Está en la página 1de 27

SŁOWNIK HISTORII POLSKI NOWOŻYTNEJ Adam Kazimierz Czartoryski.

Książę Adam Kazimierz Czartoryski (lata 1734-1823) był jednym z najwybitniejszym magnatów polskich. Był pisarzem i publicystą, członkiem warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Był mecenasem artystów i uczonych. Jego rezydencja w Puławach była ważnym, rywalizującym z królewską Warszawą, ośrodkiem kultury tego okresu. Krzewiono tu myśl naprawy Rzeczypospolitej, chęć służenia krajowi i wiarę w ideały Oświecenia. Czartoryski był współzałożycielem i komendantem Szkoły Rycerskiej oraz aktywnym członkiem Komisji Edukacji Narodowej. Był wielokrotnym posłem na Sejm. Od 1758 roku był starostą generalnym ziemi podolskiej. Współdziałał w opracowaniu reform ustrojowych. Był zwolennikiem opieki rządu nad chłopami i udziału mieszczan w sejmie. Popierał Konstytucję 3 Maja. Adam Poniński. Adam Poniński (1732-1798) był od 1773 roku podskarbim wielkim koronnym i marszałkiem sejmu rozbiorowego (rok 1733). Został przekupiony przez zaborców i doprowadził do przeprowadzenia ratyfikacji traktatów rozbiorowych. W późniejszym okresie wsławił się przywłaszczeniem znacznych sum z funduszu pojezuickiego, przeznaczonego dla Komisji Edukacji Narodowej. Został za to skazany przez sąd sejmowy (rok 1790) na utratę urzędów i banicję. Konfederacja targowicka anulowała ten wyrok. Arrasy. Arras to tapiceria, dekoracyjna tkanina ścienna, naśladująca obraz z wyobrażeniami scen biblijnych, mitologicznych, zwierząt, krajobrazów. Arrasy były wyrabiane techniką gobelinową w średniowieczu i do połowy XVII wieku. Nazwa pochodzi od miasta Arras w płn. Francji, słynnego ośrodka wyrobu gobelinów w późnym średniowieczu. Wawelski zbiór arrasów zapoczątkowała królowa Bona. Zygmunt August zakupił we Flandrii cały zbiór tkanin (około 350 sztuk) do dekoracji wnętrz Zamku Wawelskiego. W 1939 roku arrasy wawelskie zostały wywiezione z Polski i zdeponowane w Kanadzie. Na Wawel wróciły w 1961 roku. Artykuły henrykowskie. Artykuły henrykowskie był to akt prawno - publiczny, określający zasady ustroju państwa oraz uprawnienia króla. Uchwalono je na sejmie elekcyjnym w 1573 roku, a król elekt Henryk Walezy musiał je zaprzysiąc. Odtąd każdy nowo obrany król musiał zobowiązać się do ich przestrzegania. Według artykułów henrykowskich wybór króla dokonywać się miał przez wolną elekcję, król musiał zwoływać co dwa lata sejm zwyczajny na okres sześciu tygodni, miał zachowywać przywileje Rzeczypospolitej, w tym konfederację warszawską. Król miał u swego boku radę złożoną z 16 senatorów - rezydentów, wyznaczanych co dwa lata, tylko z ich udziałem mógł podejmować decyzje o sprawach publicznych i polityce zagranicznej. (np. zwoływanie pospolitego ruszenia, wojna). W razie naruszenia przez króla tych postanoweiń szlachta mogła wypowiedzieć mu posłuszeństwo. Ograniczono w ten sposób kompetencje monarchy, głównie na korzyść magnaterii. Aukcja wojska.

Aukcja wojska to powiększenie stanu liczebnego armii. Na Sejmie Czteroletnim podwyższono liczebność wojska do 100 tysięcy żołnierzy, potem ograniczono do 65 tysięcy. Postanowienia tego jednak nie wykonano. Na przeszkodzie stanęła wojna 1792 roku oraz odmowa uchwalenia odpowiednich podatków przez szlachtę. Aukcja wojska miała wiązać się z lepszym wyszkoleniem i uzbrojeniem armii. Bitwa pod Wiedniem (rok 1683) Osiemdziesięciotysięczna armia turecka pod wodzą wielkiego wezyra Kara Mustafy stanęła pod murami Wiednia w 1683 roku. Na odsiecz oblężonemu miastu przybyły wojska polskie, cesarskie i książąt Rzeszy. Liczyły one 70 tysięcy zbrojnych, w tym 30 tysięcy Polaków. Głównodowodzącym był król Polski Jan III Sobieski. O wyniku bitwy zadecydował atak polskiej husarii oraz umiejętne współdziałania różnych rodzajów broni, a zwłaszcza artylerii i piechoty. Wielkie znaczenie miały też talenty dowódcze Sobieskiego. W ręce zwycięzców wpadł cały obóz turecki. Chłodne przyjęcie, a nawet afronty okazywane później Polakom przez cesarza zostały zrekompensowane sławą jaką okryły się wojsko polskie i jej wódz. Niektórzy historycy nie chcą uznać roli króla i Polaków w bitwie pod Wiedniem. Bitwa ta kończy okres ekspansji Turcji i zaczyna stopniową likwidację jej panowania w Europie. Bogusław Radziwiłł. Książę Bogusław Radziwiłł (1620 -1669) był od 1646 roku koniuszym litewskim. Brał udział w tłumieniu powstania Chmielnickiego. Podczas potopu przyjął protekcję Karola Gustawa i bił się po stronie szwedzkiej (np. pod Warszawą w 1656 roku i Prostkami, gdzie dostał się do niewoli). W latach 1657 -1665 był gubernatorem Prus Książęcych z ramienia elektora brandenburskiego. Prowadził pertraktacje z księciem siedmiogrodzkim Jerzym III Rakoczym w sprawie rozbioru Polski. W 1657 roku został objęty amnestią i odtąd walczył przeciw Szwedom. Bohdan Chmielnicki. Bohdan Chmielnicki żył w latach 1595 -1657. Od 1649 roku był hetmanem kozackim. Został przywódcą wielkiego powstania kozackiego. Był zdolny i ambitny. Jego osobista krzywda zbiegła się w czasie z ogólnym niezadowoleniem Kozaków i chłopów ukraińskich. Daniel Czapliński, podstarości A.Koniecpolskiego, odebrał mu ukochaną kobietę, rodzinny chutor i skatował mu syna. Dochodzenie sprawiedliwości na drodze prawnej okazało się nieskuteczne. W tej sytuacji, w poczuciu głębokiej krzywdy własnej i współplemieńców, Bohdan Chmielnicki stanął na czele powstania. Chocim (rok 1673). Polska, nie akceptując haniebnego traktatu w Buczaczu, rozpoczęła ponownie działania wojenne przeciw Turcji. Dzięki uchwalonym przez wstrząśniętą szlachtę podatkom wystawiono prawie 40-tysięczną armię. Poprowadził ją hetman Sobieski. Turcy, dowodzeni przez Husseina Paszę, dysponowali 30 tysiącami żołnierzy. Umocnili się w dawnym obozie polskim pod Chocimiem. Kampania 1673 roku stanowi przykład wzorowo przeprowadzonej operacji wojskowej. Turcy zostali osaczeni i zniszczeni. Zwycięstwo to rozsławiło imię Sobieskiego. Nazywano go "zbawcą Ojczyzny". "Czarna procesja".

Jej celem było pozbawienie Szwecji posiadłości nadbałtyckich. W wyniku tego zwycięstwa Rzeczypospolita została uwolniona od najeźdźców szwedzkich. Na tronie szwedzkim zasiadał małoletni Karol XII. a szczególnie od Rosji. Tymczasem młody król. Wręczyli królowi prośbę o rozszerzenie praw mieszczan. Zajęli Warszawę i Kraków.polskich pod Kliszowem (rok 1702) Szwedzi opanowali znaczną część Rzeczypospolitej. Bezpośrednia akcja polityczna mieszczan stanowiła w Rzeczypospolitej niezwykłą nowość. W latach póżniejszych mianem tym obdarzano tylko protestantów. powozami. W 1699 roku z inicjatywy Augusta II roku trzy pierwsze państwa zawiązały tajne przymierze. zwany "Lwem Północy". podczas Sejmu Czteroletniego. rok 1700) i Saksonię (bitwa nad Dźwiną. W Polsce dysydentami nazywano początkowo wszystkich różniących się wiarą. Delegaci mieszczańscy przejechali w ciemnych strojach. W obozie otoczonym przez wojska szwedzkie w wyniku komedianckiej elekcji szlachta obwołała królem wojewodę poznańskiego Stanisława Lenczyńskiego. a następnie Rzeczypospolita. Wystąpienie to wzbudziło obawy szlachty. Dania i Prusy. . Stał się on marionetką w ręku Karola XII i podpisał z nim traktat uzależniający Polskę od Szwecji. która wyrosła na pierwszą potęgę w tym rejonie Europy. popierany przez większość szlachty. W 1708 roku Karol XII najechał na Rosję ale poniósł druzgocącą klęskę pod Połtawą (rok 1709) i zbiegł do Turcji (zginął w 1718 roku). a August II wrócił do Polski. Wojna zakończyła się ostatecznie pokojem w Nystad. Saksonia. pokonał Rosję (Narwa. Oznacza definitywny koniec potęgi Szwecji i narodziny potęgi Rosji. Bitwa ta stanowi prawdziwy przełom w dziejach Europy środkowo . Od 1710 roku Polska znajdowała się poza zasięgiem głównych działań wojennych. dopuszczenia do urzędów i prawa nabywania dóbr ziemskich. Dysydenci. Na ziemiach polskich zawiązały się dwie konfederacje szlacheckie. wydając Szwedom przywódcę opozycji inflanckiej. że mieszczaństwo wywoła w Polsce rewolucję na wzór francuskiej. Podstawą prawną stanowiska dysydentów stałą się konfederacja warszawska (rok 1573). ponosił klęski mimo pomocy Rosji. która zdetronizowała Augusta II. Druga wojna północna (1700 . Po zwycięstwie Inflanty miały przypaść Wettynom (a nie Polsce). August II. Druga wojna północna toczyła się w latach 1700 -1721. Przeciwko Szwecji wystąpiły: Rosja. Na ich czele stał prezydent Warszawy Jan Dekert. deputowanych 141 zjednoczonych miast królewskich. Żądali udziału w sejmie. Polska nie potrafiła podźwignąć się po tym ciosie i w praktyce stała się zależna od sąsiadów. rok 1701) i wkroczył na tereny neutralnej i nie biorącej udziału w konflikcie Rzeczypospolitej. które w strefie Bałtyku ciągnęły się jeszcze do 1721 roku. która rozwiązała konfederację sandomierską. spodziewano się więc łatwych sukcesów. W wyniku traktatu Polska utraciła też Kurlandię. od ratusza na Rynku Starego Miasta do Zamku. W części okupowanej przez Szwedów powstała konfederacja warszawska (rok 1704). W 1706 roku Szwedzi wkroczyli do Saksonii i zmusili Augusta II do rezygnacji z tronu polskiego (haniebna kapitulacja w Altransztadzie). August II zachował się niegodnie.Czarną procesją nazywamy wystąpienie w 1789 roku.1721). "Familia". Po klęsce wojsk sasko . Przyniosła ona trwałe ograniczenie suwerenności państwowej Polski. Następstwa tej wojny były bardzo ważne dla Europy i dla Rzeczypospolitej.wschodniej.

skazany zaocznie na powieszenie. co inne koterie magnackie. Już w 1733 roku przygotowywany sejm miał przynieść uchwalenie reform postulowanych przez "Familię". Zyski ze zdobyczy wojennych stanowiły zapłatę dla kaprów. Był to model ustrojowy oparty na zasadach szlacheckiego republikanizmu. którym byliby podporządkowani ministrowie. gdy stali się stronnictwem dworskim. "Familia" dążyła do objęcia władzy w Rzeczypospolitej. Flota ta wzięła udział w wojnie siedmioletniej północnej. Był członkiem opozycji antykrólewskiej i przeciwnikiem reform Sejmu Czteroletniego. Franciszek Ksawery Branicki (1730-1819) od 1772 roku był hetmanem polnym a następnie hetmanem wielkim koronnym. który dawał im tzw. zwłaszcza w latach 1744 -1750. Członkowie "Familii" posługiwali się tymi samymi metodami. "Głos wolny wolność ubezpieczający". Stanisław Poniatowski). Liczyli na to. Członkowie "Familii" byli w opozycji do Potockich w Koronie i Radziwiłłów na Litwie. Franciszek Ksawery Branicki. Jako współtwórca konfederacji targowickiej został. zrywając sejmy. Urząd hetmański miał być zniesiony. Początkowo popierał Familię. planowali konfederacje i zrywali sejmy. . potem walczył przeciw konfederacji barskiej. Jednak choroba Augusta II przekreśliła te plany. Flota kaperska. Organizację polskiej floty kaperskiej zapoczątkował Kazimierz Jagiellończyk w czasie wojny 13-letniej. a królowi odebrana władza rozdawnicza. Jej członkowie starali się osadzić na tronie własnego człowieka. W tym okresie bezskutecznie próbowali przeprowadzić reformy. Uniemożliwiali to. Wchodzili w konszachty z mocarstwami. będącymi na usługach władcy. Potoccy. Tamę działalności reformatorskiej położyła konfederacja radomska i ustalenie praw kardynalnych w 1768 roku. podczas powstania kościuszkowskiego. Wobec uwolnienia się króla spod ich wpływów przeszli do opozycji. że będą mieć decydujący wpływ na rządy. Kontynuował to dzieło Zygmunt Stary. Przeciw sobie miała inne stronnictwa magnackie oraz stronnictwo saskie (kamaryla Mniszcha). Kaprowie byli korsarzami. listy kaperskie. przeprowadzenia reform i likwidacji anarchii."Familią" nazywano stronnictwo magnackie Czartoryskich i Poniatowskich (Michał i August Czartoryscy. Ukształtowało się ono u schyłku panowania Augusta II. Na przełomie lat 1762-1763 rada "Familii" opracowała projekt zamierzonych reform. W czasie bezkrólewia na sejmie konwokacyjnym w 1764 roku Czartoryscy przeprowadzili część swoich planów. W 1571 roku flotę kaperską zniszczyła Dania. Za Augusta III ich pozycja wzrosła. Następnie "Familia" przeszła do opozycji i dążyła do likwidacji rządów saskich w Polsce. wyłonienie przez sejm kolegialnych organów administracji centralnej. Wojnie domowej zapobiegła śmierć Augusta III w 1763 roku. poparli w 1764 roku Stanisława Augusta Poniatowskiego. Planowano wprowadzenie podejmowania decyzji w sejmie prostą większością głosów. Idąc za namową carycy Katarzyny II. "Familia" chciała uchwycić władzę jeszcze za życia króla i jej działacze zdecydowali się na konfederacki zamach stanu. W 1560 roku Zygmunt August utworzył nową flotę kaperską do zwalczania żeglugi narewskiej. Wobec wrogości Gdańska wobec kaprów ich bazę przeniesiono do Pucka. Upoważniały one kaprów do uprowadzania lub niszczenia nieprzyjacielskich statków.

Postuluje się obdarzenie chłopów wolnością osobistą i uczynszowienie.1667). ale miał żonę katoliczkę i dzieci wychowywane w tej wierze czym zjednał sobie królową. handlu i przemysłu. Stanowił fatalny wzór dla polskich magnatów. Jan Kazimierz wystąpił w charakterze oskarżyciela i przeforsował surowy wyrok . Mąż oblegał ją tam i doszło do starcia z gwardią królewską. Hugo Kołłątaj. był ogłoszony przez Leszczyńskiego.1763. Usprawniona władza centralna.Rostworowski wskazuje na Mateusza Białłozora. Był doradcą politycznym Szwedów w czasie "potopu" i jego nazwisko stało się synonimem zdrajcy ojczyzny. fachowych radach ministerialnych. Bruhl był tradycjonalistą. potem w swoim pałacu. jednak Radziejowski opuścił Polskę (1652 rok) i wyjechał do Szwecji. który nie umiał realizować żadnych dalekosiężnych planów. 30-letnia Elżbieta była wdową po Adamie Kazanowskim. których nędza ciąży nad polskim rolnictwem. Chce jednak ograniczyć i uporządkować ich stosowanie. Karierę rozpoczął w końcowym okresie panowania Augusta II. . Namawiał króla szwedzkiego Karola X Gustawa do ataku na Polskę. Należał do stronnictwa królowej Ludwiki Marii. Był luteraninem. żony Jana Kazimierza.Ten traktat polityczny. Hieronim Radziejowski (1622 . a napisany przez kogoś z kręgu jego zwolenników. Henryk Bruhl był ministrem saskim i wszechwładnym doradcą Augusta III. Znalazła mu także piękną i posażną żonę Elżbietę ze Słuszków. jaką powinna pójść Rzeczypospolita. Potem wyrok złagodzono. Fałszując swoje pochodzenie. że niezbędne są zmiany w położeniu chłopów. E. Małżeństwo Elżbiety układało się źle. Kierując się osobistym interesem. Za panowania Augusta III zręcznie wykorzystywał spory między ministrami i powoli skupiał w swoim ręku coraz większą władzę. który miał go napisać go po polsku w 1733 roku. w takich dziedzinach jak wojsko. Sprawę opodatkowania szlachty traktat pomija milczeniem. Cieszył się zaufaniem króla i kierował polityką dworu w Saksonii i w Polsce aż do swej śmierci w 1763 roku (tuż po zgonie Augusta III). wolną elekcję. Forsował na sejmach wszystkie projekty swej mocodawczyni. Nadała mu za to bogate starostwo łomżyńskie i mianowała podkanclerzym. litewskiego szlachcica. Armia miała liczyć 100 tysięcy żołnierzy. rozgrywał konflikty między stronnictwami możnowładczymi. wydany przypuszczalnie w 1743 roku. nawet gdyby ucierpieć na tym miała racja stanu. obiecując mu łatwą zdobycz. policja i sądownictwo miała opierać się na kolegialnych. skarb.skazano Radziejowskiego na banicję i infamię. Był jego zaufanym powiernikiem. Hieronim Radziejowski był od 1651 roku podkanclerzem koronnym. wskazuje na nieodzowną potrzebę poprawy sytuacji miast. W miarę upływu czasu coraz więcej uwagi poświęcał korzyściom osobistym. niechętnym nowościom rutyniarzem. przyjacielu Władysława IV. Napad zbrojny w obecności monarchy podlegał karze jako obraza majestatu. Elżbieta pozbawiona oparcia Ludwiki Marii schroniła się w klasztorze u klarysek. Król Jan Kazimierz zakochał się w pięknej Elżbiecie i przypuszczalnie miał z nią romans. Zgromadził w ten sposób olbrzymi majątek. Hieronim Radziejowski był brutalem i bił żonę. a nawet liberum veto. Gdy nie chciała mu się podporządkować doniósł królowej o spotkaniach żony z królem. W traktacie tym wytyczono drogę reform. Henryk Bruhl 1700 . Autor proponuje utrzymać sejm. uzyskał polskie szlachectwo. Wskazuje się tam.

in. Gdy Rosja zdecydowała się porzucić protekcyjną politykę wobec Polski. Stał na czele Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. Od 1783 roku pełnił funkcję marszałka nadwornego litewskiego. Inicjatorem rozbioru Polski były Prusy.kierownikiem Wydziału Skarbu w Radzie Najwyższej Narodowej. Rzeczypospolita utraciła około 30 % terytorium i ludności. a rok później Nowy Targ. Zabór rosyjski był największy terytorialnie. Był uczonym. W latach 1777-1783 był rektorem Akademii Krakowskiej i jednym z reformatorów tej uczelni. Był jednym z przywódców stronnictwa patriotycznego. Stworzyło to precedens na przyszłość. Kołłątaj był czołowym działaczem stronnictwa patriotycznego. Prusy otrzymały najmniejszą ilość ziemi i ludzi. Nadal jednak pozostała jednym z największych państw w Europie. górską granicę na południu. I rozbiór Polski 1772 rok.. W 1805 roku był współtwórcą Liceum Krzemienieckiego. współtwórcą . W czasie powstania kościuszkowskiego był czołowym przedstawicielem lewicy powstańczej i członkiem naczelnych władz . współautorem Konstytucji 3 Maja i wielu innych ustaw. Król i Familia próbowali grać na zwłokę i szukali pomocy zagranicznej. Kuźnicy Kołłątajowskiej. Ignacy Potocki (lata 1750-1809) był wybitnym politykiem doby Oświecenia w Polsce. Na ich czele stał Tadeusz Rejtan. Po uchwaleniu Konstytucji 3 Maja działał w Zgromadzeniu Przyjaciół Ustawy Rządowej. Obejmował m. zawiązano konfederację pod laską Adama Ponińskiego. Wobec niepowodzeń wojny 1792 roku Kołłątaj opowiedział się za przystąpieniem króla Stanisława Augusta do konfederacji targowickiej. publicystą i politykiem. jednak mocarstwa odpowiadały na wszelki opór groźbą rozszerzenia zaborów. Na sejmie rozbiorowym 1773 roku przeprowadzono reformę ustroju państwa. Lwów i liczne kopalnie soli. Do 1802 roku był więziony przez Austriaków. a następnie udał się na emigrację. Uczestniczył w przygotowaniu sprzysiężenia powstańczego 1793-1794 roku. Sącz i Czorsztyn. Aby nie dopuścić do liberum veto. Objęto ją gwarancjami trzech mocarstw rozbiorowych. Był działaczem Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych i Komisji Edukacji Narodowej. W latach 1791-92 pełnił funkcję podkanclerza koronnego. ale mało ludny i gospodarczo zacofany. Zabór austriacki objął ziemie zamożne i gęsto zaludnione. a od 1791 roku marszałka wielkiego litewskiego. a w latach 1807-1808 w Moskwie.. że skład izby poselskiej był dobrany (sejmiki odbywały się w otoczeniu wojsk zaborczych) to kilku posłów wystąpiło z głośnym protestem przeciw konfederacji i rozbiorowi. Był czołowym działaczem Komisji Edukacji Narodowej. Grupa ta popierała reformy Sejmu Czteroletniego i przyczyniła się do ukształtowania stronnictwa patriotycznego. literatów i polityków w tzw.Hugo Kołłątaj (1750-1812) był jednym z głównych przedstawicieli polskiego Oświecenia. podpisano traktaty rozbiorowe (1772 rok). Sejm Rzeczypospolitej miał ratyfikować traktaty rozbiorowe." i uniwersału połanieckiego. Pierwszy rozbiór stanowił precedens na przyszłość i bardzo pogorszył międzynarodowe położenie Polski. W czasie Księstwa Warszawskiego uniemożliwiono mu działalność publiczną. W latach 1788-1792 skupił wokół siebie grono publicystów. Uzupełnieniem decyzji sejmowych były traktaty handlowe (ratyfikowane w 1775 roku). Polska utraciła dostęp do morza i naturalną. W latach 1778-1780 był marszałkiem Rady Nieustającej. Mimo. Ignacy Potocki. Był współautorem "Aktu powstania obywatelów. ale otrzymane tereny były rejonem bardzo cennym gospodarczo (ujście Wisły i połączenie Brandenburgii z Prusami Wschodnimi). Austria jako pierwsza zajęła w 1769 roku Spisz. Jego czyn uwiecznił na swym obrazie Jan Matejko. W 1773 roku traktaty rozbiorowe zostały ratyfikowane przez sejm.

Jakub Fontana był synem Józefa II Fontany. Odznaczył się w wojnie z Moskwą w latach 1580 -1581. W czasie powstania kościuszkowskiego był członkiem Rady Najwyższej Narodowej i kierował polityką zagraniczną. Pełnił funkcję podkanclerza koronnego. Jan Zamoyski. Dał odpór arcyksięciu Maksymilianowi pokonując go pod Byczyną w 1588 roku i zmuszając do zrzeczenia się . aby umożliwić szerszy doń dostęp. kościoły bonifratrów i pijarów w Warszawie oraz wykończenie kościoła Świętego Krzyża w Warszawie. zwany statutem Łaskiego (1506 rok). Był także dowódcą wojsk polskich w Rosji w latach 1611 . był też sekretarzem i głównym doradcą króla Stefana Batorego. że był przede wszystkim pochłonięty robieniem kariery i powiększaniem majątku.1612 oraz w pierwszej fazie walk pod Chocimiem (rok 1621). Jakub Fontana. Nie była to modyfikacja prawa. prowadził politykę antykrzyżacką. był zwolennikiem zjednoczenia całego Pomorza z Polską. Z jego inicjatywy sporządzono zbiór praw i przywilejów. Jan Łaski i jego statut (1455 . Po powstaniu więziono go w Petersburgu do 1796 roku. W skład statutu wchodziły prawa i przywileje szlacheckie. Kanclerz wielki koronny w latach 1503 -1510. potem kanclerza wielkiego koronnego (od 1578 roku) i hetmana wielkiego koronnego (od 1581 roku). Był niezwykle popularny wśród szlachty. Był znakomitym strategiem. Statut Łaskiego został ogłoszony drukiem. Był rektorem uniwersytetu w Padwie. Pokonał Szwedów pod Kircholmem (rok 1605).Konstytucji 3 Maja i działaczem Zgromadzenia Przyjaciół Ustawy Rządowej. Po powrocie do kraju pełnił najwyższe funkcje państwowe.1621). prawa miejskie. jednym z największych wodzów polskich. Zaprojektował też klasztor bernardynów w Górze Kalwarii. za panowania króla Aleksandra i Zygmunta Starego. Humanista. od 1616 roku wojewodą wileńskim. Batorego i Zygmunta III Wazy. Po uwolnieniu osiadł w Galicji. Jakub Fontana (1710 -1773) był także architektem. Niektórzy historycy zarzucają mu. nie licząc dzierżawy królewszczyzn. częściowo prawa kościelne obowiązujące w Królestwie. Jan Karol Chodkiewicz (1560 . którego dziełem jest pałac w Kozłówce. Brał czynny udział w elekcjach Walezego. Wywodził się ze średniej szlachty. Jan Zamoyski był przywódcą szlacheckim i wodzem. oraz rozbił rokoszan Zebrzydowskiego pod Guzowem (rok 1607). Jan Karol Chodkiewicz był od 1600 roku hetmanem polnym litewskim. Po wojnie 1792 roku wyemigrował do Saksonii i był jednym z przywódców sprzysiężenia powstańczego lat 1793-1794. Odtąd powoływano się nań jako na fundament praw Królestwa. Był rzecznikiem interesów szlachty wielkopolskiej. Prymas i arcybiskup gnieźnieński od 1510 roku. od 1605 roku hetmanem wielkim litewskim. ale zebranie przepisów w jednej księdze.1531). Początkowo posiadał kilka wsi. Przebudował pałac w Radzyniu Podlaskim oraz Zamek Królewski w Warszawie. a umierał jako właściciel dóbr liczących 6400 km2. architekta włoskiego. Jego dziełem są też kościoły w podwarszawskim Karczewie oraz w Górze Kalwarii.

Był faworytem króla. Skazany przez sąd sejmowy na banicję i utratę dóbr i praw rozpoczął wojnę domową. Na tym tle doszło do jego konfliktu z Zygmuntem III Wazą. Był protektorem humanizmu. główny ośrodek swych dóbr. a w rzeczywistości podejrzewała. Przy akademii działała drukarnia i biblioteka. matematykę i retorykę. Jerzy Lubomirski (1616 . Uczestniczył w wojnie z Rosją.1667).55) był od 1653 roku wojewodą wileńskim. Józef Aleksander Sułkowski urodził się w 1695 roku. piastującym od 1650 roku stanowisko marszałka wielkiego koronnego. Podpisał w Kiejdanach układ z Karolem X Gustawem. Szkolnictwo jezuickie (początkowo stojące na wysokim poziomie) kształtować miało nową mentalność i docierać do umysłów młodzieży. W Polsce majątek jezuitów przekazano na potrzeby Komisji Edukacji Narodowej. pragnącego przeprowadzić reformę państwa. Jezuici prowadzili też szeroko zakrojoną działalność wydawniczą i kaznodziejską. przyrodę. Jezuici. uznający protektorat Szwecji nad Litwą. że Sułkowski toleruje romans swej żony z Augustem. W Polsce jezuici pojawili się w 1564 roku. Jezuici to członkowie Zakonu założonego w 1534 roku w Hiszpanii przez Ignacego Loyolę. W założonej przez siebie ordynacji zamojskiej stworzył wspaniałe miasto renesansowe . nienawidziła Sułkowskiego. Walczył. Stał na czele stronnictwa wrogiego polityce dworu. Natomiast Maria Józefa. Janusz Radziwiłł. a od 1654 roku hetmanem wielkim litewskim. Znaczne są jego zasługi dla kultury. Jako powód wskazywała na małą pobożność ministra i jego profrancuskie sympatie. Wykładano w niej prawo. Królowa była przekonana. Był ministrem i generałem saskim oraz łowczym nadwornym litewskim. Celem Zakonu była walka z szerzącą się reformacją . a od połowy XVII wieku także teologię. jeszcze z czasów młodości Augusta III. Uzależnił od Polski Mołdawię i Wołoszczyznę. W czasie potopu stanął po stronie Szwedów. Jednym z najwybitniejszych teologów jezuickich w Polsce był Piotr Skarga. Cieszył się sławą dobrego wojskowego i dyplomaty.pretensji do tronu polskiego. żona Augusta. uczelnię o charakterze antyjezuickim. Książę Janusz Radziwiłł (1612 . W latach późniejszych zasłużył się w walkach z Rosją (1660 rok). Jerzy Lubomirski był potężnym magnatem. Ośrodek ten podupadł w połowie XVII wieku. tzw. Wykorzystując pełną przepychu sztukę barokową w kościołach przyciągali wiernych olśnionych bogactwem wystroju wnętrz i wspaniałością liturgii. Józef Aleksander Sułkowski.walka o umocnienie i odbudowę wpływów kościoła katolickiego. W czasie potopu odznaczył się w walkach z najeźdźcą szwedzkim i siedmiogrodzkim.Zamość. logikę. odnosząc sukcesy w czasie powstania Chmielnickiego. a zatwierdzonego przez papieża w 1540 roku. Z czasem system wychowawczy jezuitów i ich działania stały się symbolem zacofania i nietolerancji. że Sułkowski radzi zaniechać Augustowi . W 1602 roku zdobył całe Inflanty. Powołał tam do życia Akademię Zamojską (1595 rok). Cały czas prowadził konsekwentnie politykę antyhabsbuską. Wykształceni członkowie Zakonu stawali się doradcami i spowiednikami elit politycznych. rokosz Lubomirskiego. W 1773 roku papież rozwiązał zakon. a od 1657 roku hetmana polnego koronnego.

Car rosyjski Aleksy lub jego syn Fiodor. Pragnęli utworzyć samodzielne Wielkie Księstwo Litewskie. Planowali sprawować w nim władzę.Michał Korybut Wiśniowiecki.1669. W rezultacie w 1738 roku królowa doprowadziła do upadku Sułkowskiego. który ostatecznie został wybrany. Kończył on trwającą od 1683 roku wojnę. Elektor brandenburski Fryderyk Wilhelm Hohenzollern. Austria zaś prawie całe Węgry. 5. uznając protektorat szwedzki nad Litwą. 8. postępowym programem i przygotowywało program nauk. ogólnopaństwowy. gdyż wobec płodności królowej Saksonia nie będzie w stanie zabezpieczyć bytu wszystkim dzieciom królewskim. Powołała Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych (1775 rok). a szczególne w nim zasługi położyli . licząc na niezbyt uciążliwy protektorat Szwecji. Jurydyki były to tereny w obrębie miast królewskich. 6. Wenecja zajęła Dalmację i Peloponez. Rosja otrzymała Azow. Jurydyki. Był to naczelny. będące własnością feudałów. 2. Na potrzeby komisji przekazano majątek skasowanego zakonu jezuitów. Hamowało to rozwój gospodarczy i uniemożliwiało jednolity zarząd miast. Krystyna Wazówna. W 1699 roku w Karłowicach zawarty został pokój między Turcją a państwami należącymi do Ligi Świętej. że pomoże on odzyskać utracone na wschodzie obszary. Liczyli. 3. Elekcja po abdykacji Jana Kazimierza była bardzo burzliwa. Komisja Edukacji Narodowej. Książęta włoscy. Radziwiłłowie widzieli w królu szwedzkim potencjalnego sojusznika w walce przeciwko Moskwie. Rzeczypospolita odzyskiwała Podole z Kamieńcem i ziemie ukraińskie na prawym brzegu Dniepru. Kiejdany (rok 1655). które opracowywało podręczniki zgodnie z nowym. Komisja Edukacji Narodowej utworzona została na sejmie rozbiorowym w 1773 roku. Karłowicki traktat pokojowy (rok 1699). Stronnictwo francuskie: książę Ludwik Wielki Kondeusz lub jego syn Henryk d'Enghien. Konkurowali ze sobą następujący kandydaci: 1. Kandydaci do korony 1668 .współżycia małżeńskiego. 7. Komisja zreformowała akademie. Książę Jakub Stuart. 4.Potocki. pierwszy tego typu w Europie. założyła seminaria nauczycielskie i szereg szkół niższych. "Piast" . Na czele Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych stał I. Stronnictwo habsburskie: książe lotaryński Karol. Były one wyłączone spod sądownictwa i administracji miejskiej. Janusz i Bogusław Radziwiłłowie zawarli w Kiejdanach zdradziecki układ z Karolem z Gustawem. urząd oświecenia publicznego i wychowania.

gdyby chciał złamać te postanowienia. Konstytucja ustalała podstawy ustroju Rzeczypospolitej. Przyczyniła się do tego zdecydowana postawa mieszczan. Jej głównymi autorami byli Stanisław August Poniatowski. W jej skład wchodzili król. Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj. W konfederacji obowiązywała bowiem zasada większości głosów.G. Straż Praw kierowała organami administracji centralnej (komisje) i terenowej. Konfederacja Warszawska 1573 rok. a nie ziemi. W 1568 roku miasto wybrano na siedzibę Komisji Morskiej. Rada Miejska wystąpiła wówczas zbrojnie przeciw organizowanej przez króla flocie kaperskiej. Instrukcje sejmikowe nie miały już mocy wiążącej. Głosowano większością głosów. Konstytucja 3 Maja 1791 roku była to ustawa zasadnicza. ani nie karać innowierców. Konfederacja Warszawska była to uchwała podjęta w 1573 roku w Warszawie na sejmie konwokacyjnym. Wprowadzała zakaz konfederacji. Były też konfederacje tworzone dla zabezpieczenia pokoju podczas bezkrólewia. Wprowadzała dziedziczność tronu. wolnej elekcji i prawa oporu przeciw królowi. zniesienie liberum veto.Chreptowicza oraz króla Stanisława Augusta. J. Konfederacje pojawiły się w końcu XIII wieku. a nawet przeciwstawić się królowi.K. Gwarantowała wieczny pokój między wszystkimi różniącymi się w wierze. Uchwalona została dla zabezpieczenia pokoju religijnego w Polsce pod rządami Henryka Walezego pod wpływem wieści o rzezi hugenotów w Paryżu w "noc św. Komisja Edukacji Narodowej istniała do 1794 roku. Zlikwidowano dualizm instytucji rządowych polsko-litewskich. Spośród innych uczonych i przedstawicieli Oświecenia. Posłowie na sejm mieli być reprezentantami narodu. Konfederacje zniosła konstytucja 3 Maja w 1791 roku. Sygnatariusze zobowiązali się nie przelewać krwi z powodu różnic religijnych. początkowo organizowane przez miasta. Wzmacniała władzę państwową. unowocześniając jego funkcjonowanie. dla przeciwdziałania liberum veto. Z czasem powstały konfederacje generalne (przy królu) lub rokosze (konfederacje antykrólewskie). tzw. prymas i 5 ministrów mianowanych przez króla. kaptury i w sejmie. będących działaczami Komisji Edukacji Narodowej. Konstytucja 3 Maja wprowadzała też istotne zmiany społeczne. Był to związek utworzony dla osiągnięcia określonych celów przez jeden lub kilka stanów lub przez miasta. Konflikt Zygmunta Augusta z Gdańskiem. Konstytucja 3 V 1791. Kolejna Komisja opracowała ustawę regulującą zwierzchnie prawa Rzeczypospolitej w Gdańsku. którzy pod wodzą Jana .Czartoryskiego. Najwyższym organem administracyjnym była Straż Praw. Jej członkowie wydali rozkaz ścięcia kaprów i nie wpuścili do miasta komisji królewskiej. uchwalona za sprawą stronnictwa patriotycznego na Sejmie Czteroletnim. wymienić należy A. W XIV wieku pojawiły się pierwsze konfederacje rycerskie. Z tego powodu popadł w konflikty z władzą centralną. Sejm uznał Gdańsk winnym obrazy majestatu i uwięził jego reprezentantów. W drugiej połowie XVI wieku rosnący w potęgę Gdańsk zaczął prowadzić coraz bardziej samodzielną politykę. Bartłomieja". Gdańsk obawiał się wzrostu pozycji króla na Bałtyku oraz utrudnień w żegludze wywołanych przez kaprów. Konfederacja. Konfederacja Warszawska głosiła zasadę wolności sumienia i tolerancji.Piramowicz i H.Kołłątaj.

Kozacy. Oświecona Europa powitała z zadowoleniem pierwszą na kontynencie nowoczesną konstytucję. Sobór podjął kroki zmierzające do uzdrowienia stosunków w Kościele i wzmocnienia walki z herezją. a potem zaczepne wyprawy przeciw Turkom i Tatarom.Potocki. T. częściowo też szlachty (głównie Ukraińcy i Polacy).Dekerta utworzyli konfederację mieszczańską. ale głos mogli zabierać tylko w sprawach dotyczących miast i handlu. posiadające statut i organizację. prowadził zręczną politykę i bliższy był Szwedom niż Zygmunt. Kozacy zajmowali się myślistwem. Był lepszym gwarantem realizacji politycznych interesów Szwecji niż król Polski. Ich głównym zajęciem była wojaczka. Organizowali obronne. zbiegłych chłopów. a także siedmiu mieszczan (H. nowoczesne stronnictwo polityczne. Ruch zasłynął z wprowadzenia indeksu ksiąg zakazanych. Karol Sudermański. Należało doń 125 posłów i 14 senatorów. Konstytucja 3 Maja obalona została przez konfederację targowicką. Kontrreformacja rozpoczęła się na Soborze Trydenckim (lata 1545 -1563). w Polsce w 1717 roku zakazano publicznych nabożeństw protestanckich i budowanie zborów). Kontrreformacja był to ruch zwalczający reformację. I.Barss).mogło nabywać dobra ziemskie. Kozacy pojawili się w XV wieku. mieszczan nie wolno było więzić bez wyroku sądu. Dążył do wzmocnienie pozycji Kościoła Katolickiego. Mieszczaństwo zostało objęte częścią przywilejów szlacheckich .wschodnie granice państwa.podział na pułki z obieralną władzą na czele. Dawała nadzieję na osłabienie władzy królewskiej. rybołówstwem i hodowlą. Kozacy mieli własną organizację wojskową . Władze Rzeczypospolitej i magnateria kresowa pragnęły ograniczyć samodzielność Kozaków i uczynić z nich formacje zabezpieczające południowo . ograniczania praw protestantów (np.Kołłątaj. Unia personalna między Polską a Szwecją wydawała im się korzystna. Początkowo Szwedzi popierali Zygmunta na tronie.A. podzielonej między dwa trony. Chłopom konstytucja obiecywała dość enigmatyczną opiekę prawa i rządu. Stryj Zygmunta. że interesy obu państw były sprzeczne (walka o dominium maris Baltici). Ich najazdy (podobnie jak tatarskie najazdy na Rzeczypospolitą) zaogniały stosunki polskotureckie.Mostowski. porohów (skalnych progów na Dnieprze). F. Dodatkowo Szwedzi nie chcieli zgodzić się na oddanie Polsce obiecanej w pacta conventa północnej Estonii. Twórcy konstytucji opierali się na wzorach angielskich i francuskich. Już w końcu XVI wieku . Jej obrońcy utworzyli Zgromadzenie Przyjaciół Ustawy Rządowej. W pierwszej połowie XVII wieku stanowili poważną siłę militarną. Na tron konstytucja powoływała dynastię saską. mieszczan. który sprawował władzę w jego imieniu. wielu polityków spoza sejmu. Część polityków tego okresu uważała Konstytucję 3 Maja za punkt wyjścia do dalszych reform. Kozacy to grupa wolnej ludności mieszkającej na Ukrainie. pierwsze w Polsce. Kontrreformacja. Rejon ich zamieszkania nazywano Zaporożem lub Dzikimi Polami. Korona szwedzka Zygmunta III Wazy. nad dolnym Dnieprem. głośnych procesów. tym bardziej. Byli mieszanką miejscowej ludności. poniżej tzw. Stawiał sobie za cel walkę z herezją. Gdy nadzieje zawiodły (pomógł w tym żarliwy katolicyzm Zygmunta i gorliwy luteranizm jego poddanych) musiało dojść do zerwania unii. W Kontrreformacji wybitną rolę odegrali jezuici. Przedstawiciele mieszczaństwa zasiadali w sejmie.

Pochowany jest na Wawelu. Uważano. W 1792 roku był dowódcą wojsk koronnych. Pod względem gospodarczym i administracyjnym latyfundia były prawie całkowicie samodzielne.wszystkie uchwały winny zapadać bez jakiegokolwiek sprzeciwu. Nie przystąpił do konfederacji targowickiej i emigrował. znajdująca się na wyspach Dniepru. od 1789 roku był generałem w wojsku polskim. Lisowczycy. rejestr. Po 1764 roku liberum veto wyszło z użycia a zniosła je ostatecznie Konstytucja Trzeciego Maja w 1791 roku. Liberum veto znaczy po łacinie: "wolne nie pozwalam". Odznaczył się w bitwie pod Zieleńcami. Magnaci rozszerzali swoje włości głównie na ziemie ukraińskie i białoruskie. Liceum Krzemienieckie. Odznaczył się w wojnie 1809 i 1812 roku. Liberum veto. że stanowi skuteczną zaporę przeciw próbom jakichkolwiek zmian w społeczno politycznym ustroju Rzeczypospolitej szlacheckiej. założył uczelnię w Krzemieńcu na Wołyniu według planów Hugo Kołłątaja. Z powodu nieobjęcia rejestrem wszystkich Kozaków oraz prób obrócenia ludności kozackiej w poddanych chłopów doszło wśród nich do rozłamu i konfliktu z Rzeczypospolitą. Za rządów Jana Kazimierza prawo to zostało doprowadzone do absurdu . Największym było powstanie Chmielnickiego w 1648 roku. Książę Józef Poniatowski Książę Józef Poniatowski ( 1763-1813 ) był bratankiem króla Stanisława Augusta. Ciężar władzy przeniósł się wtedy na sejmiki. Ranny. Początkowo służył w armii austriackiej. W 1805 roku T. Władysław Siciński. Poseł trocki.Czacki. Został naczelnym wodzem armii Księstwa Warszawskiego. Po raz pierwszy zastosowano je na sejmie w 1652 roku. Liceum Krzemienieckie obejmowało częściowo program szkoły wyższej. W pierwszej połowie XVIII stulecia sejmy zrywano bardzo często. Było to prawo zezwalające jednemu posłowi na zerwanie sejmu i unieważnienie wszystkich uchwał. Uczestniczył w powstaniu kościuszkowskim.utworzono tzw. Od końca XVI wieku wybuchały powstania kozackie. Sicz. Głównym obozem warownym Kozaków zaporoskich stała się. utonął w Elsterze podczas bitwy pod Lipskiem. Pobierali oni stały żołd ze skarbu państwa i posiadali pewne przywileje. W 1806 roku związał się z Napoleonem. Wprowadziła ona zasadę przyjmowania uchwał większością głosów. Latyfundium to wielka włość feudalna. W roku 1813 opuścił Księstwo. Znalazła się na nim tylko część Kozaków. Wyrosło z zasady jednomyślności wymaganej przy podejmowaniu uchwał sejmowych. zerwał obrady za namową Janusza Radziwiłła. Liceum reaktywowano w niepodległej Polsce w 1922 roku. Dzięki niemu Krzemieniec stał się ośrodkiem kultury polskiej na Ukrainie ("Ateny wołyńskie"). by nadal walczyć u boku Napoleona. Latyfundia. Liberum veto uznano za źrenicę szlacheckiej wolności. W 1831 roku władze rosyjskie zamknęły szkołę. .

Warszawa nie stawiała żadnego oporu. Wszędzie dopuszczali się gwałtów i grabieży. Szlachta i wojsko poddała się prawie bez walki i uznała władzę króla szwedzkiego. Część wojsk koronnych. Swoją dywersją na Węgrach ocalili zagrożony przez wojska protestanckie Wiedeń. Szwedzi wkroczyli z Pomorza Zachodniego na Wielkopolskę i z Inflant na Litwę. Król Jan Kazimierz. W 1619 roku Zygmunt III Waza oddał oddziały na usługi cesarza Ferdynanda II do pomocy w tłumieniu powstania w Czechach.Lisowczycy to formacja lekkiej jazdy zorganizowana na początku XVII wieku przez Aleksandra Lisowskiego. Najazd Szwedzki (Potop). W końcu 1655 roku wybuchło antyszwedzkie powstanie. ale także wielkim okrucieństwem. Szlachta wielkopolska skapitulowała w 1655 roku pod Ujściem. a Radziwiłłowie w Kiejdanach oddali Litwę Szwedom bez walki. Karol Gustaw szukając sojuszników w walce z Polską. Miało to wielkie znaczenie moralne. został zmuszony do kapitulacji. Jan Kazimierz uzyskał pomoc Rosji i Danii. Te dwie armie wkroczyły na tereny Rzeczypospolitej. skłoniła króla Szwecji Karola X Gustawa do złamania rozejmu z 1635 roku i ataku na Polskę (rok 1655). wojną szarpaną. W grudniu 1655 roku patriotyczna część szlachty. Ich działania w Siedmiogrodzie przeciw Bethlenowi Gaborowi. Militarna słabość Rzeczypospolitej i nadzieja łatwych zdobyczy. trwające 2 miesiące i zakończone klęską Szwedów. broniony przez Stefana Czarnieckiego. Na służbę Karola Gustawa przeszło wojsko koronne. musiał opuścić Polskę i schronić się na Śląsku. Domagano się jego abdykacji. Oddziały te wsławiły się męstwem i bitnością. Po 1636 roku oddziały te zaczęły ulegać rozproszeniu i likwidacji. Obiecując zrzeczenie się . doprowadziły do wojny polsko-tureckiej. Porozumiał się też z księciem Siedmiogrodu Jerzym II Rakoczym. że zatroszczy się o polepszenie doli ludu oraz oddawał kraj pod opiekę Matki Boskiej Częstochowskiej. profanowali kościoły. Do historii przeszło oblężenie klasztoru paulinów na Jasnej Górze. Tam. Walczyli też na innych frontach wojny 30-letniej. I tak po trzech zaledwie miesiącach od początku wojny Szwedzi zajęli prawie całą Koronę i znaczną część Litwy. która jednak ponownie wpadła w ręce wroga. Duże zdolności dowódcze wykazał również Jerzy Lubomirski. Jej organizatorem był Stefan Czarniecki. Jan Kazimierz powrócił do Polski i zaczął organizować armię w okolicy Lwowa. Wzbudziło to uczucie buntu i nienawiści. Karol Gustaw nie miał trudnego zadania. obiecał elektorowi brandenburskiemu Warmię i Wielkopolskę oraz pełną suwerenność Prus Książęcych. Mieszczanie i chłopi przyłączali się do oddziałów. Liczono. która nie poddała się Szwedom współdziałała z szybko powstającymi grupami partyzantów. a na opuszczonym przez niego tronie szlachta widziała Karola Gustawa. pustosząc między innymi protestancki Śląsk. podsycana przez Hieronima Radziejowskiego. opuszczony przez wszystkich. Pretekstem do wojny stało się uzyskanie przez Jana Kazimierza tytułu króla Szwecji. Szwedzi gwałcili i grabili. złożył słynne śluby lwowskie. natrząsali się z uczuć religijnych. Szybko okazało się jak złudne były to nadzieje.partyzancka. W wydanym w 1655 roku uniwersale Jan Kazimierz wzywał wszystkich Polaków do walki. Kraków. zw. Zachęcał w nich wszystkie stany do walki przeciw Szwedom. że będzie to tylko prosta zmiana osoby panującego i że pomoże to Rzyczypospolitej w walkach na wschodzie. Przyrzekał ogólnikowo. wasalowi Turcji. w 1656 roku. W czerwcu 1656 roku udało się odbić z rąk szwedzkich Warszawę. Pierwotnie przeznaczona była do pomocy samozwańczym carom moskiewskim popieranym przez polskich magnatów. opowiadając się po stronie Jana Kazimierza zawiązała konfederację tyszowiecką. Prowadzona była walka podjazdowo .

Konstytucja Nihil Novi została uchwalona na sejmie radomskim w 1505 roku. odciągnięto Brandenburgię od Szwecji (traktaty welawsko . szlachty i możnowładztwa."król dobrze".zwierzchnictwa nad Prusami Książęcymi. Każda ordynacja rządziła się według własnego statutu. Olbracht a tron węgierski. Ordynacja to rodowy majątek ziemski. Odtąd sejm szlacheckiej Rzeczypospolitej miał składać się z tzw. ale ogółu narodu. wydawał się bardziej atrakcyjnym kandydatem do korony dla panów węgierskich. Zygmunt August zdecydował się przerwać te działania wykorzystując przeciw Moskwie flotę kaperską. przechodzący niepodzielnie na jednego spadkobiercę. Myszkowskich. Walki przeniosły się na teren Danii i Pomorza Zachodniego. Ordynacje posiadały np. Dlatego też właśnie Władysław.króla. Jan z Głogowa. Bardzo odpowiadało to magnaterii. Traktat w Oliwie (rok 1660) zakończył wojny polsko . . profesor Uniwersytetu Krakowskiego. rodziny Zamoyskich. Ostatecznie w połowie 1657 roku Karol Gustaw. Narwa. Tarnowskich. przeto na tym walnym sejmie radomskim wraz z wszystkimi królestwa naszego prałatami. Pacta conventa. Ordynacja. jako też postanowiliśmy. uważając je za naruszenie równości szlacheckiej. żegludze narewskiej pomiędzy Narwą a Zachodem. skomentował fakt koronacji Władysława na króla węgierskiego następująco: "Biada wam. trzech stanów sejmujących . Zasłynął w nich Stefan Czarniecki. W 1558 roku Iwan IV Groźny zajął Narwę uzyskując ważny port nad Zatoką Fińską. dostarczającej Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu fachowców i materiałów wojennych. praktycznie sprawującej rządy w kraju. Ordynacje powstawały od końca XVI wieku. Radziwiłłów. Model ten gwarantował równy udział w rządach dla króla. Po niespodziewanej śmierci Karola Gustawa. Nihil Novi. Król czeski. przystąpiono do rokowań pokojowych. który nie mógł go sprzedać. pozostawiając tylko garnizony w niektórych miastach. iż odtąd na potomne czasy nic nowego (nihil novi) stanowionym być nie ma przez nas i naszych następców bez wspólnego zezwolenia senatorów i posłów ziemskich. radami i posłami ziemskimi za słuszne i sprawiedliwe uznaliśmy. a nie porywczy Olbracht. Dało to początek tzw. senatu i izby poselskiej. Istniały do 1939 roku. Władysław Jagiellończyk nazywany był "rex bene" . Żegluga narewska. opuścił Polskę. Przeciw ustanowieniu ordynacji protestowała szlachta. ponieważ na wszystkie propozycje odpowiadał "bene". Król polski. Węgry i całemu chrześcijaństwu. co by było z ujmą i ku uciążeniu Rzeczypospolitej oraz ze szkodą i krzywdą czyjąkolwiek tudzież zmierzało ku zmianie prawa ogólnego i wolności publicznej". Jerzy Lubomirski spustoszył Siedmiogród i Rakoczy skapitulował. Tworzono je dla ugruntowania znaczenia rodzin magnackich.szwedzkie. rok 1657).bydgoskie. skoro ukoronowaliście tego wołu". Był uległy i bez charakteru. "Ponieważ prawa ogólne i ustawy dotyczą nie pojedynczego człowieka.

znanym działaczem kontrreformacji. wywołali ferment wśród chłopów. kanclerz Jerzy Ossoliński) postulowali niewielkie ustępstwa wobec Kozaków i pojednanie. Zerwanie pokoju na Ukrainie przyspieszyły śmiałe plany Władysława IV podjęcia wojny z Turkami. Świetne zwycięstwo pod Żółtymi Wodami i Korsuniem (1648 rok) spowodowały masowy napływ do powstania chłopów. którzy nie znaleźli się w rejestrze mieli zostać zepchnięci do poziomu chłopów pańszczyźnianych. przyczynił się do wzniecenia rozruchów chłopskich na pozostałych terenach Korony (np. gdzie znakomitą polszczyzną gromił wady ustrojowe Polski Powstanie Chmielnickiego. Był teologiem jezuickim. Od 1573 roku stosowano je stale. Koszta miał pokryć z prywatnej szkatuły. O niepodległości Ukrainy nie było wprawdzie mowy. powstanie Kostki Napierskiego . zwalniając ich między innymi z powinności. Kozacy w tej sytuacji postanowili wywalczyć sami część praw przysługujących szlachcie (np. Na czele powstania stanął Bohdan Chmielnicki. udzielali osadnikom rozlicznych ulg. w tajemnicy przez izbę poselską polecił Kozakom przygotowywać się do wojny. Zawierała indywidualne zobowiązanie elekta. nie akceptujący narzucanych im obowiązków chłopi ukraińscy. Regularne wojska i oddziały magnackie uciekły z pola bitwy. Wobec bohaterskiej postawy obrońców i zawarcia porozumienia polsko-tatarskiego doszło do ugody zborowskiej (rok 1649). Magnaci kresowi (np. bardziej umiarkowani (np. zaś Chmielnicki otrzymał władzę hetmana na Ukrainie. Kościół prawosławny szukający u Kozaków wsparcia w walce ze zwolennikami unii doprowadził do pogłębienia konfliktu między Kozakami a Rzeczypospolitą. Nastroje w Koronie były minorowe. Liczba Kozaków rejestrowanych wahała się około 6 tysięcy. Gdy po upływie ustalonego czasu zaczęli domagać się normalnych świadczeń. Tymczasem Chmielnicki posuwał się na zachód i pod Piławcami (rok 1648) armia polska poniosła okrutną klęskę. Jeremi Wiśniowiecki) byli przeciwni jakimkolwiek pertraktacjom . podczas gdy w sumie było ich około 40 tysięcy. nie mogąc liczyć na szlachtę.prywatna między szlachtą a nowo obranym królem. Inni. Henryk Walezy zobowiązał się zbudować eskadrę wojenną. Chmielnicki przystąpił do oblężenia załogi polskiej w Zbarażu (rok 1649). Ugoda zborowska miała charakter tymczasowy. sprowadzić do obrony Polski piechotę gaskońską.żądali utopienia buntu we krwi. kaznodzieją i pisarzem. W latach 1588 -1612 był nadwornym kaznodzieją Zygmunta III Wazy. ale zwiększono liczbę Kozaków rejestrowych (do 40000). kleru i szlachty ruskiej. Był pierwszym rektorem Akademii Wileńskiej. udział w elekcji). Kozacy natomiast buntowali się przeciw rejestrowi. Był pochodzenia mieszczańskiego i naprawdę nazywał się Powęski. Polska miała zawrzeć przymierze z Francją. Zawarł sojusz z Tatarami a w 1648 roku opuścił Sicz zaporoską i wyruszył na północ. Król. Zgoda na nie była warunkiem elekcji. otworzyć obywatelom Rzeczypospolitej dostęp do francuskich terytoriów zamorskich. Początkowo właściciele latyfundiów. chcąc zachęcić do kolonizacji kresów. Przyczynili się również do tego. Piotr Skarga żył w latach 1536-1612. W koronie zarysowały się dwie różne postawy wobec powstania kozackiego. Szlachta udaremniła te plany. Napisał "Żywoty Świętych" i traktat polityczny "Kazanie Sejmowe".Pacta conventa była to umowa prawno . Chmielnicki dotarł aż pod Zamość i siejąc ferment. Walezy miał zlikwidować żeglugę narewską i podnieść z upadku Akademię Krakowską. Śmierć króla dodatkowo skomplikowała sytuację. Ci. Piotr Skarga. organizował kolegia jezuickie. Był zwolennikiem wzmocnienia władzy królewskiej i przeciwnikiem tolerancji religijnej.

zmniejszał pańszczyznę i zapewniał ochronę przed samowolą dziedziców. Wspólnymi siłami żołnierzy i 2. W 1652 roku doszło do krwawej bitwy pod Batohem. Jej obrona to największe osiągnięcie wojskowe całej insurekcji. gdzie stacjonował przywódca powstania. Przywileje szlacheckie. nie odegrało jednak spodziewanej roli. W bitwie pod Maciejowicami ( październik 1794 rok) korpus Kościuszki po bohaterskiej walce został zniszczony przez Rosjan. Tymczasem nastąpiło dwumiesięczne oblężenie Warszawy. Reformy polityczne i społeczne odkładano do wyzwolenia kraju. W 1654 roku w Perejesławiu ustalono. Powstanie zapoczątkował " Akt powstania obywatelów . co stanowiło prawie połowę sił polskich. Kościuszko przegrał bitwę pod Szczekocinami. Zaczął szukać nowego sprzymierzeńca i zwrócił się w kierunku Rosji. Straty wyniosły 8000 ludzi. że lewobrzeżna Ukraina zostanie przyłączona do Rosji. gdzie został wzięty do niewoli następca Kościuszki T. Do działań powstańczych w miastach przyłączał się plebs (Jan Kiliński w Warszawie). Powstanie Kościuszkowskie Powstanie kościuszkowskie było powstaniem narodowym przeciw zaborcom i próbą uratowania niezależności Polski. Próbował utrzymać jedność polityczną powstania i ograniczać radykalne nastroje. Prawo o miastach. Większość wojska została wzięta do niewoli i następnego dnia wycięta. Rozpoczęło się w 1794 roku w Krakowie i objęło część Małopolski i Wielkopolski. głównie z powodu chwiejnego poparcia Tatarów. Doszło do wznowienia działań wojennych. Wśród szlachty powstał popłoch. W 1651 roku doszło do trzydniowej bitwy pod Beresteczkiem. Brygada kawalerii generała Madalińskiego ruszyła z Ostrołęki do Krakowa. Zorganizowano administrację powstańczą. Jego wojska dokonały przy tym prawdziwej rzezi ludności cywilnej. . Hetman polny Kalinowski.na Podhalu). W rzeczywistości już uniwersał połaniecki (maj 1794 rok) zreformował położenie chłopów pańszczyźnianych. Prawo o miastach weszło w skład Konstytucji 3 Maja. nocnej walce zdobyli obóz polski. planowana przez Radę Nieustającą. Wawrzecki. ". Chłopskie pospolite ruszenie. Nadawał im wolność osobistą. został otoczony przez wroga. W wyniku zdecydowanej postawy mieszczaństwa. Kozacy po krwawej. Chmielnicki nie potrafił jednak wykorzystać swojej przewagi. układ w Białej Cerkwi) ograniczając liczbę Kozaków rejestrowych do 20000. odniosły w niej zwycięstwo. Po wkroczeniu wojsk pruskich do Rzeczypospolitej. klęska pod Radoszycami. armię. kończy powstanie kościuszkowskie. Mazowsze oraz Podlasie. W listopadzie 1794 roku Suworow zdobył Pragę. Kościuszko. Otwarło to drogę dla przechodzenia mieszczan do stanu szlacheckiego. z powodu słabego wyszkolenia i uzbrojenia. Na ostateczny wynik potyczki bezspornie pewien wpływ miało uprowadzenie przez Tatarów z pola bitwy samego Chmielnickiego. Litwę. Bardzo niepokoiło to szlachtę. Dało to początek długotrwałej wojnie polsko-rosyjskiej.. reformatorzy w czasie Sejmu Czteroletniego zaspokoili ich żądania i spełnili postulaty z 1789 roku. Ranny naczelnik dostał się do niewoli.000 chłopskich kosynierów odniesiono sukces pod Racławicami.kozackie przerwano tylko na krótko (rok 1651. z 10000 wyborowych żołnierzy. Walki polsko . dowodzone osobiście przez Jana Kazimierza. ogłoszono reformy społeczne. Wojska polskie. oddający władzę Naczelnikowi.. Kapitulacja Warszawy. Bezpośrednią przyczyną powstania była redukcja armii.

że żadne decyzje w państwie nie mogą zapadać bez zgody izby poselskiej i senatu. Szlachta uzyskała zwolnienie od podatków (poza 2 groszami od łana). Nie wszedł w życie. rok 1454 . Wydane zostały przez Władysława Jagiełłę w celu uzyskania następstwa tronu dla swoich synów. np. nie należne reszcie społeczeństwa. Rada Nieustająca była najwyższą władzą administracyjną w Rzeczypospolitej w latach 17751789. 18 senatorów i 18przedstawicieli szlachty. Wydany został przez Jana Olbrachta. a potem szlachtę od niektórych obowiązków ogólnopaństwowych lub nadające szlachcie szczególne. Wydany został przez Aleksandra Jagiellończyka. rok 1430 . Pułaski Kazimierz (1747 .przywilej piotrkowski. Ograniczały jego władzę. Ustanawiała prawo. Ograniczały też władzę magnatów. uprawnienie. Wydany został przez Ludwika Węgierskiego w celu uzyskania zgody szlachty na objęcie tronu polskiego przez jego córkę. Interesów cudzoziemskich 2. Sprawiedliwości 5. Rządy Rady Nieustającej . hetmanów w dowództwie nad wojskiem. Rada Nieustająca. Wojska 3. Skarbu.1779). bronił Częstochowy. Najważniejsze przywileje to: rok 1374 . 1505 . Weszła w życie za panowania Aleksandra Jagiellończyka. Walczył na Ukrainie. W latach 1777 -1779 walczył jako dowódca brygady kawalerii o wolność Stanów Zjednoczonych Ameryki.przywilej nieszawski wydany przez Kazimierza Jagiellończyka w czasie wojny z Krzyżakami.Przywilej szlacheckie były to prawa uwalniające rycerstwo. rok 1496 . Dobra szlachty nie mogły być konfiskowane. w Małopolsce zachodniej.przywilej jedlneński i rok 1433 .Konstytucja Nihil Novi. ustanawiał taksy wojewodzińskie (czyli określanie cen towarów krajowych i zagranicznych przez wojewodów).przywilej koszycki. obieranych przez sejm ma 2 lata. odważnym i uzdolnionym dowódcą partyzanckim konfederacji barskiej. Przywileje szlacheckie doprowadziły do wyjątkowej pozycji szlachty polskiej i uformowania demokracji szlacheckiej.przywilej krakowski. Rada dzieliła się na 5 departamentów: 1. odsuwał przedstawicieli innych stanów od urzędów i godności. a szlachta więziona bez wyroku sądu (neminem captivabimus). na Litwie. W jej skład wchodzili : król. Oddawał praktycznie władzę w państwie w ręce magnaterii. Bez zgody sejmików ziemskich nie można było ustanowić nowych podatków i zwoływać pospolitego ruszenia. 1501 . Zakazywał nabywania mieszczanom dóbr ziemskich. Policji 4. Kazimierz Pułaski był generałem.przywilej mielnicki. Zmarł z ran odniesionych pod Savannah. Uchwały Rady Nieustającej były wiążące dla króla. Po upływie dwóch lat ustępująca Rada zdawała przed sejmem sprawę ze swych czynności.

utworzenie wojska kwarcianego do obrony kresów płd. zakazano wysyłania pieniędzy do Rzymu (annaty. Miał liczną klientelę i wywierał ogromny wpływ na drobną szlachtę. 4. Połowa płacona była ze środków własnych. przeprowadzenie unifikacji państwa włączenie do Korony Prus Królewskich. Opierała się na obcych gwarancjach. Książę Karol Radziwiłł nosił przydomek "Panie Kochanku". . obrońcą "złotej wolności szlacheckiej". Zlikwidował Radę Nieustającą Sejm Czteroletni (lata 1768-1792). wag 7. Był największym magnatem litewskim.1790). Był przeciwnikiem Stanisława Augusta. Podczas Sejmu Czteroletniego był zwolennikiem antykrólewskiego i antyreformatorskiego stronnictwa hetmańsko -magnackiego. uporządkowanie systemu celnego 8. Radziwiłł Karol Stanisław (1734 . skasowanie egzekucji starościńskiej wyroków sądów kościelnych 6. reforma podatkowa wprowadzono pobór w wysokości 20 groszy od łana płacone przez chłopów.-wsch. Walczył po stronie konfederatów barskich i musiał powtórnie emigrować (do 1777 roku). Wrócił w 1767 roku forsowany przez Mikołaja Repnina na marszałka konfederacji radomskiej. Jednak Radzie i jej departamentom brak było kompetencji i środków. celem finansowania stałego wojska (ok. W latach 1762 -1764 i po roku 1768 był wojewodą wileńskim.1/4 dochodów króla z królewszczyzn przeznaczona była do osobnego skarbu. 2. Był ograniczonym umysłowo pijakiem i dziwakiem. a połowa potrącana z dziesięciny należnej Kościołowi. ujednolicenie miar. Księstwa Zatorskiego i Oświęcimskiego przeprowadzenie unii realnej z Litwą Reformy zrealizowano na sejmie lubelskim w 1569 roku. świętopietrze) polecając przeznaczyć je na potrzeby państwa (nieskuteczne) 5. Realizacja reform ruchu egzekucyjnego. a przywrócił ją ponownie po II rozbiorze Polski sejm grodzieński (rok 1793). Jako symbol wpływów carycy Katarzyny II Rada była powszechnie nienawidzona.stanowiły znaczny postęp w porównaniu z dawną anarchią. Przeprowadzono kolejno następujące reformy: 1. rewindykacja dóbr królewskich odebranie nadań bezprawnych oszacowanie dochodów z dzierżaw zwiększenia dochodów króla. po jego elekcji na króla musiał opuścić kraj. Nie stał za nią suwerenny monarcha ani parlament. . 3. 3000 żołnierzy). Rada przyczyniła się do umocnienia administracji i do rozwoju gospodarczego kraju.

Miało to duże znaczenie gospodarcze. Doprowadziła do rozłamu w Kościele i utworzenie nowych. rozprzestrzeniła się szybko na całą Europę. zainicjował konfederację radomską. przejmującego kompetencje króla i ministrów. Reformacja. nie doprowadziła do wojen religijnych. była także odzwierciedleniem silnych konfliktów społecznych. in. Reformacją nazywany jest ruch religijny. jego nadmierne przywileje polityczne i ekonomiczne. Nazwa pochodzi od pola zwanego Rakos (Węgry). Narzucił Polsce traktat gwarancyjny. luteranizmu i kalwinizmu. Rokosz. W latach 1795 -1797 (po III rozbiorze) był generał-gubernatorem Litwy. zrodzony na początku XVI wieku i łączący się z krytyką stosunków panujących w kościele katolickim oraz dążeniem do jego reformy. Inną ważną decyzją było utworzenie Rady Nieustającej. uzależniający ją całkowicie od Rosji. Stworzono zaczątek kolegialnych władz administracyjnych (powstała komisja wojskowa i skarbowa) Zniesiono prywatne cła wewnętrzne i wprowadzono cło generalne na granicach państwa. Książę Repnin (1734 . W latach 1764-1769 pełnił obowiązki ambasadora w Warszawie. Repnin Mikołaj. zmierzając do reformy życia religijnego i organizacji kościelnej krytykowała zeświecczenie kleru. Zatwierdzono prawa kardynalne. Musieli bowiem liczyć się ze stanowiskiem Katarzyny II. Ruch ten przygotowany był w znacznym stopniu przez humanizm. której podporządkowano całe szkolnictwo w kraju i przekazano budynki i dobra pojezuickie (zakon jezuitów został skasowany). poprzedzony przez ruchy heretyckie (np. Na sejmie konwokacyjnym Czartoryscy przeprowadzili swoje plany tylko częściowo. częściowo wśród chłopów) szerzył się luteranizm. Król i możni nie uznali tego prawa szlachty do zgromadzeń z wyjątkiem elekcji królów. Reformacja wiązała się na ziemiach polskich z rozkwitem kultury i nauki i w odróżnieniu od innych krajów Europy. Reformy sejmu konwokacyjnego (rok 1764). m. Na ziemiach polskich. w miastach. W 1767 roku kazał porwać i wywieźć w głąb Rosji czterech opozycyjnych senatorów. Sejm nadzwyczajny z lat 1773-1775 oprócz ratyfikacji I rozbioru opracował także nową formę ustroju państwa. W połowie XVI wieku około 20 procent całej szlachty stanowili protestanci. Początkowo zjazd całej szlachty na sejm (a nie tylko jej posłów). Zapoczątkowana została w Niemczech przez wystąpienia Marcina Lutra w 1517 roku. rozszerzając je o artykuł wykluczający z ubiegania się o tron Rzeczypospolitej cudzoziemców oraz potomków króla. niezależnych od Rzymu wyznań protestanckich. Z tego powodu rokosz stał się . Najważniejszym osiągnięciem było utworzenie Komisji Edukacji Narodowej. gdzie zbierały się tego rodzaju zjazdy. kolegialnego ciała rządowego. Reformy ustrojowe sejmu rozbiorowego (1773 rok).Reformacja. Wśród szlachty zaś popularniejszy był kalwinizm. husytyzm). Jej gwarantem były trzy mocarstwa rozbiorowe. Przeciwdziałał próbom reform. Najbardziej radykalnym odłamem polskiej reformacji byli Bracia Polscy.1801) był generałem i dyplomatą rosyjskim. Ograniczono nieznacznie liberum veto oraz samowolę ministrów. społeczny i polityczny.

Uświadomiło to konieczność radykalnych reform. Pokonany został autorytet tronu. Rokosz Zebrzydowskiego. Jej sprzymierzeńcem była konfederacja wojskowa. Dwór królewski podjął inicjatywę likwidacji liberum veto. Domagano się także wygnania cudzoziemskich jezuitów. Jerzy Lubomirski. Wkrótce zmarł. odebrania królowi prawa rozdawnictwa wakansów. Jedynym zwycięzcą była magnateria. Rokosz Lubomirskiego na wiele lat pogrzebał ideę naprawy ustroju państwa.K. która doprowadziła do zakończenia sporu na drodze kompromisu.Chodkiewicza pokonały pod Guzowem główne siły rokoszan. Rokosz Lubomirskiego Klęski wojenne i gwałtowne załamanie się państwa polskiego w połowie XVII wieku ukazały wyższość państwa scentralizowanego nad ówczesnym ustrojem Polski. wprowadzenia obieralności urzędników ziemskich. Rokoszanie żądali ograniczenia władzy królewskiej m. Ogół szlachty. że wyrok nań wydała "głupia Ojczyzna". Dwór oparł się na części magnaterii. skupiona wokół Jerzego Lubomirskiego wykorzystała oburzenie szlachty i storpedowała na sejmach 1661 . Zwycięstwo króla było pozorne. W 1607 roku wypowiedziano mu posłuszeństwo. utratę dóbr i infamię. Jego rezultatem było ostateczne określenie prawa do wypowiedzenia królowi posłuszeństwa.określeniem buntu przeciwko królowi. był jednak zdecydowanie przeciwny reformom. Na sejmie w 1606 roku stronnictwo dworskie wysunęło projekty wzmocnienia władzy króla i zniesienia wolnej elekcji. od miasta stanowiącego centrum ruchu. trwał prawie trzy lata (1606 -1609). Ruch egzekucyjny . Król oddał buntownikom dobra i wycofał się z reform. obciążenie szlachty stałymi podatkami na wojsko i przeprowadzenie elekcji viverte rege (za życia króla). Straciła też szlachta. przekonany o doskonałości panującego w Polsce ustroju. Lubomirski nie uznał wyroku i wzniecił rokosz. Zygmunt III Waza pogodził się z rokoszanami (w 1609 roku przyznano im amnestię). której nie udało się przekształcić ruchu w kolejny etap walk o egzekucję praw. Rokosz Zebrzydowskiego zwany też rokoszem sandomierskim. i ponownie zaprzysiągł artykuły henrykowskie. Dwór próbował pokonać opozycję usuwając jej lidera. Podczas zjazdu wysunięto projekt detronizacji króla. Poległo w niej 4000 Polaków. dynastyczne i ustrojowe. został w 1664 roku skazany przez sąd sejmowy za zdradę stanu na banicję.62 wszystkie projekty. Dwa lata (1665 -1666) trwały bratobójcze walki pustoszące kraj. "wojna kokosza" w 1537 roku. zawiązana przez nie opłacanych żołnierzy. W odpowiedzi obrońcy "złotej wolności" pod przewodnictwem wojewody krakowskiego Mikołaja Zebrzydowskiego zwołali zjazd szlachecki. Zebrzydowski musiał przeprosić króla na posiedzeniu senatu. ścisłego przestrzegania instrukcji sejmikowych. biorący pieniądze za swą działalność od cesarza i Brandenburgii. Pertraktacje między stronami nie dały rezultatów i doszło do walki zbrojnej. Była to jedna z najkrwawszych bitew XVII wieku. Mieszały się w tej wojnie domowej cele osobiste. Ostatecznie buntownik ukorzył się przed królem i wycofał się na Śląsk. in.Żółkiewskiego i J. Sejmiki opowiedziały się za Lubomirskim. bowiem rokosz na długo uczynił niewykonalnymi wszelkie próby wzmocnienia władzy monarszej w Polsce. a wyrazem sympatii mas szlacheckich był wierszyk głoszący. W 1607 roku wojska królewskie pod dowództwem S. W odpowiedzi opozycja. która za obietnice nowych stanowisk poparła reformę. Pierwszym rokoszem na ziemiach polskich była tzw. W 1666 roku Lubomirski pobił armię królewską pod Mątwami.

Rozpoczął się za panowania Zygmunta I Starego i wyrażał się w bezsilnej opozycji szlachty wobec sojuszu magnaterii i króla. Głównymi działaczami ruchu egzekucyjnego byli Mikołaj Sienicki. bezprawnie rozdrapanych przez magnaterię. stronnictwo patriotyczne przeprowadziło szereg reform ustroju Rzeczypospolitej.Był to występujący w XVI wieku ruch polityczny szlachty. Zniesiono liberum veto. Oba te postulaty wymienione były przeciw dominacji gospodarczej i politycznej magnaterii. Był to pierwszy podatek nałożony bezpośrednio na szlachtę. Pozostali Zborowscy buntowali szlachtę przeciw królowi. Jednak jego wyegzekwowanie okazało się trudne. W terenie miały działać. Sejm Czteroletni. Andrzej Frycz-Modrzewski czy Stanisław Orzechowski.Nestora Sapiehy. wywodził się z rodu magnackiego. Dzięki sprzyjającej sytuacji międzynarodowej (Rosja i Austria w wojnie z Turcją. a jednocześnie miały na celu wzmocnienie państwa i pozycji króla. Ukoronowaniem uchwał Sejmu Czteroletniego była Konstytucja 3 Maja. czyli powiększenie stanu liczebnego armii. zwany Wielkim obradował w latach 1788-1792. Działacze ruchu egzekucyjnego domagali się także reform sądowych. Wprowadzono podatek od dochodu z dóbr ziemskich prywatnych (10 %) i należących do duchowieństwa (20 %). Za Zygmunta Augusta wzrósł w siłę i sformułował cały szereg postulatów dotyczących reform. Dzieło Sejmu Czteroletniego obalone zostało przez konfederację targowicką i sejm grodzieński 1793 roku. Litwa). wolną elekcję i Radę Nieustającą. Ustanowiono wspólne dla Korony i Litwy urzędy centralne. zaborcy skłóceni). Ich działania wspierała publicystyka polityczna. Samuel Zborowski był rotmistrzem królewskim. Drugim sztandarowym hasłem była egzekucja dóbr królewskich. Dotyczyło to np. Większość reform zrealizowano dzięki sojuszowi Zygmunta II Augusta z ruchem egzekucyjnym (od 1562 roku). od 1790 roku w podwojonym składzie. obradujący pod laską marszałka S. . Żądano zniesienia jurysdykcji kościelnej w sprawach wyznaniowych. Pozbawiono praw politycznych szlachtę nieposesjonatów. Był to sejm skonfederowany. zakazu łączenia najwyższych urzędów w jednym ręku. W 1574 roku ten awanturnik i wichrzyciel został skazany na banicję za zabójstwo kasztelana przemyskiego i obrazę króla. w latach 60-ych XVI stulecia na sejmie piotrkowskim i warszawskim. Zniesiono jurydyki. czyli przestrzegania istniejących praw przez magnaterię i króla. Samuel Zborowski. będąca udziałem takich pisarzy jak Mikołaj Rej. Sejm Niemy (rok 1717). takie jak Straż Praw i Komisje Obojga Narodów. Sejm Czteroletni. zmierzających do wzmocnienia państwa i przywrócenie pełnej suwerenności. Wrócił jednak do kraju nielegalnie i knuł spiski przeciw Batoremu. Domagano się przede wszystkim egzekucji praw. Hieronim Ossoliński i Stanisław Szafraniec. likwidacji pewnych ciężarów na rzecz Kościoła oraz likwidacji egzekucji starościńskiej wyroków sądów duchowych (zrealizowano w 1552 roku). skarbowych i wojskowych oraz unifikacji państwa. obierane przez szlachtę na sejmikach komisje porządkowe cywilno-wojskowe. (Prusy.Małachowskiego i K. Skarb państwa przejął wielkie dobra biskupstwa krakowskiego. Uderzało to w oligarchię magnacką i jej społeczne podstawy. Uchwalono aukcję wojska. W 1584 roku został pojmany i ścięty w Krakowie.

Sejm Niemy został zwołany w 1717 roku wskutek konfliktu Augusta II z konfederacją tarnogrodzką. aby rządy mógł sprawować rosyjski ambasador. Stackelberg Otto Magnus (1736-1800). Przywrócono działalność Rady Nieustającej i prawa kardynalne. niemym. Stanisław Żółkiewski był hetmanem polnym koronnym od 1588 roku. Hrabia Stackelberg był dyplomatą rosyjskim. Sejm wprowadzał również pewne reformy. Ograniczono nieco władzę hetmańską i autonomię sejmików. a decyzje monarsze uzależniano od Rady Senatu. W 1797 roku został generałem rosyjskim i osiadł w swych olbrzymich dobrach ukraińskich. Rosja podjęła się roli mediatora. Sejm w Grodnie. Uchwalono stałe podatki. Nazwę sejm ten zyskał po tym jak posłom uniemożliwiono zabranie głosu. a w latach 1788-1792 generałem artylerii koronnej. hetmanem wielkim koronnym od 1613 roku i kanclerzem wielkim koronnym od 1617 roku. Przyczynił się do odrzucenia przez sejm kodeksu A. Dyplomaci sascy nie mogli reprezentować na zewnątrz Rzeczypospolitej. Kadłubowa Polska miała pozostać buforem między mocarstwami. 12 -14 tysięcznej armii. . Seweryn Rzewuski (1743-1811) był od 1774 roku hetmanem polnym koronnym. Seweryn Rzewuski. zatwierdził II rozbiór i przywracając stary ustrój. Obradujący w atmosferze terroru. które powinny przejąć rolę sejmików. Po II rozbiorze wyjechał do Petersburga. Stanisław Żółkiewski (1547 . Był czołowym twórcą konfederacji targowickiej. W latach 1772-1790 piastował stanowisko posła rosyjskiego w Warszawie. Przeprowadził zatwierdzenie pierwszego rozbioru przez sejm. W asyście wojsk rosyjskich podpisano traktat warszawski. Był marszałkiem generalnym konfederacji targowickiej. który został zatwierdzony na sejmie tzw. Był jednym z przywódców stronnictwa hetmańskiego. obalił reformy Sejmu Czteroletniego. Zachowano tylko niewielką część reform. walczącego z reformami Sejmu Czteroletniego. Wywierał decydujący wpływ na Radę Nieustająca. Uchwały sejmowe zezwalały Augustowi utrzymywanie jedynie 1200 osób gwardii saskiej i sześciu urzędników saskiej kancelarii. Był to ostani sejm wolnej Rzeczypospolitej. Stanisław Szczęsny Potocki.Zamoyskiego. Rosja rościła sobie prawa do gwarantowania postanowień tego sejmu i ustroju państwa. Takie postanowienia storpedowały próbę ściślejszego zespolenia Polski i Saksonii. Nie zreformowano samego Sejmu ani nie rozbudowano słabej administracji państwowej -organów. Rozpoczął się okres długotrwałego marazmu i zaniku ustawodawstwa. Sejm niemy ustalił ustrój Rzeczypospolitej na 50 lat. Od 1774 roku był chorążym wielkim koronnym. które pozwoliły na utworzenie stałej. Stanisław Szczęsny Potocki (1751-1805) był jednym z najbogatszych magnatów polskich. W czasie powstania kościuszkowskiego został zaocznie skazany na powieszenie. Władza wykonawcza miała być tak słaba.1620). Zakazano tworzenia konfederacji.

Wychowywano w duchu patriotyzmu i wierności dla króla. czyli Korpus Kadetów założona została w 1765 roku w Warszawie przez Stanisława Augusta Poniatowskiego. od 1657 roku wojewodą ruskim. Stefan Czarniecki od 1656 roku był regimentarzem. J. W 1789 roku powołano go do armii polskiej. jako Najwyższy Wódz. W latach 1658 -1659 był dowódcą korpusu ekspedycyjnego do sprzymierzonej z Polską przeciw Szwedom Danii. a w 1665 roku został hetmanem polnym koronnym. dopuszczając się licznych gwałtów i rabunków. Był to świecki zakład naukowy mający kształcić kadrę oficerską i światłych obywateli spośród młodzieży szlacheckiej. Szkoła Rycerska (rok 1765).Kniaziewicz. walczącym w latach dwudziestych siedemnastego stulecia ze Szwecją. Francja). a następnie hetmanem wielkim litewskim z ramienia konfederacji targowickiej. szkolił wojsko.1665). zwanego kościuszkowskim. Szkoła Rycerska. W 1660 roku walczył przeciw Moskwie. W czasie rokoszu Zebrzydowskiego stanął jednak po stronie króla i w 1607 roku pobił rokoszan pod Guzowem. Komendantem szkoły był Adam Kazimierz Czartoryski .Niemcewicz. Możliwość zwycięstwa widział w masowym udziale w powstaniu uwolnionych od poddaństwa chłopów. Brał też udział w tłumieniu powstania Chmielnickiego. Tadeusz Kościuszko (1746-1817) był wychowankiem Szkoły Rycerskiej. Zginął na polu walki podczas odwrotu spod Cecory (rok 1620). Talent wojskowy ukazał pod Zieleńcami i pod Dubienką w czasie wojny 1792 roku. a potem zagorzałym stronnikiem Rosji. Do wychowanków Szkoły należeli m. Był hetmanem polnym.U.in. Obaj bracia Kossakowscy byli zaciekłymi przeciwnikami reform Sejmu Czteroletniego i organizatorami konfederacji targowickiej. Wraz z bratem. Tadeusz Kościuszko. W 1656 roku dowodził w zwycięskiej bitwie pod Warką. Uczono tu przedmiotów ogólnych i wojskowych. Od 1790 roku był generałem w wojsku rosyjskim. Prowadził też wojny na Ukrainie z Kozakami. W 1657 roku zmusił do kapitulacji wojska księcia Siedmiogrodu Rakoczego. W 1792 roku zmuszał szlachtę do przystępowania do Targowicy. Do tradyscji narodowej przeszedł jako wzór niezłomnego i ofiarnego żołnierza. W czasie powstania kościuszkowskiego obaj zostali powieszeni. Po przystąpieniu króla do Targowicy. Tadeusz Kościuszko. Józefem rządził Litwą. następnie organizował i prowadził wojnę partyzancko podjazdową ze Szwedami. Był przeciwnikiem habsburskiej polityki Zygmunta III Wazy.Walczył w wojnach z Moskwą (rok 1610). J. K. ze Szwedami i Tatarami. Osiągnął olbrzymi sukces zdobywając Moskwę i biorąc cara Szujskiego do niewoli. W latach 1793-1794 brał udział w pracach sprzysiężenia powstańczego. W latach 17761783 walczył w wojnie o wolność Stanów Zjednoczonych Ameryki. Stefan Czarniecki (1599 . W 1655 roku bronił Krakowa. Wspomina o nim hymn narodowy. W czasie potopu trwał wiernie przy Janie Kazimierzu. Po klęsce powstania do 1796 .Jasiński. Szymon Kossakowski. Był zdolnym i doświadczonym dowódcą. Szymon Kossakowski (1741-1794 ) był początkowo uczestnikiem konfederacji barskiej. Kościuszko podał się do dymisji i wyemigrował (Saksonia. Odniósł tam wiele sukcesów. W 1794 roku stał na czele powstania.

Jan Kazimierz zrzekł się wszelkich praw do korony Szwecji. że w rękach Prus znalazł się Śląsk i Pomorze z dolnym biegiem Wisły oraz Gdańskiem. województwo bracławskie i południowa część Kijowszczyzny.roku więziony był w Petersburgu. Potwierdzono też traktaty welawsko . W związku z tym. Sejm nie ratyfikował tego traktatu. Turcja podyktowała Rzeczypospolitej upokarzające warunki pokoju. Napoleonowi nie ufał i sprzeciwiał się wiązaniu sprawy polskiej z jego interesami.bydgoskie. który miał ratyfikować traktaty rozbiorowe. Na rzecz Turcji przechodziło Podole z Kazimierzem Podolskim. Ustanawiał on wysokie cła na towary wychodzące z Polski. zwycięskiej kampanii 1672 roku. Traktat w Buczaczu (rok 1672). Traktaty welawsko . Ratyfikowano je w 1775 roku. Płacąc haracz. Po III rozbiorze współdziałał w tworzeniu Legionów Polskich we Włoszech. Jan Kazimierz próbował rozbić ten sojusz i zwolnił w 1657 roku elektora brandenburskiego od zależności lennej układem w Welawie. Przy Rzeczpospolitej pozostały południowo-wschodnie Inflanty polskie. Polska sytuowała się w rzędzie lenników tureckich. Traktaty handlowe po I rozbiorze. Pochowany jest na Wawelu. sięgających Dźwiny. za cenę obietnicy Karola Gustawa do uznania pełnej niezależności Prus (dotąd lennych wobec Polski). Najazd szwedzki na Polskę zakończony został traktatem oliwskim w 1660 roku. Po krótkiej. Traktaty te oceniane są krytycznie przez historyków. Tak więc Prusy odgrywały decydującą rolę w polskim handlu zbożem. Jego wystąpienie na sejmie rozbiorowym 1773 roku uwiecznił na swym obrazie Jan Matejko. północnych Inflant). Brandenburgia. Uznają oni. a niskie na towary pruskie. Szwecja rezygnowała z pretensji terytorialnych wobec Polski (nie dotyczyło to wcześniej posiadanych. . Zmarł w Szwajcarii w 1817 roku. Tadeusz Rejtan. mającemu ułatwić uznanie I rozbioru Polski. W Bydgoszczy Polska zawarła przymierze antyszwedzkie z Brandenburgią. że była to zbyt wygórowana cena za przychylność Brandenburgii. Był posłem nowogrodzkim na sejm nadzwyczajny w Warszawie w 1773 roku. Traktat w Oliwie 1660.bydgoskie z Brandenburgią. Najważniejszy był traktat z Prusami. Zdecydowano o powrocie Elbląga do Polski. Tadeusz Rejtan (1746-80) walczył w szeregach konfederatów barskich. Praktycznie uniemożliwiał handel tranzytowy z Gdańskiem. Wpadł w obłąkanie i popełnił samobójstwo. Równocześnie Polska zobowiązywała się do płacenia corocznego "podarunku" w wysokości 22 tysięcy złotych. Wsławił się oporem przeciw skonfederowaniu sejmu. Polska wznowiła wojnę z Turcją. Aby odzyskać utraconą pozycję. stała się sojusznikiem Szwecji w czasie najazdu szwedzkiego na Rzeczypospolitą. Potem wyemigrował do Stanów Zjednoczonych i Francji. Uzupełnieniem dyktatu rozbiorowego były traktaty handlowe. większość polskiego handlu zagranicznego stała się handlem polsko-pruskim lub handlem tranzytowym.

że na Litwie wprowadzono stopniowo szereg rozwiązań na wzór polski (podział administracyjny. mieszczanie. bez względu na to. Nie znamy wielu dzieł Stwosza z okresem poprzedzającego przybycie do Krakowa. . Na Litwie zwolennikiem ściślejszego związku z Koroną była szlachta (bojarstwo). Rychło okazało się. Unia realna obu równorzędnych państw wprowadzała wspólnie wybieranego i panującego króla. następnie zmusił magnatów litewskich do zgody odrywając od Litwy i przyłączając do Korony województwa podlaskie. Zygmunt August najpierw przeniósł na Koronę swe prawa dziedziczne do Wielkiego Księstwa. która wkroczyła do Wielkopolski z Pomorza. Ołtarz Mariacki rozmiarami.to Ołtarz Mariacki. W 1477 roku zrezygnował z obywatelstwa miasta Norymbergi i podjął pracę w Krakowie. język liturgiczny. Po jego zakończeniu Stwosz przyjmował następne zamówienia. widząc w tym szanse wyzwolenia się spod przewagi możnowładztwa. z którego się pochodziło. obawiając się rozpadu unii w wypadku wymarcia dynastii Jagiellonów.Ujście 1655. Ołtarz powstał na zamówienie Rady Miejskiej w latach 1477 -1485. Unia w Krewie i unia horodelska tworzyły związek dwóch niezależnych państw. Przeciw unii brzeskiej wystąpili ruscy chłopi. Unia polsko . Po krótkich potyczkach. Nie wiemy z jakiego wywodził się środowiska. Biskupi uniccy mieli być dopuszczeni do senatu (nie doszło do tego z powodu opozycji biskupów katolickich). Unia spowodowała. Oddzielna miała pozostać administracja i urzędy. Również Zygmunt August forsował zasadę unii realnej. Jest to zarazem najważniejsze dzieło w jego dorobku. lwowska i przasnyska pozostały przy unii. W lipcu 1655 roku pospolite ruszenie wielkopolskie skapitulowało pod Ujściem przed Szwedami. że zwolennicy unii są w mniejszości. Wit Stwosz. Dwie diecezje. W Brześciu Litewskim zawarto w 1595 i 1596 roku unię podporządkowującą kościół prawosławny w Rzeczypospolitej papieżowi.Grudziński za namową H. Unia brzeska. wojsko i prawo. urzędy. napotkała pod Ujściem pospolite ruszenie szlacheckie w liczbie 15000 zbrojnych. Istotna była możliwość posiadania dóbr czy urzędów w obu krajach.litewska 1569 rok. skarb. wołyńskie. Armia szwedzka. odrębną hierarchię kościelną oraz prawo zawierania małżeństw przez księży. część drobnej szlachty i nawet magnatów. przypuszczalnie w Strasburgu. bracławskie i kijowskie. Uznali w ten sposób władzę Karola Gustawa. Kościół unicki zachowywał swój obrządek wschodni. część kleru prawosławnego. Inflanty miały być wspólną prowincją Korony i Litwy. Wit Stwosz urodził się w Szwabii około roku 1448. Próby wcielenia do unii siłą doprowadziły do walk religijnych na wschodzie Rzeczypospolitej oraz szukania przez prawosławnych pomocy za granicą. dowodzący siłami polskimi wojewoda poznański Krzysztof Opaliński i wojewoda kaliski A. Głównym przeciwnikiem była natomiast magnateria litewska broniąca swej uprzywilejowanej pozycji. Jako artysta niewątpliwie ukształtował się w Nadrenii. wspólny sejm i politykę zagraniczną. unowocześnienie prawa litewskiego). Pierwsze jego wielkie dzieło .Radziejowskiego podpisali kapitulację w imieniu całej Wielkopolski. Na początku lat 70-ych XV wieku usamodzielnił się i założył własny warsztat.

Rosja. jednak wypalono mu gorącym żelazem piętna na obu policzkach i zakazano opuszczać Norymbergę. Wit Stwosz.1667. ale Stwosz nie tworzył już dzieł monumentalnych. W 1503 roku w jednej z dokonanych operacji finansowych. Bohdan Chmielnicki szukając oparcia w walce z Rzeczpospolitą zwrócił się do Rosji. W 1664 . Rosja. o odzyskanie Lotaryngii. Potem jeszcze wielokrotnie Stwosz popadał w konflikty z miastem. Wojna polsko . Litwy i Rusi). skwapliwie ujęła się za Ukrainą. zdecydowała się chwilowo wycofać się z konfliktu i zgodziła się na podpisanie rozejmu. epitafium Kallimacha. wiódł pracowite i pełne sukcesów życie. Wojna o polską sukcesję 1733 . Chodziło im głównie o wzmocnienie swoich wpływów nad Renem. W Norymberdze. Były to trudne lata. Za powodzeniem zawodowym przyszła poprawa pozycji społecznej. przekształcająca Rzeczypospolitą w związek trzech równych sobie prowincji (Korony. został starszym cechu malarzy i rzeźbiarzy. do której się udał. Stwosz został oszukany. Starszyzna kozacka otrzymywała przywileje szlacheckie (między innymi prawo zasiadania w sejmie). nowy ataman kozacki został zabity i w 1659 roku znów rozgorzała wojna polsko . zajmując Białoruś i Litwę (Wilno). nie było zamówień. Zawarta w 1654 roku ugoda perejesławska umiędzynarodowiła konflikt. Wybuchło powstanie ludowe. oraz Ukrainę.np. jego warsztat uległ rozbiciu.bogactwem programu i nowatorstwem koncepcji wysuwa się na czoło szafowych ołtarzy późnogotyckich w Europie. Pod hasłem obrony w Polsce wolnej elekcji Francja. Przez swą niezwykłą energię popadał często w konflikty z otoczeniem. Gdy w sądzie sprawa zaczęła przybierać niekorzystny dla niego obrót . Stał u szczytu powodzenia i przyczyn wyjazdu nie udało się do tej pory wyjaśnić. Ludność Ukrainy nie wierzyła w dobre intencje Polaków. Wykonywał też zamówienia z Krakowa . Powstało kolejne dzieło zajmujące wyjątkową pozycję w sztuce nagrobkowej późnego gotyku. Ugoda hadziacka. Wojska rosyjskie dotarły do Lwowa. wybitny artysta. W końcowym okresie życia przyczyną braku zamówień stała się niewątpliwie reformacja oraz nowe prądy estetyczne epoki renesansu. armia kozacka zajęła Lublin. miał trudny charakter. Po zakończeniu wojny ze Szwecją. W 1654 roku armia carska wkroczyła w granice Rzeczpospolitej.1735. Został za to wtrącony do więzienia i groziła mu kara najwyższa. nie chcąc zbytniego wzmocnienia potęgi Szwecji. Zwycięstwo wojsk francuskich nad Renem i w Italii nie mogły przynieść rozstrzygnięcie nad Wisłą. W 1496 roku artysta nagle opuszcza Kraków. W tym czasie rozpoczął się najazd szwedzki na Polskę. Sprawa Leszczyńskiego była tu oczywiście jedynie pretekstem.rosyjska. bracławskie i czernihowskie miały tworzyć Wielkie Księstwo Ruskie. Doszło do ugody hadziackiej (1658 rok). Dwór królewski powierzył mu wykonanie nagrobka Kazimierza Jagiellończyka. Z czasem sytuacja się poprawiła. Wit Stwosz zmarł w sędziwym wieku w 1533 roku. pozostające pod władzą atamana i posiadające własną administrację. Sukcesy militarne na zachodzie pozwoliły podyktować Austrii warunki korzystne dla Francji i honorowe dla Leszczyńskiego. W Krakowie Stwosz wykonał także płytę nagrobną prymasa Zbigniewa Oleśnickiego. Udało mu się jej uniknąć.rosyjska 1654 . przyszła niestety za późno. Był kłótliwy i gwałtowny. żądna rewanżu za straty terytorialne poniesione w czasie poprzednich wojen z Polską.sfałszował weksel. Do oblężonego Gdańska Francuzi wysłali tylko niewielką pomoc. Wit Stwosz kupił dom. Na jej mocy województwa kijowskie. Polacy próbowali przywrócić swój stan posiadania na Ukrainie sprzed powstania. Hiszpania i Sardynia wystąpiły przeciw Austrii.

Miało to wielkie znaczenie dla polskiego handlu zagranicznego. którzy liczyli jej głosy. Król musiał zgodzić się na te warunki ponieważ szlachta nie chciała udzielić monarsze poparcia dla prowadzenia dalszej wojny.szwedzka o panowanie nad Bałtykiem i tron Szwecji można podzielić na kilka etapów określanych latami: 1. Na tym etapie walk Polacy odnieśli zwycięstwo pod Gniewem (1626 rok). Wybór króla ogłaszał marszałek. Nie przyniosło to jednak rozstrzygnięcia konfliktu. Wolną elekcję viritm zniosła konstytucja Trzeciego Maja 1791 roku. Gdańska i Królewca) oraz Inflanty na północ od Dźwiny. Najliczniej uczestniczyła w nich drobna szlachta mazowiecka. w którym każdy szlachcic miał prawo wziąć udział osobiście. Następne uderzenie poszło na Prusy Książęce (1626 rok). głosowała w obecności posłów.siewierska przypadły w udziale Rosji.Chodkiewicz. .1629 Pierwszy etap to lata 1600-1605. Układ andruszowski był znaczącym sygnałem załamania się pozycji Polski na arenie międzynarodowej. Smoleńszczyzna i ziemia czernihowsko . Wolna elekcja. Elekcję organizował i zwoływał tzw. Senat obradował podczas elekcji w wielkim namiocie króla. Drugi etap zamyka się w latach 1617-1622. Szlachta. Sposób ten stosowano sporadycznie w Polsce do XIII wieku. które zakończyły się w 1667 roku rozejmem w Andruszowie. 1617 . Od 1573 roku elekcję uważano za jedno z podstawowych praw szlachty i określano ją jako wolną elekcję viritim.1605 2. Szwecja zaatakowała wówczas Rzeczpospolitą zajmując dużą część Inflant. Elekcje odbywały się zwykle na błoniach Woli pod Warszawą. 1626 . Szwedzi otrzymali też prawo pobierania ceł z handlu wiślanego. 1600 . Lewobrzeżna Ukraina (łącznie z Kijowem). ale do wymarcia Jagiellonów (1572 rok) była praktycznie jedynie zatwierdzeniem członka dynastii panującej. Wyboru króla (jednocześnie wielkiego księcia litewskiego) dokonywano na zjeździe. Łatwo dawała się ona kierować magnackim przywódcom. Wojny polsko-szwedzkie 1600 . Elekcja stała się regułą od 1385 roku (powołanie na tron Władysława Jagiełły). Zatrzymywała ona porty pruskie (bez Pucka. Wtedy to K.1622 3. Szwedzi wygrali bitwę pod Górznem (1629).roku rozpoczęto pertraktacje pokojowe. niezwykle korzystnego dla Szwecji. sejm konwokacyjny. rozejmu w Altmarku (1629 rok). Wojnę polsko . Elekcja był to sposób powoływania władców na tron. oraz w bitwie morskiej pod Oliwą (1627 rok). hetman wielki litewski odniósł świetne zwycięstwo pod Kircholmem (1605 rok). W razie podziału głosów praktycznie decydowała siła. Szwedzi zajęli ujście Wisły.1629. W wyniku nacisków międzynarodowych doszło do zawarcia. podzielona według województw.