Economía ecolóxica e modelo produtivo

Xoán R. Doldán García
(xoan.doldan@usc.es)

Dpto de Economía Aplicada

CICLO DEREITO Á CIDADE A Coruña, 25 de maio de 2011

PROBLEMAS AMBIENTAIS GLOBAIS

• • • • • • • • •

Cambio Climático Destrución da capa de Ozono Perda de Biodiversidade Alteración dos ciclos dos materiais Sobreexplotación de sistemas de soporte de alimentos Sobreexplotación de reservas de auga doce Crises do petróleo e as enerxías fósiles Polución por Substancias Tóxicas Persistentes …

OBXECTO DE ESTUDO DA FOCAXE ECONÓMICA CONVENCIONAL (I)

PRODUCIÓN DE OBXECTOS ECONÓMICOS REAIS ti

CONSUMO PRESENTE OU DIFERIDO DE OBXECTOS ECONÓMICOS REAIS ti

A civilización industrial guíase na xestión por un razoamento monetario: – resalta dimensión criadora de valor ou utilidade, igualando valor de produción e consumo – non atende deterioracións sociais e ambientais que a xestión orixina

PRODUCIÓN VALOR MONETARIO ti DELIMITACIÓN ALFANDEGARIA

CONSUMO VALOR MONETARIO ti

Fonte: Naredo (1987)

OBXECTO DE ESTUDO DA FOCAXE ECONÓMICA CONVENCIONAL (II)

O PROBLEMA AMBIENTAL E AS LIMITACIÓNS DA FOCAXE ECONÓMICA CONVENCIONAL

Rexístrase só o custe de extracción e de manexo dos recursos naturais, e non o de reposición. Consecuencias: – prímase extracción sobre reutilización ou reciclaxe – acelera problemas de escaseza dos materiais e a xeración de residuos.

Promóvese a valoración ocasional de “externalidades” e “bens ambientais” na súa forma monetaria: – preténdese compatibilizar o crecemento económico e o desenvolvemento coa conservación, facelos sustentábeis

• •

Paradoxo. Dáse como solución aos “problemas ambientais” a causa que os provocou: o crecemento económico Retórica e vocabulario pseudo-ecolóxico: agachan ou banalizan os danos ambientais, sen procurar cambios de xestión nin dos comportamentos que os orixinan

OBXECTO DE ESTUDO DA FOCAXE ECOINTEGRADORA OU ECONOMÍA ECOLÓXICA

RECURSOS

ACTIVIDADES DE APROPRIACIÓN, TRANSFORMACIÓN E USO

REFUGALLOS

Enerxía libre Materiais ordenados

Procesos non considerados na focaxe económica corrente
CONSUMO PRESENTE OU DIFERIDO DE OBXECTOS ECONÓMICOS REAIS ti

Enerxía disipada ou degradada Materiais disipados ou degradados

O sistema de representación é desequilibrado e aberto.

PRODUCIÓN DE OBXECTOS ECONÓMICOS REAIS ti

TERRITORIO
DELIMITACIÓN XEOGRÁFICA

PRODUCIÓN VALOR MONETARIO ti

CONSUMO VALOR MONETARIO ti

-t

+t

Fonte: Naredo (1987)

A ECONOMÍA ECOLÓXICA (I)

• Obxectivo: reprodución a longo prazo e universalizábel a escala planetaria (sustentabilidade forte): – atende a análise da reprodución do recurso (en un segundo plano a reprodución do sistema económico) • Visión do mundo: Dinámica, Sistémica, Evolutiva • Procura coñecer como pode desenvolver actividade económica contando cos outros aspectos da vida cos que interactúa – seguimento da base física dos fluxos, límites que a través dos fluxos monetarios quedan escurecidos e desvirtuados. •Procesos de toma de decisións: participativos e calidade da democracia. – A ética e a política convértense en determinantes do futuro social, xa que a análise económica sería só unha forma de coñecer os límites do modelo económico e non implicarían sometemento ás autoridades económicas. • Postura académica: transdiciplinar

A ECONOMÍA ECOLÓXICA (II) BIOSFERA ESFERA DAS ACTIVIDADES HUMANAS

ESFERA ECONÓMICA

Fonte: Passet (1996, 45)

A ECONOMÍA ECOLÓXICA (III)

BIOSFERA E ECONOMÍA

Biosfera: zona da cortiza da Terra habitada por seres vivos, e manifestamente organizada por eles na que existe vida

ECOSISTEMAS

Sistema ecolóxico ou Ecosistema: unidade que inclúe a totalidade dos organismos vivos ou comunidade (biocenose) dunha área determinada que interactúan co ambiente físico (biótopo). Unha corrente de enerxía conduce a unha estrutura trófica, unha diversidade biótica e a un intercambio de materiais entre as partes vivas e as inertes (ciclos de materiais) .

PRINCIPAIS FUNCIÓNS ECONÓMICAS DOS ECOSISTEMAS

Proporcionan recursos

PRINCIPAIS FUNCIÓNS ECONÓMICAS DOS ECOSISTEMAS

• •

Proporcionan recursos Asimilan residuos

PRINCIPAIS FUNCIÓNS ECONÓMICAS DOS ECOSISTEMAS

• • •

Proporcionan recursos Asimilan residuos Proporcionan servizos ambientais

A AUGA COMO LÍMITE

Sen ela non hai vida: é o vehículo polo que se dan todas as reaccións bioquímicas É a substancia máis simples máis abundante na biosfera...porén escasea Facilidade da dispersión da polución na auga, con consecuencias catastróficas: – Procede sobre todo de núcleos urbanos e complexos industriais que verten a mares ou ríos unha ampla gama de substancias orgánicas e minerais

LÍMITES DE MATERIAS DIVERSOS

Phosphore cycle

Son limitantes da produción da biosfera numerosos materiais : fósforo, nitróxeno, xofre, sodio, potasio, calcio, magnesio, cobalto, cobre, zinc...
Nitrogen cycle

A ENERXÍA COMO LÍMITE (I)

Nun ecosistema superpóñense dous ciclos: materia (fechado) e enerxía (aberto) que impulsa ao anterior. En último termo a relación ecolóxica é enerxética

RELACIÓNS ENTRE ECONOMÍA E TERMODINÁMICA (I)

1º principio da termodinámica ou lei da conservación da enerxía e a materia: a enerxía e a materia non se crían nin se destrúen, só se transforman. Non hai produción de enerxía, hai cambio de forma de enerxía. Sen destrución o non incorporado ao produto convértese en residuo

RELACIÓNS ENTRE ECONOMÍA E TERMODINÁMICA (II)

2º principio da termodinámica ou lei da entropía: nun sistema fechado a enerxía degrádase dun xeito continuo e irrevogábel de dispoñíbel a non dispoñíbel. A entropía é unha medida da cantidade non dispoñíbel nun sistema, aumentando ao facer un traballo. Determina o sentido do tempo, define claramente un vector temporal

RELACIÓNS ENTRE ECONOMÍA E TERMODINÁMICA (III)

• • •

A Terra non é un sistema fechado de enerxía (a acción do sol) mais é un sistema fechado de materiais Todo tipo de enerxía é, en orixe, solar, pero non toda é renovábel. O uso das reservas enerxéticas non renovábeis (carbón, petróleo ...) implica que a disposición de enerxía tamén sexa limitada no sistema enerxético actual.

METABOLISMO DA CIVILIZACIÓN INDUSTRIAL E DA ECONOMÍA

Metabolismo: concepto biolóxico referido aos procesos internos dun organismo vivo. Os organismos manteñen un intercambio continuo de materias e enerxía co seu ambiente que permiten o seu funcionamento, crecemento e reprodución

Metabolismo social: os sistemas sociais converten as materias primas en produtos manufacturados, en servizos e, finalmente, en residuos

O METABOLISMO SOCIOECONÓMICO

Fonte: Fischer-Kowlski e Haberl (1997)

O METABOLISMO SOCIOECONÓMICO (II)

INSTRUMENTOS METODOLÓXICOS DA ECONOMÍA ECOLÓXICA (I)

INSTRUMENTOS METODOLÓXICOS DA ECONOMÍA ECOLÓXICA (II)

Mochila ecolóxica (“Ecological rucksack”):

2 kg

106 kg

Anel 5 g ouro - 2 toneladas Diamante 2 g.- 106 kg 12 copas de cristal - 2 kg Cafeteira - 298 kg PC (20kg) – 1,5 toneladas Cepillo de dentes – 1,5 kg Caldeiro de plástico- 26 kg Teléfono Móbil- 75 kg

2 ton

26 kg
1.5 ton

298 kg

1.5 kg

75 kg

INSTRUMENTOS METODOLÓXICOS DA ECONOMÍA ECOLÓXICA (III)

Pegada ecolóxica (“Ecological footprint”):

Xeneralizar o consumo de enerxía fósil de Alemaña, requiriría 5 planetas para dixerir residuos Holanda, requiriría un territorio 16 veces superior ao seu para fornecerse de recursos e dixerir os seus residuos

INSTRUMENTOS METODOLÓXICOS DA ECONOMÍA ECOLÓXICA (IV)

DOUS GRANDES DESAFÍOS ECOLÓXICOS

• O cambio climático ten como unha das causas principais: • a emisión de gases de efecto invernadoiro procedente do uso intensivo de combustíbeis fósiles en actividades industriais e transporte (en particular, óxido de nitróxeno e dióxido de carbono)

•O teito do petróleo: • é o momento a partir do cal cada ano se producirá menos petróleo. Inevitable fenómeno xeolóxico que suporá que a demanda mundial de petróleo poda quedar sen cubrir

SERÁ NECESARIA UNHA TRANSICIÓN ENERXÉTICA?

• A transición non é unha opción enerxética máis...: • é inevitábel, a dependencia do petróleo é o punto feble da globalización económica • e desexábel, un futuro con menos petróleo pode chegar a ser preferíbel ao presente. Menos enerxía, unha economía local revitalizada e unha menor afección ambiental, non ten que supor unha calidade de vida máis baixa, mesmo pode mellorala. • A idea do movemento de transición comezou co Plan de Acción para o Descenso Enerxético de Kinsale en Irlanda • Un dos supostos básicos das Iniciativas de Transición: • É inevitábel vivir cun consumo de enerxía moito máis baixo, e é mellor planificarmos cómo facelo que sermos collidos por sorpresa

A TRANSICIÓN E O TEITO DO PETRÓLEO (I)

Nós estamos aquí

A TRANSICIÓN E O TEITO DO PETRÓLEO (II)

A era do petróleo

Nós estamos aquí

A TRANSICIÓN E O TEITO DO PETRÓLEO (II)

A TRANSICIÓN E O TEITO DO PETRÓLEO (III)

Implicacións do aumento da demanda nas próximas décadas (do último informe do Pentágono –EE.UU.“The joint operating environment 2010”)

Para satisfacer esa demanda, coas medidas de conservación máis eficaces, o mundo necesita engadir aproximadamente o equivalente da produción actual de enerxía de Arabia Saudita, cada sete anos. Aínda cun esforzo concertado iniciado hoxe para reparar esta carencia, serían necesarios dez anos antes de que a produción alcanzase a demanda esperada. O problema central: a escaseza de plataformas de perforación, os enxeñeiros e a capacidade de refinación.

A TRANSICIÓN E O TEITO DO PETRÓLEO (IV)

Que implicacións ten o cénit? 90~95% do transporte móvese con petróleo.

A TRANSICIÓN E O TEITO DO PETRÓLEO (V)

Que implicacións ten o cénit? A agricultura industrial, intensiva depende totalmente dos combustíbeis fósiles: Mecanización Pesticidas. Fertilizantes Irrigación Procesado e distribución dos alimentos.

Adaptación tomada desde http://dynamiccities.squarespace.com según Bryn Davidson

DINÁMICA POBOACIONAL URBANA. 1975 (I)

Map 1: Urban Agglomerations in 1975 (proportion urban of the world: 37.2%)

Source: United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division: World Urbanization Prospects, the 2009 Revision. New York, 2010

 

DINÁMICA POBOACIONAL URBANA. 2009 (II)

Map 1: Urban Agglomerations in 2009 (proportion urban of the world: 50.1%)

Source: United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division: World Urbanization Prospects, the 2009 Revision. New York, 2010

 

DINÁMICA POBOACIONAL URBANA. 2025 (III)
Map 1: Urban Agglomerations in 2025 (proportion urban of the world: 56.6%)

Source: United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division: World Urbanization Prospects, the 2009 Revision. New York, 2010

 

DINÁMICA POBOACIONAL URBANA. 1950-2030 (IV)

DINÁMICA POBOACIONAL URBANA. 1950, 2009, 2050 (V)
Figure 8: Proportion urban in 1950, 2009 and 2050 of the 30 most populous countries in 2009

Source: United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division: World Urbanization Prospects, the 2009 Revision. New York, 2010

URBANIZACIÓN E MODELO PRODUTIVO

Os mecanismos comerciais e financeiros tenden a ordenar o territorio en núcleos de atracción de poboación, capitais e recursos, fronte a áreas de apropiación e vertido. O comercio supón a dominación dos que ocupan as últimas fases de elaboración e comercialización dos produtos sobre os fornecedores de materias primas. Os padróns actuais de ordenamento do territorio obedecen ás regras de xogo imperantes: o modo de produción capitalista e a súa dinámica.

A URBANIZACIÓN ACTUAL COMO PATOLOXÍA DO CRECEMENTO ECONÓMICO

• 1)

2) 3)

4)

Hern (1990) establece unha analoxía entre os procesos canceríxenos e a incidencia da especie humana no territorio: Crecemento rápido e incontrolado: o trepidante crecemento da urbanización ven provocado polo afán de lucro de promotores e gran parte dos compradores, animado por un marco institucional que privilexia a adquisición de vivenda como investimento. Indiferenciación das células malignas. Semellanza con predominio planetario dun único modelo construtivo ao que poderíamos chamar estilo universal. Metástase en diferentes lugares. Encaixa co modelo de conurbación difusa, que separa as distintas funciones da cidade, por contraposición á cidade histórica, máis compacta e diversa. A extensión faise polas grandes infraestruturas de transporte (autovías, tren de alta velocidade e aeroportos) que facilitan a degradación do territorio Invasión e destrución dos tecidos adxacentes. Non se melloran asentamentos e edificios anteriores, sino que os engolen e destrúen.

Conclusión: Pasamos dun mar de ruralidade ou natureza pouco intervida con algúns illotes urbanos, a un mar metropolitano con enclaves de campo ou natureza.

CONSECUENCIAS AMBIENTAIS DA CONURBACIÓN DIFUSA

1) 2) 3) 4)

Incremento da sectorialización do espazo Xeración de máis mobilidade: desprazamentos fogar-traballo, fogar-centro comercial... Aumento da polución e do consumo de enerxía Maior dependencia do automóbil

CONSECUENCIAS SOCIOECONÓMICAS DA CONURBACIÓN DIFUSA

1) 2) 3) 4) 5)

Perda de postos de traballo no pequeno comercio Crecentes limitacións para os “prisioneiros da cidade” (persoas con mobilidade restrinxida) Concentración do poder económico en poucas mans Redución da competencia Aumento da dependencia de todas as persoas con relación a unhas poucas empresas multinacionais.

METABOLISMO URBANO (I)

METABOLISMO URBANO (II)

METABOLISMO URBANO (III)

METABOLISMO URBANO (IV)

METABOLISMO URBANO (V)

METABOLISMO URBANO (VI)

Moitas grazas

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful