ttttif*

m m m , SU & LuraH trntlir.


* An&lcuu,

5. C i f U M . C\.cflil.l/ u m ilt/ iu .) 6. f r Am

i.

S f lM T V J;

a. M

M u n d i, x th c c c u t, qm cft corpus Sp iritu ale, &. Spm tu* to rp o ia h s,o m n ia permeans. S u p cn u i.

Q uod cft.qsn 'corpus, (td quafi u.TtP-nj >liuc qi afi non Ai , & ij j ifi r a m e o r p u .A -.-iid u o tx tic m i. Hi r.ncip i: f nfuit Arii cs (p ri. oatus ) (ua trtbJlItm M . r-luoi pio caufa. j. FoL.

i. M u r v m v i . h. e. Spiritu? x th e te u s , onerans p io N atura fcint.Harum N a r v r a quibus com unj-uur :a d lim ih tu dinem Plancc^ J t n in fism am entn , qui N aturam hab et variam Si oin n in o v ctlatilcm , eum calidis, caln! j , cum frigidi etiam fu gidus c (l,fc q ititu r cn im N acu ti c* ius,cui eoniutigitur }. N A T V R. A. E llcntia.

) R v a c H E i o ii i m, h.e. Spiritus f> i i incubant Aq a \ j,C r o .i.; id c V c if i C t.

& Q u rrt quatram , figui aiu A m ^ h .fiu m tc ttix .)

J. A K I M A ! M u n d i:q u x viriditas bcnc<i:<}a . res eu n d a s facicm p ein n n aic.L co v ii.d i$ ;U > e n c d i vuidc.

trri:

E S J * NT IA

<li;iNTA,

C O R O L L R . l v

M.

S ilu ru m liiu m r R I MOR v m c**4'thtnn JiMtrfr t/ r jfti . P/ i: >}, ter.f:.l r lu iru r t l f t f l t , d - g u iJ t u f t i m i w l f o f i , M i i n h n m m x l* , J / 4! jli* 0 * ivtl* n u '> t i . J W . //<;(L llc n im Sulphuri cxcrem cm uni pingue,fuhp nofom:S>h.tertafutda,.V m n ., McJoia.J 4 -.tU iili,ttu fiu xt/i;tn r / jf.'j r * fi i t f t f : f **-'1 tiufli triumfd u tto fttn u /e^i t x u x v t. H tr.p t, Di.| N A.

GRAD VS

S E X T I.

VI .

GRADVS
PROLOCETICVS SEXTVS
E X P O S I T V s.
V
( Vi c
d o n a E N F . K V N T

m ih i

Ssp. 7 .
Vcifu.

fa p ie n s a t t c ft a tu r ) O M N I A

p a r ie r cum

( S a p i

e n t i a )

illa ,& in n u m e ra b i per m anus

AcceJjerunt autem mihi bona, fim u l omnia cum illay dtuittxqueper mantes tlltus innu merabiles.

lis |lio n c ita s Illius.

Venerunt nutem mihi,&c.] Vide vcrfT 5i4.5i^-554 - 358. Fer manus it /iui\ Per labores S a p i e n t i a manuales Theofophicos in Orarorio&: Laboratorio, fccundum Leges atq, Doclrinam Amphitheatri huius: non negotiationemundanaimmunda. verf.317. VndePfalmus 128, 2. Labores manuum tuarum manducabis. Torrens redundans vena,(eu fons S a p i b n Tii,Prou.i4,4. E : lxcatus fum in o m n i bus: Sc q u o n iam antcccdcbacm e illa S a i ' I f . n t i a , & : ignorabam q u o n iam AT h o rum o m n iu m maccrcit.
V crC it.

L ita tu s autemfum in omni bus, quoniam eorum authorefl Sapientia: ego vero ignorabam eorum ipfam ejfi matrem.

guor.i.tm antecedebat Qua fi diceret,Quoniam mecu erat theorice & practice: mccum Orabar,mecum Laborabat.vcrfT.jitfi.&rjoi. Ho rum omnium mater est.] Summa fummarum: Q ui filius D i s c i p l i n a noneft,hoccfl:,T i m o r i s D o m i n m s S a p i e n t i a m veram (ma trem omnium Bonorum aeque Donorum D e i)nonhabctfororem, non fponfam: Cui hxc nonamica,fruftra Orat>fruftra Laborat j quia non haufitfalutemS: voluntatem a D o m i n<3>verf pcrccnfequens.non
T

IN TE R .P RE T A T I O NES erit haeres Thcfaurorum S a p i e m t i j i infinitorum. Quare in redudioicad Monadis [implicitarem cflo rotus: tunc confequeris. Vide Verff. ij7.i$S.& i i j . &: fecundam huius Amphitheatri figuram.

Amicitia (, cum D i. o.

Inexhauftus en im h o m i nibus theiaunis cft: q u o qui funtvfi a m icitia m cum D e o coieru nt, propter D on a Difciplinx co m m en dati.

Vcrf.r4.

Infinitus enim thefiurus eH hominibus : quo qui njft font,participesfaelifnnt j j f A mtcittx *!) e i , f f propter D is c i p u n /F . dona comendati.

Infinitus theCaurusi & Tc. ] Q u ia i pfa a:ter na, I m men fa, Om n ipotcn s> I n fi nita; cuius propterea thelauri inexhaufti &: infiniti. Ab initio Mundi icmper dedit, dat hodie, nec deficit ei vnde in omnczuum large dare vult ac poteft. ^Amiciiix D e i ] Ita, vt finiti fint, D e o Paterno, Fraterno, Amico; B o n o Summo. Vide fecundam Amphitheatri huius figuram. Ad hoc enim creati fumus, vt fummum illud B o n v M,cxfacrolan&a Scri ptura, Libro Natura: Confcientiarque propria: teftimoniocognofcamus, contemplemur, amemus veneremur: in hoc redempti fumus, vt eo femper fruamur. Hoc vnicum, hominis animum alias infatiabilem, ab unde explere poreft. O amicitiam frutuofiflimam hanc! Nota: Ami corum omnia eum fint communia,quid non impetraret a L5 e o homo fa ctus D e i amicus? Theofophice annitere, vt D e i fias amicusj tunc in Spiritu Veritate ieiunans Ora, tunc fapienter in iis qua; docet Amphi theatrum hoc Labora : & I e h o v a h aderit tibi,dabitquc fine mora. Haufifti enim falutem Sc voluntatem a b a m ic o ,D o :a b amica,S a p if. n t i a. Eft S a p i e n t i a conciliatrix amicitia: cum D e o inftituenda. :quia hominem in Timore D e i iungit D e o : quo facto, impetrat in mvftcriis Diuinis Naturarque fecretis( Diuinitus, influentia, lumine & notu; aut per Magiftrum Sapientem, quem tibi mittit D e v s ^ u rteei, v c rfji^ b e n c vcllc,noflc,dre& poflea D E o. Videver C ty}. rropierDi/ii. f , & c . j Propter T i m o r e m D e i : q u i i n i t i u m S a p i e n t i >e,vci f
ilo .c o m m e n d a n s n o s D
e o

M i h i enim dedit D e v s , e o r u m , qux* funt in N a t u ra veram c o g n i t i o n e m , vt M u ndi c 6 r titu tio n e m 5vim q u e E lem encorum intelii-

V c r f 17.

I p s e enim dedit m ihi ho 19. rumy quxfunt S c i e s t 1 a m '-veram > /.,* n jt fetatn { J d if poftionem Orbis Terrarum / j f virtutes lilementorum.

I p s e dedit :nibi~\ Vide fupra vcrf. 187. Vt fetam] ( I u x, Qualia, & Quanta ? Non Diurnorum duntaxat myfteria, verum etiam o m n i a , ficuti

............... ... .

- 1 ------------------------------------- ----------------------------------------------------- -------------------

G R A D V S

S E X T I .

147

icuti c x f equenti bus patebit. A t q u o m o d o ? iter um q u x r e s . I mm e d i a t e , r e f p o n d e o , &: m e di a t e, i uxra D e i li be r ri ma m v o l u n t a t e m ; E t q u i d e m ; T h e o S o p h i e e ; Phyf ice; P h y f i c o M e d i c e , P h y f i c o C h e m i c c ; P h y l i c o M a ; e i e e ; H y p c r p h y f i c o M a g i c c ; C a b a l i c e ; L e g e a tqu e D o t t r i n a A m p h i theatri huius to nu s. S u n t v oc ab ul a, q u x rcc en fui ,pa uc a, attame n eo rum fenfus latif limef ef edi ftundi t. Defini ci ones p e t i s : r c f t e : do. T h e o s o p h i a eft Theologia, in ternario^ h o c c f t , B i b l i c e , M a c r o &: M i e i o C i l m i e c ) Catholica,\h h o v yE Lfoitabilts mirifica,(vctC.if 7 . V o x D E 1 in O m n i b u s , per O m n i a , de O m m b i s , a d O m n e s . ( v c r f 3 5 . ) P h y s i c B V / / Mundi 'viriufquejwc etf% r J \ Utoris tottu:,(j J \ [tncris^Ccc u n d u m C o r p u s & S pi r it um, qu.x h a be t e x M a c r o c o f m o ) Traditione, lit u r a & Arte, Vniuerfaht(r,cx & in facrofancU Scriptura, Lapide rhilm. <jr Nciisipfis ; Particulariter ex & in partibus virorum ; cognitio & traclatio. P H Y S I C O M E D I C I N A ^ ars cognojcendt Librum ?{atHr*( M a c r o &: M i c r o C o f m i c c ) m a g n u m : ita, vt legere poflis (tavniueriahter.quam paiticula riter)Tcm ctipfum m M u n d o m a i o r c ; c o n t r a M u n d u m m a io re in T c i p f o : a d h u m a n i c or p o r i s f anitate tu en d a, morbosqueprofligandos(v.it?7.) P h y s i c o c h l m i a elt ars,methodo T^turje Cbe/n/ceJolutr.di,depurandi & rite reu?)icr.dt Kes Phyficasjniuefale( M n c r o C o f m i c e , L a p i d e P h i l m . M i c r o C o f m i c c c o r p o i i s h u m a n i partes:abft t a m c c a l u m n i a d c p r i f t i n a figura r eddenda) & partieuhres,globi infr,oris,om n e s . M a c e i a yetufttffimcruSipientii( qui P e r f i s 7 vl agi ,Gr <jci s Philofiphi, L ati ni s Sapientes,Indis Gyrr.nofophifl.c, G r x c e & Brachmancs, JE g y p tii' S cer dotes & Mekttbalis, Hebr. cis Propheta &: Cab^hflx, B a b yl on ii s .n cc no Aflyriis Chsld.ti,Gal l i " , C el t i s Druidi,& Bardi . ^ wM^/ ^/ ap pel l ab at ur j V n i v t - r s a l i t e K/umta,idem quodJludium apud HebrxcsCtbaUfimrnepetffitnn & abfolutum, cum in Diurnorum cultu, Spintttakrtm traclationc atque cum iis conoer fatione,crNaturalium inue/ligatione ,pic acfipientew.fi/lcret: Q u a m u i s hi, in v n o e o d e m q u e f h d i o , D u c e b eni gni or e, l on ge p r x e u r r e r e n t illos. At, P h y s i c o m a c e i a ( o pu s tanrum de B e r d i i h , h o c eft, Sapi enti a K a t u r x , v c r f . i 6 i . ) c f t Na tur al i artificio ( M a c r o & M i c r o C o f m i c e ) mirifica p r a & i c a n d i ratio. H y t e r p h y s i c o m a c e i a (refpeftu Na rura li s & D o d r i n x c a u f i , fic d i c l a ) cft c u m A n ge l is b o n i s , f l a m m e i s D e i minif t r i s , f u b m o d o d c l c g a t x a D e o nd mi ni f tr a ti on i s. ta m v i g i l a d o q ' j a m dorm i e n d o )m c d i a t e & i mm e d i a t e , p i a f icv ti li sc on uer fi t io . C a e a i. a eft D i u i n x r euclationis, ad falutiferam D E i, & M a f c h i a h a g ni t i o n e m ; F o r m a ru m f eparararum, N a t u r x ( in M a c r o & M i c r o C o f m o ) noflriq; ipfius c o g n i t i o n c m , v n i o n e m , &: f r u i t i o n e m ; n e c n o n S S . * S c r i p t u r x intcllcd u m v e r u m ; vel i m m e d i a t e , a u t m c d i o c o n i i e n i c n t e j q u o D i u i n a h u m a nitus fentire p o f l i m n s ) t a m Vni uerf ali rer q u a m P a r t i c u l a r i t e r , T h e o S o p h i c c f o r r i t a . S y m b o h c a R e c e p t i o . E n habes. Expofitiones nccef farias &: fuflic.entes, f g p ^ D E o J u u a n t e ) t e m po r e, filiis D o d r i n x abun d a n t e r e x h i b e t Amptvnoc^nolFrum P h i l o f o p h i c c e x p l i c a t u m . H i f c e , i n p r x f c r . t i a , c o n t e n t u s e f to : n ec c a l u m n i a r e , q u x n e f c i s . D e M a g e i a , A l c h c m i a , C a b a l a , V i r alias in D if ci pl ini s c o m m u n i o r i b u s facis doctus, ( n o m en reticeo,vt honori ipfiusconfulam )adm odum iciuneccnfuicinfuis p o c m a t i b u s . Q i n jfDcr iudicirtronfmtmDmgctrifcrfiJpcrfTchct. T a l e s mif cr ic or di am potius m e r e n t u r , q u a m r c p r ch en f io ne m . N i h i l enim f co m T
2..

H jc

peit

(icc Signa tura.

Cabjl^ A u
dium.

Diuinum

i4tf

INTERPRETATIONES

.nata illorum derogant veritati; cum potius tangant abufuin (qui non tolicrei (ubflantiam )quam vfum legitimum ac verum, quafi opificis dete ctus tendere debeat in arris indignitatem. Eodem modo poflet etiam (fed quonam iure ?) inuri nota hxrefium SS* Scriptura:. A d d o : Qjuxrataliqtiis: Vndenam habes, qua: in Amphitheatro hoc tuo nobis proponis ? Cum Sapiente noftro ingenue refpondeo, (&: quidem eo lubentius, vt facisfaciam Ariftarchisquibufdam, nec tamen quicquam a me arroganter dictum volo, de quo in optima &: folenniori iutis forma porcftor)M i h i , (omnium Philofophorum minimo) D f . d i t D e v s : a D o m i n o a c c e p i : tam immediate, quam mediate. Atquomodoquxfo, iterum i n q u i es.1 Dicam. Audifti antea, nimirum, Theo Sophice,Phyllee, PhyficoMedice, &c. vt fupra. Nam E go , adfciutandas res altiflimas ardore ingente, igne Diuino inflammatus, Philofophorum variorum populorum, tam vetuftiflimorum & veterum,quam Neotericorum monumenta,Svm boliceaut mvfttce, hieroglvphicc, figurate, xnigmatice, parabolice, nl legorice, arcane, fecretevcl manifcftc, fcnlpta, pita, feripta (domi & foris)egoiple&:per alios(emptione, commutatione,)&rc. proutfieri po tuifle tempus &: occafio concedebant, conquifiui, perluffraui: Libros Theo-Sophorum, Cabaliltarum, Magorum, Phyfico Chemicorum, hoc cft, vere Sapientum,necnon Ethnice Philofophantium non illuminato rum aur Snphiitarum euolui, relegi & iterum legi.-fufpiriis vorifquc Chriftianohcitisarqueconceflisoptaui, inuocaui, oraui, aperuit ( res ip^a lo quitur) qui folus dignus I h s v h S a p i e n t i a P a t r i s , non folum hofce, quos dixi, verumeriam Librum D fc i in ternario C ^ h o lico n , qui eft,SS.aScriptura, & Mundus vrerque, maior &: minor,remouitq; fignaculacius,(vcrf 2 13 .6c figura Amphitheatri huius fccund.i)ita, vt Liber Librumadhuede dieindiem explicet atque interpretetur. In officina Vul cani, ab anno inde vfque atatis mexdecimoquinto > indetcfse laboraui, fumptibns(ccrte)non exiguis, tamen (gratia D e o ) propriis, lolus & cum fociis, fidelibus mihi ac infidelibus, iam dextre, iam fini (tre : quomodo cnim bene,qui nunquam male ? Docuerunt, quxnocuerunt. O bferuaui, qux Natura (obfterricantc Arte) docebat: ofruttuofiflimam Cabalam Phyfico-Chemicam hanc ! fermones, labores, cum meos tum aliorum mcntifquc prifagarconceptus,fcduloannocaui. Quando vos pigri patres ftcrtiftis,egolaboransvigilaui. Mcditatusfumgnauitcrdieacnoctefuper hifce qux videram, legeram, audieram, didiceram; ftans, fedens , deam bulans, recumbens, ad Solem, ad Lunam, ad ripas, flumina, in pratis, montibus, fvluis, nemoribus, etiam ad lampadem fiue candelam ceream, in camera ( ad recreandum fpiritus animales cerebri) luffumigata, pathe (ice me mou entem: vixi ac contuli (a quouis enim difeendum non inepte rebar)cum fenibus, iuuenibus; Religiolis fclaicis; (non loquor puerili /er, aut aniliter, fed fcientifice )cum Principibus alto ftemmate natis; dodtis atque indo&is; (implicibus, & pelle vulpina te&is; prudentibus; mfipientibus; rufticisacidiotis, cumdiuitibus, pauperibus,cumThcoSophis atq; Theo-Sophiftis; bonis, malis; albis, nigris: (obfeientiam faltem cognitionis, non approbationis: non enim fcientia mali, fed vfus damnat(cum theoricisautcontemplatiuis exercitatis, prafticifqueexper/ tisjeum

G K A D V S

SE X T L

47

tis;cum mechanicis,quorum officinas frequenter vi(itauij0 o it>cl illtt D C I1 irci t VIIDticjfjjclchrtcil.lioc elt,nautis aeque montanis, (credendum enim vnxiuqucm iuoarte perito Iwcf^dchrtcn. cum lu d ais, Cluiftianis, fe nariis, imoatheis;audmi omncsdpemebam nullum; Bonum tcci vultum N (mxta Raimundi conlilium vriliilimuir) iis,qui vadunt per mundum; nam | non pauca bona reperi apud nonnullos: lujj purpura,fcrico,&holoferic o ( fatear veritatem ) interdum la tu re ftulritiam,contra,fub pallio lordido nonnunquam Sapientiam, non femcl (uni expertus. Non pudeat te pauperis Sapientis,aut male vefhti,l<iadco: Succurre egeno,te non pceni- / tebit. TheSophice coniului D e v m ,&ob(eruauieum loqucnteniacre(pondentem 111 SS.a Scriptura, Natura, Memetipfo. cuius Sp i r i t v s fandi monitis ac ductu habebam donum diicrctionis S pirituum, Q.Corinth.i2,io.)& fenfum ac dijcrctionem boni ac mali, (H ebr.j, 14.) vt Bo num ( quod propono) retinueram, malum ( quodexpurgaui) rejeceram. Sum diu peregrinatus; inuili ahos.quos experientia aliquid fcireaciudiciovalcrecon(icmatoautumal)jm,necfemperfrul}xa:nam I e h o v a h , mihi benigno,corda eorum lic moucncc,di(ponente ac inclinanto,de mvfticis, arcanis, fccretioribus Couantes nonnulli (e nadtos Doctnnx hlium, attentum, & veritatem fiticntem)abfquc velamine mccum amice I difputarunt ac contulcrunt: Mufxa & Bibliothecas perlufti are, Laboratoriacontcmplari,laboresafpiccre,non inuiticonccfleiunt ;.quxfumptibus magnis laboribusque Herculeis plurimos perannos indagaflent,fra terne manifeftarunt: Prxparata,f inter qux I ) e i , D e v m te(tor,ordina tione mirabili , ab vno habui L e o n e m v i r i d e m Caihohcon , & S a n g v i n e m L e o n i s, hoc eit, A v r v m non vulgi, fed P h i l o , s o p h o r v M i oculis vidi meis,manibus tetigi.linguaguftaui,naribus olfcci: o quam mirabilis D e v s in operibus filis i ^prxparata, inquam, do no dederunt, quibus apud proximum meum egenum, in calibus defperatinimi.tjfrviCtuoiillimefum v(us;ficmodosprxpirandi^lE h o v a inftinCtu mifencordis)finccre reuclarunt. Ita oportuit, iuxtaPauli. i.Theffy, i\. do&rinain, omni 1probare ,qux /renatenere. Ica oportuit me difeere,addi fccre, philofophari : nam pars minima horum in Vniuerfitatibus Acade micorutn docetur difcitur. In Vniuerfitatc D e i Peripathetice, hoc elt,circumambulatorie nobis Ptudcndum atque difeendum. H xc me thodus mirabilis; qua, dedit Mihi D e v s Mirabilis; hxc via , qua, (vt (cirem,non opinarer^ambulaui. ( vcrlf. 28,Sz 15 7 .) Q u i' dedit ? Solus, in quam,D e v s, immediate &: mediate: fubdelegate tamen N.ntura,Ignis, Ars,Magiftri tam viui, quam muti; corporales fic fpirituales boni,vigilan do ac dormiendo.(vertf. 3 2 . 1 5 7 . ) Quapropter in humilitate Chrilliana, cum Virgine beata animo graro iure cano: Fecit mihi magni> quipetens est, Luc.i, 49. Dicoque cum Propheta Regio: M ifer itor & M ifericors Do mi n v s, Longanimis & multum Mtfericors. Non inperpetuum iraf:ctur> nec in x ter numcommm.ilntur.Nonfecundumpeccata noflrafecit r.obii,sequefecundum intq "itates noflras retribuit r,obit. Quoniamfecundum altitudinem Cilia Tcrray corroborauit Mifericordtamfuarnfuper timentesfe.,Quantum diftat ortus ab occidente.lon gefecit anebis iniquitates nojlrxs. Quomodo mifereturpa terf/iornrn, rmfericors est D o m i N v s timentibufje: quoniam tpfe cognouttfigrre>tUim roflrum. Recordatus
r 3

INTERPRETATIONES
cit,quoniampulmsfumus. Pfal.ioj.v.8,& feqq. Verum & certum efle hoc fir miter credc.quod timentes I) e i nomen non amittatis,qui per poeniten tiam Chriftianam ( qux e(t,timere D e v m , & recedere a malo,vcrf 159.)a peccato femper refurgit. Si quem, forte,oftendunr,qux hic feribo doceoquc,is fe conferre poterit ad Laboratoria Philofophice in(truta,ac vide re labores Arris atque Naturar,&: inde fornias,cllcntias ac proprietates re rum intueri,priufquam, inuidia crCpans,incptillima quxquecontraAr cana D e i, Sc Lucem veritatis,feribat. C o k o l l a r i v m : Rex C ebcr(vt videre eflexeiushbroDiuinita* tis)poft multos & varios in Alchimia fniftiaacvaricexanthlatos labores, tandem Lapidis Philofophici Catholici vnici(poflont quidem e(le tot L a pides, quod Res,attamen particulares: ex fpeciali,non nififpecialeicx particulari,non nili particulare; Vniuerfale ex vniuerfali: particularifmus cftfola.cifmus:) materia vnica, in triumtatecatholica, vera,Prxparandique modo legitimo, vifionc fomniivniusfquod facere D e o facillimum, ic impetrare credenti Theofophiccque Oranti &: Laboranti non impoffibile) Diuinitus fuit infhtutus. Ructor Rofirii magni depinxit totum opus vfquead complementum,licet tum temporis vlterius non viderit, nifi vfqueadL e o n e m : fcio, inquit. ('Influentia doftus Diuina, Luminequc duduv Naturx)quia de neceflkate Opus ad talem perucniet Naturam. Et impoiribileefthocfciri,nifiaD e o fciatur,aura Magiftro.quieam doceat. Bernhardw Comes Treuifanus vfus eadem difeendi methodo, qua ego,artem callebat biennio antequam laboribus ablolucret eam. Bonus Lombardus Ferraricufa Margaritam fcripfit pietiofun nouellam, priufquam Lapidem Catholicon Benedidum plenarie praparadet,dicens cap.i f .operis citati: Sapientum plurium libros vidimus,&: mxta polle noftrum & modicum in genium ftuduimus, quamuis operationi & labori fuimus raro dediti, &c. Vidcipfum. Sic,DionyfiusZachatius,aliiqueplurcsin eodem ftadiocurrentcs,/3$c6fiK, (Diuina fauenre Clementia) acceperunt. Oporrctenim, vt in hoc ftudiododrinaexperimentum prxccdat.non contra: Exempla Rhafis, Auiccnnx aliorum philofophorum lequamur, qui feripto nobis prodiderunt, hxc ipfis cognita fuille,ante cxpcrimenturo,cum cogitatio ne fubtili vehementi &: longa. Methodo qua dixi ( veritatem abfque glo riatione cur non faterer ?) dedit mihi,qux fcio &: feribo, D e v s : I l l e , qui operaturO m n i a in Omnibus, dedit mihi S a p i e n t i a m , vtfeiam aliquid demyfticis, arcanis atque fccrctisSSvScripturx, Mundiquc vtriulque: & quamuis non in gradu fummo, tamen ineo, pro quo habeo cur humiliter gratias agam D e o . (vcrf 4.) Vnicuique enim, inquit Paulus, Rom. 1 2 , 7 . datur mamfejlatio(piritus ad vtilitatem, &c. H x c autem omnia operatur vnus atq, idem Spiritus, diuidens fmgulis prout vult: cuius N o m e n (it Benedictum in feculorum fecula. Omnia habent tempusfuumXcc\e. 3,1. Tempus hactenus fuit, methodo prxfata, difeendi: Tempusnunc e(t, v: inferuiam memorix mex, fcribendi, pingendi, annotandi: Tempus ( D e o volente&:dante)inpofterumcrit)O M N 1 a in Oratorio &:Labotatorio ad finem completum perducendi,vfumquetriunum,videlicet Diuinum, Macro & Micro- Cofmicum, perfecte transferendi. Phy diabolo. FaxitD e v s. Arnen .Dijpofitionem orbis terrarum.] Mundi conftitutioncm ;
___ quomodo

i'i quomodo tattus lic Mundus, V idcvcrf 150. cum aliquot fequennbu$. Si K n s Cacholicon criunum primum, dequofig. Amph. huius tertia, rite confideraic^ciufqucrcliquiasTquas D e v s Catholice potiiirarqueconcluiicin malfam peculiarem, rcferuauitqucin vfus Theo-Sophicos Sapi enti , Phyfico Chemicc (eircs trclarc in Laboratorioxadiaiii^Oicemm voluit 6cordinauic D E v s, experientia tefaOtibi appareret M undi E l o H I M C U X
A

GRADVS

SEXTI.

T n

1 f a r n h p i i m r ^ i v f t m ^ H j j - j f n<n d l C O ^ c r c a n d i ) l l U l a . -

biletocum. Mine noflcdilcico, qux iit M a g n e s i a Phil. Phyfico-Chcmicorum Catholici fui Catholica. Vnum fi per totum noucris,cciam alte rum. Tuncintelliges,quxannotaui verlT. i S , 157 quarta Amphi theatri huius figura, vbi de Lapidis Philofophici egi vfu triuno. H x e vide re, eft non nifi Sapientis. Propter mundi ingratitudinem inuitus cogor { ' D e v Mteftor)digitocompefccrelabcllum. Aeramen filiis doctrinxfiguris Amph. huius fecunda &tcrria fideliter infcruiui,inferuiamq; fcquentibus hifce. Nam * * Virtutes Elementorum] Et fru&uum eorum, quos produxerunt, Gen. i. Hos te quoque docebit vius Phyfico-McJicus,analyfi Phvfico-Chemica prxparatoria prxmiila.
yy Initium C * confummti I n i t i u m , e x i t u m , mecii- vcrf8. tionem c 7* m edietatem tempo u m q u e t e m p o r i s , ^ * (oiftirum , yiciffituAinum perm utatio ru m viciilicudincm , ac ttones ^ confum m attor.ei tem ^ 3 tcpeftan(im va rie ta tem ,

29|

porum,
Initium & eonfttm.] H ocexAftris, t:nquam Alphabeto Cxlcfti, aM a giftroexercitato Aflromon.&: Aftr.lcgi ac fciri potcft.Suntenim infigna, Tempora, Dies Annos, Gen. 1,14 . Sotjliiiorumvieijjitudir.es.] Verlionum murationes h. c. Solisconuerfionc', qux funt dux-, vna hybcrna,qua ad nos accedere incipit: alrcta xfliua,qua non vhra progreditur,fedad in feriores circulosfdocendi caulfa excogitatos) rccedcre incipit. Solftitia duo appellantur j , SolU verfiases, &: nuncupantur. Tempeflattimvarietatem?] Commutationes temporum. Huc refer Ephemerides Acris perpetuas Mizaldi;fic Prognofticon Meccorographicon perpetuum Sculteti. Item, ^aiitrcrn practica &: obferuaciones. 0 ic fcfclcn iiicfjt alfcjcit.
Vcrf. 19.
V

f f Anni curfus,

ftclla-

r u m d ifp o fitio n e s,

I f Morum mutattonei , cr1 (itmfones temporum, Annorum circuitus, ac[itusflellarttm:

UMorum mutationes, Scc.] Temperamentorum humanorum corporum, quxaddifpofitionem Scconlticutionem Cxli&conftellationum varian tur, mouentur, inclinantur. Imoa&ioncs hominum aut redduntur iifdem difficiliores aut faciliores: quiaomnia, qux fub Sole lunr,fuum habent pe culiare tempus certis dcftinatutn a&ionibus. AnnicurJUf.] Annorum cir culos , fiue circuitus, ac fiderum pofitiones. Eam Solis repetitam conucrfionem, qux annos conficit, vulgo annorum reuolutionem appellant.

IX T F . R PR ET AT IO N t S
*9 7

fa t u r a s Animalium, traf<T N atu ra s a n im a liu ,5 c Vcrftoqtie bejitarum fuentorum vim , //iras b cltia ru ,$ r & vim vc$3 cogitationes hominum, dif co rii, & /\Tcogitatio nes hoferentias plantarum, radicumminu,/jf,diftcrenrias virgul quefacultates. t o r u m $ virtutes radicum. Naturas avirmlmm, ] Confiile fcquentia. Iras bcflitrnm, ] Impetus fera rum iracundos. Quidam aftcctus vertunt, accipientes genu'pro fpecie. Nam ^uacc-ilUi, eft illa pars in bcftiis atque hominibus, m quacft fedes ira cundia:, itaque vim irafcibilem inbeftiis intclligit. lin/venionm ] G e nerationes,proprietates,vircutcs ac operationes ventotum: Actisfalubritatem,& infalubritatem. Cogitationeshominnu^ 1locciiamuoflra a.are (teftor S a p i e n t i a m ipfam ) a S a p i e n t i a vera, per pedillequas luas fideles dilettas, hoc eft, Scientias Sc Artes bonas fccietiorcs(vcifi.74. & i9o.)Theo(bphica5>conccfiuni fuiiTe hominibus nonnuIlispus&: bonis inter quos columna Imp. R o m .) mihi non ignotis,fed admodum familia ribus,probare poflem tcltimoniis veris ac certis nili loco referuarentur commodiori: C l a v i forcaflis fecrctiflima: Amphirli. huius. At,inquies, (vt etiam v.264.) D 1. v s (olus,qui (alia li:it? Veru clt. Sapiens ipfe fapienrcr tibi rtfpondcr, vcrf 268. Differentias virgulto* um,dcc. ] D o ctrina de S i g n a t v r a Rerum Naturalium (q ux A r s s i g n a t a ) plurimum hic locum habet: Signis enim indicantibus Dfuinitus ifcim* prellis atque annexis cum hominibus colloquunrur, vires faculratcsque dcclarant, feque quales fint, magnifice exponunt. Hacfcient.a ductus Adam,pi imus omnium noftrorum parens,impofuitcunftis animantibjs Tcrrx&vniuerlis volatilibus Cxh, nomina fua EllentialiaSc propria, Gcnef 2,19. Ancillante hac Salomon fiuce Natura; in fL-cxorta)difputare potuit fuper lignis aCedro, qua: eft in Libano, vfqueadhyllopum,qua:cgreditur de pariete, & di(Tereredciumcntis& volucribus & reptilibus, &: pilcibus. j.Reg.4,55. Hoc A L p h A b e t v M in Natutx libro P n y s i c o m E d I C v m , quod qui ililcere refpuit, monoculus manebit & claudi cans in Medicina. Hoc Philippus ThcophraftusParacellus(icueraGYrmuniens <^/{(clrpiadesy\t\ veriflime de eo te Itatur Varw Rawm) a tenebris ob Imionisin lucem fruftuoliflimc reuocauit: Iohan.Baptifta Porta Neapo lit. in Phytognomonicis aliquo medo explicuit: Ego(polt Paracelfum primus omnium, Phytognomonicis Portx-in Germania nondum extantibus nec vilis(ex confiho &: decreto ampliflimi Collegii Medici in Bafile* enlium Academia pro Dodtoris gradu in Medicina confcquendo, I e h o v a h fummo iuuant ,Thcfibus aflixis viginci o&o, publice docui atque defendi, AnnoGhrifti 1588. die 24. Augulli; defendamque pro viribus in qloriam atque honorem D e i Mirabilisfauxilioeiufdem)donecvixcro. Non funt nug.u, qux Phvficus de rerum Naturalium S 1 c n a t v r 1 s profitetur: nug.r funt, < JU X migiuendu!u<quidamconrra nugatur. Vir tutes radicum] AnalyfisPhyficpChemica multum in hocadiumcntipror itare poteft.
Om nia

GRADVS

SEXTI.

'53
Myftica arca n a , A: fc. cteta tcuclat S a p i s s -

>

O m n i a d en iq u e q u x fune vcCm * f f E t quxeunque fiw ta b fi recondita S: aperta c o gno confit impromfit, d td io :{J 0 ui : n a m o m n i u m Artifex mnium enim tArtifex docuit Sapientia m e docuit. me S a t i e s t i a .
Q uuunqueftir.t alfion/a,6cc.] Myfticc.arcane.fccretcjn SS.aScriptura,

T u D ii. <

in Natura, & denique in vita communi. Omnintmmarttfexdocuit, &c.] Tam mediate quam immediate, per fpccula; & dormiendo ac vigilando, etiam per lbrtes. A t quibus,quxfo auxiliis,vel quomodo ? Rcfponfum fufficiens accipis paflimin Prologo hoc,figuraque Amphit. huius quarta. Doce me,obfecro, Ruach Hhocbmabel, Spiritus S a p i e n t i a D e i verflj.& 2 23.^ te folo( in poltcrunvjicur hactenus) erudiri, infhtui ac in formati cupio, (itio, opto. Vos qui eHis myftcriorum D t i percontatores iecretorumque Natura: reconditorum inueltigatores,imOomnium qua? (untabfconfa& improuifa,vos,mquam,fraterne ad noneo,vc nequaquam accedatis Nigromanticos,Spiritus malignos, familiares diabolicos in A n gelos lucis fe transfigurantes,i.Cormth.11,14. fogite,fugite (fuadeo)i(tos: cumS a i 1 e n t 1 j verxftudio venient vobis o m N 1 a Bona (vcrf. 1 9 1 . ) Hanc Lege & Doctrina Amphitheatri huius quarnte vnicam,hancaudite folam: Nigra cum fuo magiftroorco linquite. Daniclicedifcitotererum ablconditarum reuelationes qusterc apud D e v m , cuius methodum re pedetis Dan. 2,17. &fequentibus. Item,Fig. Amphit.huius quarta.

Et Clim (S A P I E N T I A ) f i t Vctft7> Jfhttwi nutem ZJnicafit, 0/JTvna ^ o m n i a p o t e f t : &: mma potesi: in fieipfiaque ma in le permanens o m n ia innens innouat o?nnta3 acfingun o u a t : & / f per nationes in las per xtates infiviclrjfie trafi A nim as Saetas fe/f trasfert. ferens an im aj, amicos rD e i3 fft k A m ico s D e i & Pr o ''Prophetasque efficit, phetas co nllituit.
}'/;a ] Vnius D e 1 omnipotentis vnica, vere catholica,hoc eft, vniuerfalisjquamobrem o m n i a poreft in o m n i b v s , & i n o M n i a . Res mi ra, obieruatuquc digna,quodproptcrea poflit o m n i a , cum fit v n a , vel vnica. omirumfuperomni mirum, T r i v n v m o m n i A j v e r f j o j . Per Actiones, 8cc.] Non eft D e v s acceptor perfonarum, fed m omni gen te , populo aut Natione, qui timet cum & operatur Iuflitiam (hoc cfl:, de clinat a malo,&: facitbonum, P fa lm .37,17 .) acceptus eft illi. Actor.10,34. & 35. Ha c Religio Catholica,verf.i$4-Hoc omnis homo,Eccl. 12,13.Huic qui nomen dederit fuum,ctiamfi 'olim non circurocifus,ncchodiebaptiiatus(de iis loquor, qui vixerunt &: viuunt extra ccctumEcclelixvifibilem: non Cnim priuatioSacramentorum damnat,fed contemptus: eftquc Baptifmus non tantum fluminis, verum &: flaminis, hoc eft, Ignis Spiritus D e 1 Mirabilis,cuius vi.Timperfcrutabiles,admirandus: nullique ad Ima ginem & iimilitudinem D e i formato inuidedus) Amicus fit D e i , & parV

INTERPRETATIONES
ticcpsS a p i e n t i A vera; efficacia S a p i e n t i a /terna:,Omnipo t sutis* Mifericordis (olim ) incarnanda, & ( in plenitudine temporis )incarnatz, hoceft I e s v h C h r i s t i crucifigendi & crucifixi, Saluatoris Catholici in Omnes. Exemplo fune non Ethnice, non impie, quamuis inter Ethnicos fcu impios viucntes innumeri. Qui,fi O s i amici non fuifTcnt.haud quaquam S a p i e n t i a thcfaurosinexhaufrosfquorum pallim in hoc Prologo Ht enumeratio ) ex gratia Diuina pollediflent. Se tr.xnsfert] Rccte igitur cft(vc fupra ex Capnione allegauimus) Spiraculum D e i &: Illultratio Diuina datur a D E o , mittitur, non difeitur arte quadam humana,fcu humanitus: quamuis pro ea a D e o impetranda ce remonias qualdaniTheoSophicas,non damno, h.e. Diuino-Magicas, de quibus publice fari r.efas fummum. ^yfmicos D e i ] Amicus cum iit, quemadmodum rede dixit Ciccro de Amicitia, tanquam alter idem, ve rum quoque elt CapnionisJib.de Verbo Mirifico, hoc, quod homovnicus D e o, fiat quali D e v s humanus,vel quali homo Diuinus. V ideveif 295. Potetis,mi frater, amicus factus D e 1 , Influentia, Lumine & Motu Spiritus S a p i e n t i a repletus,illultratus& ductus,fieriatqucclVe(ab litinuidia dicto) tuus ipGfilmus vel Hermes Trilmcgiltus,autBczeleel.Achaliab,Pythagoras,Socrates, Plato, Democritus, Hippocrates, Gcber, Calid, Haly, Morienus, Parmenides, Homerus, Virgilius, Ouidius, Raymundus, ArnoldusjIfaac.VlmannuSjBcrnhardus.ParacelfusjZacharius, &zc- ita,vt haudquaquam egeas auxiho vel confiliohbrorum chartaccorum eorum,\pios antea, ob ignorantiam tuam, fueras admiratus. Bibis c nimex vnoeodemque S a p i e n t i a Occano ,c quo Sapuntcs omnes: vnde,ficuti tuha&enus fecutus fui Ai alios, ita pofteri te lint fecuturi. A Pimandro.h.e.Mente Diuina: potentia: {S-iMaSUxus) infti tueris,vtdice repofliscum Dauideexcap.23. lib.i.Sam.vcrf 2. Spiritu* Domini locutus est per me, & fermoeiutper Itngnam meam. Non funt Philofophi auctores, fed interpretes duntaxat Na tura:, hbrique illius magni, (^iwrafrcrfurtCflfrcITcr troffen / Dami DcrnuDcrc/vJin/cDcr iwcfyfcuicmdono. Etiam fi amiili efient libri charracei omnium omnino omnes; tamen (cienda: 5: artes Metho do pofient reftitni hacThcoSophica. Nam qui primum docuit, is & tc, amicum fibi factum, amice docebit; quia vult, promifit enim: femper de dit, nccei deficit, vnde femper dare poteft. Et fi,vt fcripto quodam pecu liari docuit vir doctus & pius Michael Neander, iuuenis vel homo fcdccimannorum,methodo lua humanitus potelt inftitui, vt euadatinPhi lofophum perfectum Acadcmicum: quanto magis hoc pra (tare poterit ille,a quo omne bonum, qui clt donorum largitor,methodo fua Chriftiano Cabaliftica.acDiuino Magica,vteuadas{quemadmodumdocentcx emplamulta)inTheclophum perfectum feuabfolutum. VideverlT.io. 542O I l h o v a S A p 1 e n t i a , Hhochmahel,cui dc\it'\x c(Tc cum l\ liis hominum, \cti.ijj.Liuame(v<*vC.&iz.)tfrmundalrortc({oir\ihiiift molxrare mentique te iunge me.T,vt amicus fim Df. i,lxtcrin te, &:tranfmigrem totus in D e v m . Prophetas eonflituit] Reuelationes Diuinas pa tientes, earundemque interpretes futura prxdicentes, proprie Propheta: aut V.itcs dicuntur. Imbuuntur autem Propheta: ad prophetandum, per Angelorum apparitiones &:inftitutiones; per vifiones;xnigmata,figuras; verbo

GRADVS

SEXTI.

155

v e r b o claro cxprefTo;intcrnoaftlatu Spiritus D e i , tam vigilantes quam dormientes, immediate & mediate, oracula D e i accipiendo. Vide cap. Numeri u . &: figuram Amphitheatri huius quactam. Dices: Spiritu* quo modo di/ccruaml Audi: Donum D e 1 cft difcrctio Spirituum, 1. Cor. 10,10. S i* 1 r 1 t v s Boni nota: funt V i r i t a s , quaomnialuafigillatD e v s. (Eftenim E m e s . V e r i t a s , D e i iigillum, fig. Amph. huius pi ima; & P 1 e t a s,cumadobleruantiamvnius D ei v e r a : pietatis(ludiumquofuis inducit: M ali, M e n d a c i v m & S f. n v c t i o a D e o v e r o : &: quamuis interdum fuadeat, dicat vel faciat vera,non tame pugnent(quod ad vfum & finem ) cum lege Diuimcus tradita in SSa Scriptura, Natura &: Confcientiis noftris. De hoc vide &: lege cap. 13. Deuteronomii. Quicquidagis.Theo-Sophiceage , &:rcfpiceD e v m , Proximi Charitarcm,& confcientiam propriam: hoc prudenter agere, rcfpieerequc (inem. Obiicis; Bonisfemper(efc immifeetnequam ille verfucus, qui (etransformat in Angelum Lucis, &: (educit incautos &(impliccs. Refpondeo, Scimus ex verbo D e i , officiorum Angelorum D e i Bonorum clle, defendere piosfiue D e v m timentes ab holhbus fuis, accufiodircabomni malo. Pfal. 34. ver f -S. Immittet Angelus Domini in circuitu timentium eum, cr eripiet eos. Pfal. ver (i 4 , f. & 6. Confundwturcr revereantur, qu-crentes animam nnam. A/tcruntur retrorfum& confundimur, cogitantes mihi mala. Fiant tan etnam puluis antefaciem venti-, & Angelus Domini coartans eos. lia t via illorum tenebra & lubricum: & Angelus Do miniperfeq uenseos. Et Pfal. 91. v e r i . 10. &r feqq. T^onaccedet ad te tnalutn, crflagellum non appropinquabit tabernaculo tuo. Quoniam A n ilis fuis mandiuit de te , v t cuflodiant te in omnibus viu tuis. In ma nibusportabunt te: tieforte offendas adUpidem pedem tuum. Hifce co 11 filus ag grediouD e v m orando, obleruans D e v m mihi refpondcntem.

JO O

V^eminetn enim diligit 300 N e m i n e m e n im diligit Vcrfig. Z> v s, mjitusn3 qui cum S a D e v s, nifi q u i cum Sapie n p i e n t i a inhabitat. tia confuecudin em habeat. feminem diligit D E v s , nifi, & c . ] P e r c u K i r ( D e v m r e f t o r ) a n i m u m m e u m , d u m l e g e b a m , V o x h . r c S a p i e n t i s . D e v s b o n e , q u i d h o c ef t? n e m in em diligere D z v m , n i f i e u m , q u i c u m S a p 1 e n t i a inhabitet i n h a b i t a t a u t e m c u m S a p i e n t i a , n o n n i l i i n viis cius qui a m b u l a t ; q ui D e v m e x t o t o c o r d c a m a t , & P r o x i m u m f i cu t f e i p f u m - , qui p r i m u m & a n t e o m n i a q u x t i t r e g n u m D e i j qui t i m e t D e v m , S c o p e r a t u r iuftitia i n , h o c e ( l , T e o s o p h v s qui f ol us v e r x S a p i e k t i j e i n c o l a , d o m i n x ( u x m i r i f i c x o b e d i c n s > e i q u c (oh t o tu s ( C o r p o r e , S p i r i t u &: A n i m a )
d e d i t u s a c l e r u i e n s : au t l a l t e m ita f l u d e n s , v e r i . 1. T o t u m r eq u i r i t h o m i n em . N o n potelt quis dom inis in fe ru ired u o b u s; S a p 1 E N t 1 a / Etcrn . r , & m u n d o i m m u n d o . ( *(jri|tin ( l u d i o h o c t a m p i o t a m ( a n c l o , t a m

V t d iligat

nos D i v s ,
quxram us
S
a p i e n

t i a m

honefte f r u c t u o l o , & p r o x i m o , 2 c n o b i l m c t i p f i s : M u n d u s greurtD/ D e v s Acilii)/ & c o n t r a . I a c o b . 4 ,4 .


jo t

/ f C u m pla cuerint D o - i Proa I

$ u ti placuerint I eh
V 2

o v a

501

5*
mi n o

INTERPRETATIONES
V c i f 7.

v i x h om in is, inimi cos q u o q u e cius c on u er t et ad pa ce m.

v i viri, etiam mimicos citu pacatos reddet ei.

Cum placuerint, &c.] Vt placcas D o m i N o , in viis S a p i r. n t i a (vcrf. 7.) ambula: neminem enim diligit D e v s , niliquicum S a p i e n t i a inhabitat, vcrf 300. Et runccogct D o m i n v s inimicos tuos paccm inirctecum: auteofdcmdifpcrget per Spiritum virtutis fti.T, vtcftSap. 11. vcrf. 21. Quare Achor dux liliorum Am m on,!udirh.f ji/.&X;?. T^cvfit, inquir tqut infuluietpopulo ifli , ttiji(tuavdo rcctjftt a cultu D O M 1 N 1 1 ) L 1 fui. Quoticfcunqucautem pccnitucruncfcrccclUflcaculUiD e 1 lui, deducis D t v s virtutem relidendi.

Eft e n im perita Scientia: D i i , atq-, ci i n i t i a t a , ciufq*, o p e r u m cicatrix.

Sap. S. Vcrf. 4.

Iff Doctrix ( etiam)efl 7>/s c i p l i s a D e i , & elccifix operum ilhitj.

D fciris , &rc.] Doctrix, elc<ftrix,&inucntixScientixopcrum D e i , & quafiqujcdamSacerdosatqucMjgiftraartificiofiflima,tammyfteriorum SS*Scriprur, Naturxquc (ccrctoruminueftigandorum&'inueniendo* ru m ,q u a in D is c i p ' l i n a , h. c. T 1 m o r i s D e i. vcrlf 14, j . &: 15J> .
53

Omnia
t n tia.

Q u o d ( 1 di uitiarum e f lin N crfjEt /sff i dittiq* appetuntur vita poffeflio d e li d c r a b i lis : in vita}quid S a p i ent i a loq u i d S a p i e n t i a , o m n ia cupktuu> f f qnz operatur 0 o p er an te, locupletius? mn i a ?
Sidiuitixappetuntur, &rc.] Non tamen vt inde fuperbias, aut reni facias mundane mundanam; fed vt honcftc viuas, fisque EIccmofynarius D t i ; in hofpiriali hoc magno,fubueniens Proximo tuo egeno.Si in hunc finem optas diuitias, fapienteradi S a p i e n t i a m veram: dabit ex laboribus manuum tuarum S a p i e n t i j e in L a b o r a t o r i o Sapientibus, vnde tu quoque dare poteris, vice D e i . Vide vcrfT. 291,517.6Cji<?. Diuit ix , per S a p i e n t i a labores, Donum D e i , verf. $2.6. Qua operatur O m n 1 a . ] Quiacft O m n 1 a in Omnibus, & in Omnia, vcrf 2pp. verborum horum paucorum fenfus eft latiflimus, imo infinitus. Mentis labores, iuxta Amphitheatri huius do&rinam ,h ic T h c o Sophfcc cxcrcc; ex perieris mirabilia. Vide vcrf. 137. Ex cognitionc, poflcilionc &: fruitione horum, Philofophi veri mundum contcinpferunt immundum. Hinc vr x Morieni Romani : Omnes qui O m n i a fecum habent, alienis auxiltUmnindi qtnt. Et Philippi Thcophrafti Paracclli: Alterius nonfit , q'nfuuseffepottfi. Aurea libertas.

dat S a p i -

504

^ T S i autem fenfusope- I Velf f- I Si autem Prudentia a git, ratur: quis h o r u m qua: f u n t , I I atque opera efficit: quidtllatn m agis

GR A D VS Sh

iJ7

m agisquam lllacft fex?

arti

rerum natura artificiofitts efl ?

Si autem(cnfits, &c.] Si fcnfu, ratione, prudentia, intelleftu, arte aliquid prxftariautetfiei potcfhqmd I l l a (quxdat, fcit, intelligit&opcratur C) m n i a ) in rerum Natura artificiolius eft, autreperiri poteft? Artifex.] Eilenim(comprobanrcExperientia)crfc&rixeorum omnium, qua:funt nefiunt Bona aiu in Naturi, aut vita. Hjnc,igirur,prxficiasTibiipli, nec non Oratorio ac Laboratorio tuo :vt tibi prariit Spiritus familiaris, te docear, ducat, cuftodiat.bencque nolle, velle, cfie& polle largiatur in OM K IIIVS. v c 7.

Si vero Iuftitiam quis d i l i d i t : labores huius virtutes fun t: T e m p e r a n t ia m enim d o c e t >Sc P r u d e n t ia m , iu ftitiam ac fo r titu d in e m q u i bus nihil c(t h o m in ib u s in vitavtilius.

Et I r s t 1 t /a m quis di/igit i labores huius magnas habent virtutes: JffSobrieta tem enim P r v d e s t i a m docet, fy l f 1 v s r i t r a j j & Vt RTVTE m , /J quibus vtilius nihil ejl m vita hominibus.

Si luflitiim quis diligit , tec.] Si amat quis id, quod eft iufttimaexquum (vcrf. 81.) hiediante S a p i e n t i a poliidebit; vtverf docetur;^, ficaliquotfequentibus. Vcrfaturenim I l l a in conformandis quoque homi num moribus atque virtutibus comparandis, Decalogo cos conformes vi u-re fludentes faciens. Sobrietatem.] Qua: ianua eft omnium virtutum. Anima (icca,prudentillima. Mensobcefa, tendens deorfummonfurfum. Crapula (quam Diabolus concacat in bibulorum cerebella) fcediusquid omnibus latrinis, vcrf. 757. Audi Paulum a d E p h e f J , 18. Tmolite, inquit, ir.cbri.xri vin o , in quo eft lux uris >f(d implemini Spiritufanato , loquentes vobijmttipfn in p/ilmiSy c r hymnis, & cantici* Spiritualibus in cordibus vejlris D o m i n o : gratias agentcsfemperpro omnibus in nomine D o m i n i no(Iri I h s v h C h r i s t i , D e o & Patri. Hxcille. Iciunium Chriftianc inftitutumcumabftinentiaa nimio cibo & potu illicitifque voluptatibus, cum lu&u& humili tate animi, pcccatorum confcflione&: precatione Diuinam Clementiam fimpliciterambiente.eftinftarfcoparum.quibuseuerrimur atquepurgamur pro aduentu SS* holpitis, in templum fuum Catholicon (figura Am phitheatri huius fecunda, &rverf u8.)triunum, Microcofmicon, renouatum. Domat enim I e i v n i v m carnem-, humilitatem pari t, fugans te meritatem; Caftitatis lumen accendit; Intelle&um acuit; eleuat M en tem ; falubriaconfiliaadminiftrat; fugat morbos; &: impetrat (ex gratia) gratiam Diuinam. Iuftitiatn.] Illam, qux virtutes in lefecomplettituromnes. 'Q uibuinihilvtilius , &:c.] Nam ita viuenres, amici conftituimur D e i ; alias nequaquam: quoniam in malcuolam animam non introibit S a p i e n t i a, vcrf 218. N ec vllum diligit D e v s , nifiquicumS a p ie n t i a inhabitat, verf 500.

ijS

INTERPRETATIONES E t { f f i multitudinem S c 1E N r 1 A defiderat quis : fc it praeterita} c T de futuris x flim at: fcit njcrfutias fermonum 3 tsi f f dtjfolutioncs argu mentorum : { f figna monf l r a fcit antequam fiant i ( jr [ J euentus temporum ficu lorurn.

306

Pra:tcrca fi q u is m u lt a - Velfs* rurn v fu m re ru m defidcrar, h x c a n t i q u a nouit,6c futura c o n i e & a t , f e r m o n u m verfutias a t q u e x n i g m a t u m ex plicationes inc el lig it , figna & prodi gi a pre nofeit, cu cntusq; t e m p c f t a t u m ac t e m porum.

Si multitudinem Scienti*,&c.] Si autem etiam Scientias rcconditas, Artes fccrcta<,&: Experientiam multarum rerum defiderct quis, Icit i i . i a prxrcrita,prxfentia&: futura*, neque folum Ipfa talia lcire vult,verum quoque fuxihidio(ogermano,ideft,fidelidilccto,mediantibusancillisfuis fidelio ribus aut virginibus quali cubicutaribuf,(verll!74.& 17 0 .) Scientiis puta & Artibus fecretioribus bonis,iuxta Leges atque Do&rinam Amphithea t r i huius Theofophice reuelare,communicare, dare &: fortunatoinfpirarc fuccelTu Labores eius, virtuose pot( It, libenter vult ,arque amicegauder. Scit verfuti/cs fermnnum] Fallacias orationis,&: foluriones xnigma tum ; qux funt obfcurxarqiieimplicarxfententix,qualesSolomoni pro ponebar Regina Auftriaur S.iba,$.Rcg.io, 1. & z.Paralip.9,1. Irem Para bolarum, Allegoriarum,Metaphorarum & figurarum aliaiilm.verf. j. Dif f l u i ioncsArgumentorum] Quia V e r i t a s eft; cuiadftipulatur Experien tia,rcfuransfyllogilmum(ophifticumomnem. Signa<jrmonflr*,&.ci\Non tantum Ipla fcit,led etiam C' tiamdidum) hominibus aperit. Quomodo? Annuntiatione virginum fuarumcubicularium,&:mihiffatcarvcriratem) quoquenonnunquam famihariutn: Chnftiane Chriftiano. Euentus tem porum crfecul. ] Proptcrca Prophctas(v. jo 5 .) con^*cucl'c potcilarquc conftituit.

507

<y P r o p o f u i c r g o

h a n c

Vcrf*.

'Jr ad d uce re m i h i ad co n u i u e n d u m / > iciens q u o n i


am /jfm ecum com m unica bit de b o n i s , & erit a l l o c u tio t x d i i mei.

Itaque hanc decreui mihi ad '-vfum 'v ita ac confuctudtncm adiungere, certo fciens eam bo norum confultricem mihifore, curarumque ac jnoleflix confolatricem.

rropoir ui,&.c. ] Diuinum propolitum hoc,&: fumme beatum.Propofuifti idem in me mini,6 Hhochmahel, inque co firmum &: fixum me vt reneas. oro.Amcn. addu cere mihi Sororem, Amicam, verf.io*. Sponfam , vci f. 14 6. eam aftumere mihi: allbciarc mihi, vt veniat in me Spiiitus cius familiaris, vcrf i z j . In hortum delitiarum vel Paradyfummetismcx. Sciens] Cerro fcicns,non opinans. Diffidentia, de S a p i e n t i a fibiaili. ftcnda,non cad.it in S a p i i n t i a ftudiolum: alias fruftrabitur fine pro-

pofiti

GRADVS

SEXTI.

poli ti boni o p ta to . vcrlf. 1. 116. Alecum <orr.munic&bu dc bonis, &:<;.] S c i ens S a p i f. n t i a M alli flriccm fcdi um D 1 1 ( v c r f :) iam f i ct a m Am i c a m m e a m , m i h i ( D 1 1 A m ic o } f uturam m medi tat ionibus 6c foliloquii s( vcr fl . 2 8 , 1 5 8 , 1 ^ 2 , 1 7 0 , 536. & c j d c S a p i e n t i a l abor ibus (apientcr 6: f r u d u o s c i n f t i t u c n d i s , C o n f i l i a r i a m S a p ic nr i fl i m am , & c o n f ol a t ri c em (imu! c u r ar u m a r q u e m o l c l t i a r u m : fideliflimam. E l i e n im in labore requi es, in x i t u t e m p e n e s , in fletu f olati um,dul ce r ef ri ge ri um, q u e m a d m o d u m redte c ani t E<?clcGa. S c i e n s , q u o d in dubiis & c o n f i l i u m b o n u m datura lir, & f olatium in curis m o l c f t i i f q u e g r . i t u m . I n t c l l i g c n t h x c n o n nili fideles & c e x p e r t i ; q u i b u s , f o p i t i s k n l i b u s atf c&uol is &: r a ti one n ude h u m a n a , L v m e n m e n t i s D iuinitusacccnlum caditluperIntellectum ,m oucnsli be ram c r e de n di v o l u n t a t e m : q u x N o n 1 L 1 s s 1 m a n o t i t i a v i a . Q u o d d e lireris f c r i p f i t p r x c l a r c M . T ul ii us, O r a r i o n c p r o A r c h i a , longe x q u i o r c r a ti one ad S a p i e n t i a v e r x l t u d i u m t t a s f e r r i d e b c t a c p o c c l l , vbi l i c i n q u i t : Hxcfludia adolejcentiim a!unt, fencclutem ohIcFIani, fecundas

res ornant, aduofisperfugium acJolatiumprxbcnt: dclecidxst domi, non impediunt foris y pernoclanl nobifium^peregrinantur, rufiicantur. Quodfirpft hxc necattingereyneaitefenfu noflroguflarepo// mus, tamen ea mirari debemus, etiam eum in aliis videmus, i r l x c ille. F e l i c i f l i m u s , i g i t u r , qui c u m S a i>1 e N t 1 a i nhabitat ,
&:cum quo I l l a .

joS

/if H a b e b o propeer H anc Vfrr,a Qloriarn in rvu h tis propter claritate ad < # urbas, &: h o n o banc adipifcar, & honorem arem apud feniores iuuenis. pud[e tuores iuuenis.
Habebopropter hanc claritatem, &c.] R atio eft, quod ignorantia fit mater admuatioms;admiratioautemparitclaritatem,gloriam,honorcm. Igno rant enim illi, quodru notis. Deinde . cum S a p i e n t i a ipfafitclara, vcrf 14 1. Prxclaros quoque reddit Do&rinx&: Difciplinx filios hxrcdcs fuos fideles dilectos, (quorum initia in vita, complcmcntum in futura) fiue iuuenes ii fint, fiue xtate fenes* vcrf 21. & 27. tam apud plebem, quam populi feniores: ob Dona ac BonaS a p r e n t i a , benigneiisconcefla. Sunt enim hi in D e o 1 p s o , - q V i e r a t , e s t , e r i t o m n I a in Omnibus, vera G l o r i a &: victoria noftra.

309

Acutus in ucnia r in in d i c i o , in confpc&uq, pot e m u m cro admirabilis.

V c r f II.

E t f f acutus inucniar in in dicio , m confjcclu potentium admirabilis ero, factesprinci piim admirabuntur me.

AcutusinueniAr , &:c.] Quis iuftius, quis acurius iudicabit ?q u a m is cui I e h o v a aconfiliis. In conjpcclupotent.} Felices t e r q u e quaterque felices Potentes, fi mirentur, audiant, a m e n t Sapientes, obediantque eis. tortn ftcjcf c* w c i fic. Nam Sapientes fiunt Reges Sapientumconfuetudine. vcrf. 74 .
S a p i e n t i a

I6u
10

IN T E R P R E T A T IO N E S
Vcrf. n

M ctaccnteexpc& abunt, lo q u e n t c m q ; attente audi e n t , atq-, d u m pluribus dif fera m , ori luo m a n u s a pp o nent.

l f Tacente mefuflinebunt, ;io d loqueutem merefpicie?it, o 4 fermocinanteneplura > Jt m a nus orifuo imponent.

Tacentemmtfujlimbunt, &c. J Cumexpe&ationcfumma attendent, vt e^o loquar,fpc&antes aliquid hngularc. Noli cogiurc.quidego proteram Angulare, cum nihil pollit dici, quod non lic di&um prius: o tc miferuml diftidcntixtuxatquepigritixinfignehoceftargumemum. Quafi Spiri tus S a p i e n t i a cflet exhauftus, vt non xque in tc, ac in aliis veteribus etiam hodie poflitaut velit inucnire noua Se antea inaudita. Quamdiu vis ellc alterius iogenii mancipium ? Mantis ori imponent.} Significathxcmanusadosappofinoarq; admatiofuimnum ftudium voluptatemque, qux (p^.yy/ix, Grxcis appellatur/faciunt enim audientiam, qui ita filent, & filentium fummum.

P rxterca h ab eb o per H a n c im m o r t a li t a t e m , m e m o r ia m x t e r n a his qu i p o li mc futuri funt relin qu am .

Vcrf-sJ.

Propter banc , immortali tatem obtinebo, ac relinquam memoriam pojleris fempiternam.

Habebopropterhancimmortalitatem enim S a p i e n t i a claritatem x tc rn am. E t, fi ve r um , q uo d d ix it E rh nic us, Dignum laude vir um Ii lufa ve tat mori, quanto magis hoc Sapientis noftri: Memoria nim iufti cum lau dibus: nomen impiorum putrefcct. Pro. io, 7. UUcmoria Sapientiffemper in benedictione.Sunt enim libri vafimcmorix, Sc fama perpetua fapientum. Amphitheatro hoc(laus D e o )& - ego Henri'usKhunrath. Lipf.Med.Doft, TheoSophixamator memoriam poftcris relinquam honcftam &: bonam apud bonos: etiam in dcfpe&um diaboliiquamarunoqucipfius. Et quam .* uis fucum dicendi non fim fccucus> (ciatis ,cau fr veritatem potius, quam locutionisornatum mequxduifTc. Gratias autem ago D e o meo, quod hoc virtutis fignum voluerim (D e i gratia) oftcndetc. Sap. j , 14.

Populos g u b e r n a b o , natio n e lq u e m ih i f u b d itx crunt.

V c rf

If^D ifyonam populos: / f nationes mihi erunt fubditx.

DffJ/finamp^pnlos, &'c.j Tam do&rinalitcr, quam politice. Ar ationestmhierttnlfitbdiu^ Quia Rex. 3*3.

/jf T i m e b u n t m e a u d i c n - 1 v<rn,JTyrani formidabiles quum tes R eges h o r r e n d i; <^Tin I audierint > meextimefient, in m u ltitu -

G R A D VS
m ultitud in e videbor bo-

S E X T I.

1 61

n u s , & in b c !1o tortis.

multitudine bonus videbor, in bcHoJlrcmws.

Tt>ncbnHi n ', 6:c.] I Ioftibus& inimicis meis formidabilis c r o ;& terro rem cis S a p i k n t i a (qux mccuin) iniicict, a D o M 1 N o pro (ponfa mihi concclla. I /uulttiudinf,ccK ] lu \ ul^us bonus apparebo tempore pa cis, propter I v s t 1 t 1 a M , c x q u a v i r i b o n i appellantur: & tortis , tempoicbclli,propcerS a p i e n t i a m , q u x melior q u a m vires, vcrf Cy
*4

f j H x c cogitas a pu d m e, Vclf 4*
fic c o m m e m o r a n s in corde meo, quoniam im m orta lis e lt in c o g ita tio n e S a p i E N T I /H.

hftcapudm e reputas,fiimmaque antmi cura perpendens, ejje immortalitatem m cogna tione Sapientia,

Fru ftusfi: V tiliu tcs Sa p u n t ia ver*.

H.eccogii tr.s apud me, &:c.] Non obiter, non fuperficialitcr, fedftudiosc aefol!iciteiucordcm cohxc,idcrt, S a p i e n t i pl thefauros, labores, fru&us&r vnlicatcs, animi lancc perpendens. Meditationem &: ftudium conumxit Sapiens nofler, cum laboribusde S a p i e n t i a fulccptis, in quoetiatn anobiN ftudioscimitandus: O rando& Laborando(imul. Non laborandum abfquc (ludio &: meditatione in Oratorio, thronum immortahsejl, \Te.] Svnopfmhicinflicuitvtilicatum S a p 1 e n r i a , dcquibus inprxcedentious prolixe.
3'5

'o ft< //*

Et b o n a m in a m icitia il- Vccf*8/*f E f in amicitia IUups de legatio bona, & m operibus lius d e l e g a t i o n e m , diuitimanuum illius honejhtsfine de afque inexhauftas in la bo ri bus m a n u u m ciu s, a tq u e in fectione, & m certamine loqueU llliius S a P 1 E N T I A ,& p M cogreilio ne co llo cutio n eq; claritas in communicationefirciu idem P rudentia m , atq-, in montim I r s i v s . c o m m u n ic a tio n e (crinonu f lo r ia m . o
/ ; 4 iw/^V;4/7/;//;,&:c.]TriahicSapicntixfiliocommcndantut. 1. Am i citia Sap-entix /Eternx; deinde Labores cius, demum colloquium. Labo rum vero eius & colloquii nemo potcil: fieri particcps, ni fj contradaprius ficma&inuiolabili cum cadcm amicitia: quod non niGrchctd&: repudia ta mundana Sapientia immunda fierfpotcft. Tum demum rcra&: fincera djle&atioex Amicitia /Etcrnx Sapientix hauriri poteft. Ex laboribus cius, honeftxdiuitix: cxcolloquio, prudentia & gloria.

316

Beatus homo, qui mnemt Beatus h o m o qu i inuc- Prou } Sapientiam , t*> homo qui pro n i t S A r 1 l n t 1 a m , & q u i af ducit in lucem intclligentiam. fluit P r V D E N T I A. (L egitur & ,
/jf

S a im in n *

laus.

effluitPrudentiam. X

INTERPRETATIONES

t ia m .1

Beaitu homo, qui, &:c.] Q u i v i , quxfb, beatius co, qui inuenit S a p i t NCumintoro Vnmcrfo nihil fit pixftantius, excellentius, vrilius S a p i e n t i a . Ratio eft, quia dat D e v m ; Semctipfam ; Amicos facit D e i , Prophetas conftituit; dat longitudinem dierum; honores; diuitias; o m n i a . Viile verlf. 514. &. j i j . Quis ergo,mortalium non qu.xrcrct.totaque vira amaret eam? Occupet vitimum magna fcabics,exulctquc c li mine Mundi.

S A VI EN'
T I /C Ho iia ,

3*7

/ <fr u d u i.

M e lio r eft aequificio Eius l f n eg o tia tio n e auri & argenti, /^primi Scpuriflimi fruduseius.

VcrC 14-

jVuia melior eft negotiatio citis negotiatione argenti: c'T auro melioresiprouentus euu.

7 {egotiatione/turi,&:c.] Negotiatione mundana, q u i finantiaria,faneratoW /rlpjrtifcii/^ap/W4,&c.omni;infticiica<exercicioindefeAb, propter folas diuitias pecuniarias,aurum & argentum. S a p i e n t i a acquiritur praxi tantum ThcoSophica mcntali,cx infpiratione Diuina,in Oratorio vtroque; S a p i e n t i a e fructus non infimi nancifeuntur negotiatione l iborum manualium Sapienti,in Laboratorio. Hermes cap. 1. Intam longa sinte, inquit, nen de(liti experiri, nec Anima a Uborepeperci, artcmcrhanc fcien tiamfoliut D e 1 viui injuratione habui, qui mihifamulofuopandere dignatus efl. Et paulo poft: D e o grati** agite,qui hanc/cicnuam vos docuit (mediate & im mediate )gratos enim diligit. Trimi & pvn fl& c.] B o N v l(, enim s v Mm v m , ( D e 1 d o n v m ) Homini ad Monadis fimpliciratem redu&o, reducivcTheoSophice ftudenti, confert, videlicet, Agnitionem,Cognitio nem,Cognationem,Vnionem & Fruitionem I e i i o v ^ . C r e a t v r a. atque N A T V R i t , H o m i n i s q ; i P S i v s,hoc eft,Catholice o M n i a : in quo tertriuno, plufquapcrfc&a, vera, fumma, Catholica, hic &: in xternum fru&uose duratura,confiftit B e a t i t y d o . Omnia namque D e i mvfteria ( q u i nos fcire vult) Naturxque fccreta,omnis morum Sc Legum ratioiuftarum,omnispnteritorum, prxfentium &: futurorum notitia, cx S a p i e n t i a xtein,foliusveri,fonteincxhaufto,fcaturiunt,emanat &derinanrurinnos,pcrcIoquiaeius LibrorumSS.* S c rip tu n ,M a c ro & MicroCofmi mirabilia,mirabilircrrcuelautur& traduntur nobis,audiun tur,videntur.obleruantur,a Do&rinx &: Difciplinx filiis.Non cuiuis faci le adire Corinthum, nedum S a p i e n t i a gazamlThcoSophice Orandu, fapienter Laborandu: ChriftianoCabaliftice, DiuinoMagice, & Phy ficoChcmicc,iuxia Leges atq; Do&rinam Amph. huius, currendu fudandum in Oratorii & Laborarorii ftadio. Vi&ori quod eft, viftorix primium, deccrnitur; non fomno vitiorum dormientiaut pigro.
jiS

Prctiofior eft e u n d i s opibus-, Z cffi o m n ia q u x d e fideran tu fjhu ic n o n valent comparari.

Vcrf

ij.

31$ Tretiofior eft margaritis, omnia defiderabiha tua non aquantur ei.

Omnia] Mundana ,quorK gloria vana: Sapientia enim propter fe ipfam cognofcitur atque inueftigatur; quia in ea eft res interna, Aurum & A r gentum,

G R A D V S S E X T I.

iCTj

gcnttim, ix' non externa, &limul vcriratisinquilitio. Laboribus cnnnSa picntix, h. c. ChrittianoCnbnlilticis, Diuino-Magicis, Sc Phyfico-Chcmicis acquiritur Lapis Philofophorum, qui dat Solem Sc Lunam per & c* f c: c u m c x c c r x a r t e s omnes addifcancur non prop:cr feipfas, fed pro pter, a u r u m & argentum, extranea. Quare S a p i e n t i a ex fefc,cxfontc Benignitatis fuxpcrenm, largillimc donat(modo, quo di&um)opes innumeras, thefuirum infinitum: Bona & Dona Animi, Corporis atque Fortunx,didta.\ridcvetlV. 4 5 ,2 2 4 . 6^527. Ij?

L o n g i t u d o dicru in d ex tera il liu s : & i n finiftra illi us,' d i u i t i gloria. *x &: o

Longitudo dierum in 5*5 > dextera Ei//s>& infinifira Wiks diuitix i j gloria.

Longitudo dierum, &c.] Mcdiantecmm P h y s i c o -C u E M i A , (qux S a p i e n t 1 /E verx, inhocfeculo, pediflcquaefl fidelis, & virgo quali Cubicularis a (ccretis Naturalibus,) f i l i o Difciplinxinduftrio, D o m i n a benigne largitur Vegetabilium, Animalium partiumque eorundem, Mincralium, Lapidum, Gemmarum, Margaritarum , & Metallorum Eflcntias prxtiofas, fubtilitatcfq; falutaritcr cfficaciflimasrimo , & L a p i d e m P h i l o s o p h o r v m , rcftaurationisac confcruarionis noflrx vcnllimam Medicinam Catholicam: cx quorum vfu legitime Medico, longitu do dierum. D i v i t i * , vero, ex Lapidis catholici prxfati bcncdi&i vi mi. rifica, qua Metalla inferiora in fuperiora,hoceft,in Argcnrum S: Aurum, rcucraconucrtuntur, &ineirc&:informa fruduofiflimc traufmutantur. G l o r i a denique, cx vfu Lapidis plufquampcrfcdi ChriftianoCubaliftice Diuino. Vide figuram Amphitheatri huius quartam. Obferuandum: quo dextra dignior finiftra, eo longius prxtcrendusdiui tiis pecuniariis fanus &Iongxuus vitxftatus. Vide verfl' y~6.

1$ Vire cius p u l c h r x , &


o m n es f e m it x Illius pacifi ca:.

Vcrf. 17.

V ix eius y vix delefla biles i 320 & omnesfemitx eiuspax.

Vix eiuspulchrx.] Tota pulchra eftS a p i e n t i a , foror mea, ob verita tem in Doctrina &: Laboribus, vtilitatemq; ex frudibus: Pacific*, fiue Pax-, quia animi irrequietudinem a D e o ipfo homini immi/lam, etiam fupcr Phyfico artificialibus (de qua tertia huius Amphitheatri parte, fub numcroi. Probat. 5.) fru&uoscfedat,de(idcriumardcnsfuflicientcrimplet;&: hominem totum tranquillum, quietum ac verapacc( vcrf 23.) in te rn e t externe, pacificum reddir. ' [ f L i g n u m v i t x eft his qu i
Vcrf. 18.

a p p r x h c n d e r in t Eam:& qui tenuerit E a m , beatus.

Hxc lignum vitx efl appre r-* hendentibus eam: & qui tenent eam, beati.
X 2

INTERPRETATIONES Lienum vit*^ Secundum corpus, Spiritum &: Animam: in vita hac at que futura. Potcft etiam hic per Lignum vira: intclligi cognitio D e i , fuiipfius, & N aturx: funt enim hx tres cognitiones frudusS a p i e n t i a . Ab eftcdu ergo &rconfct]ucnti (tanquam fignaturaindicante) iudicandum quoque & concludendum, quod Theo-Sophi, S a p i e n t i a L a bores (puta,Chrilliano-Cabalifticos,Phyfico-Magicos,&: Phyfico Chemicos) /apienter cxerccntes, (hi enim S a p i e n t i a m cum frudibus Eius apprehendunt tenentque)fint etiam immatriculati in album iudorum.Nam frudus iufti lignum virx.Prou.n>3o.Pai]iuc & Adiuc.Magnum folariumhocCabalx, M a g ix & AlchcmixTheo-Sophicc operam danri. Ccrtificatio vocationis dniinz.
3

Q u o n ia S a p ie n tia os m u corum aperuit, linguafq-, in fantium fceit difertas.

S.ip. io. V c r f xi.

(FJemm)Aperuit os mutorum, linquas infantium facit difertas.

/ f S AT i A n t i a

S a p . aperuit os, &rc.] Eloquentia vera cum Sapientia coniundacd; & nafeitur e x multarum rerum infallibili cognitione. Vbi enim res ipfx de ficiunt, c x veris Sapientia:theiauris,Spiritualibus, DiuinisautNaturalibus depromptx, ibi hxc rerum inopia, autobmutefeere facit hominem in rebus arduis, auccftunditfc animus, in ineptam,vanam &: flultamgarrulitatcm & vaniloquentiam, D e o , Angelis & hominibus inuifem. Falfacloquentianafcitur exferpentina illaaftutia, 6: opus ha^et multis ver borum lenociniis, coloribus &: perfuaGonibus, ad fallendos animos ho minum.
3* 3

Mccum

(vlc eriu s in q u it

A-

y* '*"

P I E N T I A I I' S A ) e f t C O N -

si li v m& q v i t a s ,m e a eft P r v d e n t i a , m e a eft


F o r t i t v do.

f f Penes me confilum i*> 3*3 Sapientia, Ego fim bitelligentia , mea fortitudo.

i.

Tenesme eflConf. & S a p . ] Non penes fapientes huius mundi immundi infipientes,pafliminflatu Ecclefiaftico&Politico,diabolicaaftutia,im pie rcgnantcs:autinfcholisquibufdamEthnicc,hoceft, contra S a p i e n t i a m veram ( in & c x S S * S c rip tu rx , N atu rx& Mentis purx libris, aut Fheo-Sophice, velPhyfice, Phyfico-Chemicc, Phyfico-Magicc, 6cc. vtfupra annotatum, fimplici veritateveracique (implicitatedocentem ) fecundum Ethnicorum quorundam deliria fupercilibsc&( proh dolor) impuneiuuentutemfeducentes. S a p i e n t i A. yEtcrnxfoliusefl Conlllium, Sapientia, Prudentia, Fortitudo: fine cuius Spiritus afflatu nemo vnquam vere Sapiens, Philofophus.Confilio valens, Prudens, Fortis: fi ne cuius infpiratione, & illud ratione, dodrina nulla vera, folida aut fana.
5*4

Per m c R e g e s re g n a n t, &: | Vcrf-

J f Per me reges regnant, &


Principes

3*4

G R A D V S P rin cip cs d c c e r n u n u u l l ir iam . i S t X T I. >5 * |

I Legum conditores tujla decer

nunt.

/ Y ; - f A ' c . ] Per Legem meam,qua: fcintiilaS a p i e n t i a iuftiti.xque me.T: &: proptereaconformis mihimee ipfi. Ego ipfa Lex mca,Iufticia, Vericas, Salus & Anima Regni. Ego inihcuo Magiftratus, & muto imperia, pro mea voluntate.

Per m c P rin cip cs d o m i n a tu r ,&: prin cipes & o m n e s iu d ic c s T erra:.

Vcrf |6.

Ter me Principes impe 3M rant y e r potentes iufta decernunt.

Prinsipesimperant.] Ad verbum , principabunt, id eft, officio Principum, Dominorum aut Imperatorum funguntur. H ebrxi, inter Germanos ho dierno die viucntes,Germanice vertunt, >^ c r g c f u n u An vero Principes omnes per S a p i e n t i a m regnant? Non,(ed n laltem, qui (vt eft vcrf 160 .) diligunt eam , &: qui mane ad eam vigilant: non qui diligunt comcflationes & potationes, quorum D e v s venter eft: qui Deos fimulant, &: Bacchanalia viuunt.
M e c u m fune diuitia:
Vcrf. iS.

Sc g l o n a , tp es l u p e r b x & iufticia.

< Z >tuitu & gloria ?necum 316 funt , fubftantia ftabtlis , tu-

ftitia.

I)/^///>C>''< g/^;4)&:c.]Subftantia multa & magna: opes non tantum fem per &inxternum duratura?,verum quoque pecuniarix&temporalcs.Vn-de patet, etiam diuitias non (impliciter efte damnandas , cum c x S a p i e n t i a laboribus, fingulare S a p i e n t i a fint Donum. Contempla mini >qua:fo, vniusfaltemoperisPhyfico Chemici,Catholici, (de Cabalifticis & Magicis iam lubens taceo) vfum fru&umve tranfmutatorium, tertia &: quarta Amphitheatri l^iius partibus veraciter annotatum; mira bimini S a p i e n t i A i n N a t u r a ( p c r a r t c m ) v i r c s a t q u c f c c r c t a , &: c o n firmemini in veritate de veritate Thefaurorum S a p i e n t i a xternx. Naturalium, vosS a p i e n t i a vcrxtheoriccacpra&iccftudcntes. V i de v e r lf . 30 , 314 >315* &V9 .s*? M e li o r eft fru d lu s m eus a u ro ft e o b riz o : & p r o u e c u s m eus a r g c n c o c l c & o .
Vcrf i*.

/jf \ielior eft fru ttu j meus

j *7

auro O* Lapide pretio/o: & ge nimina mea, argento eleSlo.

'JUelioreft, &:c.] Tcftimonio D e i ipfius, lib. 3. R c g .j, 11. Vbi fic legitur: Dilexit autem Solomon D 0 m 1 N v M >ambulans inprxcepiti DauidpatrisJuiyexcepto quodin excelfs immolabat, (jr accendebat thymiama. apparuit autem D 0m i N y s Solomoni in Gabaonperfomnium nocle, dicens, poftula quodvi* , vtdem tibi. Et ait Solomon; Dabis ergo[eruo tuo cor docile, vt populum tuum tudicarepoffitt
X 3

166

INTERPRETATIONES

C? dtfccrnereinter bonum & malum. Plicuit ergoferrno coram D o m i n o , quod Solomonpo/lulajfct huiuf/nodtrem. Et dixit D o M i N V S Solomoni, qttiapofiuUit verbum hoc, & nonprtiifii tibi dies multos, r.ec diuitias, aut anima* intmUomm uiorurn, fedpoftulajlt tibi Sapienti im> addtfccrnendum tudicium: ecce,feci libife~ eundam ftrmones tuas, & dedi tibi corfapiens & intfligens, in tantum, vt nullus ante iefur. ilis tuifu erit, nccpofl tcfurrecturusfit : [ d & hac, qu.t nor:poflxlifli, dedi ubi, iltuiti.es(cili'ct, & litum , vt nemofuerit ftmilis tui in Regibus, cunciis re tro diebus. St tutem ambultueris in viis meta, cr cuflcdrcrispr.tcepla mea, & m'in dita mea ,fient ambulavit p iter tuus, longosfaciam dies tuos, fgiiur emgilauit Solo mon , cr intellexit quod/(fit (omnium: cumque veniffet Itrufalem, flettt coramarci foderis D o M i N i, (jr obtulit holocaujla, & f i t t v i (innaspacificas, & grande conuiutum vniuerf/sfirrwlitfui*. Omnis S a p i e n t i a /f.ccrnx f rudus bonus:Optimus,qui Diuinus:pcrdurans in omnexuum. Vide vcrf 4 5 .& 2 14 .
,z8

[ f V t dite diligentes m e , Vcrr 6c


pleam. thefauros e o r u m re

Vt diligentes me bdtreditare faciam ejfeperpetuum, the fauros eorum repleam.

F inis S ap i e n ti* .

Vt ditem] Corpore , Spiritu&: Anima; Bonisac Donis Corporis, Ani mi &: Fortunx, communi voce d id is: In tempore, &: in arternum duratu ris. Thefauros] Corporis, Spiritus, Mentis,didofijuc Fortuna:. Internos, Se extei nos: corporales ac Jpiritualcs.

Q u i m c i n u c n e r i t , /jf in - VctCtfV^am qui inucniet m e , inuemt vitam : & baunt volun ueniec v i t a m , 6c [ f hauriet tatem al BHOVAH. falutcm aD o m i n o .
Inucniet vitam ] Eft enim fon s vita:, fi quis fitit, veniet ad eum, & bibat, Johan. 4 , 1 4 . Eia. 55,1. Apoc. 11 >6. N ec xternamfoium inucniet j verum & in hoc mundo temporalem longiorem, e x frudibus S a p i l n t i a la borum Phylico Chemicorum. Nam longitudo dierum, in dextera eius. Vide vcrf 519. Haurietfalvtem>&.ci]G\2i\A cx\iD o M 1 n o, vrfauorceum profequatur, & impleat, in omnibus adionibuslaboribufq; fuis.bencdidion e: ita, vc obtineat fiucaflcquatur voluntatem a I f. h o v a h , hoceft, Bene velle,nolle> e l f e & p O f l c ; iuxtavolunratem luam in omnibus, qua: Orando & LaborandoTheo-Sophice vulcautoptat. Summa: D o m i n v s ci erit promptuarium, exquoaccipier,quicquid fibi placuerit. Vide v. i8r.
JJo

Q u i a utem pcccat contra m e , Ipernit a n i m a m fuam : o m n e s q u i odio h ab ent me, dilieum m ortcm .

V ctfj*.

Jgui autem [ f in me peceauenty Udet animam fuam . 0 mnes qui me oderunt, diligunt mortem.

[nmepcccsuerit.] In S a p i e n t i a m .xternam grauiterpcccat, crimenq; IxfeMaieftatis Diuina: committit, qui Legem, Dodrinam &: admoni
tiones

GRADVS

SEXTI.

167

tiones cius cam fideles atque amicas, fcurriliter derider, conrraquc con fcicntia:teftimoniumfccuvc fpcrnit: citque (diabolo exccccatus) iniurius fibiipfi; quia opprimit fc cocum, expolians Corpus ,Spiricum Animam (Macro &: Micro-Cofmice) Bcnedi&ionc Diuina.
331

^ T P c rm c (v c r6 )m u Itip lic a b u n t u r dies t u i, & a d d e n tur tibi an ni v i t x .

P r o u . 9.

V c r f 11.

Per me enim multiplicabun tur dies tui, fjy addentur tibi anni vitx.

rerme, &:c.] Per Bencdi&ionem meam , fru&ufque laborum manuum (meo ductu) tuarum, in Oratorio &: Laboratorio, de quibus in Prologo hocpaflim.
331

Fili m i , (iterum paccmc admo net Sapiensnofter) nc effluat llXC ^ ab oculis tuis. C u f t o d i L t g e m atq, C o n s 1 l 1 v m .

Prou.j. V crf ii.

F ili m ine recedant htc ab 0culis tu is: cufiodi Legem & co gnationem .

Sroucnti. bui verbu D i :.& ciu s con fiiium , oni uaprofpcic poliicctur.

^yib qchIu tHis.] Ance oculos n o n cantum u o r p o r i s , v e r u m & M e n t i s diu


n o & u q ; ti b io bu c rl en t ur . 353

Lege.]\n qua doctri na fana v cr i taf qj ipf aqui cfci c.

> E t er un t vita anima: t u x , j VctCu&: gratia gu t tu ri tuo.

E t erit $ vita zAtiimt tu*, gratia faucibus tuis.

Vitsanimxtn*.] Lege verboqj D e i , anima: morienci Chriftiane ceftituicurvica, D e v s : quam mori, infelicitaris excrema?. Quare vt Anima tua fit femperviuens, c u f t o d i Lcgcmr.tqucConliliumS a p i e n t i a vi ux.Quid aliud eft viraanim.Tjqua.n D e v s fonsvirx, verbum Patris,Lux tc vica hominum,&: pacris & filii Spiricus; fide viuificans animam noftram. Quid aliud eft mors animi:, qu.im fcparacioa D e o , foncevitx, amiflio verbi viuificancis, priuatio Lucis fpiritualis, cuifuccedunt tenebra: fpirituales, in quibus habitant fpiritus tenebrarum, fccum vehenteserroics, &: horrores infernales: qui funt carceresanimx, &: vincula mortis arternx.
334

T u n c intelli^cs iufticio am, iudicium , & rectit u d i n e s , Sc o m n e m femitam b o n a m .

Prou. i. V crf*.

Ir j T u n c ifitelligcs I v s t i t iA M & I V D I C I V U ^ s E q V I-

Fruftus Jc
V t i li t 3 s S A p t * N r 1 .t.

t at e bo7ia?7i.

/ t f o?nnemfemitatn

Tunc.] Cum videlicetS a p i e n t i a m Sapienter qua:fieris quafi pecu niam , & ficuc thefauros follicitc Eam feruratus fueris &: effoderis. v. 120 . Solem prameneris, &:ad Orientem lucis adoraucris. v. 170. O m nem fim i, um bonam] Tam in corporalibus, Naturalibus, humanis & fecularibus; quam fpiritualibus, hypcrphyficis, D.uinis atque 2:ternis. Vcntruntmibi O m n i a bonaparitercurnilla, inquit Sapiens, vcrf 191.

535

Tunc ambulabis cum jlduT u n c a m b u la b is fi- Prou.5. pfoo.5;. cta viam tuam3(?pes tuus non ducialitcr in via t u a , & pes tuus n o n im p inget. impinget.
Tunc ambulabisfidite.& c.] Si D e v s,vita noftra, pro nobis, quis contra nos? Si ille fuflinct.quis deiiciet? Tu modo vidtorix votum toto pedore Chriftianc concipe.Tu modo cura,YT membrum (is S a p i e n t i a D e i incarnata: viuum, TheoSophice imitans Archetypum iuxra Lcgcm ac Doctrinam Amphitheatri huius: & fic T u in corpore,omnia poteris in capite. In teipfo quidem nimises imbecillis,in illonihil non vales. H ?c gloria, h xc victoria noftra. H xc via ThcoSophica impetrandi bene vcllc, nofl'c,efl'c&polle, a I e h o v a H,in Cabal;fticis,M.)gicis,Chemicis, oM N 1 A IN O M N I B V S. V'crfi4.

>;6

Si d o rm ieris, non tim e b is: quic fccs, & c luauis critfo m n u sru u s.

Si accubueris3 non timebis: 356 quum quiefees 3fuauis erit fomnus tutis.

Susuis eritf mmu ] Et dormiens, in Mentis virgincx,hoceft, a peccato rum fordibus,pcenitentixlotione mundatx,fpcculo, Viiionibus Diuimtus admoneberis,doceberis, inftitucris,dodrina lxtifera( olcne refertis. Mens fecuraquafiiuge(perpetuum)conuiuium. Prou.15,15. Hinc Auguftinus: Dt/i?sin confcicntis-fecuriordornu in ierra,qu'tm dittesinpurpura. De Vilionibus hvpnoticis,aut Rcuelaeionibusfomnialibus, fiue infomniispixiagientibus atque Diuinis,hoc tibi Lnconice habeto: A N 1 M A , a cura rum vituperandarum mole libera, fobriaacfanain corpore/ano,vitiorum Dominaartccluumque Regina, fui compos ac fbifc(cTheofbphiccinhnuata, totius Vniuerfi creati (quia D i v i n a , C r e a t o r i s Vniuctli, particula aurx)iureaggrediturartequi&exponercfecretaiiungi Spiriti bus bonis i vetera recenfcre;Noua contemplari ; prxfagirc futura: deni que parentem parentisque (irradiationc parentis) tanquam in fpeculo, Dimnitusrcprxfcntaremyftcria. S u m m a : S p i r i t v i S a p i e n t i a D e i iunda Mens noftra.pornitentialiter lota atque mundata, TheoSophiceclcuata alis, & fublimaca, igne amoris Diuim, in dyia^^<a, hoc eft, Santluanum Spirituum bontrum , fiuc D e r Angelorum,(quod fieri potcll homine tam vigilanrc, quam dormiente) Spiritualia, Cabalice recipien do,patitur jfuperexlcftia contemplatur,Phyfica,ex & in hvpcrphyficis (non folum per (c,verum etiam fenfibus &: fenlibihbus intermediantibus) videt multa: Viribus autem fopitis &:abforptisinferiojibus,hoc eft, incxftafi,(iueexceiHiautraptuin D e v m fummo, patitur fumma.hoceft, Diuina;videt apprchcndirqueincffabilieero m n 1 a . 'Mercurii Trifmegifti (qui Spiritu afflatus Dmino^exordium Pymandri,ob Dodrinacxcellentiam.hilce lubuit apponere: Cum> it:quit, de rerum Natura cogitarem, ac
Altntif aciem adfuperna erigerem,fopitis ixm corporisfeytftbw,qucmtdtrcdum arri dere folet iis, q.vio b/.ituritatem, v e l dtfitigaligat tonem,Jornno gratiAltfunt ifubila mihi vifmftttn cerncre quendam imtnenf* magnitudine corpori* , qtti me nomine vo

cans,in

GRADVS

S E X T I.

i 6p

caris, m hunc muhtm clamaret: .Quidefl, oMtrctiri, quoddjcere cr inicl/igerccu pit? Sum ego Pym.tndrr, Mens Dinint Potentis, vide quid velis: namttbtvbiquc adero. At ego, cupio rerum Naturam difeert , D e v m q^v e cogncficre. A dh.ee Pyr,j wder, tua me Meti tecomplectere,cr ego in cunclis,qtts optaris, erudiam. Cnm b-tc dixij/ct, rnutauiiformam, & vniuerfi fubtlo reuelauit. D. Cyprianus hb. Epift. p. Epiil. 9. Memini, inquit ,quidrmhtfit ofenfum quid mihi inter csteru reudare dignattufit D o M 1 N v s , nec ridicula illa, (Jr vtjioncs tnepi.t funt htbtndx, ficut de lojephjiatresJui dixerunt, ecce JornntAtor venit. H x c ille. Et fratrum dc fratre tudicium hoc ? Sat (commaticum: Non mirum, li iudicium fratres mundani de m cid;m prxpoftcie ferant. Vrut (it, certum tamen maner,inctr vanos fomniatores non habendos,quibus (Huc mediate,(iue immedia te) D e v s reuciat. C icero : Ejl quiddam in nobisprsfigiens cr Diuinar.s. Quid illud.5M ens; prxlaga boni vel mali. Exempla tam aratis noftrx, quam vecudatis plura, in locum reiicio commodiorem ; cui multa, cum hidorcdcdudione, ftudiosrcfcruauimus. Colophonis loco lulti Cxfatis Scahgcri, exlib. Epidorpidum addam hoc,d c femniorum veritate: Q ui vera neg n/omnia ,Jbmni*n<profatur: Nam non/erndmnenimus, cr nimisfrequenter. Per raraque noxprdttent abfqne(ctfione. H x c veritatis (cicntidimus, non mei, IcdThomiftarumcaufla,adduxi. O quid folutis eft beatius curis/
N o n t in ie b is a p a u o r c rep e tin o , a d e fo la tio n e i m p io r u m , q u u m ven erit. Vcrf i*. |

p (tuetis repentino terrore, irruentes tibi potentias impiorum.

557

T^cpatic/u] Non terreberis, & dormiens Se vigilans, fpc&rorum laruis, quod viris coram mundo immundo magnis &: multis (etiam nodro tem pore) accidifie fcio: nec Confcienrix malx furiis ftimulabcris. Magna vis Confcienrix. Bona, dulcis nutricula fenc&utis; mala, medullitus vorat mifcllos. Nu'ladceft voluptas, vbi hxcadcft tranquilla: nulla triftitia, vbi ea mala. Animx tranquillitatehomini nihildulcius; Lege Sap. cap. 17. verir. 10. & 11. cap. 18. vcrf. 17.
D o m1 n v s e n i m erit verr. 16 in latere t u o , & cu ftod ic t p e d e m t u u m , f f n c capiaris.

eritfidu 538 cia tua, O 4cuflodietpedem tu um d captione.


ah

Quia I e i i o v

D o m 1 n v s er':t, &:c.] Eft enim I e h o v a h murus, hoccft C 1 r c vl v s Thco-Sophorum 'gneus, (valeat ille pleudomagorum fictus&pi tus)incluiioncdefenioriacircundans umentes cum.-excludens hoftium rcrriculamcnta,fuganfqueproculpartesaduci fisomnino omnes. Ange lus D o m 1 N 1 in circuitu timentium eum. P/.dm. 3 4. vcrf 8. capiaris.] Aducrlariorum vi,aftutia,aucdodrinafalfa: nec (educeris fophifticis dia boli captionibus a veritatis linea rcfta. Quapropter D o m i n i D e i O mniporentis confilium &: auxilium implora,vt te faciar Op ra de Bcrcfuh Y

INTERPRETATIONES
& M crcaua,id eft, rerum humanarum &: diurnarum cogmrioncm,(qux Philofophia aeque Theologia)in Oratorio &: Laboratciio, fupcr lineam redam, ( cum Morienoloquor) hoccft, viam veritatis linearemabfquc omni dcuiationc fclicitcr adipilci. R cd c fiet; modo ipfc rcdc velis. Prout ipfe credis, Oras & Laboras; tibi ftet. Diccs tandem, Mifei icordix D e i tuit,quod non abforpti fumus.
55?

C u lto res fuos Sapientia arrum nislib crauit.

V e r f.7

S A T J E K T J A 1)0$ qui f i obI feruarnnt, a doloribus Itberautt. 5*7

JEmmnislibtrauit ] Primum enim multarum rerum diurnarum & huma narum cognitionc Sapientia mentem imbuit &: ornat, vndeanimus fuaui reficitur gaudio: Q u o enim altius mens hominis in cognitioncm D e i Naturxquc afccndit &: cxurgit,eo maiore lxtitia,&: (uauirate perfunditur: vnde & amore Creatoris animus magis magilquc inflammatur, D E oque v n i T v r : vnde tranquillitas & ferenitas oritur confcientix. Deinde cui torem (ui Sapientia cx xrumnis ita liberat,\ t Iolephum excarcerc, exquo cum radii Sapicntix,pcr interpretationem fic expolitionem fomnii Regii emicarent &cft'ulgcfccrcnt,carccrc liberatus,in regiam digniratem cred u s& eu cd u s eft.
Tob.4,7Iuc.r4.1j.

H o n o r a (erg*) D o m i n v m de t u a f u b f l a n t i a , & de prim itiis o m n i u m f ru g u m tuarum .

i/ o n o r a jz i i o v a m dediuitiis tuis , de primitiis omnium prouentHcm tuorum.

f
54

Honor* D o M i n v m ,& c.] Non diabolum,mundane viuendo. Animo grato agnofcec/Tc D e i DonaacBona,quxtibiproucniunt,quxacccpifti,accipis, accepturus cs. Nam id fignificatum ritu offerendarum primi tiarum, Dcut.itf. Et (Icgrariarum adiocftad plus dandum inuitatio; tam in Spiritualibus, quam fecularibus. H occx fundamento Corollarium ex truicurfigurx Amphitheatri huius tertixfecundum, dc D e c i m a . H o noras D o m 1 N v M,fi,Elecmofynarius exiftens D e i in hofpitali hoc ma gno, dc Bonis ac Donis, Diuina faucntc Clementia tibi conccflis, Opera cum gratiarum adione hilarique &: vultu inanimo exerces Mifcricordix in Proximum egenum. Da omni: finon Chriftianitati aut Religioni, (al tem humanitati: in hoc imitaberis Archetypum Opt.Max. qui tam ma lis quam Bonis exoriri facit Solem, datque vidum &: amidum o mni s vs, eundis,fmgulisa'cvniueifis. Hilarem datorem diligit D e v s,i.C or.p ,7. Pios ama in Chrifto,impios propter Chriftum:qui nos adhuc inimicos (ic dilexit prior,vt fe totum nobis redimendis impcnderir.lllos complcdcrc, quod boni (int;hos nihilominus, vt bonos reddas. Vitiaqdi/Tcoportet, non hominem. Q_ui obturaucrit aurem fuam ad clamorem pauperis, &ripfcclamabit,& non exaudietur. Prou. 11,15. Q ua enim mcnfuramcnfurauerit,eadem &:ci menfurabitur. Match.7>&.

Et i m p l e b u n t u r ^ lior- V erClE t implebuntur horrea tuafarea tu a , Sc vin o torcularia t uritate , rvino muo torcula tua re dun dab un t. ria tuafefc rumpent.
Horrea

541

GRADVS

SEXTI.

i7 i

Herre* tua, &c.]Dcfcendere facict D o m i n v s ad tc Bcnedidionis im brem (crocinum, &: rorem matutinum, vt impleantur arex horreorum tu orum Macro & cMicro-Cofmiccjfecundum corpus,Spirituin &: Animam-, Exccrnc & Interne. ConftiruccqueccD e v s,ficuti Ilracl, fupcr excclfam terram: vt comedas f rudus agrorum, v t fugas mei dc petra, olcumque dc fax durifTimo. Butyrum de armento,& lac deouibus cum adipe agnorum &: arietum,&: hircos cum medulla tritici, & fanguinem vux bibas racraciffimum. Dcut.
H1 /jf B ib e a q u a m de cifterna tu a , & flu e n r a p u c e ic u i.

Bibe aquam dc cifierna tu a , 'fluenta de medioputei tui.

Bibe aquam, &c.] Quafi dicat, vtere Bonis ac Donis tuis, non tantum externis, verum quoque internis, a D e o benigne tibi conccflis : nec lis mancipium autfimia, opinionum alterius, vtiurare velis in verba &fentcntiasalicuius Magiftri, a veritatis femita redadeuiantis, hoc eft, infipientis; Theologi, Iureconfulti, Medici, Phyfici, Chcmici, M agi, Cabalift x , fiec. vtut etiam vel antiquitate vel audoritate coram mundo valentis. Magni, crede, viri, magnos committunt errores. Qi'in SQfauil / nc^e f<iOc P<^^rcp ^11 / WMfodtgreai/ Dicwrfcgrrcn. 0ohiffftaucfj2(Ucrfur ^or^rttnicfjt. Cum cuiuis Diuinitus illuminato, libertatis Philofophicx potcftate, cancellum fit Thco-Sophice philofophari, vtatur & fruatur quiuis Genio ac ingenio Tuo: audiat, videar, obferuet vnufquifq-, I e h ov a Mloquentcm, docentem fierefpondcntem in SS.1 Scriptura, Libro Naturx, &:fcmetipfo. Vt nemo vnquam vere Pythagoricus fuit, teftantc viro quodam dodilfimo, qui nonDcos(^/.wz>)fcnferit: Sic , dico, nemo Dauidicus, qui non audierit D o m i n v m loquentemin fe, Pfalm .8;,?. nemo vere Chriftianus, quinonguftauerit infevndionem Spiritus S a p 1 1 N t i;e Sandi. N o n D E v s acceptor eft perfonatum, fed (iuxta R e ligionis Vniuerfalisdodrinam, verf. 184. & 304.) cx omni genteacccptus eft illi, qui timet cum, ^operatur iuftitiam. Ador. 10,35. Non igitur diffidas, fili m i, in fpiritu & veritate Orans, Thco-Sophiceq; viucns, de T v 1, hoc eft, perfonxtux, a Spiritu fando vndionc. verf ro. Vnufquilqucnoftrum, Diuina Gratia operante, influente, dante, cognofcerc debet ac poteft (modo Chriftiane ipfc velit, vcrf. 157.) Dodrinam veritatis, vt ad monere atque docere cx D e o fcipfum&aliospoftit, nec alienis tantum videat oculis, auribufqueaudiat. Vtquc prodeft Vkumqucmquc, pro cor poris fui &: ftmilix fuftentatione, domi habere repofitum vidum, ita con ducit vnumquemque inpenumentisfux Diuinitus illuminatxhabcrein promtu Veritatis Dodrinam , vnde libi &: aliis confulcrcqucar. Eccc vel lit mihi aurem Genius, dc lacerationibus &: vellicationibus mc prxmonens llultorum nafutorum. Quid faciam? Reticcrene debeo veritatem? abfit: Scio enim, eam cfle veritatis conditionem, vtfemper habeat antagoniftas, a diabolo fufeitatos, veritatem prementes, ac non opprimentes. A^Jtuxftultos magis infatuabit.
Y

Proprii la boribus vult nos yiuc rccofq, aliis imparcici.

17 1

IN TERPRETATIO N ES

/ f D em en tu r fontes tuijo- 545 Di (p e rg am fc(e to m e s Vcifltfrdsy c'? in plateis aquas tuas dicui f o r a s : in p l a t e i s , riui auide. quarum.
Detinentur fontes , &c.] Dc fructibus laborum tuorum opera Charitatis in ProximumChrifrianccxcrcctoegenum. Lazarincobliuifcaris. Datz& dabitur vobis. J$ u id habetis, quodnonaccepifiis t

Sint tibif i l i , d non alienis M4 /jf H a b c c o c a s f o lu s , ncc Ve,Ll7* tecitrn. fuit alieni participes tui. Habetoe.tsjolw.] Omne Bonum quidem communicntiuum, fed non, fincdifcriminc, cuiuiscommunicabile: quia omnibus omnia non conucniunt, clt quibus, quando &: quantum, vt cx Nazianzenou m fx p c $c rccte allegamus. Obtcruandum Talmudicumhoc: Sint tibi amicorumplui es, ircanum vero tuum vix e millibus vnireuela. Etiamarecubantc in finu tuo, oftia cuftodioris tui: ncconrrifteris incraftinum, quod nefeis,. quid ve hat dies. C h r i s t v m imitare, qui dicitdifcipulis(difcipulis dico) fuis:. Vobisdatumejlnojfe myflcrium regni D e i , c^irris autemin parabolis, vt videntes non videant, cr audientes non initiigant, Lue. S, io. Prxcepti huius memor Morioius Romanus, Philolophus Chriftianus, difecflurusa Rege Calid,Natura: &: Ai tis Bonum (ummum quidem perfeci r pcrfeftumque rcli quit Scientiam vero Sc Artem ei non reuclauit. Hinc Alanus: |Y f?C Dircincil ^uter / Dctltc^miinDce/ fiir D ie bitfer. Quapropter (i & ego defecrctioribus quibufdam fccrcteloquar, noli irafciinihi: non dccet Philofophum prxccpra tranlgrcdi Sapicntum, nevilefeant arcana, nequeexci rer contra femaledittionem Diuinam.
45
j. f f Honorum (enim) laborum B o n o r u m e n im la b o r u m Sap V crf.15. eloriofus eft: frudtus: nec ragloriojtis ejlfntftus, & qua non o codidit radix yS a p i e n t i a . dix P ru d e n tix dccidic.
545

Bonorum] Hominum, puta eorum, qui ad Monadis (implicitarem . S a

o v A ducente a c doccntc, reduci pro virili ftudent. Hi funt tanquam lignum quod plantatum eft fecus dccurfus aquarum: quod f. uctum fuum dat in tempore Tuo, & tolium cius nondeHuet: i V O m x i a , quxeunque faciet, profpcrabuntur. VidcPfalm. i.rotum. Horum (non ftulrorum)actiombus,laboribusatq;opcribusinfpiraturbene v e l l e , nolle, cfle c polle, a D r. o : quemadmodum (deopere Phyfico-Chcmico Ca tholicoagens)paucisinnuiefenior Zadith filius Hamuc!: nosautemali quanco clarius explicuimus, paflim in huius Prologi expofirionc. Qui poreft capere, capiat. Ingens hic latet arcanum, apaucillimis obferuatum. Vtinam admonitione mea, tam lideli, fapcrentftulti.
p i e n t i a IE H

J lie inferaturfigurafeptimigradus.

VII. G R A -

GRADVS

SEPTIMI.

>73

VII.

GRADVS
P R O L O G E T I C VS SEPTI M VS
E X P O S I T V S.
H6

/*f N c dclccteris in (emitis i m p i o r u m , n c c tibi placea cm alo rijm via.

T er Jemitam impiorum ne

ingrediaris: O" ne ingrediaris in '-via malorum.

>4 ^

?fedcltclerist&.c. ] Quando tandem ad hunc fcptimum Sapientiargra dum confcendifti, videne rapiaris malorum hominum moribus & affecti bus tanquam torrente: Conllantiam AngelicamafFcdabis,nccinclinent cor tuum mundana: illecebra:, quemadmodum mulieres idololatrica; cor Regium Salomonis inclinant. O
>47

Dcfcrc e a m , nc tranfeas vc 15. ! f Fuge abea} ?ic6tranjeas p e r e a m j dcclina ab i l l a , & c per illam decima & dejere eam. tranfi.
Fuge ab ea] Fugiebat Iolephus, caftitaris amore, mcretriculam, relido pallio. Fuge tu mundum hunc immundum j ncc,propter vanam gloriam, taedas volupratcs & turpemauaritiam immortalem tuam animam,glo ria fua xrerna, voluptatibus & dclitiis immortalibus,&: diuitiis xternis, fpoliatofeu exuito.

347

Eft via recTa co ra m v i Prou.14. E ft (enim) <X7a , qil HvidetlO' Vcrf. ithomini recta; O* noutjfima citis ro : Se exitus eius, via m o r deductoit ad mortem. tis.
J4*

548

Deducunt] Si enim Sapientiam dcferucris,ipfa viciflim re deferet, & in caliginem profundam te dciicicc, in erroresconlilioruna.in infelicitatem fuccelluum,in prxeipitium mortis. Etiamfi enim via voluptatis & hono-

74

INTERPRETATIO NES

rum reda videatur; exitus tamen eft calamitofus: voluptates enim breues funt & momentanex, ncc vnquam flneerx; fcdfemper commiftimoleftiis moriibus confcicntiz, rclinquuntque poft fe rnerrorem animi & morbos corporis.
H5>

l u d o r u m a u te m (cmita vetCii' t ^trnita autem iuflorum veI luti ffi lux luciferi: progreditur quafi L u x ip lcn densproceilluminatur yfque a d perfe d i t , &: ciefcit v f q u c a d per cium diem , fectu m diem.
Lux Luciferi.'] Phofphoros ille in cordibus piorum exoriens eft Chriftus Iefus, lux vera illuminans omnem hominem venietera in hunc mundum: hic caligincm mentis expellit; accendit lumen fidei, flammam charitatis, fpeiradium, humilitatisfydus, manfuetudinis fulgorem, pietatis fplendorcm,timoris diuini igniculum, orationis Lucem,patictix inuidx iubar, mifericordix ftellam, iuftitixfulgur, donec noxillatenebrofacarnis euanefeat, & dies fiuc lux noui Icrufalcm illuceicac tota.

V i a autem im p io r u m ficut Vcrf l9K fV ia impiorum tenebroc a l i g o : ncfciuHt in q u id i m f i i 3 nefiiuntvbi corruant. p ingant.
VU impiorum tenebrofa.] Sicut igitur lux in piis crefcit: ita in impiis crc(eunt tenebrx & furores. Tota enim vita impiorum eft nox plena ignora tionis D e 1 & permanentium bonorum, adeoque totius vitx illius n o u x , qua homo Lux fit in Chrifto Icfu. Ex his igitur tenebris >erroribus furo ribus impiorum nil nili perpetux ruinx, &: inopinatx quidc fequi poflunt, vfqucad extremum exitium.
5P

Sene&uc qu*hono randa.

H o n o r a t a e n im eft fene<5tus,non d iu tu rn a m adepta v i t a m , neq, n u m e ro a n n o ru m definita: vcrf.?. Sed ca ni ties h o m in ib u s Prudetia eft, & x t a s fenedtutis vita nulla labe m acula ta. Prou. ic. v c r f $1. C o r o n a glo ria eft canities: in via iu ftitix in ucnie tur.

Sap.4. VC.

f f S e n e ctvs(qm dcm )venerabilis efl3 non(t*mcn)dinturna\neq3 annorum numero com putata. { f (anities autemfunt finfus hominis.vcrf9.E t at a s fi neelutis vita immaculata. Prou. 16. vcrf. 31. J f Corona dignitatis fienettut, qua in viis I v s t it 1 a repentur.

Seneclus autem venerabilis, &c. ] Dignitas audoritafque fenedutis diu turnitate vitx aut longo annorum fpatio haudquaquam xftimanda ve nit, verum potius Sapientia atque Prudentia, in quibus illiusxtatis or namentum conftitutum: & vita criminum nulla enormium macula de formata , hoc eft, pura &: integra, pure caftcquc ada. Ita duo funt, qux fcnedutem veram conftituunt, hi fenedutis annorum ornameta, videlicct,
P rvden-

GRADVS

SEPTIMI.

P r v d t n t i a fc V r r A i n t e g r i t a s , fiuc puritas. Ncquc vero iunioripfaarcas prohibet, quili pollemus xque bene,vel mchufcule interdum,quam femores aliqui incptienccs difccrncrc: fiquidem non xtate, fed ingenio infpiracioncquc DiuinaproiienicIncclIigentia.Non numerus annorum &mulcicudodicrum dane Scicneiam veram,fed Ingenium , cxlitus infufum a Spiricu D o w i s i,prxllac S a p i e n t i a m, etiam paenu lis: quod in libro Inb c.$z. v.S. plui ibusrationibusatteftaturHeliu filius BaracluOl Buzytcs. Samuclcmn elfct pulillus, accepit Spiritum D o mi n i,i.Sam.3.HcroicaSapicncia,vircusactclicicasin Dauidc,eranteffedus fpccialisprxfcntixSpiritus S a p i e n t i m , peculiarcs operationes Spi ritus findi. Non cnimNaturx tantum dona fuerunt; fed erat in mente Lux Filii D e i,& in voluntate ac cordc ardens motus Spiritusfandi. Qui necdum annos natus viginti, iulfu D E i aSamuclc vngitur,& Spiritu fandoimpletur; (i.Sam.lo.v.ij.) vbi,IiadftitiircntSamucliomncs mundi hu ius immundi fapicntcs>haud dubie iudicaftcnc, maiores natu inter filios Ifai ad gubernationem magis idoneos fore, quemadmodum Sair.uclipfc externafpccicinitiodcccptus fuit ;fcd DJe v s necxtatis,ncc nacur.T,ncc alterius prxrogatiuqcarnalis rationem habens, Dauidiadolefceci regnum tradidit, hunc cucxic,muniuie,cuftodiuic,adiuuie, exteris fratribus pofthabitis, quorum xmulacioncm Dauid patienter tulit. Hic dcfcipfo inquit z. Sam. 1 5, i . Spiritus Domini locutw e>tper me,& firmo eiusper linguam meam. E t Pfalm.H5>. v. 99. & ioo. Super omnes dorentes me intellexi: quia re/limonia tua, meditatio mea .it. Superfines intellexi* qt/ii mandita tua qu.tfuu. E t vcrf. 150. De claratio(irmomtm tuorumilluminat,<&intellectum datparttuln. Solomon in i u uentute acccpit S a p i e n t i a M.3.Rcg.j,i. Damcl puer duodccim an norum, Spiricureplctuscft fando. Puerisquacuor, Danicii,Ananix,Mifacli, & Azarix, (Danicl. 1,17.) dcdic D e v s Scientiam &: Difciplinam inomni libro & Sapientia: Danicli autem incclligcntiam omnium vifionum & fomniorum. Ec omne verbum Sapientix & inrclledus,quodfcifcitatus eft ab cis Rex, inuenit in cis dccuplum fupcr eundos ariolos & magos, qui erant in vniuerfo regno cius. Dicit Syrach,cum adhuc iunior eram,priufquam aberrarem, quxfiui S a p i e n t i a m palam in oratione mea; a iuucntuteinucftigabam eam. Eccl.vlr.v.18. Paulus Apoftolus non vult T i motheum (quialuuenis) Ipcrm propter iuuentutem, i.Corinth.i<,ii. Et Icrcmias audiuit a D o m i n o , noli diccrc, quia puer fum e g o : quoniam adomnia,quo mitram tc,ibis: &:vniucrfaquxcunqucmandaucro tibi, lo queris, Icrem. 1,7. Et E cclcf 4,1 J. dici xwxiCzulior estpuerpauper fyier.s re gefine dr (ltilio,qumefcitpiouidei einpoflerurnX-i\\xzc\a\Ae: ex fonte SS.* Scripturx petita funt cxepla. Quod fi ad alia quoque cxpaciare libercc, D e v s bone, quantus hic fefe nobis dicendi campus aperiret ? Sed aliqua dunta xacin medium proferamus. In Alcxandro(rc&: nomine) Magnoiuuene adhuc mirandam Nacurc vim fuifle,qua fapien ciflimo* quoque fenes confilio vincebat,proptcr ingenii fagacitatcm,qua diiudicarc res prxfcntes optime poccrac,&rprofpiccrccuencusfururos. Veneti cum ad Imperato rem Orientis imberbes mifjfTent, & indignaretur Tyrannus, quafi in <*p probrium mifli cfTcnt, eorum alter intrepide refpondic :Ex folaxracede hominibus &: eorum dodrina iudicium non cfle ferendum: hoc enim fi

1N T E R P R E T A T I O N h S
fieret,hircorum quam hominum condicioncm mchorcm fote. Quem au tem virtus extolht,coiplo quod eft iuucms, non eft abiiciendus. Q u x & quanta eram noftris temporibus magni illi bellorum duccs ,OUuritiui Na(fnnu4 ,Srg /rnundus TranlJyfuantss, Doni Johm a Anfina^bi c. cx fingulari in rtwcnria ad ut nari.prariliccrinc iuuenes contra fenes,nemini oblcurum cf(c poteft,mfi qui cognitionis hiftoricx prorfus ignarus cxi/lit. Summus enim Mundi Monarcha D e v s Opiimus Maximus,quando aut flabili re auttransferre conftiiuit mundana regna,cmfmodiorganac$irar,quibus auftoricacem hoc eft, Tmiorem,Iuflinam, Sapientiam,conlilium,' felicitatem fucccffuum: quorum conatus nemo mortalium, licet potentiilimus,impedire poteft. Induuncurenim & armantur ilii heroes,robore inuicto &: fupernaturali. Horum autem res g cflx & N o m in a cxloduntaxat corruptibili inferibuntur: vnde periri Allronomi ( non vulgares illos calculatorios circulatorcsputo; fed qui Magorum cx Oncntccallcntarttm)cmnes res vere prxclarcgeflas, petere, & literis denuo, multo ma iori fide, mandare poffunt, etiam fi omnes hbri hiftorici interiiflent,quod ignaris incredibilc videri poteft. Coti a vero Nomina & rcsgcftx Heroum Ecclclix,quorum virtus in iuucnilixeaec& corpore fefc potenter exercu it, vt lofcphi, Samuelis, Dauidis.Solomonis, Daniclis, non in cxlocorruptib.lijfedartcrno/cnbuntur; vbiabommbus elcdislegi porcrunt. Non ergo requiritur numerus annorumabindole bona: ncccxpe&arur artas in co ,q u i& virtutibus fulget, & manibus pollet. Hucappoficequadrar illud V alcrii Max. 1 i b.3 .c a p. i . Iniquum esi c u m honori nondum tcmpffl.ntsm videri,qui iam virtu ti maturus itt. E 1 noftraxtas exemplis no prorfus defti tuitur. Sunt enim ( D e olaus) & reperiuntur ctiainnum hodie nonnulli, quibus inge nium & rerum prudentia velox ance pilos venit,vteeeinit PcifiusSatyr.4. Iuuenescorporemente, ftnes. Econtra Germani dicunt: SDton fin&rt alte e ; rcu flUtfj/ prxfertim cum ftultorurn plena fine omnia. lcem, 3Mf(r htlfft flir tf)Crl%;t iu'cf>f.Er, bis puerifr ie s : quare r quia crefcircum fenio delirium, vt eft in prouerbio. Canities autemfuni/enfus,& c.] Aurea funt verba h xc, & notatu digna, proiicicndaquc in barbas fenibus ftulcis prolixas iuuenturem TheoSophicc Sapientem & Prudentem fcurriliter dcfpicienribus. Qui donis heroicis mftrucli funt,ante anno? animum & curam virilem gcrunr. Corona dignitatis faiccht^ &c.] Vcrillinium hoc,ctiain apud Ethni cos : nain,vt inquit Ouid.6 . Faftor. (J)Ugnafuit quondam capitis reuerenlia cani, hiqttcfifOpretio rugafenilis erat. Cuiufnam ? Refpondct Sapiens: Illius qux in viis iuftitixreperitur. Duo illi,apud Danielcm in viisiniuftitixrcperti,quamuis fenes,digne lapida bantur. Quid commodiaftcrtfenium ?nifi probitatem Sccouflantem vit.t integritatem adderet: ni homines cum probitate & Sapientia fenefeerenr. Eft quidem,fateor,raraauis,iuucnis vere fapiens; attamen repertus efljrcperiturhodic & reperietur.

Prou crbiu m cfi , Adolcfccns iu xta v ia m fuam,

j Imbue puerum tuxtci ^viam 35 !fuamyetiam quum feriueritynon

' etiam

GRADVS

S E P T I M f.

177

e tia m c u m fcnucrit, non rcccdcr ab ea.ibicUr.v.u.Si contuderis (Iuleum in pila q u a li ptifanas,fcricntc defuper pilo , non auferetur ab co ll u lc i ti a c i u s . Siquidem E c c lc fi. v. ij. pcrucr(i difticilc corri g a n tu r , & ft u lto r u m infin i tus fit numerus.

recedet ab ea. il>ui.2?.v.22. csjt f i contuderis finitum in mortario m medio triticorum contufiorum pifiillo , non recedet ab eo fiultttia eitfs. S iq u id em Ecclef.t.v.i/. peruerfitm non poteft dirigi, & defectus non poteft numerari.

K _yidolefti r.s iu x t a v n tz n ] S p i r i c u s n e q u i t i a r u m , v e r f u r i a r u m . d o l i . p e r u e r (icaris, m e n d a c i i , f u p c r b t . r , l i b i d i n i s , i r a c u n d i a : , b l a f p h e m i . c , i n u i d i x . c a l u m n i.r ,a ftu tia :,in fc fta n tp u c rilia in g c n ia a b in c u n ic a :c a te . N :ii ;gitur b o n a d i i c i p l m a , in p i e t a t e & t i m o r e D o m i n i , e d u c e n t u r , r c i i n e n r fp i n r u s i l l i m a li g n i i m p e r i u m & : ( c d c m f u a m i n a n i m o in fip ie n ti. I m o p c v ip(a fc a n d a l a & r o f f e n d i c u l a m i g r a n c &: t r a n f e u n t i n a n i m o s p u e r o r u m . V n d e S a l u a r o r n o lt e r M u ttli. i S , 6 . d iris d e u o u c t , q u i o ffe n d ic u la p r a b e n r pufillis. S ic u ri e n im c c rtiflim c vi o r a tio n is a b ig u n t u r m a lig n i S p iritu s c x o b f d l i s , p r x f c r t i m (i i n i n t i m o c o r d e v n a o r e t & f u f p i r e t o b i e f T u s : ( n e c e n i m t i s l e m v i m & f p i r i c u m p r e c a m c m d i u f e r r e p o r e f t ( p i r i t u s t e n e b r a r u m : ) ira i c u c r a e x c r c i t i o p i e t a t i s & t i m o r i s d i u i m , pVicri p r a m u n i u n t u r a b i n f e f t a r i o n c h oltili fpi ritu u m m a lig n o r u m . Igitur o b n ix e /olis v i r i b u s o p e r a m

d a n t , v t f e d e m in h o m in e p r i m a m o c c u p e n t f p ir it u s im p o f lo r c ' & i n p u r i , & i n v o l u n t a t e , n a t u r a l i v i t i o &: l a b e o r i g i n a l i c o r r u p t a , a t q u e i n i m p u ris a f t e c l i b u s r a d i c e s a g a n t , a n t e q u a m v i s f u p e r i o r , c a 'le f t is & p ia e d u c a tio a c c e d a r . D e i n d e fic u t f e m i n a in a g r is q u o t i d i e c r c f c u n t & a d o l c f c u n t , d o n e c in flo res S c f t u & u s a b c a n t : it a f e m i n a v i t i o r u m n a t u r a l i u m , n i co lib can tu r, Jie iim crcfcunt & c u m x ta tcco a lcfcu n t. d o , H (e m in a pietatis & tim o ris Eodem quoque m o

D e i, re d a ed u catio n e, an im is in ferun

tu r , i l l a q u o q u c c r c f c u n t , S : in flores pictacis & fructus b o n o r u m o p e r u m abeunr. Prou i j . VcrCi.

355

Af Illufor n o n a udit c u m
a f^ ui tu r. o
7/ / * r / ? r , & : c . ]
ecu ru sT im o rem

D crifornon audit increpa1 1tonem.


e a m a n t i u m o n r c f t i o n e s fidciod tam en

S u b fan n ato r,fcio Iu $ p r x c o x , m u n d an u s im m u n d u s, q ir fp e r n i t D e i , D e i q^ v

c s,lc u itc rp ra 'fc re n siis(c o n tra L e g e s S c h o I x T h e n S o p h o r u m )m u n d a nc viu cn tes. R a t io ,q u ia viri m ali n o n c o g ita n t in d ic iu m D u . q

l o r r e n d e & (iu c i t o { q u i a fa r b e n e ) a p p a r e t i l l w l b r . b u s , iu f t ti i m q ; a d m i n iftra t, e t ia m in h a c v i t a , c o n f c i e n t i x v c r m c e o s a c r i t e r ro d c n re .

554

f R cfp o n d e ig itu r ftult o i u x t a f t u l t i t i a m f u a m , nc bifapicnsefic videatur.

Pm Vcrf- j.

r~Rcfj>oud? fluito fecundum > 5 4 fiultitiam j tofti, neforte fitfa ptens i/t oculafiiis.

I N T E R P R E T A T I O N E S

Rtfpondefluito, & c.] C um probabilescaufxfuadentvtrefpondeas, modeftc opponi poteft refutatio, q u x res vtiles, piis Icdoribus & auditoribus falutares contineat, vt aliqui vel confirmentur vel fanentur. Conuici:s au tem cum aduerfariis non eft concertandum, & ita non refpondcas ftulto de ftultitiacius, nc fimilis ei videaris: nec enim vi&oriain calumniis fita eft, fed in veritate. Occurrcre v r f x o r b a t x fatiuscft v ir o ,q u a m ftulto in ftultitiafua.
Prou. 17
VcxCit.

355

f f Expedit [eme) magis r v r fi 355 occurrere fatibu s raptis} quam fatuo cofideti fibim jlu ltitiafu a.

Expedit m*gis,Zcc.\Contentionis quam veritatis cupidiores,fententiam


fuam pertinaciter defendunt, &: diftenticntes odioiiifnne criminantur. Memineris ergo inferuire tempori :

Dumfuror in curfu eft, curren:i cedefurori: DifficiUs aditus impetus omnis habet.
35*

V ia ftulti reta eft in o c u lis c iu s: S : qui obtem perat c o n filio , fapienscft.

Prou u V ctf i f

fjfV ia flu lti retia in oculis eius: qui autemftpiens eft, au >5* dit confiha. it

yidjlultiretia, &rc.] (Sinemjctwi gcfcllf(WnPo(6cfi trof/ D^runibifiMctrdf


^iUrcnroU. < 5B a 6 fo(cljfr (rufe vnwrflanDC ir.cfjt gemef; ifl/ mup fc/;crcp rnt> tirccljf frpn. 3 a fcilicet. Sapiensabfquetcftimonio S S x Scripturx, Libri Natura:,& confcienti^ re&x,erubefcit loqui.Quifquc fuis blanditur vitiis, opiniones fuas animo conceptas, v t fimia catulos fuos, ampleftitur.
357

Q u i (iuftc) corripit h o m i nem, (mcrirA) gratiam ( quando que j pofteainueniet apud eu m a gi s, q u a m i l l e / j T q u i p c r l i n g u x blandimeta dccipit.

Prou.xS Vcrf. i j .

JQui increpat hominem re trocedentem, gratiam inucniet magis qu am is q u i blanditur hngua.

per lingux bbndim. & c.] Alexander Magnus difeernens adulatorem a fideli miniftro, d ix it: Hephxftionero ciTc<p^a\tcuJ)>cr> amatorem A le xandri; Craterum vero <pi*c@a<n*.tct, amatorem Regis. Etquanquam H e
phxftionem dilexit , tamen Craterum in maiori honore &:pretio habuit. Ille enim propter blanditias diligebatunhic vero propter virtutem dignus houoreiudicabatur.

35 S

V iro , q u i co r ri p i en - I tem duraccruicccctem nit, I

j V ir increpatus qui indurat I ccruicem , repente conteretur,

558

repentinus

-*T

GRADVS

S E P T I M I. necmtuUfinitas.

79 |

rcpctinus ci l u p c r u c m c t 111t c r i t u s , & c u m (imitas no n (cquctur.

J^/ti corripientem, tc c.] Liuius I*L > . 2. Decad. 5. Stpecgo /wditd, i nquir, cum primum e(p virum , (juiipje confutat, qu;d tu rem(it;fecundum, esm, aut bene rr.o r.cr.ticbadtat: q -i net tpf confoto e , ></*/ eri partre fcit, eumextrerai tngeniteffe.
Nobis quoniam primaanimi ingeniique negata forseft, fecundatnacme diam teneamus, &: dum imperare difcimus, parere prudenter in animum inducamus.
35?

Q u i a m b u la t in rc&icudinc fuajtim et I e h o v a m , fed p cru crccn sv ia s(u as, dcfpicic cum .

Proo.u
Vcif. 1.

/ j f ^Ambulans reflo itinere , C 's r timens D e v m , deficitu r

abeo qui infim i graditur njia.

yjtmbuUnireRo itinere, & c j H o c c ft, timens Dom inum , r e d e tc fapienterinfticuitviam & vitam fuam, contemtor vero D e 1 viam & vicani fuam perdit, &: excremo periculoobiicit. C um pacer Telam on Aiaci dixiilct, vt pugnarer quidem ftrenuc, fed victoriam .1D e o peteret: refpondirAia x , vt homo amens & fupei bus ,cir.im ignauosndiutore D e o vincerepcfft -,/e vero velfine D e o : ita autem peruertit viam, &:euertit vitam fuam, vt pro prio incubuerit dcfpcrabundus ftudio.
jtfo

Abominatio iitflorum ejl v ir A b o m in a tu r iufti virum Proa.19 V e if i? . iniquus:abominatio autem im /jfimpium: & a b o m i n a n t u r pii ejl recius Via. im p ii cos q u i in r e d a (une
\wa.

\C 0

Impium.] Impius eft,qui Acognitione D e i alienus eft, contemptor D e i aut hypocrita, inconftans in tidc. liia. j 7. ver/. 2.0. Impii quafi mare feru en s, quod requiefeere non poteft. Impius eft, qui fide, vita & motibus at qu eanim oa verbo D 1 1 alienus eft. Huncabominatur viriuftus & piu s, donatus illuminatus vera fide, transformatus in imaginem C h i ifti, vi ia , mente & animo. Quemadmodum enim extreme pugnant fibique ad* uerfantur Imago D e i , & imago diaboli: ita vir iuftus, qui gerit Imaginem D e i &: C h n fti, aduerfatur im pium , in quo eft imago fath an x: &:cconuerfo.

$61

Pcrfc&io r c & o r u m d e d u cit cos: peruerfitasautepra:u a n c a t o r u m perdit cos.

Proa.n.
V e r i j.

[ f Simplicitas iujlorttm di $61 riget eos: V) fupplantatio per uerforum vaflabit illos.

Simplicit/uiuflorum, & c .] Huius fententix explicatio luculenta eft Pfalmus 37.quemlegeintegrum.


Z 2 .

INT ERPRET AT

1ON

ES
561

Fortitudo pcrfc&oeft via I e h o v * ; : & pauor o peran tibus in iq u ita tem .

Prou 10 Vcrf i f .

Fortitudofimpheis via D o ti i n i : c'sr Jjf pauor illis, qui operantur malum.

r.intr:lli<qni,&c.~\ I labesh icd ifcrim cnbona: & m alxconfcientix.C ic. pro M ilo n e : A leo na vis ejl ce nfacnti.t in vt ra n/quepartem, v t neque simeant, qui nihil cov/ w :f rint , a *w !<rnpcr a}:te oculos vt rj\ri cupiant, quipeccarint. Vis confcienri.c & v is Y.^fUwiy iiu cJa w & tf in hom in c,nunquam exanimodel a i aut penitus cxemguipoifunc.
5*5

Q u i tim e t h o m i n e m , cito c o r r u e t : q u i lperat in D o m i n o, fubleuabitur.


/ f

Tirnor homi::isponet laque um: zsr quifid i 1 2 e i i o v /Z3exaltabitur.

J^ui timet hominem , c/10, & c . ] Lege Pfal mu m 1 $ 6. totum. 564

[Jf Omnis(cnim)fermo Dr.i


ignitus cly peus e ll fperantib u s in f e .

Proiuo Vci f . j .

Omnis firm o 7 ) e / velutigne $64 purgatus, clypeus ejljjicran ti biis w f i :

Omni'frrmo D e i , & c . ] H ico b fcru a, difec& in tim o in dorde repone: Sermonem 1) 1 1 tibicifcclyp eu m , &: Fidem niti veritate Se promiliis Diuinis. Diferreautem inquit, Termonem D e i ignitum fcu purgatum cilc, hoccft >effe fine fcoriis,finc d o lo, fine fal.fitatc, &: certo pr.xftarc vicloriamcredentibus. Excm plahabes Hebr. 1. H m cPlalm us i^infigncdccantat Elogium Verbi D iuini, verf. 9. tuflvi* Domini recti, tu i f cantes corda, prxccplttmDomini lucidum, tllumin :ns 6culos. Io. 'Timor Domini(anchu, perma nens1nfeculamf culi, iud: ci1 Domini vera, injhficata funt. ver f. 1 1. D c fide ra b 11 ia fupcr aurum multum & lapidem prctrolum, &: dulciora fupcr mei & fa uum. verf. 11. Etiam feruus tuus cuftodic ea, in cuftodicndis illis retributio multa.
5*5

Nc addas verbis e i u s , nc V crr< 5forte incrcpct tc, Se m en d a x deprehendaris.

'eaddits quiequam verbis illius, C r arguaris,iniitniarijq; mendax.

7 \c add.ts auicq^am, &c.] Ratio c fl,q n ia omnis homo mendax: /olus D e v s ventatis tons illimis: ideo L c x D l i immaculata,conucrte-nsani m as: celHmonium Domini fidele, Sapientiam prxftanspatiiulis. Pfilin. 19. vcrl. 8. Verbum D e 1 .< ternum, abster no, verum a vtr/.ntc ivjk, irbp> ,chen fibile recreat animas credentium. Com plc&itur enim.Ai;nitioni*m D e i & Saluacoris, q u x a g m n o e lt vitaatcrna, lohan. 17,5. Eftqueredte viuendi Regula & norm a, immaculata, fine *> , integra, pcrfe&a, nihil iniqui, neque vani continens, comiertensanim. errortbus,auocansamalo,in-

ftaurans

GRADVS

SEPTIMI.

181

ftaurans I m a g i n e m D e i , eft f i del e, n o n f al l e n s , q u i a D e v s ft at pr o mi fis: r u d i b u s , i n d o c t i s , & , i uxta m u n d u m , llultis ( i. C o r . i . ) p r x l h r S a p i e n t i a m , & c o n f c i c n c i a m cranquill.it: mo nf t ra t v e r os D e i culcus ,pr omi fli ones i nf al li bi les, c u m luis S a c r a m e n t i s , f i d e m , fpc m , d i l c d i o n c m , hum i l i c a t e m , p a t i e n t i a m , i n u o c a t i o n c m & N o m i n i s D i u i n i g l o ri f i c a t i on e m. S c i t o : Q u o t i e s l e g e b a m , a p r i m a f lar im x t a t u l a , ver ba P r o l o g i p rx fa t i in libris R e g i i f a p i e n t i s , f e mp e r a n i m u m m e u m ( p r o c u l d u b i o m o n i t u v o cis D e i i n m c l o q u e n t i s ) f u bi i l f e co gi c a t i on cm h a n c : S u n t q u i d e m m a g n a & f e r e n o n c c c d cn d a h x c , q u x d c S a p i e n t i a t r u d i b u s atq; theiauris h i c legis i m i n i m e t a m e n hilfa, f i d a , auc e m e n t i t a . A h : q u o m o d o ad h o r u m c o g n i t i o n e m p c r u e n i c s ? D e v s icit, d i c e r e n o n p o l i u m , quancopcrc fi ti ucr im v er ita tem. I n u o c a u i igitur D e v m , m ih i vt oftenHcrci V e r i t a t e m: d e d u x i t m c R v a c h H n o c h m a t L , S v i u i t v s S a p i e n t i / e D i v i n j e , m e t h o d o , q u a d i x i t vcrf. 2 9 4 . in v c r i u t e m Eorum O m n e M .d e q u i b u s a g o i n Am phitheatro hoc Vniucrfo, Glo.iu D e o in c x oe lf i s, q u o d m an i f c f t a u c r i r talia T h c o S o p h i x a m a t o r . b u s , S ap i e n t 1 a. y E t c r n x , lolius v e r x , h x t e d i b u s fidelibus di ledis.

C o l o
cx

p h o n e m hifce pauculis,

S a p 1 e n t 1 s doctri na, im pono:

fliciio ejl.
Finis verbi totius auditus v" r iy Finem loquendi p a ri e f t : D e v m tim e, 5 c M a n d a ter omnes audiam us. *2> E v M ta E i u s c u f t o d i , quiahoceft tim e , & M a n d a t a E iu s om nis h o m o. objeru a: hoc enim e jl omnis ho
mo.

Q u i a o m n e opus D e v s Vcrf 14. adducet in i u d i c i u m , q u o d erit fupcr o m n i o c c u l t o , fiu e b o n u m f i c , (iue ma lum.

F t cttncla quxJiu n t , addu-

Q u a m o b r e m , o mortalis,
2

INTERPRETATIONES
Melius eft ire ad d o m u m jI Ecd.7Vcif. j. iuctus,c]uam ad d o m u m c6uiuii in illa enim finis eun d o r u m a d m o n e m u r Iiomi-. tiu m : viucns h o m o co gi tet, quid futurum fit.

Melius eft ire ad domum In citu , quam ire ad domum conuiuii: eo quod eftfinis omnium hominum, O* videns ponet il ludfupcr corfuum.
% o

o
Vanitas ( i g i m r ) vanitatum
rcftc dixit

F.ccl. i.
Veri! i.

ECCLESIASTES :

va ni ta s v a n i t a t u m & O mn ia vanitas j
D i c o , c u m filiis D o c
in m IigO H e X R I C V S
t r i n a

Vanitas vanitatum, 'vere dixtt Ecclcfiaftes: vanitas va nitas vanitatum, omnia va nitas:

fidelibus o mn i b u s , cuctis &: fingulis,ct-

K H V N R ATM L l P S E N S . T n E O S O P H I i t

a m a t o r fidelis, & M e o i c i k a vtriufc]; D o e t o r , E a , n i m i r u m , O M N ' i a , q u x citra S a p i e n t i a m ^ . t e r n a m , folam v e r a m , E i u f q ; D o c t r i n a m orthodoxam , & S t v p i v m T h c o - a c Philo Sophicu M o c , v k j u a m g e n t i u m f u n t , r c p c r i u n t u r , c x t a n t , legunt<:raut fiunt.

DIXI.

V n c , ig it u r, C o r o s i d i s l o c o , hi k cficp rx fatis , V o s , o mortales, vos inquam obficro, qui I t u o v a m colitis, quibus S a! r i e n t i a aliquantulum cordi eft, S a t i e n t i j e AZ t e r n /e , filius vera, D o c t r i n a .v,in S S a Scriptura Biblica, L ib ro Natura: M a c r o C o f m i c o , ^ L e g e in cordibus noftris Diuinitus (cripta fundatam , cumfiinam tumfalutarem, d <211 e T n e o s o r n i je amatore acfilio(abfitiniudia dicio) fideli dilcclo, inftinfftt Cr gratia D e i (cui hucvfquejm, Laus I z u o v j, adhucfiam, ad Opus prxfins id, quod homini manus) m A m p h i t h e a t r o hoc , Catholicifino V e r i t a t i s Simplici C r fimphcijmo V e r i t a t / s Catholico, C u r i s t i a n o - K a b a l i c e , D / v i n o-M ac, i c e , n e c non P h t s i c o-C ii e m j c e, in Scriptura pi ct u ra, nonfiphifticc fic i a aut impudenter ementita,fid talibus,quas fiw cic, grau iter atque irrefragabiliter confirmant SSa Bibi ica S cri p t ura,Natura: libcrvniucrfius, fS > C o n fc ic n 11 a homini Diuinitus mfufit,

methodo

__________________G R A D V S

S E P T I M I ; ____________ 1851
Cic. pr*

methodo triuna ta li , qua hattcnus ante med nullo, (fine gloriatione ina ni cur V e r i t a t e m fateri mihi non liceret r*) orthodoxe acgraphice ex hibita, toties moniti haud temnit a ficdA d d I s A m r 111 r n f. a t r v m i p s i v s s a p i e n t i s ipfiim , hmufque P o r t a m, perS c a l a m G ra d u u m fcp t c m fu a m , nunc T h c o f o p h ic e afcenditc\ m illud yL e G r m ibidem ajfixarum S e p te m obfiruantiffimi , deuotionenon hypocritica ingrediminiy & Ea. m3 oculis tam lentis quam Rationis ac Corpo ris cum pcemtentialiter tum d ruditatum phantafiarumque jfiritu s fid u fftonisfirdibus rite repurgatis, accurate contemplamini i tuquefitlutemvcfiram3( ? temporalem d& teinam 3 Sapienccr [equim ini,tA me k.

: f
O r . i t j . .

S .lu ft

M agnatfl

/rf.Qjiiui
Iib .j c a .X .

vu con/i.-r*

tn n a m tlii

teftts.

D I X I .
/

BONAM ITINERIS PERPLEXI PARTEM C O N F E C I T , Q^V I V I A M R E C T A M * PROBE DIDICIT.

i4

INTERPRETAT. GRADVS

VI I .

A D ( u t>cn

M O M V M

&

Z O I L V M. :

MeopH&aifacile eft cumis>durum que pipUS-cu, Jdtixqttefeqm nefeit , carpere q uisquepoteft.

^ u fru 6cf|cr/ci) fo u tacfk &cffct*/t>nb jc i^ c c ^ a u ff : 0 0 Du c fcaun r r $ t / f w l l>i;D i?ocf> 6c|Jcr trof* fcit h a ft/ a fe t w m tafceic crfr i<v5 met^ nc: C n & D cflcu fo fftit nifcfj ijc* gen Oir uocf> D aucfbar fiuD m *
Inciuilc cft,cx vn a libri alicuius particu laiu dicared c to to }ni(i prius to ro libro b cn cp erfp c- * cto , Sc rite co g n ito .

jF / E

N T {I C V S

K H V ^

R A T 11 L t p f i T l l E O S O -

v 1 1 1 m amator fidelis , d e d i c i xY JE -vtrittfque


D O C T OR.

I S A G O G H I N I. A M P H . F

1GVRAM.

185

p fij?

u n ij?
r

ttfiij? n in
n/

r n iN 3 i:

Q V l E R A T ; Q V I EST,
Q V I ERIT.
PLENI S V N T CyELI, PLENA EST OMNIS T E R R A MAIE STATE E I VS:
s r v iS S r i
T

G L O R I 1
:n n S S n
T

l _ >

^ m

S S n

LAVAMINI, MVND1
E S T O T E .

I.
,

nirv
r

V N V M

O M NI V M E F F E C T O R E M ; C E T E R A S PO TESTATES MINISTRAS
H A B E T O T E .

____________________ \

A a

\$6

I S A G O G E I N I. A M P H .
m
_.

FIGVRAM
*

I I I .

AD

P R IM V M
VO TA P R E C E S Q_V E
AD

IN FERIO RE S

HYMNI SVNTO.

I V.
Q V O D / SI F O R T E ,
PETITIO AD I N F E R I O R E S , DEL.EGATi, P R O C E S S E R I T , NISI SV B MODO
a
\

P R I M O

A D M IN IST R A T IO N IS; INTENTIO


E S T O .

NON

IS A G O.

i $7

I S A G O G E,

fiue

INTRODVCTIO
IN F I G V R A M
AMPHITHEATRI
fccundam,brcuis. Ec
e b

i t N o s , igitur, prius pic lotos arq^ pccnitcn-

tialiter p u rg a to s, offerre, fupplicefquc, fide fm ccra, com m enda re Deifica: L u c i , & t u n c , illam S ap i e n t i S t e r n a r , defuper rorantem m a n n a m , fupercxlcftifqi n e& area m , & a q u x & ig n is , p lu u ia m , ficut ftillicidia ftillantia fupcr ter ram , in c o r d a , a n i m a s , vires mentefq-, noftras, h o c eft in C o rp u s, Spiritum S: A n i m a m , fiue T e r k a r i v m M i c r o c o s m i c v m renatum dc fc e n d c nt c m , prxclufis (enlibus feditiofis, m en te quieta a f f e & u q u e o m n i p u ro , fixe du ra ntib us, tam immediate q u a m m ed iate, iuxta e d o r mientes ac vigilantes, patienter c x p e & a r e : & (ie, D i v i n j t v s, accendi-, illultrari-, i l l u m i n a r i ; fan&ificari; flJIV F r u i j D i v i n a r a t i ; im m o , in D e v m, incftabilitcr, rapi; quafi D e i f i c a r i . Laudantes interdum 5 c adorantes (in S o l i l o q ^ v i i s p r x f c r t i m , iifque qu o ti dia nis , atque, vt plurimum, matutinis) id P e l a g v s M i s e r i c o r d i ^ im m e n fu m ,0 c e a n v m q v e B o n i t a t i s omnis infinitum,- e x Q v c , n o n tantum V e r b i mirifici niWV x p i s t o t C r v c i f i x i , & facrortim njD n o m in u m atque verb orum o m n i u m ( q u x , q u o a d nos, manfiones funt fcnfibilcs Diuinitatis, ncc non memoracula nos docentia: ftimulantia q u o q u e , ad iu u an ti a& clc u a n ti aa pp cti ru m A n i * m / E , M e n t i s q v e in N o b i s , operationem ad m ir a n da m , in

Aa

i38

ISAGOGE

IN F I G V R A M
m en

n o f m e t i p f o s & extra n o s , v i r t u o s c p ro m o u c n ti a ) N v

de-

l i g n a n d u m & f i m u l e x h i b e n t i u m , v e r u m et ia m m i r a b i l i u m om n i u m ( f a c i t e n i m rPTV mirabilia (olus) ad nos v f q u e d e r i u a n tur r a d ii , dcftillant fiuenta, &: d iu in ill im i em a nan c riu i. O felix t e r q u e q u a t e r q u e felix,in a d m i r a t i o n e m , m e d i t a t i o n e m , a m o rem & p e r c e p t i o n e m H o r v.M ,qui rapitur, N v m e n , 1ic, fu m m u m , realirer p r x f e n s f e n t i e m u s , n ji ? m i r a b i l e m , & in N or, i s , & in N a i v r a , tk in S c r i v t v r a , mirifice l o q u e n t e m , veridice a u d ie m u s, fufticicntcr v i d e b i m u s , f r u f t u o s c obferuabimtis * , A n g e l o s b o n o s , n o b is a m ic e a fl i ft c n t e s , n o s fideli ter m o n e n t e s , n i J V i u f l u b e n i g n o familiariter d o c c n t c s , a t q u e i n v i i s noftris ruto d u c e n t e s , fine fallacia ex pe rie m ur . H u m i , i g i t u r , p r o c i d c n t i b i i s N o B i s , hic h y m n u s , aliiq-, h uic n o n abh m i l e s , I o n i c o m o d u l a m i n e & a cc en tu , facris a n im i c o n c i t a n di caufla, d e b i t o , p r o fe re n d u s eft : *1\ei omnis generatorque optfexque,

Superum rex , genii lu x , hominumfpes, Tremor vm bris tenebrofi Phlegethontis, eAmor incredibilis edteo larum, ' ePauor inuincibtlis t artare orum Celebris religio terrigenarum,
v: r t -; BetcnAdCf, UoLviiKoJiTU^ , Xlpon$n9>iC(,

D e v s v n u s , D e v s i d e m , D e v s alme, V e n i e n s deluper, illabere n o b i s .


T V, T V , T V,

Ffuc fedeto ; Immota commoneto; jQu*fa lft funt moneto ; hix <verafmt, docet9:

LEX

AMPH.

S E C V N O A M.

189

LEX

1N TRO D V CT ORIA

V.
a

r r

e a

o 1,

A N O B I S,' A D nin r
E T I N D E , A D N O S , V O L I T A N T E Si R E V E R E N T I A T R E M O R QJ / E S V N T O.

VI.
ERGA ILLOS
SECVNDVM NOTAM PROBATIONEM, JVCVNDA OBOEDIENTIA ESTO.

VIL
S A C R A ,

Q V O R V M M Y S T E R I A, SIC T R A C T A T V R 1 VENITIS/ P AL AM DI GNI S CLAM P R O P H A N I S S V N T O.

Porro ,
n in NO SCE, ex SS.* S c r i p t v r a ; C r e a t v r a ? cn.tincx S e 1 p s o ; & (julilcm, luco fua, inm cncc-tuijim m cdjjrc o b o rti; ThcoJophice;Nacur.ilircr;Cabalicc. T E I P S V M
EX

N O S C E ,

L I B R O

SS.*$crip'ur ; N itur*to'ius Vnmerfi,quicii(jrf*ax.3cx3 Tu(fr ldttu,&f.4jj^efm c tutpfe fecundum & totptu& Sptrtiutn tuum ; denique M E N T I S tu*. D E O tvwut.clx 'ihcoSophue; Phyjice; Phyf i tmedice; Phyftc*chemct j Pky/icemagicr, Hyperphyjicomagice \ C*b lt e.

&

190

I S A G O G E IN F. I GVRAM

I S A G O G E,

fiue

INTROD V CTIO
IN FIG V R A M
tertiam, breuis.

AMPHITHEATRI

NATVRAM
&

NOSCE
t

V N I V E R S A L I T E R PARTICVLARITER-, ex L i
b r

o IPSIVS,

SS.r S C R I P T V R /: N A T V R ^

q u i eft, & M u n d u s m a io r , t o t u s : & M u n d u s m in o r, h.e. h o m o , p u t a , f e c u n d u m & : c o r p u s & lp iritu m f u u m : denique


aut mediare, cx A n g e l i s bonis,-aut immediate, in fpeculo mentis tu arpu rgatx,

ex

DEO

IPSO;

T h eo fo p h ice -, Phy f i c e P h yfico m ediccj P h y f ic o c h e m ic c jP h y f i c o m a g i c c i Hipcrphyficomagice*,


Cabalicc.

I. L A P L S

A M P H.

T E R T I A M.

I.

LAPIS PHILOSOPHORVM
E S T : HVNC,enim,

perjentia

, rerum o m n i u m , etiam fola, fuffi-

ciens, m a g m r a in h ll ib il it c r a t t e f t a t u r : cui refragai r , nonne eflee plufcjuam (tuitum? H u n c ( a b a li is tamen prrrparatum ) virtuose efficacem vi d it , & P o n t i f e x II o m a n v s , & C / e s a r e a M a i e s t a s : vidcrunt & R eg es, orbis terrarum, non p a u c i: nec non Imperii R o mani E le tt o re s n o n n u ll i: viderunt & Principcs a l iq u o t , C o mit es, B a r o n e s , N o b i l e s , & ( propter virtutem atque d o & r i n am ) a nobilibus p r o x i m i , D o c t o r e s : i m m o cx om ni g en te, Iud aica, E t h n i c a , 6: C h r i f t i a n a , etiam Turc ic a, ft.uuquc ac o r dine, palluft, multi , tam L cc ldia ftici qu am Politici, literari pa riter arqucilliterati, oculis (obfliipclccnces N a t u r x , per artem, miraculo) viderunt, mam bid q; tetige runt, fuis. Sciens loquor. H o s om ne s cito telles: tu phylicochcmia'mafti>:, cos interro g a , in fu b fi d iu m veritatis, veritacis am an te s, r e m i t a h a b e r e , tel labu ntu r lubentes. i. R a t i o , vera & cerra, dux fida S o p h o r u m , grauiter con firm at: quam ,anguftia loci huius addere impedit \ alius Se am p l io r , p ro m t il lin :am ,a d m if it . 3. S a pi e n t e s , rota e tanti, anciores grauiffim i, ( q u o rum hac dc rc , paflim e x r a n r m o n u m e n t a ) v n o , h a r m o n i c e , o r c ,c t i a m i u r c i u r a n d o S a n & i l l i m o , non temere aflcticrarunt: qui om ne s vcridicuquia viri d o & i & bo n i)ta m d iu tc f u n t & ha be ntu r,d onec dc cis contrarium, fufficienter, fuerit probatum, at q u a n d o ? Cumq-, artifici cuiuis in fua arte Iit c r e d e n d u m , cur n o n p oti u s, c a i n r e , fides erit adhibenda illis, q u a m ig n o r a n tibus ? o m n i u m enim artifices, & op tim e & veriilimc, dc (ui operis ra ti one, diiTercrc, loqu i & iudicarc fci unt. 4. N a t v r a , D e i , i n h u i u s m a c h i n a M u n d i , nun quam otiofa miniftra, m u l t i s , in operationibus f ui s , ( vt tradiderunt

195

1S A G O G E

I N F I G VR AM

T h e o S o p h i &: confirmarunt ex pe rt i) viis ac m o d i s , diu n o & u q u c nob is fideliter fuadct, f i d e m q u c , d c c o , facitfirmam. N a tura parens , dc filio Qxtholko, catholice tcftatur, fuo. 5. M e n s ; hu m a n i anim i fcintilla a l d o r & lucidior, D i u i na ac im m orta li s, q u a m D e v s id generis d o ta u c r itc o n d id o n c , vt cx infito fibi N a t u r x l u x d c f id c r io , qu ibu fcu n quc poffit v i r i b u s , ad fu m m a o p ti m a tendat, indcfincntcr ao pc tit: que j appetitus boni(cft enim a D e o) f t i m u l u m , q u a m animi(fciunr n o n n i f i experti) irre q u ic tu d in cm , q u o d dcfiderium ardens, L a p 1 d e m P h 1 L.mh a b e n d i , fi in r e r u m , natura n o n cflct, D e v s i p s e , etiam iis, (dev itiof is fermo hic non eft) qu i prude n tio re s, fapicntiorcs Sc religiofiores aliis funt, aut fu e r e , fru ftra mdidiflct. A t q u i nihil fruftra! 6. C o n s e n s v s T y p 1 c v s , vere ad m ir a n dus, (in N a tu r a ) L a p i d 1 s h u i u s , c u m S S / T r i u n i t a t c D iu ina i cum to to V niucrfo creato, n e c n o n a cy D e i in ca rn a to , h. c. Mafchiah promiffo dc m if fo , r c l ig io n ifq u c C h r ift ia n x Sacramentis atque myfteriis tam altis &: p r o fu n d is , verum elle, credere ac fateri, om ne s fana: mentis, iuftc compellit. Si l o q u o r ab fqu c veritate, crubcfcam. l u d ic e n t , n o n niii feientes. A m c n , am en, dico v o bis-, fi v n u m , etiam alterum. 7. D e n i q u e , (cum C r e a t o r , et ia m cx C r e a t v r a, rcf t c D . P a u l o , a d R o m . 1. v c l i t c o g n o f c i ) D E V s & p o t u i t & vol u i t ( v c l l c t c f t a t u r e x p e r i e n d a ) o rg a n is f u i s , q u i b u f d a m , ( n o n e n i m v n i dat e u n d a D e v s)inde v f q u c a M u n d i in i t i o , b e n ig n e largiri, dc a d h u c v u l t , ( q u o n i a m i n x t e r n u m m if e r i c o r d i a cius) vc n i m i r u m , q u x n a m fit m i r a C r e a t o r i s Sapientia, pocent i a i n f i n i t a , b e n i g n i t a s i m m e n f a , 6 : c . h . e . qualis fit D e v s i p s e , t y p o m ir i fi c o , ex C r e a t v r a , n o n q u i d e m , ex M u n d o m a i o r e , p c r f c f o l u m v c l f i m p l i c i t c r , & partibus e i u s , p a f f i m 3 pa rt i
culari c o g n i t i o n c , v c r i i m q u o q u e , cx M u n d i m a io r is F i l i o , (a r t is , h. c. P h y s i c o c h e m i ^ in t er p re ta m e n to ) in f u b i c f t o c a t h o l i c o , c a t h o l i c e , a b u n d a n t i u s & e x p l ic a t iu s , h u m a n o ge neri, c o r a m , i n n o t e f e a n t : indeq* Hin T r i u n u m , a u d o r e m t a n ti b o n i ac d o n i , clarius difeat a g n o f e e r e , admirari dc venerari f o l u m , a n i m o c oll a ud ar e g r a t o , p r o f u n d i u s m e d i t a r i , i p f i q u c infe pa rab ili ter c o m u n g i , dc reuniri. E r g o , q u e m a d m o d u m

HJTT SapicntifTimi er a t , v i a m h a n c , q u a m i u d i c a u i t e f l c , a d f e
pa tefaci-

_________________ A M P H .

T E R T I A M. _______________ i*

p a t e f a c ie n d u m , m a x im e c o m m o d a m j cligcrc & i n u e n i r e : ita n o f t r u m e l t , q u a m i p l e ele git, c o m p r o b a r e , a m p lc & i fequi,a tq u e cx n a t u r x filio, f t y l o P h y f i c o C h e m i c o h o c , D e o ( i c ord i n a n t e , i n Lib ro &: S peculo N a T V R y t ( q u o d , c e r t e , catholicon h a b e m u s, in L a p i d e P h il .mac ( p l c n d i d i l l i m u m ) n ob is a D e o propofitis, i p s v m (ficuti 6: in Filio f u o ,in tcrp retam cn to S S , Scriptura:) falutarircragnofccre*, M v m d v m q u o q u e , ficutiin finefeculih uius, p erig n e m re n o u an d u m ,ita, & q u o m o do, & a q u o , in principio , c o n ltr u & u s f it , per i g n e m vtiliter v i dere a c m t c l l i g c r e , d e n iq u e &: N o s m e t i p s o s fructuose c o emo fce re. o

I I .

Q V ID

EST

LAPI S

P H I L O S O P H O R V M ? A p i s ? h i l .^ eft 0 n b x n n R v A c H E l o i i i . m , ( qui in cu ba b at aq uis,G en .i.) Ciclo m ed iante (HliT folo,ex,mera b o nitate fua, ita volente) concepuis, & corpus, verum ac fub fenfus cadens, faclus, in.vtcro nfJjonxv (x a e o l creati) M u n d i m a ioris v i r g i n e o , T e r r a , n im ir u m ,v a c u a a tq u e i n a n i, & A q_v a : n atusin lucem /uvcpatgx^ filius, afpedlu (coram infipientc) vilis, d e f o r m i s , &: quafi in nouiif im is:.c on fubftantialis,t a m e n ,fimilisqj p a re n ti,M u n d u s p a t u u s j d c h o m in e , aut ai iqu o fu mto ,c x v c l a b c o , nihil tibi im aginare) catholicus, triunus, vifibi li s,-ta &u,a u dit u , o l f a & u &guft.u fenfibilis,localis atque finitUs: manifcftatus,rcgcncratoric, a femetipio, artis phyficoc h e m i c x obftetricia m anu in corpore, f u p j/c m c la fru m t o ,g lo rificato : ad c o m m o d u m fiue y s v:$, p r o p e m o d u m infinitos, & m i c r o c o l m o &: m a c r o c o fm o , in triunitate catholica, mirifice falutares. A p a g e fis,fili perditionis,tu, tute, u/jcei^oyy S o m n i a tecum,qua: cx tete,vtut et iam ,mangonicc^prarparata.Pcccatoris es t y p u s , n o n S a lu a to ris : feruari poterisac de bes,n on feruare. Figura es mediatoris ad errorem, interitum Se m o rte m , non bo n i illius, ad veritatem, in crem en tu m & viqam. Rci;n,auit,re gnat & regnabit in naturalibus,naturaliter &.vniuerialjf:cr,Nar ~ Hb

194

ISAGOGE

IN FI G V R A M

cura: filius, catholicus, S a l ( I c i t o ) S a t v r n i,- fufibili m o d o f u o j f e m p c r & vb iq u c, in N a tu ra cx fcmetipfo,permanens*, & ortu &: virtute, V n i v e r s a l e . Audi atque attende : S a l a nt i q v i s s i m v m L a p i s . M y f t e r i u m ! C u iu s n u c l e u m ,in D e n a r i o , Harpo cratice, file. Q u i poteft ca p er e,cap ia t* , Dixi. S A L , n o n line caufa graui, a Sapientibus, co g n o m in e,o rn at u s eft, S a p i e n t i /e : Q u o , & S o l e , nihil vtilius dixerunt cfle in Mundo. H icftude.

Q V A R E D I C I T V R LAPI S,
ET C V R PH I L O S O P H O R V M ! v u l g u s , oculis videntibus c x c u m , auribusque audientibus fu r d u m , n o m in a tu r .D e v s i PSE ,obc au (asce rta s,inferip tis Sa pientia: antiftitum traditas, grauiter prohi buit cuiuisreuelare. Q u a m o b r e m & e u n d i philoioph i citius m o ri v o l u e r u t, q u a m h o c d iu u l g a re E ft e n i m , i u f t o D e iiu d ic io ,fc m p crf uit ,& : (njn* 1p fo,c uftod c forte atque zelote ) erit, ( fimul & folutio e iu s ) Se cretum A r t i s anathematis fu lm ine,a Sapientibus, er g a in d ig n o s ,m e r ito in'uidis,iure figillatum. Ad du ca m ,ta m e , ipfos philofo ph ice ioquen tes: q u i a , i n q u i u n t , vt l a p id u m ,e f t q u o q u e generatio & regeneratio cius: e x h u m i d o , n i m i r u m , v i i c o f o & g l u d n o f o , & terreo ficco. E t : q u o d c o d i o n e fua ( q u x incraflando procedic).in lapidem permanenter fix um ( quique, vc lapis,teratur)indurccur. Alphidius.-Silapis prop riu m n o m e n haberet,lapis eflet n o m e n eius. Alii; lapi* n o n lapis. H x c , p h i lofo p hi ce,ph ilo fophi. Rcf po nfu m clar iusy m ancat ,alta m en te , repoftum,- n e d iu in u m , contra n o s, excitemus furorem. P h i l o s o p h o r v m , Lapis occultus,eft, n o n in f ip ie n t u m dc id iota rum i non im pio ru nijacjco ntra co n fc ic n ti a n^v it ioforu m . Phi* l o fo p h u s ,a u c e m , h.e. Sapientia* v e r x amator,quifir,:cxparce, Am p hit . h u iu s , fc c u n d a p c r f e d c d o c e r is . A x iom a ta , d u o , h x c , cibi cofiderada,fraterne r e l i n q u o : Ex finecuiusqj intetionisrefulcat pn nc ipiu cius. Et,cum,alicuius rei,latent cauf?,a (ignis dc e f f e d i b u s ,a d e a r u i n u e f t i g a t i o n e m , i t u r . Hifce,concetusefto.
I V. Q V I D

p i

s ,curp roprie d i c a t u r , q u o d q u e n o m e n c i u s , q u o a p u d

AMPH.

TERTIAM.

.
E L O H I M ,

1 V.
Q V I I N C V B A B A T
G cn ef.i. A Q J I S ?

Q V I D ESiTtzrnb^nnRVACH
D\nVNnvi R v a c h E l o h i m , eft S p i r i t v s , S p i r a c u l u m , anhelitus njn fa n6 li ,(andu s; V a p o r v i r t u t i s D e i o m n i p o t e n tis atqu e o m n i tenentis, & E m a n a t i o q u x d a m , c m i l l i o v c , f a c u n d i t a t i s vitalis, primi fu m m iq u e m o t o r i s , viuifica atque v ir t u o fa , e p r o fu n d ifl im o , D iu i n i ta tis fu x r e c c fT u j I d e a r v m, v id eli cet, fi ue,E xem plariu m ,Sp ecie ru m ,R ati o n um feminariar u m , prim ordia liu m & radica lium , vo l u n ta t u m opificum & caufarum efte&ricum., i n A R C H E T Y P i,opificis fu m m i, mente ( n p D n H h o c h m a h in S a p i e n t i a , Bonitate eius, caufantc eas) conceptar:! atque p rxe xif tenti um ,re ru m o m n i u m , iri M u n d o , p o f t e a tu tu ro ,p ro d u c e n d a ru m & :fic n d a r u m .Q ^ v , (E l o h i m, creatore Sc c o n d i t o r e , V e r b o fuo,diccntc ac prxeipiente. Gencf.x.)res om ne s, qu as extare v o l u i t ,i n h o c T h e a t r o M u n d a n o , produxerunt,efleq*, fecerunt : i n g l o b o fublunari, v e f t i t x T e r r a & A q^v A,vA>} iiuc Materia prima, c o m m u n i & vniuerfali,C ^ l i interuentu. A d d o : R v a c h E l o h i m eft fiue F o r m a,reru m om nium ,interna,m ^& e(Tcntialis: Mundi A n i m a vniuer fa lis : V irtus fubftantialis, per fe fub(iftcns,caufa o m n i crea turx , M u n d i huius fubfiftcndi: E s s e n t i a ( q u i a increatus)vcre q _ v i n t a : & ( v t v o c e dicam vfit at if lim a) ipfiffim afu bft a n ti fi ca que rerum N a t v r a . D e i N v m e n , &: D i u i na R a t i o , toti M u n d o ciufque partibus, in fi ta, parens rerum que harum opifex. V n v s (cflciitia &: n u m ero ) hic D e i Spiritus eft; vna-, Vniuerfitatis c o n f p i c u x & : c o r p o r e x h u i u s v n i u s , A n i m a catholica, AvotikiA tamen, h . e . m u l t i f o r m i s ( S a p .7 , i i . E p h e f 3,10.) v a r ix cius radii atque S c i n t i l ial , per totius in g e n tem, materiei p r i m x ma(Tx, m o l e m , hinc inde difperfx ac diflip a t x : inque m u n d i p arti bu s,difiua& is e tiam ,& loco &: c o r p o ris m o le , n e c n o n cifcu mfcriptio ne,p oftea feparatis,difiunlim Bb r

,9*

I S A G O G E I N I . A M P H. F I G V R A M___

& f e p a r a t i m i n n u m e r x , v n i u s A n i m x vniuerfalis fcin cilion um etia m in habitantes.

V. Q V I D E S T C jE L V M ?

v s y t h h r e v s corporalis, vel cor pus x t h e r e u m fpiritualc,corruptioni non o b n o x iu , totius M u n d i m a c h in a p e r m e a n s : fuperius,V e r b o D o m i n i , firma t u ,h in c F i r m a m e n t v M; inferius, m a l l x fublunari,toti in co r p o ratum : V n iu s eiufdemc]uc dc effentix dc (u b f ta n tix C x l u m v n u m , i d q u o d inferius,& id ,q u o d fuperius. i l l u d , t a m e n , la b o re P h y f ic o c h e m ix f aga ci, in vfum h o m i n u m , ad fenfum poteft manifeftari a tq u e traclari.
i t

JE l v m, eft S p i r

V I. Q V O M O D O t= j n S n n R V A C H ELOHIM, C^ELO MEDIANTE, CONCEPTVS,


e r corpus verum , ncfubfenfus cadensfafttts cft3in <-utero ( x a e o 2.iputa creati) M undi maioris virgineo , T e r r a

nimirum rvacua atque inaniy& cA q v

(inc m ed io , c o q u c c o n u e n ic u r e , c on iu ng i, c o pulari atq-, vm rin o n p o lT c,cft vnanim is ver eph il o fo p hantium voxatq-,conlen(us. I I y a c h E l o h i M,Spiritus(eflentia) D i u i n u s , increatus,(mii>liciflimus, omnis c o r p o r e x molis ex pers,fpote dc per (e m o b i l i s , e . m u l t i f o r m i s aut for-

X t

r e

ma,

plenus, i m m o ipfiflima reru F o r m a : Et A b y s s v s tene brofa, triuna,vidcl.C/EL v m , T e r r a .inanis dc vacua, dc A q v a , E n s , a D f. o i p s o (cuius folius eft prop riu m creare) ex n i h i l o , h.c. de nullo fubftantiali,aut per (cexiftcnte materiali p r i n c i p i o , p r i m u m C r e a j v m ,corpore um ,confu se mixtum, M a t e r i a ad m o t u m , p e r le,inefficax: rcuera, fi quid, extrema
m aru

funt.

AMPH.

T E R T I A M.

197

lunnC jtLi,igitur,M

e d i i , ex tre m o ru m

a m b o r u m , fuo m o d o

(quia corpus Spirituale & Spiritus corporalis) participis, ( H i n * folius voluntate ben ig n a) intcriedhi, R v a c h E l o h i m ( defccndendo d e m it te n d o q u e f e p e r circumferentias partesq; abditiflimas o m n e s , & di fp cr gen doin i m u m vel meditulliu,Scin tillas radiosve fcccunditatis fux) ad C e n t r v m vfquc penetra bat,in E n s illud C r e a t v m, rorum: m a fla mqu ei lla m feu m o lem i n g e n t e m , rud em ( X a o s ) conf ufam atque in fo rm e m , Mundi futuri feminarium,uAia/ fiue materiam lutofa m, V 1 r g i n e a m, ( n o n d u m enim neque conceperat, neque produxerat a n r c a ) F o k m A ((cmet ip fo )hc info rm au it ,& A n i m a animabat, im p r x g n a b a t q u e p u r iil im a : permeabat,replebat,calore in fun debat, viuificabat & fcccund abat,quod c r a t T o h u v a B o h i i j v a cuum atque inane: illuminabat, q u o d erat t e n e b r o f u m ; diftinguebat, confufu m: ornabat, rude ac i m p o l i t u m : ordinabat in disertum ac i n c o m p o f i t u m i m i j u c x i i L s A ^ r x j u x J i x - C t N r r o (cuius Sc to tu m adhuc ho die m o u c t , fuftenratatq; conferuat) i n t i m o v e f Spirim m-herr o , CLyr r a v i de), vt dictum, in te rm ed ia n te)cocipiebit u r, & cor p us01 iucj^)ipoxaiiJtidi]s^ at^_ciincretus eft. Myft criu in iam obferua admirare typicum i conccp ti o ncm , in qu am , Scruatoris Saluatoris vtriusque ScMundi maioris &: M u n d i minoris,fiue generis humani. D e hoc,fcrip tu m , l e g i m u s : 11m dt -ide illo, Cab ala, fcim u s: R v a c h_E L.o h 1 m, cnrpus flictus.cit. E t , D e v s manife( la tu sin c a rn c : S p _ i_r _i t _ v _^D t manijeftatiis in corpore. H ic , filius M u n d i ma ioris. D jq '_ s creatura, cat holic u s : illc^ filius v s & i l i Q i n o i V n u s d n vr cm M u n d i- m a ions*,alter,in vtero Mundi-minoris: vterque V i r g 1 n e o , c oncepxus.Enfophl E n f o p h : profunditas p rofunditat um &: altitu di n um altitudo! Abfq; blafphcmia di cod h s v h C h r i s t l crucifixijSaiuatoris totius generis huma ni, l.dcIt^Mudi m i n o r i s j n N a t v r /eL i b r 0 , 6 ; ceu S p t c v l o , typus cftyL Ar.i s_P h i l.'" Seruator M u n d i maioris. Ex lapide, C h r 1 s t v m , naturaliter
D E i,ft^ g ? ,h .c .D e

co g n o f c ito & cx C h r i s t o , L api d e m , T h e o f o p h icc difeito. L i b r o SS.tt S c k i p t v r hic nihil detraho. Placuit, D e o m i rabili,mirabilis do ccn di &: difeendi modus; placeat idem & mi hi tib i.C hriftia na,qu xfo,iudicct fratcrnitas.Et ego C hri fti a nus f u m , D e i q u c g r a t i a , & c f l e , & perma nere,volo. Bb *

ISAGOGE

IN F I G V R A M

V I I .

Q Y O M O D O, E T V B I N A M
N A T V S IN LVCEM, M A K P O K O Z M O Y
F j l i v s , afpeSlu (coram infipicntc) njilis, deform is,^ quafi in nouijjim is: confubftatitialisfimilisque parenti,M undus P ar mu (non ho rno,) catholicius, triimusy i(ua<p^Jit& , rufii?ilis, taciti, auditu, o lfa clu & gujlufenfibilis, localis atquefinitus f

B i ? In terra catholica fandia, q u a m etia m n u n c feliciter in h a b i t a t , i n S atu rn io regno. M a k p o k o s m o t F i l i v s j c femine &: fanguin c parentis f o r m a t u s , & cx vtero ciu sin lu cem , naturaliter,exclu(us. A s p e c t v (c o r a m infipiente) v i l i s , d e f o k m i s , & q v a s i i n n o v i s s i M i s : m u n d o q u e lu d i b r i u m : i n c o n f p c & u t a m e n Sapientis eft: p r c tio h d i m u s .l h s v h C h r i s t v s non aliu m ,in N atu ra,requ ireb at typum . 'C o n s v b s t a n t i a l i s s i m i l i s q v e p a r e n t i : q u ia e femine & fubIlan tia parentis. C a t h o l i c v s : fecun dum c o rp us,S piritum & A n i m a m : etia m virtutes ac operationes. C o r p v s h ab et C a t h o ! ic o n , q u ia c f t dc icm in c M u n d i , de effentia Sc fubftatia M a terix prim $ catholice, particula deuAr p rim o rd ia li Sc vniucrfali, terra vidcl.S: a q u a ,in p rin cip io crcataru: in ftatu a d h u c v n iu c r fali,non vt (D E o f i c v o l c n t c ) rcru e x t e r a r u m g l o b i fublunaris corpora o m n i u m fpcciali a u t particula ri,a radiis a t q u e fcintillis A m m x M u n d i fpccidlibus,h.c.fpccialis particularisve p ro p rie tatis fiue Natura-,fpccificata,&:(vt ita dicam )particula rifata. V niucrfalis q u o q u e c o n d itio n is eft eiu sS p i r i t v s , Vniuerfalis A n i m a , q u x fcintilla A n i m x M u n d i c a t h o l i c x , C a t h o l i c a , h.e. V niucrfalis N a tu rx ,p ro p r ie ta tis o p e r a tio n i s .C a th o lic if m u s h ic folus lo eu h abet,p artic ularifm us eft (olcccifmus. C a t h o l i c o n P h y f ic o C h e m ic o r u m ,n o n nifi cx catholico. O m n e e n im fimile a fuo fimili producitur. Et, Q u a l e lem en , tale g e r m e n . V a l e a n t i g it u r &: d iic e d an t procul hin c ( vitra m on tes C afpio s v f q u e )m a tc r i 9 fpccialcs huc particulares omnes^cuiufc u n q u e fint o r d i n is n o m in is a tq u e v ir t u t u m . C a t h o l ic o n re q u iri-

AMPH. TERTIAM. quiritur, particulare reiicitur. F ru f tr a ,ig itu r ,& fa lf o q u x r im u s in m u ltitu d in e particulari id, q u o d h ab em us in triu n o V n iu c r(ali. V e r u m e f t,q u o d d i c u n r , T o T l a p i d e s q ^ v o t R E s:fub in t c lli g c n d u m , P a r t i c v l a r e s i E x (o lo , M u n d i maioris,fi lio Vn iu crlali, Lapis iolus Vniuerfalis. L a p i s , q u o q u e , E x o m n i r n*, particularis, fcilicet, ex p a r ti c u la r i : V n i u e r i a l i s , c x V niucrfali. I n o m n i b v s , ( f u o m o d o ) p a r t ic u la r it c r . - in chao noftro v n o , C a t h o l i c o , catholice'. A d d o : H a n c vnic a m fo lam q u e ob c a u G m ,q u o d vidclicct c o n l l a t cx iis,nude & /Impliciter catholicis,ex q u ib u s.in p rim a c r e a tio n e ,to tu m hoc co nfp ic uum atq; c o rp o reu m V n i v e r s v M,cum partibus fuis ; id e o q u e per & cx (e,potenseft,Sc folus fufficicns, (regeneratus, camcn> p o (lp a f li o n e m fuam)in frudtus,huius E n t i s creati pri m i, fpeciales atq-, particulares t a n q u a m in c o n fa n gu in eo s ( fuo m o d o ) fu os, vi res exercere mirificas, cath olice, fuas,& n u m ero , fnnul, o m n es. Q u x virtus tam m ire ctfic ax ,fcin tillx, A n i m x M u n d i , C a t h o l i c x , vniuerfalis, propria dc peculiaris, in c o r p o re,n on nifi c a th o lico ,a vere SapientibuSjbcnccenfctur. Q u a p ro pter & C a t h o l i c i , L a p i s n o fter,iu re m e ru it n o m e n : O m n i A <vv e rite appellari poteft ac debet. T r i n v s : V n v s , in c o m p o fito , fiue in t o t o : Et, q u o d , extra vel citra h u n c ,n o n fit alius, in v irtu te m irific a ,h u ic i i m i l i s . T R i v n v s, ineflentiis < S c fubfiftentiis: conftat en im T e rta dc A q u a ,c o rp o re v n o : S p i ritu x t h c r c o , q u o d C x l u m eft,m edio c o p u l a n t e : & A n im a , A n i m x M u d if c in t illa a n im a tu s ca tholica :hypoftafibus'a ut fubnftentiis t r i b u s ,d if tin d is atq; diucrfis. V n d e Lapis nofter T r i nus cxiftit 6 c V n u s , h . c . T r i u n u s , videlicct, TcrrcftriSjCxlcftis a rq u e D i v i n v s. V e g e t a b i l i s , q u o q u e , A n i m a l i s & M i n e r a l i s eft & d ic itu r ; q u i a e f t i l l u a id em , in fubftantia dc in cfle,cx q u o V e g e ta b ilia ,A n im a lia & M ineralia, h.e.T ei rena, A q u a tica , dc f u b te rre n a o m n ia , o rtu m traxere fuum, q u e m a d m o d u m S: p a u lo a n te c f t o ftcn iu m . E t,q u o d p roptcrca,in illa , mirifice operari pollit. E r,quod illa n utrian tur ac conferucn tur iifd cm ,cx q u ib u s Lapis: L a p i s , c o n t r a , ( i u o m o d o ) c x q u i b u s i p f a . D c n i q ; , T r i v n v s eft, q u o d S a l e , M e r c v r i o & S v l p h v RE,fubftantiis tribus diucrfis a tq u e diftin clis,in La pidem, fit co m p o fitu SjT r i v n v m . Sum m aritcr: V n a eft dc T rin a, L a pidis huiu s, ta m mirabilis, m ateria certa & p ro p ria ; ex qua o-

xoo

ISAGOGE

IN F1G V R A M

mnes Philofo ph i,magift erium certum5v e r a c i t e r p r x p a r a n t : i n trinitate ca tholica,(non particulari)fua,non peregrina aut fpcciali fine fpccificaca) vnita: in vnitatc,vniucr(ali,tripartita.PorV

r o : R c & c veteres cenfuerunt & collegeru nt, vn um efle D r. v m, q u ia vnus eft m u n d u s : cont ra; vn u m efle m u n d u m , quia vnus eft D e v s : neque SS ;aScripturaaltcriu s m e m in it , qu i ii eflent, ce rt ecom m em orafl ct. I n d e , n o n a b i u r d e , c o l l i g o : f i vnus c f t f M u n d u s , etiam vnus eft Lapis Phil.',l catholicus, catholice rcprxfentans M u n d i vnins vniucrfum v n u m , ciuiquc crea to rem ac co n d itorem vnu m . Si q u x r is ,c u r vnus tantum iit M u n dus, &: cur vnus tant um Phil.,n catholicus L a p is : R e f p o n d e o > Q u i a D E V S plurcsnoluit. R a t i o eft -,quxcu n qu e voluit, fecit-, Pfal. 115,3. C u r vero noluerit, tu q u x r e ab co ,ip fe fo lu sn ou it . E p m a 41 p 0 a i t 0 x : hgura m acurc contemplare p r x l e n t e m , refp o n f i o n c m l c g c s & v i d c b i s f u f f i c i c n t c m i C x t c r a ^ q u x i c q u u n tur, per fc iunt iatis clara manifefta. D c exteris, in definitio ne , ve r ba p r x fi ipp on u n t m e n te m .

V I I I . Q V A R E M A N I P E S T A T V S , O,

R E G E N E R A T O R 1 E A ( I /
1 3

SE M E T

f 1>.S

Cr quomodo artis VhyftcoChermcx obftetricta manu, tn corporefiuo,fim el ajfumpto, glorificato ?


E s p 0 n s 1 0 n e m , de p rim o , ex p r x c c d c n t i b n s , peX V tere poteris, plenariam. H o c reftat: J^ m o do,artis Pby/icocbemicx, obftetrictamanu,in corpore,glorificato ? in R e g r m i n e, fcit o ^ R i v x 0. 1. I n P r i mo, n am q ue,op er is P h y f i c o C h e m i c i catholici R e g i m 1 n E,diucrfis dc laboribus & in ftru m e n t is, m a n u u m q u e dc Ignis arte varia, cx A d r o p ^ q u o d ; in fua lin gua, Sa turnum fonat,)h.c. P l vm b o S a p i-e n t vm,S a t v r n i C 0 R-.vincuhs c oa g u la ti on u m dextre relaxatis,D v e n e c h v i r i d e ^ V i T R i o L V M V e n e r i -S (debita., Lapidis Bencdicli, ma tcria)adcritnoftrum. L e o v i k i d i s,ab(canfus &:latens,e m o ntis (qiSaturnini cauerna^ illecebris a c blandimentis, natu r x fux
i

AMPH.

T E R T I A M.______________ 201

r x l u x conu en ie ntib u s, eliciendo manifeftatur. S a . \ 6 V j s , c vulneribus L e o n i s , lancea acuta tra nsfofli,craIfus, &: copiose effluens, diligenter collig it u r, o m nis, t a h .& L 1 l i , L 1 mv s , T e r r a, madida, hum ida , vliginofa S d u t o f a , A d a m i c. a , pri m a creationis M u n d i m aio ri s, noftri i p f i u s , & Lapidis vigorofi noft ri,materia,confpicua redditur. V 1 n v m, ( q u o d (anguinem ccrrx n o m in a ru n t S a p i e n t e s , ) ex V n a P h i l ' 0C a t h o l i c a , R a y m u ndi R v b r v m, o b ru bo rem (colorem virtutis)cra(fum, denfum &: a t r u m , n ig ru m nigrius n ig ro d i & u m , erit p r x l l o . V 1 nc VL VM, q uo A n i m a c u m cor po re eft colligata, & in v n a m maffam coadunata, relaxatur & d i f l o l u i cur. S p-i- 8.' 1 t v s & A n i ma (fpiritus an im at us) a corpo re fenfim d i ( c c d u n t & pedetentim le paranrur-.hocdum fit, fixum redditur volatile, & corpus i m m u n d u m , de dic in d i e m , c o r r u m p i t u r , deftruitur, m o ritu r, nigrefeir atqu e incincratur. C i n e r e m h u n c , 6 fili, nc vili p en das, d l e n i m di adema corporis tui , latet f i i b c o p y g m x u s noIter, vincens ac vinciens gigantes. II. In R e g i m i n i : s e c v n d o , ( q u o d opus eft m u l i e r u m , & ludus p u ero ru m ) in V a s e criftallino, circulari, & materiei q u a n t ita t iiu ftc a p p ro p o rtio - i n a t o , v n o , artificio p h y f i c o m a g i c o , H e r m c t i c e , nec n o n a T h e o f o p h o , c a b a l i c e iigillato; F v u n o Ath an ori s v n o ; Ig n e v n o . C o r p v s , S p i k i t v s & A n j m a , diligentia accuratiffim a ,H c rculc i(q u c laboribus, externe lota, m u n d a ta &: purgata, i t c r u m q u c c o m p o f i t a ,c o m m i f c c n r u r , p e r f e putrefeunt, & fine manuali coo pe ra tion e, iolius N a t u r x lab oribus,foluuntur, dcft iU a n tu r,fc p a r a n tu r,fu b l im a ritu r,c o n i u n q ;u n tu r ,r c m ifc c n tu r, copulantu r & r c u n i u n t u r : f i x u m q u e , (Tc, plenar ie, fit v o latile: per fe q u o q u e coagulantur, di u er fim o de colorantur, calc in a n t u r, figuntur; E t , ita, volatile, redditur f i x u m , M u n d u f que r c n o u a t u s & nou usc o nft it uit ur. In h o r u m , in fu p c rfic ic , fiue externe,depur ator um, iuxta N a t u r x & pondera p r o p o r t i o n e m , m ix t i o n e ,f c c r c t u m C o m p o s i t i o n i s triplex,^>auciflimis n o t u m , q u a m diligentiflime obferuare, &: adhiocrc m e m e n t o : alias fpiritus an im at us corpori n o p o t e f t c o n i u n g i ; ncc, contra, corpus fpirituircuniri. Q u o rite peracto, C h a o s , N a t u r x c a t h o l i c x , aderit, ex priore, M u n d i noui futuri, nou u m : explicatur, (eparatur: feparata e x o r n a n t u r , h. c. N a t u r x , interni &: radicalis atque centralis, D iu in a : m a n u u m labore Cc

7.01

ISAGOGE

INFIGVRAM

a d h ib it o n u l l o : h a n c fa&am.efle, c u m perceperis, m o t u m , in tc, experieris in t e r n u m , & , o h , g a u d i o l a c h r y m a b i s ! Q u i a pecca tum o r ig in is ,ig n e D iu ini a m o r i s ,i n re g e n e r a tio n e ,& corporis, Spiritus & A n im a:, d iu in itus auferri & leparari,certo inteiliges. N o n feribo f a b u l a s ..M a n ib u s tra&abis , o cu lisq u c videbis tuis, A z o T H , h . e . $ . ' P h il.,nC a t h o l i c o n : q u i c u m Igne in te rn o & E x te rn o , h a r m o n ia t a m e n f y m p a t h i c a , c u m Igne O l y m p i c o , o b n ecefiitatcm in e u i t a b ile m , P h y f ic o m a g ic c v n ito , ad Lapi d e m n o ftru m c o n f c q u e n d u m , (o lu s tibi fulhcit. Q u o d , V u lc a ni, fccrctum ,pro fundi(T im c,abfconfum ,ni(i p robe l c i u c r is ; co q u e , a u t a b a r tif ic c ,a u t v(u crcb ro ,au t D e o i ps o ,m o r c C a b a h ftico ,tc in f tru cn te,in furno t n u n o , fphcricc ro tu n d o ,rite vti didiccris,fruftra dcin v a n u ( q u a m u i s in d e b ita m atcria)lab orab is. T e n e b R / K a p p a r e b u n t , fupcr facicm a b y i l i : N o x , S a t u r n u s , & A n t i m o n i u m a d eru n t S a p ic n t u m : N ig r e d o , caput corui, A ic h im ifta r u m in h o r a , c o n i u n & io n is , varia, o m n e s M u n d i c o l o r e s , a p p a r e b u n t : I r is q u o q u c , D e i n u n c i a ; & c a u d a p a u o nis. M y f tc r ia n o ta , q u x dc iride, &: in veteri, & in n o u o T c f t a m e n t o . D e n i q u e , p o f tc a q u a m t r a n f ic r in t c o lo r c ijie r it iu s ,a lb e d o & flaucdo,v id ebis,L a p i d t m P h i l . " R e g e m n oftru m , & D o m i n v m D o m i n a n t i u m , p r o d i r e , c x (cpulchri vitrei lui t h a la m o ac thron o , in fccnam m u n d a n a m hanc, in co rp ore (uo g lo rif ic a to ,h o c eft, R e g k n f. r a t v m & P l v s q v a m i> e r f ec t v M,videl. C a r b u n c u l u lu c c te m ,(p le n d o r e T c m p c r a tif f im u , Se c uius partes ( u b tiliflim x ,a c d c p u r a t ill im x , c 6 c o r d i miftionis pace, in v n v m, infeparabiliter funt I i g a t x , f u m m x q j x q u a l c m : D ia p h a n o n , v t Criftallus; c o m p a & u m & p o n d c ro h ilim u n r, fac il l i m x f u ( i o n i s , i n ig n c ,v t r c (i n a ,& a n t c h y d r a r g y r i fugam ,ficutic c ra ^ a tta m c n a b lq ^ f u m o , flu entem ,-corpora, (olida & c l a u fa, in g r e d i e n t e m ac p en e tr an te m , (icuti oleum p a p y r u m : in li q u o r e q u o u is diffolubilcm dc li q u c f c c n t c m ,c iq u c c o m m if c ib ile m ,f r ia b ile m ,v t v i t r u m : in p ulu crc c r o c e u m , in malTa vero i n tegra, i n ila r ru b in i, ru b e n te m : ( q u x ru bedo, p c rf c & x fixionis, &: fixx p e r i c d i o n i s , eft S i g n a t v r a ) pcrm an cn tcr c o lo r a n tem aut t in g e n t e m : in trib u la tio n ib u s e x a m in u m q u o r u m u i s , etia m {ulphurisaduftiui&: a q u a r u m c o m c d c n t iu m ten tatio nib u s ,ig n is q u c p c rf c c u tio n c v e h e m e n t i d im a , fixum, femper d u ra n te m , &: i n c r c m a b i I e m , a c S a l a m a n d r i i n f t a r , p e r m a n e n t e m,

AMPH. T E R T I A M .

e n im ,f u o m o d o , o m n i a i n o i r m ibus) i u f t c i u d i c a n t c m ; c la m a n t e m >Eccc,Renouabo o m n ia . 111. In R e g i m i n e t e r t i o ,f it L a p i d i s P h i l / 1c u m M u n d o m a i o re in p artib u s cius infcparabilis V n i o : q u x e f t e d i c i t u r , F f. r m e n t a t i o,M yfterium harm o nicum nota : Q u o d ,i n C a b a Ia,cft h o m in is ad M o n a d is fim plicitate m r e d u d i , c u m D e o , V . ni o : i d i n P h y f i c o C h e m i a a d L a p i d i s n o f t r i p l u s q u a m p e r f c d i & g lo rio fi,cu M a c ro c o fm o , in partibus cius, F f. r m e n i a t i o . E t : S i c u t i h o m o , v n i t u s D e o , r a tio n e D r. 1 , fu q u a l i D eus hu- ; m a n u s, aut h o m o D iu rnus, h. c. quafi D e i f i c a t v r ; & prop t e r e a p o t e f t , q u x v u l t ; v u l t , a u t e m , q u x D e v s i p s f : Ita & L a p i s P h i l . " ' M u n d o m aiore, in partibus illius, ferm en tatu s, ra tio n e ferm en ti, tra n s fo rm a t fe, in q u o d e u n q u e vo luerit, operatu r q u e ,p r o naturis o m n i u m d i u e r f i s ^ i u c r f i m o d ^ o m n i a j i n om n i a , & c o a 'q u a t fe o m n i b u s , c i i d i s , ( i n g u l i s ac vn iuerfis.H in c, fili d o d r i n x , a l i q u a n t u ! u n o f l ' c p o te r is ,c u r P h ilo f o p h i A z o t h I f u o ,n o m e n im p ofuerc, M e r c v r 1 1 , q u i co rporib us a d h x r e t. Q u o d f i, p c r f e d e , n o r i s , es ille, dc q u o vere poteft d ic i ; D im i|d iu m f a d i , q u i b ene coepit, habet. F e rm e n ta tu r a u te m L a p i s j P h il.m , n o n l o l u m m o d o fim p liciter c u m T e r r a vel A q u a , v e rum etiam cu m h a r u m f r u d i b u s , v e g e ta b i lib u s , p u ta A n im a l i bus S cM in c r a lib u s, h o c eft, c u m M e d i c i n i s , ex V e g e ta b ilib u s , j A n im a l ib u s &: M i n c r a l ib u s , a r te S p a g y r i c a , p r x p a r a t i s : vr, ni m i r u m , ex altentur in virtute, S: a D iu i n o L a p i d i s huiu s Bcn e d i d i ig n e C a t h o l i c o , a d Se in a d u m , a p o te n tia l u a , e t i a m p l u s q u a m p c r f c d c d e d u c u n tu r. F e r m e n ta t u r , q u o q u e , cu m M eta llis, v id e lic e t,L a p i s, in a lb e d in e exiftcnsfurn ma, cu m a rg e n to puro , ad a l b u m . L a p i s, vc r o ,f in g u i n e u s , c u m a u ro o b r y z o , a d r u b r u m . Eftquc, opus h oc, trium dierumT t M , o M N i A Q v t (eft,

104

I S A G O G E IN

F 1 G V R A M.
o
x ,\ .

I X .

Q V O D EST C O M M O D VM
I L L V D , ET, Q V I N A M V S V S , PROPEmodum infiniti, Cr < 2 Vhcrocofmo d Macrocofmo} tn triunitate catholiCiX}mtrifc'fiilutares ? A p i s r e g e n e r a tu s f i c p l u s q u a m p e r f c c l u s ,o p e r a tu r in T R iv n i t a t e c a t m o l i g A , h . e . f c c u n d u m C o r p u s,S p ir itu m S: A n i m a m , (c a th o lic a ) in C o r p u s , S p i r i t u m Se A n i m a m ( c a t h o l i c e ) M u n d i 6c M in o ris M a io r is , q u e m a d m o d u m tr a d i d eru n t fapientcs,& artis h u i u s ( q u a , in p erco n ta n d is N a t v k m fe crctis,n o n igacio rv lla )artificcs (q u ib u s c r e d e n d u m )cxpertif lim i: ta m im m e d i a t e q u a m m e d ia te . V t V ir tu s ,in actione,(ic v s v s, L a p i d i s h u i u s , i i i P r o i [ C t i o n e ( te r m in o v t a r , dc p h y f i c o c h e m i c i s , p h y f i c o c h e m i c o r u m ) co n fiitit.
Ef tqud
D IVI N V s i M I C R O C O S M I CVS} F A X T V R JE M A C ROCOSMICVS ; M E T A L L A .ric c tc r

Eft enim DH 1 Vquod,prefentc ,& T H V M M I M . n3 n t e r m a x . dc maximis & abftrufis , Cabalicc dat T h eo So p h o rcfpo fa, loquitur & vocem emittit fuam: Ec fimilicudo aptiflima C r e a t i O N I S M VNDliFoRMAT I ONIS quoq-, Hom i n i s , maris ac f a m i lia: : L a p s v s q ,e o r u n dem miicre dcploradi: Exem plar M a t r i m o niipulchri, pudici, pii, luculcntillimum : T y Pv s I NCARNATI Or

Catholica

N A-

(d r ex terne & in tern e rite ad hibitus ) in hom inis m en te , m irifice accendit. Cur n o n ? Cum ip feip ftfu lux Nitu ra , corufcans in ten e bris M undi. tQuo in orto , C reatorem ex creatu ra cogtifces,nec non cJ\ lefJ iih prom ijjitm pia ac reli g i o f t antiquitati \intelliges,q u id M o t vs fit Sa p ien t um P E R P E T V V S , .ib infipientibus iam din infipicntcrqiisfttusy at nodum inucntusyn ec in om ne anum , ab eu , aut fic, i nue niendus. S p i k i t v s N' I S A O T O T D l V l N l , Rcdcpcoris & Saluato- m alignos y ab obfeffts, ex ris cocius humani gene pellit c r arcet. jO u idn i?
L V M E N

i m , per

m en tatus, cranfmucar inferiora in fuperiora, &: in forma &: in cfle,fo cudum vericaccm, cum lucroingcnre. H incdiuiciarimmcn^spaupercace fugantes,fieotnnia q u q au ro at*] uc a rgen co paratur,haberi poliunt. G e m m a s ex f*licibus non fophillicas, fed g e nuinas ac veras facit: cxcriilallo, rubinu car* bunculumve lucentem lplendorem agno: V i r v m mallcabile &r pocabile reddit.Ex marga ritis multis vnam artifi ciose collicuit. A z o t h Lapidis huius, h. e. ris,h.e.

A M P H.
ris,h. c. M u n d i mi no ri s, q ui c o c c p t u s c f t d c S p i ritu f a n & o , i n v t c r o b e a ta: Vi r gi ni s , i nenaira / / P a s s i o n i s innocentijjimx , M o r t i s SAL V T I F E R ^ j S E p v i. t v r > h o n o r a n da*; D e s c e n s v s a d i n f e r o s f o l a t i i p l e r . i ; R ES V K R E C T l OM I S Viftoriofaj c u m c o r p o r c in v t c r o v i r g i n e o i n t e r nis a f l u m p t o , i n c x l u m a.v c e n s i o n i s gl or i o f x : denique s e sston i s ad d e x t r a m D e i O m n i p o t e n t i s . Experi mentum I v d i c 1 1 y L l i m i , a t q u e t r e m e n d i in v iuos & m o r t u o s , & in M un dum totum, perignem infall{bile;Exemplum R e m i s s i o n i s
P E C C A T O R V M . & libc-

T L R T I A M.
P h i l m . C o R p o r a in p r i m a m m a t e r i a m re d u c i t ; f eft e n i m m a t e ria p r i m a f o r m a c a t h o lica a n i m a t a ) & m E t a l l a . ( v t i p f c vidi)
C r i s t a l l v m , G em
m a s

tionis a ccnebvarum i m p ur i ta ti bus , c lemcti ili mum. Teftim ouiu R e SVRRECTIONlS C A R NI S N O S T K , & q u i dem cum m agn ainn ou a t i o n c a c g l o r i a , viu u m . N c c n o n c o NI V N C T I O N I S vni uscuiufque A n i m a , c um f U 0 & S P l S J T V & C 0 Rp o r e p r o p r i o , in x t e r r.u indifloubilis, veracifllm um.Formula R e c e n e r a t io n i s fcSpir i t u a l i s & c o r p or al is noftr*,perfc&illlmu Speculu S AEB ATH I SABB a t h o r v m , quodeft, bc acitudinis x t e r n a : , clariiTimu : I m a c O m y f crii i n d i u i d u x v n i o n i s i v i N i t viua. SS-T. T r i n i t a t i s

Sunt ir. Natura potenti* p articuli) e s, quibus ce dunt mahgnx potefiates: cur non & vniuerfali ? T^ec / oiesi auctor ccr.fuponis ferre fjm ntcirtam. I N c E N I v M (vfu me dico ) acu i cr nobilitat: fic & M e m o R i A M fublimetn,ic P r v d e n T I A M conciliat. H I l a r i t a t e m perpe tuam, (.ibfente violentia extern* ) c r A v d a c i a m honefian) ( qux ^Anim i Fortitudo esi ) mire excitat. R e s t a v R A T I O N 1 S ac C O N S E R V A T I O N I S no~ Ih x cH verifim a M e d i c i n a , catholica: M o R b o s q u e tam ex ternos quam internosfiue corporisfn t,fiu e Spiritus, fiue Mentis, D tQ coepe rante , o m n e s etiam il los t qui pfudom ed cii funt incurabiles, virtuose propellens, c r h o m i n e in t o t u m ( prsd'(pofitum) v/qxe ad vitx terminum i l ) E O Jib i prxd'(li na tum, cr ingenio & corpo rt v e g e t u m 4; valcn* r em , confernans.

, P e r i , a s , S i

l i c e s , ac L a p i d e s ( e ti a m M i c r o c o f m i ) o m nes, ncc non M i n e r a l i a , v ere potabi li a reddi t. A n i m a l i a s m o r b i s l i b e r a t ; i nque v i g o r e virtutis f u x e o n feruat. V e c e t a b i l i a , fere e m o r t u a , eff enti a / im pl ic i um fpe c if ica f e r m e n t a t u s , &: mcthodic eifdcm a p p l i c a t u s , viuific a t , f (fo ciHatque h u m i d u m illis ( hum ido permanente c a t h o l i c o ) cvrroborando n a t i u u m , & a b i nteritu ( i n h a c i nf c a u t i a ) v i n dicat imminente. In lampade conucnicnte, 4g.v.teius permanens artin ci o s c a c c c n f a , in per petuum permane:er4rdet. E t ( v t p a u c i s m u l t a c o n c l u d a m ) e f ti ca x eft, in frulus g l o b i i nf eri or i s j n c c D o n S p i r i t u s fubl u n a re s ,mi r ac u lo s e , 0 m n e s . O m n i a enim h x c ; L a p i d i huic, o b caufas fuas graues, naturaliterobcediunt.

Cc

I S A C, O G E I N

F IG V R A M

S V M M A R I T E R.
L

m irabi litatis o m n i s , q u x in C x l i s in T e rr is e f t, m agn ificu . N e c n o n T h f a t r v M in i r a c u lo r u m a c f e c r e t o r u m ,t o t iu s V n iu crfi, a m p lif iim u m a t q u e m ira cu lo fu m , Lib ro s S S .* S c r i p t u r x & N a tura: rcalite rexponens.Ex cuius c o n te m p la tio n e ,a c c u r a ta ,ta n q u a m per g r a d u m f iip i n u m a t q u e a l t u m , 'i n HJJTAgnitionem-, p ro n u m S c o b u i u m in N a t v r n o s t r i i p s i v s c o g n it io n e m p e n itio r e m , veram atqj pcrfc&am/Theofophicc conf cendim us, & N atu ra lite r ac Scnfibili ter tra h im u r. P c la s u s c ft n eft enim B onitatis a:terna:,Sapientia: atq-, O m n i p o t c n t i x D l i lufti ac Mifericordis, im m e n f u m , m a g n u m B enignitatis f u x i n nos t c lt im o n i u m . E n \habes v s v m, catho lice T r i u n u m , D i v in v m, v id elicet,M icro cofm icu m ,& : M a c r o c o f m i c u m : q u i fubd i u i d u n t u r i n p h y f i c u m , p h y f i c c m e d i c u m , n im ir u m , pro h o minibus,'V e g e ta b ilib u s, A n im a lib u s, Mineralibus,Metallis-, Aquaticis a tq u e Subterraneis, o m n ib u s : P h y f ic o m a g ic u m q u o que * , H v p e r p h y f i c o m a g i c u m , T h e o f o p h i c u m & .C a b a lif ticum.

A i> i s P h i L . m M a te r ia ,o b i e & u m & f u b i e & u m e f t

P O T E S T N E L A P I S PHIL.m
( v t eradunt) M V L T I P L I C A R I ? P h il.m M v l t i p l i c a t i o , n ih il a l i u d , q u a m o p e r is P h yfico ch em ici, C a th o l ic i, c u m lapide glo rificato, a nte f e r m e n t a t i o n e m , i n f o n tin a fua catho lica, h.e. A z o t h , iterum ( o l u t o , per r e g im e n f e c u n d u m ,reite ra tio . Q u o q u e fxpiu s rei teratur M u ltip lic a t io n is opus, e o citius q u o q u e perfc c tiu s opus in virtute abfoluitur.- id q u e fic in in finitu m . v
L a p i d i s

O t e s t . Et q u i d e m , i n q u a l ita te ac in q u a n tita te . Eftque

COROL-

AMPH.

T E R T I A M.

207

C O R O L L A R I A
Q_ V A T V O R.
1 T ^ 1 X P E X s /E totius operis huius ^ufijue a d fermentationem com-

amiHu exceptis) ad'fimmum non excedunt c a lo rem 30 talerorum:fiien s loquor, iifcientefraterne edoflus. Errantficus flatuentes. 2 Quemadmodum honorum mundanorum pars decima folct impen di *D e o,in caufispiis , nouem vero vfiti mundano: itayin contrario, ThcoSophum decet, decimam duntaxat Lapidis huius partem ,y (ibus impende re mundanis ; nouem vero r eliquas,fioli D e o >in proximis, egeno. Quod eleemofynarii D e i yin hoff?itah hoc m agno,efl proprium . S J n s v n C h r i s t i crucifixi, Saluatoris totius humani generis, td efl, M iiJid i minoris, inV ^atur* libro d ceu ffcculo, typus eHferitator <?Mundi maiorisyhoc eft, Vhilm. L a p i s : Q uare, ex Lapide hocy C u r 1s t v m natur A l i t e r dgnofiito; d ex C u r i s t o , L a p i d e m rVhilm . Theofophice difiito: Ita, A n tiqu itas pia d reagiofa,dc t&Mufihiabpromif f i , etiam airfm d ex N atura, e fl certior fa c i a. Sic Ethnicus, aut Turea, SS.mScripturam ( D e v s I ) ?uhih <cftimans, ex V^aturx libro, adfinfium C r rationem potefl conumci veritatis ,atque ( Diuina cooperantegratia ) conucrti adChriftianifmum. Sic d Judaeus. 4 Q ui m yfieria SS.< Scripturx pro be didicerit quoque legere in libro N aturx, ac Sem etipfii c'T coi.tra : Is S a p i e n t i a JE tern t thefiauroum erit inuentor mirificus. Liber enim explicat librum. 'Tlacuit D e o mrrabih mirabilis hic C r dicendi d docendi m odus:placeat idem d mihi, C r tibi. Enfiph ! Enfiph ! Enfiph / N I G M A. O Mx i a in omnibus primum, o m n i tertio tradidit [ex o m n i primo fecundo ) o mn i a in o m X 1 B v s primum fecundum , v t inde o MN 1 a in o m n 1 B v s, C r o m n i a (catholice) dgnofceret, cognofieret >ac poffideret. Quodno?nen eiu s,finofii? Confihum au di: zAmbubitn rviis 'DoElrina. atque Legum Amphitheatri huius, n in j o m n i a paterne / docebit.
SlCILLVM N a T V R ET A R T I S S l M P L l C l T A S ,

J l _j picti ( ' t jiilu, d

Dixi. J

I S A G O G E IN F IG V R AM

S A G O G E ,

fiue

INTRODVCTIO
IN FI G V R A M
Q uartam ,breuis.

AMPHITHEATRI

Homo
TOTO CORDE, TOTA ANIMA, OMNIBVS VIRIBVS.ET OMNI M ENTE, M *

.f-"V

-DIVINA GRATIA
ET
( e f t enim

S T I M V L ANTE D
e i

MO VENTE,

mifericordis d o n u m )

S T V D E N S

nin A G N O S C E R E ,
S E I P S V M {cognitionefui) A B N E G A R E ,

ET

M V N D V M
I M M V N D V M.

(cognitione quoque luminis naturx)


C O N T E M N E R E
i.
L A i n t c g ri t a t i s C h r i f t i a n a : c a n d i d A j i o c e f t ,

^ iT,p ^ c *ci t c >rc(^ o ^ : P r o ^ tacc>fa n ^

a m *< ^ L,s'> v c

D iu in a : Z o n a lu m b is t u c c i n d i s A v r e a , m m Sc S c e 1t r o C h r i s t i a n /E libertatis im p e r a to rio, m u n d o v i d e l i c e t , d i a b o l o ac carni* c o n c u p i lc c n t iis a t q u e affectibus d o m i n a n d o , in h aricice;ia m u n d a n a m p ro gr e d ie n s:


A
nn v-

A M P H. Q V A R T A M.

109

1. A n n v l o a s s i s t e n t i gratix D iu in x a d m o n ito r i o , v i r t u o f x v i d e l i c e t , c a t h o l i c x q u c p r o m i f T i o n i S j a b 1 p s o , in cuius o re n o n in u en t u s fuit d ol us , d a t x , di centis, A r n e n , a m e n d i c o v o b i s , fi q u i d petieritis P a t r e m in N o m i n e m e o , d a b it v o b i s , p e t i t e & a c c i p i e t i s : d ig it o annulari dccoratus.


3

n,vcre' c at h o l ic i figna tu ra , M i t r / e , aut L a m i n a a v -

r e > S a c e r d o t a l i s , C o r on>VC R e g i / e I o c o , h o m i nis in t e r io r i s f r o n t e , d iu in itus n o t a t u s , & ce u o b t e d U s a t q u e ornatus. lachrymarum pocn iten tialiu m & n ou X ob ad ie n t i x B e n e d i c t a , A s p e r s o r i o crucis ac t r i b u l a t i o n u m
4 A q v a

vere h y f T o p i c o , C h r if t ia n e afpcrfus. 5 C u i ante m en t is f u x , D r. o c o n i u n d x atque v n i t x , o c u los c c o l l o d e p e n d e t , i n T a b v l i s cor dis fu i, a lethiferis pe c c a t o r u m fo rd ib us puri ac m u n d i , v e r e A v r e i s , fla gr ant iih m i a m o r i s D i u i n i C i n a d r i o , f i d e i f i n c e r x P e n i c i l l o indclcb i l i t e r d e p i d u s , n e c n o n M a l l e o fpei f i r m x fo rt ite r impref* fuS "nn; X P l Z T O L , D E VS & H O M O CrUCifixUS^ ipfiffimus C h a r a c t e r , & F i g v r a p a t e r n x
v m Patris, I m a g o

vznfurtw , fiue f u b f i f t c n t i x : S 1 g 1 l l
tantu,vcl e i k a n , f e d & :

non

verusglorixPatrisfplcn-

d or , D e i V e r b v m , D e i V i r t v S j & D j i S a p i e n t i a i ncarnata. E n S i G N A c v l v m , v i n c e n s ac f u g a n s partes adu erfasi P e n t a c v l v m & q u i n q u e lit era ru m ac v u l n e r u m , V k r b 1 m ir i f ic i m i r i f i c u m ! A l m a l d e l v i r t u o f u m t v e rb i D i u i n i ancipiti, c a n d i d x & v i u x fidei 111 C h r i f t u m M a n V j D e o ea m m b uen te Sc re gente, d u d o , inclufus , c o q u e c on t ra p o rt a s inferni, t ut or e E x o h i m Z e b a o t h o m n i p o t e n t e , i n u i d i f l i m e m u nitus.
6
C i r c v l o H i n * ig n e o , G l a d i o

7 I v r a m e n t v M , o b F o e d v s & P a c t v m conuentionis, c u m S p 1 r 1 t v S a p i c n t i f T i m o , O p t i m o , P o t e n t i i T i m o J n f i n i t o , Z e l o t e , q u o ei triuni, fe t ri u n u m t o tu m ,c o rp o re ,f p i ri c u & a n im a , m a n c i p a u i t , in p e r p e t u u m i n d i f f o l u b i l e , C e r e m o n i i s f a n d i f f i m i s , i n b a p t i f m a t e C h r i f t i a n o , i u x t a S : flum inis l o t i o n e facriaquofa,&flatus v n c t i o n e facrofan d iolcofa, (ernei f a n d e p r x l i i t u m , f i d e l i t e r f e r u a n s : data.mque illi ipfi fi d e m , q u i fa n g u in c c u m re d em i t f u o ( c u i t u , i n q u a m , c hir o-

IO

I S A G O G E

IN

F IG V K A M

^rapharius d e b i t o r (a n g u in e vi ci fl i m o b l i g a t u s t u o ) nefarie nonfoluens.


S L a m r a d e atque

a n d e l i s , l u m i n i s d c l u m i n e xcer-

u o , f e m p e r a r d e n t ib u s, i n m e n t e (ua D i u i n i t u s a c c e n f i s , ill um i natus. "


9 H o l o c a v s t v m , q u o d n i n * S p i r . i t . v m o p t . ' m a x.

non dcfpicict,(piritum contribulatum videlicet, & cor con t r i t u m , illi e i d e m , pia: d e u o t i o n i s o r a t i o n i s q u e a rd e n t is , ad D e v m v o l a n t i u m , S v f f v m i g a t i o n e , lotis g ua: M a n i . b v s , p a tien te r facrificans. a n im i & l i n

10 P r o p o s i t i o n e deniqu e, non tem ere'quauisjeui ,fcu rri li aut i n a n i , v e r u m l i c i t a , h o n e f t a , & propte rea D e o n o n adu cr la, f i b i q u e ipfi, a ut p r o x i m o f u o , m a x i m e vtili necef(ariave, meriti fupplici a lethiferis p e c c a t o r u m fo rdib usp ee nit entialiter d e f x c a t a r , ( q u x vera C h a r t a V i r g i n b A,pura & m u n d a , T h e o f o p h o r u m , n o n c a c o m a g o r u m ) C a l a m o cogitationum integratum im agin ationum que re d aru m ,

ex defiderii feiendi C i n a b h i o ardentifGmi,firmiterin(criptav & A i. t i s s i m o , e l e u a t i o n i s i n E V M a n n u n t ia t io n e , fu b m if s e o b lata;in 1 ei v n i o Chriftiano,tam aconcupifcentiisaflcdib u s v e vi tiofis, q u a m a fup er flu o co r p o ri s c i b o , G e n v b v s & cor dis dc c or p o ri s h u m i li t e r f l e x i s , d e q u e o p t a t o ( D i u i n a clementia)beate' i m p e t r a n d o , i n d u b i t a n t e r (perans: in S a c e l l o fiue A d y t 0 , 0 r a t o r i i, m o n a f t i c o , a u t qu afi e r em it ic o , ad mrv p r o S a p i e n t i a f a n d a , M a n e vigi lans , & ore ac c o r de C r v c i f o r m i t e r , h o c eft,in S p i r i t v & V tr i t a t e , (inc in t er m if lio nc.

ORANS

________________A M P H .
__________________

Q V A R T A M . _______________211

Q R A N S,___________ ^
V VDE T, O B S E R V A T ,

r A V D IT ,

nirv M I R A B I L I S ,
v o c c m mirificam, mirabiliter ionantc, to na n tem & l o q u e tc m , IN
SS.\S C R I P T V R A ; Hijlorice i/iite

Literaliter i Morahter; Tropologice i <tAnagogice; ' Phyfice; Typice; (libalice; TheoSopbice;

Secundum animam , in T h c o f o p h i c e , mentis, D eo i uncia , aut Phyficc-, luce Diuina illuminat* , Phyficomedice; ffeculo :idque tam dormtP h y f i c o c h c n n c c ; cndo}qudm vigilando: u t Phyficomagcicc-, tejles quoque confcientix H y e p r p h y l i c o m a - proprU mtUe , veritatem g ic e; perbibentes, mxta Legem Cab alic c , in cordibus noflris, Diuiniferiptam.

n X im m T a ; y &i fUK{cyaj-(UKu'g;

S E M E T 11> S O ;

per C i E l v m , per T e r r a m, per A q v a s , per A e r e m , ftellas, ign c$ ,n ube s,v en to s; faxa,gemmas,lap ide s,mineralia: per A n i malia, terreflria,aquatic a & volatilia: per vegetabilia omnia, per herbas, femina, lingua, virgulta, fr udhis: per numeros,liter a s , p u n d a ; p c r H o m 1 n e m , fecundum C o r p v s & corporis partes, & S p i r i t v m , qui ( & in corpo re &: fine corpo re ) natu raliter F a m i l i a r i s , H o m v n c v l v s q u e S o p h o r u m eft per L a p i d e MPhil. m& d u m p rx p a r a tu m , & q u a n d o regeneratio ne glorificatus eft:. Im o, per C r e a t v r a s o m n e s , etiam inuifib il e s ,h o c c ft,n o n phy(icas,vt funt t o t x carlcftis & infernalis ex ercituum fpiritualium m ilit ix , A n g e l i videlicet bon i acmali : & p er o m n 1 a , q u x a vifibilibus,hoc eft, phyficis orta funt crea turis, fiue per (e ea funt naturalia, fiue artificis manu induftriofa ntfabre elaborata: tanquam per m e d i a , nobis apte inleruicntia, quibus D iuina humanitus fentiamus. O q u a m mirabilis v o x D e i in om nibus,per omnia, ad o m n e s ! In v s v m hunc, vt HliT. vo lun ta tcm jd c prxteritis,p rxfcntibus atque futuris (iuxta D e i v o l u n ta t e m ) q u ib u f e u n q u e , fine fallacia redlc fciamus, co g n o fcam u s ac p r x u id c a m u s : Et, in N a tu ra co n ft it u ti, fu pra
-

I S A G O G E I N F I G V R A M ____________ j

l N a t u r a m ( D e o duce) n o s i p f i d o m i n e m u r : R esq u cip fa sh au d


difficile efficiamus & peragamus, qu aru m c a u f e ( fx p iflime et iam naturalcs)a Sapientibus m u n d i huius ignoranrur,ob ldquc peritiffimisin prophana philofophia viris etiam admirandas,& non crededas, S a p u n t i / E y E t c r n x cu lto rib u satq u e alu m n is fidelibus d ile c ti s,fo lu m co gn it as dignas. In fu m m a : poteft l T h c o S o p h u s , qua: vult*, vult autem, q u x D e v s i p s b . In D e o poteft omnia. E n Secretum,vbi,q ui bu s Auxiliis, cu r , q u o m o go,quando C k e d e n t i n i l i m p o l l i b i l e !
E T,
\

T H E O S O

PHVS;

i C v i eft M e n s fana, nec neg o tio ru m cu rarumq uc m u n danarum im m u n d a r u m mo le opprella,in C o r p o r e f a n o : i C u m So p h iftisq u ib u fc u n q u e non ambulans,fed S a p ie n t i / E > t c r n x & : S S . * V e r i t a t i s c a th o lic x f e m it x firm i ter in fif te n s,in q u e ea, a n im o conftanti, ad finem vfque i m p e trationis, perleuerans,D e i enim zelotis d o n u m hoc. 3 C u r a r u m te mporalium vanitatibus & phantafiis fplcndidisve mun di huius im m u n d i fa pie ntix m if e r x mi feriis, & ve re nugis ac fabulis cito tranfitoriis, haud implicitus, ver um in S a p i e n t I / E x t e r n x med ita tio nibus &: laboribus diu no<Stuque totus. 4 Am ic u s nirv fatus : a b h o c q j folo p r x c e p t o r e o m n i u m fapicntum c a t h o l i c o : dierum An tiq uiIlim o,can d idifln no, ncc non f i d e l i l l i n i O j i u x t a voluntate m fuam liberrimam, recte cdo! Ctus, idqj vel im m ed ia te ,vel mediate, q u o d eft>pcr Magiftrum, fpiritualem aur c o r p o r e u m , n u n t i u m Hi n b o n u m : Et, perlib ro s ,p u ta ,S S .x Scrip turx , atqu e N a t u r x , etiam N a t u r x inter pretum chart ace os,quo ru m ,q u in am authentici fint,folus,cum Ignis e x a m in e ,D e i Spiritus, i n e o , dextre iudicans, fit c e n fo r o m n iu m xqu iftim us. 5 M a nc ip iu m aliorum, p rx f e rtim hifce bo nis ac donis in dig no ru m ,arb it rii & p c c u n i x non cxiftcns,verum per fe vtcunque diues, vt dc vidtu & a m i d t u non fit folicitus honcfto. N a m impoOibile, in digent em , aut n o n liberum, polTcphilofophari. Ars libcra,libcrum & to tu m vult h o m in e m . I 6 PraCticus manualis in P h y f i c o c h c m i x labo ribu s, m u l tu m

A M 1> H. Q^V A R T A M .
tum exercitatus arquc expertus. 7 N a t u r a m ,m a i c f t a t i s x te r n x ac inciTabilis.in huius m u n d i theatro fpcciofi( 1 i m o , m i niftram n u n q u a ot io fa m ,ducem Sophis o m n ib u s fidam a D e o benigne c o f t it u t a m , v t T h e o S o p h i a : amator, h .c.p ln lcfo p h us , n o f c e n s ,& oboedienter obferuans. 8 E a m q u c b 1an dc', (q u ia m i n i ftc r) & 1c n tc (q u i a a d i o ei us lcntiiTima) d u c e n d o ,n o n violcn:ia iracunda (vthoftis) cogcn. d o , in principiis naturalibus, arte ilu diofa, prudenter im itans. 9 C o n f l a n t i a induftriofa dc patientia lab or iofa , laborum, S a p i e n t i i v e r a s fructus, qui non nili mentibus diuinis dan tur, p ro p o fito firmo Sapienter cis 8c pie vtendi, h o c eft, riuulos fraterne' e m i t t e n d i , f o n t e m , i n . t i m o r e D e i , f o l u s retinendi, ( q u o d eleemofynarii D f. i , in hofpirali hoc m a g n o , e f t ofncium ) hi lan q uc &: a n i m o , & vultu fereno (mIH nutu) patienter expedlans. 1.0 N o n fccrctarius publicus,(cd Harpocrates ffxiftens-,DEOqu e imm or ta li, pro bonis ac donis tantis ac tam paternis, q u ie to dc g au dio dc (ilentio ( ne fibi ipfi periculum a c c c r f i t , aliisque maleficii anfam pra;bcat,&: proptercaira Hin mif er cco nfum atu r) gratia^ immortales agens.

C O R O L L A R I A

D V O .

/ J n s v h C h r i s t i crucifixi, Saluntoris totitu humani generis id eft yM u n d i w inoris, in Viatur a: libro d ceu ffeculo, typus eftferuntor M undi maiorisyhoccft, Vhiim . L a v 1 s : Quare, ex Lnpide bocyC n r 1s r v M naturaliter agnofiito; d ex C u r i s t o > L a p i d e m rPb:lm . Theofiphice difiito: Itn,Antiquitas pia d rcligiofa,de M afihiab promifi fioy etia?n abyin d ex Natum , eft certior fa ci a. Sic Ethnicus, aut Turcn, SS. Scripturam ( 7 ) e v s ! ) nihili aflimanSy ex Statur* libro, adfinfium C 'sr rationem poteft conuinci veritatis, atque ( D mina cooperantegratia ) conuertiadChrifiianifi/mm. Sic d J udatis. 2 Q ui ?7iyfieria S S / Scriptura probe didicerit quoque legere in libro N aturx , ac Sem etipfii C r contra :Is S a p i e # t j ALterna tbefixuro rum erit inuentor mirificus. Liber enim explicat librum. Tlacutt D e o m irabili mirabilis hic C r dicendi d docendi modus: placeat idem d mihi, C r tibi. Enfiph ! Enfiph ! Enfiph ! Dd . 3

!2.4

I S A G O G E I N I V. A M P H .

FIGVRAM

N I G M A.

0 mN i a in omnibus primum, o m n i tertio tradidit (ex o M N i primo fecundo) o m n i a in m n i b v s primum fecundum , v tw d e o m s i a m o M x l B v s , & o M N l a ( catholice) agnofeeret, cognofceretyac pojjideret. Q uod nomen eiusyfin o f!i? Confiltum audi: A m bula tn^uiis c D olrin* atque Legum Amphitheatri huius, fc^njIT. o m n i a paterne docebit.

O M N I A ,
ad

nin> D E I

O P T .

M A X .

S O-

LIVS H O N O R E M , LAVDEMacGLOR I A M , P O T E N T I A M q sS A P I E N T I A M

&B ONIT A T E M

agnofeendam atque celebrandam:

<

PROXIMI EGENI,&PROPRIOS
tsr in tempore C r in x ternum innumera biliterfalutares:

VSVS,

D i a b o l i y c r o , iftiufquc fquamarum putidarum dcfpe&umfurnmumacdcceftacioncm xccrnam .

H a llc lu - ja h : H a llc iu -ja h : H a llc lu - ja h :


P h i, Diabolo.

E P I L O-

P I L O G V S,

-i, fiue

CONGLVSIO
O P E R I S
T O T I V S.
V d i v i s t i s nu nc o m or ta le s . S p c & a i toresoptim i,per Regium S o p h i a : S v p e r c j j . e s t i s p r x e o n e m fapienciilimu,ciu(q;,MR,interpretem T h e o s o p h i Ai A m a t o r e m f i d e l e m , i m o a S a p i e n t i a /E t c rn i yE terna i p s A,fol a v c r a , Q u i d fit S a p i e n t i a-, Q u a l i s &: Q u a n t a ; Q u a : c u m E a pugnantia-, Q u i T hc ra u ri ,V fi is ,E f te < 5h is , Frudlus, Q u a n t o p e r e , V b i , Q u i bus auxiliis, C u r , Q u o m o d o , Q u a n d o , O m n i b u s , Cun dti s, fin gulis ac vniuer(i>, pro i p s a T h e f a u r i s q u c I l l i u s inexhauftis fel ic itcr c onfc c ju cn d is , O r a n d u m & Laborandum-, Q u a q u x r c n da M e t h o d o aut via-, C u i , C u i n o n , i Q u o , Sc in Q u e m finem detur. V id if t is A m p h i t h e a t r v.\iip(um. O v t in a m ( l e g e n d o D o c t r i n a m A m p h it h e a t r i m P r o l o g o , P r o l o g i vi d e n d o in A m p h i t h e a t r o ) lud os A m p h it h e a t ra le s i p e & a c u l a q u c A m p h i t h c a t r i c a S a p i e n t i . c v r . R C h r if H a n o C a b a l if t ic a , M a g c i c a & P h y f i c o C h c m i c a f j p i c n t e r c o c c m p l a t i fuifletis, dextre in t c ll ig c r c t i? ;i n O r a t o r i i s & L a b o r a t o r i isVcftris fi dcliter vos ipfi cjuocjj ageretis, exerceretis, T h c o f o p h i c e i m i t a remini. A t ve re or e m il lib u s vi x v n u m . N o n en im c o n t i n g i t cumis, credite ve ridico, po rt u m appellere veri ratis i ncc eft cuiufuis B i b l i c c , M a c r o & M i c r o c o f m i c e iri C a t h o l i c i s m o T r i v n o , N o f l e D e v m , q u e m m ifi t i h s v m C h r i s t v m , S e m e t i p s v m , & M v n d v m m a i o r e m , & q u e m d e d i t , cius

5 A O. TC-

..6
i A (jtiointeJhgatur

E PI L O G V S S 1 V E C O N C L V SI O

iStmphtthearrttm b o c .a y n o non.

O tu its ti.C requiratur L c[} or,slfi d ito r , C cntem p lu o r, Index.

Ombxon'
m u n ictltd n m S9*~ phithe.tr,H h oc, qtthtii n o tu

F i l i v m , M a g n f s i a m Ph il ofo ph oru m . Soli Diis (E l o h i m) ' genici potuere: h o c e f t , i i , q u i ( vt ef t figura fecunda) reiicicndo B in a riu m ,T e rn a riu m per Q u atern ari u m reduxerunt reducereve id Monadis (implicitarem ( D i u i n a c o o p e r a n t e g r a t i a ) ex dnimo ftudent. N o n fatuum i fed vatem vobis dixifle Icitote, e u m , q u i pccnitentialitcr n o n d u m lotus atque purgatus-, qui non Ignis, partem Libri N a t v r>e. inferiorem P h y fic o C h c m i- < ce explicantis,D e i profefToris in Vniucrfitatc M u n d i huius au ditor lndcfeflus , qui n o n B i b l i c e , M a cro dc Mic ro cof mice C a tholicus ; q u i S p i r i t v S a p i e n t i n o n illuminatus; illum, i n q u a m , medullam & N e d a r Amphitheatri huius haudguftaturum. Impurus ; in fchola crucis ac tribulationum pie n o n ex ercitatus n o n P h y f i c o C h e m i c e vulcanicus jf o p h ilia , pfeudophyficusj cacomedicus; l ab y rin th eu s \ circumforcntialis-, de ceptorie particularifta,prxftigiator{eu diabolicus,dc D e i m y ftcms N a t u r x q u e fecrctis qu id veri intclligcrct, folidi fciret, qu id fi u d u o fi: trada ret ? Q u i minus D i s c i p l i n a atq-, D o- ) c t r i n^- huius tam lan da; illius, abeat, & T h e o S o p h ic e 'd if ca t , priulquam de Amphith ea tro h o c ccnfcat. Lcdoicm pofco, Au d it ore m v o l o , C o n t e m p l a t o r e m defidero, ludicem requiro in T h c o S o p h i c iS j P h y f ic is ^ h y f ic o M c d ic is , Phy ficoChemicis, Phyfico Mageicis, H y p e rph y f ic o M a g c ic is, Cabalifticis, Biblic c , M a c r o dc M ic r o co f m ic e E x e r c i t a t u m , O r t h o d o x u m , C a tholicum i Influentia,Lumine dc M o t u S o l i s D i v i n i irradiaj tum,illuminatum, acccnfum & f t i m u l a t u m in charitate ad B o num-, P y t h a g o ric u m ; n o n f il iu m , ante patrem , p r x c o c c m ; T h c o f o p h i c c , h o c e f t , a d L e g e m & T c f t i m o n i U m S S . ,TScriptur x , Libri N a t u r x C o n f c i e n t i x q u e r e d x , n o n Ethnice aut pro phane difputantcm atque philofophantem. T a l i s a d f i t l e d o r , au d it or, c on tem p la to r, iudex ; n o n alius. Procul hinc abcfte prophani. Vig ilan te r ergo circumfpicicndum, Q u i , Quales dc Q u a n t i fintproci Am phith ca trihuiu s, Sci e h o v a H T h c o S o phicc co nfulc ndus, quibus concredamus P h i l o s o p h i a m v e r . a m , C a t h o l i c a m , Ter tri un am , P h i l o s o p h a n d i que M e t h o d u m vere dc Catholice Sapientibus vfitatam. N o n , c e r te, in om ne m aurem p ereg rinam ,aute onfeientiam polluta m , h x c c c temere funt proferenda. N a m ficuti, dicente Gre gorio N a z i a n z c n o ,n o n licet femper dc publice de D e o difputarc; ita nec

TOTIVS

OPERIS.

21 7

ncc cucum prorfus, dc D e i N a t u r x q u e myftcriis,arcanis atque (ccrctis: fed cit C u i , Q u i b u s < 5c Q u a n t u m . N e q u e enim ira vilis c f t S a p i e n t i fermo, vc I d i o t i s ( a l t o qua muis ftemmate n a t i s )m u n d a n e im m und e viu cn tib us,etiam fi C h r i f t i a n o n o mine ce nfe antur,inepte pateat, cu m nihil o m n i n o fapienter (ublimeintelliganc, capiant aur f a p i a n t jc u m indociles fine, &: per terram repentes ho m u n cu li , fuoque cerebello phantaftico om n ia peruerse metiantur. Perinde eflet, ac fi quis ftcrcori N e ctar infunderet, aut margaritas obiiccret porcis, le uafi n o fubfternerer rofas. Arca na publicata vilefeunt i gratiam prophanaca amittunt. L e v i b v s , Sc h o m i n u m v o c a b u l o minus d i gnis, in conftanribus, vita fordidis, Termone o b f c x n i s , m e n d a cibus,liiftrionum, m o r i o n u m , e q u o r u m c a n u m v c c u r a m S ap i e n t i /E Le g i atque Do<Strinx p r x f e r c n t ib u s , quibu s Secre tum o m n e fabula eft, necnon alia m u n d an a i m m u n d a admira n t i b u s , G a z o p h y l a c i u m pandere A r c a n o r u m , h o ne ft u m n c factu (it nec n c, iu r e q u x r o ? C atc go ric c r c l p o n d c t c , q u x fo , D o mini mei. Sa cril eg iu m ,m ea fe nte nti a ,com m it ti t, qu i h o c facic. P r o p h a n i s , h o c c f t , a f t u d i o Sc A m o r e S a p i e n t i a v e r a prorfus alienis, qu i captionibus vanis quafi aranearum telis fe mctipfos cu aliis infirmioribus fim plicio rib usquei lla qu ea nc; qui D i a l c & i c o r u m obferuacioncs contra veritatem pueriliter cfiu tiunt; qui, garrulitate fua fuperb a, ingenia im ped iun t b o na, ne rite inueftigent per contenturque reconditiora-, qui,(icut feruentes equ i 5 : inquieti facere (olent,ceruicesfubmictcre n o lunt V e r i t a t i duras,fed auriga n o i t r o , h o c eft, T i m o r e D e i in Charitatc Chrif tia na , lafciue ac petulanter excuffo; procul a S a p i e n t i A f c m i t i s deuiant,lincaq; V e r i t a t i s t c Ctaccntrove v e r i ad circumferentiam mendacii lubentcscuagantur-,ad h o c v n u m fp e& an tcs acque profpicicntes, fi qu id forte in q u x f t i o n i b u s (eductorie captio lis a l l i g e n t , aut (im pliciter ac fideliter didla peruerse difloluant: H is , in q u a m ,S a p i e n t i a offerre thefauros, n o n n e cfTecturpiflimumiimulque inutile ? P r x f c r r i n i , cum P h i l o s o p h i a v e r a C h ril lia n x q u e C h a r i t a t i s n on nam ignari (inc, q u a m i n i m i c i acerri mi. Q u i d fieret (i accufatoresatque adeo Iudices,ho c in n e g o tio, con fticu crcnturtales> n o n n e d e fc in til lis D o c t r i n a fan x n o n rc c t x intcl lectx,aut finiftreinterprecatx,ftatim mgenE c

i D 1 OT^i.
fo(* fenterfufj

QftofVljrt*
(CU.

L t v n s.

pROPffA

NI.

;jS ________ F. P I L O G V S S I V E

C O N C L V S 1 O__________

i da niterentur inflammare calumn iarum in cen d i. i, q u x ad ex tremos vlque Indos difFcminarcntur C x l u m q u e raperentur? j K a p ia tc o s G e n i v s bonus a d m e n r e m meliorem. Impofiibile, hos pura mente ac v c ro le n l u vel v e rb u m v n u m dc myfteriis D h i , N a t u r x q u e fecrctisaudire,iudicarcve p o i l c . Q u o n a m i g i i tu r,m e co nucrtam ? apud qu o s talentum h o c m eum digne de p o n a m r N o n ni fi apud iolos D i s c i p l i n a atque D o c t r i- ' D I S C I P L 1 N/ AtijHC n /E filios, h o c ei},cos,apud q u o s ft u d i u m S a p i e n t i a v e r a D O C TR I H o c , i n T r i u n i t a t e C a th o l ic o , in pretio eft,-Quibus e x a n i m o N A ./ / . in dclitiis. Floreas modo>6 A m p h i t h e a t r v m,partus ( D i u i na obftctricantc gra tia) ingenii mei Diuinitus infufi, inter vere V vlcvs. Sapientes. V u l g u m non curo prophanum . V v i. g v MCgo non loco,icd pectore metior. V u l g u s iunt.q uicunqu c inanes rerum imagines pro veriflimis rebus demirantur-, fint etiam cuiuieunque velint Status, Ordinis, C on d it io n is . N o n ideo aliquid vel verum vel r c & u m puta, quiaieniores, quia primores, quia ma xima pars h o m i n u m ftatuit vel facit, (edita d e m u m aut verum aut rectum eft fi quadret ad regulam V e r i t a t i s C a th o lic a m , T r iu n a m , v i d e l i c e t , L e g e m atqu e D o d r i n a m SS.X Scriptura:, Natura:, & C o n f c i e n t i x tefti m on iu m p u r x a c r e c t x . Im o , hoc iplo tibi, mi frater, fufpcctum qu id effe oportet, q u o d plurimis placct. Pellimus c n i m i a m o l i m t u m viucndi tum fen den di au ctor vu lgu s eft. N e q u e enim v n q u a m , proh d o lo r! ita b cn ca c l u m clt cum rebus humanis, v t n o n pcllimaplacucrinrplurim is j i n t e r d u m , e d a m contra C o n f c ic n t ia m ,c m in c n t io r i b u s . C a u c lic cogites: hoc n e m o n o n ft a tu it, h i s vcftigiismaiores mei funt ingrefli , h a c in fententia eft ille tantus Philofophus, tantus T h e o l o g u s , tantus G u b e r n a t o r , & c . Sic docetur in Academiis*,hoc Profcflorum o m n i u m d o g m a ; ita docet Ecclcfiaft i c i ; i i c fc n d u n t &; iudicant Politici , hi, p r o f e d o vulgus n o n funt. O Sa tanicum illum philoiophadi m o d u m , q u i (e(e ex to l lit fupra V e r i t a t e m S a p i e n t i a D e i om nem., qui (ane dignus eft catcnisin rartarum prxeipitetur. O m n i n o nihil re m o u c an t ingentia nomina. Pcfti icn ti fl im u m .au d oiit atc inniti h o m i n u m . A d L e g e m T e f t i m o n r u m S S . * Scriptura:., L i bri N a t u r x C o n f c i e n t i x r c c t x exam in at, p ro b a t, iudicat, T h c o l o p h u s o m n i a . H o c qui n o n faciunt, auroram n o n vi d ebu nt V E R i T A T i s , i n q u o c u n q u c vis (cibili. H i c Lapis L v dius V
e-

Lupis L j~ d/HtVf R :t a t is.

TOTIVS

OPERIS.

21*

dius V e r i t a t i s v n i c u s j h x c n o rm a Veritatis T r i u n a ; hoc A r c h c t y p u m fiue E xem plar C a t h o l i c o n , T r i u n u m , f o l u m a u : thcnticunv, v n d e q u if q u is vel vngucm difc eflc rit m i n i m u m , a f r e d o ,a vero di(ccdit,curritque extra viam. A n im u s igitur tuus, mi frater, qui ad V r. r i t a t i s c u l m c n anhelas, a vulgi tu m f a d i s tum opinionibus q u a m ma xim e diflentiat. Fa llitu r&: fallit, vulgi qui pendet ab ore. Solus mih i placet Sapiens,- placcbit ei de m A m p h it h e a tru m S a p i e n t i a v e r a n oftrum : prxlcrtim vero l ed io ric ei u fd em cr eb ro repetita, contemplationeq-, d e e o T h e o S o p h i c e lu l c e p ta , ncc n o n D o d r i n a i l l i u s , in O r a torio S : L a b o r a t o r io , ad viumfa pienter translata. Q u o d , (i P a r t i c v l a r i A m c omififle con queratur qu id am multa, fciatillc v e l i m , A m p h i t i i e a t r v m ho c cfle C a t i i o u c o n fiue Vn i v e r s a l e : fecundum Leges atq-, D o d r i n a m eius T h c o S o phice ingrediatur O r a t o r i v m, fapienter L a b o r a t o r i v M',reuclabitatqjdoceb itD e v s ((i placuerit f i b i , & proderit ti bi) C hr iftian oCaba liftic e; D i u i n o M a g i c e J &: Phy fic o C hcm ic e, P a r t j c v l a r e o m n e . H ui i nonnecrabronesirrito,&fortaflis cuculos ingratos? uf> nmc^c D ic }? ancn toKc/iwD ja g e f a c p ^ m u fa f rc iif t u D c r u ii c f;in a n u f c f> . A t q u i , S a p i e n t i a S p i r i t va u x il ia nte ,non deerit mih i aliisqueP h i l o s o * p h i a v e r x al u m nis , claua V e r i t a t i s C a t h o l i c a , T riu n a , qu a adultus iftorum, tam publice q u a m priuatim,repellamus coe rcea m usque petulantes. Q u a n t u m vero V t i l i t a t i s h a beat A m p h it h e a tru m h o c n o f t r u m , n o n tant um cx oratione mea,fed re ip {a ,(qu x per fc fufhcicnter loquitur) x ftim a r i volo. M a r t i a l i s : V i d u r u s G e n i u m debet habere liber. G e n i vm habet A m p h i t h e a t r v m, b o n v m. t c f e J t J c r c f lobf ( 0 it fcy Dancf) fcmctl S K d f m v t M ^ icf>* R i d ic u l u m dc fere ardeli on ic u m Ciceronis illud lib.4. T u f c u l . Q u x f t i o n . Qjuid enim ei, d ic c n tis , vid eatur m a g n u m in rebus humanis ? cui xternitas om nis,totiu sq ue M u n d i nota fi t magnitudo? C 0 n t r a T h c o So ph icu m hoc n o ft ru m : Q u i d non ei videatur m a g n u m , i n lu cis huius v f u r a , cui B ib lic c , M a c ro & M i c r o C o i m i c c notus D e v s i p s e /Etcrnus, nora que N a t v r a & C r e a t v r a 0 m n i s ; c u i non folum M a th cm a tic c ( q u e m a d m o d u m f o r t a f t i s Cicer oni) nota fit totius M u n d i vtriulque m a g n it u d o , verum q u o q u e Phy fi ce, Phy fic o M c d ic e , Phy f i c o C h c m i c e , Phy fico1: e 2

SoliS/<piru tipizccht slmphtt1 eAtnitnhoc.

P artiC V L A P .i-

CPgy.i-

r:o tjftomodoxdipijcc' tU.

Vtilita s

s4 n;pkuhetttrihntM.

'. I O

E P IL O G V S S I V E

C O N C L V S I O

sidmcnitio

frater/U.

rjltocbin* dtxboh impcdih.auo-

rum.
yimpbitbc irum hoc IHYCXtTtt-

ff/tw.

M a g eicc , H y p e r p h y f ic o M a g c ic c , C ab a lic c , T h co fo p h icc N a tura,Proprictas,&: Q u a lita s o m n is. Ad hoc e n i m , 6 h o m o , C r e a t o r te plafm auit, Salua to rrcdcn iir, Spiritus f a n d u s f a n d i fic a uit,S A C R O S A N C T V M T R 1 V N V M V t l l o f c a S C A T H O L I C O N, co q u e i n T r i u n i t a t e T h e o S o p h i c a , hic & i n a : t c r n u m f r u d u o fa, Sapie nter fruans-,C re a to r e m M irificu m dc C re a tu r a m cius m ir a b ile m in h u m ili ta t e a dm ircris. Q u o pro fundiu s in c o n te m p la tio n e m c r e atu ra:,n e d u m Creatoris dcfccndit Sapiens, co plus anfa: fibi pra:betur,cu r S a p i e n t i a m , B o n i t a t r. m dc O m n i p o t e n t i a m J e h o v a d ign e miretur. H o c , A m p h ith e a tr u m noftrum . H i c , C a t h o l i c e o m n i a , )tciMlf} if fein fecretioribustllif Nrt>cvgc6tli& M o n e o a u t e m v o s , f r a t r e s chariflimi, D o d r in a : filios, vt f a n d a , i u x t a Leges a tq u e D o d r i n a m A m p h ith ea tri huius, f a n d e tradetis,nc a pu d vu lg us i m p e r i t u m , vel in p u b l i c o , m y l l e r i a pro phancntur,vosq*,ipfi b o u m calcibus co n cu lcem in i. V e tu it D o m i n v s & M aC c?i l l e r nofter Sacrum dare c a n i b u s : dc ta n tu m Difcipulis dixit, V o b i s ( n o n v u l g o ) d a tu m eft nofTemyilerium re g n i D e i , c a t e r i s a u te m ( v u l g o ) in parabolis, L u c . 8 , y . 1 0 . Inter vos dema<rnaliis D e i fraterne co nfera tis; in ccctuTheoO S o p h o r u m , hoc eft, V e r i t a t emS a p i e n t i a v e r a cx anim o a m a n t i u m , f id e n t iu m a tq u e f c q u e n t i u m , c t i a m i n dcfpcd u m d ia b o li i q u a m a r u in q u c illiu s . Bone D e v s ! q u o t dc qu an tis im p e d i m e n t o r u m m a c h in is annis m u lt i s m e aggreflus eft d ia b o lu s, iioflis V e r i t a t i s ( J a h tcftor S u m m u m , fe re in n u m e r i s ) q u ib u s deterrerer a pro pofito m e o tam pio, ab opere laboriose fu m p tu o fcq u c fufcepco, n c fc ilic c te x tru c rc m A m p h i t h e a t r v m hoc ,c r ig c r c m q u c in co S a p i e n t i a , O m n i p o t e n t i a dc B o n i t a t i } e h o v a , M o n u m e n t u m h o n o r i s , l a u d i s , gloria: infigne,- P r o x i m o Charitatis,- M i h i i p s i M e m o r i a l e , l a b i l i inferuiens m e m o r i a : j m e x ; D i a d o l o T c f t i m o n i u m odii publici, & p h y f e m p i - 1 te rn u m ; D e v s b one, i n q u a m , q u o t m c f e d u d i o n u m & c c n ta ti o n u m m a c h in a m e n tis aggrcffuseft tenebrio i l l e ! obiiciens m o d o f u m m ita te m D o d r i n a : ; ia m in g e m i imbecillitatem-, mox, iu m p t u u in co piam la b o r u m q u c difficultatem-, n u n c , n o tam aftedata* nouitatis aut fingularitatis i t e r u m , ca lum nia s prophane p h il o io p h a n t iu m ; o b l o q u i a p ropter Scientias &
i

Artes

'j' O T

1 VS

O P E R I S.

211

Artes rcconditiorcs fere in fa m ia ; in u id ia fratrum in facultate i cv ftudio (imili f a l t o r u m ; i m o aliquot myriades h o r u m : a t t a ( men roboratus ce animatus S p i r i t v S a p i e n t i a & F o rj t i t v d i n i s D i u i n o , Cui m e n te m , vt meditatus fu e r i m , illu m in au it ; confidentiam v e r a m , vt (criplerim, dedit-, o s , vt loquutus fuerim , a p e r u i t , S: vt iam l o q u a r , a p e r i t f c q u u tus fum q u o Fata vocabant-, duci u que & virtute S p i r i t v s huius in zelo pcrfcucrans p i o , machinas illas T h c o S o p h i c e fupcraui om nes, ita v t f u p p c d i r jn t e J e h o v a h facultates ac i vi re s, tandem per t x d i a , im p e d im e n ta , in fo rtu n ia , ta nquam per mare r u b r u m , feliciter cransgrcfiiis, cx iab yrintho erran tium ( a l u u s & i n c o l u m i s cuaferim. E c c c xT e r r a ai v id eo ! Q u a p r o p t e r o J e h o v a h , E n s S p i r i t v a l e , T r iv n v m , t e r n u m , Sapicntiil imum , O p t i m u m , Potcntiflim u m , E 11 i n it E s e u . E h i e h , J a h , J e h o v a h, E i oh i m, E l , E l o h i m G i b o r , E l o h a i , J e h o v a h Z e b a o t h S c h a d a i, A n o n a i M e l e c h , Terribilis, V cr a x , F o r t i r , Z e ! o t c s , J u f t c , L o n g an im i*, M if cn cors , multa Bc! ni^nitate, o m n i a videns, P a t e r , F i l i , S r i r i t v s S a n c t e , CreatorCarii, Te rr a :,A q u a ru m O w n i v m qua* totum c o n u n c t V n i v e r s y m C o n d i t o r , eg o H e n r i c v s K h v n r a t h in Sapientia, Bonitate , JuJlitia, Veritate, Sani d i t a t e , M u l tip o te n t ia , Immortalitate ( i n A d A m protoplafto, ficuti ho m in es o m n e s ) ad Im aginem ; V n u s vero in perfon a , T r i n u s in E(Tentiis,ex C o r p o r e n im ir u m te rre no,Sp ir it u C a ' I c it i (S c h A m a i m ) & A n i m a Diuinitus infpirata,ad (imilitudinem t u a m , H o m o formatus ; cx gratia in C h r j s t o , re fo rmatus;g ratias ago tibi AltiiTimo humillime i n g e n tes i i i m m a s , q u o d clementer exaudieris prc ccs , lachrym a s , vota & fufpuia m e a , ab iuucntuce prim a pro S a p i I e n t i^a v e r a im p e t r a n d a , ad t e poenitcntialitcr Ixpifhmc f u f a ; & q u o d cx mera benignitate tua milii oftcndcris V e r i t A t e m eorum , dc qu ib u s agit Amp hith eatru m T c r t r i u n u m ,C a t h o I i c o n ,p r a :l c n s . O r o cx toto corde M is e r i c o r d i A m t u a m , v t mittas mihi dc Ca:lis f a n d i s tuis R v A c h H h o c h m a h - e l, S p i r i t v m S a p i e n t i a tua*, qui mih i familiaris femper a d f i f t a t , m c 'dextre regat,

Ec

121

L P 1 L. S I V E C O N C L. O P E l< I S T O

i V S.

1 Sapienter inoncat, d o c e a r : niecum fit, Orer, Laborer-, mihi der bene vcllc. nofllv, cfle &: pofle in Phyficis, Phydc omcd icis, PhvficoChemicis, P!;y fi co M a"ci cis ,-H y pcr ph yii co M a gici s, C abalicrs,ThcoSophicis q m b u s c u n q j, o m n i b v s .-in om ni v i t x mea: a & io n e -,n c e rr e m a via Vc riracis,& Iuftitix L u m en lucear mihi, S c S o l Intc llig entix oriatur mihi in mente ac corde meo. Vr t i bi,o Ii h o v a H,in Bo n is ad B o n a fim id ,q u o d hom in i fuacft m a n u s -, S a r i e n T i A t u x v n i c c fequar V h r i t a t e m Cath olica m ,T ertriu n a m , Biblicam, M a c r o & Micr oCofmicanv, inque G a z o p h v l a c c o f . i v s C a t h o l i c o , T c r t r i u n o , Libris nimiruSS*. * 4 e .- . S c r ip t u r x ,N a r n r x 3c C o n l c i c c i x p u r x ac rcchr, S a p i e n t i a m & : P } l I I . O S O r H l A M V E R A M P H I L O S O P H A N D I cvv E m o d u 1 lecritimum 'amicus Ldtu s D e Olecitimc vcncr.lnflucntia.obfeero, L u m in e & M o t u S o l i s t v i s v p e r c a l e s t i s mc totti bea. B e nigne mihi c o n c c d c , q u x f o , v t mente f m a in corporc fa no mi hi fuppccant facultates & vires pcrduccdiad finem perfc t lc co m p letu m c a , q u o r u m T h e o r ia & c Praxin veras mih i mirabilircr notas fecifti,- cum frwfhi atq; li b errim e, do nec vixero, iis vtar, in T u i h o n o r e m ,l a u d e m & gloriam,- Proximi(iuxta v o tum m eu m C h r i f t i a n u m ) Meiq-, ipfius v t i l i t a t c h o n c l l a m , dia boli vero fquamarumq-, illius p h y x te rn u . Sit , o D o m i n e , m i hi a dextris & finillris, ante,retro, furfumatq-, de o rfu m ,i m 6 cir / culariter, A n g e l v s meus, minifter tuus flammeus, bonus,qui / f u b m o d o d c l c g a r x a T e ad miniftrationis, latrones in acris re gione latitantes fcu fpiritus fuget n ia lign os, malitiam illorum coerceat,meque a leone rugiente circumcuntc defendat, nc mc deuoret, & ma lo deniq; circ umdatum, nc percam, m o neat , cuftodiat. Libera m c , o D o m i n e, a ma lo O m n i vtq;(ic, conccd c , tranfeam per temporalia, nc interim am ittam B o n A yrcrn a ; f r u a r q ; l e h c v a ii Paterno, Fraterno atq-, A m i c o , ad folutc C a t h o l i c a m , hic & in o m n e m yEtcrniratem fr u & u o fi flim a m : Per&r p ro p tcrS a t i e n t i a M P a t r i s in ca rnata ,D .N .I h s v ;i | C h r i s t v m c r v c i f i x v M,-qui in T r i v n i t a t e viuis &: re gnas D e v s in feculaf ec ulorum, A me n . E x M u I x o n o f t r o a n no x r x C h r i f t i a n x 1 6 q z .
H e n r i c v s K h y n r a t h L l v s . T H e o s o p H 1 A. A-

o r fidelis, fic Medie, vmufquc D o & o r .


mat

CAND ID O

L E C T O R I

S.

T ;V calce expojjtirr.um cuiuslibetgradus,candtde LeFlor^per errorem irrepfermil Xhxivcrb^ In feratur h g u e a p r i m i 2. j . 4. y. C.f e p t i m i gradus. Keccmmfiwn gradiu fingul.u habentfigUra$. Sed^fmphithe.vrum ipfumfui) ctxjlat(ituris a Jum habet Introdndionx,quodtemonere volui>neoperideejfe tiltqutdputes. V tle

H ANO VIA
Excudebat Guilielmus Antonius, M D C I X.

C u m S Cxfarex Maicftatis Priu ilegio ad d cccn n iu m d prima imprcffionis die.

1 M A S H E U H*N r x K E L N LICHT ODE DK1EN. j $ 0 DIE i.E V T NICIIT SEHEN W OLLFV

N ^rw v

A/V*

W N j^ ,

a * aa^

* V