Está en la página 1de 18

ivi

Fen Deneyleri Programı

Adnan Kurt
Koç Üniversitesi
Fizik Bölümü

m  

m
ivi Nasıl alışır?

× Deneylerimizden biri.
× Amaç: Sivri uçlarda kuvvetin
yoğunlaşmasını gözlemek.
× Deney Araçları: Çiviler, tahta parçası,
çekiç, eğe.
× Çivi neden sivri uçlu?


Bilim & Teknoloji

× Dolaşık tarih örgüsüne bakışlardan biri, insanın gelişiminde


10000, 4000, 2000, 300, 100, 50 ve 10 yıl önce sıradışı
ivmelenmeyi öne çıkarır. Bu, bilimin&teknolojinin tarihidir.
İnsan için/ toplumsal yaşam için bu yapay ve yaratıcı
etkinliğin değerine paha biçilemez. Değerli, çünkü kendimiz
ürettik; değerli, çünkü ufkumuzu açıyor; değerli, çünkü
evrimimizi elimizle şekillendiriyoruz. Doğayı şekillendirebilir
ve yokedebiliriz.

Bunu Francis Bacon 1620·de @  ·da dile getirdi:


´Çünkü, neden belli değilse sonuç elde edilemez. Doğaya egemen
olmak için ona itaat etmek gerekir ve gözlemde neden
görünen eylemde kural olur.µ ´İnsan bilgisiyle insan gücü
birbiriyle örtüşür.µ
× -  
  

Ê
?onuşmanın Ana Hatları

× Deneylerden bir örnek -ivi,


× Bilim ve Teknolojinin önemi,
× Eskilerden,
× Teknolojinin bileşenleri,
× Bilgi ve Beceri,
× Deney Ortamından Beklentiler,
× Mucit ocuklar,
× ivi Neden ividir?,
× ividen Başka Neler?
× Sonsöz.


rskilerden_1

× 1 Ocak 1900'deki gazetelerde radyo sözcüğü yoktu, çünkü 20 yıl daha


beklemek gerekiyordu.

× Sinema da yoktu, kuaför de, otomobil de yoktu çünkü ortalıkta


görünenlere atsız araba, sürücüye de "mühendis -engineer" deniyordu.
Havacılık diye bir terim de yoktu, gelir vergisi de yoktu. Hekimler henüz
606'yı (frenginin sihirli ilacı -Biyokimyacı P. rhrlich 1910'da açıkladı) ya da
insülini de bilmiyordu. Bilim dünyası kuvantum, görecelik, uzay-zaman
kuramlarından da habersizdi. Çiftçiler traktörü, bankerler merkez
bankalarını, tüccarlar zincir mağazaları, denizciler petrolle çalışan
gemileri bilmiyorlardı. Modernizm, futurizm, kübizm yoktu sözlüklerde.

Ref: VoT


rskilerden_2

× 1900-1925 arasında İngilizce'ye eklenen sözcüklerin sayısı ve eskilerin


yeniden anlamlandırılması insan anlayışının genişlemesi ve uygarlığın
karmaşıklaşmasının bir işaretidir sanki. Radyoyu tanımlayacak 1000 kadar
sözcük, otomobil ve havacılık için yüzlerce sözcük eklenmiştir.
× 1901'de Dünya Nüfusu 1 milyardır. (İsa döneminde 100 milyon, 2050lerde
10 milyar (p263 VoT)). İnsan ömrü, Amerika'da 49 yıldır. Bugün yaşayan
insanların yarısı, hayatlarını bilimsel gelişmeye borçludur. Sağlık
nedeniyle ölümler azalmıştır, ama kazalar, cinayetler, savaşlar, intiharlar
azalmamıştır.

× Son 100 yıldaki en önemli bilimsel başarı, sağlık sisteminin kurularak


yaygınlaştırılması ve tıp teknolojilerinin gelişmesidir.

Ref: VoT


Teknolojinin Bileşenleri

× Teknoloji, sanat gibi, insan imgeleminin dışavurumudur.


× 1. İşlev: Nesnenin şekli ve yapısı işleviyle yönlendirilir.
× 2. rnerji: Teknoloji, eski sanatsal imgelemin çok ötesinde, yapay enerji
kaynaklarıyla doğalın yerdeğiştirmesidir.
× 3. Üretim: İşlerin yinelenebilir şekilde yapılabilmesi bilgisini/ yeteneğini içerir.
× 4. İletişim ve Denetim: 18. yüzyıl öncesinde kimsenin hayal bile edemeyeceği
yeni yetenekler.
× 5. Algoritmalar: Teknoloji, doğanın fiziksel biçimlendirilmesinden de öte bir
şeydir. Düşünsel üretim de işin parçasıdır; kurallar yapay yasalar, komutlar ve
akış, karar verme süreçleri: yazılım.

Ref: 5 Boyutlu Teknoloji


Daniel Bell, 1973

À
Bilgi & Beceri

× Bilgi edinimi,
× Sınıflandırma ²dikey ilişkilendirme,
× Bilgi/ beceri/ ürünün arıtılması,
× Yatay bilgi aktarımı ²bilginin çoğullaştırılması.

× Tümevarım ²analitik düşünme yetisi,


× Zenginleştirici ortamlar ve görgü,
× Nesne ve davranışlarına ilişkin nedensellik ilkesinin
benimsenmesi.

o
Deney Ortamından Beklentiler

× Bilimsel bilginin gündelik yaşama dönüştürülmesi,


× Doğal görüngülerin değerli ve anlaşılır kılınması,
× Akılcılığın, hakim toplumsal değer olması.

× Ö. Doğu ve batıda mutfak pratiği,


× Ö. Gündelik gökyüzü bilgisi.

 
Mucit Çocuklar mı?

× Mucit Çocuklar: Buluş yapan, icat eden.


× Dahası: Arayan, merak eden, izleyen, katılımda
bulunan çocuklar. Nedensellik ilkesini, doğal süreçleri
bilen, akılcılığı yaşam aracı yapan bireyler.

m
Çivi Neden Çividir?

× İki çivi alıp, yapıbozumuna


uğratıp davranışlarını
gözleyebiliriz.

Çivi gibi, binlerce yıllık bir aracın


tasarımında son yüzyılda en
büyük değişiklikler yapıldı.
Biçimsel olmasa da yapısal
değişiklikler.
Bu tür etkinlikler bilimsel
zenginliği, teknolojik gelişimi
sağlıyor.

mm
Çivilerden Başka_1

m
Çivilerden Başka_2


Çivilerden Başka_3

m
Çivilerden Başka_4

m
Çivilerden Başka_5

m
Genç Buluşçular Neler Yapabilirler?

Radyo yapımı, Çiçek dürbünü/ kaleydoskop, Güneş lekeleri gözlemi,


Denizaltının ilkeleri ve gaz/ sıvı dinamiği, Mıknatısların nitelikleri,
Plastik yapımı, Termodinamik/ ısı aktarımı ve malzemelerin
dayanıklılığı, Uçan hava araçları ve roketler, Galile teleskobu,
mikroskop, Termomanyetik motor, Manyetik alanlar ve etkileri,
Manyetik sıvılar, Geridönüşümlü kağıt yapımı, Işık saçılması,
gökyüzünün mavi rengi ve batan güneşin turuncusu, rnerjinin
korunumu ve zemberekli araç yapımı, Hava basıncı, Suyun
kaynaması, Asitlerle malzemelerin etkileşimi/ kimyasal yolla
yumurta soyma, Görsel algı ve kırma kusurlarının anlaşılması,
laserle görme deneyleri, Denge sistemleri, rlektrik motoru yapımı,
Ozmos ve suyun arıtılması, Mürekkep ayrıştırma ve kromotografi,
Spektroskopi ve ışığın bileşenlerini gözlemek, Yüzen aygıtlar, roket
motorlu tekne, yüzey gerilimi, Lang testi/ iki gözle görmenin
anlamı, Güneş enerjisini dönüştürmek.


Son Söz

è  

 
 

Occam·ın Usturası·ndan uyarlama


William of Occam

mo