Está en la página 1de 19

LITERATURA GALEGA II (Teora) 1 Xeracin das Irmandades Deterioramento do movemento Rexionalimo (mov.

poltico galeguista), coa norte de Alfredo Braa. 1905 Fndase a Real Academia Galega. Comeza a publicacin do revista A Nosa Terra (1907). Sguense os modelos literarios de Valle-Incln (modernismo cosmopolita de expresin castela), o de Manuel Linares Rivas (teatro burgus e intrascendente). A cultura galega mis difundida nos ncleos de emigrados en Cuba, gracias ao que autores coma Villar Ponte ou Cabanillas acceden a ela. 2 Renacemento literario e cultural Liga de Amigos del Idioma Gallego e constitucin da Irmandade dos Amigos da Fala, 1916-1931 (obxectivos: exaltacin e fomento do uso do idioma galego; rexeneracin global do pas) Autodenominacin de nacionalismo por parte dos galeguistas, para homologar a situacin de Galiza coa de moitos pases europeos que estaban a emerxer como nacins. Ocorre unha divisin entre os intelectuais a prol do culturalismo e os que buscan a participacin na poltica. Vicente Risco forma e dirixe a Irmandade Nazonalista Galega (culturalismo), deixando fora a Irmandade da Corua (poltica). Irmandades da Fala: gran avance no mbito cultural; iniciativas para a normalizacin do idioma, uso na prensa, expresin literaria na narrativa e no ensaio, todos os campos da cultura = proxecto dignificador da cultura galega. Os estilos de Rosala, Curros e Pondal son rexeitados. Costumismo ruralista: a asimilacin do Volkgeist (espritu do pobo) que se atopa en Rosala, perde orixinalidade e convertese nun retrato ordinario e deforme do pobo rural nos poetas sucesores, anda que segue a ser unha corrente maioritaria. Historicismo proftico: segue os estilo de Pondal, pero cunha aspiracin pica e abandoando o lirismo alusivo. Distanciamento vaticinante (coma un aristcrata ahistrico), clasicismo narrativo, vaguidade alusiva, forma fra e severa. Poesa civil: o compromiso poltico manifstase mis ou menos na maiora deles; escola de Curros, que denuncia o escurantismo e a inxustiza social e tende stira. A poesa galega queda reducida a unha multitude de ecos, e a frmula: galego=poesa=ruralismo+celtismo+denuncia; ata os anos 20, dcada que supn a eclosin cultural do galeguismo de preguerra. RAMN CABANILLAS (poeta renovador) Sntese e superacin da poesa do Rexurdimento. Incorpora os elementos bsicos das correntes poticas post-simbolitas europeas.

Cabanillas considerado cabeza e representante maior das Irmandades da Fala. Evoluciona dende un agrarismo incendiario (primeiros libros, anos 1910) cara a posicin mis tradicionalista (relixiosidade, ruralismo) e escptica da xeracin Ns; especialmente a orientacin esttico-ideolxica de Risco. Cabanillas afrontou a necesidade de elaborar mitos identificadores, pescudar no pasado para construr smbolos uteis conciencia nacional segn as IdaF. A esttica de Cabanillas sintetiza a tradicin clsica greco latina (Horacio, Ovidio, Versos de terras alleas e tempos idos (Parfrasis galegas) e Samos), tradicin folclrica (Antfona da cantiga, Cancioneiro popular galego), o legado dos mestres maiores do Rexurdimento (Rosala, Curros e Pondal), e un romanticismo tardo (Heine, A rosa de cen follas) e os movementos simbolistas e postsimbolistas. Este ltimo, a introduccin da modernidade potica, e o mis importante que fixo Cabanillas. Cabanillas toma a esttica modernista de Ruben Daro, anda que tamn engade o gusto polo folclore galego, o lxico rural, a ancdota narrativa; tamn asume un marcado ideal tico. Influencia no saudoismo portugus (que a herdanza do espritu do pobo, ou do sentimento da persoa pola cultura herdada, a travs das xeracin pasadas), no interese de Cabanillas polos temas histricos, mticos. Lecturas tamn de Yeats e de Tennyson. Na evolucin de Cabanillas podemos distinguir 4 etapas: a) Estapa de formacin ou pregaleguista (1910-1915). Obras: No desterro. Visins gallegas (1913), Vento mareiro (1915). Emigracin a Cuba e adscricin ao Agrarismo.Forma: asumcin do Rexurdimento e da esttica de Rubn Daro. Temas: nostalxia do desterrado, a travs dunha poesa descritiva, narrativa ou humorstica. Algns poemas de denuncia de inxusticias sociais e de ton incendiario que lle valen a consideracin de herdeiro de Curros. b) Etapa galeguista (1916-1920) Obras: Da terra asoballada (1917), 2 edicin de Vento Mareiro (1921). Cabanillas pon a sa pluma ao servizo do ideario das Irmandades da Fala, pero cun ton mis didctico, que sanguinario ou vingativo. Sempre dentro das coordenadas de relacins opresor/oprimido, Galiza pasa a ser suxeito colectivo dos seus poemas, entendida como un conxunto de grupos sociais heteroxneos (labregos e fidalgos) pero igualmente asoballados (pola cultura castel). c) Etapa mtico-saudoista (1921-1930) Obras: Na noite estrelecida (1926),poemas que apreceron dispersos en revistas e mis tarde se recolleron en Camio no tempo (1949), O bendito San Amaro (1925), A rosa de cen follas. Breviario dun amor (1927). Galeguismo, e ideas estticas e polticas de Vicente Risco. Reconstruccin mitificadora do pasado nacional dende unha 2

perspectiva saudoista, lonxe de obxectividade, pretende unha verdade intrahistricaque mostre as grandes leccins do pasado como nica meneira de facrense donos do seu futuro. As sagas (Na noite estrelecida): mensaxe patritico cristi, cdigo de conducta do cabaleiro galeguista e gua de redencin da patria, cunha linguaxe simblica cargada de misticismo. Nesta poca, Cabanillas fala da poca celta, da materia artrica, das loitas irmandias e o seu fracaso; linguaxe potica rica e conceptuosa, moitas alusins cultas, mtros cultos. d) Etapa de posguerra (segunda madurez) (1935-1959) Obras: Da mia zanfona (1954) e Samos (1958). Traduccins: Antfona da cantiga (1950), Versos de alleas terras e tempos idos (1955) Nos anos 40 inicia unha segunda madurez creadora. A salvo da censura e represin polas sas ideas tradicionalistas e relixiosas, volve ser fundamental na recuperacin da cultura galega na posguerra. En Da mia zanfona, reflexin amarga e moralizante sobre a tristeza, a mocidade, a vida e a morte, con trazos de esperanza vitalista. En Samos, desexo de paz e comuon coa beleza que o arrodea (natureza). ANTONIO NORIEGA VARELA Obra: Montaesas => Do ermo, a partir da 3 ed. en 1920 1 e 2 ed. ruralismo decimonnico; descriptivismo paisaxstico, ruda vida dos campesios da montaa luguesa. 3 ed. poemas de influencia modernista; poesa culta e refinada, motivo da paisaxe, impresionismo e anticipamento do hilozosmo vangardista; atraccin polo pequeno, o humilde e desamparado. GONZALO LPEZ ABENTE Obras: Alento da raza (1918), Do outono (1924), Centileos nas ondas (1958), entre outros. Evolucin: raz decimonnica cara ao modernismo, seguidor de Cabanillas; 60 sonetos hendecaslabos en Do outono VITORIANO TAIBO Obra: poemario Abrente (1922), folleto Da mia roseira (1925). Imitador de Cabanillas: descritivismo, saudoismo e reivindicacin patritica. Narrativa: coleccins de novela curta. Villar Ponte sostia que a situacin de lingua sera outra se esta tievese unha boa tradicin novelstica e teatral; polo que se ve necesario nesta poca crear canles que difundan este tipo de traballos. Publicando pequenas novelas ao principio, prepararon o terreo para a xerminacin dunha narrativa galega de calidade. Mencionar como a obra de Gonzalo Lpez Abente, O diputado por Veiramar, premiada no concurso de pequenas novelas da

revista A Nosa Terra, e que supn un cambio fronte as novelas anteriores baseadas na ancdota chocalleira, ao presentar o mundo da poltica nas vilas galegas. Xurden coleccins sobre todo de novela curta: Terra a Nosa! (Do caso que lle aconteceu ao Dr. Alveiros, V. Risco), Cltiga (Un ollo de vidro. Memorias dun esquelete, Castelao), Alborada (tamn poesa, O cabaleiro do Sant-Grial, R. Cabanillas), Libredn, Lar. Revista quincenal (antecedente da editorial Ns; baixo prezo, 25-30px., textos sinxelos, ambiente urbano e sentimento da terra). Novela moderna: deixa atrs o rexionalismo (ambiente rural e denuncia social) en favor do ambiente urbano, temas lixeiros, humorismo e macabrismo (ludismo; Risco e Castelao). Por outro lado, temtica neoceltista (Risco e Cabanillas, as sagas). Dende a revista Ns, Risco impulsa a novela etnogrfica, utilizacin da tradicin e do folclore (A trabe de ouro e a trabe de alquitrn). Esttica naturalista (Manecho o da ra). Tendencia simbolista. 1927, fndase a editorial Ns, abandanse as coleccins de novela curta. 1928, ed. Ns publica O porco de p de V. Risco, e Os camios da vida, de R. Otero Pedrayo. Teatro nacional das Irmandades da Fala Panorama precario con escaso cultivo, catro tendencias: a social, a costumista-humorstica (dominante), a histrica, o teatro lrico (zarzuelas, operetas). Ambiente rural con persoaxes tpicos, case bufns, e de extensin breve. 1916 impulso orientador das Irmandades da Fala: maior esixancia de calidade formal (introduccin de novas tcnicas), temtica e esttica; diversificacin dos xneros e temas, aumento do pblico receptor. Supoa un mbito esencial onde acadar o prestixio social. As Irmandades da Fala vlcanse na creacin de infraestruturase compaas, e material teatral orixinal, adaptado ou traducido para representar. Problemas: -falta de compaas, actores-actrices, tc. En 1919, A man da Santia (Cabanillas) representada polo Conservatorio Nazonal do Arte Gallego (CNAG) = renvacin. -falta de medios para a edicin de obras; destaca o esforzo das editoriais Lar (O Mariscal, Villar Ponte e Cabanillas), Cltiga e sobre todo Ns (A lagarada, de R. Otero Pedrayo, Trptico de Villar Ponte, das traduccin de Yeats...). Convocronse ademis varios concursos, como a Festa de Lingua, no que se premiou O bufn d-el Rei, de Risco. -desprestixio do idioma galego nas clases urbanas medias e altas, principais consumidoras de teatro. -competencia do cinema. Tendencias e autores: buscbase o favor do pblico, e tamn

facer propaganda lingstica, e educar s masas, o que levou divisin das tendencias estticas en conservadoras (teatro finisecular social, costumista e humorstico, ou histrico) e renovadoras (practicamente un teatro para ler).Os renovadores beban do teatro cataln, ou do irlands (Yeats), pero tamn o teatro simbolista, o naturalismo portugus. Leandro Carr Alvarellos, propoa escribir obras de maior envergadura e ambicin do tipo do sainete de costumes cataln, de ambiente e tema urbanos. LEANDRO CARR ALAVRELLOS: modelo Benavente, ambiente burgus urbano. O corazn dun pedneo, Rexurdimento, O pecado alleo, Enredos... RAMN CABANILLAS: A man da santia, Macas o Namorado, O Mariscal... XAIME QUITANILLA: Aln (personaxes e ambiente non galegos), Donosia. Influencia do saudoismo portugus e crtica do espiritismo. ANTN VILLAR PONTE: unha das figuras fundamentais da cultura galega, fundador das Irmandades e gran difusor do ideario nacionalista. Traductor de obras de Yeats, Molire, Aristfanes, Shakespeare, teatro cataln tc. Obra orixinal: Almas mortas, Trptico, Os evanxeos da risa absoluta (Anunciacin do Antiquixote), Nouturnio de medo e morte. Outros autores foron Xavier Prado, Lameiro (dilogos e sainetes costumistas, ambiente labrego, Monifates, e Farsadas); Xess San Lus Romero (O fidalgo, Rosia); Armando Cotarelo Valledor (Trebn, Lubicn, Beiramar); Euxenio Charln Arias e Manuel Snchez Hermidas (O mencieiro, Mal de moitos).

2 Grupo Ns Un dos proxectos culturais colectivos mis singulares da Galiza de preguerra. Escritores: Vicente Risco, Ramn Otero Pedrayo, Florentino Lpez Cuevillas, Antn Losda Diguez e Alfonso Rodrguez Castelao. Rexeitan o medio social en que viven porque o consideran vulgar, e manteen unha postura elitista e de aristocratismo intelectual. Individualismo exacerbado, consecuencia lxica desa postura antigregaria, dandi e extravagante. Exotismo cara a Europa e Oriente. Descubren Galiza a travs das Irmandades da Fala, dedican a este proxecto o seu quefacer intelectual, e aprecian a fasqua extica de Galiza por ser pas precapitalista, cunha cultura popular oculta e unha idiosincrasa xenuina. Referente ao mencionado, destacan o ensaio Ns, os inadaptados e a novela Arredor de si de Otero Pedrayo. Outras caractersticas son: a extraccin social acomodada; a ideoloxa tradicionalista e de elitismo fidalgo; a sa formacin cultural inicialmente desvinculada da tradicin galega e baseada na literatura, arte, filosofa...; formacin acadmica rigorosa e notoria; estilos moi singularizados e persoais, que desembocan na configuracin da moderna prosa galega, en narrativa e ensaio. Proxeccin universal da cultura galega: reafirmacin na idea de que para estarmos no mundo non temos por que reunciar a sermos galegos. Revista Ns: pretensin de europeizar e universalizar a cultura galega, tomando como referencia as propias races. Colaboracin co Seminario de Estudos Galegos (etnografa, xeografa e historia, arte galegos, etc.), para defender o idioma cunha posta ao da da realidade cultural, como un valor universal. Ansias de modernizacin e proxeccin universal, intercambio cultural coas nacins europeas (Mitteleuropa), esprito aberto e innovador. Incorporacin de temas universais, lendarios e exticos, da mitoloxa celta, de ambiente urbano e de fasqua filosfica; tamn novos enfoques e tcnicas en voga nas artes europeas. Polo tanto vai desaparecendo a idea do enxebrismo folclorizante e do tipismo. VICENTE RISCO Tres etapas: pregaleguista, gaelguista ou nacionalista, e nacional-catolicismo (abandono da cultura galega). Dous feitos influntes na sa personalidade: crise da conciencia europea en exapnsin capitalista; e transformacins da sociedade galega. Sistema de valores: a) Individualismo e elitismo intelectual: repudio s masas e inadaptacin aos gustos colectivos. b) Irracionalismo e crtica da ciencia: a tcnica e a mquina =deshumanizacin; non se pode poer o home a nivel de Deus. Indicio da decadencia occidental c) Historicismo e culturalismo: fronte a ciencia, defende a relatividade histrica, da que as culturas son o suxeito, e a esfera espiritual como definitoria da cultura. 6

d) Espiritualismo e relixiosidade: catolicismo fronte a modernidade progresista. e) Miticismo: alternativa ao pensamento racionalista; m(s)tica galeguista para asentar as bases da nacin. Tres elementos esenciais da obra literaria: a) Influencia dos movementos simbolistas e post-simbolistas interseculares (Baudelaire, Rimbaud...); individualidade e rexeitamento de toda intencin social e toda utilidade. b) Relacin contraditoria coa vangarda artstica; crtico e difusor destes movementos, pois atraalle a novidade, mais os rexeitaba por seren productos da modernidade. c) Aproveitamento da tradicin oral galega, estudos etnogrficos; xunto ao culturalismo e o misticismo. Obras: Do caso que lle aconteceu ao doutor Alveiros. relato modernista. 1 relato en galego publicado, rasgos do pregaleguismo: exotismo, esoterismo, nula presencia de elementos galegos. Rompe coas temticas do enxebrismo. Abuso da tcnica epistolar e digresin eruditas. Trama argumental sinxela; problema do engima lingstico; viaxe ao trasmundo onde a principal ocupacin o baile. A vellia vella, A trabe de ouro e a trabe de alquitrn, O lobo da xente, A Coutada. interpretacin idlica da terra. Conxunto de relatos da etapa afirmativa e optimista do seu galeguismo.; modelo da narrativa poupular. Reivindicar a identidade galega: ruralismo, tradicin e historia, galeguismo e catolicismo. Os europeos en Abrantes, O porco de p. stira e escepticismo Desencanto polo fracaso da I.N.G. e por non conseguir o estatuto da Mancomunidade Galega.Stira e burla dos novos hbitos da vida urbana (filisteos da modernidade). Estilo caprichoso e ldico, moraliza, deforma, sanciona, e chisca os ollos ao lector. Loita entre a Materia (don Celidonio) e o Esprito (Dr. Alveiros). O porco de p, modelo narrativo novidoso na liter. galega: creacin verbal; exercicio de linguaxe centrado na parodia dos discursos dominantes da ciencia, do esoterismo, da poltica, do xornalismo tc., para evidenciar a inadecuacin e a falsidade. Escarnio da sociedade capitalista, agoiro do fascismo axexante. Dedalus en Compostela, Mitteleuropa modernidade entre a decadencia e o nihilismo. Mentre Irlanda afirma a sa existencia, Galiza parece camiar cara ao suicidio colectivo. Observacins sobre o espectculo novidoso dunha Europa enxergada dende a ptica peculiar da sa ideoloxa; humorismo e irona. Temas da deshumanizacin da cidade e a decadencia do mundo moderno. Materialismo marxista como o maior mal da modernidade (Materia<-> Esprito); adopcin dunha fe integrista e agresiva.

RAMN OTERO PEDRAYO Das directrices bsicas na sa produccin literaria: o catolicismo e o tradicionalismo, como Risco, do que s o distanciaun profundo liberalismo humanista. Considera o catolicismo parte do ser galego; rexeita a idea de modernidade, o modelo de sociedade capitalista e o marxismo. Liga a identidade do pobo galego ao pasado (tradicionalismo), considera o Antigo Rxime a Idade de Ouro, na que haba harmona entre as clases e estamentos sociais. O capitalismo e a modernidade destren o ser de Galiza. Escritor prolfico e plural. Caractersticas: gran capacidade de improvisacin, vasta erudicin e o torrente desbordado de ideas e palabras que caracterizan a obra escrita Obra: -Poesa: Bocarribeira. Versos para leer e quiemar, e algns poemas soltos. Algns crticos o sinalan como o autntico poeta do grupo Ns. -Teatro: A lagarada, Teatro de mascaradas (basada no Teatro da Arte de Castelao), e na posguerra Rosala , O fidalgo e a Noite compostel, O desengano do prioiro. Mis apropiado para a lectura, a pesar do seu gran valor dramtico. Otero introduce digresins lricas e elementos escnicos de raz simbolista, e usa o efectismo. Pero non pode evitar facer texto, e nas didascalias, longas, informa de aspectos da accin difciles de transmitir ao espectador. As obras da posguerra son de difcil representacin, un teatro potico, ocn algo de stira nO desengano do priorio. -Ensaio: principal interese de Otero xunto coa novela; ensaio xeogrfico (Xeografa fsica, Historia de Galiza), libros de viaxes (Pelerinaxe, Por os vieiros da saudade), e semblanza biogrfica (Libro dos amigos). Ensaio histrico sobre a cultura galega: sntese histrica presentada de xeito fragmentario, con lirismo e improvisacin retrica, describe a fisionoma da nosa Terra e a evolucin da nosa cultura. Obxectivo de construr unha conciencia nacional, con imaxes aleccionadoras, coidado didactismo e delicado lirismo. Unha Galiza de forte base tradicional (avoengo seorial, eclesistico e labrego), e cristianismo espiritual e non ortodoxo; nada de modernidade. -Novela: erudicin e lirismo apaixonado, evocacin paisaxstica e sntese histrica, subxectivismo e intuicin analtica para retratar unha determinada realidade social. Clasificacin (conxugando os criterios de Carballo Calero e Carlos Casares):

a)Novelas histrico-culturalistas. 1. Ambientadas na Idade Media galega. (sc. XII-XV) A romeira de Xelmrez, Las palmas del convento(1941). A primeira a que mis se achega ao subxnero de novela histrica. Actitude apoloxtica e de heroismo cara a figura de Xelmrez, articulada a partir da ideoloxa do autor: poca medieval como prspera e normal, teima europeista, nimo galeguista reivindicativo. 2. Ambientadas no Romanticismo. (sc. XVIII-XIX) Fra Vernero, La fiesta del conde Bernstein(indita ata 1988). Percorrido cultural, numerosas alusins ao ambiente do Romanticismo alemn. b)Novelas histrico-realistas. Marco: Galiza rural dos anos centrais do sculo XIX e o perodo de transicin ao sculo XX; proceso de decadencia da fidalgua e os bruscos cambios estn a producir nas estruturas da nosa sociedade tradicional. Trama mis elaborada, tratamento mis detallado dos tipos humanos, con certa profundidade psicolxica. Caract.: personaxes que como arquetipos representan clases sociais; xogo de contrastes en todos os niveis; moita descricin paisaxstica, mesturada con certo pantesmo e valores simblicos; concepcin da novela coma un ensaio novelado. Os camios da vida (3 partes x 7 cap.; 1, decadencia da fidalgia, 2 slvase a familia fidalga mediante a forza de carcter, 3 a ilustracin universitaria e a ideoloxa nacionalista salvarn ao pas). Contos do camio e da ra (decadencia da fidalgua, realismo) O mesn dos ermos (similar a Os camios... , anda que cunha linguaxe e composicin mellorada) O seorito da Reboraina (posguerra; humor, irona e burla, semella parodiar todas as anteriores) 2 relatos curtos: Pantelas, home libre; e O purgatorio de D. Ramiro. O Maroutallo (relato acerca da sexualidade como concebida popularmente, desexo natural sen trabas sociais, muller protagonista) c) Novelas psicolxicas de introspeccin e bsqueda. A trama xira arredor do conflito interior dos protagonistas; abondan as evocacins e snteses culturais. Ambientadas nos ltimos anos do XIX e primeiras dcadas do XX, contemporaniedade ao autor. *Tamn se pode inclur neste grupo, a 3 parte de Os camios... Obras: Arredor de si (a mis lograda e significativa, serve para entender a evolucin do grupo Ns, pois case unha autobiografa deste ambiente intelectual.) Devalar (moi innovadora: fragmentarismo, accin simultnea e protagonismo mltiple; temtica proxima ou similar anterior.) 2 relatos/novelas curtas: Escrito na nboa, Vidas non paralelas AFONSO (DANIEL) RODRGUEZ CASTELAO 9

Compromiso con Galiza e coas sas clases populares. Como artista, vese coma unha totalidade estratificada (artista plstico e literario, polifacetismo), na que se d unha evolucin, cunha diversidade de discursos artsticos e ideolxicos entre os que hai dilogo e mesmo intertextualidade (son das facetas complementarias). Didactismo e afn comunicador a travs dunha expresin sinxela e sinttica, tras un proceso de depuracin do estilo. Pensamento humanista, crtico co capitalismo, o eurocentrismo e o imperialismo; defensa das races tradicionais e rurais galegas. Fronte ao elitismo aristocrtico de Risco e Otero Pedrayo, Castelao vn da clase popular, anda que ten estudos universitarios; e ademis est mis ligado a experiencia co agrarismo e loita anticaciquil. Caract.: estilo de realismo crtico, simbolismo, o humanismo liberador, o refinamento humorstico, a irona, tc. Temtica que vai dende o social e o poltico, ata a filosofa (Verdade, Felicidade, ...) Etapas: prenacionalismo, e nacionalismo (activismo poltico durante a II Repblica, e despois no exilio). 1. Obra plstica (pintor, debuxante, caricaturista, gravador): lbum Ns, Cousas da vida, tc. 2. Obra literaria: a)Ensaio: Diario. 1921, Sempre en Galiza (un dos mellores compendios das teses nacionalistas. Reelaboracin persoal do proxecto colectivo, ao que se engade o aprendido nas experiencias persoais; pensamento dialctico e de dilogo constante). b) Teatro: Os vellos non deben namorarse (teora do Teatro da Arte; ) c) Narrativa: Un ollo de vidro. Memoria dun esquelete (prlogo e eplogo que fan de relato para as memorias atopadas escritas polo esquelete, o que presenta un autor distante e obxectivo; escenario: cemiterio da cidade; estrutura fragmentaria ou collage; ptica crtica, medio humorstica, medio irnica; agrarismocaciquismo, galguismo-espaolizacin) Cousas I, II, e unha edicin conxunta (consagracin de Castelao como narrador, difusin en revistas, vontade estilstica cara sinxeleza e economa da linguaxe, combinacin de debuxo e texto, oralidade popular mesturada con enfoques innovadores, protagonistas o pobo galego) Retrincos (5 contos de formato clsico e arranque autobiogrfico, con motivos humanos entrabeis recreados literariamente.) Os dous de sempre (segn Castelao, unha obra intimista, fondamente humana e fondamente galega; substrato filosfico trascendente: cuestiona o mito da liberdade individual, limitada 10

polas cirscunstancias, e parece que estas limitacins s se poden superar pola va da conciencia social e o altrusmo; os protagonistas, Pedrio e Raolas, son egocntricos, individualistas e autodestructivos). 3 Nova xeracin galega Anos 20: movementos estticos vangardistas (futurismo, cubismo, dadsmo, surrealismo...) Procura da innovacin e a orixinalidade, cuestionando a harmona e o bo gusto imperantes, vontade de romper co pasado. O escritor ou artista de vangarda un ser subversivo que mantn unha postura activa, militante. Desexo de orixialidade, unido co individual, e de descubrimento dunha nova forma de expresin. O escritor tamn se considera un heroe destinado a mudar a realidade cultural, para o que calquera linguaxe artstica boa; superioridade, aristocratismo intelectual. A imposibilidade de desenvolvemento dunha vangarda organizada en Galiza, como a figura precursora ou pioneira de Manuel Antonio pretenda, hai que relacionala coa situacin que viva a nosa cultura naquel momento. A delicada situacin da valoracin da cultura galega fai inviable a ruptura da vangarda, pois significara botar a perder o conseguido. En Galiza, hexemona do discurso constructivo vinculado s ideas nacionalistas sobre o concepto de ruptura; mais tamn a moita crtica s xeracins anteriores (grupo Ns) e incluso ao Rexurdimento. Entenden o rupturismo coma unha experiencia profunda pero que non debe destrur todo o anterior. Das direccins renovadoras: 1) Discpulos do grupo Ns, formados arredor do Seminario de Estudos Galegos. 2) A mocidade intelectual mis crtica co maxisterio da anterior xeracin; novecentistas. Caract. comns a todos os poetas: nova sensibilidade vital, novo fundamentos estticos. -Ruptura coa tradicin inmediata. -Labor de actualizacin e modrnizacin da lrica galega, universalizndoa, ao poela en relacin co panorama vangardista europeo. -Importancia das revistas literarias para a difusin. Ex: Ronsel, Alfar, Papel de Color,etc. -Lias poticas que van dende un vangardismo pleno, cara a sintetizalo coa tradicin popular. Hai das tendencias marcadas, e logo moitas individualidades. Manuel Antonio o punto culminante da renovacin potica dos anos 20 e 30. Hilozosmo Caract: novecentistas. Presenta unha natureza viva, animal, humana. A realidade queda reducida a certos riscos singularizadores que pasados por un filtro de estilizacin fan xurdir un conxunto de sensacins ou 11

impresins; subxectivismo. LUS AMADO CARBALLO O impresionismo Amado Carballo contina a tradicin paisaxstica galega (impresionismo+paisaxismo=hilozosmo). Argumento: o poeta escolle unha serie de elementos escnicos dentro dunha paisaxe estilizada (o ceo, o sol, o mar), e un acontecemento concreto, reducndoos a un xogo de lias e planos cheo de vivacidade sensorial. Ambientacin rural, paisaxe humanizada. Verso de arte menor, rima asonante. Lxico romntico-simbolista; s veces con elementos irnico-humorsticos influencia de Gmez de la Serna. Busca a sorpresa no lector, con orixinai imaxes, atrevidas sinestesias, impresionismo, tc. Mantn a vertebracin do texto, a diferencia de moitos vangardistas (=> modernidade + tradicional). Obra: amais de novelas e relatos, dous volumes de poesa: Proel (1927). O galo (1927). Neotrobadorismo unha tendencia totalmente influenciada polas cantigas medievais, que fan que moitos poetas incla elementos deste tipo de composicin na sa poesa. Prodcese unha recreacin e formulacin de estilos e temas, acrecentando imaxes propias da poesa moderna. Tamn destacan Carles Riba e John Vicente Viqueira. FERMN BOUZA BREY Obra: Nao senlleira(1933), Seitura (1935). Mis apegado tradicin, popularista e clasicista. LVARO CUNQUEIRO Obra: Cantiga nova que se chama riveira (1933). Textos en apariencia trobadorescos, son en realidade poemas en que a palabra sintetiza e evoca e o lector debe completar a suxestin. Tendencias vangardistas LVARO CUNQUEIRO Obra: Mar ao norde (1932), Poemas do si e do non (1933) (amor e surrealismo). O mis innovador, cubismo, literatura haik. EDUARDO BLANCO AMOR Obra: Romances galegos (1928) (influencia de Amado Carballo e a xeracin do 27), Poema en catro tempos (1931) (conxuga a autenticidade da viviencia emotiva cunha concrecin plstica e rtmica). 12

MANUEL LUS ACUA Obra: Frgoas (1933). Dende o hilozosmo, evoluciona a procurar o impacto mis directo posbel, con economa verbal, e reduccin ou eliminacin do elemento narrativo, esencialismo conceptual. Gran orixinalidade. Outros poetas recoecidos desta poca son: John Carballeira (Semeteira de ronseis), Xos Otero Espadn, Roberto Blanco Torres (Orballo da media noite), Euxenio Montes e Evaristo Correa Caldern. MANUEL ANTONIO A grande figura da renovacin potica galega dos anos vinte. Produccin potica que combina un pouso de simbolista coa incorporacin dunha linguaxe formal debedora do vangardismo, sobre todo creacionista (na imaxinera, que engade o peso do ingrediente humano, a experiencia sentimental); d lugar a una expresin potica fortemente personal e excepciocnal no panorama literario galego. Manifesto Mis al!: esprito provocador, punto de partida programtico, iconoclastas, incoherente, e mimticos respecto s vangardas europeas. Crtica do pasado e o presente cultural galego, afirmacin dos seus novos conceptos, e chamamento s novas xeracins. Obra: Con ancos do meu interior (1920, transicin cara ao vangardismo, paisaxe nocturna ou rural, soidade, inquedanza polo destino, o descoecido e o porvir) Foulas(1925, anda subsisten algns rasgos tradicionais, imaxinera maria, ambientacin nocturna, ambientes atmosfricos; o tempo, ligado saudade, eternidade...) Sempre e mis dispois(7 poemas, argumento e personaxe comn, forte carga sentimental, imaxes do tipo caligramas cubistas e creacionsitas, espazos en branco asociados ao silenzo, a distancia, a soidade) De catro a catro(temtica maria e de viaxe, forte narratividade, estrutura argumental circular, imaxinera maria, cromatismo, paisaxe reflexo do sentimento do poeta, importancia da imaxe como recurso, e como narrador, elaborado sistema de smbolos) Viladomar(poemario inacabado) Narrativa Non acada tanta importancia como a poesa por a interrupcin que supn a guerra civil para as novas xeracins, e por a actividade do grupo Ns. Consolidacin da prosa en galego, debido canitdade de ttulos aportados. Neste momento publican os seus primeiros textos Cunqueiro (Ton. Anacos de novela), Fole e Blanco Amor (na revista 13

Ns, fragmentos de A escadeira de Jacob); entre outros moitos autores, como Ricardo Carballo Calero. XOS FILGUEIRA VALVERDE Obra: Os nenos (1925, relatos curtos, personaxes de diversa extraccin social que evocan ancdotas da infancia), O viagrio (1927, retrato da Pontevedra marieira). RAFAEL DIESTE Principal prosista desta poca. Caract: importancia concedida a tcnica, sabia mistura do popular e do culto (descricins plsticas e impresionistas), implicacin do lector, recursos da liter. oral.; temas de misterio ou extraeza, fantasa; raz popular das historias, personaxes comns. Obra(algns libros en espaol): Dos arquivos do Trasno (1926), A fiestra valdeira (1927, obra teatral). Teatro Xnero pouco cultivado pola falta de compaas teatrais, aversin dos autores vangardistas aos moldes e temas do teatro galego (pintoresquismo), e polos problemas de difusin. Destacan: LVARO DAS CASAS Contido e mensaxe poltica e anti-caciquil nunhas; noutras un teatro sen accin cheo de poesa e alegora. Obra: A morte de Lord Staler(1929), Pancho de Rbade (1930), O tolo de lastra (), A gavilla(), O outro(), Dente de ouro() etc. XOS FILGUIERAS VALVERDE Obra: Agromar . Peza de teatro para rapaces, intencin didctico-ideolxica, defensa desde presupostos tradicionalistas e conservadores dos valores da aldea galega fronte a vilas e cidades.

14

5 Galaxia e a recuperacin cultural da posguerra 1 publicacin en galego tras a guerra, 1947, Cmaros verdes, de Aquilino Iglesia Alvario. 1949, fndase a coleccin Benito Soto. 1950, aparicin da Editorial Galaxia, e tamn da Editorial Monterrey Comenzan a aparecer distintas canles (editorias, revistas, coleccins...) para dar sada literatura en galego. Galaxia asume o proxecto universalizador do grupo Ns.; Ramn Otero Pedrayo nomeado presidente da editorial. Anda que Galaxia fruto do traballo dos mis novos, a chamada xeracin do 36 ou xeracin Galaxia (Ramn Pieiro, Francisco Fern. del Riego, ...). Moitos optan pola cultura na dispora, outros optan pola resistencia cultural ditadura dende Galiza, apoliticismo. Corrente literaria caracterizada por fortes doses de evasionismo, popularismo e intelectualismo. Obxectivos: a)Recuperar a ligazn coa tradicin cultural de preguerra b) Reintegrar cultura galega autores que non se atreven a escribir en galego (nxel Fole, Lus Pimentel. A. Cunqueiro). c) Reivindicar a validez do galego como vehculo de alta cultura. Tradcese Da esencia da verdade, de Heidegger. d) Promover o estudo da realidade econmica e sociocultural do pas. Revista Grial, que tivo catro nmeros en 1951, e retoma a labor logo a partir de 1963. e) Incorporar as novas xeracins ao labor galeguista. O grupo Galaxia ofrece canles de publicacin e dirixe as preocupacins intelectuais dos universitarios dos anos 50. Narrativa de posguerra 1 novela de posguerra: A xente da Barreira, de Ricardo Carballo Calero. (continusmo) Lias narrativas nos anos 50: a) Continuadores: tradicin narrativa do grupo Ns, imitada, ou obras feitas polos propios autores, como Otero Pedrayo (O seorito da Reboraina) b) Realismo popular: ou etnogrfico. Iniciado con nxel Fole n lus do candil; narrativa breve. Ambientacin rural, marcada focalizacin xeogrfica, dialectalismo lingstico, modelo oral no estilo, sinxeleza argumental e humorismo. c) Realismo fantstico: narrativa de lvaro Cunqueiro, mistura de elementos culturalistas e populares, cun p na realidade e outro na fantasa. Non se pode falar de seguidores de Cunqueiro, mis ben autores cun estilo paralelo e s veces coincidente (Daro 15

Xohn Cabana, Xos Miranda, Carlos Casares...) d) Realismo social: mximo representante, Eduardo Blanco Amor, que inaugura a tendencia coA esmorga. Proposta de crueza argumental e contundencia ideolxica. Mal recibida por ser a galega unha literatura afeita s historias ambeis. Non sera ata os novos escritores do posfranquismo (Lois Diguez, Xavier Alcal...) que esta corrente tera seguidores. e) Nova Narrativa: proxecto rupturista iniciado por escritores formados xa no franquismo, cunha feble vinculacin coa tradicin literaria de preguerra. Modelo narrativo de tcnica experimental e ambientacin urbana, profundizan na especificidade da linguaxe. NXEL FOLE Comeza o seu labor literario nos anos 20, traballando en diversas revistas e encadrado no movemento de vangarda, mis apenas publica dous relatos antes da guerra. Reclese nunha aldea quiroguesa por medo represin, o que lle da ocasin de profundizar no coecemento do mundo rural e da paisaxe que servir de marco para a sa obra. nese ao proxecto da Editorial Galaxia. Obra: lus do candil. Contos a carn do lume (1953). (Modelo narrativo da tradicin oral: narrador en primeira persoa, inconcrecin temporal, chamadas ao auditorio, interpolacin de detalles... . Temtica do imaxinario galego. A perspectiva dominante o racionalismo crtico que leva destruccin irnica do mito. ) Terra Brava. Contos da solaina (moito mis heteroxneo, e cun excesivo afn antropolxico. Icle o Parladoiro, un dilogo entre tres persoaxes sobre a nosa historia e identidade, o sentimento da paisaxe, a alma galega, a filosofa da modernidade tc. que sern os temas tratados nos contos, sobre a tesis de que a modernidade cinetfica leva a desintegracin da cultura popular do rural. O sobrenatural queda sometido anlise escpetica da razn.) Contos da nboa (1973, despois dun tempo sen publicar nada). (Humor, ambiente urbano, mais presenta as preocupacins da mentalidade rural.) Caract. que Fole enuncia na Soleira a Contos da nboa (e que se extenden a toda a sa obra): realismo lingstico (fala oral), predileccin polo conto para ()sempre ten que falar dalgn modo da realidade), procura da orixinalidade tcnica e estilstica (recoece a influencia do cine), compromiso moral do escritor coa sa terra e o seu tempo, a paisaxe como elemento esencial na definicin da literatura galega. LVARO CUNQUEIRO o escritor galego dotado dun mundo mis persoal, as como dun estilo e dunha tcnica perfectamente distingubel entre os seus contemporneos. Caract: 16

a) Tendencia disgregacin da novela. Son novelas extraordinariamente abertas e constrense mediante a acumulacin de relatos argumentalmente inconexos; non se pode falar exactamente dunha progresin da narracin, nin dun relato principal, dado que cada relato constite un universo autnomo, cos seus persoaxes e similar xerarqua narrativa. Novelas a modo de mosaico b) Predominancia da oralidade no estilo. Perodos extensos, polisndeton, repetidas digresins mediante oracins subordinadas, moito dilogo; lingua inzada de arcasmos e dialectalismos; estilo oscuro, barroco e denso. O estilo de contacontos de Cunqueiro s veces leva ao distanciamento e estraeza. c) Entrecruzamiento do extraordinario e maravilloso co cotin (humanizacin do mito/mitificacin do humano). Persoaxes mticos que se sitan ao lado das xentes comns, coas mesmas preocupacins e personalidade, ao que lle outorgan o carcter de mito. d) Fantasa, humor, poeticidade. Irona tenra ou grotesca, pero ambel. Melanclica amargura cando a fantasa choca coa realidade. Obras: Merln e familia (exemplo de disgregacin da novela, cada captulo a historia dun persoaxe que chega a pedir axuda a Merln, ambiente galego) As crnicas do Sochantre (Bretaa francesa galeguizada polo autor; xogo macabro, pastiche humorstico das novelas gticas ou de horrores tan populares. Estrutura semellante ao Merln, anda que parece mis unitaria debido circularidade do relato con principio e fin, e a progresin na temporalidade). Se o vello Sinbad volvese s illas... (narrador en 3p.; concibida coma unha novela de personaxe sobre a derradeira aventura do vello marieiro Sinbad; hai evolucin no proceso de construcin e deconstrucin do personaxe; a fantasa aparece relegada e xustificada pola imaxinacin de Sinbad; Sinbad vctma do efecto destrutor do tempo, que fai naufragar soos e ilusins, e refxiase no pasado, na lembranza.) Herba aqu ou acol (poemario intimista, relacionado coa mesma experiencia de Sinbad arredor da nostalxia e a vellez). Escola de mencieiros, Xente de aqu e de acol, Os outros feirantes( libros de semblanzas, relatos breves; teen como intencin pr luz todo o extraordinario que pode haber en seres reais). EDUARDO BLANCO AMOR Publicou algo en revistas antes da guerra civil. Despois, a partir de 1935 escribe en espaol (relatos bereves, a novela La catedral y el nio, y Los miedos) ata 1959 cando publica en Bos Aires A esmorga. Obra: A escadeira de Xacob (1927, non publicado ata 1993) 17

A esmorga (pode ser considerada como pun de arranque da nova narrativa galega; visin pesimista de Galiza e do ser galego sometido a unha opresin que non capaz de vencer, incapacitado para a solidaridade e a comunicacin e polo tanto condenado a destrurse e destrur canto o rodea; realidade trxica e unha degradacin social e humana insuperbel; asimila novas tcnicas do sculo XX) Os biosbardos (1962) (relatos curtos, sobre a infancia, a adolesncia e o cambia cara madurez, relato de aprendizaxe, a tentacin didctica queda disimulada pola capacidade fabuladora e o bo pulso narrativo do autor; a moral represora salta en anacos ante a inxenuidade infantil ou as miserbeis condicins de vida; irona; sinxeleza argumental; insatisfaccin, ilusins rotas). Xente ao lonxe (1972) (esixiu un longo traballo para superar certas dificultades tcnicas e lingsticas; no momento da sa publicacin, foi rexeitada pola sa linguaxe escabrosa e a temtica acerca de asuntos tab abordados de forma desinhibida: o sexo na adolescencia, o aborto, a prostitucin...; hai innovacins tcnicas, pero a crtica censura unha estrutura supostamente catica e certa tendenciosidade ideolxica; trata o proceso de maduracin de Suso, de once ou doce anos, nunha familia proletaria de ideas socialistas; novela coral, arredor dos protagonistas aparecen unha morea de figuras secundarias coas sas historias e vivencias, formando un complexo magma social; a experiencia e a aprendizaxe abren unha porta esperanza; identificacin consciente e esperanzada con Galiza). Ensaio: saudoismo e reflexin Sentou unhas bases slidas gracias labor do grupo Ns, e produccin nos ncleos de emigracin. No mbito da editorial Galaxia destaca a labor de Ramn Pieiro (considera a saudade, a paisaxe e o humor como os fundamentos da identidade dos galegos e polo tanto claves para desentraar a esencia de Galiza), Celestino Fernndez de la Vega (quere amosar o carcter europeo e moderno que encerra o ser galego), Xon Rof Carballo (preocpase pola entidade corprea que lle d soporte ao ser, aos sentimentos da paisaxe, saudade, ..., dicir, as xentes galegas), e Domingo Garca-Sabell (reflexiona sobre a vinculacin entre o pensamento mdico e filosfico).

18

7 Xeracin dos 50

19