Agustin Anabitarte

AGUSTiN ANABiTARTE DONOSTiA
1932an argitaratu zuen Agustin Anabitartek Donostia nobela. Euskaltzaindiak antolatutako Schuchardt Saria irabazita, Euskera aldizkarian zatika argitaratu zen aurrenik eta liburu berezituan ondoren, Editorial Vasca-ren eskutik. «Irakurgai» bezala aurkeztu zuen liburua Anabitartek berak, eta hiru urte lehenago argitaratutako Usauriren «anaia laztana» zela zioen. XIX. mende bukaerako Donostia nolakoa zen azaltzea izan zuen helburu, eta horretarako prosa arinaz gozatutako fikzioa eraiki zuen. Argitalpen haren 70. urteurrena aitzakiatzat hartuta, Donostia nobela eskaintzen dizugu osorik, Anabitarteri berari buruzko hainbat xehetasunekin batera.
"Agustin Anabitarte" orrialde nagusia

DONOSTiA AGUSTiN ANABiTARTE
q

Donostia
(Iragurgaia, 1932) r I. ¡Donostia! r II. Santomasetan r III. Plaza Berria r IV. Anton Zurrut eta Joxe Ogi r V. Kaiean r VI. Bego Donostia r VII. Xanti menderatzalea r VIII. Goiz artan... r IX. Txomin-en itzaldia r X. Donostian Donosti r XI. Asteleniote. Zanpanzart r XII. Gari-pillako txoria r XIII. Sasian zarata r XIV. Santo Domingo-iturrian r XV. Biotz-nekea r XVI. Patroia r XVII. Estropada r XVIII. Udazken-egun batean r XIX. Bretxa-n r XX. Txaldana r XXI. Txoralda r XXII. Kurrutako ebainduta r XXIII. Azkena

www.susa-literatura.com

q

Anabitarteri buruz

http://www.susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/14.12.2010 22:04:41

Agustin Anabitarte - Donostia

DONOSTiA
Joan dan mende-atzenean Donostia nolakoa zan (Irakurgaia) —Bigarren ageraldia. Ikutua— Augustin Anabitarte Schuchardt-saria, 1931

"Agustin Anabitarte" orrialde nagusia

www.susa-literatura.com

http://www.susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/dono00.htm14.12.2010 22:04:42

Agustin Anabitarte - Donostia

I ¡Donostia!
gerratea bukatu zan. Txomin donostiarra Ernani-ko aldapan gora zaldigañean zetorren. An, atzean, gelditu zan Ernani ta Ernani-ko kartzela, Txomin ain luzaroan egondakoa. Pakearekin askatasuna eman zioten eta Txomin eta zaldia alkarrekin ixilik zetozen. Zaldiak eup egin zuan; nekez ba-zan ere, aldapa gaitza menderatu zuan. Zaldunak eta zaldiak atseden artu. Gaña azpiratu zutenean goizeko amarrak-aldea izango zan. Eguzkia goi-xamar zegoan. Goizeko intza ezereztu zan; baño gerizpeak oraindik busti-antzekoak zeuden. Eguzkia itzalari ondotik zijoakion, orpoz-orpo, eta arrapatzen zion puska beltza zuria biurtu. Bideko usai gozoak lilluratuta zeukan gaztea. ¡Aspaldian ez zuan orrelakorik aitu! «Nagoan, nagoan», zion. Kartzelako itzalean oituta eguzkia biziegia zitzaion. Txomin-ek Gipuzko-ko zati eder ura ondo ikusi nai, ginballa kendu, zapi zuriarekin kopeta legortu ta... exeri zaldi gañean. Zaldiak, bide ertzean, kosk egiten zion belarrari. Zaldiek lepoa luzatzen dutenean, lengoa alako bi dutela ba'dirudite. Amairu illabete egin zituan Ernani-ko kartzelan eta, etxera zetorrela, etxekoek ez jakiñagatik, ez zuan nai azkartu ibil-neurria. Bide artatik beretik ekarri zuten aita karlista zualako beste aitzakirik gabe. Txomin Hasparren-en zan gerratean. Etxeratu naiean Sokoan Santander-eraño zijoan ontzian sartu ta Donosti-ratu zan. Doi-doi aita gazteluan giltzapetuta zegoala jakiteko beste betarik ez zuan izan: aita gaztelura, semea Ernani-ra. ¡A zein ikuste ederra goi artatik! Bularra ta biotza zabaldu zitzaizkion. Mendi galantak dantza ikarragarria zebilkiten: zerua jo ta makurtu, alkarrekin topo ta altxatzen ziran: batzuk zuzen, besteak okerka, urrenak atzekoz aurrera. Atzenean ikusmena tinkotu ta bat-batean gelditu ziran guztiak: erpiñena Mendizorrotz zan, lasaiena Arratzain, bakarrena Buruntza... Zaldiaren atze-aurrerakak loarazi lizaioketen. Orain ikusten zituan mendi-betik goraño alkarren atzetik arbolak laisterka; beste tokietan, alkarren ondoan geldik, batzarra artuta zeuden. Ikusmena geiago garbitu zitzaionean, arbol batzuk mendian gora bide erdian gelditu zitzaizkion, oker-oker eginda, ta beste batzuk, bakarka, bidea galduta bezela, atzean. Orduan ederki oartzen zituan belar ta lurgorriak, sasi ta oteak, baita ere salto batean eguzkitatik itzalera abiatzen zan beko erreka jostalaria, bide-ondotik atzera zijoazkion lili zuri, gorri, kolore askotakoak. Tarteka-tarteka, arnasa sendo artuta, Txomin-ek osasungarrizko aizez bete-bete egiten zuan bularra... Daka-daka, Txomin etxealdera... Bide zabal artan eguzkiak gero ta geiago jotzen zuan. Zaldiagana zetozen euliak arpegi-ondotik zebilzkion Txomin-eri. Oriamendi eskubide-aldean ikusita gure Erri gaxoaren istorio tristia gogoratu zitzaion. Euskalerriak kemenak oparo eman izan ditu, bearrezkoak izan eta gañezkakoak ba-litzaizkio bezela. Mendi onetan bertan euskaldunkarlistak ebain-ebain egin zituzten ingeles eta portuges soldaru zarrak. Mendian beera segika, soldaru-talderik ar zezakean juliparik gogorrena, mingarriena, artu zuten. Orduan ez ziran izan euskaldunenak metak eginda pillaka erre zituzten larru zuriak.

Azkeneko

http://www.susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/dono01.htm (1 of 3)14.12.2010 22:04:43

Urumea-ko erregiña.com/emailuak/anabitarte/dono01. Soldaruen oñatzak oraindik ezeztugabeak. Ura ondotik pasata burua biurtzen zaldunari.. arriak agiñak kendu ba-lizaizkio bezela. gero mendigañetik joan eta. atzetik eta aurretik jostatzen ari ziran poxpoliñak ziruditen. amets-iturri gozoa. Itsasoa beera ta gora. astoek. Pillaka zetozen merkatari karraxizaleak.2010 22:04:43 . Aien oju ta berriketa biziak zerbaitxo ernaitu zuten Txomin.Donostia Azkeneko gerratea bukatu-berria zan. Zortzina ta amarnako asto-taldeetan pasatzen ziran.12. Donosti-ureta. Irakurleak ere ikusi beza Txomin-ek ikusi zuana. 1813garren urtean ainbat izkillu-su egiña. sasietako adarrak orduantxen banaka zuzentzen ari ez ote ziran. Norbait ezkutatu edo galdutakoan jakin izan degu zenbat maite genuan. pozik eta auzoko kontuak esateko gaituak. «Pintore»an azaldu zan. urrezko ondarra ertzean. Aboa biotz-arazoen aterabidea da. asto-zaiak beste ainbeste. Txubillo-ko argi-etxe zarrak Donostia-ondoko tontor erpiñenatzat erakusten zuan bere burua. Hirurzun zaarra. ariin. Txomin donostiarra Aldapeta-n beera asi zan. Donostia aldean zegoala jakiteak ere bai. "Lazkano"-baserriaren ondotik ba'zijoazen. Txomin-eri arritu-itxuran begiratzen zioten. Donostia. Santa Klara-ugartea (orduan doi-doi ugartea) ta Gaztelu-mendia. «Benta Zikin»-dik eta Mendizorrotz-tik danbagiñen kea ikusten zala esan zitekean. Baño erri-kaskoa urruti xamar bukatzen zan. asto-gañean ala bestela aldamenean. Txomin gogoeta illun auekin zegoala. Tankera artan. lili txuria.» Txomin gizajoak begiak busti-busti zeuzkan. buru-utsik. zaldia belarrez aldatzeagatik. Easo ederra. Ernani-tik Donosti-rañoko bidea lenbizi igo egiten da Ernani-tik gora. Irutxulo maitagarria. jabearen gogoa egiteagatik baño. iruron artean itsasbarrena dago. lokatzak utzi ta bide-baxtarretik poliki asko zetozen anka-azpian artzen zutena ondaturik. Geroxeago «Muntto» baserri-ondotik zijoazen. zakur bat burua ta isatsa ezik http://www. erria an eta San Martin emen. Txomin erriari iñon diran xamurkeriak esaten asi zitzaion: «Kantauri-ko pitxia.htm (2 of 3)14. izar dizdizaria. esan degunez. urrezko pinpilinpauxa. diru-meta.Agustin Anabitarte . Asibidez. Donostia-n iru tontor dira: Txubillo-mendia. Txomin-en zaldiaren gisara. Egun artan udazkena aldean zegoan. herria. Zaldia zankoak aurrera ta burua atzera zijoan. gero barrenen arituko gatzaio-ta: irakurgai onen bukaeraño ori izango degu geren bizitokia. kaxetak. Gaztelumendiaren atzean. Baserritar merkatariak ba'zetozen Donostia-ko merketzatik etxe-aldera. ene biotzeko kutuna. Andik Aldapeta-rako zelai zabala zegoan eta Aldapeta-ren oñean San Martin-etxadia. Oraindik ere sutauts-usaia nabari ez ote zan. Ayete-n barrena. Aldapeta-n beera jetxi. Donostia aldean daukanean. Baño Ariin.. Orra. biotza lasaitu ta zoriona gañezka etorri. beraz. Esan bear deguna da merkatariak amaiketakoa eginda etortzen zirala. ala mutillak oñetakoak bustitzen. poxpolin jostalaria. Ta andik pixka batera Txominek zutitzea egin zion gerriari ta erria aurrean ikusi: ¡Donostia! Txomin-en biotza pil-pil asi zan. ba'zebillen tarteka ta bestetan belarra jan. Beraz. sorgin-marama. Ordea. Amabiak ez ziran urruti. Txomin egiazko donostiarra izan eta jaioterria ikustean barren guztia muñetaraño alaitu zitzaion. Ondarreko kaxeta zuriak diz-diz egiten zuten eguzkitan. Gaztelumendiaren atzean. allaatu nintzen Donostin.susa-literatura. Gorputzari ikara eman zion eta eskua burura zeramala zaldia berez gelditu zan. eztitantoa. Donostia kanpotik ikus dezagun.

San Martin-goia ezkerrera ta San Martin-bea eskubira. ez len bezela. edo-ta. Erri-inguruko moalla aundia. Erriak guda gogorrak izandako itxura zeukan. etxe-arteak ere zabalak. moallako atea itxi ta San Martin-era etorri bear izaten zuten lotara. Donostia-n ingeles. San Martin-go Sebastopol-en ibiltzen ziran Ixkiña. Atzokoa zan kanpaiak jo ta donostiarren kaleetan baztarreratzea. Donostia-k ongi elkartutako etxe ederren aurrea erakusten zuan.com http://www.susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/dono01. Etxekalte. Donostiarrak atera zitezkean noiz-nai erritik kanpora. makiñabat jai ta aurreskuak egiten zituzten. Bereala zelaian zan eta Erregesoro-tik barrena errian sartu zan Plaza Zarretik.. orduan urte gutxi zala txirtxildu zuten. Batez ere arrera onekoak ziran eta kaletarrak bezin atsegiñak.. Geztelumendia moallaz inguratua. erriak kopetan min-izan eta bein sendatuta lotallua bota izan balu bezela. erria bat eta San Martin bestea. prantzes ta portuges gudariak askotxo ibilli da guda gogorretan. bazkari on baten ondoren erriak gerria lasaitu balu bezela.2010 22:04:43 . Beraz.Donostia lurpean sartuta bezela. Ta oso gutxi zala karlistak Mendizorrotz-tik bidalitako aleak itsasbarren-gañetik aizea txistuka urratu ta tarteka lertzen ziran. Plaza polita ere ba'zuten. Eskotilla-kaleko ukullu batean zaldia utzi ta etxera abiatu tan Plaza Berrian bazkaritarako garaian. bea ta bizitza bakarrekikoak geienak. © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. Ekaitz-egunetan ontzi bat baño geiago apurtzen zala bide. San Martin-etxadia. gañean gaztelu zar aundia.Agustin Anabitarte . San Martingo etxeak lasaiak ziran. Txomin San Martin-go ildegiaren ondotik zijoan. Sanmartindarrak jende alaia zan eta erritarrak baño borrokalari obeak. Naiz guztia Donostia izan.susa-literatura. burua erria litzake ta isatsa. bildutako egurrarekin zenbait etxe egin eta bertako Zezen-Plazak bear zuan egur guztia izan zuten..12.. Ezin ba'gibela estua izan sanmartindarrek. Brokolo ta zenbait zurrutzale ospetsuak.htm (3 of 3)14.

Erle amorratuen gisan zebiltzala esan degu ta alaxe zan. Batzuetan. kuarto ta txanponak —edo gastatu nai ez zituztenak. guztiak Plaza Berrian biltzen ziran: an izaten bai-zan iru eguneko peria. Saltzalea «asto» ta «kankallu»-ka asten zitzaion zijoanari.. zamarrak. Santomas-egunean urte guztian aurreratutako diruak eltxetxotik atera ta. Donostiar neska-mutillentzat ez zan urte guztian Santomas-eguna bezin zorioneko egunik. makillak. Baserritarrak pillan ikusten ziran tokietan. oialak eta etxerako bear izaten diran gauza asko saltzen zituzten. jostatzeko ez besterik jaioak zirala ematen zuten. aboarekin jan eta esku-atzearekin ezpañetako koipea. Ume eder bat ikusi nuben Donostiya-ko kalian. amak bakoitzari ekartzen zion peria.. Orduan izaten zan —orain ere bai— etxeko neska-mutilleri jostalluak eta goxoak ekartzeko eguna. baserritarrak eta kaletarrak. kapusaiak. Neska-mutillek artzen zituzten ardit. karrakelak eta lapak ojuztatzen zituan. Plaza osoa mota askotako saltokiez betea zegoan. «denda arrayua jarri dezutena». ¡Olio-keari «Txardin-berri»-koek egiten zizkioten musiñak!. baldin erosleek guztia ikusi naiez atzeraka batean ibiltzaleekin istillua jartzen ez ba-zuten.susa-literatura. Etxekoandreak goizean egiten zuten erostea. Bestetan. akulluak.Agustin Anabitarte . Santomasegunean baserritar asko etortzen zan Donosti-ra ta. gaztañak ezik. jendea arren gisan irabioka zebillen saltokien tartean. zazpi kuarto. Santo Tomas-eko periya txorixua ta ogiya. Txomin-en etxea Plaza Berriko aldetik bigarren bizitza zan eta Ikaz-kale aldetik http://www. Teresa Boba-k «panpoxo» ta «panpoxa»-eri pastelak eskeñi. ustegabean. maiz bean jo ta gañeko ontziak itzulipurdika erortzen ziran. Gorra zeritzatzen gaztain-saltzale emakumeak. irtendako tokian azaltzen ziran.12. ontziak. zabaldu. Ordea.. jostalluak ezik. irria ezpañean. atxurrak-eta aldean egongo ziran. Egaztia —kapoia batez ere— erruz ikusten zan. bestea berriz. parrez.. ola ta oialez erdipurdi eginda itxura besterik ez zuten aiek. aurrez-aurre.htm (1 of 3)14. Neska lirañak. lanpernak.2010 22:04:44 .Donostia II Santomasetan Erle amorratuak bezelatsu zebillen jendea batetik bestera Plaza Berrian.com/emailuak/anabitarte/dono02. aizkorak. Gazteek txibilitoak eta koskabilloak erosi ta geiago eziñean Gorra gaztainsaltzalea «ernegaziko» zuten. Arkupearen parean zegoan bide erosoa. beintzat— «eltxetxoan» gordetzen zituzten: lau txanpon. kaletar nexka mexka baten ondotik joan bear izaten zuan. Bertan prejitzen zuten ainbat kana lukainka: beatzekin artu. ¡An izaten ziran karraxi ta algarak! Dendaedo ziralako aiek. zerbait geiagorekin. baserritar sendokote batek. Geienak nolanai jarriak zeudela.

gorputza maiari alderatu. batez ere Txomin-en etxean. Urteak zeramazkian etxean. Ta Don Jose-k baserri askoen kontua egiten zuala-ta. notarioa zan. Baño egun ura ez zan lan-eguna. plateratik abora bitarteko txirrio polita egiten zuten. argalduta ba-zan ere. eskua irristatuaz. jan-eguna baizik. ¡Etxekoandreari. gazta ta gaztañak. Nekez asten zan izketa. gisatua ta bixigu erria. «Alako txal guri-ederra ba'genuan. Dirua kuartotan artzen zutela-ta.htm (2 of 3)14. makiñabat aldiz joaten zan sullarekin San Telmo-kalera ur-billa. Emakumeak bakarrik bizi ziraneko zorigaiztoko egunak joan ziran. Mai-burutzat zarrena jarri zuten. emaitz ederrak ekartzen zituzten. Orduan Donostia-ko etxeetan urik ez zala-ta. aita. Donostia-ko aberatsenak Plaza Berrian bizi ziran eta jairik ederrenak bertan egiten zituzten. eltzekaia. soldaruen alarguneri «pagak» ematen zizkien illero-illero. «Gure Aita» bat esan eta mai-burukoaren bedeinka zioarekin asten ziran. bai gabonetan ta bai Sanjosetan. Ta asitzea asi ta galanki jan ere bai: ogi-zopa. beste zerbait ba-zan. edo edan-ala. Katalin-i ta Madalen-i bildu zitzaien lan aundia! Etxeko gela nagusiak doi-doi artzen zituan danak. jan-ala. berriketa geitu. Eskerrak jana etxetik eramatea aal izan zutela. besoa luzatu ta. mai bertan aritzen ziran lanean. ez orrenbeste baserrien nagusi-ordeko zalako. auzoko kontuak izaten zituzten: zereko zeraren http://www. Txomin-en etxean aita ta seme-alabak bizi ziran. Eskerrak bere zaldia. askotan etxekoandre gaztea ta Katalin arratsalde guztian egoten ziran. ari ta ari. urre asko ikusten zan etxe artan. emaitz ugariak biltzen zituzten etxe artan. ¡Ta urrena Txomin eraman zutenean! Orduan ez zuten jana eramateko aukerarik izan. Aiekin batean Katalin mirabea zuten. Katalin-ek berak ardazkatua. arrotuta gero. batez ere sagarra izango zan gogotik ¡aren lore ederra! ta izotzak eta kaskabarrak guztia ondatu. urte txarra izan degu» urtero bezela asiagatik. Neskame bat ere ba'zuten.2010 22:04:44 . zapata parea. etxeko nagusia Gaztelura eraman zuteneko egun ura.Agustin Anabitarte . Madalen. paperean bildu ta muturrak itxi. orrez gañera. Ala bearko.com/emailuak/anabitarte/dono02. Ta ona zergatik esan degun «jan-eguna». baita fregaderan sulla ustu kalera lenbailen ateratzeagatik ur-bearraren aitzakiarekin. alaba Txomin baño bi urtez zarragoa. Txapelak belaunaren gañean. ardoa ta sagardoa edan-ala ta kafea pattarrakin. Amabiak ezkeroztik baserritarrak jabeen etxeetara etorri oi ziran bazkaritara. Sukaldean egoten zan. galgarririk topatu ezagatik.susa-literatura. ta. Iñork ez zuan gogoratu nai iru urtez lenago soldaruak etxera etorri. Illean ogeitamar errialeko «soldata» zuan —orduan ez txarra— ta Santomasetan beste ogeitamar errialeko saria. Uztaren galerarekin asiko zitzaizuten.12. Askotan iruten aritzen zan. baztar guztiak miatu. «Errentaz» gañera. zapi ta ontziak jarri ta eltzeak gal-gal. gorua ta arizko bi alkandora. Emakumeak. Katalin-en sari-eguna ere zan egun ura. gaitzak jo ta galdu zitzaigun». Aita-semeak. Txomin-en etxean ederki bizi ziran.. Don Jose. bai orduan. «barkatu eskasiagatik. Amabitarako maiak alkartu. baserri batekoak askotan pamili guztia ekartzen zualako baizik. onuntzerakoan. «Pagak» emateko dirua Kale Nagusiko Aduana-tik ekartzen zuten. Baserritarrak urteko «errentak» ekartzeko eguna zuten.Donostia irugarrena. egaztia ba-zan. Batzuk maitik aldendu xamarrak jarrita.. Txomin-ek ogeitazortzi urte zituan. beste ajola gutxiagoko zeregiñetarako. kuartoak kontatu-ala pillaka jarri ta urrena. biurtu ziotela. baserri askoen nagusi-ordezkoa ta. txaliarekin aritu bear zutenean. Orain pakean bizi ziran. baserrian ollo asko eukitzen-eta. batez ere. Ta gizasemeren batekin itzegiteko aukera izanez geroz. Txomin-en etxera ogeitabost-bat lagun etorri ziran. aurrez-aurre. plantxan aritu ere bai ta etxekoandreari illeak orraztu.

Gizaseme apain eta neskatx pinpirriñak aruntzonuntz zebiltzan. Artean neska-mutillak ango oparotasunaz arrituta. e..2010 22:04:44 . ustegabean.susa-literatura. Biak lotsatu xamarrak zeuden: neska geldik zapi txukuna beatzetan eta gizasemea eskua doi-doi luzatu ta artzeko tankeran. alkarren gainka. asarrezko itzak ere bai ta noizbait eme baten karraxia.Donostia ezkontza. Bereala iduri ederreko gizasemea azaldu zan aren pareko eskaratzan.? © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. Arkupe-kanpotik sudur-zapi poxpoliña zetorren goitik beera. andreak saskiak besoan. urrengo Santomasetan ere «errentak» txintxo asko ekarriko zituztela. Zurrungillo aietan irri-karkarak maiz entzuten ziran.Agustin Anabitarte . Gizasemea bigarren bizitzara iritxi zanean.susa-literatura. zankoen gañean biraka ateratzen ziran. atzerako zor-puntta ura ere berdinduko zutela-ta. Arkupetan ibiltoki erosoa zegoan. —Eskarrik asko. neskatx politarekin aurrez-aurre arkitu ziran bi gazteak. Plazak ba'zeuzkan buru ta oñak..12. Plazak ba'zeuzkan urdalla (lukainkausaia nabaritu) ta Plazak ba'zeukan biotza. Geren bizitzako oroitz samurrenak labe orietan trinkotzen dituzu. gazte —esan zion gizasemeak. Jendea sartu ta atera Eskotilla-kaletik eta Esnategi-kaletik egiten zan ¡eta nola! alkarri bultzaka. begiratu bakarrik. ixilik ari ba-ziran ere. Asi zan billa ta. Neskatxak ez zuan itzik atera aal-izan. Antxen zebiltzan erriko gazteak. irakurlea. urteroko esanekin abiatu ziran. eguardi-artean baño. Neska polit lirain batek beatz-muturrekin jaso zuan. ezin geiagoan jaten zuten. Anita-k ala esan zion anaiari: —Ez zitzaizun joana damutuko. zereko illunabar-argi gorrian. Itsasaldiak guztiak nastutzen zituan ta jo batera ta jo bestera. Arratsaldean ibillera berbera Plaza Berrian ala neskatxa geiago esango genuke.. biotza arkupetan. Maitik altxata agur egiterakoan..htm (3 of 3)14. Urdalla beteko pozarekin bat bertsotan asi zan eta nagusiari ta etxeko guztieri zorion guztiak opa zizkien. Ordurako Anita etxekoandre gazteak edo libra txokolate ala bakallo-zerra sartu zuan saski bakoitzean. ¡A zer gizendua! Bazkari-bukaeran Don Jose azaldu zan maisterren artera ta bai gogoz ta iñon diran atsegiñezko itzakin artu. balkoi batetik eroria.com http://www.com/emailuak/anabitarte/dono02. ainbat baserrietako morroienak eta alako neskak onenbeste edo orrenbeste eramango ote zuan.

Beraz. Urrengo goizean oñutsik zetoztenak erri-sarreran oñetakoak jantzi. geldiro abiatzen ziran. gorputzaren soñeko berria.. erdiko kutxatilla Donostia-ko Plaza Berria. txistularien ondotik joaten ziran. Urrena. neska-mutil. ta zertxobait albait apainduta. Esnategi. sagarraren adarraren punttaren punttan. Barazki. Baldin euria ba-zan. Onetan ezagutzen zituzten igande ta jai-egunak Donostia-ko mutil koskorrek. alatsu.. Neguan arratsaldeko lauetatik seiak arte jotzen zuten Plaza Berriko txistulariek. exurraren mamia. Eskotilla-kaletik sartzen ziran. «Tratua» bukatuta gero etxera-bidean abiatzen ziran eta len ere ikusi genituan Aldapeta-n gora asto ta guzti. giltzapetuaren askatasuna. aal zutenean. atabalari bat-batez eragin eta ez geiago eskatu. kalearen muturreraño bakarrik txikitxoak ba-ziran. Eskotilla-kaleko «rekaderak» asten zitzaien aalik-eta onena merkeen erosteko asmoz. batez ere eperrak eta ollagorrak izatekotan. Plaza Berria orixe zan.com/emailuak/anabitarte/dono03. Askotan kaleko soñuak esnatzen zituan. Txanbolin eta Xagararbola. xextoak koxkan utzita. Beatzitarako Ibarguren. onen barruan urrena eta bestea ta bestea. Donostia-ko egiteko nabari guztiak egitera donostiarrak Plaza Berrira joaten ziran.Donostia III Plaza Berria baten barrenen bestea. «Donostiako plazan Dira gaur ageri Gauza merkeak eta Naikuak ugari». bakanak izaten bai-ziran egazti aiek. «txanpon baten mamiya» eskatzen zuten besoa luzatuta. aurzai ta mukizuen gozagarri izaten ziran soñuaren irabio ta biurketak. Plaza Berrian sartu baño len. Jai-egunetan enparantza goiz asko ustutzen zan. Goizean azoka izaten zan Plaza Berrian. eskuko zuria kendu ta gero gorritzeraño.susa-literatura. ¡A zein esnatze eztitsua! Egunaren eguzkia zitzaien. lenagotik Ibarguren-i begira zegokionak. Esku-atzea gora zutela. lenbizi. Baserritarrak aulkietan exeritzen ziran eta eguerdiaz geroztik aulki aiek jaso egiten zituzten. Soñuak kalean arrapatzen zituanak. Amabiak laurden gutxiagotan berriro txistularien otsa izaten zan Plaza Berrian.2010 22:04:45 .. Neska-mutillek.. bazkaritara zijoazen-eta.12. nekez ba-zan ere. zupa ta zupa.htm (1 of 3)14. Plaza Berritik asi ta Arrandegi. erriko txistulariek. Amabiak jota Ibarguren-ek keñua egiten zion Xagararbolari. aranaren exurra. ta onek. Ureta ta Eskotilla-kaleetan barrena bira osoa egiten zuten ostera Plaza Berrian sartzeko. Kutxa http://www. Zain guztitako odola biotzean sartu ta irtetzen dan bezela. baserritarrek txalia-bete mami-mordoska jartzen zieten esku-gañean. fruta ta lorez edertua egoten zan Plaza Berria azoka bitartean. txistulariek arkupetan jotzen zuten. Bein baño geiagotan iskanbilla jarrita txinelak zer-egiña izaten zuten an sartzen ziran naste-borrasteekin.Agustin Anabitarte . Amabiak tarteko ordu laurdenean.

Musika jo ta jo. Matxinada geienak enparantza onetan bertan sortu ta lertu izan ziran. Errikoxemeak umore onekoak izaki ta berek asmatutako jai ta kantak izaten zituzten. zortzikoa edo polka izan. Aurrez-aurre. iñolazko argi motaekin argitzen zituzten etxe-aurrea ta arkupea. gauez. Orra.com/emailuak/anabitarte/dono03. aidean ibiltzen zalako. sarera baizik. barren-aldera mallazmalla olezko exeri-tokiak jarririk. A bai ba. Errenka atera zan gaztea.. zerbait min-artua. beste tillinga bat. ariñ jotzen zutenean. antxe atxitu zuan "gizon egalaria". lau lagunen artean kanta bat jotzen http://www. Aurrez-aurre. «A la kinkirrinera A la xamurrera Joxpantoni Plaza Berriko Jira adi beste aldera». ankaz gora. exerita ibiltzen zan tillingan. Ta tillinga luzea bakarrik utzita aidean joan zan egalaria.12. alegia aien soñuak ain bestelakoak zirala-ta. Enparantza guztia sare ta tantaiez josi zuten. Gaztea ba'zebillen naiko abiadura artu arte. Ba'zan bi soka alkarren parean goitik beera ta muturretan makil bat duteneko tillinga orietako bat goi-goien. gazte egalaria. Lau lagun ziran. au oso luzea. alkarri eskuak emanez.htm (2 of 3)14. Ots bat entzun zuten buruzperako gizonak eginda. Emengo gizona.. Erri-etxea Plaza Berrian zegoan. Tillingatik zintzilik. gora-beera. atze-aurrera. oso gora. Batez ere El hombre volador egitekoak ekarri zuan jendea. La ciudad alegre y confiada. Orixe bai. beste aldean. egalaria aidean zijoala buruzperako gizonaganaño iritxi. bada. Ba'zebillen.. gazte bat. Urrengoan burniari baten gañean einka joango zitzaizuten oñez. Jendea asnasik gabe «orain» noiz izango ote zan larri. Exeri-tokiko malla aiek lurretik asi ta ia lenbiziko bizitzarañokoak ziran. Berdin zien. bai zezenketak..Donostia Ibarguren txistulari yayoa zala-ta. Aien musika jotzekoak alkarren antzik ere ez zuten. orixe zuten egitekorik aundiena txerpolariek. orrengatik zuan soka luzeko tillinga. ¡A zein lasaitasuna ikusleena! Gaztea jetxi zanean oraindik pir-pir zeukan biotza. soñuaren neurria onelakoa edo alakoa ba-zan. Plaza Berriko balkoi guztiek numero bana zuten ipiñia gañean.susa-literatura.2010 22:04:45 . bestetan konparsa politak ere bai. enparantzako tellatuen parean. bi eskuak erakutsi ta. dantzari asko etortzen zan Plaza Berrira. lengoa geldik ankaz gora. buruzperako gizonari irrixtatu egin zitzaion eskuetatik egalaria ta beera erori zan. ajola zien bost. Ba'zan ere jatetxe bat Plaza Berriko txoko batean orobat goxotegia zana. Orretxeri esaten zion El hombre volador. Eta olaxe.Agustin Anabitarte . bere aalez. jendea karraxika asten zan. Zenbaitek dirua poliki irabazten zuten etxeko balkoia alogeran emateagatik. Jai aundietan enparantza itxi egiten zuten. Len esan degunez. Gu esaten ari geranetik egun gutxiz lenago txerpolari ta txotxongilloak izan ziran. urruti xamar. batez ere baltseak. Plaza Berrian nolanaiko jaiak egiten zituzten: bai mezak. orregatik. Bein. Gazteak tillinga utzita beste gizonaganaño aidean joan bear zuala-ta. Ariñ. bada. gizon bat "gizon egalaria" etorri bear zuan aldera begira. Egun aundietan. batez ere kaieko Jarana-ko neska ajolagutxiak. yayo asko dantzatu ezik. esan degunez. Musika ixildu zan. etxe ederra ala ere. ez ordea lurrera. Baño Iriyarena bezelako soñurik ez zuten donostiarrek. erriko aberatsenak biltzen ziraneko Casinoa edo lagun-artea zegoan.

—Zu.htm (3 of 3)14. Txomin-en etxeko Madalen neskamea.com/emailuak/anabitarte/dono03. Les disen a sus mamás. astua —Madalen-ek. Madalen-ek ala bota zien: —«¿Mamá. musikaren laguntzarekin. Oietako bat "modan" jarri zan Donostia-n egun aietan. Plaza Berrian sartuta modazko kanta ura eztarriratu zitzaien. emateko gutxi.susa-literatura. Todas las pollitas de aquí. Anton Zurrut «zirrit» asi zitzaion eta Joxe Ogi ere bai. Tarteetan emakume bat ontzia eskuan diru-eske ibiltzen zan jendearen tartean. Mamá. sulla sorbaldan eskaratzatik ateratzean. yo quiero bajar. subir. © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. Mamá. Eta onela aritu ziran alkarri lepotik elduta: Mamá. bajar.12. yo quiero?» Naikua ez ote dezute ean.susa-literatura. erderazko bertso batzuk kantatzen zituan eta beroiek saldu ere bai. mamás: Mamá. Emakume onek berak noizpeinka.2010 22:04:45 . lau kanta batean jotzen zutela obeto ematen zuten. ordea ikusteko asko. askatik bakarrik eaten al den? —Zurrut-ek. yo quiero subir.com http://www. yo quiero subir En el globo de Milán. yo quiero subir Aunque me caiga a la mar. —Ik. Arratsalde batean Anton Zurrut eta Joxe Ogi Esnategi-kalean barrena edanegiak zetozela.Agustin Anabitarte . de aquí.Donostia zutela baño.

ez Joxe. sagarrak. sedazko oyetakua lepuari bi buelta emanez. Donostia-tik aldegin zutenean erri-inguruko moalla oraindik zutik zegoan. ez Anton. Gaur marka guztiak autsi ditu. Txalekua txuriya. Guda asi zan eta bukatu ere bai.. Guzriak zazpi-bat lagun izango ziran Barbara-eneko illunpean sardin zarrak jan eta sagardoa edan ari ziranak. Aurrera zijoazela Joxe-k paper bateri oar egin zion: Se halquila un gavinete con su alcova. orain. Irten ziranez zazpi urtez geroz Plaza Zarreko Errege-ostatuko aurrean bi lagun moro-jantzian jetxi ziran zalgurditik kalera: Anton Zurrut eta Joxe Ogi. noski. emen dek». —Gaur txix egingo zenduten nik bejela Kurrutako ain apaña ikusi ba-zenduten —ari zan Joxe Ogi—. berriz. txuriyak ayek e'. ez ziran azaldu. Galtzak. Arratsaldeko iruretan sartu ta arratseko amaikak arte nortzuk ziran iñori ez zioten adierazi. ordea. Prak ekarri du berdia ta sonbrerua «Galerna»-ren baforiaren tximiniya bejelakua. indi-makilla eskuan zillarrezko kirtenakin.. kupela-ondoko krisallu batekin egiten zuten sagardotegi guztikoa: kupela-ondoan. txapelak eta jakia izaten ziran. Bereala iñon diran mutil kozkorrak inguratu zitzaizkien abo-zabalik. ogia. krabitilla-eo ¿nola esaten dek ik?. Anton eta Joxe arriturik zeuden nora jo ez zekitela. Guantiak ere i. korbata. Orduan eman zuten beren buruen berri. Garai orretan sagardoa asi zan aien ordez izketan eta sagardoak euskeraz mintzatu bear. basoak http://www. kolore askotakua. Sagardotegian sortu zan pozarekin. Egunez ere argia beeraño sartzen ez zala. Antton... «—Ez.. Ezta zimurrik ere. nunbait tirantiakin zuzentzen dituzte. Beren senarrak iltzat emanda.htm (1 of 3)14.? oyetakuak. dei egin zion Anton-ek..2010 22:04:46 . pelotak. bizkar-gañean artu ta aidean eraman zituzten etxera. Aldameneko jendea arritu zitzaien.Donostia IV Anton Zurrut eta Joxe Ogi urtean Anton Zurrut eta Joxe Ogi donostiarrak Aprika-ko gudarako irten ziran. 1860garren Orain ere Barbara-enean ari ziran zenbait lagun: sardin zarra ogi-tartean artu ta sagardoa edan. ¡motellak! Donostia-n «currutacos» deitzen zieten alako jantzi-berrizale arroxkoeri ta aldi artan gure mutilzar ori baño apañagorik ez zala-ta. dizdiz egiten dutenetakuak. espartziñak. ordea. ¿nola galtzak eta botak batian etera biar diranetakuak. illak zeuden.Agustin Anabitarte . Bukatutakoan. Sardin zarrak aldameneko eskaratzean saltzen zituzten.susa-literatura. Extuextuak galtzak. ¡Arren jazkera! ¡Errosayuak aliak baño kalabaza geyo bildu ditun mutilzarra! Lepoko aundi zuri-zuri batekin. Alkandora-aurrian bi botoi txiki urrezkuak alkarri kate txiki batekin lotuak. Aien «alargunak». «alargunak» illeta-elizkizunak egin zizkieten bieri. ateko sardin zarrak ezik. Botak txarolezkuak. Sasoi artan Donostia-ko etxe-eskaratzetan. ezta arrastorik ere. Alako batean Kale Nagusiari antzeman eta Kale Nagusitik jo ezazute. txit irikiya.. bakartzat artu ta «Kurrutako» jarri ziotzen gaitzizena.com/emailuak/anabitarte/dono04. eta Barbara-eneko sagardotegian sartu ziran.12..

sagardo-txanda nork pagatu «Didon. Xarbonié. Xanti. pollitena ta aberatsenetakoa. egun guzrian kalean iñon lanean aritu gabe. Kurrutako-k ogeitamalau urte zituan. Xanti.12. naiz orain sagardotegian ikusi. Ona nola aritu ziran. eta ardit.susa-literatura. —I sayatu ari —ekin zion batek. bai arte artan ta bai beste itxura oneko jendearekin ibiltzen zan gazte ondotxo azia zan. orduraño onelako edo alako neska txukunekin ibili ba-zan ere.2010 22:04:46 . Xanti-k nai aña andregai izan zitzakean. Beñ-edo-beñ gu ustarpekuak beste prisioneruekin trukatu biar giñustela-ta. txinist sadasute. nai bejela bisi niñuken nere nagusi mutur-beltzarekin.Donostia beteegiak ez emateko. zer jaten zuan jakin ezagatik. an zeuden gizonek zer parregin izan zuten Joxe Ogi-k ikusitakoaz.Agustin Anabitarte . Baño aien artean ba'zan bat. Agintariak beti kantari egon bear du: Didon. «Reste-la Didonié» esaten ba-zuan. Eta gisa onetara beste xeetasun geiago ere kontatu zituan. Urrena «traballé Didonié». kuarto ta txanponak ongi ikusteko. Ondo jan. Didonié-k beatza altxa ta ura ezik gañerako guztiek joka jarraitu bear zuten. —Ni oso ederki bisi niñuken nere nagusiyarekin. baño badaezbada. Baño oraingoa egiteko gogorra zeritzan. laga biar isan niken. ¿zer moduz bizitu ziñaten moruen artian? —galdetu zion batek azken itzegindakoari. ta http://www. Xanti-k artu ta laga egiten zituan bereala aspertuta. «reste-la Ximon». Kurrutako orrek txaldan-arpegia zeukala. aundi xamarra izanagatik. oi ederra biskarraren aspiyan. orain aukeratu nai lioteken bezelakoa. Xarbon. Nere nagusiyak asko maite niñun. Ordea. Kurrutako baño gazte jatorragoa. xamurkeriak alde batera utzita. Urrenak «auskalo nungua dan ori». «La Fraternal»-en batzarrekoa izango zan nai izan ba-zuan. Ta. Didonié»-ra jokatzea otu zitzaion. erriko ontxoenaren atzetik zebillela. neska-kontuetan oso yayoa zana. Beste batek galdetzen zuan non arraiotik zetorkion bizimodua.. Jakintzak mutur beltza isanagatik guetako askok baño biyotz obia seukala. guztiak geldi ta Ximon len bezela. au ere gero uzteko asmoarekin asiko zan Xanti. zion. ea areri neska kendu ta arrotza moko-uts uzten zuan. Norbaitek agindu bezela berealakoan egiten ez ba zuan. Ezkerretik asita eskubiraño izen auetxek jarri zien mendez-mende: Didon. Ixkixalda aren atzetik auxe asmatu zuten: Xanti Kurrutako-ren neskaren atzetik asitzea. Baten-batek zion. eta berak ere maia jo oi du. Ximon geldik. «reste-la titu» esaten ba-zuan.htm (2 of 3)14. Xarbon. Kurrutako-k andregairik arrapatu ezin bezela. Ximonié. Nik arrek etzekiskiken arostegi-lanak egiten nizkioken. Xanti jarri zan agintari. Didonié. Noski. ain janzki garestiak nola ibilli zitzakean. Alako batean «¡reste-la Xarbonié!» eta abar. bai. agur esaterakuan malkuak ixuri situn nere nagusi sarrak —bukatu zuan Anton-ek. arpegian eta lepoan azaltzen zitzaizkion granoak ematen zioten lana. norbaiteri.com/emailuak/anabitarte/dono04. Artan gelditu ziran baietz esanda. ainbeste urtian arren onduan pasata. —Guk lagunduko diyagu nolabait —urrena Anton Zurrut-ek. Mai luze bat bi aulki luzekin. ez ziran gain-gañekoak. lerdentasuna galtzen asia. ostera Didonie asi. Xanti asi zan: «traballé titu».. —I. Ximon. tanto bat galdu ta ainbeste tanto galduz geroz sagardoa pagatu. ta guztiek beatzarekin tiki-taka eten gabe jo bear zuten mai-baztarra. mea. Didonié.

Oso sartu ziran Donostia-n. Azakalezarrari. Ta Ximon Anton izaki. «Embeltrán» (en-Beltrán) eta abar.susa-literatura.Agustin Anabitarte . Orduan Anton moruen artean bizitakoak onela itzegin zuan: —Nayago nikek ezpanintz etorri. Beingo Nicolao de la Mayson alkatea gaskoindarra zan. Donostia-n guda asko izan zirala-ta. Aulkietatik altxatzean batek ala esan zuan: —¿Ba'al dakizute zer aitu deten? Oraingo ogeitamar xigarruak aurki ogeitabost izango dirala ta sei kuarton tokiyan zortzi t'erdi pagatu biarko ditugula.com http://www. © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. noski. Len soldaru ibillitakoak soldaruzka utzita Donostia gogoratu ta prantzes bat baño geiago etorri zan bertara. mai txikiak eta sukalde-aulkiak egiten zituzten eta baita ere maletak. Ximon-ek galdu zuan jokoa. batez ere.12. prantzeskondarrak gelditu ziran. Emen mixeriya besterik etziok. Prantzes orietako batzuk. de Chevalié-k bezela ta San Telmo-ko Fransuá-k bezela.com/emailuak/anabitarte/dono04.htm (3 of 3)14. gaskoin-jokoa da. Gaskoina izan ez-izan.Donostia Joku ori.2010 22:04:46 .susa-literatura. Orrez gañera gaskoinek urteetan izan zituzten artu-emanak donostiarrekin. Esnategikaleari «Narrica» (na-Rica) jarri zioten izena. aspaldiko Eskotilla-ko Mr.

Ontzi bat eta bi txanel ezker-eskubi. Berriz ere oju egin du pratikoak. arraia. ari ziran. ¡Arrantzaleen etxadia! ¿Zer zan ura. ari ziran trukean.. Kaia erri bat zan. Txanelak txakurrak ziruditen. belarrian belarritakoa. bi.. Bospasei gizon aundi tresak beitatzen. aitasemeak. ez zuten soñurik ateratzen kaleetan barrena kurpildunak bezela. Gizon bakoitzak ola bakarra. ari ziran. Sare-gurdiaz gañera arrai-kaja pilla aundiak izaten ziran. kajak zirala. gorriak. Alako gai arront arekin olak edertu.. urezko kale ta enparantzakin. Legorreko jendea ixilik dago. Indar geiegi esan zitekean aren lan ariñarako. Ontziak burrundara batez apar zuria asi da botatzen Jarana-ko http://www. Pratikoak oju egin du ta auzko bi ontzi-mutillak soka lodi batetik ezin geiagoan tiratzen dute. Ba'ziran ontzi aundiak sabel-uts etortzen ziranak. Ola tramankulu bateri alderatua. Oso langile azkarrak izaten ziran kajalariak. Jarana-ko etxadiaren aterpean sarez betetako esku-gurdiak izan oi ziran. Tiña ta tiñako asko ikusten zan gatzak zurituak. ba'ziruditen esku-atzearekin ezpañak igortzitzen zituztela. ari ziran trukean. tiña ta arrai-lertu tarteko mai batean. Jendea ixilik dagokio.com/emailuak/anabitarte/dono05.Donostia V Kaiean amakide alaiak. Urrezko kate aundi bat dauka sabel aundi baten gañean. zulo batetik ateratzen da. aueri zuloak egin eta andik ixuritzen zan azukrea gogoz jaten zuten mutil kozkorrek. Ta beitalariak eragin bitartean. Pratikoak txapela dauka buruan. Habana-tik ontzi asko etortzen zan azukre-kajaz beteak.2010 22:04:47 . sareak... txinpartak atera bear balitu bezela. Sareek tillistaren antzeko kortxo borobillak izaten dituzte. kafea Puerto Rico-tik. txikiak eta aundiak. Kurpil bat darabilki. ba'zebiltzan aruntz eta onuntz kaleetako idigurdi ta zalgurdiak bezela. ari ziran trukean. Bat. Bokartak pitxien gisara diz-diz. baño ba'zeuzkaten txistu batzuk ikaragarriagoak. zakuak zirala. Gizonek malluka batez sartzen zituzten iltze luzeak. Auzko muturretik «¡Pipar-pottoo!» mutil biurri batek dei egin du. (sal-erosketa aundia zan orduan Donostia-n) ta oraintxe —nai aña iretsita gero— sarbidea itxitzen zieten. Amudun listaria ezkerrarekin artu ta eskubiko beatzekin bokartaren begitik sartu ta amuaren musua isatsaraño sartzen zieten.. Soka. gatzatuta. arpegiko azala gorria.Agustin Anabitarte . jela Baltiko-aldetik. Usai nazkagarria zabaltzen. Orixe bai. erreskadak ugari. Millakoa nolanai beitatu. kaja. Ta Jarana-ko amakide alaiak. Une batean urazpian ezkutatu ta berriro azaltzen ziran. Ontziak. sare. Bizarra agitz zuritua. gurdi. Banaka-banaka guztiak alkarren ondoan jarri. Emakumeek eta mutillek ere bai.12. Beste ontzi batzuek zura ekartzen zuten Suezia-tik. ezker-eskubi. Ola batzuk belaunen gañean. Jarana-ko amakide alaiak ari ziran.susa-literatura. bete ta bete aritzen zitzaieten. etxe luze bat ainbeste etxe txiki egiña ala alkarri ondoratutako etxetxoak bat osatua? Jarana-ko etxadiak ogeitazazpi arri-oin zeukaan eta azpian utsa. gatza Prantzi-tik. Oin-azpian artutako arraiak ikusten ziran lurrean. beitatu ta beitatu egun guztian. barrikak zirala. Kaietar mutillak moallatik uretara buruz beera saltoka aritzen ziran. Tiñatako bokartak angulen ugaritasuna zeukaten.htm (1 of 3)14.

naita ere.. gobarategia. Ontziak ateetatik atera bear du. Txomin patroi jatorra zan. Txomin-eri ur-gaziaren usaia atsegiña zitzaion. beti itsasoari begira. sare. orra Txomin-en gogoko eguraztokiak.susa-literatura. Plaza Berriko arkupetara ala Santa Katalina-eguraztokira joera zuan bezela. Orduztik geiago ta geiago maite zuten Txomin kaiean. ontzien soka. ordea: Plaza Berrian bizi izatea ta zaldun jantzian ibiltzea. Jarana-ko etxadia —moalla zarraren azpian—. Jarana-ko neska gazte ajolakabeak «agur. oial eta paluak. ez litzakela ibilliko Jarana-ko inguruan. oial zuri ta makilla luzeak oargarri. Pratikoak tiro bat bota bear balu bezela zuzentzen du ontzia. illeak bost.. ¡a zer ikustea eguerdi arteko eguzki epelean! ¡Uraren urdintasuna! Baserritar itzaia ta arrantzalea. Esandakoaz gañera oso gizaseme burutsua.htm (2 of 3)14.Agustin Anabitarte . Askotan egin izan zuan goizeko lauetan treñeruan sartu ta arrantzaleekin batean arratsarte ibilli. Kaieko arrantzale askok maite zuten.. Ontzia atera da. —Quita Kintze. usoa ta antxeta. jostagarri. amairu. edo ala iruditu beintzat. Zurriola-ra. Arratsaldean zaldia artu ta Astigarraga-aldera joango ba-zan ere. ta mutillen karramarroak alkarrekin burrukan jartzea. Etxeko lanak errez egiten zituzten aita-semeek eta maiz etortzen zan Txomin kai-aldera. Oso arraun-zalea zitzaigun Txomin. kaieko emakumeak Gaztelumendira igo ta. Ontzia ateratu danean. Ontzia ba'dijoa. Eska zezakean edozein batel arraunean aritzeko asmotan. irakurlea. ezerk ez lioke geiago txurikatuko patroi izate orrek baño. Urtearen aurreneko egunetan. gaztelurako bidea. orain Txomintzat zeukaten guztiek. Txomin» esaten zioten lotsatuta. bidea estutu egin zaio ta ontzia lasaitu.. emezortzi. Txomin-ek esandako tokitara. ordea.. «xanko maxkal» areri. «Bost errial» balio zuan bildegietatik Kai-puntarañoko ibillaldia. Kaia.. amairu.12. lur-gañeko arrikatz-bildegiak. eta izan oi da. Bat ala ari zan: —«Epaktak» amaika. «sobra» bai. jan egingo luteke. Ikusi orduko destaña ta iseka egingo zioten. Guztiak ontziaren bi aldeetara so-egiten dute: lekune berbera. Kai-mingaintxoko muturrean bi arrantzale zeuden alkarrekin itsasoaren gora-beerak asmatzen. arrantzaleen eliza. Leenagoko urteetan «Don Jose-n semia» esaten ba-zioten. caarajo!».Donostia gañezka atze-aldetik. Larri ibilli bear degu. makiñabatetan egin izan zuan Txomin-ek Ernani-ko kartzelatik atera zanetik ere. Kanpotar batek edo bestek zaplateko ederrak artuak izan dira Jarana-ko neskaekin zurikerizko ta bestelako itzekin aritzeagatik: «¡señorito arrayuak. Kurrutako-k Zelaira. Kurrutako-k neska non ikusiko zuan bezela. ta «edukasiyo» konturik aipatzen ba-zuan. Ta Txomin kaia utzita etxera bezela. illea bigarrena. ibaiko ur geza ta itsasoko ur gazia dituzu. Emakumeek. garabi beso-luzeak. Egia da Kurrutako.2010 22:04:47 . Txomin-ek ez zuan ezeren bearrik arrantzalea izateko. Gizonek ez lioteke ezere egingo. Txomin arrantzaleen artera. ontzietako soka. itzik ateratzen ba-zuan gordiñak esan. egoaizea izaten zan. «txotx-apaindu» ura. putzura bota eskumakila eta guzti.. ondartza ta Gaztelu-mendia. goiz artakoa egin zuan. Kai-aurreko etxeak. http://www. besteak. idi-gurdien joan-etorriak.com/emailuak/anabitarte/dono05. Pratikoari txalorik ez jotzearren eskuak sakelan sartuta nekezkoa zaie egoera ori zenbaiteri. geienean. Donostia-n.. Jendea ere lasaitu egin da. Askotan ikusten zuten bakarrik bi arraunean ari ta ari beñere nekatzen ez zan gizasemea. Geroxeago batel axkar batean ekarri dute erditzale yayoenak baño arteza geiago erakutsi duan gizona. Urrena ontziak ezkerrera egiten du ta zabalera ateratzen da. besteeri «ariyo» esaten ba-zioten ere.

Agustin Anabitarte .12.susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/dono05. © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www...com http://www.susa-literatura.htm (3 of 3)14. itsasoko azken-baztarrari begiratzen zioten eltxoa añako tanto beltza noiz azalduko ote zan.Donostia eskua kopeta-azpian eta tximak aizeak arrotuta.2010 22:04:47 .

Kalerik-ka-le danborra-jo-az dio bertso berberak. Donostia-n ba'ziran bertsolari yayo askoak. Batzun-batzuk. «tamborrada» etortzeko zai atean zeudenak. Jendea agitz meartuta zebillen kaleetan barrena. Gu zortzitarako jaiki geralarik. Bestetik. begiak diz-diz..com/emailuak/anabitarte/dono06. Ilbeltzaren ogeigarrena: San Sebastián. Donostiarrak beren xaltxan jostatzen ziran.. alatsu arrapatzen zituzten illunabarrak eta goizabarrak..Agustin Anabitarte . Artaraxe kendu zitzatekean egun artako otzak..htm (1 of 4)14. Joxe Ogi-k ala bota zuan: San Sebastián tarrapatatán mucha bandera y poco pan. An zijoazen aurrelariak zaldiz. lau aren urrenak. Pum. Gaztelu-pe-ko. atabal-otsa goizeko iru t'erdietan asi zan. Beraz. Irutxu-lo-ko. pum. iñon ez bezelakoa. Alatsu arrapatu zituzten Anton Zurrut-ek eta Joxe Ogi-k. ori ta urrengo «sokamuturra». eskaratz-barrenetan sartzen ziran eta gero lanak izaten zituzten lenagoko giz-oldean sartzen. errenkadan. Orien atzetik atabalariak. Sarriegi ta Santesteban. bego Donostia. Donostia-k ez zion iñori baitu bearrik umore ona ta jostagura. ordea. Erriaren eguna zan.2010 22:04:48 . Festarik http://www. eta errenkada asko. Auxe zan batez ere erriko jai jatorra. Azkenik «La Euterpe»-ko musikari-taldea.Donostia VI Bego Donostia Irutxu-lo-ko Gaztelu-pe-ko joxemaritar zar eta gazte. orain ere Esnategi-kaleko «Amabirjiña»-enean. eskaratzako ormak besoak zabalduta batean ikutu zitzatekean bezela. Askoentzat. bost lagun: bat lenenburua. bear ba-da. bultzatuta.12. Jende guztia estu-estu eginda zetorren Kale-Nagusian. Zer santuba ta zer erriya ta zer gaurko gure alegriya. lau.susa-literatura. musikari trebeak ziran eta bear aña musika asmatuko zuten. Mutillentzat goizabarra ikusi zezatekean urteko egun bakarra zan.

ordea.com/emailuak/anabitarte/dono06. Xanti aurrerago zijoan. Lagunari ezik bi neskaeri par-eginerazten zien. okerrik gertatzen ba-zan. begi bat arrotza zualarik. arrituta. Bera naigabetuago ta atabalariek ezin geiagoan. ala dio Joxe Ogi-k Amabirjiña-eneko ateetan orain ere: —¿Ogia garestitu ta viva la Reina? http://www. eroriko-al-aiz zebillen Antton gixaioa. beti bezela. Jendeak bein neskaren ezker-aldera eramaten zuan Xanti. geldik egon. Ta Antton-ekin ari giñala atabalariak iges egin digute. Batek tira. Anton Zurrut. Beintzat jarraigo guztia pasa arte ezin izan zituan Amabirjiñaeneko ateak arrapatu. atzetik ibilli ta ibilli. Xanti-n lagun bat etorri zitzaion. Irri-par goxoa asi zitzaion ezpañetan neskari. ez zuten «tamborrada»-rik ibilli. geiegizko edateak egiten ez ba-zituan ere. Orain asarretu egiten zan. Orduraño. Kurrutako zotz bat egiñik urrutiratu zitzaion. Bi neskaen tartean ari zala. aren berri edo «partia» idatzi (iskribitu)-bearrak ematen omen zion lan iguingarria. Ezta Xanti ere. Onetxengatik utzi omen zuan erri-zaitza. Txinelak igarri ta an jarri zuan bizkarra etxeari pegatuta. ain garbia zeramakian oñetako zikin-zikin egin zion eta ez nolanai jota. gerratea zala-ta. Musikak eta atabalariek gero ta gogorrago jotzen zuten. ura aurrera ta abarra geldik egoten dan bezela.Agustin Anabitarte . atzeraka egiten zuan. ogia ta jakia eskuan zituala. Bankuetxe-jabearen alaba an zijoan bere adiskideari besotik elduta. ezker-eskubi begiratzen zuan norbait gertaera artaz igarrita ote zegoan. Azakalezarra-aldetik mukizuak berriro agertu zirala ta oju-otsa gero ta aundiagoa zala. bankuetxe-jabearen alabak ere arpegi alaia zeukan. akika aurreratu zitzaien sekulako dantza parragarria egiñaz kaieko mukizuen tartean. ¡Txinelak eraman bear Antton. Goiko balkoietan jendea parrez. Orra nolabait Xanti-ri lagundu. Nola begiratu ederki zekian. baño geroztiko urteetan bai bikañak egin Irutxulo alaian. bestean eskubira. Kurrutako-k igarri ta ibaian beera datorren abarra ondoari lotuta. Naiz besteek aña ez. ordea. Kurrutako neskaren atzetik ikusi zuanean. Kurrutako. bildur gutxi ta arreta asko. Au. Ibilli besterik ez. Aldizka Kurrutako-k galtzetan garbitzen zuan oñetako gaxoa. pozik zijoala-ta. Kurrutako ez zegoan urruti. Urte artakoa «La Fraternal» ta «La Unión Artesana» soziedadeak eratutako jaia zan. ez zion ajol aundirik ematen zizkioten ukalondoko ta bultzakaekin. ez nai aurrean azaldu. berau iñoiz txinel izana! Aprika-tik etorriberrian errizai jarri zuten eta. 1874garren urtetik 1876garreneko bitartean. Urrena Ikaz-kalean azaldu ziran atabalariak. besteak bultza. Janzki berria zeukan soñean eta oso ederki artzen. batez ere. Xanti-k oparo itzegiten. Kurrutako-k atzera egiten zuan bertaegi jartzen zanean.2010 22:04:48 . Bi mutillak bi neskaen inguruan zijoazen.htm (2 of 4)14. onoko onek atzera begiratu ta arpegiz-arpegi mutilla ikusi. Noizean bein. Xanti-k.susa-literatura. urrena atzera. «Moño altubarekiñ Lepuan lazua Au da moda berrik Jazkera-modua».12. bat-batean. Kurrutako zerbait igarrita zegoan. Geienetan ondoan zebilkion. alegia bustiaren bustia zegoala. Ez zan.Donostia Baña zaldizko aurrelariak Amabirjiña-eneko atarian azaldu ziranean.

noski. Jendea korrika. Alako batean —«soka-muturra» asi zan ba'— non ikusten degun idia amabi-bat urteko mutil baten atzetik.. Arakiña bera ere naiko larri. ostikoka asi. Onuntzean. baita askoen baldarkeria. tira sokari Arakiñak beste aldera. idia San Juan-kale aldetik asi zanean. Azkenean bulunban atera zan. berdintsu. Idia ondotik pasatzen ba-zan. Idiari atea idiki ta beste muturrean ojuka asi ziran «¡emen dek!. onera ba-zan. Idia berriro asi zan eta ¡eskerrak Arakin azkarrari! Bat idiak arrapatzeko zorian baldin ba-zegoan. idia sokaz lotua zegoala. Alderatzen bazitzaien. eliza-atarian ongi apaindutako jendea ikusten zan. Ta an izaten zan urrengo donostiarren gogoko jolas parragarria. Iñigo-kaleko ardo ta sagardotegi guztiak zearo itxi zituzten. Atzeneko tokian Arakiña zeritzatena jarri zan. Kaleko leioetan gizon asko zeuden jarriak. Arakiña sokaren azpitik beste aldean jarri zan. ¡emen dek!». Arrandegiatzetik asi ta Plaza Berrirañoko bide guztian jendez beterik. Aren atzetik askok eltzen zioten sokari. baño min aundirik ez. ara tira berriz. korapillo batez gogorturik.com/emailuak/anabitarte/dono06. «sokamuturra» atera bear bai-zuten. ¡emen dek!». sokaren muturra arkupetako arriari lotu zioten.12. anaia-arrebak. ¡emen dek!». Mutilla an joan zan. ¡Bai mutil yayoa! Sartzen da egiñaalean ondoko San Juankalean. lagun geiago eziñean. Soka-muturra. Ateraberrian soka zuzen ba-zegoan ere. Baño auxe gertatu zan. edo donostiarrek zioten bezela «errendi» egitea. biraka zerabilkian lenbizi atera zanak bidea garbitzearren. Plaza Berriko denda guztiak itxita zeuden. Eliza gañezka bete. Ordea. eta oraintxe alkarren bitartea gutxitu zaie. gizonen zankoen tartean madarikatzen zebiltzan mukizuak txint nabaritu orduko egiñaalean asten ziran. «Gazi-gezak» ureta-etxearen aldamenean. «soka-muturra» azkarrik zijoala-ta. Alako batean. burnietan gora igo.htm (3 of 4)14. «soka-muturrak» ba'zeukan bere elburua: idia adarretatik artu ta aunatzea. eroritakoak. alegia goizeko pattarrak eta bestelako edariak lan eginda berriketarako ta laisterka ta oju egiteko gai zeudela. ez zan edozein zezenlari xankamek egitekoa.susa-literatura. zioten. Zein ote ta ¡Anton Zurrut! Ala ere tankatekoa bai. Goizeko Santa Maria-ko eliza ederrean aspaldiko urteetan bezelako meza ederra izan zan.Donostia «tamborrada»-ren ondakin guztiak Iñigo-kalean bildu ziran. ¡emen dek!». Arakiñak «errendi» eginda bukatu zan egun artako «soka-muturra». sokak sabeletik artu ta atzerako bota zituan. gizonezkoak. Txomin eta Anita. batez ere aurre-aldetik. Bat-batean Txomin geratu ta ala http://www. len esan degun Arrandegi-atzeko txabol batean zeukaten. danetara ere. Arakiña ezik. Jazar artan beso ta zanko indartsuak bear. Baño. idi-ondoko aldean garbi xamarra ba-zegoan ere. soka zala. soka bat-batean okertu ta. «¡Emen dek!. «¡Emen dek!. sokak kale-kantoia arrapatu ta arek egin zion tinkazoarekin idia ito ez zanean. gizon bat erori ta beste atzeko guztiak eta idia bera ere gañetik pasa zitzaizkion. Idia atera zitekeala-ta. Gal-gal zegoan giza-taldea. Tira ta tira gizonak.Agustin Anabitarte . Bai ba'. Idia ba'zijoan arinki. makiñabaten ariñaala antxe ikusten zan. idiak ez atera nai. Idia.. an zetozen ere. Beraz. Meza bukatuta. ¡Ipurdiz gora erori ta azkar asko abiatu ziranak! Auzko muturrean orain ere «¡emen dek!. bospasei gizon ankaz gora joan ziran.2010 22:04:48 Amabitan . Arkupeak zirala. Bein soka teink jarriz geroz gelditu ziran. Idiari soka luze bat lotu zioten lepoan. ordea. Idia Plaza Berrira iritsi zanean.

2010 22:04:48 .com http://www.htm (4 of 4)14.12. Anton-ek Joxe Ogi-ri bultza ta. ¿Ez al zera gogoratzen Santomasetan orrek berak zuri nere sudur-zapia emana? Asto-kalean barrena Anton Zurrut eta Joxe Ogi zetozen alkarri bizkarretik elduta. Urrena asto bat ikusi zuan kale-erdian.susa-literatura. © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www.com/emailuak/anabitarte/dono06. bi zamukakin ia bi etxeetako ormak arrapatzen zituala. Ta arriturik ala dio: —Emen beintzat bi asto esin liteskian pasa parian. Ta beste batek erantzunda: —¿Orren loriya al zaude? Madalen zan. «Egarri zan ta nola Ontzirik etzuen Zerura apunteriyan Jarri t'edan zuen». zatoa eskuan.susa-literatura. Orio-n ere aldizka izaten omen da.Agustin Anabitarte . «Kandi» du izena. orko neska lirain ori. nor da? —Ori apaiz-kalekoa dala uste det.Donostia galdetu zion arrebari: —Adizu.

Onen iritziz dantza baño egiteko egokiagorik ez du emakumeak. «La Fraternal»-en aritu ala neskarik aberatsenaren atzetik ibilli. bere aldiko karraxika eginda uzten du bere burua goitik erortzen eta. berarentzat bakarrik dantzatu lezakean andrea artuko luke. maiak-eta zilipurdika alde http://www. zerbait saiatua zala. bai aurrera bai atzera. Ertzeraño joan. Bai-ba' Erregesoro-n txerpolariak eta txotxongilloak-eta ba'ziran. Txerpolarien jauzka ta irabioak. garbi egitekotan. Beste mai bat eta barrika. Zelaian —Andoain-dik Irun-erako bide zabalaren ertzean zegoan zelaian— jendea askotxo ibiltzen zan eta baita Santa Katalina-eguraztokian ere.. izugarrizko saltuak egiten zituan Toni Grice-k. emakumea dantzaria atsegin Xanti-ri. aurreragoko urteetan. Beste toki batean Toni Grice par-eragille ospetsua esaten zuten. aurre-aldean bizkar-aulki askokin. bestean aruntz. Xanti-ri arte batean bizi ala bestean. Asi zan «beñere erortzen ez dan gizona»-rena egiten.htm (1 of 4)14. gero-ta balantza ikaragarriagoak egiten zituan.. acrobática y mímica de don Rafael Díaz de Lisboa.Agustin Anabitarte . Ba'zan ere txotxongilloen txabola. Batean onuntz. ezin sinistu ikusten zuana. gero-ta ikotika aundiagoak eta luzeagoak egiten zituan iñolazko arrigarrizko tankeran. Arako emakume lodi ura. Aidean. Bazkalondoz asi ziran neska-mutillak Erregesoro-n. eta guztiaren gañean Toni Grice ospetsua. ala ere. Toni Grice-ri eskerrak. igande-arratsaldea. Orduko txerpolariak ez ziran bestetakoak baño askoz obeak. Ezkontzekotan. Soka batetik zintzilik zegoala jendeak igarri zionean ¡aiek egin zuten par-gozoa! Urrena mai bat ekarri zioten. Barrengo musika zarra kanpoan ere bear baño geiago entzuten zan. zuriz jantzia. Erregesoro-n jende asko bildu zan. Orduan ere igo egin zan. beti bat zirala-ta. Beraz. Ezin sinistu-ala ari zala.2010 22:04:49 . besoarekin «aztutako» zankoari lagunduz. ez zitzaion oso atsegingarria Xanti-ri. par-egiña oparo etorri zitzaion. bertan gelditu ta atzerakoa ¡nola artzen zuan gizon arek! Buruko illeak tente ta ikara biotzean ikusleak jarri zituanean. Aur asko ikusten zan an. soldaru-zelaia zan.com/emailuak/anabitarte/dono07. Berdin zitzaion sagardotegian egon. Toni karraxika ta jendea ere bai. ez zioten zer arritu aundirik ematen gazteari. orduko emakumearen gerritik beerako gonaren antzera. Oraingoan ez zan asarre-arrastorik ere. bira osoa egiten daneko salto ura.Donostia VII Xanti menderatzalea Erregesoro. orra non salto batean Toni Grice aidean gelditzen dan jetxi gabe. gazteak geroxeago ta urrena gizon-emakumeak. Orduan neskaren atzetik zebillen —Kurrutako-ren kaltezko asmoak ba'dakizkigu— ta neska ikusten ez zuala-ta —berdin bai-zitzaion batera ala bestera jo— ta txerpolariak ikustera joan zan. Ezin-itxuran igota beste bat eskatu zuan. Oraingoan igandea zan. Xanti zertxobait kezkatzen asita. antxen saiatzen ziran karlista-gerratean gazte borrokalariak. alde-alde. beti atsegiñena izan zuana zan. Oial beltz baten aurrean. oialez osorik estalia. Xanti-k berak ere.12.susa-literatura. Onela zegoan jarria: Compañía gimnástica. guda bukatu ta sua itzali zan. zaldiarekin ari zana. Txerpolarien tegia aundi xamarra zan. ez zion ajol aundirik. Auek egualdioneko eguraztokiak ziran.

agidanian zure laguna zure atzetik-edo dabil. ¡Aiek parrak arpegia erakutsi zuanean! Eta era onetako zenbait gauza parragarri. begiekin billaka. Antxen bukatu zan egun artako lana. bai txukuna gizona. neskaren billa. Asi ¡Ez zuten par txarra egin Barbara-eneko sagardotegian! An zeudela. Ala ere.2010 22:04:49 . Jende asko zegoan exerita. neria bezelako laguntzarik txarki ez ba-derizkiyozu. ikusgarriak egiten zituan Toni-k. e'nuen sillaren biarrik. ango aize beroak eta musika zarrak bultzatuta. Maiaren atzetik borobil zuria asi zan goraka: Toni-ren buru-soil aundia. Txotxongilloen txabola-aldera abiatu zan. Neskak eskerrak eman eskeñiagatik eta lagunaren billa etorri zala esan nai zion. Jendea larri txotxongilloak asteko. —Ez ba'ninjuake. Danetara ere. zoritxarrez. An zegoan orain ere itoko-al-aiz lepoko arekin. Alde batetik besoa atera ta letra auek erakutsi zituan: La salida del sol (Eguzkiaren irteera). alegia —eskuarekin erakutsirik— exeri zitekeala.. Orduan mutillak beste bi. aurrerago ez zetorrela ikusita. Xanti zegoaneko baño zertxobait atzerago gelditu zan. aldendu ez zezaion. Xanti-k bereala igarri: Kurrutako an ba-zegoan neska ez zan urruti ibilliko. Eta bukatutakoan. itzik gabe. laister arkitu zuten laguna.susa-literatura. itxoegin nai izatekotan or bertan exeri zindezke. parrez ler-eginda gero. naiz aldendu xamarrak joan. Ordea.12. Kurrutako-ren ondotik igaro ziranean. Neska erdiko lekune artatik zijoan aurrera ezker-eskubi begira. Zure lagunaren billa lagundu nezaizuket. Batbatean Kurrutako larriago ta Xanti-k bereala igarri aren dar-darka ikusita nor azaldu zitekean. —A —erantzun zion Xanti-k— barkatu. Xanti. Kurrutako bezin txotxongillorik ez zala bere buruari ari zitzaion. Orduan neska Xanti-ganatu zan eta ala esan zion: —Eskarrik asko. besteekin batean atera zan Xanti. Xanti-k bere artan exeri-toki garbia erakusten. Xanti. baita geiago alderatu ere.Agustin Anabitarte . uste okerreko itxura egin zion: ba'zala an exeri-tokia utsik. Jendeari begira. ez zuan bankuetxe-jabearen alaba oartu. txotxongilloak noiz asiko ote ziran. jendea zegoaneko toki ura utzita. Oraindik ere onegin nezaizukiala derizkiyot. —ta oinka bat egin zuan. txanda onela artu zion: —¡A zer zoritxarra! Ni. Ta Xanti bera ere aurre-aldeko toki batean exeri zan. bestea. Zapia altxa ta mai bakarra utsik erdian. Mutillak jakin neskak zer nai zuan. Exeri-toki geienak artuak zeuden. zan. baño. Beste norbaiten billa zebillen. Eta Xanti. ordea.com/emailuak/anabitarte/dono07. Ta. zai.htm (2 of 4)14. Kurrutako. axkurea belarrian.Donostia batera ta Toni koltxoi bigun baten gañera. arrano purrukatuak. bai. bai ongi entzuten ez ala ez-entzuna egin. ala ari zan berekikoz gure zargaztea: —Esne onetan ni beste euli-mandorik etziok. Kurrutako alde guztietara begira zegoan. Joxe Ogi-k http://www. Gero. bada. Neskak. gogoz asi zitzaion izketan neskari. emen ez ba-dago nunbait billatuko det —zion neskak. zerbaitian atsegin izan nai nizuna. Nere lagunaren billa nenbillen.. Biok ba'zekiten alkarren berri. alkarrekin atera ziran. ona ni utsarekin geldituba. zapia altxa ta jetxi. ala iruditu zait. Neska zutik zegoan eta Xanti ere bai.

erriko apaizak ontxuenetako batekin. eztakit zerk eramaten naun zure aita-izenez deitzera: Araneder. Xanti lotsatu-asia atera zan. ba'zebillen batetik bestera ta. Xanti-k bereala baietz. ezta ere paketsu. barkatu —ta atzera etorri zan Xanti.. Geltokira iritxi ta trenian igo zan. Orduko Donostia-ko iru bankuetxeetako bat zan Araneder-ena. Orra ba'bildurrak eman zion adorea. Baño amak. Burnibidea jarriberria orduan Donostia-n. —Ai. Ta Araneder zan. zeramakian jardunaldia. Bera zein dan oraintxe ikusiko degula». ez alkar ikusteko moduan. Ikusia ez-ikusi. Neskak noizbait igarri. Neskari begira asi zan. urrengo batean Xanti-k ikusiko zuala nork aurrea artu. sartu zan toki utsean exeritzeko asmotan. aldean. aiek biak alde batean utzita. gero-ta begiratu samurragoak egiten zizkion Xanti-ri Araneder-en alabak. beste bien tokian. Asi zan neska non arkitu. maiteki. ez Xanti-k. aita.12. Baño alperrik. Oso eratsua ari zitzaion izketan. Kurrutako iñoiz bezelako mutilla zegoan. zankoak tinko. ¡A zer jakia igande-arratsean! ¿Parragarri utziko al zuan? Xanti mutil bizkorra ta apaña zan ¡arek aterako zizkion eltzetik babak! Igandea etorri zan. ezti. begiak erne. Xanti-ri «jo ta uts» egin zuala iruditu zitzaion. eta araño eramango omen du Kurrutako neska galtzeko bildurrak. Ta auxe ikusi zuan: bien tokian ama zegoan exeria. Asnasa pixka bat artu. Urrengo igandean zer zan galdetu zutenean. Kurrutako bera konturatu zan. Eta geiago ere bai. Neskak begiratu ederra egin zion. bera ere joan egingo zala ta apaizak pelotaka baño askoz errezago irabaziko zuala txotxongillo arraio arekin zerabilkian auzia. Barruan exeriko zan Xanti ta orduan neskak Kurrutako utzi ta bera ere barrenera sartuko zan. ez neskak. Ok guztiak arrokeriz bota zituala. bera ere zutik gelditu zan. Orra Kurrutako-ri ostikoa jo ta bera neskarekin gelditu. ¡Ura zan aurrea artzea! Arritu zitzaion Xanti. geiegi estutu. aurreko lenengo bikoan iñor ez ta urrengoan jantzi batzuk zeuden zabalduta. baiki. ez. andik alde-egiteko http://www.com/emailuak/anabitarte/dono07. non ikusten dituan Kurrutako ta neska pasadizuan izketan.Jende asko zijoan Andoain-go pelotaka ikustera.susa-literatura. Iñoren tartean sartzea ez bai-da egoki. Egia da koska artan ortzak ortzakin jo zituala. Orduan Xanti-k aita-amak zeuden barren artara zearka begiratu zuan. Bat-bateko ara zer bururatu zitzaion. Garaia etorri zitzaion. Kurrutako-k bigunki. Jakin neska bere aldekoa zuala ta ezin ezere egin.2010 22:04:49 .Donostia beste berriak ekarri zituan: Kurrutako oso naigabetua zegoala-ta. Bien kemenak auzia bizituko zuten. noski. alkarrekin topatu bear zuten neska. ordea. Ta an. Kurrutako ta irurak trenian.. Aurreak erakusten du atzeak nola dantzatu. Azkeneko eder ori zuri esatia ain gogozkua zait. Sagardotegian asko poztu zirala zer esanik ez dago. Ez zuan. Batean ala ari zan: —Zure izena pollita dalaren pollita. naiz eta oñetakoak diz-diz ekarri ta «ollo-xanko» galtza aiek jantzi. Kurrutako aren koska nabarituta dardarka asi ez ote zan. Kurrutako-k diyoenez neskak aita-amakin juan biar omen du trenian.htm (3 of 4)14. bankuetxe-jabearen izena. Xanti trenian sartu orduko asiko zan bere irutegian. —Ori neskaren tokiya degu —esan zion. Esan batzuk Xanti-ren belarrietaraño iritxi ziran. zipotz egiñik. Joxe Ogi-k esan zien: «Datorren igandian dakizutenez Andoañ-en pelota-partidua izango da. alako batean. Noski. ordea. Ta pasadizua bi besoekin artuaz ta Xanti-ri bizkarra erakutsiaz jarri zitzaion. Etsi bearrean gallenduta zegoala ta urrengo igandean Xanti-k igarriko ziola.Agustin Anabitarte . Onetxek asko mindu zuan Xanti.

Neska bere aldekoa zuan eta non-edo-an bereganatuko zuan. baño gogoz exeriko naiz eskerrak demazkitzutan bitartian. Neskak bereala «agur» esan zion Kurrutako-ri ta barrenera sartuaz kanpoan utzi zuan Kurrutako ezpañak luzatuta. Ta Xanti barrenen eta Kurrutako kanpoan. aldameneko toki ura utsik gelditu zan.htm (4 of 4)14. Xanti-k ez-entzuna egin zion. Bai azkar ere. Xanti-ren poza! «¡Au.com/emailuak/anabitarte/dono07. Trena gelditu zanean Kurrutako-ren aztarrik ez zan.Agustin Anabitarte . —Aizu. Beraz.12. Bigarren aldian. «Orain deituko naun». Ta deitu egin zion neskak. etzanda-tankeran jarri zan. aldameneko jantziak artu ta zankoak estali. neria dek!». edo. Kurrutako-k ba'zekian Xanti-ri deitu ziola. —Eskarrik asko. Bi gizonak kristalatik begira jarri ziran. ¡Ai. Ordea.susa-literatura. zion. © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. orren urruti ez nua. obeto esateko.Donostia asmorik.susa-literatura. baño ezta itzik ere aipatu. ni ere Andoañ-eko bidian nabil. pentsatu zuan Xanti-k. ba'dezu tokiya nai ba-dezu —argiago itzegin zion. ez orregatik.com http://www. Xanti-k eta neskak lasai itzegin zuten Andoain-eko bitartean. Zearka begira zegoala neska exeritzen ikusi zuan.2010 22:04:49 . Kurrutako-k bigarren aldiz nola deitzen zion ikus zezan. zutik ba'ninjuakian.

eten gabe. azaltzen danean. Ulia ta Gaztelumendiaren tarteko artan urtu gabeko elur-malutak erruz ikusten ziran zapi urdiñaren gañean: autsak alako ugaritasuna. Biak bat zirala esan zitekean. Zurriola-ko itsas-bazter alai ura amaika egonaldi gozoen garri izaten zan. Urumea-n. Tripazairen batek angula-meta baten antza emango lioke alako naspillari. Donostia-n iparraizeak egualdi ona ekarri oi du.. ain nekezkoa zitzaien bazka mokoratu naiean. azkena leen. Itsas-autsia izaten zan tokian. ta ura berdintzen zanean txuxen-txuxen zijoazkion bertaraño. Goiz http://www..12. Arritzekoa zan alkarri ikutu gabe alde guztietara nola zebiltzan. antxetak pilla aundi batean pii-pii zebiltzan nastuan janari-billa. Arrantzaleak eta antxetak bere gain zuten putzua garbitzea: aiek arraiez. okertua. Gañera udaberriak mokoa erakutsi. neke-neke zetorren aizea uraren gañean. samalda osoa zerabilkian urak gora ta beera. Josapat-eko zelaia antxen luteke. beste guztiak ospa. Antxetak legorrean. ez goraka. Mokoa. Emengo aldetik.2010 22:04:50 . Urari ikusten zioten jateko-puska kendu nai lioteke. Antxeta zuriak lasai zeuden uretan. aidean. Baldin munduaren azkenean antxetak berpiztu bear ba-luteke. zerua ta itsasoa urdin-urdin ageri ziran. Urlaisterrak itsasaldera zekazkian eta ba'zebilzkitzun aidean atzekoz-aurrera. Auzko ertzetik asita. egoekin. egoaizeak. Egoki zegokion arrantzalea aitz puskari. beera begira. konkorra kendu dioten ganbelua iruditu zitzaion Txomin-i. atzetik artuak ipurdiz gora igotzen zitzaizkitzun. eiztari batek tiro batez laukoa ilko lukeala begiak itxita. Gizona egoten zanean.. lan gogorra zerabilkiten.com/emailuak/anabitarte/dono08. auek zikinkeriz. ta aren tokian iru kaio-zar arrian. Ain aundiak zirala ere bildurtiak ziran. kezkatuta egoten ziran. ¡orien begi zorrotza!. begiak bi aldeetara izaki ta aurrez-aurre ikusi. Matxitxako-tik datorrenak. ordea. leena azken. ezta alderatzeko ere. Uliamendi beti edan-eta-edan ari dan abere aundia zan. Iparraizea zala-ta.Donostia VIII Goiz artan. Txomin asmo txarrik gabe urruti xamar ba-zebilkien ere. ¡Begien atsegiña! Beste antxeta-multsoa ibaian. zapata zarren gisan. uretan eta aidean lebilzke. artan egualdi ederra zegoan. euria. Orduan ez zegoan arrantzalea.susa-literatura.htm (1 of 4)14.. Ura aundituta ba'zetorren eta antxetak. Txomin-ek ez zuan iñoiz ikusi ainbeste egazti batean. Aitz baten gañean maiz asko arrantzale bat ikusten zuten kanabela luzearekin arrantzan.Agustin Anabitarte . besteak alde. jakintsu batek egaera ikasi naiko lukean. An aal zuanak nai zuan guztia egiten zuan. mendiek-eta zuten ertzatua zelai zabala. Txomin-ek zearka begiratzen zutela uste. Mokoa alde batera jarrita. Bazkalondoz ariko balira bezela. eguzki ederra ta aldeegiten duanean. Goiz artan arrantzalea agiri ez zala-ta. Gora ta beera. bi zubien tartean egoten zitzaizun. Gizona arriaren pikorra besterik ez. egualdi txarra. ¡Erriaren edergallua! Venezia-ko usoak. Kaio-zarrak itsusiak ziran. Zebiltzanean ba'zirudian eskalaproinak zituztela. berriz. Ankaekin uretan igari ta legorrean ibilli. ordea. ura ez ta kaio-zarrak jartzen ziranean.

Baita ezkerrekoak ezkerrera. Txomin-en erria.2010 22:04:50 . Bai ba'. Arako txabola artan izaten zan erriko zergak ordaintzea. Donostia muga-ondoan zegoalako. Txomin-ek arpegiko begiekin oraingo Donostia ikusten zuan. beste batek. Pala eskuan ari zirala. Donostiarreri «kaxkariñak» deitzen zieten. ibaiko ura beera zetorrela Loyola-tik Donostia-ko muturrera etortzen ziran.12. egoak altxa. Igarotako urteetan Donostia-ko kaiean artu-eman aundia izan zan: batetik. berriz. ezkutatzeraño egon eta zubiari laisterka aldez beste eginda. guk erakutsi bezela. zanko-joko yayoa egiten zuan atze-aldera. Beste biak aren atzetik. Erregesoro-n ez zan txerpolari ta txotxongilloen aztarnik ere. jai-zalea. eta bat-bateko iru kaiozarrak ura jo zuten sabelez bete-betean. aidean botatzen zituzten ondar-pillak. Teink jarri zuten. Txomin-ek Santa Katalina-eguraztokia ta Zelaia utsik arkitu zituan astegun goiz artan.Agustin Anabitarte . Txomin «La Fraternal»-en itzaldi bat egitekoa zan aiek ala eskatuta. Obe beretzat. onuntzkoak jo. ura gora zijoala urarekin batean Loyola-ra. Gerratean bai http://www. izututa egan ez-asi ainbestean. bestetik. agaren burnizko muturra ondarrean sartu.Donostia Ba'zijoan aurrerago ta atze-atzean jarrita orduan izaten zuten istillua. ain bide luzean ¿nola eraman lezakean? Ara. Urumea-ko kabarrariak taldean zetozenean ikustea. Kabarrak tontorreraño bete zituzten. Txomin. ezker-eskubi begira. Alako batean geien tira zuanak milla arraioka asi zan abian. jostagura. Itzalbe ura «Katia» ziotena zan. Txomin egurazte ederrez ari zitzaigun bere lanean. urrena besteak. politenetako gauza. Batek aurrea artu. Iritxi. kabarrak muturra nola azaltzen zuan ikustea baño. San Martin-dik Plaza Zarreko bidean. zutitu bakoitzean. zankozastez barrenago sartzen zuten ondarrean eta gizonek. Gelditu zan pixka batean. ordea.. egoak gero ta arrotuago. Geiegi urrutiratuko ez balira. Bat atzetik-aurrera aga eskuan etorri bezela. Gañezka errukigabea ta palaxt egiten zuten kabarrek bi aldeetara. aren erraz. irugarrena egonean.com/emailuak/anabitarte/dono08. ezkerrekoak eragin. ez zezaiola iñork nastu buruan zerabilkian lana. Txomin ibai-ondotik etorri zan Urumea-ko kabarrariak ikustera. Eskubikoak laga ta bira eman zuan bere aldera. Ez zan politagorik.susa-literatura. aruntzkoak utzi. Bi aldeetatik zai zijoazkiola zuzen joan bear erdikoa. jolasa lanaren ondokoa izaten zuten. Asi zitzaizkitzun bi lirdingari tiraka. Ertzetik ari zala. Noiz edo noiz izaten zan itzaldiren bat soziedade artan eta Txomin-ek eder askoa egingo zuala-ta eskatu zioten. zubi azpitik sartzen ikusi. burnibidea jarrigabea ta bizigaiak itsasoz sartzen zituztelako. Gizon bakarrak alako ondar-pil aundia. ala ere. eguzkitako kolore ta biziarekin. Urumea-ko kabarrariak ondar billa etortzen ziran. Txomin buru-begi zegokien zertara iritxiko ote ziran. Ta onela: eskubikoak laga. Irudigille batek baño geiagok orren lantxoa egin izan dute. Orra burua izatea. erri alaia zan. aga-muturra bizkarrari eutsita. ¡Aga ikaragarriak! Irudi-mirudiak ziran.htm (2 of 4)14. aspaldiko Donostia ospetsua. aurzai guztien toki atsegiña. kabarrariak jo-ta-jo sartzen zuan izugarrizko akullua kabarra ibilli zedin. Ez zuten bidegabekeririk egiten. Aurrekoak lirdinga zikiña iretsi. kabarra kateaz lotu ta galtzak belaun kozkorretaraño goratuta ¡altxa! oñetakoak eta guzti. bere erria asko ta asko maite zuan gaztea zan. Kabarrak joan ziran. buru-barrengo begiekin. Urak eraman zitzan utzi.. Beraz. Lurralde berrien jabe egitera zetozela esan bear. baño berek nai zutenean.

baño ez du iñor gaizkitzen.com/emailuak/anabitarte/dono08. Donostia-ko itsasoaz ez da errez asetzen. Oial. Kai-buru ondoko «Lasta»-n kaleruak ondarlasta artzen. Legortutako ondarretan legun ibiltzen da. Asi zan ibiltzen. «Katia»-ondoko beera-bidetik Kontxa-erdiraño. Arratzain-dik botatakoak. Txomin batzuetan gelditu egiten zan edertasun ura bein eta berriro ikusteko. atzak erakusten zutenez. Orra goiz artako eguraztea nola bukatu zan: antxetak. ondarra artzen zuten. aurrera jarraitu zuan. Aizeak gatz-usaia dakar eta gozoa izaten da. «Chomin» ondarrean. Lengo itzaldi-gaia aztu zitzaion. alde guztitarako joan-etorriak. alakotan bakarrik ikusten zaizka bideak. Eguarte ura. «Dana-dalarentzat au egitera berariz etorri da norbait. Azkenez Chomin irakurri zuan. lana gogotik. iges egin bear izaten zien olatu txikieri bustiko ez ba-zan. aurki urak ezereztuko bai-du. Eskotilla-kaletik artu bearrean Esnategi-kalera http://www. ustutakoan. An ibillitakoaren oñak txikiak bear zuten izan.susa-literatura. Bestetan ibilli egiten zan eta bere artan ari zala.Donostia bakarki arkitzen zala gure txabola toki zelai artan. ainbatetan ura bera ikusi izanagatik. Itsasoa beera nola bai-zan.2010 22:04:50 . baño ostera gelditu.12. ederra zitzaion Txomin-eri. Une onetan oial-ontzi bat ari zan sartzen oso ikusgarri. Txomin-ek erriko bidea artu zuan. Goiztxo zala-ta. Txomin ur-ertzeraño joan zan ondarrean. Bizigaiak ontzietatik legorreratzen zituztenean. Oso polita zan oial zuriak eta Jarana-ko etxadia eguzkitan ikustea. kate-arrastakoa berriz. ez zan ni baño askoz lenago emendik ibilliko. letra batzuk oartu zituan Txomin-ek ondarrean idatzita. alako bururaketan ari zan Txomin. askotan. Askoz geiago ibillia ez zala. Urrutiko bizigaiekin batean atzerriko asnasa dakartela dirudite. azkenez. Ainbestetan ibiltze ura bera egin eta ez zuan beñere alakorik ikusi. onelako ta alako gizonak. Itsasoa berdiña dala-ta. Eta ba'zijoan aurrerago. oial-ontzi asko. Lengo bururaketak baztertu zituan. Ez zuan iñortxo ikusi. etengabea. makila ta soka erruz ikusten zan. Egillearen oñatzak andik etorri ta bide berbera egin dute arakoan. aguro ikusten ditu ango ta emengo itsasoak.htm (3 of 4)14. Txomin ondarrera jeisteko abiatu zan. «Ez al da ba' beste Txomin-ik ni ezik» ari zitzaion bere buruari.Agustin Anabitarte . Urrena ez zion jaramonik egin nai izan ikusitakoari. itsas urdiña eta. Mallukak sarri jotzen zituzten eta burni-otsa. Txomin arriturik gelditu. Baño etorri-ala lengo itza berriro ikusteko gero ta gogo aundiagoa zekarren. gizaseme baten oñatza ikutsi zitekean ondarrean. ¿Zer ote? Dakianak esan dezala. Kañoi-alaiak ugari zebilkioten aldean eta arratsalde batez bi alek zulatu txabola. Aizea gutxi ta oialak zabal-zabal izanagatik geldiro zetorren bi «puntetatik» onuntz. Azkeneko baserritar merkatariak azkarrik zebiltzan «arre. Kaiean. «Katia»-raño igota. urez estalia egon bai-da au. itsasoa beerako azken mallan bai-dago». Oarra oar. Noizbait auzko iritxi ta etxerakoa artu zuan Txomin-ek. Eta etxerako asi zan. Kaiean. Berriz ere «¿nor etorri ote da eta norentzat jarri ote du?». mando» etxerako. Eguzkia bizia. beste asko bezela. bestetan baño onuntzago esango nuke. konturatu gabe. Buruari zerbait eragiñez geroz. oial-ontziak. itsas-beerako ondar-gañean ibiltze ori. Bertaratu ta gelditu zan. Burua atzera biurtu ta begiratu zuan. Oñak etorritako irten-bidera begiratu zuan. Urrena Andoain-dik Irun-erako gañeko bideari ezker-eskubi begiratu zion oartu aal zezakeaneraño. Letrak ez zioten ezere geiago esaten. Oar egin eta Chomin itza irakurri zuan. ontzi-jabe aberatsak eta aspaldiko erromatar ta greziar salerosle ospetsuak. Ezta askoz geroago ikusteko egiña. Iñork ikustekotan egin ba-du. mota askotako ontziak. sortaldeko fruta ederrak. kabarrariak. zuzen Plaza Zarreraño. maitea bai-zuan. Orduan lantegi asko bai-zegoan Donostia-n eta kaleru aiek Somorrostro-tik burni-meatzaz beterik etorri ta.

Beintzat Txomin kardaba arekin joan zan bazkaritara. © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www.htm (4 of 4)14.2010 22:04:50 . Aien artean Kandi ezagutu atze-aldetik.Agustin Anabitarte . ez ondar aztarnik. Txomin lotsatu zan.com/emailuak/anabitarte/dono08. Bat-batean biotz pir-pira etorri zitzaion.Donostia aldatu zan. baño oñetakoetan ez zuan neskak ez busti.susa-literatura. Orrez gañera Kandi-k ez zuan Txomin-en aldera begiratu. «Judua»-eneko parean neska pil bat ikusi zuan izketan.com http://www.susa-literatura.12.

bat-batean ikusteko. Camino-ren Historia de San Sebastián. Amar-amarretan azaldu zan Don Jose-ren semea soziedadeko lendakariarekin. Argia ederra. Arpegia. kartak eta tantoak artu ta. Batzuek jokoa bat-batean utzi ta altxa ziran. oker dago. Izlariak egon bear zuaneko tokian oial gorri ederra jarri zuten eskudelatik beeraño.. Eskuak gauzez bete. Brost-en La partida doble. eta Txomin orobat. Atea idikita Txomin azaldu zanean.. Atea idiki-berrian edozeñek artuko lukean egiazkotzat itxura utsa zana. burua neurri ederrean. izketari utzi gabe. bai apainduz. Gela artan liburu-apalak ezik bi mai ere ba'ziran. utzi ditzagun liburutegiaren barren artan atea itxita.com/emailuak/anabitarte/dono09. Illeak eta bizarrak beltzak zeuzkan. bizar aundirik ez. entzule guztiak bere aldera jarri ziran. Apalategiaren azpian alasa zuten. Bere izenez Domingo de Lasurtegi e Intziarte zan.Agustin Anabitarte . iztokira igo baño len. kopeta zabala.12. bestean Iparragirre ta urrenean Manterola-tar Balendin.Donostia IX Txomin-en itzaldia ari ziraneri jokoa utzierazi zieten. «La Fraternal»-en. ongi apaindua. amarrak aldean eta arrats artako itzaldia gertu egin bear. beraz. bai jendez. irria ezpañetan. ia puskatuta. antxen irakurri ta idatzi zezatekean sozioak. batez ere arako gela ura.htm (1 of 6)14.susa-literatura. aizetan eta eguzkitan ibillitakoa. Irakurleak gaur dan eguneko gazteen arpegi-itxura ematen ba-dio Txomin-eri. Txomin-ek euskeraz emango zuala http://www.2010 22:04:51 Kartetan . Txomin-eri itzaldia emateko eskatu ziotenean. Liburu-apaletan ez zan gauza aundirik. Elementos de Botánica. alkarri bultzatu gabe ezin ibiltzeko eran. Orra. bizkarra zabala. beste batzuek jokaldia bukatzen uzteko arrenka eskatzen zuten. Azkenez. ala zion batek: «Etortzen zaio joko bat. ¡Aien poza ta atsegiña norbaiteri okerreko irudipena jartzen zitzaionean! Norbaitek dei-eginda pasadizuko jendea asi zan gela nagusian sartzen eta exeritokiak betetzen. soziedade-zaiaren arrantzarako kañabel bi puska ere tartean zeudelarik. sartu-aurreko orman itxurazko sukaldea pintatuta zeukana. Gela nagusia ederki zegoan. Gizaseme mardula. Mañé y Flaquer-en El Oasis-Un viaje al País de los fueros. Medicina popular eta abar. Pasadizu estu aietan jendea askotxo ikusten zan. Erraz ikusi zitezkean ormaetako irudiak: batean Pi y Margall. Manual de Homeopatía. orduko «betrolio»-argia ba-zan ere. Baño jokalariek bakarrik egon nai dutenez geroz. iduri onekoa. lasai azaldu zan jendearen aurrean. Gaztea zalarik. Lenengo aldiz etorritakoeri gogoz eta legunkeriz erakusten zieten «La Fraternal»-eko etxea bertako sozioek. Txomin. Baten-bat asi ta bereala txaloka artu zuten. Iztokia lurra baño bi arrabete gorago. jokalarieri altxatzeko garaian kontuak nastutzen zitzaizkiela-ta. besteak gela nagusian exeri-tokiak egokitzen ari bitartean. Cuentos tártaros. liburutegian sartu ziran. Sasoi artan Donostia-n gizonezko guztiak bizardunak ziran. gaztea zalarik. bertan zeuzkaten gordeak bandera bat. musika-paperak eta iñauterietako kolore askodun zenbait gauza. Ta tokirik agirienean auxe irakurri zitekean: Menos política y más administración. liburutegia ba'zuten. Bekañetatik buruko illetaraño. gauza zarrari arra baño geiago».

bai. lenbizikoz itzaldi ura euskeraz zergatik egiten zuan azaldu zuan. abots eder batez eta geldiro asi zanean. Asi-itza esanda jarrai-bidea artu zuan. ¿Zun eta txulo gauza berbera ote? Izlariak zionez ez omen zan orren sakoneraño sartuko. Antziñako Donostia-ren istorioak aunditasunezko tanto lodiak ixuri dario. Mundu Berriaren idorokunde ta azitzean aurrenekoen kideko izan ziran eta emezortzigarren mendean Caracas-eko Lagungo goragarria. Gurasoen egiteetan geren buruak ikusi genitzake. alegia. ain da ugaria egintza goragarri aien etorria. «Compañía de Caracas» zeritzatena. Iparragirre-ri ia gitarra eskutatik erori ta Pi y Margall-ek. ez. alakotu gintzaizkiekela. hirur-iru dute alkarrekikoa biek. Orra ba' donostiar jatorra.susa-literatura. Erdiko Gizaldian.Donostia erantzun zien. urbiltxoenari beatzarekin deitu ta Txomin-ek esandakoak erderara biurtzeko eskatu ez ote zion. Orretxengatik. Ta emen bukatu zuan berak izeneko arazo ori. zun-billo ote zan. Txomin-eri ez zitzaion usteerreza itsasoaren sartze oleri txuloak deitzea.Agustin Anabitarte . ordea.. ¿Zun-ek mendia esan nai ote? ¿Txubillo. sortu ta eutsi egin zioten: eta ez cacao-aren salerosketan holandarreri nagusitasuna kendu bakarrik. Geienek euskeraren aldetik galtzen omen dute osotasuna. Orduan entzun zituan lenengo txaloak. entzuleak berotu ta txaloka gogozkoa egin zioten. Aspaldiko donostiarren baratzan ederretan ederrena zegoan. Txomin abo ederreko iztuna zan.com/emailuak/anabitarte/dono09.2010 22:04:51 . Alaxe nai genuke erriarentzat: ¡leen-leen usoa zan eta gero Donostia! »Bearrezkoa degu gure asabaen egintza ikaragarriak aldizka gogora ekartzea. La Rochelle-n eta Brujas-en azokak jarri zituzten eta Ipar-itsasoetan ingeles saloskariekin ika aritu ziran. txun lenbizi ta gero txulo izango zan. geren aulkeriaren lotsa izango genuke bederik. txapela kendu ta Soria-tarraren ginballa jartzea litzakeala. Euskera ba'dala gai edozein jakintza-arlotarako eta ez balitz ere gaitu egin bear genukeala. Txomin-entzat naikoa zan hirur ta iru-en batasuna Hizurum baztertzeko. bestela. »Donostia-ren gizaldiz-gizaldiko aziera ta zabaltzea —zion Txomin-ek— batez ere erbestekoekin artu-emanetan aritzeko bizkortasunari zor zaizkio: balearen atzetik lurburuko jeletaraño joan ziran. Manterola-k berak ere txalo egin ez ote zuan. Donostia-ko itsasontzi olaetan ontzi ederrak erruz egiten zituzten eta Barren-itsaso urdiñaren zear joanda Itsas-Beltzaren azken-baztarretaraño sartu ziran. Manterola-ri igarrita.» Izlaria gero ta gar biziagoa zekarrela. euskeraz zer nola moldatuko zan kezkatuta zeuden entzuleak. Santa Klara ta Gaztelumendia ote ziran? ¿Txubillo. baldin alakotan. baserritar bateri aragondar baten espartziñak jartzea bezela litzakeala. orrekin batean Hirurzun ere ikusten zan aspaldiko paper zaarretan. http://www. bakalluaren billa Terranova-ko ondarretara. Erdizkako euskaldunak ez omen dira euskaldunak. beintzat aien ondorengoak izan eta aien aalekoak izan gindezkela erakutsiko liguteke. edo-ta.. «Donostia-ren aspaldiko aunditasunaz itzegitea —jarraitu zuan— ez da lan zalla. muxikarik elduena. Don Jose-ren semeak artzen ari zan izenagatik ezik. Aspaldiko donostiarreri begiratuta aien leia gureganatu liteke. Donostia-ren izenik zarrena ¿zein zan? Zarrenetakotzat Hizurum ematen zuten. Txomin-en iritziz «Hirurzun» eta oraingo «Irutxulo». Antziñako Donostia-z itzegin eta erderaz egitea. osoak ala batez. naiko «billoa» danez? Beste batzuen iritziz «Irutxulo»-ko itsasoaren iru sarrera edo «txulo» adierazten omen du.htm (2 of 6)14. Izenetik izanera aldatu zan.12. baita Venezuela-ren istorioan euskaldun-eragintasuna geitu ta indartu. lorerik pinpiñena.

Arrantzak bi milla barrikaen irabazia ematen zuan. urteko suteak Erriko-etxean egin zuan paper zarren erretzea. lenbizikoz egurrakin su-egin eta gero balearen ondakin berekin. itzaldia. bere eginkizunean aurrera zijoan. bata bestearen gañean jartzen zituzten tontorka. bide guztirako artzen zuan. ta botatzalea. Txaboliñak burnizkoa zuan balearen aragian sartzen zan aurreko puska. Bein balea ilda uraren gañean gelditzen zan. «Bale-arrantza —zion Txomin-ek— oso jaso aundikoa izan zan aspaldiko urteetan. arrai-zarra nora zijoan. Antxen galdu ziran betiko Donostia-ren istorioko ainbeste jakingarri. Era au oso zan ona. »Baño batez ere Euskalerriaren aal eta indarrak Amerika-ko lurraldea arkitu http://www. barren-barreneraño murgildu ta berekin txaboliñari lotutako soka eramanik. »Bein balea begitaratuta txalupa aalik-eta bertaen joaten zitzaion arrai-zarrari. txalupa ta gizonak ur jelatu aren barruan sartu zitzakean. Negargarria omen zan 1813g. Eta onela jarrai: «Ipar-itsasora zijoan bale-ontziak. Emendik ateratzean zezina.2010 22:04:51 . egurrezkoa. Nolanai jota.susa-literatura. baño baita arrisko aundia ontziak berak su artzekoa. »Balea arnasa artzera ateratzen zanean. seireun milla peso ordukoak eta bale bizarrarekin beste irureun milla peso aiez gañera». Beste mariñel batek. auez gañera larruak eta burni landua sartzen zituzten ontzian bideko itsas-errietan saltzeko. Azkarrik ez ibiltzekotan. Gizena urtutzeko adrilluzko labe berarizkoa izaten zan.Agustin Anabitarte . itsasontzia egiñik. galleta ta sagardoa. itsaso barean zebillen aize-ontzia. Txomin-ek zion: «Txabolin-botatzaleak.» Oraingoan otzikara sartu zitzaien ain ixilik zeuden «La Fraternal»-eko entzule aieri. bale-arrantza arrisko aundikoa bai-zan. bi milla itsas-gizon izango ziran. edo-ta. bear bezelako itsasgizon azartu ta gaituak zeramazkian berekin. betebatean artzen zuan aizea goiko ta beko oialetan. txalupa ere alde artatik jartzen zuan arrastaka zijoala. Baleak oñazea nabaritzean igesari ematen zion. Ta. urrena balearrantzaren berri asi zan ematen. ta itsas-erri batean sartua zan. arrantzan ari zirala. ariña ere ba'zan eta.Donostia Txomin. onen atzetik beste txalupak joan oi ziran burnizorrotzekin bale zaurituak akabatzeko asmotan. »Txabolin-botatzaleak beste egitekorik ez zuan txaboliña baleari sartzea baizik. beraz.12. Arrantzako egiteko au arriskorik aundienetakoa zan. ta kirtena. »Legorretik urrutitxo baldin ba-zeuden. »Euskaldun arrantzaleengandik ikasi zuten holandarrak eta ingelesak balearrantzan. balea ontzi-gañean zabalik jarri ta antxen txikitu ta urtu egiten zituzten puskak. orduan ontzira igo ala atoez artzen zuten. «La Fraternal»-eko jendea ixilik zegoala. zutik.htm (3 of 6)14. larraskatzearekin txalupak alde artatik su artu ez zezan. Sasoi batean berrogei bale-ontzi ikusi izan zitezkean Pasai-ko kaiean donostiarren ontziekin batean. amabost arraunlari ta txabolin-botatzallearen diñakoa. lema eskuan. »Bale-koipez bete bear zituzten kupelak. Eziñezkoa zala istorio ori osorik azaltzea. Ontzi bakoitzean gaurko treñeruen antzeko txalupa bat izaten zan. balearen buruari burni kakotua botatzen zion. busti egiten zuan berau. balearen astiñaldi batek guztiak aidean bota zitzakean-eta. Txalupa au sendoa izanez gañera. naiko soka lagata gero.com/emailuak/anabitarte/dono09. beste txalupaetako arrantzaleak etorri ta aiek ere burni luzeekin egiñaalean aritzen ziran. berak eratutako itzaldiari zegokion bezela. txabolindunak aalbait berriro zauritzen zuan odolustu naiean.

erruz etortzen zan. izokiak Zurriola-tik sartzen ziran bitartean. uso-samaldaren egan-asitze bat-batekoa. An egindako aingurak Prantzian eta askori saltzen omen zizkieten.2010 22:04:51 . ¿Zer zan Karakas-eko Gipuzkoar Lagungoa edo Compañía Guípuzcoana de Caracas zeritzaana? Entzun dezagun gela nagusiko Txomin-en abots bakarra: «Venezuela-ko lur zabalak ia utsa ematen zuan Lagungoa asi baño len.susa-literatura. Txaloka luzea izan zan. baita Injente-aurrekoa ere. Atseden-aldi labur baten ondoren Txomin gazteak jarraitu zuan. Guztiak donostiarrak izaki ta donostiar-biotza ederki jo Txomin-ek.htm (4 of 6)14. batez ere. Orduan. urtean bale-ontziek 3680 barrikote artu zituzten. Santa Katalina-ko ondoan aingura-ola omen zegoan. ta. »Kai batzuk ere egin zituzten. andik onera kakaoa ekartzeko Lagungoa sortu zan. berriz. arrera agitz gogorra egin zieten eta ori ezik matxinada bizia jarri ere bai.. Txakoliña. urtean. »Ontzitaldea okerrik gabe iritxi zan bear zan tokira. ¿Eta bai al dakizute nor izan zan gizon ospetsu ori? —galdetu zuan Txomin-ek— ¡Donostia-ko Juan Etxaide-tarra!» —¡Ederki! —oju egin zuan batek. Felipe II garrenak Ingalaterra-ra bidalitako ontzitaldean. »Aurreragoko 28 urtean bost ontzi bakarrik joan ziran Españatik alde artara. Urrena Donostia-ko Urumea-ondoko itsasontzigintzak aipatu zituan. Guztion artean 561 itsasgizon.12. gudaontzietarako ere. Lagungoaren irabaziaz gañera Gobernuak ere diru asko jasotzen zuan. 1625g. Gela nagusiko aizea berotzen asi zan. orrez gañera. Bakallu-arrantzaran berri astiro eman zuan. Toki ortan bertan. 1728g.com/emailuak/anabitarte/dono09. Ulia-ondoko ondar-añoetan zeuden azkeneko maastiak.Donostia zutenetik geitu ziran. bai bertarako ta bai atzerrirako. alegia dirua ordaintzekotan eman korritu gabetanik. Ola aietan ontzi aundi ta txiki asko egiten zituzten. nekazarieri dirua urtean baitutzen asi zan. ontzigizonak pixua bizkarrean eraman ez zezaten. bukatu zuten Santa Ana-ontzia egitea ta 1857 garrenean Felipe IV-ren aurrean ontzi-nagusiaren uretaratzea izan zan. guztiak gudarako gaituak.kakaoa ondo baño obeto pagatu. «La Invencible» zeritzatena. Txomin entzuleen jabe zan. urtean. Ainbeste itsasgizon mantentzen diru asko gastatu bear izan zuten. Ezin izan zuten kakaorik erosi naiz-eta eros-neurria oi baño goragokoa izan. 1615g. Bein Gobernuagandik baimena iritxita. urtean Groenland-eko bidea oker artu ta bale-zale azkar batek Terranova-ko lurra begiztatu zuan. Europa-n orduan zanik ontzi aundienetakotzat zeukaten. Ta une berberan txalo ugariak sortu ziran gela zabalean. kolorezko oial-ola batean bandera polit'ederrak zituzten. »Ori ala gertatu ta joandako ontziak ezin izan zuten etxerakoa askoz geroago baizik artu. »Lagungoa. amaika ontzi aundi aietan zortzi ziran Donostia-n egiñak. Geientsuena atzerritarren eta. Len esandako ontzi-nagusia 1522 toneladakoa zan ta 90 kañoi aundienetakoak zituan. berriz. bakallu-arrantza izugarria izan zan euskaldunentzat. Toki onetan bertan. »Bi urtez geroz itsasoratu ziran lenengo lau ontziak. beraz. baño bertan bizi ziran atzerritarrekin sortu zitekean leiaren bildurrez. Erritarrak lengo http://www. Europa-tik eramandako salgaiak iñork baño merkeago saldu.Agustin Anabitarte . holandarren menpean zegoan. 1348g. Sagarra ere asko biltzen zuten.

Urrena Txomin-ek XVIIg.Donostia erdian pagatzen zuten Karakas-etik ekarritako kakaoa. euskaldunak ziran. asmoari aria emanaz. argia amalau leguako bidean bidaltzen zuana. Txomin-ek zion: «Geroxeago Lagungo berberak zortzi ontzi bidali zituen Habana-ra.Agustin Anabitarte . Bale-arrantza zala-ta. Konsuladoak salerosketako artu-emanak legepean jarri zituala. Donostia-ko bankuetxeak jaso aundikoak zirala. bai Flandes-en eta bai Alemani-ko HansenUrietan. Oso on aundia etorri omen zitzaion Donostia-ri Konsulado orren izatearekin. »Ta geroago Lagungoa ogeitamar itsasontzien jabe zan. urtean Escuela de Náutica zana jarri zuten. Beste aldez. Euskaldunak ezkutueneko bazter oiek ederki ezagutzen zituzten. nolanaiko etxe ederrez. »Ingalaterra-kin orduan guda zala-ta.» Lengo txaloak aundituta berritu ziran. Euskalduna itsaso zabalaren jaun eta jabe izan zan. »1740g. Txomin oraingoan itzaldia bukatzeko zorian zegoan. »Itsastar gain-gañekoak ziralako guretako asko joan oi zan eginkizun aundietara. ontzi-toki ona izatearren. urtean Lagungoak irureun guda-gizon bidali zituen Karakas-era Nuestra Señora del Coro ta San Sebastián ontzietan. Euskalerriak ba'zituan erbesteko ordezkariak edo kontsulak derizkiotenak. España-ko erregeak izandako ontzitalde-buru entzute aundienekoak. Txomin-ek donostiar pil areri Donostia-ko gauza on asko erakusten zien.2010 22:04:51 . Zenbait urteetan irabazi-tairabazi zijoan. orduan ederrenetakoa. bai Prantzi-n. Konsuladoari eskerrak 1765g. ontzien izenek arras zorarazi zien-eta.» Jarraitu baño len utzi dezaiegun «La Fraternal»-eko sozioeri txalo jotzen. Egun aietan Eco de San Sebastián berri-paperak sutsu itz egin zuan Okendo-ri. Ta oien artean Okendo donostiarra. urrutiko itsasoetara joan bear izaten zutela-ta. arrotu zitezkean neurrian. »Oroitza gozoak utzi dizkigu Lagungo goragarri arek: gure Santa María eliza ta Loyola-ko Inazio donearen zillarrezko irudia. Konsuladoak Txubillo-ko argi-etxea egin zuan. bear bezelako lanak eginda. ¡Gora Okendo! Ondo irabazitako oroigallua luke. irudi bat egin bear zitzaiola. bai Ingalaterra-n.susa-literatura. oso aunditu zan. makiñabat erasoaldi izan zituzten. gutxik arek ainbeste. Etxegintza azkartu zan. Ta naiz orietako batzuk jakin.12. aien «aida»-eri «ezti» gogor erantzuten. Baño noizbait beerakoa asi bear ta aren azkeneko egunak ez dira urruti pasa.htm (5 of 6)14. Euskaldun itsastarrak ospetsuak ziran. ala zion: «Ez da Euskalduna bezelako itsastarrik izan. »Karakas. Kaia ere edertu zuan. Erroma-n egiña. Txomin-ek erriko gauza gogoragarriak gogoratzen erritarreri. barren artako aizea ere naiko beroa zegoaneta. batez ere. asierako dirutza alako iru egiteraño. Donostia-ko semeari. Txomin-ek. ajol aundiko zeregiñetan gogoz sartzen ziran. Beraz. mendean jarritako Consuladoa aipatu zuan. »Lagungoa sortzearekin Venezuelas asko aunditu zan eta iñoiz baño kakao geiago bildu. orain irudi bat egin nai liotekena.com/emailuak/anabitarte/dono09. Santa Klara ta Txubillo-ko tartea itxitzeko asmoa erabilli zuan. Beste erri kozkor asko ere sortu ziran eta Venezuelas osoa aberastu zan Lagungoaren bidez etorri zitzaion ondasunaz. Arrizkoa baño brontzezkoa http://www. norberaren jakiteak ematen zien uste-ona ta adorearekin.

Guztiek nai zioten eskua estutu Don Jose-ren semeari. Bego zutik Donostia-tik itsaso zabalari begira... An zebillen larri-larri Kurrutako. Txomin-en itzaldiak «itzal» aundia egin zuan. Lengo lagun zarrak. Kaietarren lagunaren ospea arrabete igo zan.. zein itz erabilli zituan: «. Uste oso-osoa daukat ala izango dala.el joven donostiarra don Domingo de Lasurtegui. Eta beste asko. ¡Nekezko lanbidea! Tokia betea ta iñor joaten ez. Txitxigabea zanez argalean sendo ba-zan. hombre capacitado para grandes empeños. Txomin gazteak orduantxe bukatu bere itzaldia.. Izarditu gindezkean an. hizo del vascuence vehículo superior de ideas e instrumento de ideas superiores.Donostia obe..com/emailuak/anabitarte/dono09. Jaiki ziran azkarrik jokoan ari ziranak eta bizkarrak ormari lotuta gela nagusi aldera asi ziran. An besteekin bat egin zuten.susa-literatura.» Liburutegiko batek «ordago» bota ta bat-bateko esku-tarta ikaragarria nabaritu zan an ondoko gela zabalean. Donostia-n egun batzuetan itzaldiaren jakia izan zuten. Ona La Galerna asterokoak. gerriko bat lertuko balitz bezela ebain-ebain egin zien gizona! »Nere itzalditik batez ere —asnasa lasaituaz esan zuan— asmo au nai nuke izan dezazuten: Donostia-ko erriak Okendo-ri irudi bat eskeintzea. «semanario satírico donostiarra» zeritzanak. hijo del conocido procurador don José.» © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www.Agustin Anabitarte .. bego.htm (6 of 6)14. quedó ampliamente demostrada la maravillosa ductilidad del lenguaje de Euskalerria. orain bular-bizkarrak bat egiteko aukeran zegoan. oñarri trinkoa zitzaion borrokalari nekatu-eziñari! ¡Kristau otoitzalea! ¡Amaika jazarretan garailari! ¡Ingeles ta holandar ontzi asko ta askoz inguratuta. «La Fraternal»-en bildutako jende guztia bereganatu zitzaion izlari yayoari.12. nuestro respetable convecino.susa-literatura.com http://www. Bukatu det. Baita ere Xanti begi zorrotza. an zan.. Txalokak asko iraun zuan. lagun ez ziranak.. Ondo dagoana. ¡Ur irristagarria. besteko zar lagunak.2010 22:04:51 .

57. Kai-aurreko etxe-zuloak jendez beterik zeuden eta beeko zenbaitzueri nekezko zitzaien ertze-ertzean egon eta iñoren bultzakarekin uretara ez eroritzea. gorostian gorosti. sei barren-aldean eta beste iru atze-aldean. Ain gogorrak ere. ortxen Urbiztondori arrera ederra. Lenbiziko. Ordea. ortxen Campillo-ren matxinada ere. baño aurtengoak lengoen marrak autsiko dituzte.2010 22:04:52 . moro-jantzian. «Donostiarrak oi dira beti Umore onian oitubak Iñauteriyan ageri dute Bertako kanta soñuak. azkenik biak alkarrekin jaiak antolatzea erabaki zuten. «Unión Artesana». Penak utzi eta Maite polita Atoz zu nere ondora». ortxen Isabel IIgarrenaren aldezko matxinada.com/emailuak/anabitarte/dono10. Be-aldean amabi lagunentzako tokia ba'zan: iru aurre-aldean. zankoak ezin luzaturik. ¡Eta aurtengoak ere! Donostian Donosti. lau lagun joan zitezkean. berriz. San Telmo-ko ingeles-soldaruak utzitako tramankulu luzeak.Agustin Anabitarte .. prantzes asko ta Pau ta Biarritz-tik etorritako ingeles naiko. 50. batzuek txalo egiten zuten. Artantxe egin zuan Santa Cruz-ek Donoti-rakoa Aramayona-tik itzuli-berrian. Beraz.htm (1 of 5)14. Donostia-ko Iñauteriak ospe aundikoak izaten ziran.. Beintzat. autsez zuri-zuri egin eta. larru berriak jarri ta atabal egokiak egin. 33. Aprikako lurraldea utzita. «La Euterpe»-ko musikariak saiatu zitezkean. naiko berotuta ere.. Zalduniote-goizeko amaiketan. ortxen 18.Donostia X Donostian Donosti ¡Plaza Berria! Ortxen izan ziran Prim-en eta O'Donell-en sarrerak.susa-literatura. Zalduniote-goizean ba'ziran Donostia-n 6. Illabetez aurretik asi ziran «La Fraternal» eta «Unión Artesana»-koak urte onetan Iñauteri gogorrak egin bear zituztela. 45. Zarautz-aldetik lengo zalgurdi zarra zebillen orain ere.000 kanpotar. bitan ebaki ta Burgos-era bidaldu. ¡Zortzi zaldi! Dantzategi artatik nekez ateratzen ziran. Zalgurdiaren goiak eta beak bete-betean zeuden jendez. Orain ere Plaza Zarrean egiten zuan geldi-aldia Zarautz-ko zalgurdi aundiak. udara ez izanarren. ortxen agurtu zituzten Aprika-rako soldaruak (Joxe ta Antton zirala). kaieko jendetza aundiak ulu ikaragarria atera zuan eta inguruko itsas-ontziskak iñolazko motazko txistu biziakin urratu zuten aidea. 66garren urteetako Iñauteri-artzaigo ospetsuak. Ondarreta-n danba batez dios Momo ba'zetorrela gaztigatu zutenean. http://www. artantxe etorri ziran Anton Zurrut eta Joxe Ogi Plaza Zarrera. aspaldidanik.12. Gañean.. «La Fraternal». «La Euterpe». burnibidea ba'zegoan ba'sasoi artan Prantzi-tik etortzeko.

Santa Klarako atera pasata. neska polita irudituta. aboko bustia begiari erantzi zionean. turutari aize ematen zioten. ordea. ain betea ere. Ta txingurritegi artatik txingurri geiago eroriko zan uretara baldin zaldi. Dios Momo-ren bi aurrelariak Injente-kaleko parean zijoazen. gorontza gorria ta ikurdi urdiñak bular-bizkarretan. Lenengo tokian iru aurrelari zijoazen zaldizkoak buruko gorriekin. Ikus dezagun dios Momo orain. Santa Klara-ren atzetik. Erdiko aurrelariak auxe zeukan jarria bandera batean: Carnaval de 1878 — La Fraternal — Unión Artesana. urrezko siztatuekin. Antxe zegokion zai. zaldiak eta gurdiak gertutzen azkarrik zebiltzan. Batzuek kale-ertzean jarrita geldirik ikusten zuten. ¡Lanak izan zituzten! Onekin batean beste gizon asko —zaldi ta gurdiz gañera— etorri zirala bide. beltzez jantziak. Seigarren tokian Musica japonesa zeritzatena zijoan. Beñolakoan. oraintxe urduri zebillen jendea. zalduneria dios Momo-ri. kaia bete-betea zegoan. Errizaiak lan gogorra zerabilkiten jaia era onez egingo ba-zan. eztarriko ta eskumuturretako egalun txuriekin. urrena mutur estua aboan sartu ta bertatik itzeginda zurikatzen zituan. «La Euterpe»-ko musikari yayoak japondar jantzian. bat-batean. ate bateri bizkarra erantzita zeuden «Txardin-berri»-ko ama-alabak: —Agur. Orra ba'alaitasunaren jainkoizunari arrera berebizikoa. berrogei laguneko taldea.Donostia Txubillo-ren oñean zegoan Ondarreta-tik. esku batez zankotik eldu ta buruz beera atera zuten uretatik. Bi soziedade oriek ederki alkartuta azaltzen ziran eta arpegia onela erakusten zuten. Orien atzetik Estudiantina Euskalduna.com/emailuak/anabitarte/dono10. Danetan gurdikoterik aundiena zan. itxurazkoak. Zerua ikusteko etxearen antza zeukan gurdikote arek. Bostgarrenez. berek eta txinatarrak oi dituzten bezelakoak. bi errizai ta beste txinel bat. kaiean legorreratu jende asko ekarri zuan zalduneriak pasa bear zuaneko kaleetara. eta berau gero ta bertago zetorrela. egia da ere bat baño geiago asi zala esaten «Unión Artesana»-k egindakoa geiago ta obea zala «La Fraternidad»-ena baño. areri laguntzearren. Orrez gañera. beren lastozko ginbail zabalakin eta soñekoan iñolazko letra ta marrak. gona motz urdiñak ere. Ikus bitza irakurleak Donostia-ko Iñauteri ospetsuak. Arekin Xanti-k iduri-oneko neska guztieri begiratzen zien. Gero bi erraldoi edo gizandi ta lau buruaundi: Alkatea. Aurreko tokian bandera bat zeramaten onela jartzen zuala: Estudiantina euskalduna de la Universidad de Valladolid. an zijoazen lau lagunek urrutira ikusteko bana zuten txikiagoak. aurrera bai-zijoan zalduneria. besteak zalduneriaren ondotik arekin batean joan. aurreko tokiak arrapatzera.2010 22:04:52 . Ta dios Momo bera Kale Nagusian sartu baño lentxeago. Tramankulu aundia ere ba'zan zeruko izarrak miatzeko. Azkenik txaloka ikaragarria jo zuten «dios Momo» bertaratu ta legorrera asi zanean. An zijoan Xanti. galtza motzak.Agustin Anabitarte . luma txuria burukoan eta oñetako aundi ederrak. berealakoan okertu zuan beste aldera: Kontxexi Araneder zan. aldameneko bi aurrelariak turuta bana zeramaten eta.susa-literatura. gure ezaguna. Carroza de nigrománticos. zaldun eta zalgurdiak noizbait abian asi ez ba-ziran.12. amar urteko mutil koxkorra putzura erori zala.htm (2 of 5)14. Amaseigarren http://www. zapata luzeak eta ginbail zabala kolore askotako lumaekin. tarteka. Irria ezpañetan ikaragarrizko sonbrero-kentzea egin zien. Urrena erriko danbolin-jotzaleak apain-jantzian. kaiean. dios Momo egin zuteneko lantegitik berau atera ta itsasoz. don Amalio —esan zioten Kurrutako mutil zarrari.

—Baietz uste det —erantzun zion Kandi-k ikara joanda gero. Baratz uta ederra zan bada.Donostia gizaldiko Venezi-tar ontziaren itxura zeukan. aziya. Orrez gañera ate batzuk ibilli añako ur-ontzi aundia. Carroza de Vulcano. Baita arkupetako ibiltokian. Gurditzar au koxkabilloz ta txilintxaz josia zegoan eta zebillela. El moro Muza y su séquito. artoa ta lurrak ematen dituan beste aliak lantzeko lanabasak... auek mitxeleta-egoekin zeuden edertuak. Sei mandok zeramaten gurdia. Arraunlarien ordez musikariak zijoazen. ollar-gañern exeriak. erruz zan jendea. ate ta guzti.San Tomas-en bezela —itzegin zuan atzean zegoan Txomin-ek— eta barkatu. Kale Nagusia pasata. Concha de Neptuno.. http://www. Eta onelaxe.htm (3 of 5)14. Carro de Ceres. gure erriko jantzian. sokaz ertzatuta. ez det uste nere arrebaren sudur-zapiya jaso zenduelako eskerrak eman nizkitzunik ere.12.susa-literatura. Andik pixka batera jarraitu zuan: —San Tomas-egunean bezelako lanabasak daramazkite or lurra lantzekuak. geiegi ez luzatzearren: Carroza infantil. oial zabal baten itzalpean. Ta azkenez. Noizean bein aldeetara begiratzen zuan atzekoa ikusteko. Kandi zeralako neska polit orrek. Carro de Marte. Carro de Mercurio. Jarraigo luze arek bira guztian artzen zuan enparantza. Ta tankera onean jarrita zeudenean. musika ta tutuekin. eta atzerago. Donostia-k esan zezakean: «Iñork nai ba-du belar onikan Naiz dala lore. Primer regimiento montado de jeringuería. ¡Zeñen ederki! ¡Otra Xanti! ¿Zer dute jantziyetan marreztuta? Kokotzaren azpiyan eguzkiyaren antza ta gero oin eta eskumuturretaraño izarrez josiyak. aspaldiko urteetan Zelaian izandako burrukaekin zer-ikusia zeukana. Aietako uztai baten azpian zeuden Kandi ta beste iru lagun alkarri besotik elduta. ¡Ara. Escolta de carabineros de Offembach. lepoak luzatu ta iñoren bultzakari arpegi goxoa jartzen. zerbait erori da balkoi artatik. goroldioakin antzemana.2010 22:04:52 . El robo de Elena. Garia. Barren-aldean. Dios Momo tokirik agirienean. ¡Oyek ate politak uretan! Une batean ixildu zan besteak ere bere artan ari zirala.. —Ez det uste (gezurretan ari zan Txomin). Zalduneriaren buruan txantxo ta mozorro ba'zijoazen kalekoak. ari ura utzi ta Txomin-en aldera jarri ziran begira. eun erromatar zaldizkoak.. Azkenik. —¡Ori poliki! —ari zan— ¿Zer diyo dios Momo-ren kurpilleta? La Fra-ter-nal (buruari eragiñaz). oñak ezin ibilli-ala. bi aldeetako arraun errenkadakin. Gero Praxku-talde bat. musikarien soñuarekin belarribarrenen atsegin egiten zuan. Gure baratzan arkituko du Asma diteken guziya». U-nión Ar-te-sa-na.com/emailuak/anabitarte/dono10. «Unión Artesana»-k geiago egin ba-zuan ala gutxiago —esamesak entzunda ari zirala— «neska polit orrek» itzak belarriratu zitzaizkienean. Portu-kaletik barrena. Urrena Batallón de Kaka-jarios.Agustin Anabitarte .! —.. Plaza Berriko tellatuetan ere jendea ba'zala esango genuke. Plaza Berrian sartu ziran guztiguztiak. Beste neskak.

Kale Nagusitik Lasala-enparantzara.. Ordurako iru musikari-taldeak batera bildu ziran ta dios Momo bera ere erdi-aldera ekarri zuten jendearen artetik egizko Jainkoak dakian bezela. Par gozoa egin zion Txomin-ek. noski..susa-literatura. ango oin-atz txikieri antzemanda.Agustin Anabitarte . Txomin-en erantzuna alde txarrera artu zitekean. ¿Eta ura ez ba-zan.. Aren jolasa esan bitartean. ezkeroztik Plaza Berrian ezin bukatu alako musika zan. ¡Zein polita zegoan neska polit ura! Kaleetan jende asko zebillen. —San Tomas-egunarekin bezela nun eta beste zerbaitek Iñauteriyak burura ez badakazkigun.12. Txomin-ek ondarretik ikusi zuala Momo-ren etorrera esan zion Kandi-ri. Ondo egin omen zuan ez geiago esatea. Aspaldian kezka ura ezin aienaturik zebillen. berandutxo ba-da ere. Beraz ¿aztu ziñan? —Eta gogoratu naiz.Donostia —Etzan zer eman ere. Beste esanak gogoratu zitzaizkion. Ementxen zan zalduneriaren gorde-tokia. Mutil koxkorrak txantxoen atzetik bixiga edo maskuriakin jo ta jo ari zitzaizkien. Berekikoz neskaren bat bear zuan izan. Iru musikari-taldeakkanta bat jo zuten eta onen urren. Arratsaldeko ordu bata joa zan. Neskak irria zuten ezpañean. baño Kandi-k San Tomas-eguna aipatu. buru txarra ala buru ona izatia? —Itzaldiyak egiteko buru ona biarko dezute. Bein edo bein listaria autsi ta pelota bezela joaten http://www. Txomin-eri ondarreko letrak burutaratu zitzaizkion. ¿Zer ote da. —Zoriyonak zuri. nor izan zitekean? Momo-k bukatu zuan: «Artu jende maitiak Donostiyakuak Oroipen aitormenak Biyotz gurekuak». jarraigoa asi zan Plaza Berritik Portu-kalera.. Arrotzak nora etorri ondo jakin. Berak zer ikusirik ez zuan izango ondarreko kontuarekin. ixilik. —Gain-gañekuak ala. Kandi-k beste nonbaitetik ikusi zuala erantzun. Eta Txomin-ek neskak agurtu zituan.htm (4 of 5)14. etorri bezela. Aztu izatia gogoratu. —Eskarrik asko..com/emailuak/anabitarte/dono10. Donostia-ko mozorro ta txantxo guztiak antxen bildu ziran. —. baño ez zan orrelakorik gertatu. Urrena itsasbeera zegoala-ta.2010 22:04:52 Lauak . Kandi. Momo zutik jarrita agerkai bat irakurtzen asi zan. —Ia urrengo batian eskerrak ematia aztu zerala gogoratzen zeran. Plaza Berritik atera baño len. —Nolakoak diran.nolanaikuak. Ala zion Txomin-ek beintzat. Txomin-ek aitzekia zekarren. bertago egon eta ondo ikusi zuala ondarretik..

Agustin Anabitarte . Noizbait bukatu zan amaitu eziñeko dantza ura. ikaragarriak. sendo. Ibiltzen asmatzen ez zutenak. Antton emakume-jantzian ere. mozorroaren aboko zulotik.com/emailuak/anabitarte/dono10. Jende asko zegokien begira.susa-literatura. Batzuen ondotik joanda ardo-usaia galanki aitzen zitzaien. maindire batekin egiñak. Gonak. Asma. Ta onelaxe.com http://www.Donostia zitzaien maskuria. © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. xigarroa. Antton-ek ez zeukan ez txapelik. ez mozorrorik. Zurrunbillo artan geienak karraxika ari ziran. Baño txistulariak ezta ere gelditu. barrenen. txapela. bi alargunak eta bestea. Joxe emakume-jantzian zegoan. Ogi-ri ginballa erori ta etorriberriari txapela kendu. trebeak ziran dantzan. ez kaiolik. gorriz goitik beera. bat erori. Urrengo goiza arte ibilli ziran ezagutzen ez zuten ideko arekin. Arpegian ere zirrimar gorriak. Ta dantza gogorrean ari zirala. emakume-gisan zegoalarik. urrena jendearen gañera joan ala alkarren gainka ibilli. begiak. buruan. zakur bat atzetik zaunka.2010 22:04:52 .12. beren diña zeramatela. sardin-zarra txori. besteak.susa-literatura. bestea altxa. bularrak. Dantzan egiteko baztar batean jarri zuan zerabilkian kaiola. Onoko txantxoak orain ere ikusten dira arrantzaleen artean. Zurrut-ek ginballa lurretik artu ta ezagutzen ez zutenari jarri. Antxen zebiltzan Erri-etxeko ate-ondoan Joxe Ogi ta Anton Zurrut. Kaiolak-eta eman zizkieten eta an joan ziran irurak alkarrekin. ginbail beltz luze batekin. gerri estua ta lurrerañoko gona zabalak. izarditan. arpegi-ordeko mozorroa ta.htm (5 of 5)14. non beste mozkor bat etorri ta irurak alkarrekin asten diran —au eguneroko jantzian etorri zan—.

Urumea-ibaiak ur estua zekarrela. Ezta itzik ere. Lengo eguneko garai berean atera zan Zanpanzart-arratseko jarraigoa. Nai aña gaiztakeri ta lizunkeri egin eta arrats artan bertan su eman zioten erri gaxo areri. aspertuta. Zanpanzart ta Antton-en adiskide berria. neurriak autsita ibiltzen ziran Irutxulo-ko erritar alaiak. «Kilimax» goitizeneko beste mozkor batek zesaion: —Moskortzeko dirua ba'aukak.2010 22:04:53 Arratseko . Leku geiago eman dezaiogun Zanpanzart-arratseko jaiari.12. Zuzi ta argi-ontzi kolore askotakoekin argitua zegoana-ta. noizbait ibiltzeko asi zan eta beatz-tartean zeukan xigarro-puntta erdeñuz bota zuan. aurrean zeukaten errian sartu nairik. Seireun etxe zituala ogeitamasei bakarrik gelditu zitzaizkion zutik. Bosteun mamu maindire txuritan bilduak. Plaza Zarra.htm (1 of 3)14. Esnategikalea. Ureta-kalea. Plaza Berrian sartu zan. lilluragarria zegoan Donostia-ko txulo maitagarri ura. amarrak aldean. Gutxi gora-beera Zaldunioteko jarraigo bera zan. jendez beteak. Joxe zortziak baño geiago izango ziran La Fraternal ta Unión Artesana soziedadeak eratutako zalduneria Lasala-enparantzatik atera zanean. zorioneko Plaza Berrian sartu zan orain ere. Zenbait egunean egiñaalean arituta. errian sartu ziran soldaru amorratuak. Iñigo-kalean zegoan astelen-arratsaldez. Bestea lengo tankeran geldik. Kilimax-eri begira. ¡Ta urrengo urtean. Donostia. Iniente-kalea.Agustin Anabitarte . poxpoluak erosteko es. Azakalezarratik sartu ta Esnategi ta Iñigo-n barrena. Bai Plaza Berrian ere. erria prantzesen menpean zegoan. Orduan izaten zan Txardiñaren lurperatzea ta. ez beinbeingoan. Bideko kale ta plazak.com/emailuak/anabitarte/dono11. amabost urteko neska buru ariña soñeko berriarekin zebillen egun aietan. Geldik zegoana. beatziak doidoi. 1814garrenean. aldez beste egin eta. Urrutixeagotik biurtu ta oraindik ere: —Moskorra arrapatzeko dirua esan dek. alajañetan! Zarraren gañean erri berria agidanean.susa-literatura. Lengoak berriz ere. azkena azken. Iñigo ta. ¿es al eunkaken poxpoluak erosteko? Bestea betiko tankeran eta begira berriz itzik atera gabe. azkenean. Iñauteri jatorrak egin omen zituzten. Lasalaenparantzatik atera. Ibilli zituan Lasala-enparantza. gero ta urrutiago: —Moskortzeko dirua isan dek ba'. geiago ezin artu alako jendea zebillen. Bakoitza kandel bana bi zerrenda http://www.Donostia XI Asteleniote. Brecha izena jarritako tokitik. ¿sergatik es dituk poxpoluak erosi? Ez dakigu geiagotan atzera biurtu ote zan. Ingelesak eta portugesak alkartuta. ¡Nork esan 1813garren urteko erria zala ura! Urte artako Dagonillaren 31ean.

labe gorria. ez. Ta Garizuma asi bear zuala erakutsiz txardin aundi bat zeraman zintzilik ezkata dizdizariakin. euskal-baratzako pinpilinpauxarik jostalariena ta politena. ola-barrenean sartu ziran berriro ta berekin batean dios Momo ere ezkutatu zan. Noizpeinka tarteko bat azaltzen zan argi polit bat eskuan.Donostia luzeetan. Zaldiek beltzezkoa zuten bizkar-gañetik eta galdur zuriak. izugarrizko dantza ta ikotika politak egin zituzten. jendeak txalo beroak jo bitartean. zera atzetik zintzilik. beste askok. baño arratsa. Beste eun baño geiagoko txurizko-taldea. Auxen zan.htm (2 of 3)14. Plaza Berria.2010 22:04:53 . aiek eramanda. aidean igotzen diran globo borobil orietako bat goraka asi zan. Andre Marika tronpeta jo ta nai bezelako kantak jotzen zituzten. bai. irakurlea. jende mordo aundia gelditu zan Iñigo-kalean zarata ta asarre bizia zerabilkitela. abo batez. «—Baita zuek ere». ango iskanbilla ere goraka zijoan. atzoko Donostia. ¿Ba'dakizu nortzuk ziran. Jendea lotarako etxe-aldera kale-muturretan banatzen asi zala. asten dituzu bere aldiko izugarrizko ots eta zaratakin dantzan beste musika batekin eta Plaza Berriko guztiak erotu ez ote ziran. jolasarako Euskalerrian berdiñik ez zuan erria. Auxe zeukan jarrita: Farrez dago ama chardiña. aunditu era berean gaizkitu ta orduantxen istillu gorria jarri zuten. Esnea irakiten gero ta geiago arrotzen dijoan era berean. esan ba-zuan esan zuan. eun kantari atzetik eta txinatar musikariak. Soldaruak eta il-aztiak erdiko olaetan igota.com/emailuak/anabitarte/dono11. alkarri txistuka asteko tankeran. Azkenez. Nasteka. Kanta berarizkoarekin gogotik ari zirala. Urrena. paketzearren. —¡Viva la unión! —oju egin zuan. ama!. «Viva la Unión Artesana» esan nai izan zualakoan. zeruan irakurtzen zuten gizadiaren etorkizuna. bateri alkartasuna eskatzea otu zitzaion eta. Alatsu bukatu ziran urte artako Iñauteriak. amorraturik.susa-literatura. Txurizko-pilla batek zaitzen zuan. ¡Ai. irakurlea? Unión Artesana ta La Fraternalekoak. Illeta-gurdi aundia. alkarri eltzeko moduan jarri ziran.12. Cazadores de Gerolstein. gorputz zegoan dios Momo luze-luze. Gogorregi ari zirala. asmo onez esandako itzak nola sortu zuten ekaitz beltza. Jaiak. lau zaldizkoa. bakoitza kolore politazko argi banakin. izkillu ederrakin. Ta baita besteak ere: —¡Viva la Unión Artesana! —¡Viva la Fraternal! —¡¡Viva la Unión Artesana!! http://www. Plaza Berria usturik. Aien ojuak urrutitik entzuten ziran. Bigarrenez. Erdian. Gran banda de tambores.Agustin Anabitarte . Kurkurtxoak buru-gañean. alako batean ateratzen zaizkie txerren zarrak olaen azpitik eta. lengoak bidaldurik. apain-jantzian. Soldaru-mordo bat. Musika bukatuta txerrenak. Il Trovatore-ko miserere jo. Ta orduan. amor eman zuten. Aiek ez zutela auek aña egin. Irutxulo biotzekoa. Ta orra uste gutxienarekin. jakin ba-zuten dios Momo lenago il bear-zuala. Argi gorrizko zuzien argitan ikaragarrizko ikustea egiten zuan aren jende aundiak. auek aiek ainbat eta obeki: besteak. txurizkoak eta beste gañerako lagun guztiak inguruan. Ori. —¡Viva la Fraternal! —berealakoan erantzun zioten. Donostia maitea. Esamesak besterik ez ziranak. il-aztiak edo esandako nigromantes diralakoak. itxuraz.

Sagardotegi bateko eskalleran beera gizon bat erori zan zankoak buruaren aldetik. bai besteak igesari eman ziotelako. baldin norbait.htm (3 of 3)14. ate-txokoren batean lo gelditu ez ba-zan. amildegiaren ertzean bezela.com http://www. Errizai bat aidean bota zuten.Agustin Anabitarte .com/emailuak/anabitarte/dono11.susa-literatura.2010 22:04:53 .susa-literatura. Lengoak zartakoka ta beste batek «—Muera la Fraternal» oju egin zuala. ¡Jjj.. Min artuta bat baño geiago asi ziran aioska. Urrutitik ikaragarrizko ojua egiñaz. ura zan borroka bikaña ta jatorra. besteak eritegira.12. Noizbait. Lenbizi batek eta gero bestek. igesari eman zioten Esnategi-kalearen barrena etsaiak atzetik zerraikietela.. Asto-kaleko «bonberua». Mozkor batek besotik kosk eginda ez zion nai utzi besteari. Sagardotegiko andrea atea itxitzera igo zan okerreko jende geiago sartu ez zezaion.! ¡Zer nazka! ¡Au ollasko-kutsua! © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. sagardotegian buruz beera erori zana aipatu gabe. —¡Viva Ingalatierra! Anton Zurrut zan edatea edanda. Batzuk giltzapera eraman. orduantxe ixildu ta ustu zan Iñigo-kalea. Mozkorrak nagusi. bai zutik zeuden asko erori ta ez altxa. Anton Zurrut-ek ala zion.Donostia —¡¡Viva la Fraternal!! Bi gizon zartakoka asi ziran. —Eskua sartu didate aboan. Txinelak asi ziran azaltzen batetik eta bestetik. noizbait borrokalariak gutxitu ta errizaiak geitu ziran. bai urrenak txinelak ikusi ta alde-egin zutelako. Makilla batekin kaskoan jo ta puskak kaleko argia itzali zuan. txardiña urdallean aspaldian oeratu zana ere. deitu zuten.

Kurrutako-ren begi arrotza bezela. Ta joera ori zualako. Iñauterien zerbaiten txarki arkitua gure buru diraneri arpegira botatzeko asmotan. prantzes-porrua.12. beraz. askok nazka zeukakioten. Prantzesez puxka ere ba'zekiala adierazteagatik mille huit cent quatre-vingt «dix» seize esango zuan. izugarrizko ukalondo-sartzeak egiten zituan. Beste batean: Newton. naiago nuke oker banengo.htm (1 of 4)14.susa-literatura. naiz sasoi artan Donostia-n ontxoenak ere euskeraz egin. bere burua tankera artan ikusita. ez-ustean arkitu ziran alkarren aurrean. —Agian uste izan dezu zuk.Agustin Anabitarte . Xanti-ri. oso itxura txarra ematen diot «La Fraternal»-eri batez ere egun artako iskanbilla gogorra ikusita. Xanti-ri bat-batean parra egiteko gogoa etorri zitzaion. ain maiteki zetorkionez geroz. oso naigabetua zebillen «La Fraternal»-eko jendea egunak joanagatik. Ondo berea zuan. Urrena botako zuan ¿quieres que te explique el significado de la «sílaba» pemeable? Ta aparitan ari zaneko egun batean. apain jantziarekin egokiagoa zuan. onelako gogai burutsua izan zuan: Todo lo que cría la naturaleza es del hombre. Orduan Kurrutako-ri otu zitzaion: —¿Abian al zera? —Ez. lagun pilla ura altxatzeko asi zan Iñauterien buruz ordubete ta geiago izketan eginda gero. Oartu bear degun gauza biak erderaz ari zirala. euskeraz ederki zekialarik. —ekin zion Kurrutako-k— asarre naukakizula lengoan Kontxexi zala ta gu biokin gertatutakoaz. ordea. ari au utzita. Kurrutako oso erderazale purrukatua zan. Erdera. bi zartako eman eta kito. Euskera baserritar izkera zeritzan. prantzes-porruari tiratzen ziola. Joan bear zutenak altxata bi bakarrik gelditu ziran exerita. http://www. baño ortatik gauza onik aterako degunik ez det uste.2010 22:04:54 . nonbait. beti alde batera begira. ez uste orren adiskide arkituko zuanik. Euskeraz erderaz baño obeto zekian. Orain biek aldegingo zuten bata besteagandik. el que inventó el asunto ese de la gravedad. orduraño alkarri itzik egin ez ziotenak: Xanti ta Kurrutako. ta parragarri ibiltzen zalako ta txatxua zalako. Xanti zerbaitxo arritu zitzaion Kurrutako-ri. ez nekian —erantzun zion Xanti-k—. Kurrutako-ri. Egia esan. —Egia esan. Askotan gain-gañeko gauzetan aritzeagatik. gogoeta au etorri zitzaion: baldin agerbide eske asten ba-zitzaion. —Ez dakit bai ote dakizun emengo geienak batzarra eskatu dutela. baño ezin ba' artaraño suertatu ziranez geroz. Tximenetaren gañean martin-arrantzale deritzaion txoria zegoan bizirik gabea. egonean. Kontxexi-ta bien arteko berri jakiteko naia etorri zitzaion eta bere buruari adiskidetsu aritzea abindu zion. Bein los rayos «extra» violetas esango zizun.Donostia XII Gari-pillako txoria «La Fraternal»-eko balkoi ta tximenetako arte artan.com/emailuak/anabitarte/dono12. baño baita arritu Kurrutako ain ausar ikusita.

Jakin-naiak. bada. «Neska polita dezu oso. Bera asi. Baño egia esan. Ez lizaizuke nekezko lana izango. ni. neska askok nai lutekena ain erraz bereganatu ta beste bat. Zuk —lenago ere esan dizut— berriro asi bear zenuke neska orrekin. beintzat. an ez nuala nik ezer egiterik ikusi nuan. alegia ortarako ez niola iñori kendu bearrik. ni bestela oituta nagoana. Bai. orain arte ez nion antzik eman norañokoa ziñan.htm (2 of 4)14. artean zu zerorekin nork jakin noraño iritxi zindezketean. barrena alaitzen asi zitzaion. Ez nau barrenak agintzen. adiskide obe. iñongo asarrerik.susa-literatura. neska kendu ta laga. (Kurrutako-k baietz buruarekin). Xanti yayoa zan neskaekin. beintzat. ta uralako mutil sendoa etsaia baño. zeorrek igarriko diozu. orduan eta zaletasun amorratuago artzen dizute neskak. Ez daukakizut. (Xanti larri zegoan parrari eutsi eziñaz). Ni ezin niteke neska berarekin luzaroan ibilli. zu gaztea zera «ere» ta neska ez zan nerea. Egia diozut (gezurra) bera begira ta begira nereganako begitarte ona aspaldian azaltzen asi ez ba-zitzaidan. nere barrua miatuta.12.2010 22:04:54 . Neska ederra. Neri ajola gutxi. tartetu ziñalako. orduan ikusitakoarekin ez naiz ezertxo arritzen. Ni. ¿Ta ez al dezute geroztik itzegin? —Itzik ere. Xanti adiskidea izateak asko poztutzen zuan.Agustin Anabitarte . Xanti-ri Kurrutako txaldana ta parragarria zitzaion. Nik aitortu bear dizut garbi kendu zenidala. baldin neskak barrengo mamitik ezagutuko ba-zenitu. Parrez lertuko zan. Kurrutako-ri. ta nik neronek izan deten aziera ona urrutitik igartzen. errex baño errexago izango lizaizuke. baño egia esan (gezurra). bereala aspertu.com/emailuak/anabitarte/dono12. ni bezelakoari neska kendu izatea. ostera asiko zait nere aldeko.Donostia —Arazo ura egun artan bertan bukatu zan neretzat —jarraitu zuan—. —Noski. Zuk ura neri egin izatea ez deritzat gaizki. ta nerekiko berriro asi bear zenuke. zenbat eta destaña geiago egin. naiz neska ederra izan. nere buruari geiegi opatu gabe. lortu bitartean. Ez dakigu bildurrak ala ausardiak gisa artan itzeginerazten ote zion. ala zu yayoagoa zeralako. beintzat. ala bat eta beste. nik ez nion jaramonik egingo. neska batek ezetsi izan izatea. lana egin bear izan nuan gogotik. ongi pentsatuta. Ta orretxek mindu ninduan. jantzi ederrak neskak lilluratzen bai-ditu. esan nezaizuket —bene-bene zion— neskak «onla» (beatz-muturrak elkarturik) izan nezazkikeala. zerana zerala. (Kurrutako pozez). baztertuko al ninduan ba'! (Xanti-k ezetz buruarekin). neretzat orobat. zuretzat kalte ta neretzat mezederik ez. Ordurañoko ezkutuak ¿ikasiko al zituan ba'? Kontu asko jakitekoa zegoan http://www. galdeerazi zion emeki: —¿Eta geroztik zer egin zenuan arekin? —Arazo ura zuretzat orduan bukatu ba-zan. Ez nuan uste zuk diozun bezelako erakar-indarra ote zenuanik neskaekin. baño bein atxituta gero. oso zaletuta ibiltzen nozu. aspertu egiten naiz. Ta orretxek goratzen zaitu zu. Agian nere egitekoa txarragoa irudituko zaizu. Nik. aguro utzi nuan. —Xanti «adiskidea» —asi zan Kurrutako— ez zaitez ezertxo ere larritu Kontxexirekin gertatutakoaz. Egun artakoa. egokia ta ederki jantzia: oriek guztiek bat jarzen dute. Nik. aren bearra izan zezakean. Zuk. berriz. Iñauteritan ikusi nuan azkenekoz ta ezta agur egiterik ere. Ta askotan ala gerta oi da. ¿ez al derizkiozu Kontxexi Araneder baño ederragoa noiz nai topatu nezakeala? Agian. zu. ez dizut kalterik egingo». baño ez nai min geiago ematea. zu bezelako «suertoso»-a (ala esan zion) ez izanarren. zu ortan ni baño jakiñagoa zera —Kurrutako-k barrengo pozari ezin eutsirik. edo ura buru-ariña dalako. baño don Amalio-kin (berak esan) ez du ezertxo egiterik. Aspaldian ikusten zindutan zenbait neska ontxoenakin eta menderatzaletzat zinduzkatela.

Berak ere begitarte ona egin lizaizuke.12.» «Zu ibilli zindezke neska bateri begira jo ta tira. baño silla-billa ote zebillenen itxura egin nion. nonbait ondoan gertatu-bearrak bereala alkartu zinduzketean.2010 22:04:54 . ni oneri maitekatu zitzaidan. Artean. din baziña. Orra ba' maitasunbidean asi-asteko era polita. emakumea gizonaren aldera —ta berak uste ez zuala ere.» Ta okerreko aldera jo zuan neskak. —Gizona emakumeagana bezela. abiatu bear duan zalgurdiko neskak. auxe gogoan artu bear zenuke beti. ¿gogoratzen al zera txotxongilloak ikusten egon giñaneko artan? Nik ba'nekian lagunaren billa zebillela Kontxexi. Kurrutako-ren sudurra ere zorroztu egin zala esan zitekean eta Xanti-ren kopeta zabaldu. baño antzik eta kutsurik erakutsi nai ez ba-lizuke ere. lan gogortxoa izan oi da ataririk atarira neskaren aurrera azaltzea. neska ona. ¿Mutillakanako gogoa neskak? Orixe bai. xedea legoken gertaldia billatu. Ta biak bakar-bakarrik zeudela. Begirapena izatea asko atsegin dute emakumeek. Itxuraren kontra sapua saltalari. Amasei-amazazpibat urteko neskak oso samurrak izaten dituzu. Gertaldiak berak dakarrela alderakotasuna. biotz-min bizia letorkizuke. Beraz. Bestetan.com/emailuak/anabitarte/dono12. Baño ori egoteko zallena dezu. Ni neroni begirapenez aritzen naiz. Begirozu okerreko senargaia artzea. Erriaren egunean atabalen atzetik ginjoazenean ¿zergatik ez zintzaion neskari alderatu ta neri lekurik utzi ez?» Kurrutako pozik zegoan entzuten bere-bereko tentelkeriak arrigarrizko gauzak ikasten ari zalakoan. nolanai egingo dizu agur edo irri baldin zuk ere arpegi goxoa jartzen ba-dakizun. Zenbat eta bildur gutxiago. alegia. zuk zerorrek sortu.» «Atsegin zatarra da. Gurasoekin ez besterik ateratzen ez diran neskak izugarriak izaten dituzu. Ta biotzneska izan zuan gizajoak. nongo ta noizko ta nolako xede oriek lagundu egin bear digutela. ¿Bai al dakizu zuk http://www. gertaldia non eta noiz izan liteken. Ain ongi ezagutu nuana. bai. oso mokoa luzatuta. Emakumeak ezin bestez erakusten du bere naia.» Orduantxe soziedadeko zaia alderatu zitzaien bi gizoneri ta poxpolo batekin argia piztuaz. Legunkeriak esan eta bete-beteko maitasuna artzen dizute. Zurekin egoteko pozik legokenak. oraindik ere jarraitu zuan Xanti-k «La Fraternal»-eko gela nagusian: —Nik izugarriak egin izan ditut. gaizki ar lezake zure ausardia gutxiesten dezulakoan.Agustin Anabitarte . bene-bene ari zan Xanti—.htm (3 of 4)14. Xedea bear dala bata-bestetu egingo ba-zerate. Orduantxen egin zenuan egitekorik aundiena: baño ni ausartuago. batez ere. Egite berbera alderakoa edo kalterakoa izan ditekela non eta noiz egiten dan. Ara. oargarria zaio. ausarki. naikotu zindezkean gertaldiari garaiz eta bear dan eran eskua emanaz. arreta egiten ba-diozu. edo-ta. Ni bein batekin onela ari nintzaion: «Zu neska polita zera. baño begirapen-itxuran. zure biotza zimurrik gabea. lotsa gutxiago izaten dute neskak. Ta lendik zu baño arituago. silla mai-gañean jarri ta zapi batekin zirt-zart ari zan.susa-literatura. esate batera. Eta xederik ez balitz. (Kurrutako-ri begiak zabaldu zitzaizkion ikasiaren pozez). baño bai atsegiña askoen kutuna izatea. Ausartua. aspertu zindezkete biok-ala-biok. tximeneta-gañeko martin-arrantzalearen errañua ormari erantzi zitzaion. oso bioztia. Ta aipatutako aukerarik ez izatekotan. Tarteka zaiaren joan-etorrien oin-jotzea nabaritzen zan. Atseden pixka bat artu ondoren jarraitu zuan Xanti-k: —Baño maitasun-arazoetan irabaz-bidean ibiltzea nai ba-zenuke. Ara. ¡A zer egitekoak egin bear zituan Kurrutako-k! Zurikeriak esaten zizkion Xanti-ri. Baño luzaroan ikusi-mikusi zabiltzatela.Donostia Kurrutako. Orobat gurasoakin dagoan neska ausartuago izaten da begiratzen bakarrik dagoanean baño. Orra barrena agiri. trenean joan giñaneko artan bezela.

ta arek dizun maitasunarengatik.Donostia maitekatzen diran neskak zein goxo ta xamurrak izaten diran? Baño maite-lan auek oso arrisko aundikoak izaten dira. («Demontre»-Kurrutako-k). berriz. Neskak «onla» izango zituan. txoria ta errañua sendo elkartzeko moduan. Biak ikusi bear dituzu. prantzesez itzegiteko aitzakiarekin. Ta biak batera begiratzen ba-dizute. La cuestión está. Askotan naikoa izaten da zu neska baten maite izatea. ¡Aietxek ziran oloak jartzen ari zitzaizkanak buruan! Kurrutako-k norbaiten ustea ba'zeukan eta. iñori ez. atzera begiratu gabe. besteak begiratzen duanean. Baldin neska bateri zu mutil ona zerala ta buru argikoa txinisterazi ba-diozu. zuk ez uste ala nai-ezagatik. ¡Ta gizajoak ez zeukan ontziakin etortzen zan neskameari.» Ta irri-antzean ari zitzaion: —Baño batez ere ni asko jostatzen naiz nik «bi paretako» jokoa derizkiotenarekin: bi neskaeri batean aritzea. Ori lan zail xamarra dezu. kaleratu zan gari-pillako txoria.Agustin Anabitarte . Oraingoz ez zion ezertxo esango. © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. Geiegi itzegiñak nazkatu zuan. Xanti-ren laguntza izango zuan.com http://www. ¡A zenbat larrialdi izaten diran eta zer par egiteko gogoa ere!» «Baño bein —arritu-itxura egin zuan— «trinketea» izan nuan.2010 22:04:54 . zein gauzak esan eta nereganatuta nola neukan! ¡Gero ere esan zidan Bidarte-ko neska arek zein min aundia ematen zion ni nerea zalako neska aren ondoan egoteak!» ¡Kurrutako-k egiten zizkion arritu-itxurak! ¡Qué bárbaro! Baño bai pozik atsalde artan Xanti-rekin batean. aurreko beste bat begiraka zegokidan eta irria ezpañetan zeukan nik aldamenekoarekin nere irutegia ain ongi nebilkialako bereari ari nintzaion bitartean.com/emailuak/anabitarte/dono12. Txantxetan asi ta inorañokoak esan zizkion gero! Amorruarekin jo ta botako zuan martin-arrantzalea. («Ez. baño garaiz alderatu ta biak alkarrekin ibilli zitezkean korapilloak askatzeko. —zion— biak alkarren berri ez jakitea ta bakoitzak bereganako uste bakarra izatea. ¡Ura bai pozik! Ez.12. beartuta ere.htm (4 of 4)14. ez» —zion Kurrutako-k).susa-literatura. ordea. Altxa zan. aren txanda. zu zerori ere aren maitale biurtzeko.. Neskak ez dute izaten nai ez adimen kamotzeko mutillik ez-eta koldarrik. agur esanda. «trinketea». Gauza asko ikasi zituan berekiko. Zer aundia dauka neskaeri ondo itzegiten jakiteak. Xanti.. aguro zureganatuko dezu aren biotza.susa-literatura. Batek begiratzen dizunean areri begitarte goxoa jarri. Bein neska batekin exerita nengoala. bion zorra Kurrutako-ri utzi zion berdintzea ta.

¡Orduan bai «gritar» entzun bear izan zuala! Bat-batean sozio-pillarik aundiena uluka asi zitzaion lendakariari.htm (1 of 4)14. Kurrutako.susa-literatura. ¡Lotsagarriya http://www. Iñauteriyak biar bezela moldatzeko eztu iñoten biarrik izan. paper ori. onek «La Fraternal»-ek baño bere eginbearra askoz obeto bete zualako. Lendakaria ere zuri-zuri.2010 22:04:55 . Beste batzuek «¡ixo!. zuri-zuri eginda. Eztarriko txistuari atzera bultzatuta asi zan noizbait: —Beste iñork asi nai ezpalu. (Ta bat-batean asarretuta). «La Fraternal» famatubak orren bera etorri biar zunik! Beti-beti «La Fraternal» gorengo tokiyan egon izan da Donostiyan. ¡Lotsagarriyagorik ezta gertatu «La Fraternal»-en aspaldiko urtietan!.. «La Fraternal»-eko tokirik ederrenean —ez ain joritua— sozio guztien billera zala. Baztar batean bi lagun zeuden izka. no. —Ya ha dicho antes tamién que libertá pa' hablar. gazte bat altxa zan. ¡ixo!».com/emailuak/anabitarte/dono13. —¡Ixo.. baldin asperasper eginda jendea loak artuko ba-zuan.. Larunbat-arratsaldeko sei t'erdiak ziran.. sí. ¡Arek ematen zigun bildurra! Oraingo ixiltasuna geroko iskanbilla bai-zan. baretu ziran. lendakaria pozik arituko zan irakurri t'irakurri arratseko amabiak arte.. ya que.. Onetan. ta.. oso asarretuta zeuden soziedade onetako sozio asko «Unión Artesana»-kin batean egindako Iñauterietan.. naiz pitxarra-bete ura ustu. ¡Zeñek esan. Ala ere.12. Lendakariak altxata txiliñari eragiñaz: —Eztiyot iñori kontsentituko bullaka aritzia. Batek: —Que deja hablar.Agustin Anabitarte . Len bulevaristas ta antibulevaristas izandakoaz geroztik ez zan batzarrik orren itxura txarrekoa asi.. aurreneko. pa' gritar. ate-ondoan. Len aipatu degunez. no —lendakariak.. Ixilunea izan zan eta orduan izlari moko-meak: —Jaunak. neronek «firmatu» deten...Donostia XIII Sasian zarata Txomin-ek itzaldia irakurri zuaneko toki berberan... orduantxe doi-doi eman zion irakurraldia lendakariak sozio askoen izenean egindako paperari. sí. ¡An ikusi bear arpegi kopet-illunak! Lendakariak irakurri bitartean ixil-ixilik zegoan giza-taldea. Ta aurten gertatutakuakin ¿ez al det lotsagarriya izan dala esango? (Surrumurrua jendearen artean). Libertá pa'hablar. Gurekiko. denbora bateko «La Fraternal»... asiko naiz ba'. orden! —¡Zer or-den ta emen den! —¡Que se callen! Lendakariak zutituta: —Izlariyak itzegin beza ta beude ixillik bestiak. «Unión Artesana»-rik izan ez-izan. ixo! Izlariak: —¡Zer gritar arrayo! —¡Orden. odol txarra jartzeko ba'da pentsatu utsakin. pa'gritar.

bultzaka bazan. alajaña —izlari moko-luxeak.htm (2 of 4)14. Ta tira-bira egiteko arriskorik etzan izan.2010 22:04:55 . doi-doi nabaritu zan an sortu zan zalaparta ta iskanbillakin. Ala ari zan: —-Esan besaigute nai ba-dute arkitetorik onenak egin situstela «gure» karrosak. ojuka ba-zan. Ta zarata aren erdian batek atera zuan burua beste guztien artean. —Ezta ere. —Guk eztegu ez lotsagarririk ez naskagarririk egiten.Donostia ezik naskagarriya! (Lendakariak ixilerazten du jendea).. Oraindik eztu iñork aitatu emen arren edertasuna..com/emailuak/anabitarte/dono13. Si era la invidia tiña. Dios Momo-k iya tira-bira egin zun eta orduan dozena pare bat kristau ito ba-zan ¿zeñen kulpa izango zan? (Txalo ugariak jo zizkioten izlariari). jauna —askok. Beren exeritokitik altxata nasteka asi ziran izketa bizian. Gu emen an baño askoz sosiyo geyo ¿zer egiten da gure diruakin? «¡Ori. arek egin zuan. Katelejuakin baño askoz obeto ikusi emen zitun izarrak. Erderaz ikasteko Pasaya-n gau bat pasatzia asko dezu.Agustin Anabitarte . Lendakariak ixiltzeko ta iñork ixildu nai ez. Ba'zirudian ez zutela aspertu bear. Lendakariak itzegin nai ta batzun-batzuk uzten ez. ta ola autsi ta Xanti Zalakain buruzpera erori. lendakaria gogotik saiatzen zan ixildu zitezen. naiz abots ederrez esan. oyek gustiyak egitzat emanda e' («¡Gezurra!» —batek) erriyari atsegiña eman biar zayo ta erriyak estu atsegiñik izan «La Fraternal»-en lanakin.susa-literatura. beste iñork baño diru geyo gastatu «gendubela». Kalean zijoazenak arritu egiten ziran «La Fraternal»-eko goian zer ote zebiltzan.. besteak karraxika. Ama Birjiña Erremediotakua ¿ba'l dakizu nun don? Tolosa-tik beraxio ta Irura-tik goraxio. lau lagun t'iru talo. ¿Diruakin zer egiten degun? Biar bezela gastatu. eztu iñork aitatu Mirador de los nigrománticos. —¡No metes custiones ensima una otro! —¡¡Fueraaa!! —¡Viva la «Unión Artesana»! —¡Abajo «La Fraternal»! Orduantxe zarata gorria. naiz biar genduken guztiya ez izan.. Ordua aurrera. Lendakariak ezin ixilerazi jendea. —Bai. Geientxoak baretu ziran. ta lendakariak berak egin-aal ez zuana. Noizbait ala esan zuan: —Gure karrozak etziran «Unión Artesana»-koak baño bi gutxiyo. Gure karrozak danetan itxusiyenak eta «Unión Artesana»-k baño bi gutxiyo. Anton Zurrut-ek bere txamar beltzakin deadarka jarrita beregana biurtu zituan buru guztiak. —Bai. baizik bat gutxiyo. Jo ta jo lendakaria. Batek: —Malo.. Txistuka ere asi ziran. ate-ondoan ez zan Kurrutako-ren arrastorik. http://www. ori!». bi besoak zabaldurik. orren truke Dios Momo-k edozeñek alako bi baliyo zitun ta orretxengatik biartu giñan bat gutxiyo egitera. Esta sosiedá se paga al contao las fauturas y cuentas. cuántos tiñosos habría.12. Orduan diruzaiak asarreturik: —Gure maya ondradu ez falta t'ez sobratu. Izlariak: —Aizu.. Zutik jarrita.. Txiliña autsi zitzaion. pixka bat baretzeko arrenka eskatzen zien. batzuk «ixo»-ka..

Agustin Anabitarte - Donostia

Orduan jo zizkioten lenbiziko txaloak Antton-i. (Diruzaia gizon moxtaka bat zan eta begiratu zorrotzaz begira zegokion Antton-i eten gabe. Diruzaiak ba'zekian zergatik eta baita Antton-ek ere). —Erriya beste juesik esto ausi ontan eta erriyak nola artu dun ederki dakigu emen gauden denak. Oraindañoko gustiyan «La Fraternal» isan da Donostiyan sosiedadik bikañena jayak antolatzen eta soriyoneko junta au asi zan eskeostik esta gausa susenik etxe ontan. (Berriz ere txaloak. ¡Diruzayaren arpegi zitala!) Baño emagun noisbait gausak susenduta erriya aguro astuko litzakela, ¡baño ori es da okerrena! Gu emen gaude, Iñigo-kalian Sanpansart-arratsian ederki «sanpatu» giñusenak, —Zurrut-ek beintzat ala zion— geren buruak naiko larri ikusi genitunak eta guri «satisfasiyorik» eman es? (Diruzaia gero ta geiago begira. Antton-ek ez-ikusia egiten zion). ¿Arritzekua al da emengo sosiyo geyenak etxe au usteko asmotan egotia? —Bien, Antton —ta esku-zarta beroa jo zioten guztion artean. —«Gure» sosiedade ontan ikusten diran gausak... Altxatzen da diruzaia suminduta ta karraxika esaten dio: —¡El que no son sosios, fuera! —Saber no se quita nada, hombre. —¡¡Fuera!! ¡Antxen sortu zan istillua! Lendakariaren aginduz etxe-zaia asi zitzaion bultzaka Anton Zurrut-eri. Sozio batzuk ere bai. Besteak, ordea, tira txamarretik, ez joatearren. Batera ta bestera an zebillen Antton gizajoa naiko bultzaka artuz. Xanti-k ala dio: —Toki onian jarri aiz fandangua jotzen. ¡Aiek ojuak! Nolabait ateeratu zuten eta orra astorik onena zintzarri gabe utzi. Gizajoa eskalleran beera asi zala ala zion jantziari begiratuta: «¡No es cosa más rabia lo que me da, una ropa limpiao y planchao y roto... Todos los pamparrones así se pasa. ¡Cuántos hablan el que no tienen que hablar!» Ordea, eskaratz-ateetera iritxita zankoa altxatuz: «Eun d'eun, berreun ¡Biba Astigarraga!» Ta an joan zan. Goiko bizitzan ekaitz izugarria zebillen. Sillari adarra kendu ta aidean bota zuten. Eskerrak, motza izanarren, diruzaiak burua makurtu zuala; bestela garbituko zuten. Ta burua makurtuz batean kalerakoa artu zuan arek ere. Makilla geiago kentzen asi ziran ta alako batean ¡plast! Manterola-ren irudiari kopetan jo zioten zartakoa ta, kristala zartatuta, eguzki-antza artu zuan kopetak izpi ta guzti. Bide batez Iparragirre-ren irudiaren ertza jo zuan makilla berberak eta au berriz dingilika asi zan gitarra magalean. Pi y Margall aurrekoz atzera jo ta goitik beera erori zan. Argi-ontzi bakarra ere ez zan osorik gelditu. Zozoa zan, birigarroa zan, sasian zarata zan. Beste batzuek naiago zuten zenbait gauza osorik... artu alde egiterakoan. Alaxe ezkutatu ziran libururik ederrenak. Geroztik ez zan martin-arrantzalearen arrastorik ikusi.
http://www.susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/dono13.htm (3 of 4)14.12.2010 22:04:55

Agustin Anabitarte - Donostia

Ormak ezik zutik zeuden gauza guztiak lurra jo zuten, ¡ta ormak jo ez zutenean! Ildegia zirudian. Adarrak beso-ezurrak ematen zuten. Onela ustu zan jendez etxe ura ez geiago iñor etortzeko. Ta «La Fraternal» zarrako sozioak «Unión Artesana»-ra joan ziran, Zanpanzart-arratsean ukabilka ta makillaka ibilli ziran besoak alkarrekin maiteki laztantzera...

© Agustin Anabitarte

"Agustin Anabitarte" orrialde nagusia

www.susa-literatura.com

http://www.susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/dono13.htm (4 of 4)14.12.2010 22:04:55

Agustin Anabitarte - Donostia

XIV Santo Domingo-iturrian
Irutxulo-n bi iturri ziran, errikoak, San Telmo-kalean: bat Santo Domingoenparantzan, bestea San Bizente-elizako «koxketan». Bi iturri orietara bestelako jendea etorri oi zan. Enparantzako iturrira, batez ere, aldameneko soldaru zarrak; ogia egosteko labea antxen ondoan zeukaten. Baita ere, iturri onetara, inguruko neskatxak etortzen ziran; txanda eskatu, sullak lurrean jarri, bertan exeri ta ukalondotik ere itza zeriotela, zai egoten ziran, izketan goiak eta beak nastuz. Koxketako iturrira joaten ziranak, guztiak doi-doi erritarrak ziran: Apalategi-eneko okiñak eta beroien idekoak, eta bertako etxegintzaetan aritzen ziran piontzakoak. Bai soldaruek eta bai erritarrak ura eramateko alako barrika-koxkor luzeak izaten zituzten; barrikak erdian zabalak ziran, lodiak. Mutur batean exerita, bestea altxatzen zitzaion barrikari. Eta tankera onetan jarrita «Iriyarena»-edo txistua jo ta beatzekin muturreko ola zabala jotzen zuten orobat. Eta onelatsu egoten ziran zai. Madalen enparantzako iturriko tarteko zan, Plaza Berritik bertago zeukanez geroz. Arratsalde artan soldaru ta neskatx tarteko naste artan sullaren gañean exerita zai zegoan. Anton Zurrut eta Joxe Ogi San Telmo-kalearen barrena batetxoan etorriak zirala, Madalen-en ondora joatea otu zitzaien, destañaz artuko ba-zituan ere. —Agur, Plasa Berriko erregiña —bota zion Zurrut-ek Madalen-i. Baño Antton-en agurra nolakoa izan zan jakiteko, irakurleak beste zerbaiten dakiana bear luke. Donostia-n bost erregin izan izan ziran sasoi berean: Kaieko erregiña, Loyola-ko erregiña, San Martin-go erregiña, Ategorrieta-ko erregiña ta Arrandegiko erregiña. Batzuk beren edertasunaz jartzen zituzten erregintzat; besteak errian gaingañekoak ziralako. Norbere auzoan oso aipu aundikoak izaten ziran. Donostia-n beti izan oi ziran neska polit'askoak. Aspaldiko esaera zarra zan: «Zein emakume ederra, donostiarra dirudi». Donostiar eder batzuk oso ezagunak izan ziran Donostia guztian eta iñolazko erderazko izenak jartzen zizkieten: la Dama Imperial, la Polla Real, la Divina Pastora... Orain irakurleak ba'daki Anton Zurrut-ek Madalen-i «Plaza Berriko erregiña» esan zionean zer esan zion. Bai Madalen-ek bere aldiko eldu: —Agur, «Pixepel»-eko Kurrutako (Anton «Pixepel»-en bizi zan). —Ni e'naun Kurrutako; ni naun Zurrutako. Aitortu bear degun gauza auxe da, Madalen-i Anton nazkagarria ba-zitzaion ere zer parregin eman ziola «Zurrutako» arekin: «au astua —egin zion— asto guztik ez dira Igeldo-n». —Aizan, Txomin eta or ikusi dizkiñagu... —zion Joxe Ogi-k. —¿Nun?

Orduan

http://www.susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/dono14.htm (1 of 3)14.12.2010 22:04:56

Ta urari arretarik ez eta ango izketara bai. batez ere gazta Idiazabal-gua baldin ba-da. sulla jarri zuan iturrian txanda etorrita.12. Ango sulla-jendea pozik zegoan bateko ta besteko ziriekin. bonita muquer para mi! —besteak. kalera gutxiyagotan ateratziatik? ¿eta orrenbeste ur nola eraman dezaken? —Eta zuk ainbeste ogi ¿nola jan dezakezu? ¡Auxe da legamiya! —Esango diñat. ala deitu zion Zurrutek. —Aizan. kiloko ogiak artu ainbateko abuarekin esan —destañaz erantzun zion Madalen-ek. Zuen etxian pozik egongo zerate. Joxe Ogi-k iñolazko bideuztea egin zion itxuretan. el aroma de las fondas ari zan iñor konturatu gabe ta Madalen-ek atzea ematen ziela. Ta Madalen zerbait irri-egiña zala. ¡Eskerrak Patxillardegi-eneko arduari! —Mau. Sulla beteta buru-gañean jarri ta abiatu zan Madalen. Madalen. Madalen» esan ziolako oni ere: —Zu ere ba'zinjuazke Miranda-ra. abuan ura eraman dezakezula. beste ogi-puska artzera biartuta egoten naun. neurriyak eztizkiñat beñere elkartzen eta bete-bete egiñ-arte e'naun gelditzen.. ¡Ik daukan suertia! Berriz ere neska ederra egongo aiz. Ta Joxe Ogi kantari asi zan.susa-literatura. noski. Gazta bukatu baño len ogiya aitzen ba-zait.htm (2 of 3)14. Ta ixkiñeko aulkigille prantzesa ondotik zijoala. neskari begira. —¿Ta iri abua txikiya daukanalako ematen al diten sulla?. —¿Pozik al ago?. ez adi asarretu —asi zan Joxe Ogi— orren sul-aundiya ¿zergatik ematen diten iri. —Orra. Asten naun ogiya ta gazta jaten. Bein ezker-eskubi jarrita erdian artu zutenean —"anima apartatuta". Madalen. Ta zalako kanta artan frondas esan bearrean.com/emailuak/anabitarte/dono14. dantza ezan ba'. Barbara-eneko sardin-zar erriak janda baño obeto bizi aiz. Etxera-bidean zijoala lagundu egin zioten arako kale-muturreraño ibilli bitartean Joxe ta Antton adarra jotzen ari zitzaizkiola.. Ta gazta zarra dalako ta Apalategi-eneko ogi koxkor biguña dalako.Agustin Anabitarte . Ta an gelditu ziran biak. Onela agurtu zuten neska sasoiezko ura: Joxe-k: —Ai Madalen. ¿Pozik al ago?. Antton —lepazamarrean jota— en la fonda buenas cordonises suelen estar. le gusta morena? —¡Oh. soldaru batek edo bestek aieri parrez ikusita irria ezpañetan ere. Atotxa-ko astoa bi olo-zamukaen erdian bezela— utsagatik ez zuan sulla aien buruetan ustu. An joan zan «Fransuá» aulkigillea. eo txonkatillak nere ukabilla añakuak isan eta nai aña pixu gañian jarrita eroriko es aiselako? —Utsa litzake sullakin ibilli-biarra noizian bein mozkorrakin egotia suertatuko ez balizaiguke. Lenguan oso itzaldi polita egin emen ziñan. Ta Zurrut-ek «gaixtua sera. (Ta txanda zetorkiola iturri-ondoan jarri zan).Donostia —. Urrena: —E. http://www. Madalen burugañeko tontorrarekin galbai zarraren zuloa baño lasaiago San Telmo-kalean barrena zijoala.Bretxa-n barrena zaldiz zijoazela. urrena gazta gutxitxo ta beste puska jan-biarra etortzen zait. dantza ezan ba' —berriz ere. Ta Madalen-ek zionez onek ere belarrieri kosk-egin ainbateko aboa omen zeukan. ura gañezka asita ¡ango ojuak! Sulla buruan bat baño geiago ziran geldituak ikus-nai. —¿Musiú. Joxe Ogi —esanda.2010 22:04:56 . sullakin ura eramaten ari diran ezkeroz. Antton-ek: —Madalentxua.

Agustin Anabitarte - Donostia

Joxe-k: —Ire billa nebillen. Antton-ek: —Eta ba'nua. Ta joan ziran. Madalen Plaza Berriko etxera irixtean, Anita-k edo Katalin-ek zerbait esango zioten orain ere. «Errotan beta ta bidean presa».

© Agustin Anabitarte

"Agustin Anabitarte" orrialde nagusia

www.susa-literatura.com

http://www.susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/dono14.htm (3 of 3)14.12.2010 22:04:56

Agustin Anabitarte - Donostia

XV Biotz-nekea
bakarrik zegoan lan-gelan. Aita, atera-berria. Ta, edo eskuari atseden emateagatik ala zenbait gogoetari buruan toki uztearren, idazteko luma utzi ta, ukalondoa mai-gañean, burua ezkerreko eskuari erantzi zion. Gelan, ixiltasuna. Etxekoak, ala ere, nabari ziran. Kattalin, etxekoandre-ordea, ta Madalen «txoralda», arek esan oi zaona, ari ziran bien arteko: —¿Ez al den otzik kolko zabal orrekin? ¿Juiziyuan al ago? —Ez det ezertxo geyago jantzi biarrik. Loriya daukat soñekua, barrengua ere loriya... —¡Aaa! ¿Lori-lori ua arta'? Oraindik amak esanak goatu biar zaizkin lau bider. ¡Eru ori, antxen ori, ez besteñ ori! —¡Ni e'naiz erua! —Obe, obe zintzua izanda e'naiko lana dago bizitzen. ¿Ba'dakin ze'ordua dan? —Bai, egingo det. —¡Egin egin biar den; aitu utsakin ez gaude ondo! Baño Txomin-ek euria ariko balu baño arreta geiagorik ez zion jartzen aldameneko ezertxori ere: barrenen zerabilkian arek korapilloa. Aien izketan-ariak ez zion nasterik ekartzen, naiz-eta Madalen-ek larrutik atera etxea. Lanak egin arteko bare-aldia izan zuan; orain, ordea, barrengo kardaba aren burrundarak kezka berritu ta goritu zion. ¡Mutil gizajoa, orrelakorik...! Ta illak illa aldean daukala, zenbait illabete atzerako oroimenak aztertu ta milizkatzen zituan bein eta berriro. ¡Ezer ba-da ta biotza! Ontzi ori orrera ezazu, adiskidea. Orain urrengoan Txomin ondarrean izan zanean lengo tankeran Chomin ikusi zuan jarrita, bigarren aldiz. Ta Txomin-ek Kandi ta ondarreko letrak elkartzen zituan, naia arengana zijoakiolako, gero ta atsegiñago bai-zuan. Bera balitz, ez litzake gaizki, alegia; eta bera ez izatekotan, ¿nor izan zitekean? Ez da ezer gazte bat geiago kezkatu lezakeanik onelako edo alako norbaiteri gogokoa zaiola esateak baño, noski, nor-nor dan esan gabe. Ta orrez gañera Txomin-ek Kandi-renganako gogoa zeukan. Ondarreko izena berarentzat jarria zala ez zuan al-oterik bigarren txanda onetan. ¿Neskaren batena al zan? Ez jakin ba'; beste aldez ezetz esan zitekean. Azkeneko aldian auxe oartu zuan: oin-atzak uretatik etorri uretara biurtu zirala, zana-zala txalupa batetik jetxi ta ostera sartu balitz bezela. Ta oin-atzak txikiak zirala ¿mutillen batenak ote? Ta mutillena izatekotan ¿zer egitekoa zeukan berarekin? Orretxengatik, kezkak aienatzearren, orain urrengoan izan zanean, Chomin zerizkionaren azpian, ¿Nor aiz? jarri zuan berak. Ta eragin ari zala, ain garaiz ta berak txaluparik ikusi gabe nola izan zitekean galdetzen zion bere buruari. Geiago eragin eta Kandi-ren itzaldiaaipatzea gogoratu zitzaion. Ongi iruditzen nonbait, zion. Ta iñoiz baño itzaldia bota izateak orduantxe poztu zuan. Zutitu zan. Paper batzuk alkartu, sonbrerua jantzi ta zoaz, joan zan. «Agur» esan zion Anita-ri alde-egiterakoan.

Txomin

http://www.susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/dono15.htm (1 of 4)14.12.2010 22:04:57

Agustin Anabitarte - Donostia

Betiko bidea artu zuan ondarrerako. Orain, udara zala-ta, begien pozgarri zegoan ondarra. Udarak «kanpotar» asko ekarri oi zuan Donostia-ra ta ondarreko itsas-kolko artan busti-aldiak maiz artzen zituzten, naiz guztiak igarilariak ez izan. Donosti-ureta, diru-meta. Erdi-aldeko ondarra «kaxetaz» josia zegoan eta itsasbeera zala-ta, kaxetak urondoa eramanak zeuden errenka luzean. Andik zijoan Txomin zerbaiten egarri. Aurreragoko egunetan ere izan zan, baño ez zion erantzunik arkitu bere galderari. Oraingoan, batez ere, larri zijoan. Bakartsu egon oi zan baztar artara abiatu zan, beti bezela, Loretopia-ko baztar artara. Zerbait ikusi zuan. Norbait ibillitako aztarnak begitaratu zitzaizkion. Larritasuna biotzean bertaratu zanean auxe irakurri zuan: I ez, zu. Aztarnak ura-bitartekoak ziran eta ezereztu nairik ibilli zan, zana-zala. Orra ba' kezkak berritu. Mutilla izatekotan «¿Nor aiz?» galderari «I ez, zu» erantzungo al zion? Ta neska izatekotan ¿txalupan ibilliko al zan ortarako? Nola edo ala, neskaren itxura obea zeukan. «I ez, zu» berriro irakurri zuan. «Zu» orrek ematen zizkion lanak. Noski, Kandi-ri ika ez zitzaion arituko, bururatu zitzaion. Ta neska izanda ere ¿ez al zitekean beste bat izan? Ez uste. Egia, neska baldin balitz, ausartu xamarra zala iñoren izenarekin orrela ibiltzeko ta ez bein bakarrik. Orrek ematen zion nekea Kandi izango ez zalakoan; artean Iñauteri-ko izketaldian erreztasun-antza eman zion. Txomin-ek atzerako bidea artu zuan. Gogoz galdetuko zion edozeñeri artaz zer zerizkion. Ez, baña, iñori ajolik berak bakarrik jakitekoa zana ta, galdetuta ere, iñork ez lioke argi berririk emango. Buruari ari ta ari zitzaiola, bi gauza auek artu zituan egiazkotzat: letrak berari egiñak zirala ta oin txiki aiek ez zirala mutillenak, «zu»-kako arek ongi-ongi adierazten zuan bezela. Neska ori nor ote dan bego urrengorako, zion; alegia burua geiegi nekatzeko bildurrez. Ta Judua-eneko ondoa gogoratuta, ura izango zan azkeneko kasketa. Orrela ari zala ia errian zan. Ta pixka bat geroxeago, Esnategi-kalearen barrena, Judua-eneko parean zan. Kandi-ren aztarnik ez: oartu-asmoak, beraz, utzi egin bear. Judua ikusi zuan eta orduan konturatu larunbata zala. Denda itxita zeukan eta igandetan, berriz, idiki egiten zuan. Sudurrak arrano-mokoaren antza zeukan; bizarra zuria, begiak txikiak. Juduak mora-antzeko alaba beltzarana zeukan, oso polita, ta mutilla berebiziko biurria. Oso gizon atsegiña, itzegin-zalea. Erriko istorio-mistorio guztiak ba'zekizkian. Ta norbaiten egiteko txarren bat aitatzen ba-zioten, «¡vaya qué cristianos...!» (¡a zer kristauak...! ), esaten zuan.

musu gorridun eguzkia, egun-argia, itsasoan itotzen zan. Orduantxe Txomin etxe-aldeko bideari lotu zitzaion. Gure gaztea, triste Gaztelumendiko ingurua artu zuan egurazteko, agidanean bakarrik ibiltzeagatik. Kezka ura ezin iñola kendu. Kezka batetik, tokia ta garaia bestetik, oso biotz-nekatua zijoan Txomin... "Biyar eguna zabalduko du". Eguzkia itsaspean sartu zanean, lertu balitz bezela, azkeneko izpiak zeru zabalean irratu zituan. Txoriak ingelesen illobietatik igeska asi ziran. Itsasoko ur zabalari, arraibizitegiari, gaua zetorkion. Orain une bateko zelai urdiñari kolore bizia oso aldatu. Bere oñen otsa nabari-nabari zitzaiola, Txomin erri-aldetik azaldu zan. Emendik, mendiondoko erriaren oiu ta deiak beeko kalean bezin argi entzuten ziran. Ta bidean beera
http://www.susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/dono15.htm (2 of 4)14.12.2010 22:04:57

Orduantxe

ikatza ta zenbait gauza batean saltzen zituzten dendaetan. Azken-azkena. Arrapatu zuan.. leku itxia ta oraindik aizea epela zegoan.. —¿Emango al nazu bi kuartuan? —Baño ¿ze' karajo. Zoaz beste muturrera ta ara zer entzungo dezun: —¡Akula bizi-biziyaaa. Txomin Plaza Berrira iritxi zanean. ardotegiz ta sagardotegiz josita zeuden kaleetan barrena.2010 22:04:57 . —¡Bostian bi! ¿Ostuta daukatela uste al dezu? —¿Zenbat egin du ba' arruak? —Neri «de balde».. Txori bat.. akulaaa. au akulu ederra! ¿Zéñek náidu? Ta. orrenbeste berriketak egiñazten. Ogia. etxekoandre. ¡Ai.Agustin Anabitarte . © Agustin Anabitarte http://www. iges bezela. kaka jan biarko dute zuen apupiluak. ni ere alaxen naiz. gizon eta emakumeen artetik urduriki korrika zebiltzan. au gauza! —¿Zenbatian dezu? —Bost kuartuan. —¡Akul. bañan orrengatik baliyua ba'det. arratseko ordu jakiñetan zaldiak bakarrik ukullura joan eta gizonak beren etxeetara joateko laguntza bear izaten duteneko kaleetan barrena. akulaaa.susa-literatura.» zure diruakin.. Ta erriko kaleetan barrena asi zan. umeak atzetik. Onelakoxeak ziran Jarana-ko saltzaleak. etxekoandreak ate-ondoan exerita. len esan degunez. zanko beltzak agiri. Arako tximini beltz arek gizon bat exerita ematen zuan.. urrengo batian izango da. ixiltasunak ematen zion lekuarekin. —Jarriko nazu merkio. —Ene ba'. iru kuarto. Txardin-saltzaleak bata bestearengandik aldenduaz biziro zabaltzen ziran erri guztian.. karraxiak kaleetan barrena galdu ta urrena alkarrekin topo egiten zuten. kotxu baten urren zijoan arrapatu nairik.Donostia zijoala.! ¡Ai.12.! Ta karraxi bixi ura kaleetan barrena sartzen zan. Poliki-poliki.htm (3 of 4)14. ¡Akul. besoak sabelaren gañean. beti asarretu biar al det? Biñipin beorrek erositako arrayakin ez degu gona ederrik erosiko.. —¿E? Zuaz «al k.. ¿orrelako arrai bastua ta preziyo ori? —Etxekoandre. —¿Zenbatian nai dezu ba'? —Bostian bi.. ez. —Ez. Garai triste artan giroa aldatzen asi zan. bastua. itzalak arrapatzen zituan..com/emailuak/anabitarte/dono15. lasai. Kaieko mutil biurriak poza ta algara gañezka zerabilzkiten: oñutsik.. Orrenbeste berriketa ez erosteko.! —¿Zenbatian? —Lau kuartuan. eguzki-galdatan zeudela. tellatuak goraka. San Bartolomé monja-etxe aspaldikoa ta Adarramendia.

12.2010 22:04:57 .com http://www.Agustin Anabitarte .susa-literatura.Donostia "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www.htm (4 of 4)14.susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/dono15.

Teatro Circo-n ere zerbait ba'zan. udaran.. Egun onetan mezetan exeritzeak bi kuarto balio zuan. oi bezelako jai ederrak egin zituzten urte artan. itxurazko zezen txingarduna ibiltzen zuten. berriz. Zurriol oso ikusteko aukeran. Agidanean aspaldian idi ala bei biziduna izaten zan. ba'zan Donostia artantxe zanko-jokoa ta jostatzeko gogoa. Txistua. ondartza ezin politagoa. Ta gogoak eman-ala dantzatuta gero. zuten. Compañía de zarzuela con la eminente tiple Dolores Franco de Salas. Plaza Zarreko Café del Comercio-n ere jende asko izaten zan. Kafe-etxeak. baño arrisko aundia ta. zezensuzkoa azaldu zan Zurriola-n txinpartak zerizkiola. Ta gau-suen ondoren Zurriola-n jotzen zituzten fandango ta ariñ-ariñak lotarako ederki galetuta uzten zuten jendea. Donosti-ko zezen-suzkoa. Izan ere erria txukuna. «¡O.. Teatro Principal-ean. Urumea-ondoko Zurriola-n jende apain-jantziaren eguraztea izaten zan. Beraz. eskumakillak.Agustin Anabitarte . erri-inguruak alaiak eta donostiarrak berebiziko abegi oneko jende jostagiña izan. Bayona-ko oñetakoak. berriz. Non-nai musika ta alaitasuna. .12. Ta ¡eleak dira!.susa-literatura. apal-ondoan berritu egiten zitzaizkieten indar eta kemenak. Bolla. ureta-jantziak. beteak.htm (1 of 4)14. Ordea. izan zaitez zorionekoa!» Zezen-suzkoaren ondoren. itsasbazterrean. Prantzes asko ziran etorriak zezenetara. bein edo bein danbada ikaragarria bota bear zuanean. Igandero egiten zituzten gau-suak. Erritar batek eskatu zuan linterna mágica-ko ikustaldiak egiteko musika bitartean. barrengo bi lagunak alkarri estututa larri asko egoten ziran bizkar-gañeko arek lertu bear zuanean. Ta egun onetan. Campión eta Ayani dendetan erruz saltzen zieten kanpotarreri: euritakoak. aurzaiak eta soldaruak ibiltzen ziran. Urteko egunik ospatsuenak Iñauteriak eta Dagonillaren amabostgarrena izaten ziran. Ta jan-edan "poliki" egin zutela. Donostia-ri aspaldidanik datorkio arrotzen gogoa. Gros-eneko ondartzan. arako gogoa ederki zabaldu zan. Bayona-ko kutxak eta baita ere Bayona-ko urdai-azpikoa. Goizetik asi ziran itsasotik ontziak etortzen.com/emailuak/anabitarte/dono16.Donostia XVI Patroia aurrak. jostalluak. Arratsean Plaza Berrira. ta jendeak dantzatu. Iriyarena jo ta arekin bukatu ziran egun artako http://www. arrotza. arkupeetari birak eman eta etxera. Ta txingarduna ezik. Santa Maria ta San Bizente-elizaetan meza nagusi joriak. Jendea erruz kaleetan. bestetan bakarra ematen ba-zuten ere. Zezen-suzkoa itxurazko zezena zan. Bayona-ko galtzerdiak. San Martin-ondoko Zezen-Plazan Lagartijo ta Frascuelo-k zezenketa ikaragarriak egiten zituzten. Bi gizonek eraman oi zuten gerriraño sartuta ta lau ankaen itxura emanik. Egunezko jaiak aspertzeko edo nekatzeko naikoak ez ba-ziran.2010 22:04:58 Zelaian. turismo itzarik sortu ez ba-zan ere. jo.

ala norberak baño besteak obeto egitea uste. ¡Eta nondik etorri nor-nor baño geiagoko ura eta Orio-tik! Bai. sagardotegietan. Arraunlariak bai ta patroirik ez. Txomin-engana jo zuten. Oriotarrak eta donostiarrak ixildu ziran. «¿Noiz ezagutu dezute ogeitazortzi urteko patroia treñeru-estropadetan?». Ezerk ez zezakean donostiarren donostiartasuna geiago txospertu. ez zuan nai izan. zion. liburu onetan esan izan degu Txomin-ek patroitzarako nolako zaletasuna zeukan. donostiarrak etorri zitezela lenbizi beintzat. oraindik bukatu-gabea. larrutu egin zituzten easotarrak. Lotsa tartetu zitzaien. Zakurrak eldu bear duanean zaunka urri. Donostia-n ba'ziran estropadetan aritutako patroiak. Egunak joan. aguro erantzun nai izan zuten eta ba'noa batean ogei milla errialak osatu zituzten. Ogei milla errial jarri zituzten notario baten eskupean. Ta erantzungo zuten. egonak etorri. Ta arraunlariena bat eta patroiarena bestea. Arraunlariak berak baño. ¡Alperra errotaria! Beraz. Ta donostiarrak gora ta donostiarrak beera. ia jan zuten. Ta sendo egin ere. nonnai ta nornaik beste itz-gairik ez zuten. aboz-abo erri guztian zerabilkiten gudu arek baño. Zaletasuna ezik Txomin oso patroi yayoa zan. Emendik arako ere ordain ederrak bidaltzen zituzten. kale-buruetan. Udara http://www. Ez-eta Orio-tik Donostia-ra. ango gaizki-esanak donostiarreri belarriratu zitzaizkien eta. bat baño geiago.com/emailuak/anabitarte/dono16. ¡Jainkoak guarda! Orio-n. Donostiarrek erantzun bear. Zenbait egunez aurretik asiak ziran Orio-n donostiarrak aipatzen estropadari buruz ez dakigu zer-nongo akiakuluekin. Ardotegietan.12. Donostia-n ez bakarrik erantzun. Onen-onena ate-txokoan gelditu zitzaigun. Alaxe bukatu oi dira nornor baño geiagoko leiak: atzenean aupa-egin eta biak erdira. irakurlea. Berandu astetik kaltea letorkiekean. kaietarrak eta kaletarrak. esan degunez.Agustin Anabitarte . treñeru-estropada ta aupaka. Baño noizbait leia arek autsi bear ta autsi zan. ¡Treñeru-estropada! ¡Donostia-n bertan! Udara artako jaiak ez ziran bukatu. Istillu gorria zegoan ba' Donostia-n. baño Donostia-n doi-doi arraunlariak autu ba-zituzten. Edo ain apostu aundi ta ugariak egin eta galtzeko bildurrak atzeratzen zituan patroi izanak. donostiarrak asaldatuta zeuden asi ziran esamesaekin. oriotarrak ziran donostiarrak baño geiago. patroia ta arraunlariak nortzuk izango ziran ez bazekiten ere. Donostia-n donostiarrak arraunlari obeak. itz eta gar geiago ibilli oi du jokatu bear ez duan jendeak. Alegia patroiak zenbait urtez gorakoak bear dutela izan. Oriotarren etxeak aurretik leioak. Ezta akatsik ere ez zioten jarriko oriotarren deiari. urteek asko erakusten dutela ta une bateko irabazi-galtzeak errezago zoratzen duala gaztea zarra baño. Ala ere oriotarren aupa arek une bateko pakea ekarri zuan. Egun aietan ez zan arrantz-ontzirik Donostia-tik Orio-ra joaten. Alde batekoak eta bestekoak irain gutxi. lengo uts artan zeuden donostiarrak. udazken-aurretxoan. galtzen ez ba-da. Ordea. Aritu bear duanak jakin oi du zenbat egiñal egin bear dan irabazteko. Orio-n gai zeuden noiz nai jokatzeko. Toki guztietan beste arazorik ez zan nabari. estropada bikaña ikusi bear degu. donostiarrek beste ainbeste jokatu nai ba-zuten.Donostia jaiak. Baten-batek «an ere amak semeak egiten dituzte» esan zualako. naiz-eta beste batek ospa irabazi. Ta Orio-tik aupa-egin zuten. auek ere oraintxe bero-bero asi ziran. Baño oraingo onetan ezin ba' ain erraz bat aukeratu.2010 22:04:58 . Baño ezta Txomin-ek.htm (2 of 4)14.susa-literatura.

Andik laister ziran estropadak. ezerk eta iñork ez du izketarako gaitzen: branka. Donostiarrek ez zuten beste gauzarik buruan egun aietan: Txomin zala. beraz. baño bai aundia ura ere. tostak-eta dirala. Txomin-ek bi gogo zituan irabaztekoak. Edo ala iruditu beintzat Txomin-eri gogoeta aieri leku geiegi ematen zienean.. ez du leiarik jokatu Txomin-ek baño nai indartsuagoarekin. Ordukoa ez zuten jotzeko beintzat. Ta orduraño Txomin-ek jakin ez beste aldeko patroia zala. toleteak. Arraunlariek joko dute ta ibilli dedilla treñerua aalik eta laisterren. Izugarrikeria iruditzen zitzaion Poli-ren Kandi-renganako asmo utsa. bizkortu. Donostiarrek ba'zuten beren kutuna. Zaldiak korri egiten du. naiz-eta umeen gisara usterik gutxienean ostikoz jo. aurrera zijoan. goiarro ura. urteetan guztiak bai ibilli zirala esan litekean. Iñork.. Donostia-ren izena eraman eta goien eutsi ala erortzen utziko zuana. Artean arraunlariak geldi. azaldu zan Txomin donostiarren abotan. Baño oriotarrak ere. urrutitxoan. Treñeruak ez du izketan egiten. edo alatsu. baño jo-ala ibiltzen da. Ta bat-batean aitzakia bururatu ta patroi azaldu zan: Poli gaztea zanez. ¡Bai gizon zetatsuak! «Bildurra» itza bota zuten norbait akullutuko ote zuten... Txomin zutik arrauna eskuan eta mutillak jo danak batean treñerua bizkortu zedin. Baño bai saiaketan bein asita ederki ibilli ere... —iduriz— nekatu.htm (3 of 4)14. Eta orretarako Donostia-ra zetorren nor bera aña. beartuko zuten zerizkiotena. Treñeruak ainbatek. nai-ta nai-ez. baño ibilli egiten da. Erriek noizpeinka bear izaten dituzte alako kutunak. patroiak andik eta batzar artan bertan atera bear zuan.. legorreko millaka begi arritu-itxuran. ezin esan bigarren gogoa geiagokoa zanik. mun egiteko baizik eta gero gerokoak. ezta Kandi-k ere: beretarrak irabaztea nai zuan eta Poli apur-apur egitea. Ta Txomin egin zuten patroi.Agustin Anabitarte . Alako zorrotzak ziran bearresten. Errege bateri semea jaiotzen zaionean bezelako alaitasunarekin. Izan ere Txomin eta bere mutillak erakusten zuten batasuna.2010 22:04:58 . Ta treñeru bizkorra. Treñerua.susa-literatura.. Alaxe oi ziran saiaketak. batez ere arrantzaleen artekoak.. treñerumutillak zirala ta treñerua zala. biziduna esan liteke. Erriko zarrenak an ziran. Ezin lezatekean autu arek jarriko zuan kemena izango zuanik. Aretxek bai Txomin akullutu. Poli izaki Kandi-k Orio-n egonaldiak egiten zituanean zaletu zitzaion ogeitamalau urteko gaztea. biotza pir-pir gozaren pozez egoten ziran. egun aietako saiaketan treñerua legorretik artu ta lagun askoen artean eskutik artuta uretaratu zutenean. Donostia-k. saiatzen. ajolagabetu. mundu guztian.Donostia Txomin-en ustea zeukaten eta uste ez zutena gertatu.com/emailuak/anabitarte/dono16. Norberak naita ezin ba-zan. Treñerua. auldu ta indartu egiten da.. Azkeneko izketak antxen bukatu bear zuten eta. beti aurrera. http://www. Erri osoak ez zuan beste itzegitekorik. beraz. Ta treñerua legunki irrixtatzen zijoala. Beretarrek irabazteko gogoa ain aundia zalata. bigarrena berak ezik beste iñork ez zekian. Ta bitartean. burrukatu naiez.12. ¡Uraxe zan donostiarren treñerua!.. Ezta txintik ere.. orra non batek Poli oriotar patroiaren izena aipatu. arraunak aidean zeudela ere. treñerua osatu zuan estropadetarako. sagardotegian eta oe-aruntzean. Auen ondoren zer-esan ugaria: sagardotegi-bitartean. beste gaztea jarriko zitzaion aurrez-aurre. Ta orrengatik. Txomin zan egun aietan Donostia-ko gizona. Aurre-aldetik geiegitxo sartzen ez ote zan. arduratu. Kofradian batzar bat egin zuten. arraunean bear bezela egoten ote zuten. donostiarra izatea bestelako arrazoirik gabe. baita patroi-gai guztiak. Baño ¡uraxe bai arazo gaitza! Iñoiz orrelakorik ez zuten ikusi. Ta edonor aukeratu ta uraxe beartzeko zeudeneko artan. treñero gajoak atzeraka egiten zuan nekatubildurrez. Txomin ez-ezik. Treñeruak lezake.

.2010 22:04:58 .susa-literatura. eta urrengo egunean.htm (4 of 4)14.com/emailuak/anabitarte/dono16. © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. Larunbatean. Aren osasunak iraun lezakean alako gogo biziari eusten.Donostia Berea bezelako gorputzak gorde litzakean.. estropada.com http://www.susa-literatura. lertu gabe.12. gogo ta nai ain sendoak.Agustin Anabitarte . saio txiki bat.

.Agustin Anabitarte . bada gu Portu-kalean jendea ikusten bezela. bai goi-aldean. ez Megaro-n. Estropada-garaia orduantxe doi-doi ta atzeeneko muturra kristauaz ustutzen asi zan. Aien oju ta eskalaproin-otsak karabinero gizajoa esnatzen zuten. ez Beozi-ko bestelako indar-jolasetan. ¿Nork konta lezake orain Donostia ederraren zabal aren ikustea? Ez Helesponto-ko estropadetan. itsas-txamar urdin illunakin. Iñoiz alkar ikusi ez dutenek apostu galantak egiten dituzte. an gizon izatea aski da..htm (1 of 5)14. ondarrabiar luzea. Itsasoz. ez Ejina-n. Ta Txubillo-n gora arrapatazka. Ekaitz-eguna zanean. Ontzi berri aiek lengoen aldean askoz azkarragoak ziran. ¡Zenbat diru eskualdatuak gaur! http://www. Gaztelumendiari begiratu ta ia ez zan belarrik ikusten. ez Trazi-n. oriotar zabala. Asi Kai-gañetik eta Erregesoro.2010 22:04:59 . Lengo beltzura aienatu zitzaion: ez du orain illunabarraren argi motelak jotzen. Arro dabiltz oriotarrak. aterpe onetan bilduta ekaitzaren zuzenbide ta norañokotasunari antzematen zion arrantzale-jendeak. donostiar alaia. bai ondarrean uretaraño etorriak. mikelete txapelgorriak ez du zergariarekin berriketan egiten. Andik urrutiko balizak eta bira-emateak ondoen-ondoena andixe ikusten da.. Ez-eta argi purtzil baten azpian ez du gau-zaiak lo-egiten. Katea ta Loreto-peko guztian ikaragarrizko giza-pilla zegoan.. Zarautz-ko zalgurdiak alkarren gainka zekazkian estropada-zaleak. Lengo erotua-ontzirik ez zan eta guztiak lurrin-ontziak ziran oraino.com/emailuak/anabitarte/dono17. Azpi artatik sartzen ziran errian kaieko arraisaltzale erritalariak. Ardotegi-zuloak ustutzen asi ziran. ontzi-pil izugarria etorri zan zenbait itsas-errietatik. Kantauri-itsasoa arras erotua ta errotik aterea zan. gerrikoa muturra zintzilik.12. Len mordo bakarra zana taldeetan zatitu ta tarteetatik ba'zijoan laisterka bat baño geiago. noski. Itsas-ikastetxeko ikasleak maiz ibiltzen ziran ementxe. batez ere. pasaitar jatorra. txapel txikia eskubi-aldera beeratua. Santa Klara-n ere orobat. Oraintxe estropada-unea ez da urruti ta antxe dabiltz apostalariak aize guztietara apostuak botatzen.susa-literatura. Baño oraingo jende-mordoa ekaitz-egunez neurtu bearko bagenu. lekukorik ez ba dago ere. beste amaika toki geiagotik etorria zan jendea. Kaiateak ez zuan sekulan ikusi aren giza-mordo bukatu-eziña bere azpitik pasatzen. ikustoki bikaña baida ura. Gero-ta jendeak ematen zion azkarrari. erdizka legortarra ta erdizka itsastarra. aboa zabaldurik. ez zuten iñoiz ikusi Euskadi-ko izbazter maitagarri artan zegoan añako edertasun eta aunditasuna. belar tximaeri tiraka. alegia gaztaña baten gora-beeragatik ez duala iskanbillik jartzen. estropaden aldetik.Donostia XVII Estropada Ordubete baño geiago zan jendea Portu-kalean barrena joan-eta-joan asi zala. Gu ere Kai-atean ibilliak gera. ¡Ura zan jendearen emana! An ikusi zitezkean getariar ixilla. Urrutiko tokietatik ere oñez etorriak ba'ziran. gaztaña-saltzalearen karraxiak ez ditu errizaiak ixiltzen. Goiz asko antxen biltzen ziran txalupa-mutillak arrantzarako. igoak ba'ziran.

alegia galduko ba-luteke ¡jakiña! ta alaz guztiz ¿irabaziko ba-luteke! Beste aldez. Bi treñeruak..Donostia Lurrin-ontziz ta arraun-ontziz josia dago Donostia-ko itsas barrena.. ¡Polita da treñeruen ikustea! Biak «plaza» dutela.. donostiarrena. Patroiak egiñaalean ari dira. Ta beste emakumeak tartetu dirala. ¡Antxen daude bi treñeruak! Patroiaren ondoko oial oria duana oriotarrena da. zer gertatu da! Jendeak ulu izugarria atera du. Ikara-aize bolara dabil guztion gañetik. aurrera dijoaz eten gabe. Txomin-ek eta Poli-k estatxa-muturra eskuan dutela. bada! Ta turutak aizea urratu du: tarariii. Ta Txomin-en begiratu batez arraunlariek bere burua bota du uretara. bi treñeruak apar zuriz jantziak! Asi dira.! Treñeruak itsaso zabalean sartu dira. Aurki asiko dira. ¡Arraunlari gizajoak erruki zaituztet! ¡Turutak dei egin du! Soñua toki guztitara zabaltzen da. Zenbait donostiar poztu-edo dira.12. Bi aldeetako arraunlariek ezin geiagoan jotzen dute. Nonbait. turutari ixuri zaizkio. Begiak nekatuak. Bi zakur —esan diteke— isatsatik elduta laisterka asteko amorratzen. ¡Orra. Ori txanpa ikaragarria dabilkite. Ta irixten dan bezela pir-pir jartzen ditu biotzak. Ixiltasuna dago. Treñeruak bel-beltzak ematen dute aparraren erdian. irten-unearen zai. Jendeak oparo itzegiten du arpegiz-arpegi. arraunlariek arrauneri eragiten diete estatxa teink eukitzearren. treñerua errendu zaionez geroz. Donostiarrak gora. ¡Ortxen irain desapiyo ta jotzeko gogo guztiak! Eskubeteko elur-puska atzaparrakin estutu ta urtuko bagenu bezela. oriotarrena pixka bat aurreraxeago. oriotar bat baño geiago atsekabetuta zegoan: irabazita ere besteak lagun bat gutxiago ta ¡galduko ba-luteke. Txomin-ek berriz. Alako leietan errukigarriak izan oi dira zoritxarrak kosk eginda berdiñez beera gelditzen diran indarkariak. aurrera dijoaz. maiz eragin bear izaten dio zuzentasuna ez galtzeko. Arraun baten palta guztiek oartu dute. Poli-k gutxi eragiten dio arraunari. Ta esku-zarta bizia jotzen diete donostiarreri. Jende guztia begira dagokie begiak itxi gabe. ¡Ene bada. oial urdiñekoa. ain ongi neurtu ditu bi alboetako indarrak. besoeri —besoz gorrian— ariñaala enlaten baizik. oriotarrak beera. parean. ¡Ortxen arrokeri ta illabetez aurreko jardun eta geiago izateak! Oraindik ere turutaren burrunba belarri-zuloetan dago sartuta. ¡Ortxen bukatu dira aupaka guztiak! Treñeruak zuzenduta balizetara abiatu dira poliki. Baño txuxen dijoa.com/emailuak/anabitarte/dono17.htm (2 of 5)14. Olatuak aundiagoak dira kanpoan barrenean baño. Askok katalejuak dauzkate begieri pegatuta. Baño goi artatik ikusten da ondoena. Oriotarrek lenen artzen dute gorakoa. Arraunlari ta patroiek barren-indarrez baretu nai izan dute biotza geiegizko bildurrez.Agustin Anabitarte . Urrutira gutxiago aurreratzen dutela ematen dute. arrauna autsi. ¡Ori jotzea! ¡Ai. ez aldez aurretik nekatzen. Irteera-tokiko aurrean urduriki dabiltz bi treñeruak bakarrik.2010 22:04:59 . ¡Oriek treñeru ariñak! Gaztelumendi ta Santa Klara-ko bi «puntetatik» pasatzean donostiarrek txalo beroak jotzen dizkiete beretarreri. Patroiak estatxari eldurik daude. Mokoz-moko ortxe nonbait bi treñeruak. zenbait egunez aurretiko esamesa ta gaizki-esanek bat-egindako tantoak. Kaietik ez da ezertxo ikusten.. Norbaitek ukabilla luzatu du arrauna autsi dalako. Aruntzko http://www. donostiarreri zer gertatu zaie! Artean. gortu añako karraxiak ateratzen dituzte. Ia uretara erori dira biak-ala-biak. Bi emakume asarretuta izugarrizko iskanbilla jarri dute tximatik tirata. ¡An ez dijoa iñor egurazten! Ta treñeru errena aurrera dijoa beti. Turutaren azkeneko «puntua» berandu iritsi da. ¡Asi ditezela.susa-literatura. Oial urdiñak eta oriak dardar bizkorra darabilkite.

gurea da-ta!» Kandi arroka aundi batetik ia beera erori da. ¡Ori laisterka nekagarria daramate! Arraunlari gizajoak jo ta jo aurrera dijoaz beti. bi pizti. Bi alboetatik jarrai darraikie makiñabat lurrinontzi azkarrak. Txomin gazteak estu-estuan artu ta bira osoa eginda parean jarri zaio. Bakarrik. Kez beteko dituzte baztar guztiak. baño donostiar arraunlariek ba'dakite uberari igarrita (ubera. txaloka ta uluka asi dira kaiekoekin batean. Ta abots sendo batez. Begiak zoratu itxuran. zakur amorratuak aieri jarraika. Txomin-ek bota die: «¡Ekin. etorri da ur-gañean irrixtaka arraunlarien belarrietara. Arraunlariek lan erraza dute. araño joatea nola ausartu dan arritzen gaitualarik. Aizeak buruko ille ederra tilingatzen dio. Ikusmenak itsasoan okerreko usteak eman oi ditu. Aunatuta dauden indarkariak bizitu ta amairu arraunak aurretik asi zaizkie amalaueri. Estropadaren bide erdia oraintxe dute. tontor baten gañean. Legorretik ulu ikaragarria. Patroiek bakarrik itzegin dute. «¡Ekin. Donostiarrek treñeru erdia eramaten oriotarreri ta tarte ori ezin iñolaz ez aunditu. Alaz ere. ez gutxitu. arraunak aurrera. ¡Ta arrigarririk arrigarriena! Poli-ren ontziak oso nekez bira ematen duala. bi basurde igeska.htm (3 of 5)14. Treñeruan saiets luzeak batean sartu. berriz. Bi itxurazko basurdeak aurretik datoz. donostiarrena. Olatuak asko esan nai du. Aldamenekoaren lotsarik ez nai izatea. erortzeko arriskoan. Arraunlariek ekiten diote eta neska aieri begira. Kaiean begitaratu dituzte treñeruak. oriotarrak. Mutil batek. Nonbait iñork ez ikustea nai. Ba'datoz legorrerantz. Emakume batek. ontziak uzten duan ur-erretena) besteak aldean dirala. zakurkeriak esaten ditu oriotarrentzat eta gizonen artean bakarrik entzun oi diran itz zatarrak. Treñeruak zuzen dijoaz elburura. sakon aundiko uretan dabiltz. donostiarrek lenbizi. batean atera. Mendian oriotarrek deadarrez ari dira apostuak egiten. Ura bare dago emengo aldean. Oriotarrak bildurtu dira. mutillak!» Gezurra dirudi itz batek norañoko eragin-indarra daukan. Donostiarrak iparretik datoz (Gaztelumendi-aldetik). deadar ta oju bildurgarriak darabilzkite. ez bai-dauzkate saltzeko beren arraunlariak. baxotik (Santa Klara-aldetik). Bere begi pollitak zeru ta itsaso-urdiñez beteak dauzka. ezin geiagoan itzulka. esango genuke treñerueri antzemanda. Poli-k eta Txomin-ek alkarri begiratu diote. Oriotarrak sartzen dira lenbizi balizetan.susa-literatura. baño ez dira eraz etortzen. Andi pixka batera. http://www. Arraun guztiak batera zuritu egiten dira. Legortarrek ontziak ezagutu dituztenean poztu ta txaloka asi dira beren aldiko. Artean arraunlari gizajoek ixillik dagite beren lana.Donostia balizak antxen daude oial gorriak keñuka. baño gogorra. Gero ta bertago daude. Bildur daude orren gogor asita azkeneraño iraungo ote duten. arraunak atzera. donostiarrak bizkortu. biak etorrera berdiñean asteko moduan. Itsas-ura illuna da. gorputz guztia aulduta. Orain ia batean artzen dute olatua gorako.Agustin Anabitarte .com/emailuak/anabitarte/dono17. Ez da erraz emendik aurrean zeir datorren antzematen. Antxe dago oraindik zutik. Legorreko oriotar-jendeak ikaragarrizko deadarrak ateratzen ditu. orain lenbizi. ta alboetako ontziak. itsastarrek usmatu dute ta donostiar lurrin-ontzi guztiek txistu biziz zarata ikaragarria jarri dute. Kaiean aurreko tokiak arrapatu dituzte berriz.. askoz ez ba-da ere. Ara. arrauna ezkerrean. Oraintxe treñeruak bi «puntetan» sartzeko zorian daudela ta bi aldeetako legortarrek donostiarrak aurretik datozela igarri dutela. Lurrin-ontziak kea erraz botatzen dute. tellatu baten gañean dantza «suelto» egiten du.12. ¡Estroboen soñu garratza! Arraun guztien artean soñu bakarra ateratzen.2010 22:04:59 . mutillak. donostiarrak asi dira ojuka. ukabilla erakutsiaz. berriz. Len patroia igotzen zan azkena. Legorreko jendea urduri-urduri dabil nor aurretik datorren..

Txibiriskoak asi ziran dunbaka ta ez gutxi. beste besoa altxa egiñez. © Agustin Anabitarte http://www. uraren ertzean. eta jakin ezak txapelduna izatea koroiduna izatea baño geiago dala.12. Estropadak ikusita aldeegin oi du gure itsas-jendeak. Txomin-ek begiratu dio Poli-ri ta Poli-k ez du burua jaso nai izan. ta arrabetearen aldea ezin kendurik. Antxen. joan ziran guztiak. Garaipena ederki ospatu zuten Irutxulo-n. ezkerreko eskua arraunaren mutur-aldean. baita oriotarrek ere.. «La Euterpe» arratsalde guztian ibilli zan kelez-kale jo ta jo. Arratsean. Plaza Berrian jo zuten. ¡Donostia-ko zezen suzkoa! «Damatxo gazte ta galai fiñak alkarri adi bat ezin egiñak arkupetan kiriketan ¡ai.Agustin Anabitarte . garaipenaren irudia marmo-arriz.Donostia Donostiar jendea pozik dago.com/emailuak/anabitarte/dono17. Arratsaldean donostiarrak besterik ez zan Donostia-n: joan ziran oriotarrak. berriz. Jotzen dute donostiarrek. ez ezakela emakumerik jarri. berez ojuzaleak. Jarri ezak arraunlaria. zer alegiñak! Zezen-suzkoa ba-da aurrean iges-egin nairik asmoan.2010 22:04:59 .. joan ziran pasaitarrak. ederlari yayo ori. ¡Ai ura naspilla! Urrena zezen-suzkoa. sartzen dira bi treñeruak balizetan. ¡Arraun bat gutxiago donostiarren treñeruan! Arraunak erori ziran eta baita arraunlariak aunatuta etzan. Jarana-etxaidean. zenbat kontu zure meriyo!» Ta zezen-suzkoak iraun bitartean. Antxen ardo ta txardin-usai nastua.susa-literatura.htm (4 of 5)14. izugarrizko deadar ta karraxiak ateratzen. joan ziran ondarribiarrak. begiak gora. Treñeruak arraunik gabe aurrera dijoaz ta patroiek birakoa egin bear izan dute ondarrera ez joateko. tinakoen ondoan. Jarana-koak. bai. zeren larri diran jarri elkarren ondoan. Guztiak zai daude azkeneko unean zer gertatuko dan. ¡O zezen pizkor txingar jariyo.. Erria erotu zan. zakur bat balkoi batetik zaunka egon zan ibilli guztian. bien giarrak austeko bildurrez. berebiziko zalaparta sortu zan Plaza jendez beterik zegoala. Donostiarrek arraunak altxa ta oriotarrek ere bai. —I. Txingarra zeriola irten zan arkupetik eta jendearen tartetik bultzaka ta jiraka zebillela. brontzez ala zirribor utsez irudikatu gogo dekanean. eten gabeko ariketa ari zuten. arraunlaria. Txomin goreneko mallan ibilli zuten.. Dirua erruz irabazi ta edanegiak bat baño geiago ba'zebillen. dantza bikaña txistu ta guzti.

12.susa-literatura.Agustin Anabitarte .Donostia "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www.com/emailuak/anabitarte/dono17.htm (5 of 5)14.com http://www.2010 22:04:59 .susa-literatura.

asegabeko naiakin paa. Aizea etorri. Gorria zana beltza biurtu. Izan ere ezerk ezin lezake lotsa aundiagorik eman..12. Artean besteena zearo jakin nai. bai-ta-ez.Donostia XVIII Udazken-egun batean urte-sasoirik ederrena izaten da Donostia-n. besteak oparo eman bezate. Gazteak ba'zeukan guztia ta guztia ezerez. Ta Poli tartetu-edo zala. edozerk bildurtzen gaitu.. Txomin-ek bere barrena maiz azterkatzen zuan. Urrena neguko elurrak estali ta akabo. ez-eta negua. ¡Aiek paa. Txomin-ek itzal aundia egiten zuan Donostia-n. erabat artu ta zurrungilloka an daramazki. makalduta egoten zan. urrutiegi joan gera. Ta ala izan oi dira maitaleen zalantzak.ka ari zan Txomin gozoro. Beintzat ura gabe ondo egon-eza nabari-nabari zuan.com/emailuak/anabitarte/dono18. Ta Txomin berriro ondarreko arazora biurtzen zan.htm (1 of 4)14.. toki ta garai berean topatzea. Baño oneraño irakurri duan irakurleak —eskerrak demazkiot— ba'daki Txomin-en «zer» ura. orain aunditu egin zitzaion korapilloa askatzeko naia.susa-literatura. buruko zentzua galduta. bearrekoa bereganatzea. Ta bide ortatik zerraikiola. guk geronek geren naia erakutsi ta arritu-itxuran erantzutea. ez-eta neguaren otz mingarria. ez. alako grin batek eldu zion. bere aldekoa al zuan? Baita. udazkenean geunden. gozoak! ¡Geren biotz gaxoa! Osto gaxoak ere gorrituta zintzilik egoten dira adarretan eta noizbait bizitzari agur esanda. Baño on andi baten zai gaudenean. Udaberriko maitasuna biziagoa. Txomin-ek omen eta ospeiturritik abo-beteka edan zuan. etortzen dira. zabalkorra. ¿Berak maite al zuan Kandi? Itxuraz bai. Ez da udara. bada. Txomin-ek erri guztia goratu zuan eta erriak Txomin goratzen. txapelak kendu..2010 22:05:00 . batez ere estropadak irabazita gero: ezpañak irritu. lodia ta sakona. itxuraz ere. batez ere alaitasunera baño tristetasunera emanagoak badiran. ezpairik ez Udazkena http://www. artan indar aundia zeukalakoan... aulduta. ateak idikitzen zizkioten. Beste edozeñek argi ikusten duana. baño udazkenean egingo nuke. Len ondarreko joan-etorri aiek kezkatu bazuten. ez da zalla iñoren gogo ona begiratze onaz adieraztea. esku-utsik arkitzen zan. Azkeneko alkarribegiratzeak esan-nai aundia zeukaten.. Landaibarrak xamur ageri dira. Baño. bai bien artekoa: ez du udararen bero kiskalgarria. Nik ez diet galdetu nere irakurgaietako maitaleeri biotzeko lera ori noiz-eta aundiago nabaritzen duten. Ernai-ametsak ugari etortzen zaizkigu burura. Udazkenean urrutiko gauzak gogoratzen zaizkigu. ¡Alako zera! Geronen barruan sartzen gera ta asegabeko naiak gerekin ditugula. bai-ta-ez. Orduan aldarte txar batek gogoa galduta uzten zuan. eguzkiak eztia daukanean.. Beraz. Neska zan zaletu zitzaiona. ¿Eta Kandi. Eguzkiak urre zarraren itxura dauka. Gero-ta bizitu zitzaion lera ura. Agidanean begiratze aiek beste norbaiteri egin lezazkiokean. indar gabe etortzen da beren begietara.Agustin Anabitarte . Poli-k berak —¡arranoa!— ¿ez ote zituan ikusi aurrez-aurre Kandi-ren begiak? Ta gazte gizajoaren ametsak auts eginda. ostera begiratu-arazora etorri ta oraingoan garaile ateratzen zan: bi egunean. udazkenekoa. bat egiten degu. ta gu urrizaleak. Udazken artan.

Aalbait ez zezala oartu berta'arte. ¿Zer esango zion? ¿Nola asi? Len ain errazki Plaza Berrian itzegiña. Poli-ren aldera begiratuta. Txomin-ek itzegin nai zion: —Eskuko kate ori polita dezu —esan zion josta-antzean. bere buruaren jabe egin zan. aldizka egon. itxura kenduta lenbizi.susa-literatura. Edo alkarrekin etorri ala banakako bidea artu. orain nekezko egitekoa. aldizka ibilli. azkenean bere artan. Txomin. abian asita alkar ikusten zuten arte. oraingoan aurrera egingo zuan. meza-liburua eskuan. Baño urrena bere burua goregi ikusita. neska baten menpekoa zebillen. Bildur zan okerreko bidetik sartuko ote zan. baietz. noski.. Illunpean ustetakoak. eta Kandi ikustean. aurreko bi egunetan bezela.. ez aurrera.com/emailuak/anabitarte/dono18. Irabazigalduak orretan erabakitzen dira. egiten zan bidea neurtuz. baño nai bezelako arrera egingo balio. neskaganatu baño len bear liraken gauza guztiak izanak ziran. Askotan ere estropada irabazi-izatea gogozkoa zitzaion. —Agur. Orra ba'gure gazte lerdena Kandi-ren aizez nola makurtzen zan. —Ez. arengana joan ta zerizkion ondoena itzegingo zion. ¿ez al zegoan ondo baño obeto areri eman zion etxera-bidea? Txomin-en ustez. Urrengo eguna etorri zan. beste askoen tartean. ez irabazi. —Agur. biotzak arraunerako besoa auldu! Goizeko bederatzi t'erdietan atera bear zuan Kandi-k Santa Maria-ko elizatik eta Kale Nagusian barrena etxera. Txomin. orain.Agustin Anabitarte . ez galdu. Kandi oso polita zetorren. errosayua da —Kandi-k. Itzegin-bear utsak bildurra ta lotsa ematen zizkion. ordea. Txomin garailari izateko jaioa zan. Kale Nagusian ibilliko zan..htm (2 of 4)14. http://www. Txomin baztarreratu zan eta bertan xamar topatzea nai zualarik. Txomin abian asi zan ezkeraldetik eta oraintxe alkarren aldean zeudela.12. Otz-giroa zegoan goiz artan. ¡Ai. bidean topo egitearren. egunez itxurarik ez. Kandi —alai-itxuran esan zion. Txomin. bat edo beste: zoriona ala zoritxarra. Len. Ordea baietzko ustea bildurrarekin nastuta zetorkion. ez Apaiz-kaletik urruti. lotsatu egiten zan arrotuta ez ote zebillen. arrera onik ez egitekotan bide laburra naiago. Xanti-k ederki zekian ori. lo-eginberri ta garbitu berriko arpegiarekin: mantilla buruan. Ta orduraño ez atzera. Arratsean ibillitako bururaketa guztiak goiz-argiak ezereztu zituan. Gaueko irudipenak eguna etorri ta ezerez. Noizbait garaia eldu ta.. Alakoxeak izan oi ziran Txomin-en azterketak: naiko bai-ta-ez ibillita gero. arako asiko zan. alegia Kandi-ren begietara goiko tokitara igoa izango zala. arek emango zion indarrarekin. berekiko buru-austeen garaia ederki joana zegoan. beraz.Donostia zuan.2010 22:05:00 . Txomin Apaiz-kaletik aldean jarri zan —andik sartu bear bai-zuan neskak— ta bein eliz-ateetatik ateratzen ikustean. egon ba-zan. Txomin moteldu zan. eskubiratu zan bat-bateko ikustea ta alderatzea balitz bezela. estropadaren garailaria. Asiera txarra. Xanti-k orretan Txomin-eri eramango zion. eta urrengo egunean. Baño Kandi-k lagundu zion: —¿Nere izenik ba'zenekien? —ta tarterik eman gabe— Zurea ¿nork ez daki? Oraintxe alaitu zitzaion barrena Txomin-eri. Ta zalantza artan azkenik. xamurretan xamurrenak esango zizkion. Aurrez-aurre zeudeneko une ura larriena izan oi da alako topa-aldietan. beste edozertan au aña ez izanda ere.

—poliki zijoazen— ¿Eta zergatik aztu atsegiñezko gogoratzea baldin ba-zait? Txomin-ek irria ezpañetan begiratu zion. emendik ibilliko zan.. Aspaldidanik gogozkoa zintzaidan... nere atsegin eta poza zatzaidala esan dizut egi utsa dalako. Ta Kale Nagusiko argitatik Apaiz-kaleko itzalean sartu ziran.. noski. —Plaza Berrian nere arrebaren sudur-zapia jaso zenduenian asi zitzaidala. Arpegian maite-miñaz jota zegoala ezagututa. Agidanean. Poli-k ala nik? —¡Oi. mutillak ekin zion: —Egia esan. aztuko ere. beste noizbait ere bai. Gaur aña zorionik ez det izan.12.. Orra gaur irugarrena. zuk. Goizetik eskerrak alkarri ematen ederki asi zidan. Orra ba' etxerako bidea luzatu.com/emailuak/anabitarte/dono18. naiko tartea utzita. Bein galdetu ta esan egin zidaten. orko bazterretan. Andik pixka batera: —Atzo ta eranegun ere ikusi ziñudan. —Aizu.. batez ere. Orduan bidearen laburtasunaz damutu zan. geroztik. baldin pozaren-pozez egonda orrenbeste esatekoa ba-dan. Orduan Txomin-ek esanaren truke par goxoa egin zion eta. Kandi etxeratu ez zedin. etzait aztu.htm (3 of 4)14. esaten nion nere buruari. zuk nereganako begikotasuna. —Eskarrik asko. ¡Aiek ametsak. ¡Eta zenbat gauza geiago esango nizkitzuke bein eta berriz! Askotan bakarrik nenbillela.Donostia —Zure izena —polita ala ere— alako egun jakiñez dakit.. zure http://www.Agustin Anabitarte . irabazteak poza ori ekarri zidan: ni zure zale ain zaletua nengoela. Zuri esan nizukeanaren puxka txiki au esan aal-izateak zorabidean jartzen nau. —Esaidazu berriz poza ori. ¡An egin dituten ametsak! Txomin-ek neska bere aldekoa zuala ikusi. eskaratzako atean gelditu zan. Ondarreko eguraztea. —¿Eta estropada irabazi zenduenian? —Orduan ere zure aldeko zoriona izan nuen. nere buruan nenbilkizun beti.. Kandi ere ezkerrera asi zan. batez ere! ¡Itsas-beerako nere ibilli-aldiak! An askoz bertago zengokidala iruditzen zatzaidan. Txomin pixka bat eskubiratu ta ibiltzeko asi zan. gu bakarrak giñan aldetik. Plaza Berrian Iñauterietan alkarrekin itzegin genduenian nere buruari zorion guztiak opa nizkion. Orduan Kandi-k pozik: —Esaidazu berriz atsegin ori. —Ez izena. Txomin oso bere buruaren jabe egin zan. Gero-ta zaleagoa natzaizu. gero aundiagotu ta orain zure ondoan nagoanez ezin geiagokoa dala. —Eskarrik asko —mutillak ere. Kandi-rekin batean.. donostiarrak! —Ez. ¡Ain seguru zegoan Txomin! Ta aurrera jarraituaz: —¡Ondarreko egurazteak.2010 22:05:00 . Zuk ¿nork irabazi izatea nai zenduen. —Esan dizut ba'. alkarrekin egon ba-gindezkian! Orain bezela. Artean etziñudan beñere ikusten.. Izketa bere gogozko alderdira ekarri zuan.. maite nuen. Batzuetan zu zerori nabaritzen ziñudala uste izaten nuen. Ondarreko letraen jabea oraintxe jakin bear. Kandi polit'ori. ez bere jabea.susa-literatura.. ¡Eta geroztik zenbat bider! Artean gaur añako poza iñoiz ez. —Izan ere atsegin ori gero ta aundiagoa zait.

Ala ere —erdi-parrez asi zan— bein aguro xamar juanda ia arrapatu ninduzun. txaldantuta gelditu zan eskaratzean. bein.. ta ara baño len beste ibiltzea egiten dezula usmatuta. ez litzake zalla asmatzea.. ¡Kandi gizajoa! Geroztik ¡zenbat denboran egon zan Txomin ikusi gabe agitz lotsatuta! Txomin. Arpegiz-arpegi jarrita esan zion: —Beraz ¿zu ziñan.Donostia aldamenean. ondar-aztarnak oñetakoeri kendu. —ez det esaten neretzat jarri zutenik— norbaitek Chomin iskribitu zuen ondarrean. Ta alako ibillialdietan gauza batek arritu ninduen.com/emailuak/anabitarte/dono18. mutillari lepotik eldu ta une batean lepotik zintzilik gelditu zitzaion.Agustin Anabitarte .2010 22:05:00 . Ibilli-ibilli juaten nintzala. Udazken-egun baten izan zan.. Oñetakoak kenduta. baño urrengoetan auxe igarri nion: oin-atzak uretatik etorri ta uretara biurtzen zirala. ostoak zimeldu ta erortzen diran sasoian.. Ta bein ikusi ta ez nion arretarik egin. enetxoa? Ta Kandi. itsas-beera dagoela eguraz-zalea zerala jakin. Txomin zoraturik zegoan.. Ordurarte ez zitzaion Txomin-eri alakorik bururatu ta oraindik arrituta zegoalarik.susa-literatura. urrutitik asita. © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www.com http://www. ezeri arretarik eman gabe ¡arrigarria! besoak luzatu.. eta geiagotan ere bai.12.. bakarrik. eta arako bakoitzean bestelako oñetakoak jartzen dituzula ikusi. uretan sartu ta ertzetik juan eta etorri zitekian. Ta lotsaren lotsaz besoak kendu ta igeska eskalleran gora etxerako abiatu zan.htm (4 of 4)14.. Gero Esnategi-kalera juatekotan. Letrak eginberriak zirala ta nai ta nai-ez iskribatzalia txalupan etorria bear zuela izatea ¿nolatan ez nuen nik ikusten? Orduan Kandi-k erantzun zion: —Txalupan etorri-izatea etzuen bearrezkoa izango. gañeratu zion: —Zu.susa-literatura. antzik ez emateko ta.

abarketak. Eguzkiak izpi biziaz jotzen zuanean. Plaza Berriari ta Portu-kaleko ateari. ta giza-talde artan alaitasun-usaia nabari-nabari zan. muturrean zulo bat eginda. noski. Onen aldamenean Fermin perratzalearen zuloa: perratzalea ta albaiteroa. antxen biltzen ziran gobarazale guztiak. ara bidaltzen zituzten zarrak saltzeko.Agustin Anabitarte . pasi guztiak diz-diz jartzen ziran. Donosti-ratuta. «Mokoluxe» alperraren galtza zar arabakituak ezik.Donostia XIX Bretxa-n onetan Donostia-ko Bretxa irudiazi nai nizuke. Txanpon bana kanta-paperak. arnasa. Etxe orien aurrean. lenen-lenengo Bretxa-ri mun eman omen zion eta urrena San Bizente-elizari. Baño igandero «Bretxa-n kanta berriak Bretxa-n dira kantariak». dioteneko donostiar ura. Makiñabat perra jarri zituan. Donostia-ko igande-goizetako tokirik alai ta atsegiñena.. zorioneko Bretxa ori. Zoaz ezkerrera ta Santero-n etxea. Plaza Berria zan Donostia-ko biotza. Bretxa-ko saietsean. «Muttur-okerra»-ren pattar-denda. bada. berriz. ara gaztigu ta mandatu guztiak. arnasa ala aboa ta abotik sartu zitzaizkien donostiarreri ingelesak 1813garren urteko guda madarikatuan itsas-aldeko moalla txikituta. Onen aurreko iturria. donostiarren joera igande-goizetan: donostiarrena ta baserritar askoena ere bai. Ostatuak ontzi zarrak berritu nai zituztenean. zigarroak. Txoritokieta-ko arriakin egiña. ta ontzi aiek ostatuaren ezaugarriekin erri guztian zabaltzen ziran. Ainbeste urteetan urrutiko lurretan ibilli ta.12. arto-txurikiña. Arrotz edo ostalari asko izaten zituzten. Bretxa-ko beste aldean. gañean lau borobil eta inguruan exeri-arriak. lore ta txori-saltzaleak. au zan «Sokagillietako denda». salerosleak. Bretxa-n biltzen ziran gaztaña ta txardin-saltzaleak. Ara zan. An saltzen zituzten sokak. Bretxa.2010 22:05:01 . Itxuak kantatu ta gitarra jo ta andreak kanta-paperak saldu. Auxe zan. Santa Ana-kaleko beste aldean Elizegi-eneko ostatua.. Bai. zeukan lantegia pasi-konpontzale batek. bada gauzak eta kristauak denboraz aldatu egiten dira ta gaurkoari ez nioke nai antzik eman ere. San Juan-kaleko muturrean.com/emailuak/anabitarte/dono19. moalla zarraren. onek ere aldizka burua makurtu bear izaten ba-zuan ere. selloak eta abar. purtzilleri-denda. Gizajoak burua makurtu bear izaten zuan sartu bakoitzean. irakurlea: emen kontatutako gertaeraen sasoi berbereko Bretxa.htm (1 of 4)14. eta askoentzat jana asko bear nolanai ogei-ogeitamar zerri eukitzen zituzten San Martin-goian. Meza-ondorengoan erruz ibiltzen zan jendea ta gauza. ta aize-bearrez joango zan. Atal http://www.susa-literatura. Ba'zegoan antxe borda-bete bordari Segura-ko itxuari adi-adi. txabola zarra: aterpe ta saltokia.

valiendo más el frasco que su contenido. doscientos pesos. Esto es aroma. —Respetable público: Me cabe el honor de ofrecerles a ustedes unas deliciosas pastillas de jabón. te venden «ande» la Bixenta por sinco cuartos.» «Y era justo que si este jabón me cuesta a mi cinco cuartos lo venda en seis.. por mi parte.. an ibiltzen zan jendearekin. an ikusiko zenuan jendearen gañetik. que no vale nada. dejen pasar a los que están detrás. Si ese señor que se está riendo no lo cree.. para que vean los señores que me escuchan que a mí no me duele el http://www. —¡No hay procuradores para los ambulantes! ¿Usted no sabe eso? «Una docena para ese señor.. y yo. ¿Dos? Ahora mismo. perfume y no lo que se vende por ahí con este nombre.2010 22:05:01 . Pero este jabón que un servidor tiene el gusto de presentarles a ustedes. batez ere baserritarrak! Asko saltzen zan paper aietatik. aunque pierda quinientos pesos. toda persona medianamente aseada lo debiera usar para la limpieza de sus manos. «Y ahora. «Neska-mutillenak» erruz saldu ziran. señores. insospechada hasta ahora para esta clase de artículos. no lo vende nadie más que yo. Tengan el dinero preparado». Ankari anka ezin eman. —¡Qué entenderá de jabones este ignorante! ¿«Ande» la Bixenta. produce abundante espuma. he de añadir que como este jabón no lo vende nadie en las Provincias Vascongadas y en todo el territorio de España.susa-literatura. entenderá de jabones seguramente mucho mejor que este buen hombre que. elatari belarrimotza saltzen..Agustin Anabitarte . kantatzeko ba'dezu Manu-ren biarra. para quien trabajan exclusivamente varias fábricas. y veremos si tiene razón el que les dirige a ustedes la palabra. «¿Otro? Va enseguida. Pero para que vea ese señor que a mí no me achica nadie. no está obligado a saber más. ¿Otra? Otra». por lo visto. tiene la virtud. pues no va a ser todo hablar con la garganta. de curar las heridas de las manos producidas por rasguños y toda clase de incisiones.. verdadero jabón higiénico. presentación maravillosa. Eta aurrera zijoan jardunean. eh? «El respetable público que me presta su atención. An ari zan berritsua. Urrengo baztar batean. Bretxa-n saltzen ziranetakoak. fragancia.com/emailuak/anabitarte/dono19... pitxi ta era guztitako gauzez inguraturik.htm (2 of 4)14. que se ponga conmigo cien.Donostia «Segura-ko itxua da nere senarra. Hagan corro... —Es que le llevarán a usté al procurador por vender igual jabón a ese presio —berriro itzegin zuan lengoak. igual como ese. Zorrua galtzarbian besuan gitarra etzenduben ikasi opiziyo txarra». ¡Ain pozik ere egoten zan jendea. Baño alako batean entzule batek erantzun zion: —Ese jabón. Txomin-en etxeko Katalin-ek ogeitabat bertso ikasi zituan buruz arrats batean. Urrena jaboi txikiak saltzen asiko zitzaizun. zalako quita-manchas ezin obeagoarekin.12. lo voy a vender a tres cuartos».

que suba!. Yo hablo y vendo. Len bakarrra iru kuarto pagatutako batek ala dio: «Nik erosi detenian iru ¿ta orain bi? ez naukazu berriz arrapaturik.Agustin Anabitarte . verdadero elixir. entzuleak joan ez zezaizkion. Ta orra non Antton Zurrut. mi secretario y un servidor de ustedes. voy a vender las dos únicas pastillas que me quedan en cuatro cuartos para que tome café con puro mi secretario. aunque en dirección opuesta. botil ur-gorrixka bar artu ta besoa aurrean guztieri erakutsiaz ekin zion berriz ere. sino que hubiera aquí uno que tuviera un flemón...12. que echan un discurso y nadie les hace caso. Empleando un poco de guata o algodón que se impregna en este líquido. y en el mismo momento de la luna nueva me apoderé yo del líquido en la fuente. procedente de las lejanas tierras del Tonkín. evita la caries de las muelas.Donostia dinero perdido. Oye.susa-literatura. Berritsuak ikusi zuanean. gero ta geiago deadar egiten du: —Si hay alguno ¡que suba aquí!..» «No quisiera más. de efectos asombrosos. llegamos hasta allí. como podrán aseverar los señores aquí presentes que hayan saludado la Geografia. orra non azaltzen dan masalla aundituta. porque si una muela se hace polvo. Angel.. La Fraternal-en artutakoaz geroztik agiñetako miñarekin maiztxo zegoana. Como es este elixir del Tonkín que me cabe el gusto de presentar al respetable público. disfrazados de moros. Y vendo porque digo las verdades y presento artículos que nadie más puede vender ni puede discutir sus méritos. arnasa artzeko betarik gabe. hombre.. «Este líquido posee virtudes excepcionales en todo lo que a la dentadura y boca se refiere. No hay más que frotar con un trozo de algodón embebido en este maravilloso elixir.» Orduan elatariak. concediéndole un aroma agradabilísimo.com/emailuak/anabitarte/dono19. Ta utsagatik ez zuan jo. también para los flemones. Si lo empleáis en gotas diluidas en medio vaso de agua. dáselas a esa señora».» Izlariak entzuleen artean ortzoi aunditua duanik ez dagoala igarri dionean. señora. ¿qué le va a pasar al estómago de un cristiano? Vamos a ver. tan lejanas como las de las Américas. ¡que suba.htm (3 of 4)14. un estómago de una persona humana o un pedazo de porcelana?» «Sí.» «Señores: esos elixires que con el nombre de tales se venden por ahí. porque estropean el esmalte de los dientes. kopeteko zimurra ikaragarria jarri zion eta arras asarretuta onela egin zion karraxia: —¡Que suba! ¡que le voy a dar una patá en la cabeza que se le va a quitar el sueño pa'un mes! —¿ Tú a mí dar patata? —Anton-ek bere aldikoz— Yo sí a ti te voy a sacar plemones en dos laos. ¡Jendeak egin zuan par gozoa! Zalako «elixir» ura utzi ta beste aritik jarraitu zuan. cura instantáneamente el más rabioso dolor de muelas. son una brutalidad. —Yo no soy orador como los que hablan en los ateneos. usado puro. para lo cual.2010 22:05:01 . limpia la dentadura y refresca la boca. Hay flemones así de duros que no los aplasta ni el tren... ¿qué es más duro.. Y si por un descuido vienen a caer algunas de esas gotas en el estómago del que las usa ¿qué pasa entonces? Y yo digo: malditos sean los inventores. y colocándola en el mismo sitio del mal. http://www.

2010 22:05:01 .susa-literatura.com http://www.12.htm (4 of 4)14.Agustin Anabitarte .susa-literatura.Donostia © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www.com/emailuak/anabitarte/dono19.

. Beste aldez.. Maalentxo Sarobe-rekin topo egitearren eta urrengo igandean bostetan jeikitzeko asmotan nenbillela Santa Maria-n izan zala jakin izan nuan. Kurrutako bildurtu zan Xanti-ren gaitzak leporatu bearko ote zituan..» —Bai. —Ordea —erantzi zion— bear da bear okerreko usterik ez artzea. gizona!» ziola.Donostia XX Txaldana Xanti adiskidea. —Baita ni ere —arrokeriz Kurrutako-k. egun auetan gertatutako zenbait gauzaen jakindun jarri bear zaitut eta orduan esango didazu bai ala ez. ain jaso aundiko nere arazo au ezerk galdu ez dezan. esker beroak zemazkion ain bere aldeko jarri zitzaiolako.. Ta kontu arekin zer-ikusi polita izango zuala-ta. ala ere nere iritzia on ba-lizaizuke ez dizut ukatuko. barren-agerbidea diralakoan gure uste bakarra izan litezke-ta. beti begiraka aritzearekin ez dala aurreratzen. Xanti adiskidea. zenbat kontu zure meriyo!» —Bada igande batean goizeko zazpietatik eguardi arteko meza guztiak entzun nituan San Bizente-n. —Ta eskerrak zuri. ez gure naiez beste aldera ikustea. Ta Zelain barrena ibilli zebiltzala. —. —bota zuan Kurrutako-k. aitzakia billatu ta aitzakia tarte dala. baldin zuk toki bertara jotzeko asmorik ez bazendu. http://www.ta bestela egin nezaizukearen erdia ere ez det uste egin nezakeanik. orain Maalentxo Sarobe begiz jota daukat eta ni gogozkoa natzaiola antzemanda nagoalarik. eta ba'dakizkizu onoko bertso auek: «¡O zezen pizkor txingar jariyo. alegia zure esaneri jarraituaz ainbat ondore on izan ditutala.Agustin Anabitarte . Kontxexirekin asarretuta nago. biak beti alkarrekin ibiltzen bai-dira ta ni. len bezela «biok» gudakatu ez gaitezen. «Zuk abagunea datorrenean eskua eman bear zaiola esaten zenidan. zure laguntzaren bearra bai nuke. —Ez ba'. dakizunez.. Zu orretara emana ote zauden kezkatuta nago. Ezin ba Xanti parrez zutik egon «¡gizona. Xanti. —Ez.htm (1 of 4)14. Xanti bai-zeukan orain eguraztera joateko. gizona. orixe —entzun zion Kurrutako-ri—. edo-ta. baño pena da Kontxexi Araneder-en lagunarekin asi izatea.susa-literatura. okerreko bidean sartu gindezke ta kalteak «letozkiguke».com/emailuak/anabitarte/dono20. itz-bidea sartu. aipatutako gertaerak esateko gogoa etorri zitzaion Kurrutako-ri. erderaz ari zirala. es la esencia principal.. Xanti asko poztu zan. bada zuk okerreko itxura ematen ba-didazu. ixilune baten ondoren. —Sí. Ta Kurrutako ere irria ezpañetan besotik eltzen zion Xanti-ri ondorengoa bota naiez: —Bai.2010 22:05:02 .12. —Bada jaso aundikoa da —zion oraindik Xanti-k— guk azaletik oartzen ditugun gauzak.

aurrera gorputza makurturik. Ezta erantzun ere. Ta. Izardi otzetan alderatu zitzaion Kurrutako Xanti-ri ta. parrez zegoalarik. Xanti. Maalentxo-ri begira: —Aguuur. —besterik ez bai-zan— nai ta nai-ez alkarren ondoan pasa bear. egiñaaletan Kurrutako-k ez ikusteagatik Kontxexi Araneder-ek. eskua aboan. atze-adera? Neskak parrez zetozen. eta. —Oso ederki.2010 22:05:02 . Neskak irri-karkara atera zuten. atera-itxuran. lenbizi atzera egin zuan ez-artu itxuraz. —Orain «agur» batez sonbrerua kendu neskari..Donostia —Baño joan dan igandean iru meza bakarrik entzunda nengoala.. Kurrutako ikusi bai-zuten. —Xanti-k— ara non datozen berak. alako batean ba'dator urbedeinkatu-ontzira. orra non ikusten deten Maalentxo Sarobe pinpirriña.susa-literatura. —¿Ta. neskak askotan irria egiten dute barrengo «zera» erakusteko http://www. —¿Orain zer egin bear det? —zion onek. —Ta ateratzeko zai nengoala. Orra ba'. zeruko urdiñean. —Ez. arazo auetan zerbait jakiña naizelarik. Erregesoron barrena biak zetozen onuntz. eta bi mutillak aruntz zijoazela. Ta Kurrutako gero ta poztuago gertatu zanarekin. «egun on. nik neronek beatza bustita areri emateko..12. geldik ezin egonik —Xanti ere parrari gogotik elduz— besoa bizkarraren gañean dantzatzen zion. begi arrotza ere bai. ala galdetu zion Xanti-ri.. azkenean nere beatz-muturrarekin bere beatz-muturra ikutzeko zoriona izan nuan. Begiak txikiturik. Ta ala zan. neri ala iruditzen beintzat. —¡Zurea. Parrez abiatu zan nik eman nion pozarekin. Maalentxo» goxoki esanaz. bera ta ontziaren bitartean jarrita.. Ta beatza luzatu nionean. orra non Kurrutako-k jartzen duan oin bat aurrera ta bestea atzera. —¿Nor-eta? —Kontxexi Araneder ta Maalentxo Sarobe.. Baño ni gai auetan asko jakiña izaki. zaude!.. biotzaren ondoan.com/emailuak/anabitarte/dono20. ta? ¿Zer derizkiozu? —galdetu zion. —¡Zaude. Xanti ere pozik ¡arek ematen zizkion atsegin-aldiak! Katua xaguarekin bezin ederki jostatzen zan Xanti Kurrutako-rekin. —Baño neskak ez dauka sonbrerorik. orain esanak ukatu-mugan gelditu zan. (beatz-muturra begi-azpiari erantzi zion) ba'nengoan aldean. Xankoak «kolokan» zeuzkala. ezkerreko besoa biotzean eta eskubiko sonbrerua. Zuretu aal ba-zenezake ez zenuke «ganga» txarra. arrotuta. —¿Ta orain zer egin bear «degu»? —¿Seguru al zaude esan dizkidazun guztiak egiak dirala? —Nik ala uste.. Oraintxe alderatu dira. Ta ni. Kurrutako-k bestearen bizkarretik besoa erortzen utzi ta bat-bateko arekin ikara sartu zitzaiolarik. etxea bear ta bideak ekarri.htm (2 of 4)14... ¿Zuk zer derizkiozu neska? —Polita neska. arpegi alaiez begiratu nai izan zion Xanti-ri. bide berberetik. maiteki esan zien. Neskak irria zekarten ezpañetan. gizona! —¿Eta ezkerreko besoa. Ta Kurrutako gertu zijoan.Agustin Anabitarte . Begira.

Ta neskak ere atzera begiraka zijoazela. ta ezin izan diat andik aurrera jarraitu. irakur ezak onoko paper onetan egin diaten saioa. egiazki. Ta arian ari zirala. Orduan Xanti-n —Kurrutako aparra baño arrotuago zebillenez geroz— lengo esan beroak pixka bat epeltzea otu zitzaion. ¿Ba'al dakik gau guztian lo-tantorik ere ez detala egin karta ori burutik kendu eziñik? Asiera egin zioat. Orra berriro neska nereganako gaituta. iri detan guztia esateak ez zidak batere lotsik ematen.htm (3 of 4)14. Ni ortan nengoala esango ba-nikek ¿zer esango ukek? Ea asmoa artu bakarrik. To. ez zan ukatzekoa. uts egin genezake.12. —¿Bai e? Ta batak besteari bostekoa eman ziotenean. baño neska-mutillak alkarri begi ona jartzekotan. Ta zuk ongi ikusi dezu zure erakutsiaz abagune egokiak nola atxitzen ditutan. Or. zorion betea atxitu nezakealako. —Ala ere —asi zitzaion beti atzera begiraka zegoanari— ez da egoki geiegizko usteak artzea. ¿Ba'al dakizu zer bururatu zaiten? Oiek guztiak egiak izanda. Ta Maalentxo-ren barrengo «zera» atera duan irriaz neurtu bearko bagenu. Baño zuk esan zenizkidan zuen bion begiratzeak eta mezetako ain ongi alkar-aditzeak. Orduan Plaza Zarreko aurrean zeuden geldituta. Neri onetxek ematen dit kezka: biak par egin izateak. ederra ala ere. egia da. —Ta ez da irudipena. ni bezela andregai eder baten jabe ikusi nai zinduzket. Bai. azkeneko izualdia zearo aztuta. Ene Xanti maitea. Ni pozik nago gaurko gertaeraz. es la esencia principal —berriz ere. Xanti adiskidea. berriz ere parrez topatu zituan. Nik. iñola ere. beraz. ta nik ez dizut ukatuko. ¿ba'al dakizu zer egin bear zenukean? Karta bat iskribitu. guztiak gogoan artu bear dira. Poztutzen nauk i nere iritzekoa ikusteaz. —¡Asmatu dek! —esan zion— ta barka ezadak ika asitzea. Xanti-k ibillaldi gozoa egin zuan Kurrutako-rekin.2010 22:05:02 . orain biak nai lutekela. zoriondunik zoriondunena zu ziñake munduan.Agustin Anabitarte . ¿Zerbaitean lagundu aal banezaizuke? —Bueno. Sí. nere kontua alde batera utzi oraingoz ta eskarrik asko. Maalentxo-ren zer-ikusia izanik. orretara. gertaldiari eskua eman bear zaiola. noski. baño ez noa ni orain lengo bideak artzera. Ori entzundakoan Kurrutako-k akika egin zuan pozaren pozez ta bostekoa eman zion Xanti-ri.susa-literatura. Kurrutako-ren poza. Xanti-k ez zuan iñoiz ikusi Kurrutako orren parragarri. oker egon gindezke.com/emailuak/anabitarte/dono20.Donostia lotsa dutenean.. arras txaldanduta ala erotuta ez ote zegoan ia bildurtu zan. askotan txarki izango litzake iñori arpegia ematea ta ausarkeria. berari bakarrik zegokion begitarte ona jartzea. ez lizaidake erreza nora jo jakitea.. baldin orrelakorik ez balitz. Ta aalmenik gabe ez nagoala dakitalarik eta i zenbat onesten autan jakin ezakan. i mutil ondradua aizelako. Ta esan bezela paper txuri bat atera ta letra aundi aiek ala http://www. Oraingoan ala esan zion: —Baño bear da bear gauzak ez nastutzea. ez zezaiola gero berari aitzakia eman bear-eza gertatuta ere. gero-ta arrotuago zebillen. Kurrutako-k burua atzera egin zuan. egi utsa baizik. Baño ikusi dezu ni ere ez naizela kamotza gauza auetan. «nere» Maalentxo polita neretu nezakealako. ez dago besterik. Eskerrak zuri. abagune ona atxitu bear dala esan dizut. ¿Jostatzeko gogoa ote zeukan? ¿Zuk zer derizkiozu? —Auxe ta besterik ez: Kontxexi-k ezin duala eraman ni bestearekin asi izatea. Xanti-k nai zuana eginerazten zion. Ta orrengatik nago onen pozik. ainbeste bide artu nezazkikeala. Ta orra nere bostekoa. Bada-ezbada. ¡Aren jostaketa atsegiña! Kurrutako-ren bein-edo-beingo arrokeriagatik. saiatu ere egin nauk.

emakumeek ez dute beren senarrentzat bear bezelako lotsa.. bai». Orreri buruz teatro-liburu osoa egin nezake ta izen au jarriko nioke: "El imperio de la víctima"». ezerez. Ni askotxo ikusia nago. Ta baldin beragana. © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. Xanti-k ez zekian. Nik dakitalarik. esaten diote illundu orduko etxeratzen dan «gizonezkoari». mas y mas ha ido creciendo en mi corazón la pasión que desespéra a todo ser humano. edo parra egin ala ezkerrez jo ta Plaza Zarreko arkupetako arriarekin Kurrutako-ren burua joerazi. Maalentxo-ri ikara pixka sartuko zion. Nik ez daukat bestela emakumea gogoan: gizonaren aurrean diran dantzarik politenak dantzatzen. Erregesoro-koa... Gizona gizon eta emakumea. nola txaldantzen diran. eta zanpa-zanpa egin ere egiten dituztenak ba'dira.susa-literatura. toki artan egon gutxi egin zuan Kurrutako-k. ta patrikak miatu ondoren "¿zertan gastatu dezu palta dezun txanpona?". Ta ementxen bukatzen zan Kurrutako-ren gau guztiko lana. Gizonek emazte bat baño geiago duten erriak gogoratu zitzaizkion.Agustin Anabitarte . Ezertxo ere ez legokio ain eder emakumeari. Orren txaldana izateak arrituta zeukan Xanti. Xanti-k Zurriola-aldera jo zuan. ¡Emakume oien gizona zapaldu-bearra! "¿Au al da etxera etortzeko garaia?".2010 22:05:02 . beste atsegiñagoekin aldatu zitzaizkiolarik Kontxexi-ren berarentzako irri gozoa. Baño ez zeukan zalantzan luzaro egoterik. Artean ezkongaietan usoak diruditen neskaeri atzaparrak jaiotzen zaizkie ezkondutakoan.. Xanti bakarrik utzita.com http://www. baño ari ura lakar xamarra zala-ta.. Emakumea ta dantza ¡zein elkarkunde ederra! ¡Gizonaren atsegiña!» Ta lengo uste txarrak. bada bat-batean nola jarraitu bururatu zitzaiolata.Donostia zioten: Distinguida señorita: Desde que tube la inmensa dicha de conocerla.htm (4 of 4)14. «Danetara ere —zion— emakumea gizona baño askoz gutxiago da. zer erantzun beti izango zuan eta bestela ankaz gora bota. arek izugarrizko karta egingo zion. aitzakiarekin baletor. egarriak amorratzen egun guztian egoten dan diru-jabeari. Xanti-gana. etxera abiatu zan azkarrean. Zalako karta arekin gauza gogorren bat gertatu bear zuala seguru zegoan. gogoratu zitzaion.susa-literatura. «Baño okerrena ori ez da —egiten zion bere buruari Xanti-k— zentzuko gizonak ere. alderatzeko ere. bidali ere bai ta korapilloa nola askatzen zan ikusi bear.. Bestetan nai dutena egin ezin dutenean. artean emakumeek. ¡Ura gizon arraioa! Ala ere zer par-egin ematen zion eta zer ikusteko zeuden ez zekian. beren burua gaizkitu ta senarraren errukitasuna uztiatuz eginbidea sortzen dute.com/emailuak/anabitarte/dono20. gutxieneko ogeitik emeretzi emakumek menderatzen dituzte beren senarrak. «Beste aldez. baño ondorenean ederki jolastuko ziran Kontxexi ta biak. beatzetatik kendu zuan. Xanti-k gai ortatik gogor eldu zion.12. etxera-bidean. eta nik ederki dakit ori. Gizonak ez ditu aipatzen emaztearen egitekoak. neskak dirala-ta. bada Kurrutako-ri erokeria burrundara biziz zebilkionez geroz.

ainbeste zituan arek itsusienarekin ezkondu. bai. ez zioten deus ajolik. Eskotilla-kalera joan bearrean. orra. ¡Nork esan mozkorra zeritzanari maitekatu bear zitzaiola! Artean. —Yo doy rasón a todo el mundo el que tiene —Madalen-ek berriz. Astokale ta Bretxa-rañoko guztian: alako Santa Maria-ko illetak bigarren ala irugarren mallakoak ote ziran. maite-giroak zerabilkian. ordea. alegia. Eta len kopet'illuna jartzen ba-zion. Eskotilla. Madalen-ek Esnategi-kalean ikusi zituan eta istillu ura Anton-en alde erabaki gabe ezin eramanik —entzun bai-zuan zer ari ziran— Bretxa-n alderatu zitzaien poliki-poliki. «Bai. segunda. Len nai ez zuala egiten zuan topo Antton-ekin. Kataliñ-ek zerbait usmatu zuan. Ikazkale. —¿Pasiensia? ¡Ni sabes tú qué es tamién tampoco! El que se dise lo que quiere.. Len gogorrak esaten zizkion. yo ya le conosco el gente como tú! ¿Ere buruz al abil? ¿Pozik al ago orain? Dantza ezan ba'. no hablas más de eso. esan oi zion maiteki. Ta Bretxa-n aurrezaurre jarrita ezin bukatu añako izketa zebilkiten. orain aal zuan irririk gozoena.12. —Contigo hay que tener mucha pasiensia. Ta auxen eta bera gertatu zitzaion Madalen-i Anton Zurrutekin edo berak zion «Zurrutako»-rekin. Beraz biotz-ikutua zebillen Madalen ere. Ta iguingarriena. Ta Joxe-k bi lagun aurrean zituala: —El día el que estar callada tú. orain ezin samurragoak. asarre etortzen zan.2010 22:05:03 .. nai unana ez den ikusi. Esnategi. urrutiagoko Barbara- Gauza http://www. Kale Nagusian asi ta San Telmo. gogaikarriena zitzaionean. orduantxe! Iñon diran asmatzekoak asmatzen zituan. —¡Aaa. Lotsagabetu zan.htm (1 of 4)14. gaur. Ez Anita-ren erritak. Amaika bider ustez beste aldeko gertakizunak gertatu oi dira: alako zulotik sartu.Agustin Anabitarte . Orra aldez bestekoa bat-batean egin.. egi-egia. baño orduko artan norbera zuzen zegoalakoan ez utzi nai ba' itz-bideari. bestetik atera. «¿Ba'dakin batzuetan oso pozik etortzen aizenala? —esaten zion— ¿zer ematen diten? Obia ago i orla aizeneko». ez Kataliñ-enak. Ta zaldiak eta il-kutxarekin ari zirala. «Agur. ¡Orduantxe. Baño Madalen maite-kontuan gero ta okerrago zegoan. Orra ustegabeko erbia non atera zitzaion. Ta zenbat-eta amorrua ta nazka aundiagoak izan orduan-eta naitasun eztiagoa ekarri oi dute askotan. maitegarri biurtu. Ta Antton-i begiratuz alde egin zuan Madalen-ek. len baño geiago..com/emailuak/anabitarte/dono21. orratx. Bestetan. Orra ba'.. ¿Edo nai-ezkoa gertatu al zain?» Madalen. orain ez nai ainbeste.susa-literatura.. Zurrutako». nardagarria. Bein eztabaida bizian zetozen Anton Zurrut eta Joxe Ogi.. Orratx ba'. beraz.Donostia XXI Txoralda arrigarriak ba'dira.. Basta. se oye lo que no quiere. Baño batez ere au zitzaion gogozkoa: etxerako sagardo-billa ateratzen zanean. alako batean non Madalen asten zaion erderaz Joxe Ogi-ri: —Si caballos tenían plumeros. Ez ziran asarrezaleak.

. Agidanean biotz-ikutua egingo lioke. Egun batean baso bat sagardo pagatuta utzi zuan Madalen-ek Antton-entzat. Katalin-en ikusi-bearrak azkeneko gozoaldia samintzen ziolarik. esatean izaten dan lotsa ez zuan izango. naiz-eta sagardoak berriaren antzik izan ez. ondo egitekotan.htm (2 of 4)14. karta egin. ez zizkion erokeriak esango. ¡Aiek istilluak! Or. bestean. Ala ere e'litzaken ezere orren jaboi-puska aundiyak ondatuko ez ba-ituzkenan. noski. txotxa beerago jarri bear izan zutela sagardoa aitzen zijoalako. oraindik ere Katalinek esaten zion: «Mugi ari. Karta egingo omen zion Antton-i. ¿Ta zer erantzungo zuan Antton-ek? Ura poza. Ezin ba'orrela egon. Antton ango zalea bai-zan. Ez. bai. Etxekiñat zer arrano darabilkin. Ta abiatzeko asmoan mantala kentzen asten zanean. baño iñork ez jakiteko moduan. Orduan izaten ziran gezurra asmatu-bearrak: bein.susa-literatura. Madalen gozatuta egoten zan.com/emailuak/anabitarte/dono21. alakorik! Ura izateko. galtzen ba-zuan. Madalen-ek egiteko aundia egin bear zuan. Arrituta nion. noski.12. «ire billa» berriz ere ibilliko 'itun —urrenak. sagardoa txit aitu ta kupela berria asi zutela.. urrena. ordea. batez ere bere «Zurrutako»-ri begiratu ta bera bakarrarentzako beste agurra egiten zion. Beranduxeago ateratzeagatik «larrua» kentzen zion lurrari indar guztiz larraskaturik. baño egingo zuan. jende asko zegoala sagardotegian. —Neska. ¿Nola artuko zuan karta? Ta ondo artuko balu ¿zer gauzak esango lizkioke berari? ¡Ai. Ta egia zan. Oriek guztiak Antton-ek ederki igarri zitzakean moduan. lotsagarri ba-zitzaion ere. Madalen-ek sagardoa ekartzeko garaia lentxeagoa zan Antton-eta Barbara-enera joaten ziranekoa baño. Baño Madalen-eri «bost» aren erritagatik baldin Antton ikusten ba-zuan.. ken a'i emendik —batek. Madalen. Ta Antton-ez gañera karta egin bear lukeanak ere jakingo zuan bera zer zebillen. —Sagardua epelduko zain —besteak. onetxek bere korapilloa ba'zeukan. ¿gaur sagardorik gabe apaldu biar al diñagu? Ba'uake lenbaitlen —bein esaten zion Kataliñ-ek. —Ai. —I.Agustin Anabitarte . berriz.Donostia eneko sagardotegira joaten zan Antton-ekin topo egitearren. ire bizitza guztiyan ez den lurrik onen ondo garbitu. Ta joaterakoan sagardotegikoak agurtzen zituanean. Gañera kartan jarrita. goibel. neska». ayazka egon biar al det ba'? —¿Zeorrek ez al diazu esan sukaldeko lurra garbitzeko? —Sagardotegitik etorrita ere naiko denbora izango den. —Bai. ajolik ez zion http://www. Bere gogoko zerbait esan nai zion. Ta bat-batean auxe bururatu zitzaion: berak idazten tutik ez zekialarik ¿nork egingo zion? Ez Kataliñ-ek beintzat. Madalen. Ta orrekin ibiltzen zituan istilluak Madalen-ek. Katalin-ek arritu-itxuran: —Neska. Bai Xanti begi zorrotzak ere. beregana etorriko balitz. ibilliko naiz lana utzi ta berriz espartzua artu ta bustitzen. Beste batean: —¿Ez al den aitu sagardo-billa juateko? ¿Noiztandik etorri zain orren berandu juateko gogua? Ekarri-biar bakoitzian. itsuski litzake emakumezko bategan. Orduan korrika asten zan etxerako. baño Antton-ek igarri lezaioken tankeran.2010 22:05:03 . ¡Aien jokoaren aitzakiarekin zenbatetan ez zan egoten pitxarra sorbaldan pozik Antton-en ondoan! Antton-ek irabazten ba-zuan. ¿Nork bada? Ta burubarrena ondo azterkatuarren ez zuan nai zuana billatzen. Ordea..

Usté siempre trabajando.. beraz tajuz egin zezatekean. ta aspaldian erdoituta zegoan luma errenka asi zan. —Sempre a trabacar. zintzilik batzuk..htm (3 of 4)14.12. besteen kontuekin ezer jakiteko ez zegoan batek. baño Antton eta biak ezkutatu ziran. surpeko bibote luzearen muturrak perraren antzera beeraño eroriak zeuzkalarik.com/emailuak/anabitarte/dono21. egin zuten bien arteko ura. Ta ia etsita zijoalarik. eta irria ezpañetan pasa zan. luzetxoa zalarik. Ustegabeko arek oso lotsatu zuan neska. —Buenos días. yo tengo nesesidá d'escribir una carta. besteak atarian. Madalen pozik atera zan. Ta bein Madalen-ek bere nai guztia erakutsi zionean —biotz onekoa bai-zan prantzesa— biboteak goratu ta barrenatu baño len zintzilik jarri zuan ate-buruan zekarren aulkitxoa..Donostia baten-batek egin bearko. eta an http://www. lotsatzen asia. Azkenean.... Madalen gogo-bete dago. Madalen ondoan. Une batean gelditu egin zan Madalen: atzera-aurrerako artan geldik egon bear. Mir'uste. ez zuan beste biderik artu nai izan.. Ola-tarteetatik ibillita noizbait exeri zan Fransuá mai txiki batean.2010 22:05:03 . Anton-ek zertara zijoan igarri bear ba-lioke bezela.Agustin Anabitarte . Fransuá. Madalen-ek berak zekazkian paperak eta azalak. aulkietan «letrak» egiten ikusten zuan. Ta ia bertaratu zala.. antxen ikusten ziran bere eskuz egindako letrak. Iñork ez zien galazi lan artan. onuntz datozela. Ta Madalen-ek esan bitartean.. —Eh be . Ta Eskotilla-kalean sartu bezin laister non ikusten dituan Anton Zurrut eta Joxe Ogi.. —asi zitzaion legunki beste iñor ikusi ez zuanean— sab'usté. non ateratzen dan Fransuá aulki bat zintzilik jartzera. si me haría tanto pavor. Fransuá-k larruzko prantzes-txapelaren azpian lapitz aundia sartu zuan. Bein parean agur esan zioten alkarri. askoz atsegiñagoa iruditu Antton-eri. bada Madalen zerbait geiago esateko gogoarekin gelditzen zan beti. ala ere. gain eta muin oraingoan.. orretxek ondoena. Beatza aboan zeukala. Madalen-ek Zurrutako izenarekin nai izan zuan eta prantzesak bere erara ala jarri zuan. Madalen. Bat-batean aurreraka asi zan Madalen. Bai. Madalen-ek burua atzera egin eta Antton-en arpegia begira zegokiola ikusi. Noski. Karta egiteko guztian ezta iñortxo ere ez zan azaldu. aien Ç kakodunak gure Z-k ainbat balio du-ta. Orduan asi zitzaion larritasuna Madalen-i. Madalen-ek zer gogoa zuan esan eta bien artean antolatuta gero Fransuá-k idazten zuan. Santo Domingo-ko ixkin artan makiñabat aulki ikusten zan ola-zuriz egiñak. —asi zitzaion Madalen barrenen beste norbait ote zegoan begiratuz. Prantzesa adi-adi zegokion. Guk ikusi baño len jarri diote azala. ¡An ziak gure neska txoralda Fransuá-gana! Espartzua bear zanaren aitzakiarekin abiatu zan kalera Madalen. Alderatu zan. yo quería que usté a mí haser un pavor. ¿sab'usté? Y como yo no sabe escribir. ¿E tú a pasear desde la mañana? —No. prantzesaren malluketak Madalen-en balarrietaraño irixten ziran. lendik. prantzesari barrenen zebilkiona aitortu-bearra. mir'usté.. Ta au esanda bat-batean Fransuá aulkigille prantzesa gogoratu zitzaion.susa-literatura. Madalen poliki-poliki zer bear zuan guztia ari zitzaion esaten. ¡Neskaren poza! ¿Non dira lengo nardagarriak? San Telmo-kalean sartzerakoan Madalen-k berriro atzera begiratu zuan.! ¿ Com' está por aquí Matalen? —egin zion prantzesak. aulkia lurrean utzita. Musiú. Ta azala itxi ondoren onela idatzi zuan prantzesak: Signor Çurrutaco. Agur xamurra izan zuten. Joxe antzemana zegoan. Fransuá-ri naiko eskerrak biotzetik emanda gero. Fransuá-k idazten ba'zekian. bai.

htm (4 of 4)14. Ajola gutxi areri. eman zezaiola arako ari karta ura ta eman bezin aguro iges egin zezala ezer galdetu ez zezaion.12. eskaratz-atean zegoala.. Ta ez ori bakarrik: bada-ezbada karta berekin artu zualarik. Madalen-ek ere eskaratzean gora iñolazko abiadura artu zuan. non. arratsaldean berriro kaleratzeko aukera izan zuan.2010 22:05:03 . Ordea.Agustin Anabitarte . Katalin-en oroimena gogo txarrez zetorkiola. ta ez ori bakarrik.com/emailuak/anabitarte/dono21.Donostia joan zan kartari estu-estu eginda. Ta mutilla abiatuta.susa-literatura.com http://www. mukizuak azala irakurri ta Kurrutako —Madalen-ek ez ikusi— aurretxoan zijoala ¡ez zion ba' Kurrutako-ri karta eman! © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. non ikusten duan Anton Zurrut bakarrik Plaza Berriko beste aldean zijoala. Batbatean mukizu deitu ta bi piko emanez.susa-literatura..

htm (1 of 4)14. zion: —A. ordea. biak San Juan-kaletik zijoazela.2010 22:05:04 . Danetara ere letra politagoak egin zitzakeala uste nuan. Orrek ondatu nau. baño arazo onetan ni neroni. Kurrutako-k «Xanti» deitu ta orrez gañera sakelatik paperezko bat atera ta arekin etortzeko esaten zion. berriz. Ikusi emen (erderaz zegoan idatzita) «egin izan dizkitzutan irri gozuak». bai. zuk nik baño letra tankera politagua izango dezu». ¡Ta gauzak zer diran! Maalentxoren arazo au ain erreza ikusten detala ¿ba'al dakizu jaso aundirik ez diotela ematen? Ikus ezazu bere izena —karta zabaltzen lagunduaz esan zion. Xanti-k edan zuan geiena.com/emailuak/anabitarte/dono22. ¿Zer arrano izan zitekean? «Signor Çurrutaco?» ¿Nork jarrita? Ez Maalentxo Sarobe-k idatzita. Azkenik karta ura bereari «bai» erantzunaz zetorrela erabaki zuan Kurrutako-k. dio emen berriz. ¿Nik nola esaten nizkitzun igande artako mezaren ondorengoaz? Ona emen egia berak esanda. ez nau arritzen. Ikus Maalentxo Sarobe-k neretzat egindako karta au. ¡Berak baizekian Madalen neskamearen berri! Ta Kurrutako izketan gogotik ari zala. bakar-bakarrik asi izan banintz ere berdiñeko ondore ona izango nuan.Donostia XXII Kurrutako ebainduta Arrandegi-ko ondoan. Alkarri «arratsalde on» esanez ta lengo ika aritzea aztuta. Irakur ezazu guztia. Elizegienean zerbeza-bonbilla edatea eskeñi ezadazun eskubidea ematen dizut. ba'dakizu. Ez-ustekoren bat zebillela usmatu zuan. Ni. ¡Aren letra zatarrak! Idazkera prantzesena zan. bada xankameak muxin ez http://www. «don Amalio» izenik jarri gabe «Signor Çurrutaco» jartzea otu zaio. burua atzera eginda alkarri begiratu diyogunian». orra Erregesoro-ko egun artako topo-aldia. Kopeta eskuarekin jotzerakoan itxura kendu zion Kurrutako-k ezer igarri ez zezan. Elizegi-enean zerbeza-botilla aundi bat eskatu zuan Xanti-k eta naiz Kurrutako berritsua egarrituago egon. Kurrutako-k dei egin zion Xantiri. Ez zegoan egiña damutan. Ta «Madalen» izenpena ikusita bat-batean asmatu. Gai onetan oker bat izan det oraindaño: ni neroni naizen baño nere burua gutxiagotzat egitea. nik biyotzbiyotzez eskartzen nizkitzuenak». ni seguru ta zu kezketan. ¿ori ez al da gauzak bear bezela egitea ta biotzeraño zuzen joatea? ¡Ta oiek guztiak Maalentxo Sarobe bezelako neska batek neri esatea! Arretaz irakurri beste au: «Zuek biyok ikusi zaituztenian. zuk agian par-algarak uste zenituanak.12. baldin leenik arek neri iskribituizatea utsak arrituta ez ba-zauzka. ixil-ixilik. Onelako auziak geienetan erabaki nezazkike nere alde. Orduan Xanti-k karta azalaz jantzi ta Kurrutako-ri biurtuz ala esan zion: —Orra nere bostekoa bete-batean eta zure egiteko aundi au jaitu dezagun. Orrek zerbait mindu nau. «zure nereganako begiratu xamurrak.Agustin Anabitarte . agidanean nik prantzesez dakitala jakiñan gañean dagoalarik atsegin geiago emateko ustean egingo zuan. Xanti. Kurrutako guztiz arrotuta azaldu zitzaion Xanti-ri. Ta Bretxa-n sartu ziran.susa-literatura. iñoren laguntzarik gabe. Ta au ere oar geiegi egin gabe bere alde artu zuan. —Len ere zuri eskerrak emanik nago. neskak askotan obe-ustean txarki egiñak egiten dituzte. Xanti. Maalentxo politak «San Vicente» jarri bearrean «Santa María» jarri du. «Noski.

ez gaitu iñoiz asetzen». Iritxi zan bada neskaen tokira. Orrez gañera Kontxexi-k galdetu zion: —¿Ori al zeneukan esateko guztia? —Ez. Maalentxo. Orain Xanti-k itzegin eta Kurrutako mututu. ba'neukan Maalentxo-ri zerbait esatekoa. «Izan ere gu alakoak izaten gera: ona ba-da. gizona. Beraz. karta ura Kurrutako-ren eskuetara nola etorri izan zitekean bururatu zitzaion Xanti-ri: «Zurrutako» deitzen bai-zion Madalen-ek Anttoneri. Beranduegi ibiltzeagatik. bakarbakarrik zenbat dezakezun oraintxe ikusiak gaude karta orrekin. abaguneak «sobra» izango zituala. Ez uste. neskak zuk diozun bezelako karta egin —eta nik orobat diot— ta «aspertuko al aiz» utzitzea ondo dagoanik. Xanti egon bear zuaneko aldera begiratzen zuan. aguroegi ez zala ibilli bear. len Kontxexi kendu zion bezela ea orain Maalen kentzen ote zion. baño ez zuan Xanti ikusi. Neskak parrez asi ziran. Neskak lenengo aldian izutu ziran. ta bi mutillak Elizegi-enean.2010 22:05:04 . Sonbrero-kentze izugarria egin zien.com/emailuak/anabitarte/dono22. orra non aurrez-aurre beti bezela Kontxexi ta Maalentxo azaldu ziran biak alkarrekin. ateratzerakoan. Elizegi-eneko barrunbean parrez zoratzen. baño baldin nere itzak kalterik egin ez lizaizutekela uste ba-dezu. Maalen —ta Kontxexi esatea aztu zan. baño gero bereala lasaitu. Kurrutako-k zerbeza pagatuta. —Esaiozu karta artu dezula —zion oraindik Xanti madarikatuak lertzeko zorian. Ta edan-ontzia gora zeukan batean. neskak igarrita oso poliki alde artarako mugitu ziran. Nere ustean —ta zurean agidanean ere bai— neska zu beregana joateko amorraturik dago. bildurrez ba-zan ere.htm (2 of 4)14. Ta Kurrutako. Ez ba' esateko geiago etortzen eta gero ta larriago gure txaldana. ¿ez al dakizu ni Kontxexi-rekin asarre nagoala? ¿Edo nai al dezu exeritzeko garaian ni Maalentxo-ren ondoan jartzea? Onoko onek zirikatu zuan geiena. atsegiñik ematen ez zion edariari indar aundiz bultzatzen zion pitin bat sartzeko. Zure txanda da orain.Agustin Anabitarte . beste aldera begira.Donostia egiteagatik. tokirik ez uzteagatik. baño ez ikusten. Zer geiago ezin esan gelditu zan Kurrutako. Asi zan bada zein pozarekin ikusten zituan esaten eta maiz xamar izanagatik ez omen zituan nai ainbeste ikusten. berriz. baño beranduegi ibiltzeagatik ainbeste neska eder joan zitzaizkiola txinistuta. Xanti. Karta aibesterañokoa ez zala esateko gogoa etorri zitzaion. abiatu zan. —Baño.susa-literatura. seguru nago —eta zu ere uste ortakoa izango zera— ¡amaika neska eder joan zaizkitzu! Orain beste esku batek artu zuan kandela. Alegia. —¿Eskua emango al diet? —galdetu zuan Kurrutako-k burua atzera eginda. Elizegi-enea atzean zeukatelarik. zure karta artu http://www. —¿Biok ez ote giñake joango? —galdetu zion Xanti-ri. bi neskak exerita aurrean. —Nere esanen bearrik dezunik —zion Xanti-k— ez det uste onuzkero. —Arratsalde on. itzegin eta zeorrek igarriko diozu Maalentxo-ren ondoan exeritzeko aukera noiz daukazun. larritasuna sortu ta mutil gizajoak berebizikoak ikusten. Ordea. Ez ezazula abagune eder au galdu. Irria ere bai. noski. Bretxa-ko bankuan exeri ta beren arteko kontuetan asiko ziran. oraintxe dezu abagune eder-ederra: zoazkie ta zu mutil eratsua zeranez geroz. baño ezagun zuan xankoak dar-dar zeuzkala. bada.12. Ta Xanti-ren esana gogoratuta asi zan pixka bat Maalentxoren utsunearen aldera bear baño lenago aldatzen.

nere adiskidetasunik xamurrena zuretzat izango da. ¿nun daukak nik emandako karta? —besotik min emateraño elduta esan zion. Ta eroriko zan nerekiko. Asten da Madalen arengana korrika ta. Beraz. Madalen aurretik. Ta gañera es diñat txinisten ¿nois ikasi unan ik iskribitzen? ¿Ta serk eman din kartak iskribitzen aritzeko?» Madalen-ek baietz. —Bai. —esan zion— nik es diñat es irerik es iñoren kartik artu. —¿Orrek ostu? —Madalen-ek. itzik atera ezin zezakeala. Santa Ana-kaleko muturrean. Bion artean izutu zuten. Madalen gero ta maiteago ari zitzaiola. granuja orrek.susa-literatura. Lotsatuta ba-zan ere alderatu zan eta arritu zitzaion iñori ez egindakoa berari bakarrik egin eta ain nekezko kartari ez batere jaramonik egitea. baldin Antton atzean egon eta zutik jartzeko ondoena jo zezakean tokian. neska. oraingoan ederki asarretu zitzaizkion.Agustin Anabitarte .Donostia detala ta eskerrik beroenak demazkitzutala. Ta bere burua miñatik libratzeagatik mutillak erantzun zuan: —Orrek kendu zidan —Kurrutako erakutsiaz. —Ik. Antton-en erantzuna jakin nai bada. «¡Nere bi piko gozuak!» Bai ba'. artean bene-beneko karta egin omen zion. «baño. ostiko bat bete-betean jo ez ba-zion. —¿Orrek lapurtu? —Antton-ek. alako batean ia bota zuan zilipurdika. etxerakoa artu zuan eta Elizegi-eneko aurretik bear baño azkarrago zijoala. noski. bi piko eman omen zizkion mutillari. Ta berriz ere mutillarekin asi zala non ikusten duan mukizu berbera an aldean zijoala. —Bai. Nik ba'nekian zu biotz oneko neskatxa ziñala ta ni bezalako «gazteari» —ez nik esateagatik— abegi ona egingo zenidala. amorratuta zion. Kurrutako zuri-zuri eginda. —Maalentxo polit'ori. Orain arte neskak parrez aritu ba-ziran. Madalen-ek Anton Zurrut topatu zuan.2010 22:05:04 .. «¿Baño egiya al da. Antton-ek asieran ez zuan txinistu kartarik egin zionik eta txantxetan ari zala uste.com/emailuak/anabitarte/dono22. nik? —ta bi neskak altxa ziran. norbaitek barrendik kanpora zankoa http://www. oso ondo arkitu ditut zure esanak eta.htm (3 of 4)14. Ta bertaratu ta non ikusten duan Kurrutako bere karta Maalentxo Sarobe-ri erakutsi naiez. —¿Zer karta ta karta-orde? —galdetu zion Maalentxo-k izututa. —berriz ere— etzenduela artu?» Madalen oso samurtuta ari zitzaion.12. Antton. Antton ere etorri zan. Kentzen dio karta eskutik eta «lapurra» esanaz eltzen dio txamarratik eta berebiziko astindua emanaz. emen bai-daukat zuk egindako karta! —¿Nik. Bretxa-ko aldean. Abiatzen dira. ez bai-naiz ni beste asko moduzko mutil txoroak bezela. «Oraintxe bertan txiki-txiki egingo nuke topatuko ba-nuke». Kartan jarri zuana esatea nai ba-zuan galdetu zion. karta egin ziola ta bera Plaza Berrian barrena zijoala mutil bateri eman omen zion berari eskuratzeko. ain goza-aldi ederra eman didazu ta ¿zergatik nai zenuke nere zoriona —zu bai-zera nere jabea— nere zoriona ondatu? Karta egin ba-didazu ¿zergatik ukatu? —¿Nik zuri karta? ¿Uste al dezu txoratuta nagoala? ¿Ala guztiak zu bezalako txoroak gaudela? ¡Naiago nuke Txina-ra joanda bazeunde! —¡Baño Maalentxo. ¿Zergatik zan orren mukerra berarekin? ¿Zerbait gaizki egin al zion? ¿Ez al zuan beti ongi artu bada? Esan zezaiola zer iruditu zitzaion gaizki.

com/emailuak/anabitarte/dono22.susa-literatura.susa-literatura.htm (4 of 4)14. Ta Kontxexi Araneder ta Maalentxo Sarobe izututa ibilli ba-ziran. ¡Kurrutako gizajoa! © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. Bretxa-n jende asko bildu zan.com http://www. Xanti zan.Donostia atera ta beste ostikoa jo zion. azkenik zer paregin etorri zitzaien.Agustin Anabitarte .12. azkarrari uztea otuko ba-zitzaion ere.2010 22:05:04 .

zer gerta ote zitzaion. nere biotzeko kutuna. ez zuten besteaganako geiegizko zaletasunik erakutsi. Oraintxe zorionaren jabe egin ziran. irakurlea.susa-literatura.Donostia XXIII Azkena Ori dezu. zerbait lortu degunaren ustea daukagu. berak maite zuana etxetik kanpora ibilliarren. ez besteak. Txominekin eskaratzean izandako egonaldiak lotsatuta zeukan Kandi. an egon bear. bada. ¡Zenbatetan ez zitzaion Txomin-eri Kandi-ren beso-botatzea irudibiatu!: nola edo ala izan ba-zan. ez egin. Ez da ba'arritzekoa ainbeste erbesteko ango jaietara joatea: ba'zekiten-eta an arkituko zuten eztia beste iñon topatuko ez zutela. Orduko Donostia zer zan jakin ezazun. pozik egongo zan egi-antza aundiagoarekin. aiek egin. Ba'zituzten musikari bertakoak. Ta ezkonberritan bein Gaztelumendian gora egurazten zijoazela. artean Kandiren antza bera ¿ez al zitzaion galduko? Gure irakurleak. beatztarteetatik iges egin zien. Txomin-ek ez zuan. antolatu esatea gauza bat da: aiek sortu. Ta urrena etorri zan eta urrenaren urrena ere bai. ba'zituzten teatrolariak. zintzilik gelditzeraño lotu ba-zitzaion. ¡Aiek umore onekoak! ¡Aiek jolas-zaleak! Ta umore onekoak ziralako «kaxkariñak» esaten zieten. doi-doi etxetik ateratzen ba-zan. «Donostia». Donostia ederra. Ta ikustaldi aien berri eman bearrean. Santa Klara-aldetik. erre-beroa errapetik edan. An ez zan beste erriko usairik: Donostia-n Donosti. urrengo batean lotsagarrizko ura aztutzat utzi zezatekean. ordea. lepoan aztarnen bat edo miña gelditu balitzaio. ¡Lanak eman dizkit seme onek azitzen! Ta kalera txapelik gabe atera ez dedin.2010 22:05:05 . ordea. ez esan. eman dezaiodan bukaera. bildur giñake. kopeta erriko arrietan egindako aundituaz josia izan eta izuri esanbearrak buruko ariak naspillatuko al zizkigun ba'! Orra. Bein ba' alkar ikusi zuten. Donostiarren izakera berezia askotan aipatu izan dute. irakurlea. Nekezkoa ba-zitzaion ere.com/emailuak/anabitarte/dono23. Iñolaz ere iñon arkitzen ez. egiñaalak egin ditugu. naiz ateak zabalduta egon eta askatasuna maite. Gure opilla etxean egosia.htm (1 of 3)14. non ote zebillen. Ori zan nere erria: erri maitea. Txomin nor zan eta Kandi nor jakiñik. teatrorik politena. Gu mami-mamiko donostiarrak izan. besteen gauzetan argi ikusten baida. Kaiolatik atera nai ez duan txoriñoa esan zitekean. ¿Ta zertarako guztiak esan? Gañera. aren berririk ezta batere.12. Ez batek. Baño ikustaldi arek poz berria ekarri zien. Donostia bakarra munduan: ori bera ta ez beste. eskaratzako egonaldia gogoarazi zezakean ezertxo. ¿Egia ote ala ametsa? Bi besoetan eukitzea uste ta esku-utsik arkitu. Egia esan. Ta jolaszaleak ziralako makiñabat jai eder antolatzen zituzten. Txomin eta Kandi ezkondu ziran. eztia non ba'dakigu. aiek tajutu. ba'zituzten bertsolariak. atzerako kontuakin ari gera ¡urtebetez geroztikako berriak bai-dakizkigu! Bai ba'. Kandi ari zitzaion Txomineri: http://www. Txomin ere arrituta ibiltzen zan. adiskidea.Agustin Anabitarte . ba'zuten erria. Aste ta asteetan ez zuten Txomin donostiar jatorrak eta Kandi-k alkar ikusi. antza obea emango dio. Alaxen jostatzen ziran donostiar alaiak. Orduan Txomin. urrengorako oso gaituta zeuden.

» Kurrutako gizajoa beti iraulka ta azkenean ukullua jo zuan buruarekin.htm (2 of 3)14. bakallu platera apaldu ta urrengo goizean Antton bakarrik atera zan etxetik Miranda-ra..Donostia —. Xanti-k uztarpea atsekabez ikusi zuan. Kontxexi Xanti-ri zaletu zitzaionetik. Ez zuan Xanti-k lan aundirik izan. Ederki irabazita zeukan neskak... ezkondu ziran. Ara Kurrutako ere ezkondu. Joxe Ogi-k ez zuan andrerik artu. oñez. Artazkero ala bear zala ta lepoa makurtu bearko ziola uztarriari. Ezkondu-berrian. Xanti Zalakain eta Kontxexi Araneder ere ezkondu ziran. zuk estropada irabazi zenuen egun artan bertantxe. emakumeengatik esaten zituan guztiak egiak ziran. Ez zan nolanai erori. «Aukera daukanak nekea berekin ¿nork egingo ote du portuna nerekin?» Amagiarrebak suiaren poltxa maiz aipatzen zualata. Kontxexi-rengana joan zan. «Nere andreak kamisa zarra. berari «Poltxa» jarri zioten izena. Anton-ek ezkontzara bi alaba eraman zituan. Ba'dakigu Erregesoro-n begitarte ona egin ziola. Baita Anton Zurrut eta Madalen ere.ta zuk bakarrik dakizun nere belauneko orbana.susa-literatura. baño erori. Maitasun epela zeukakionarren. gaitz erdi. bein galtzak artu ta emazteari eman omen zizkion: —Ar itzazu —esanaz— gero ere zeorrek jantziko dituzu-ta.Agustin Anabitarte .» Edo-ta. erortzekotan. Ordea. ezin ba' ukatu barrenen zebilkiona. arkaitz artan egin nuen. aundiagoak errez berdintzen zituan. Xanti menderatzalea menderatu zuten. http://www. bankuetxe jabearen alabaren aldera erori zan. Bere ustez. «Ango zokoak ezkonduz geroztik garbitzekoak. beraz. kearra baño beltzago dauka garbitutzeko alperrez. Beraz. ezerrez.com/emailuak/anabitarte/dono23. Arazo onetan ez da naikoa nai ez izatea ala akiakuluak jartzea..12.2010 22:05:05 . ango burnibide berrian urpeko lanez zubi bat egiten. bere aldera egon zan beti. mutillaren erdeñuagatik. Ezkontzeko garaian. Ta Xanti-ri biotz-aldiak eman zionean. Gauez ezkondu ziran. emen orain arte aipatu ez ditugunak. iraunkorra. berea balu. ba'zekian-edo zer ikusi bear zuan. «Txardin-berri»-enera ezkondu zan.

com http://www.2010 22:05:05 .susa-literatura.com/emailuak/anabitarte/dono23.12.susa-literatura.Agustin Anabitarte .Donostia © Agustin Anabitarte "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www.htm (3 of 3)14.

Agustin Anabitarte . Enrike Zabalak.12. «euskal idazleen artean ezezagunenetakoa izango da ziur aski Agustin Anabitarte». 1998) "Agustin Anabitarte" orrialde nagusia www. Gotzon Egiaren ustetan. eta Koldo Izagirre eta Xabier Mendiguren Elizegik beste aldetik. 1986) — Seve Calleja "Haur literatura euskaraz: Lehengo irakurgaietatik 1986ra arte" (Labayru.htm14.com http://www.susa-literatura.susa-literatura.2010 22:05:06 . Anabitarteri buruzko iritzi kritiko arrazoituagoak argitaratu dituzte Seve Callejak alde batetik. Baina. inolako zalantzarik gabe. aldiz. otzan era erraz kontatzen» dituela dio (Euskal literatura alfabetatzeko. «gauzak arin. Agustin Anabitarte Irazuri buruz.com/emailuak/anabitarte/anab02. 1979). 1986). Agirreren pare agian».Donostia ANABiTARTERi BURUZKO iRiTZi KRiTiKOAK «Nobelagile aipagarri. haren obra gehien aztertu duena Juan San Martin izan da. idazle donostiarraren obra guztia biltzen duen liburu mardula. 1994) — Koldo Izagirre / Xabier Mendiguren Elizegi "Euskal literaturaren antologia" (Elkarlanean. Argitalpen horretako hitzaurrea ere ekarri dugu orriotara. — Juan San Martin Hitzaurrea. beronen ardurapean argitaratu baitzen «Augustin Anabitarteren idaz lanak» (Gipuzkoako Aurrezki Kutxa. idatzi zuen Ibon Sarasolak bere Euskal literaturaren historia-n (1971). "Augustin Anabitarteren idaz lanak" (Gipuzkoako Aurrezki Kutxa.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful