Está en la página 1de 1

Cultura

Espadas do ro Sil (i)


En diversos puntos da conca do ro sil, os tempos modernos atoparon obxectos de bronce pertencentes a sociedades prehistricas que habitaron na sa contorna. Espadas, lanzas, machados que dormen o seu segundo sono nos museos. o seu achado illado, circunstancial, ntimo case, semella ter repercutido pouco nos libros de Historia.

1.570.000 visitas

O SIL, Outubro 2011

45

Nembargante, at hai non moito, eran as nicas testemuas materiais daquelas sociedades da idade do Bronce de hai mis de tres mil anos. o seu achado en fendas nas rochas ou no fundo das augas, foi pensado como ofrenda ritual por algns dos grandes eruditos galegos, como Cuevillas no seu escrito de 1955 sobre as Armas de bronce ofrenda-

das al ro Sil, ou Bouza Brey no 1942 no seu tratado sobre los mitos del agua en el Noroeste Hispano. Ningn outro sitio como este xornal fluvial semella ser tan adecuado para presentar esta serie de ofrendas escritas sobre As Espadas do Sil, o ro que as une. Comezamos.

Forcas (Parada do Sil)

A Pena da Espada
fotos:museo arqueolxico provincial de ourense

Espada de Forcas. Lonx. 67,5 cm; anch. 4,8 cm. Peso 630 g. Esta peza da Idade do Bronce est depositada no Museo Arqueolxico Provincial de Ourense.

Detalle da zona do encabo da espada.

BEatriz ComEndador*

ste vern, no marco do proxecto de San Vtor de Barxacova (Parada de Sil, Ourense) no contexto da paisaxe do cann do ro Mao, andamos tras o lugar onde aparecera a espada de Forcas, depositada no Museo Arqueolxico de ourense. o achado permanecera fosilizado na microtoponimia dende hai un sculo na aba do Monte Tucela. Seguindo as referencias escritas e as indicacins dos vecios, A Pena da Espada foi doada de atopar. Estivera al sempre. Todos contan que aquela fenda, coecida como A Cova dos Mouros, tia un furado onde tiraban pedrias, que oan caer, e caer, e caer at o Mao. os diversos estudos recollan a primeira indicacin sobre unha cova artificial, pero o que al hai unha impresionante cavidade natural na rocha. Aquela cova entre os bloques da rocha fora feita so no imaxinario das xentes. o sitio impua respeito por al saan as mouras que an lavar ao ro... algnss nin queran pasar por al coas vacas. Primeiro recollemos que a espada a atopou un vecio de Forcas, Manuel Fernndez, coecido como o Eleno, cando traballaba na faranica construcin do canal vello, cara a 1905. At falamos coa sa neta Mara. Pero despois, en Vilar, o seor Vicente dixo o que escoitou, que a espada a atopara a muller do Eleno cando fora a levarlle a comida a medioda. da muller foi ao

marido, do marido ao capataz, e do que o irlands Peter Harbison deseou capataz ao enxeeiro, Conde Valvs, cara aos sesenta Sinal de que tivo das que a ofreceu ao museo. Polo camio, empuaduras consecutivas diferentes? perderon un nome feminino. Unha espada un arma eficaz, tanto na A espada de Forcas ben coecida loita como na simbolizacin do poder e na bibliografa europea das espadas da do prestixio do guerreiro, que abrangue idade do Bronce. Para a sa poca, no seu equipamento tamn a lanza. A entre 1250 e pericia e creatieduardo -breogn nieto muiz 1000 anos antes vidade dos da nosa era aproobradoiros ximadamente, metalrxicos unha obra tecnofoi xerando loxicamente tipos caractedepurada. rsticos de Espada (para rexins ben algns estoque) delimitadas. con seis buratos Na evolucin en coroa para a das chamadas suxeitar o encaespadas occibo mediante dentais, a de remaches. A Forcas a mis folla ten un antiga das suave nervio espadas do central e rebaiSil. xes laterais que Pero non o conforman un nico achado bisel simple. en Forcas. No Non conserva a MAPoU est empuadura, que depositado un sera de materia machado de orgnica, quizais bronce pertenmadeira que non cente mesma se conservou. poca que aparuiz-Glvez di Interior da Pena da Espada ou Cova dos receu hai mis percibir na folla Mouros, onde foi descuberta a espada. dun sculo, os suaves arapero ningun azos que se entrecruzan debido pro- se lembra do seu achado. So sabemos bablemente a los pelos de la vaina de que apareceu en As Cerdeiras (Forcas, cuero que la envolvi. Pero o que a fai Parada de Sil), un pequeno lugar, onde case nica no panorama das espadas hoxe so habitan tres vecios. adscritas xenericamente ao Bronce o fenmeno de deposicin de obxecMedio que a dobre marca de dous tos metlicos, en ocasins en cantidaarcos de ferradura na zona do encabo des extraordinarias, sobre todo a partiest encadrada nun arco maior, detalle res de fins da idade do Bronce, xeral

Referencias citadas: - Lpez Cuevillas, F. 1955. Armas de bronce ofrendadas al ro Sil. Zephyrus, VI: 234-240. - Bouza Brey, F. 1942. Los mitos del agua en el Noroeste Hispnico. Revista General de Marina. Vol. CXXIV. - Joaqun Arias Sanjurjo. 1914.. Boletn de la Comisin Provincial de Monumentos Histricos y Artsticos de Orense, vol. V, n 98: 56. - Vzquez, A. 1904. La Edad del Bronce en el Museo Provincial de Ourense BCPMO, II, 20.

e con circunstancias similares en toda Europa. Son a traducin na paisaxe de accins codificadas das sociedades prehistricas que amosan a relacin simblica do home co medio. A localizacin agora confirmada da espada de Forcas nunha cova, a pon en relacin con outros achados semellantes, como as tres espadas con remaches de prata atopadas na Cueva llusa de ogarrio (ruesga), ou o da Cova da Espada de Entrambasaguas, en Cantabria. Na biografa destas espadas, fabricadas, usadas e finalmente amortizadas, nos queda por saber se o seu destino era acompaar a un defunto ou ser agochadas nun xeito de reversin de metal natureza de onde extrado. Ambas cousas xa foron propostas, e ambas quedan por demostrar. Namentres, os pequenos pasos para buscar o contexto orixinario destes achados antigos contriben a caracterizar as pautas que nos falan doutras mentalidades. Al en Tucela, onde se escoitan as augas que se precipitan con forza cara ao Sil, o home deixou unha espada nunha fenda da rocha. E mis de tres mil anos despois, o home domesticou as augas do Mao cortando a rocha, para convertelas en enerxa elctrica. As pegadas do home, se escriben con distintos cdigos ao longo da historia, nas rochas e nas augas da paisaxe do cann do Mao. Non deixedes de visitalo.

O noso agradecemento a Caio e Lila, e Maruxa de Forcas, a Marisa e Vicente de Vilar, a Finamor de San Lourenzo, e a todos os vecios de Parada de Sil pola sa axuda.

* Profesora da Area de Prehistoria da Universidade de Vigo e investigadora principal do proxecto de San Vtor de Barxacova (Parada de Sil), dentro da lia de traballo sobre novas metodoloxas aplicadas interpretacin e comunicacin social do patrimonio arqueolxico.