Está en la página 1de 32

Gure eskerrik beroenak gida hau egiterakoan lagundu digutenei: A.Abián, M.

Agirre, Amet,
I.Arregi, A.Azpiazu, J.A.Azpiazu, Etxe Aundi, J.Fernandez, A.Goenaga, Gomiztegi S.Coop.,
S.Mendiola, A.Otaduy, M.Ruiz, Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura Saila eta beste guztioi.
Aurkibidea

NATURA 4
Aizkorri-Aratz Parque Naturala 4
Arrikrutz-Oñatiko Kobak 6
Kirolak eta aisialdia 8
OÑATI, HISTORIADUN HERRIA 10
ARTEA ETA ARKITEKTURA 12
Obra zibila: Sancti Spiritus Unibertsitatea 12
Obra zibila: Kultura ondasun babestuak 14
Obra erlijiosoa: San Migel Parrokia 16
Obra erlijiosoa: Bidaurretako Monastegia 18
Obra erlijiosoa: Arantzazuko Santutegia 20
TRADIZIOAK 22
GASTRONOMIA 24
INFO 26
Non jan eta non lo egin 26
Bisita gidatuak 27
Kale izendegia 28
AIZKORRI-ARATZ PARKE NATURALA

1. Aizkorriko mendilerroa.
2. Erlea loretan.
3. Arantzazu erreka.
4. Pago basoa.

4
Natura

Parque Naturala 2006an izendatu Zaraia, Aizkorri-Urbia, Elgea-Artiako


zuten; azaleran 160 km2. Euskadiko leku megalitikoak, baita hainbat hilobi
bigarren parkerik handiena; %80 koba ere.
Gipuzkoan. Erromatar zibilizazioaren joan-etorria
erakusten duten aztarnak ere badi-
HARTZEN DITUEN LURRALDEAK tugu, Gasteizko galtzada, Uribarritik,
· Gipuzkoa: Debagoiena (Aretxabaleta, eta erdi aroko aztarnak, San Adriango
Eskoriatza, Leintz Gatzaga eta Oñati), galtzadak.
Goierri (Zegama eta Zerain) eta Urola
Garaia (Legazpi).
· Araba: Aguraingo eskualdea
(Asparrena, Barrundia, Donemiliaga
eta Zalduondo).
· Gipuzkoako eta Arabako partzuergo
orokorra.
Fauna eta flora
INGURUNEA Aizkorri-Aratz Parke Naturalean paraje ezin
· Arantzazuko Santutegia. ederragoak ditugu: Arantzazuko arroila
· Arrikrutz-Oñatiko Kobak.
eta Iturrigorriko eta Bellotzako basoak
· Urbiako zelaia, ermita eta ostatua.
· Gomiztegi, artzain eskola. eta larreak. Landaretzari dagokionez,
oso aberatsa da, baso asko du (pagadi
EZAUGARRIAK kaltzikolak eta pagadi azidofiloak, haritz
Kantabriar mendikatea eta Pirinioak kanduduneko hariztia du Urkilla-Elgeako
batzen dituen korridoreko zati bat da. Arabako isurialdean; haritz kandugabeko
Isurialde bi ditu: Iparrekoa (Kantauria-
eta haritz kaltzikolako eremuak...), flora
rra) eta Hegokoa (Mediterraneoa).
bereziko tokiak, horien artean nabarmen-
OROGRAFIA tzekoa da Arbarraingoa (Altzaniako
Leku ikusgarriak eta ederrak ditu; mendietan), eta mendiko flora interes-
adibidez, Euskal Autonomia Erkidegoko garria, kareharrizko gailurretan eta lapiaz
mendirik garaiena, Aitxuri (1.551m). eremuetan.
Kareharriko mendiak: Aloña, Aizkorri,
Aketegi (Mari jainkosaren bizilekua)
eta Aratz. Urbia moduko sakonuneak
eta Arantzazu eta Jaturabe moduko
arroilak, besteak beste.

ARKEOLOGIA AZTARNAK
Parke Naturalean ditugu Orkatzategi,

5
ARRIKRUTZ-OÑATIKO KOBAK

1. Arrikrutz 53 galeria.
2. Sandailiko Koba-Ermita.
3. Arrikrutzeko barne aldea.
4. Arrikrutzeko ibarra.

6
Natura

Arrikrutz-Oñatiko Kobak Gesaltza- INGURUNEA


Arrikrutzeko sistema karstikoan Natura, arte, arkitektura... aberastasun
kokatzen dira, Aizkorriko mendigu- handiko ingurune batean kokatzen
nean. Behe Kretazeoko materialen dira Arrikrutz-Oñatiko Kobak. Nabar-
gainean garatutako hutsune edo mendu behar dugu Sandaili Koba eta
barrunbe batzuk dira (antzinatasunari Ermita (San Elias), Araotz auzoan;
dagokionez, 150 eta 65 milioi urte hango urek, kondairak dioenez, antzu-
artekoak). Material horien gainean tasuna sendatzen dute. Eta, jakina,
garatzen dira Gesaltza-Arrikrutzeko Arantzazuko Santutegia eta Aizkorri-
barrunbeak edo esparrua. Aratz Parque Naturala.
Arantzazu eta Aldaola errekek sortu
dituzte, eta Gipuzkoako luzeenak dira;
guztira luzeran 15 km dituztelarik. Kobak bisitatzea
Arrikrutz kokaleku aitzindaria izan da · Bisitatu daiteke: 53 galeria.
Euskadin, espeleologia, arkeologia eta · Iraupena: 60’ (30’ lehenago joan behar
paleontologia esplorazioari dagokionez, da. Azken irteera itxi baino ordu bat
paleontologia aztarna garrantzitsuak
aurkitu izan dira bertan. lehenago. Bisita telefonoz erreserbatzea
Hauek nabarmenduko ditugu:
gomendatzen da).
· Ibilbidearen distantzia: 1 km.
· Paleolito garaia: kobazuloetako
lehoiaren eskeleto osoa (Iberiar · Autogidaritzako hizkuntzak: euskara,
penintsulako bakarra). gaztelania, katalana, frantsesa eta ingelesa.
· Brontze garaia: Burdina urtzeko labe · Kokalekua: Arantzazurako bidean (Araotz
txiki bat. auzorantz hartu behar duzu).
· Ordutegia (astelehenean itxita):
KOBAK BALORATZEKO PROIEKTUA Goizez urte osoan: 10:00-14:00.
Arrikrutz-Oñatiko Kobak-en proiektua, Arratsaldez:
2007ko ekainaz geroztik ikusgai dagoe-
na, turismo kobetako berrikuntzaren
Martxotik maiatzera eta urrian: 10:00-14:00.
eredu garbia da. Jendearentzat Ekainetik irailera: 15:00-19:00.
zabaldu baino lehenago era askotako Azarotik otsailera: 15:00-17:00.
azterketak (ingurumen, topografia,
ARGIBIDE GEHIAGO IZATEKO
arkeologia arlokoak) egin ditu Oñatiko
Udalak. Arrikrutz-Oñatiko Kobak- · Telefonoa: 943 082 000
etako proiektuan informatika-sistema · Web orria: www.oinati.org
erabat aurreratua erabiltzen da, · E-posta: arrikrutz@oinati.org
barne-gidaketak egiteko eta barruko
elementu historiko, etnografiko,
Arrikrutz-Oñatiko Kobak proiektua “Muga-
geologiko eta mineral interesgarriak rik gabeko lurpea” eta ACTE elkarteetako
balioesteko. partaide da (www.cuevasturisticas.com).

7
KIROLAK ETA AISIALDIA

1. Aitzulo Koba.
2. Usako presa.
3. Mendi-ibilbideen panela.
4. Eskalada Araotzen.

8
Natura

Aukera asko eskaintzen du Oñatik aire IBILBIDEAK ETA SENDERISMOA


libreaz gozatzeko.
IBILBIDE ERRAZAK
KIROLAK Distantzia: 5,5 eta 8,5 km artekoa.
KIROL ESKALADA Iraupena: 1:30´ eta 2:30´ artekoa.
Araotz auzoan (Oñatitik 8 km-ra). · Sl-Gi-10: Aloñako mendi-hegalen
artean.
IRELORE GOLF ESKOLA · PR-Gi-104: Arantzazuko baserrien
9 zuloko golf zelaia, Uribarri auzoan, eremua, “Harria eta Ura” izena ere
Arantzazuko bidean (Soraluze hotela- duena.
ren ondoan). Telefonoa: 665739477. · PR-Gi-105: Arantzazuko bide ezkutua.
· PR-Gi-107: Garagaltza auzoko
TXOPEKUAKO TIRO EREMUA
zirkuitua.
Tiro eremua Uribarri auzoan dago,
ERDI-MAILAKO IBILBIDEAK
Arantzazuko bidean (Txopekua jate-
txearen ondoan). Distantzia: 8,5 eta 11,5 km artekoa.
Iraupena: 3:30 eta 4:30 artekoa.
BAINATZEKO EREMUA
· PR-Gi-102: Uraren bidea Araotzen.
Usako presa Zañartu auzoan dago.
· PR-Gi-103: Kontrabandisten bidea.
Bainatzeko eremu bat du, berdegu-
neak, dutxak eta sorospen zerbitzua IBILBIDE GOGORRAK
(udan bakarrik). · PR-Gi-106: Erromesen bidea
Arrasate eta Arantzazu artean.
Distantzia: 16 km. Iraupena: 5:00´.
· Aizkorriko igoera (Urbiatik):
Desnibela: 820 m. Iraupena: 4:00´.
Gomiztegi
Informazio gehiago “Natura eta kirola”
Arantzazu-Gomiztegi ibilbide egokituak liburuxkan; Turismo Bulegoan esku-
eramango gaitu artzain eskolara, eta han ratu dezakezu.
bisitatuko ditugu instalazioak, artaldea, ARANTZAZU-GOMIZTEGIKO IBILBIDE
gazta egiteko prozesua ikusi, ardi txakurrekin EGOKITUA
erakustaldiaz gozatu... Gaixotasun kardiobaskularrak,
Informatzeko telefonoa: 943251008. ikusmen, entzumen, adimen urrita-
sunak eta mugitzeko arazoak dituzten
pertsonentzat egokitua.

9
Oñati, historiadun herria

1. Oñatiko ikuspegi panoramikoa.


2. 1934. urteko Korpusak.
3. Foruen Enparantza.
4. Elgeako parke eolikoa.

10
Oñati

Araba, Bizkaia eta Gipuzkoaren artean “oreina”ren bizkarra (oñaztarren


dago Oñati, mendiz inguratua. Bere ikurra) urratzen du, eta horrek oñaz-
izenak orografia azaltzen du, “muino tarrek ganboatarren uzta suntsitzeko
ugaritasuna”. Ignacio Zuloagak zioen saiakera azaltzeaz gain, ganboatarren
“Euskal Toledoa” zela, bertako monu- garaipena adierazten du.
mentu eta aberastasunarengatik.
GAUR EGUN
SORRERA Gaur egun Oñati herri moderno eta
Nahiz eta herriaren sorrera ezeza- garatua da. Herri langilea, ohitura eta
guna izan, lehen aipamena 1149an jakintza zaharretatik landutako he-
egiten da Ladron de Gebara Kondeak rentzia bikainean oinarrituta. Horren
semeari emandako lur emaria ai- lekuko dira bertako enpresak, mundu
patzen baita idatzi batean. Vela eta osoan arrakastaz lehiatzen dira eta.
Gebara familien titularitateen menpe,
Konderria eta Jaurerria izan zen XII.
eta XIX. mendeen artean. Gaztelako
erregeak emandako eskubideei
eta sariei esker, botere politikoa,
juridikoa, ekonomikoa eta erlijiosoa
zituzten kondeek. Herritarrak behin
eta berriro saiatu ziren jauntxo haien
boteretik libre bizitzen. 1388an eta
1540an Gipuzkoari lotzeko eskatu
bazuten ere, hura ez zen gertatu behin
betikoz 1845era arte.
Biztanleen ezizena “txantxiku” (igela)
da, honen azalpena Oñatiko kondeei Lope de Aguirre (1514-1561)
lotutako kondairetan oinarriturik Oñatiarra jaiotzez,
dago, lehenak izan omen ziren Oñatiko
biztanleei horrela esaten.
hainbat euskal “ hidalgo”
bezala aberastasun
HERRITARREN BURUJABETASUNA bila joan zen Peruko lur
Oñatiri dagokionez, banderizen emankorretara, existitzen
leinuak izan dira bere historian eta ez zen “El Dorado” lurra
garapenean izan duten gatazkarik
aurkitzeko asmoz. Bere
garrantzitsuenak. Uribarritarren
(oñaztarrak) eta Gebara eta Laza- burua definitu zuen bezala
rragatarren artekoa (ganboatarrak gogoratzen du historiak: “bukaerara arte
ordezkatuz). Alderdien arteko bo- erromes, traidore eta erreboltari”.
rrokak Oñatiko armarrian irudikatzen
dira: “arranoa”k (ganboatarren ikurra)

11
ERAIKUNTZA ZIBILA: SANCTI SPIRITUS UNIBERTSITATEA

1. Sancti Spiritus Unibertsitateko aurrealdea.


2. Jorge Oteizaren eskultura.
3. Mudejar estiloko kasetoidura.
4. Klaustroko arkuteria.

12
Artea eta Arkitektura

SARRERA KAPERA
Sancti Spiritus Unibertsitatea, 1540- Kaperan, estilo platereskoa duen
1548an eraikia, Euskal Herriko lehen erretaula aurkituko dugu, Euskal
unibertsitatea izan zen eta Euskal Herriko lehen berpizkundearen
Herriko berpizkunde garaiko eraikinik bildumarik bikainenetakoa. Pierres
garrantzitsuenetarikoa da. Unibertsi- Picart eskultore frantsesarena bide da;
tatea 1551tik 1901era arte egon zen kale nagusian eszenarik aipagarrienak
jardunean, Legeak, Teologia, Filosofia, daude, hala nola, San Miguel (Oñatiko
Letrak eta Medikuntza irakasten zuten. zaindaria), Espiritu Santuaren etorre-
Rodrigo Mercado de Zuazola oñatiar ra, Amabirjinaren koroatzea eta aita
apezpikuak fundatu zuen. Prestakuntza Jaungoikoaren irudia.
handiko humanista, garrantzi handiko
karguak bete zituen garai hartan: KLAUSTROA
Avilako eta Mallorkako apezpiku, Eraikinaren barrualdean errenazi-
Nafarroako erregeorde, Granadako mentu garaiko klaustroa aipatzekoa
kantzilertzako presidente, Errege da. Arkuartean pertsonaia mitologiko
Kontseilari eta Cisneros kardinalaren eta errege-erreginen familiako pertso-
lagun, eta abar… naien bikoteak irudikatzen dituzten
32 medailoi daude. Jarraitu beharreko
FATXADA eredu izan nahi dute, hainbat balore
Nabarmentzekoa estilo platereskoa lortzeko (maitasunaren, leialtasuna-
duen fatxada da; haren egiturak Sala- ren eta garbitasunaren bertutea).
mankako “Convento de las Dueñas”, Aipatu behar da ere Jorge Oteizaren
Valladolid-eko Santa Cruz ikastetxea eskultura bat, “La Tierra y La Luna,
eta Pietatearen kaperan (San Migel Antonio y Francisco” izenekoa.
Parrokian) kokatutako fundatzailearen
mausoleoa gogora ekartzen dizkigu. KASETOIDURAK
Fatxadako eszenek (mitologikoak, Gainera, mudejar estiloko kasetoidu-
erlijiosoak eta fundatzailearen figura rak, Avilatik zetozenak, Gibaja tailu-
otoitz egiten erakusten dutenak) eta gileak landu zituen. Egurrean eginda
pilastreetako santa eta martiriek, daude, polikromatu gabe.
baloreetan oinarritutako jarduna iru-
dikatzen dute, Jaungoikoaren bitartez
GAURKO EGUNEAN
salbazioa lortzeko bidea erakutsiz. Une honetan Sancti Spiritus Unibertsi-
tateak hainbat erakunde hartzen ditu,
Fatxadan hainbat armarri aurkituko
Gipuzkoako Protokoloen Artxibo
ditugu, fundatzailearena eta Espainiako
Historikoa, Soziologia Juridikoaren
Carlos I edota Alemaniako Carlos V
Nazioarteko Institutua eta Herri
erregearena, azken honi eman baitzion
Arduralaritzaren Euskal Erakundea,
eraikinaren zaindaritza.
hain zuzen ere.

13
Obra zibila: Kultura ondasun babestuak

1. Udaletxea eta Lazarraga Dorretxea.


2. San Migel Errota.
3. Santa Marinako iturria.
4. Oñatiko Atzeko kalea.

14
Artea eta Arkitektura

Oñatin atentzioa ematen du era estilokoak dira eta teilatuko lau ertze-
askotako eraikuntza zibil historikoak tan borobil formako garitoiak ditu.
izateak.
Atal honetara horietako batzuk ekarri SAN MIGEL ERROTA
ditugu. Lehen aipamena XV. mendekoa da.
Oñatiko kondeena izan zen XIX. men-
ZUMELTZEGI DORRETXEA dera arte. Garai hartan, kondearen
Estilo gotikoa duen erdi aroko eraikina zerbitzariak behartuta zeuden euren
da, XIII- XIV mende artean eraikia, eta garia han bertan ehotzen, 1929an
oraindik ere familiaren armarria du. zerrategi bihurtu arte. Edozelan ere,
Gebarako kondeek defendatzeko eta irina egiteko lantegi zaharraren aztar-
Oñatin haien bizilekua izateko erabili nak gorde zituzten, eta horiek Turismo
zuten. Bulegoan bisitatu daitezke gaurko
egunean. 1983az geroztik Oñatiko
SANTA MARINA PLAZA Udalarena da.
Oñatiko lehen plaza; XII. mendean ere
bazegoen. XVIII. eta XIX. mende artean
birmoldatua. Oñatiko Baserriak eta Ermitak
Nabarmendu behar ditugu Madi-
Oñati, azalerari dagokionez (108,2 km2) ,
nabeitia Jauregia (barrokoa), Antia
Jauregia (barrokoa) eta Baruena Gipuzkoako herririk handiena da. Hamasei
Jauregia (neoklasikoa). Erdiko iturria auzo ditu eta horietan leku ikusgarriak
ere bai, Bertute Teologalekin eta aurki ditzakegu, benetan liluratzekoak:
Gurutzearekin. baserrietako herri arkitektura, ermitak…
FORUEN ENPARANTZA Horren adibidea Torrekua baserria da,
Jose de Lascurain arkitektoak egin Torreauzo eta Zañartu auzoetara joateko
zuen proiektua XIX. mendean, Donos- zubi zaharraren ondoan kokatua. Beste
tiako zabalgunearen egile Antonio de adibide bat, gain batean, Santxolopetegi
Cortazar-ekin elkarlanean. auzoan, Magdalena ermita dugu. Borjako
Nabarmentzeko moduko eraikinen San Frantziskoren bizileku izan zena 1551
artean dago udaletxea, barroko
rokoko estilokoa, Martin de Carrera
eta 1553 artean, Jesusen Lagundiaren
arkitektoak 1778an eraikia, eta hor nobizio lanak bete bitartean.
nabarmentzen da herriko armarria.
Lazarraga Dorretxe-Jauregia hasieran
eraikin gotikoa bazen ere, geroago,
jauregia egin zutenean, berritu eta
handitu egin zuten. Dorreak fatxadan
dituen esgrafiatuak, Gaztelako

15
OBRA ERLIJIOSOA: SAN MIGEL PARROKIA

1. San Migel Parrokia eta Zumeltzegi Dorretxea.


2. Aldare Nagusia.
3. Gebaratarren kripta.
4. Erreka gaineko klaustroa.

16
Artea eta Arkitektura

Parrokia XV. mendeko eraikina da Herriko hilobi multzorik aberatsene-


eta estilo gotikoa du. Mende hartan tarikoa da.
handitu egin zuten, biztanle kopuruak
gora egin zuelako. Gaurko egunean, ERROSARIOAREN KAPERA
lau nabe ditu, eta horietan agertzen Errosarioaren Kapera aldarearen
dira garai bakoitzeko estiloak. beste aldean kokatua dago, Kalaho-
rrako zaindarien eta martirien
ALDARE NAGUSIA koadroa eta bataiarria nabarmenduz.
Aldarea azpimarratzeko elementuen
artean dago; haren erretaula nagusia, KLAUSTROA
estilo barroko churriguereskoa, San Nabarmentzekoa klaustroa da; apar-
Migel Arkanjeluaren omenez egina, ta, erreka gainean eraikita baitago
Juan Bautista de Susoren lana da. (Ubao erreka); estilo gotiko flamigeroa
du eta Rodrigo Mercado de Zuazolak
KRIPTA babestu zuen, bere hilobi kapera
Aldare nagusiaren azpian, XVII. men- jasotzearen truke.
deko kripta dago, Gebarako kondeen
hilobi lekua. Bertan, estilo gotikoa SARRERA NAGUSIA ETA DORREA
duen Pero Velez de Gebara jaunaren Elizaren azken eraikuntzak sarrera
hilobia aurkituko dugu, alabastrozkoa nagusia, estilo barrokokoa, eta
da. dorre neoklasikoa dira, biak XVIII.
mendekoak.
PIETATEAREN KAPERA
Pietatearen Kapera, aldare nagu-
siaren albo batean dago eta erre-
nazimenduko estilokoa da. Bertan
Oñatiko Erretaulak
aipatzekoak dira Rodrigo Mercado de Azpimarratu behar da Oñatiko erretaulen
Zuazolaren hilobia, Pierres Picart-ek ondare balioa. Erretaula plateresko
egindako obra, eta Diego de Siloé-k
Filabres-ko marmolean egindako
hauek bisitatzea gomendatzen dugu:
mausoleoa. Azken hau Granadako Sancti Spiritus Unibertsitateko kaperakoa
Katedraleko arkitektoa eta Burgosko (XVI), San Migel Parrokiako Pietatearen
Katedraleko Urrezko Eskaileretako kaperakoa eta Bidaurretako Monaste-
eskultorea izan zen. gikoa; barrokoak (XVIII) Bidaurretan eta
Erretaulak (1533-1536)estilo pla- Erretaula Nagusia San Migel Parrokian,
tereskoa du, Testamentu Berriaren
eta azkenik Arantzazuko Santutegiko
hainbat eszena agertzen dira, eta
estilo berdineko burdin hesiaz itxita erretaula nagusia (XX).
dago, goiko aldeak Pietatea agertzen
du. Kapera hau arte kontuetan Euskal

17
OBRA ERLIJIOSOA: BIDAURRETAko monastegia

1. Bidaurretako Monastegia.
2. Aldare Nagusia.
3. Erretaula platereskoa.
4. Monastegia, hospederiatik.

18
Artea eta Arkitektura

Eraikin gotiko-errenazentista, HILOBIA


1510-1520 artean eraikia eta Juan Fundatzaileen xaloaz gain, Oñatiko
Lopez de Lazarragak sortua, Errege beste hainbeste familiaren 218 hilobi
Kontseiluko idazkaria eta Errege ere badaude elizan.
Katolikoen Kontulari Nagusia.
Klaratar mojentzako klausura
komentu bat izanik (frantziskotarren
ordenakoa), pobretasun botoa nabar-
mentzen da eraikinaren soiltasunean.

ELIZA
Gotiko isabelino estiloko eliza honek,
nabe bakarra eta gurutze planta
forma du, Palentziako katedralean
lanean aritu zen Juan de Ruesga
arkitektoak eraikia. Kanpoaldeko
dekorazioak ezaugarri hauek ditu:
bolak (Gaztelako motibo tipikoa) eta
errege-erreginen armarriak, ordena
nagusia eta fundatzaileak.

ERRETAULAK
Bi erretaula dira aipatzekoak;
nagusiena barroko rokokoko (1753)
estilokoa da, oparoa eta orijinala;
urreztatu gabeko egurraren gainean, Sevillako katedraleko planoa
Ama Birjinaren koroazioa dugu ikus- Nabarmendu behar da 2008ko urtean
gai, balkoi hegaldun baten kokatua.
komentuan aurkitu zutela Sevillako
Gainontzeko eskulturen artean, Or-
denaren Santuak ditugu, hiru solairu katedraleko erabateko planorik zaharrena.
osatzen duten koadroetan banaturik.
Bestea, gaur egun fundatzailearen
hilobiaren ondoan kokatuta dagoen
erretaula platereskoa (1533) dugu,
kronologikoki, Gipuzkoako lehen
erretaula errenazentista da eta arte
balioari dagokionez lehenetakoa da.
Lehen gorputza Testamentu Berriari
buruzkoa da eta bigarrena, Zaharrari
buruzkoa.

19
OBRA ERLIJIOSOA: ARANTZAZUKO SANTUTEGIA

1. Apostoluen frisua.
2. Arantzazu, Urbiatik.
3. Kriptako Kristo gorria.
4. Arantzazuko Santutegia.

20
Artea eta Arkitektura

Arantzazuren sorrera elezahar erdian XIII. mendeko Amabirjinaren


batekin lotzen du tradizioak; hark dio gelatxoa; haren horma-irudiak Xabier
Rodrigo de Balzategi izeneko artzain Egañak egin zituen, eta azkenik, espa-
bati amabirjina agertu zitzaiola elorri zioa argitzen duten beirateak, Xabier
zuri batean eta artzainak, aho zabalik, Alvarez de Eulate jaunak eginak.
galdetu zion: “Arantzan zu?”.
Arantzazu sinestunentzat eta errome- KRIPTA
sentzat ezinbesteko erreferentzia izan Kriptara jaitsiz gero, Nestor Baste-
da, Frantziskotarrak orain 500 urte rretxearen pinturak ikusiko ditugu;
bertan kokatu zirenetik. Baina eragin gizon-emakumearen eta Kristo
erlijiosoaz gain, eginkizun erabakiga- Berpiztuaren historiaren eboluzioa
rria izan du euskal kulturaren erre- erakusten digute pinturok.
ferentzia moduan (literatura, poesia,
arkitektura…), garrantzi eta eragin
handiko zentroa izan baita.
Ustekabeko edo nahitako suteak
izan zituen monastegiak, behin baino
gehiagotan (1553, 1622 eta 1834);
Gandiaga Topagunea
beste horrenbeste alditan berriro
eraiki behar izan zuten. Gandiaga Topagunea, eraikuntza berria,
Oraingo basilika 1950ean hasi ziren baldintzarik gabe topo egin eta hitz egiteko
eraikitzen, antza denez, ordukoa leku bat da. Horren eta basilikaren artean,
txikiegia baitzen. Saenz de Oiza eta eraikin txiki bat dago, “Misterio” izenekoa;
Laorga arkitektoek egin zuten obra.
Jorge Oteizaren eskultura batengatik du
FATXADA izen hori, leku horretan bertan dagoena.
Aipatzeko moduko elementuen artean Gandiga Topaguneko informazio gehiago
dago basilikaren fatxada; hor nabar- nahi izanez gero 943 716575 telefonoan
mentzen dira hiru dorreak, punta
eta www.arantzazu.org helbidean
zorrotzekoak, elorri zuriaren ohoretan,
Pietatea eta 14 apostoluak, azken bi topatuko duzu.
horiek Jorge Oteizaren obra.

BARRUALDEA
Eduardo Chillidak egindako bur-
dinazko ateak zeharkatu eta gero,
bisitariak erretaula nagusi bikaina
aurkituko du. Lucio Muñoz da egilea,
600 metro karratuzko azalera eta
egur tailatuz eta polikromatuz landua,

21
TRADIZIOAK

1. Foruen Enparantza.
2. Artzai-txakurren lehiaketa.
3. Aloñako igoera.
4. Korpus prozesioa.

22
Tradizioak

TRADIZIOAK Prozesioaren elementurik esan-


Oñatin jaiek kultura tradizionalean guratsuenak dira dantzariak, balio
erro sakonak dituzte. Korpus eguneko koreografiko handiko aztarna folklo-
prozesioa bezain sustraiturik dauden rikoa, eta apostoluak pertsonifika-
tradizioen biziraupena da aipatzekoa. turik, San Migelen aurretik doazela.
San Migel jaiak eta Errosarioaren San Miguel Parrokiako meza nagusia
amabirjinaren egunak, haien bixamo- ospatu eta gero prozesioa izaten da.
narekin (biharamunarekin) batera,
bide ematen dute aisialdiko eta
kultura jarduera ugari egiteko: Feriak,
kontzertuak, danborrada, txarangak,
eta abar.
Ardi txakurren lehiaketan, berriz,
aukera ezin hobea dugu animaliarik
trebeenak lanean ikusteko, artaldea
Ospakizun egutegia
artegietara gidatzeko lanean. KORPUSAK
Maiatza eta ekaina bitartean. Erlijioa
MENDIRA JOATEKO TRADIZIOA eta folklorea uztartzen duen jaia, lehen
Ezin dugu ahaztu herritarren mendi
tradizioa. Horren erakusgarri dira
aipamenak XV. mendekoak dira.
urte osoan egiten diren ospakizunak, ARANTZAZUKO AMAREN EGUNA
adibidez, San Inazio eguna ospatzea Irailaren 9an.
Urbiako zelaietan, edo urteari agur
esatea Aizkorrin. ARDI-TXAKURREN NAZIOARTEKO
Orain dela gutxi abian jarri da “Alo- TXAPELKETA
ñako igoera” mendi froga, udaberrian Iraileko hirugarren edo laugarren igandean.
egin ohi dena. SAN MIGEL
KORPUSAK Irailaren 29an, Oñatiko jai nagusiak.
500 urtetik gora duen jai tradizionala ERROSARIOKO AMA
dugu Korpus Khristi. Urriko lehen igandean.
Jai honi Iparraldeko euskaldunek
“Phesta Berria” esaten zioten XIII.
mendearen bukaeran; jaiaren muina
eta berezitasuna prozesioa da.
Badakigu Oñatin 1478ra orduko
Korpus prozesioa ospatzen zela,
idatzitako agirietan froga daitekeenez
eta gaur arte mantendu da tradizioa.

23
GASTRONOMIA

1. Bakailuz betetako brick-a.


2. Sagardo dastaketa.
3. Ardi gazta.
4. Txokolatea.

24
Gastronomia

Barietate gastronomiko handia du horien izen zientifikoa “Theobroma”,


Oñatik; herri platerez, plater klasikoez hau da, “jainkoen elikagaia”da.
edota euskal sukaldaritza tradizio-
nala eta berria maisutasun handiz
bateratzen dituztenez gozatu ahal
izango duzu; hauen eskaintza herriko
alde zaharrean nahiz auzoetan dauden
jatetxe eta merenderoetan aurkituko
duzu. Gustuen eta poltsikoen arabera,
aukeran izango dituzu “mahaiko” nahiz
“barrako” sukaldea, hauen artean Hemengo produktuak
guztiontzat ezaguna den “pintxoa”
nabarmentzen delarik. Non erosi hemengo produktuak:
Bertako espezialitate eta postreak be- EZTIA
netan plazer hutsa dira. Komentuetako Fernando Lizarralde: Tel. 943 716297.
monjek erroskilak eta tostoiak egiteko
tradizioa zaintzen jarraitzen dute. OGIA
Halaber, Oñatin egiten dituzten beste Arantxa Albistegi: Aiastui Baserria,
produktu tipikoen artean gazta dago. Olabarrieta auzoa. Tel. 943 782895.
Larre ugari dagoenez, artalde asko GAZTA
dago eta Gomiztegiko artzain esko-
Nestor Alzelai. Aldai Baserria, Olabarrieta
laren bidez, gaztak aparteko kalitate
maila lortu du . auzoa. Tel. 943 782372.
Besteak beste, honako produktuak Ramon Ugarte. Azkarreta Baserria,
aurkituko ditugu: eztia, artisau ogia, Murgia auzoa. Tel. 943 780301.
txakolina edo aspaldiko eran hazitako
etxeko oilaskoak.
Gomiztegi. Arantzazu auzoa.
Tel. 943 251008.
TXOKOLATEA: JAINKOAREN OILASKOA
ELIKAGAIA Mª Lurdes Oianguren: Etxeberri Baserria,
XVIII. mendean Gipuzkoak “Caracasko Zañartu auzoa. Tel. 943 781678.
Errege Konpainia Gipuzkoarra” eratu
zuen eta XX. mendearen hasieran
TXOKOLATEA
probintzian txokolate-fabrika kopuru Txokolateixia: Kale Barria 16.
handia izan zen. Oñati ez zen salbues- Tel. 672 080263/ 699 555307.
pena izan, bederatzi txokolategi izan E-posta: anton.azpiazu@natra.es.
baitziren bertan. Gaur egun, badira
hainbat, eta azukrez eta kakao-alez
osatutako produktuak egiten dituzte,
itxura eta konbinazio anitzekoak,

25
Info: Jan eta lo egin

NON JAN TABERNAK


Arkupe: Foruen Enparantza, 9.
JATETXEAK Tel. 943 781699.
Bikoitz c: Garibai auzoa, 17.
Antton: Euskadi etorbidea, 1.
Tel. 943 782483.
Tel. 943 782161.
H*Etxe Aundi c: Torreauzo auzoa, 9.
Debatarra: Otadui zuhaiztia, 54.
Tel. 943 781956.
Tel. 943 780410.
www.etxeaundi.com.
Urbiako Fonda: Urbia, Aizkorriko
Etxeberria c: Kale Barria, 15.
Parque Naturala. Tel. 943 781316 /
Tel. 943 780460.
943 585030. Aste barruan itxita,
Garoa: San Lorenzo, 29. azaro eta maiatza bitartean.
Tel. 943 781355.
Goiena Txinatar jatetxea: MERENDEROAK
Kale Barria, 46. Tel. 943 081411. Lizar-Etxe: Olabarrieta auzoa, 83.
Tel. 943 781896.
Goiko- Benta c: Arantzazu auzoa, 12.
Tel. 943 781305. www.goikobenta.com.
NON LO EGIN
H***Santuario de Arantzazu c: H*Ongi Etorri c: Kale zaharra, 19.
Arantzazu auzoa. Tel. 943 781313. Tel. 943 718285.
www.hotelsantuariodearantzazu.com.
H**Soraluze: Uribarri auzoa.
H*Sindika c: Arantzazu auzoa. Tel. 943 716179.
Tel. 943 781303.
H***Santuario de Arantzazu c:
H**Soraluze: Uribarri auzoa. Arantzazu auzoa. Tel. 943 781313.
Tel. 943 716179. www.hotelsantuariodearantzazu.com.
Txopekua: Uribarri auzoa, 5. H*Sindika c: Arantzazu auzoa.
Tel. 943 782698 / 943780571. Tel. 943 781303.
Urrintxo: Lezesarri auzoa, 32. P*Goiko Benta: Arantzazu auzoa, 12.
Tel. 943 783479. Tel. 943 781305. www.goikobenta.com.
Urtiagain: Uribarri auzoa, 33. H*Etxe Aundi: Torreauzo auzoa, 9.
Tel. 943 780814. Tel. 943 781956. www.etxeaundi.com.
Zelai-Zabal: Arantzazu auzoa, 38. Arregi nekazalturismoa: Garagaltza
Tel. 943 781306. www.zelaizabal.com. auzoa, 21. Tel. 943 780824 /
Zotz: Zubillaga auzoa, 1. 943 783657. www.nekatur.net/arregi.
Tel. 943 783545. Urbiako Fonda: Urbia, Aizkorriko
Zurrust: Bidebarrieta kalea, 6. Parque Naturala. Tel. 943 781316 /
Tel. 943 716296. 943 585030. Aste barruan itxita,
azaro eta maiatza bitartean.

26
Info: Bisita Gidatuak

OÑATIKO TURISMO BULEGOA: BISITA ARRIKRUTZ-OÑATIKO KOBAK


GIDATU MONUMENTALAK ORDUTEGIA (astelehenetan itxita)
1. AUKERA: SANCTI SPIRITUS · Martxotik maiatzera arte eta urrian:
UNIBERTSITATEA 10:00-14:00 / 15:00-18:00
Iraupena: 30 minutu inguru. · Ekainetik irailera arte:
10:00-14:00 / 15:00-19:00
2. AUKERA: SANCTI SPIRITUS · Azarotik otsailera arte:
UNIBERTSITATEA ETA SAN MIGUEL 10:00-14:00 / 15:00-17:00
PARROKIA · Zubi, Aste Santu eta jaiegunetan:
Iraupena: 60 minutu inguru. 10:00-14:00 / 15:00-19:00

3. AUKERA: OÑATI DENONTZAT Aurrez erreserbatzea gomendatzen


(IBILBIDE EGOKITUAK) dugu.
Iraupena: Ordu eta 45 minutu. KONTAKTUA
Telefonoa: 943 082 000
4. AUKERA: OÑATI MONUMENTALA
E-posta: arrikrutz@oinati.org
Iraupena: 2 ordu eta 30 minutu.
BISITA GIDATU BEREZIAK: UDAN, ARANTZAZU SANTUTEGIKO
ASTE SANTUTAN ETA ZUBIETAN TURISMO BULEGOA
PREZIOA ORDUTEGIA
Eskatu prezioa. Prezio bereziak talde · Aste bukaeran eta zubietan:
eta ikasleentzat. 10:00-14:00
·Aste Santutan, Pazko astean eta udan:
ORDUTEGIA 10:00-14:00 / 15:00-18:30
Apiriletik irailera arte:
KONTAKTUA
· Lanegunak: 10:00-14:00 / 15:30-19:30
· Larunbatak: 10:00-14:00 / 16:30-18:30 Telefonoa: 943 718 911 / 943 796 463
· Igandeak: 10:00-14:00 Web orria: www.turismodebagoiena.com
Urritik martxora arte: GOMIZTEGIKO ARTZAIN ESKOLA
· Lanegunak: 10:00-13:00 / 16:00-19:00
· Larunbatak: 11:00-14:00 ORDUTEGIA
· Igandeak: 11:00-14:00 · Aste bukaeran eta zubietan:
10:00-14:00
KONTAKTUA · Aste Santutan eta Basko astean eta
Telefonoa: 943 783 453 udan: 10:00-14:00 / 15:00-18:30
E-posta: turismo@oinati.org
Web orria: www.oinati.org KONTAKTUA
Telefonoa: 943 251 008
Web orria: www.gomiztegi.com

27
Info: Kale izendegia

'-#EdhiZimZV

?DJ;H;I=KD;7A
8[h]WhW'+Ac$#7F#'%7#. '.#DhVhjcoZcigdV
7hhWiWj['(Ac$#7F#'%7#. (%#HVciV6cV6ciod`^V
8_bXWe-'",Ac$#+,c_dkjk (&#@^gdaYZ\^V
:edeij_W#IWdI[XWij_Wd ('#E^adiVaZ`jV"6od`V
((#@jaijg:imZV
-)"/Ac$#+/c_dkjk ()#8E98ZcigdYZEgdXZhdh
L_jeh_W#=Wij[_p YZ9Vidh
*,"-Ac$#*)c_dkjk (*#AVggVŠV>chi^ijijV
(+#<VoiZaZ`jV
(,#B>@@dde#:a`#
(-#7V`Z:eV^iZ\^V
(.#6gim^Wd=^hidg^`dEgdW^cio^VaV
=EH?87H )%#HVcBVgi^c:\d^ioV
7KPE7 )&#JYVaioV^c\dV
)'#BJBdcYgV\dcJc^WZgih^iViZV

;HH;A7
7KPE
EVh
ZdDiV
Yj^

@VaZ
"OV
]Vg
&#JYVaZimZV gV
ED:7H;7HJ?IJ?AE7

'#HVcXi^He^g^ijhJc^WZgih^iViZV
(
(#OjbZaioZ\^9dggZimZV ^
@V HVc Z\
)#=ZgcVc^:imZV aZ"
OV 6c Zao
idc jb
aZV

*#HVcB^\ZaEVggd`^V '' ]V &, O `d


ggV YZ
@V

+#7Zg\VcioddÆOVgViZ`jVÇ '* + VgYV V


6^
iV
Vjg

,#AVoVggV\V`d9dggZimZV ` b
7V 6
B

V
iVg
A^o

Jc^W '& Edgij@VaZ


VY

-#6ci^V?VjgZ\^V Zgih^i dg
^c

ViZZ ) &#
.#7VgjZcV:imZV VB
V

idgW^Y @Va
&%#BVY^cVWZ^i^V:imZV ZV 6^i ' gZc &.
)' ^ V ioV V &
&&#DiVYj^"?Vjhdgd:imZV '- BV eaVo * ;dgjZc
:ceVgVcioV
&'#JgV^cdOjW^Vjg9dggZV ')
&(#7^YVjggZiV`dBdcVhiZ\^V
&)#HVciV6cV6ciod`^V (. > '+ c ?j
V c )&
(+
&) 7^Y ('
(- ZW
&*#DaV`jV9dggZV HV (% Vg
&+#HVcBVgi^c:gb^iV g^Z
&,#HVc6cidcEaVoV '. iV
&-#Æ9dcEZYgjZcVÇ (&
&.#;dgjZc:ceVgVcioV
'%#B#6doVgVoVgZc?V^diZimZV
'&#BV^VioVgZc&VEaVoV HV]^ZhW^YZV
''#AViZgVcYVggZc:a^oV
'(#HVcAdgZciod`d:gb^iV
')#6cV^ioZZcEaVoV
'+#HVcB^\Za:ggdiV
Ijg^hbd7jaZ\dV
',#6gVcioVoj =7H7=7BJP7
6gg^`gjio"DŠVi^`d@dWV` 7KPE7
K=7HA7B:;
7KPE7

B7HH7y7
7KPE7 (*
()

%
+(
I7DBEH;DJPE '(

"'
<>
7KPE7

EB7AK7
7KPE7
7B:;
E7
&*
V
?#Bd^jV

aZ
@V
V
V\
gg
oV
AV
Z
@Va

B[]Wpf_'(Ac$
^YZ &(
ioZW
Y^`d

PkcWhhW]W'+Ac$#D'
6eVdaV

@jg
VggVaYZ

HiV#
:edeij_W#IWdI[XWij_Wd-+Ac$
c

(( ^ V
`VY \
Edgij BZ

BVg^cV gV
d . :jh ^YZV g
oV

Z EaVoV g W oV
6^iVA^o

^ g g :id AV
Z 6\ &% (,
de -
<Zgg^`d

EV

A )% I7DC7HJ?D
ZV BVgioZa^cdOZaV^V
ig

CKH=?7
jZ

aZWVgg^V && &' 7KPE7


&- 7KPE7
6ioZ`d@VaZ @VaZ\d^ZcV
&+
,
6g
GVbdc
>g^oVg

Bdimdc

Vc

HVcBVgi^coj]Voi^V
io
Vo

Gd`Z
j
`d

JioZ\^c '% 6o`jcZ


 6b
OjW^WVgg^

B#6doVgVioV
V

7^YZWVgg^ZiV 6g
Vc
ioV 8;H;P7E
oj
`d 7KPE7
6
6joVWVgg^ b
<>"'+(% V

HV]^ZhW^YZV

', 7H7DJP7PK/Ac$
7HH?AHKJP#Ey7J?AEAE87A