Está en la página 1de 24

Descargar en pdf

Ver no mbil

LINGUA GALEGA E LITERATURA: PREPARACIN PARA A SELECTIVIDADE. Curso 20152016


Vitoria Ogando Valcrcel & Anxo Gonzlez Guerra, Catedrticos de IES
www.ogalego.eu // ogalego@galicia.com
1.- Exame de selectividade (estrutura)
2.- Teora.

Alfabeto
Acento ortogrfico
Coma
Punto e coma
Guin
Direse
Maisculas
Interrogacin e admiracin
Substantivo
Comparativo e superlativo
Artigo
Pronome persoal
Posesivo
Demostrativo
Verbo
Cuantificadores e identificadores
Relativo, interrogativo e exclamativo
Adverbio
Preposicin
Conxuncin
Anlise sintctica
Anlise das clusulas/oracins
Lxico
Semntica
Fonoloxa
Dialectoloxa

3.- Sociolingstica
4.- Literatura
5.- Exames de selectividade

PAU
PAU
PAU
PAU
PAU
PAU

2010:
2011:
2012:
2013:
2014:
2015:

xuo,
xuo,
xuo,
xuo,
xuo,
xuo,

setembro
setembro
setembro
setembro
setembro
setembro

e
e
e
e
e
e

criterios
criterios
criterios
criterios
criterios
criterios

de
de
de
de
de
de

avaliacin
avaliacin
avaliacin
avaliacin
avaliacin
avaliacin

EXAME DE SELECTIVIDADE: CURSO 2015-2016


I. Competencia comunicativa. 5 puntos
a) Comprensin textual. 2 puntos (2 preguntas de 1 punto)
b) Producin textual. 3 puntos (1 pregunta)
II. Contidos especficos da materia. 5 puntos
c) Lingua e gramtica. 2 puntos (2 preguntas de 1 punto)
d) Sociolingstica. 1 punto (1 pregunta)
e) Literatura. 2 puntos (1 pregunta)
I. Consideracins relativas parte de competencia comunicativa.
Trtase de avaliar a competencia comunicativa do/a alumno/a, na sa dupla dimensin de
comprensin e producin de textos. Consonte o determinado polas propias directrices do DCB
da materia, obxectivo fundamental dela a adquisicin e mellora da competencia
comunicativa, entendida esta como unha competencia ampla que lle debe reportar ao alumnado
a capacidade para usar a lingua (tanto no nivel produtivo coma receptivo e interaccional) nas
diversas esferas da actividade social e individual.
a)Comprensin textual (p. 1 e 2). Formularanse das cuestins breves cunha valoracin
de 1 punto cada unha sobre algn aspecto de interpretacin e anlise do texto proposto, na
lia das que a continuacin se indican a modo de exemplo:

Resumo
breve
do
texto
ou
dunha
parte
del.

Estrutura
do
texto.

Ideas
principais
e
secundarias.
Intencionalidade do texto. O alumado deber comprender o sentido real do texto, mis al da
sa literalidade, percibindo recursos como, por exemplo, a irona, as implicaturas,
presuposicins...
Opinin do autor sobre algn aspecto que se indique. Tamn aqu o alumnado deber
comprender
o
sentido
real
do
texto,
mis
al
da
sa
literalidade.
Significado concreto no texto dalgunhas palabras ou expresins contidas nel.
b) Producin textual (p. 3). Pedirselle ao alumno/a que constra un texto persoal cunha
extensin aproximada de 200-250 palabras sobre un tema proposto, relacionado dalgn xeito
co contido do texto do exame. Nesta pregunta valorarase a capacidade para producir un texto
que sexa informativo, coherente, ben estruturado e adecuado situacin comunicativa. A
cualificacin da pregunta (3 puntos) desagregarase en tres tramos de 1 punto cada un, do
seguinte xeito:
1) Construcin textual: 1 punto. Valorarase:
A adecuada seleccin da informacin, coa presenza daquela que sexa pertinente e
necesaria para que o texto resulte comprensible. Terase en conta a capacidade para
evitar clixs, estereotipos, lugares comns e ideas excesivamente previsibles, as como
unha orixinalidade gratuta e afastada do contido do texto da proba.
A coherencia discursiva. A sucesin de enunciados do texto debe presentar continuidade
temtica e progresin informativa. Non debe ademais introducir contradicins.
A organizacin da informacin: estruturacin do texto (p. ex., introducin,
desenvolvemento e conclusins), argumentacin e organizacin en pargrafos.
2) Adecuacin lxico-gramatical: 1 punto. Valorarase:
A capacidade de construcin de textos adecuados situacin (formal) en que estes se
producen. Terase en conta o manexo apropiado dos rexistros da lingua nas escollas
lexicais e nas construcins gramaticais. O texto deber evitar polo tanto trazos propios
da oralidade e dos textos espontneos e non planificados, as como aqueles que amosen
un requintamento afectado. En definitiva, valorarase o bo manexo dos recursos

cohesivos, tanto gramaticais coma lxicos.


3) Correccin ortogrfica e gramatical: 1 punto. Valorarase:
O correcto dominio da ortografa e os signos de puntuacin, as como a gramaticalidade
das construcins sintcticas e das escollas morfolxicas, desde o punto de vista do
galego estndar.
A elaboracin de textos cunha extensin manifestamente menor solicitada, ao extremo de
dificultar a axeitada avaliacin da tarefa, supor unha diminucin proporcional da valoracin
global da pregunta.
II. Consideracins relativas parte de contidos especficos da materia
c) Lingua e gramtica (p. 4 e 5). Formularanse das preguntas breves sobre contidos de:

fontica
fonoloxa
morfoloxa
sintaxe
semntica
lexicoloxa
dialectoloxa

As preguntas gramaticais podern conter algunha cuestin de gramtica comprensiva, como xa


aconteceu en exames anteriores (vid. tamn o modelo de exame e os criterios de correccin
dese exame modelo includos nesta mesma pxina). Nelas comprobarase a capacidade do
alumnado para explicar as diferenzas no uso dunhas ou outras construcins gramaticais. Como
vn sendo habitual, na resposta a estas preguntas poder empregarse calquera das
terminoloxas lingsticas existentes, sempre que se faga de maneira coherente.
d) Sociolingstica (p. 6). Formularanse das preguntas (das que o/a alumno/a deber
responder s unha) que versarn sobre os contidos que figuran no DCB baixo a epgrafe A
sociolingstica. As posibles preguntas, que corresponden literalmente co enunciado dos temas
tal e como figuran neste documento, son:
1. As funcins sociais da lingua. Conflito e diglosia. Estereotipos e prexuzos lingsticos: a
sa repercusin nos usos.
2. Historia da normativizacin: a construcin da variedade estndar. Interferencias e
desviacins da norma.
3. Linguas minorizadas e linguas minoritarias. O galego: lingua en vas de normalizacin.
4. O galego no primeiro terzo do sculo XX: caractersticas lingsticas fundamentais.
Contexto histrico e situacin sociolingstica.
5. O galego de 1936 a 1975: caractersticas lingsticas fundamentais. Contexto histrico e
situacin sociolingstica.
6. O galego a finais do sculo XX e comezos do XXI: caractersticas lingsticas
fundamentais. Contexto histrico e situacin sociolingstica.
Agrdase do alumnado unha resposta concisa e asemade completa, acorde coa puntuacin que
se lle concede pregunta e co tempo do que se dispn para o exame. Sera desexable unha
extensin aproximada dunhas 200 ou 250 palabras.
Ao se tratar dunha extensin breve para unha pregunta deste tipo, valorarase a capacidade
para seleccionar e presentar a informacin mis relevante sobre o tema escollido, as como
para evitar divagacins e xeneralidades.
e) Literatura (p. 7). Formularanse das preguntas (das que o/a alumno/a deber responder
s unha) que versarn sobre os contidos que figuran no DCB baixo a epgrafe A literatura. A
pregunta ser necesariamente unha das seguintes:

1. A poesa das Irmandades da Fala. Caractersticas, autores e obras representativas.


2. A poesa de vangarda. Caractersticas, autores e obras representativas.
3. A prosa do primeiro terzo do XX: as Irmandades e o Grupo Ns (narrativa, ensaio e
xornalismo).
4. O teatro do primeiro terzo do XX: Irmandades, vangardas e Grupo Ns.
5. A poesa entre 1936 e 1975: a Xeracin do 36,a Promocin de Enlace, a Xeracin das
Festas Minervais.
6. A prosa entre 1936 e 1976: os renovadores da prosa (Fole, Blanco Amor, Cunqueiro e
Neira Vilas).
7. A Nova Narrativa Galega. Caractersticas, autores e obras representativas.
8. O teatro galego entre 1936 e 1976: a Xeracin dos 50 e o Grupo de Ribadavia.
9. A literatura do exilio entre 1936 e 1976: poesa, prosa e teatro.
10.A poesa de fins do XX e comezos do XXI. Temas e autores dos 80 e dos 90. Poetas e
tendencias actuais mis relevantes.
11.A prosa de fins do XX e comezos do XXI. Temas e autores dos 80 e dos 90. Prosistas e
tendencias actuais mis relevantes.
12.O teatro de fins do XX e comezos do XXI. Temas e autores dos 80 e dos 90.
Dramaturgos, tendencias e compaas actuais mis relevantes.
Non se considerarn correctas as respostas que consistan nunha mera listaxe de autores e
obras. Valorarase o tratamento, no tema escollido, dos seguintes elementos:
Informacin sobre o contexto: acontecementos histricos, grupos, influencias, iniciativas,
tendencias, etc.
Informacin acerca dos principais autores dun perodo ou corrente. Esta non s debe
facer referencia s obras mis importantes senn tamn aos trazos que caracterizan
cada un dos autores.
Informacin acerca do que un grupo, autor ou poca supuxeron na historia da literatura
galega.
Como extensin orientativa podemos establecer unhas 400 palabras, aproximadamente.
Cmpre non obstante ter en conta que neste caso a extensin pode ser moi variable
dependendo de que o alumnado opte por unha redaccin mis desenvolvida ou mis
esquemtica.
Observacins
comns
para
as
preguntas
6
e
7:
1) Nestas das preguntas ofreceranse das posibilidades para que o alumnado realice
unicamente unha delas. Estas das posibilidades sern as mesmas nas Opcins A e B do
exame. Deste xeito poder escollerse unha ou outra opcin sen que inflan as preferencias nas
preguntas
de
sociolingstica
e
de
literatura.
2) A pesar de que as preguntas 6 e 7 sern formuladas sobre un repertorio pechado e
previamente establecido, valorarase a elaboracin dun texto persoal, e non dunha reproducin
puramente memorstica.
Consideracins relativas correccin lingstica.
De igual maneira que se veu facendo nestes anos pasados, valorarase a correccin lingstica
do exame. Os erros podern descontar at un mximo de 2 puntos sobre a cualificacin global.
O clculo levarase a cabo segundo a seguinte clasificacin:
Moi graves: solucins que son alleas ao sistema lingstico do galego, como tempos
compostos, mala colocacin do pronome persoal tono, etc. Descontaranse 0,2 puntos
por cada un.
Graves: solucins ortogrficas contrarias norma lingstica (b/v, h, y, etc.) e
acentuacin diacrtica. Descontarase 0,1 punto por cada un.
Leves: solucins galegas alleas ao estndar vixente e acentuacin non diacrtica.
Descontaranse 0,05 puntos por cada un.
Estas penalizacins non se aplicarn sobre a pregunta 3 xa que, tal como se indicou, na propia
valoracin da pregunta est includa a avaliacin da correccin lingstica do texto producido.

I.- ALFABETO
GRAFEMA: representacin escrita dun fonema
1.- Os nomes das letras teen xnero masculino: o gue, o que, o xe, o zeta...
Os dgrafos representan un nico son: o che, o gue u, o elle, o ene hache, o que u, o erre
dobre.
2.- k, w, j, y, (ka, uve dobre, iota, y grego, cedilla) s se usan en palabras tomadas doutros
idiomas: kantiano, byroniano, wagneriano, Jefferson, Ea de Quiroz
Obsrvese: quilo, quilmetro, quilovatio. (Abreviaturas con k)
3.- Exemplos de uso do h: Helena, Henrique, Heladio, hendecaslabo, hedra, hipocrisa,
harmona (compostos e derivados dos anteriores)
Mais: arpa, orfo, oso, oco, irmn, inchar, ermida, ombreiro, baa, a.
4.- Exemplos de uso do v/b:
- baleiro, orballo, bolboreta, mbil, marabilla. pobo, goberno...(compostos e derivados dos
anteriores)
- av, avogado, voda, varrer, vasoira, ouvear, esvarar, pavilln, gravar, gravata, vulto, verniz,
verza, covarde, esvelto, voitre
5.- nh representa unha consoante nasal velar. Debe manterse unida no final de lia.
6.- g+a,o,u

gu+i,e (g)

Para a representar a gheada: gh

7.- Uso do X: exame, extensin, lxico, txtil, trax...


Obsrvese: escavadora, estender (extensin), estraar, estrao, estranxeiro, esaxeracin,
esaxerar, esixir, esixente. (oxxeno)

II.-ACENTO ORTOGRFICO
1.- Agudas (oxtonas). Ex. : chofer, chins
Acentanse as polislabas rematadas en -vogal (+n,s,ns)
Mais non levan acento grfico:
a) Monoslabos: leis, el, ti.
b) As rematadas en ditongo decrecente (+n,s): papeis, colleu, amei, tomou, pediu, azuis.
c) As rematadas noutra consoante que non sexa -n ou -s: cantar, nariz, arroz.
2.- Graves (Paroxtonas). Ex. : atmosfera, biosfera, heroe
Levan acento grfico cando rematan en consoante diferente de n, s, ou en
grupos consonnticos distintos de -ns: lbum, mbil, msil, rptil, Flix, trceps, carcter.
(Tamn se acentan as que teen ditongo decrecente na ltima slaba: ambeis).
Polo tanto: cantan, cantas, lapis, canons, colons, dolmens.
3.- Esdrxulas (Proparoxtonas).
Todas levan acento grfico: mgoa, brbaro, tpedo, xlgaro, trmite.
4.- i, u en hiato.
Independentemente das regras anteriores, levan acento grfico as vogais i, u tnicas cando van
inmediatamente antes ou despois dunha vogal tona, para indicar que mbalas vogais non
forman ditongo:anda, bal, cada, egosmo, mido, raa, raz, rudo, saa, sa, traa, ta,
xuzo... (mais: prohibo)
5.- Estranxeirismos e latinismos: seguen as normas anteriores.

6.- Acentos diacrticos.


/a s/as bla/ bola c/ca cs/cas ch/cha chs/chas c/co cs/cos cmpre/com
pre cmpren/compren d/da
ds/das d/do
/e fra/fora m/ma ms/mas
mis/mais n/no ns/nos
(ao)/o s(aos)/os so/oso p/pe pla/pola pr/por prsa/presa s/se s/so
t/t
e vn/ven
vs/ves vs/vos
7.- Observacins.
7.1.- As maisculas levan acento grfico.
7.2.- Non o levan os adverbios acabados en -mente, os demostrativos, o numeral un, o
pronome el.
7.3.- Tampouco os interrogativos e exclamativos: Como lle vai? Onde ests?. S se
acentan para evitar anfiboloxas: dille que queres, dille qu queres
7.4.- O pronome posposto ao verbo conta como unha slaba mis, pero mantense o acento
diacrtico: cntallo, me igual, dlle.

III.- COMA
1.- Separa os elementos dunha enumeracin cando non os une unha conxuncin.
2.- sase despois dunha subordinada, cando precede principal.
3.- sase para separar os vocativos, aposicins...
4.- sase coas locucins adverbiais: pois, dicir, en fin, finalmente...
5.- sase coas conxuncins adversativas cando introducen oracins curtas.
6.- sase nas oracins adxectivas-explicativas, etc.
Non se separan os elementos da oracin con comas (suxeito-verbo...). A coma non
pode iniciar unha lia.

IV.- PUNTO E COMA


1.- Utilzase en oracins longas cando xa se usou coma e se precisa unha pausa.
2.- Utilzase en oracins longas cando hai unha conxuncin adversativa.
O punto e coma ten pouco uso en galego.

V.- GUIN
1.- sase para partir unha palabra ao final da lia, coas segundas formas do artigo e en certas
palabras compostas: ce-/rra-/llei-/ro, ma-/cha-/da, co-/rrom-/per, al-/gu-/nha.
2.- Escrbense con guin as palabras nas que o 1 elemento non (non-fumadores, nonaliados), asociacins ocasionais (dicionario alemn-galego, manaco-depresivo), palabras
complexas (nor-nordeste) ou estranxeirismos (streap-tease, foie -grs).
Mais: garda civil (gardas civs), moble bar (mobles bar), sof cama (sofs cama), porco bravo
(porcos bravos), cartafol (cartafoles), sapoconcho (sapoconchos), xordomudo, vagalume,
malhumor, lusquefusque, cabodano...

VI.- DIRESE
1.- ge, gi para indicar que se pronuncia o u: ungento, antigidade, lingista.
2.- Co i na 1 e 2 persoas do plural do imperfecto de indicativo/copretrito dos verbos
acabados en -aer, -oer, -oir, -uir: caamos, doades, moamos, saades, constituamos,
destituades.

VII. USO DAS MAISCULAS


1.- Comezo de escrito, despois de punto.
2.- Nomes propios e alcumes.
3.- Formas abreviadas de tratamento: Dra., Vde.
4.- Na 1 palabra do ttulo dunha obra: Follas novas (xornais e revistas en todas: A Nosa
Terra).
5.- Nos substantivos e adxectivos dos nomes de institucins e empresas: Xunta de Galicia,
Adega Cooperativa.
6.- As siglas escrbense con maisculas: ONU, TVG.

VIII.- SIGNOS DE INTERROGACIN E ADMIRACIN


Colcanse s ao final do enunciado (? !). Ao inicio s excepcionalmente.
(EXERCICIOS SOBRE ORTOGRAFA en ogalego.eu)

IX.- SUBSTANTIVO (e adxectivo)


Forma: lexema (significado bsico) + morfemas (xnero e
nmero). Significado: comn/propio e concreto/abstracto.
1.- XNERO
1.1.- Substantivos nos que o cambio de xnero non se refire ao sexo:
1.1.1.- Tamao: pipo, rato, barco, vasoiro.
1.1.2.- Feminino colectivo: madeiro, gran, ovo.
1.1.3.- Semanticamente diferentes: porto, corte, cura
1.2.- Xnero mal usado por influencia do casteln:
1.2.1.-Masculinos: berce, cal, crcere, costume, couce, cume, cuspe, dote, fel, labor, leite,
lume, mel, nariz, riso, sal, sangue, sinal, sorriso, ubre, legume, nomes de letra.
1.2.2.-Femininos:
- cor, dor, orde, orixe, ponte, testemua, suor, marxe.
- Palabras acabadas en -axe, menos paxe, traxe, garaxe, personaxe.
- Palabras acabadas en -se (=sis), -ite (=itis): anlise, farinxite, peritonite.
- As que comezan por tnico non mudan de artigo: a arte
OBSERVACIN: as rbores froiteiras teen o mesmo xnero que a froita,
ags castieiro e figueira.
1.3.- Formacin do feminino.
O feminino frmase comunmente co morfema -a, que se une directamente ao masculino (deus,
rapaz, av, s, cru, chins, burgus) ou substite a vogal final da forma masculina (sobrio,
presidente). Mais:
1.3.1. Nomes rematados en -n:
1.3.1.1.- -n/-: alden, artesn, chan, cidadn, cristin, curmn, irmn, pagn, san,
alemn, cataln, afgn
1.3.1.2.- -n/-ana: despectivos: folgazn, charlatn ....
1.3.1.3.- -n/-oa: ladrn (ladra), len, patrn, campin. Nos aumentativos e despectivos ona: cabezn, abusn, faltn.
1.3.1.4.- -in/-ina: bailarn (run invariable)
1.3.2. Sufixos especiais: barn, duque, abade, poeta, rapaz, galo, actor, emperador, rei,
heroe, xudeu, sacerdote, tsar.
1.3.3. Palabras diferentes (heternimos): mao, bo, cabalo, xenro, castrn, can, home,
macho, frade, padrio, pai, marido, padrasto, compadre, prncipe.
1.3.4. Non hai formas para o feminino:
sase o artigo: intrprete, estudante. sase macho/femia para animais: sapo, pardal,
paspalls.

2.- PLURAL.
2.1.- As palabras rematadas en vogal, ditongo: engaden s: lei, i, u, bamb, custo, bocoi.
2.2.- As palabras rematadas en -r e -z: engaden es: mar, vez, luz.
2.3.- As palabras rematadas en -s e x (ks):
2.3.1.- As agudas: +es: deus, comps... Mais: luns, fax, lux, unisex son invariables.
2.3.2.- As graves e esdrxulas son invariables: choromicas, lapis, martes, oasis, tlex, trax.
2.4.- As palabras rematadas en -n: engaden s: can
2.5.- As palabras rematadas en -l:
-Monoslabos: +es: pel, fel, mel, mil, cal, tal, val, xel, ril, sol...
-Polislabos agudos: l por is: mandil, fusil, cadril, bemol, anel, aval, control... Mais: eles,
aqueles.
-Polislabos graves: +es: fcil, smil, xil, tnel, cnsul...
Mais -bel: -beis (ambeis)
2.6.- Os estranxeirismos e cultismos. A maiora engaden s: club, coac, tic, lord, test. Algns
engaden -es: hsar, dlar.
2.6.- S se usan en plural: andas, nupcias, exequias, tesoiras.
2.7.- Teen distinto significado en singular e plural: miolo, aire, lente, auga.
2.8.- Palabras compostas (Vid. o uso do guin): vacaloura, sapoconcho, vagalume,
ollomol/es,cartafol/es...

X.- COMPARATIVO E SUPERLATIVO (adxectivos)


1.- Grao positivo: o significado non est modificado.
2.- Grao comparativo:
2.1.- De igualdade: tan.. coma/como / igual... ca/que/do que
2.2.- De superioridade: mis... ca/que/do que
2.3.- De inferioridade: menos... ca/que/do que
bo/mellor, mao-malo/peor, grande/maior-meirande, pequeno/menor
ca e coma son obrigatorios ante un 2 termo da comparacin pronome persoal. Ca non
contrae co artigo ca o (ou pode contraer c)
como e do que son obrigatorios ante un 2 termo da comparacin verbo.
3.- Grao superlativo:
3.1.- Relativo: o/a mis-menos... de-entre..
3.2.- Absoluto: -simo: altsimo, grandsimo. Mais: antiqusimo, fidelsimo, nobilsimo,
amabilsimo, celebrrimo, misrrimo, pauprrimo, pulqurrimo.
-Tamn: mximo, mnimo, ptimo, psimo, supremo, nfimo.
-Moi, bastante, ben, abondo... + adxectivo.
-Os prefixos derivativos hiper, ultra, re, sper...
-A repeticin do adxectivo. Frases feitas.
(EXERCICIOS SOBRE SUBSTANTIVO E ADXECTIVO ogalego.eu)

XI.- ARTIGO

Artigo (determinado) : o, a, os, as


(El Rei, El Seor)
As segundas formas lo, la, los, las sanse con por e u: polo, u-lo libro?
Todos os ou tdolos, ambas as ou mbalas.
Un, unha, uns, unhas: artigo indeterminado?
Contraccins:

Por e tras contraen co artigo: polo, tralo, pola, trala...


o

Os

as

un

unha

uns

unhas

ao ()

aos (s)

con cun

cunha

cuns

cunhas

con

co

coa

cos

coas

de

dun

dunha

duns

dunhas

de

do

da

dos

das

en

nun

nunha

nuns

nunhas

en

no

na

nos

nas

Exemplos: veo da Corua, vou ao Carballio, samos antes de os galos cantaren, qureme
mis a min ca a ti, caeulle mis auga nosa ca delas.
(EXERCICIOS SOBRE O ARTIGO en ogalego.eu)

XII.- PRONOME PERSOAL


1.- Formas Tnicas:
Singular

Plural

1 persoa

eu

ns / nosoutros, -as

2 persoa

ti

vs /vosoutros, -as

3 persoa

el, ela

eles, elas

En rxime de preposicin: 1 min, Reflexivo: si


Prep. con: comigo, contigo, connosco, convosco, consigo
Cortesa: vostede, vostedes (esixen o verbo en 3 persoa)
el

ela

eles

elas

de

del

dela

deles

delas

en

nel

nela

neles

nelas

2.- Formas tonas:


Singular

Plural

1 persoa me

nos

2 persoa te (comple. directo)


che (comple. indirecto e solidar.)

vos

3 persoa o, a/lo, la/no, na (comp. directo) os, as/los, las/nos,nas (com. dir.)
lle (comp.indirecto e solidar.)
lles (compl. indirecto e solidar)
-Reflexivo 3 persoa : se

Cortesa: 3 persoa

-O -s final da 1 de plural dos verbos prdese ante o pron. persoal nos: perdmonos,
esquecrmonos.
-Solidariedade: che: atuando a 1. vos: atuando a varios. lle: de vostede a 1. lles: de
vostede a varios.
3.- Contraccins:
o

os

as

me

mo

ma

Mos

mas

che

cho

cha

chos

chas

lle

llo

lla

Llos

llas

nos

nolo

nola

nolos

Nolas

vos

volo

vola

volos

volas

lles

llelo

llela

llelos

llelas

4.- Valores de SE (me, te, se, nos, vos, se). Resume.


- Reflexivo: complemento directo. A accin que realiza o suxeito recae sobre el mesmo. O can
lmbese. Pode ser nalgn caso complemento indirecto: preguntouse a razn diso.
- Recproco: con suxeito mltiple. A accin que realiza cada un recae sobre os demais. Antn e
Helena qurense. Irea e Sara mndanse WhatsApp.
- Compoente verbal: en verbos que esixen o pronome, forma parte do verbo. Raquel
queixouse da cabeza.
- Na pasiva reflexa, impersoal. Anda non se recolleu o millo.
(Atencin: se no exame de selectividade aparece a pregunta de analizar valores de SE,
lmbrese que pode ser nexo condicional conxuncin- ou pronome persoal tono. Indquese
sempre isto. Se ademais se sabe o anterior tamn se sinala. Na maiora dos casos este
pronome tono CD)
5.- Colocacin do pronome tono na frase:
1.- En oracins subordinadas: antes do verbo
2.- Non subordinadas: despois do verbo. EXCEPTO (vai antes):
2.1.- Oracins desiderativas e enfticas. Para salientar a palabra que precede ao verbo.
2.2.- Oracins introducidas por partcula interrogativa/exclamativa.
2.3.- Se ao verbo precede un negativo
2.4.- "
"
" : algun, todos, calquera....
2.5.- "
"
" : case, ata, disque, eis, mesmo, seica, vela, anda, axia, sempre, s,
tamn, ben, cedo, tarde, mal, moito,talvez, quizais, .....
3.- Cos infinitivos: se o infinitivo suxeito, predicado nominal ou aposto, o pronome
vai despois. No resto dos casos pode ir antes ou despois, mesmo se pode intercalar entre o inf.
e unha preposicin/conxuncin que o rexe.
4.- Cos xerundios: se ncleo verbal, o pronome vai despois; no resto dos casos antes ou
despois.
4.- Orde de colocacin dos pronomes: Primeiro vai se, logo o pron.
de solidariedade, logo o complemento indirecto e finalmente o complemento directo.
(EXERCICIOS SOBRE O PRONOME PERSOAL en ogalego.eu)

XIII.- POSESIVO
masculino

feminino

masculino

feminino

meu

mia

meus

mias

teu

ta

teus

tas

seu

sa

seus

sas

noso

nosa

nosos

nosas

voso

vosa

vosos

vosas

seu

Sa

seus

sas

singular

singular

plural

plural

Existe un posesivo de respecto mi que acompaa a madre, padre, to, seor, amo...
Observacins:
1.- obrigatorio o uso de artigo ante adxectivo posesivo (excepto nos vocativos). Cos nomes
de parentesco optativo.
2.- Os de 3 persoa acompaados de numerais poden indicar cantidade aproximada ou
ponderacin; xa ten os seus 20 anos / valer as sas boas pesetas.
3.- De meu, de noso, de teu, de voso, de seu: propiedade exclusiva ou por si: teo casa de
meu/ a casa caeu de seu.
4.- Os meus, os teus....: a familia
5.- Das mias, das tas...: falcatruadas, trasnadas, tarefas: xa anda a facer das sas / xa
che pasei as mias.
6.- Cadanseu, sa, seus, sas: sentido distributivo, algo para cada un.
7.- Posesivo= de+pron. persoal: diante mia, ta, sa....
8.- O posesivo pode indicar algo habitual: xa volveron ao seu
(EXERCICIOS SOBRE O POSESIVO en ogalego.eu)

XIV.-DEMOSTRATIVO
singular singular singular plural plural

plural

masculin
o

este

ese

aquel

estes

eses

aqueles

feminino

esta

esa

aquela

estas

esas

aquelas

isto

iso

aquilo

--

--

--

1.- Estoutro, a, os, as, esoutro, a, os, as, aqueloutro, a, os, as: sanse en correlacin cun
simple sinalando a 2 cousa dunha serie de 2.
2.- O demostrativo contrae coas preposicins de, en: deste, naquel, niso, daqueloutra,
nestoutro...
3.- Aquel (substantivo): motivo, aspecto, aparencia.
2.- Aquela (substantivo): coidado, agarimo, interese, desgraza.
3.- Daquela (adverbio): naquel tempo, entn.

4.- Nisto, con estas, nestas: de repente, nese momento


(EXERCICIOS SOBRE O DEMOSTRATIVO en ogalego.eu)

XV.- VERBO
1.- Uso do infinitivo persoal/conxugado/flexionado.
Unha das caractersticas do galego-portugus a de posur un infinitivo flexionado que
portador dun morfema de persoa.
1.1.- Debe usarse:
1.1.1.- Sempre que o infinitivo vaia introducido por unha preposicin (e non forma parte de
perfrase verbal).
1.1.2.- Cando o infinitivo ten un suxeito propio, diferente do do verbo principal.
1.2.- Non pode usarse:
1.2.1.- Cando ten o mesmo suxeito que o verbo antecedente do que depende ou nas perfrases
verbais.
1.2.2.- Cando non ten un suxeito determinado nin posibilidades de repoelo.
1.2.3.- Cando un complemento tono do outro verbo fai de suxeito do infinitivo: gstanos
gaar.
2.- Valor dos tempos e modos.
2.1.- O MODO: Expresa a actitude do falante con relacin accin verbal.
- Indicativo: feito real, obxectivo.
- Subxuntivo: feito como posible, como desexo ou mandado atenuado; tamn dbida,
emocin, temor, etc.
- Imperativo: feito como mandado atenuado ou orde.
2.2.- O TEMPO: o tempo expresado tamn polos adverbios...
2.2.1.- Presente de Indicativo. Coincidencia co momento actual.
- Presente habitual: accin frecuente.
- Presente histrico ou narrativo: sucesos do pasado.
- Presente intemporal: verdades permanentes.
- Presente prospectivo: certeza no futuro.
- Presente imperativo: mandado atenuado.
2.2.2.- Copretrito (pret. imperfecto) de indicativo. Coincidencia cun momento do pasado
(un adverbio ou outro verbo).
- Copretrito narrativo: nos contos, historias...
- Copretrito. de cortesa.
- Copretrito con valor de futuro (desde o pasado).
2.2.3.- Pretrito (p. perfecto). Un feito pasado mis ou menos afastado (non precisa
referente).
- Valor imperativo.
- Pretrito de futuro: accin futura que se realizar axia.
2.2.4.- Antepretrito (pretrito pluscuamperfecto). Un feito pasado con relacin a outro
tamn pasado -non con respecto ao momento actual-.
2.2.5.- Futuro de Indicativo. Feito que anda non sucedeu no momento actual.
- Incerteza, posibilidade.
- Obrigatoriedade.
- Cortesa.
2.2.6.- Pospretrito (Condicional / futuro hipottico). Feito futuro con relacin a un tempo
pasado.
- Incerteza na pasado.
- Cortesa.
2.2.7.- Presente de Subxuntivo. Coincidencia co momento actual ou co futuro.
2.2.8.- Pretrito (imperfecto) de subxuntivo. Tempo pasado, presente (feito irreal) ou
futuro (referente ao pasado)
N.B. As formas -ra son antepretrito e as formas -se, pretrito de subxuntivo (mais -ra tamn
pode ser subxuntivo)

2.2.9.- Futuro de subxuntivo -pouco usado-. Unha accin futura que posible que se realice.
2.3.- AS FORMAS NOMINAIS. Non expresan tempo nin modo.
2.3.1.- O Infinitivo (=substantivo). Expresa a accin verbal en potencia, sen ter en conta se
se est a realizar ou non.
2.3.2.- O xerundio (=adverbio). Modifica adverbialmente o verbo principal expresando unha
circunstancia a el referida. A accin est vista na sa realizacin.
Precedido de en: accin sucedida inmediatamente antes que a do verbo principal.
2.3.3.- O participio (=adxectivo). Pode funcionar como un adxectivo perdendo case o seu
sentido verbal ou como ncleo (case sempre seguido dun substantivo suxeito)
(VERBOS REGULARES E IRREGULARES CONXUGADOS)

PERFRASES VERBAIS/COMPLEXOS VERBAIS/FORMAS PERIFRSTICAS


Verbo auxiliar +
(partcula)

Verbo auxiliado

en forma persoal

en forma impersoal:
infinitivo/xerundio/participio

perdeu o significado propio conserva o significado propio


achega: persoa, tempo,
aspecto...
A perfrase comprtase como unha unidade formal e non como dous verbos (vou sar agora.
Preguntamos cando vas sar? non cando vas?)
PRINCIPAIS PERFRASES
1.- Temporais: futuridade, inmediatez.
*IR + INFINITIVO: movemento, futuro. Vai chover hoxe. Vou ir de vacacins este Nadal
*HABER (DE) + INFINITIVO: futuro. Han de chegar .
*ESTAR A/PARA + INFINITIVO: futuro inmediato. Olla, est para chover.
*ANDAR PARA + INFINITIVO: futuro inmediato. Mara anda para ter un neno.
2.- Modais: obriga ou hiptese/probabilidade.
*HABER (DE) + INFINITIVO: hiptese. Ha (de) andar por oitenta pesos.
En pretrito : accin a piques de se realizar(ou imperfectiva). Tropezou e houbo caer.
*HABER QUE + INFINITIVO: obriga. Hai que ser educados e saber comportarse.
*TER QUE/DE + INFINITIVO: obriga. Sntoo, mais teen que marchar axia.
*DEBER (DE) + INFINITIVO: obriga ou hiptese. Para aprobaren deben tirar un 5. Aqu debe
vivir un gaiteiro.
*PODER + INFINITIVO: hiptese. Podo facer un exame sorpresa en calquera momento.
3.- Aspectuais(os tempos non expresan o aspecto):
a) Imperfectivas: accin na sa duracin, desenvolvndose.
*ESTAR + XERUNDIO (=A+INF). Est a chover. Estaba cantando.
*ANDAR + XERUNDIO (=A+INF): movemento continuado, prolongado. Anda a preparar
oposicins.
*LEVAR + XERUNDIO (=A+INF): incide sobre o inicio. Leva chovendo un mes.
*SEGUIR + XERUNDIO (=A+INF): contina un proceso anterior. O Teucro segue a xogar ben.
*IR + XERUNDIO: progresivo. A cousa vai indo a mellor.
*VIR + XERUNDIO: segue o anterior. E ti de quen vs sendo?
b) Perfectivas: accin acabada, proceso concludo.
*ACABAR DE + INFINITIVO. Cando acabedes de charlar, podevos a estudar.
*VIR DE + INFINITIVO: Fin dun movemento. Veen de cantar en Pars.

*DEIXAR DE + INFINITIVO. Cando deixe de chover, sairemos dar unha volta.


*DAR + PARTICIPIO en interrogativas e negativas: non se consegue rematar o proceso
iniciado. Eu non dou chapado todo ese librote. Deches sabido onde vive?
*LEVAR + PARTICIPIO: matiz reiterativo. Eu lvovos sufrido moito nesta vida, meus fillos.
*TER + PARTICIPIO: matiz reiterativo: non substite perfectamente o pretrito perfecto
casteln. Xa che teo dito que non quero probar o tabaco.
Tamn se poden considerar terminativas (fin dun proceso):
*CHEGAR A + INFINITIVO. Nunca chegou a se saber quen foran os asasinos.
*ACABAR POR + INFINITIVO. Os criminais acabaron por se entregar.
*VIR A + INFINITIVO. E as foi como veu a saberse quen fora o autor da trasnada.
c) Reiterativas: accin que se repite.
*VOLVER (A) + INFINITIVO. Se volves (a) tusir, estragars o concerto.
*TORNAR (A) + INFINITIVO. Foi recompensado por tornar (a) facer sadas difciles.
d) Incoativas: proceso no seu inicio.
*BOTARSE A + INFINITIVO. Cando se botou a chover, fuximos a fume de carozo.
*POERSE/PRSE A + INFI. Pxose a cantar unha pandeirada no medio do paraninfo.
*ROMPER A + INFINITIVO. Ponlle un dente de allo cando rompa a ferver.
*DAR EN + INFINITIVO. Era marabilloso, ata que deu en pincharse.
*EMPEZAR A + INFINITIVO. Tpalle a boca, xa empeza a berrar.
*COMEZAR A + INFINITIVO. Xa comezo a aborrecerme con tanta perfrase.
4) Pasivas:
*SER + PARTICIPIO. Por fin, xa foron explicadas as mis importantes, que non todas.
(Para ver as perfrases ordenadas doutro xeito)
(EXERCICIOS SOBRE O VERBO en ogalego.eu)

XVI.-CUANTIFICADORES E IDENTIFICADORES
1.- Cuantificadores.
Algn (algunha, algns, algunhas), algun, algo, ningn (ningunha, ningns, ningunhas),
ningun, nada, un (unha, uns, unhas) varios/as, pouco (...), bastante/s, abondo (...), moito
(...), ben, demasiado (...), mis, menos, tanto (...), todo (...), cada, ambos/as, entrambos/as.
2.- Identificadores.
Outro (...), calquera, quenquera, tal/es, mesmo (...), propio (...), certo (...) determinado (...).
Algn e outro contraen coas preposicins de, en. Algo e algun non contraen.

XVII.- RELATIVO, INTERROGATIVO E EXCLAMATIVO

que, quen (invariables)


cal, cales
canto, a, os, as
cuxo, a, os, as
Ser quen a/de: ser capaz de.

XVIII.- NUMERAL
1.- Cardinais.
Cero, un/unha, dous/das, tres, catro, cinco, seis, sete, oito, nove, dez, once, doce, trece,
catorce, quince, dezaseis, dezasete, dezaoito, dezanove, vinte, vinte e un/vinte e unha, vinte e
dous/vinte e das, trinta, trinta e un, trinta e unha, corenta, cincuenta, sesenta, setenta,
oitenta, noventa, cen, cento un, cento unha, douscentos/duascentas, trescentos/as,

catrocentos/as, cincocentos/as ou quientos/as, seiscentos/as, setecentos/as, oitocentos/as,


novecentos/as, mil.
Cento, milln, billn, trilln, ducia, decena, centena, funcionan como substantivos.
2.- Ordinais.
Primeiro, segundo, terceiro, cuarto, quinto, sexto, stimo, oitavo, noveno, dcimo, undcimo
ou dcimo primeiro, duodcimo ou dcimo segundo, dcimo terceiro, vixsimo, trixsimo,
cuadraxsimo, quincuaxsimo, sesaxsimo, septuaxsimo, octoxsimo, nonaxsimo,
centsimo, milsimo, millonsimo.
3.- Multiplicativos.
Dobre (duplo/a), triplo/a, cudruplo/a (cudruplo/a), quntuplo/a, sxtuplo/a.
4.- Partitivos.
Medio/a, terzo/a, cuarto/a, quinto/a, sexto/a, stimo/a, oitavo/a, noveno/a, dcimo/a,
onceavo/a, doceavo/a, centsimo/a, milsimo/a, millonsimo/a.
Metade un substantivo.

XIX.- ADVERBIO
un vocbulo invariable que modifica o verbo (chegou tarde), o adxectivo (est ben cocido),
un adverbio (via moi lonxe) ou unha oracin.
1.- Adverbios situacionais de lugar. onde? ulo, a, os, as?
aqu a al :repouso, estado
ac .. al :movemento
ac .. al :repouso e movemento
acol: usado moito como 2 termo dunha oposicin
dentro / fra
arredor // cerca-preto / lonxe
arriba-enriba-derriba-encima / abaixo-embaixo-debaixo
adiante-diante-/ atrs-detrs en fronte //vela, velaqu
algures ningures
xalundes
Algunhas locucins adverbiais: a carn, ao p, beira, a rente(s), dereita, esquerda,
a desmn, a contramn..
2.- Adverbios situacionais de tempo. Cando?
antano, hogano
sempre, decote
asemade
antonte/trasantonte (antes de antonte), onte, hoxe, ma, pasadoma
antes, noutrora, agora-arestora, despois, outrora
anda, xa mentres
nunca, xamais (endexamais)
xacando
antes, entn, logo, daquela, axia cedo/tarde
arreo, pronto, seguido, sempre
Algunhas locucins adverbiais: de contado, de camio, a deshora, s veces, aos poucos, a
coto, a mido, tardia, de cando en vez, hoxe en da.
3.- Adverbios nocionais de modo. Como?
-Adxectivos: alto, baixo, doado, s...
-Adxectivos co sufixo -mente: comodamente, facilmente, soamente.
-as, ben, mellor, como, gratis, mal, peor, engorde, pasenio, case, adrede...
Algunhas locucins adverbiais: /de presa, de vagar, a modo, a escape, s carreiras, a
eito, a feito, ao chou, s toas, a treu, de balde, de socato,a mantenta, a tergo, ...
4.- Adverbios nocionais de cantidade e precisin. Canto?
abondo, algo, bastante, ben, canto, case, dabondo, demasiado, mis, menos,
moito/moi, nada, pouco, s, tanto, xusto.
Algunhas locucins: a mares, s mancheas, a encher, a esgalla...

5.- Negacin-afirmacin-dbida.
Comprtanse sintacticamente de xeito diferente ao adverbio. Son as tres formas de presentar
unha oracin canto ao xuzo nela emitido: negativo (termo marcado), positivo ou incerto.
5.1.- Negacin
5.1.1. Total: colcase non entre suxeito e verbo: ti non vas
-non si? = non? non ?
tampouco
ca! (categrico)
-Expletivo (non nega): mira, se non parvo..
-nin.. nin..: coordinacin negativa
5.1.2.- Parcial: un suxeito ou complemento negativo, non toda a oracin.
nada, ningun, ningn, nunca, xamais.
5.2.- Afirmacin. Se non hai marca negativa, calquera enunciado de por si afirmativo (termo
non marcado).
Nas respostas ha de repetirse o verbo: chegaches cedo? - Cheguei.
Reforzos da afirmacin: si, si que, abof, de seguro, claro, as , as mesmo, con certeza,
de certo, tamn, efectivamente, certamente, xaora....
5.3.- Dbida. Vale para a afirmacin e para a negacin.
acaso, quiz-quizais-quizabes, ao mellor, talvez, se cadra, se callar, seica, disque,
igual
(EXERCICIOS DE ADVERBIOS en ogalego.eu)

XX.-PREPOSICIN
a clase de palabras invariables que serve para relacionar dous elementos da oracin,
sinalando a dependencia que hai entre eles. O sintagma que encabezan a frase preposicional.
Clasificacin formal:
1.- Propias.- Sempre funcionan como preposicin: a, ante...
2.- Impropias.- Formalmente pertencen a outra categora gramatical, mais poden funcionar
como preposicins: fra, segundo, onde...
3.- Locucins prepositivas.- conxunto de palabras que funcionan como unha preposicin (a
ltima sempre unha preposicin): en vez de...
a, ante/perante, ata/deica, baixo/so, cara, con contra, de, desde/dende/des, en,
entre, para, por, sen, sobre, tras
Outras: ags/bardante/menos/salvo, canda, cas, malia, segundo
a carn de, ao p de, a rente(s) de, a poder de, de par de, co gallo de, a/en prol de,
por mor de, verbo de, aln de, encol de, en troques de, cabo de, en fronte de, no canto
de ...
(EXERCICIOS DE PREPOSICINS en ogalego.eu)

XXI.- CONXUNCIN
1.- Copulativas: e, mais, nin, a mais, e mais
2.- Distributivas e disxuntivas: ou, ben...ben, cal...cal, nin...nin, ora...ora, quer...quer, xa...xa.
3.- Adversativas: mais, pero, senn, ags que, non obstante, porn...

4.- Concesivas: anda que, a pesar de que, as, mesmo que, nin que, pese a que, por mis que, por
5.- Condicionais: se, con que, con tal que, caso de que...

6.- Causais: porque, que, dado que, pois, pois que, por causa de que, por mor de que, posto que, xa

7.- Consecutivas: conque, daquela, de a que, de forma que, de maneira que, de xeito que, entn, lo

8.- Finais: a fin de que, para que, que, en favor de que...


9.- Locativas (lugar): onde, onde queira que.

10.- Temporais: cando, antes de que, asemade, ata que, axia que , cada vez que, desde que, despo
mal, mentres, mentres tanto, namentres, non ben, sempre que...
11.- Modais: como, como se, como queira que, conforme, consonte, segundo, sen que, tal e como...
12.-. Comparativas: ca, que, coma, como.
13.- Completivas (substantivas): que, se.
(EXERCICIOS DE CONXUNCINS en ogalego.eu)

XXII.- ANLISE SINTCTICA


****A frase (sintagma): ncleo e adxacentes (determinante, modificador)
-fn frase nominal: ncleo un substantivo ou pronome
-fv frase verbal: ncleo un verbo
-fadx frase adxectiva: ncleo un adxectivo
-fadv frase adverbial: ncleo un adverbio
-fprep frase preposicional: o 1 elemento o relator enlace- (preposicin) seguido
do termo (outra frase)
*** Consellos para analizar os elementos dunha clusula/proposicin/oracin: suxeito,
ncleo do predicado, complemento directo, suplemento, complemento
indirecto, complemento circunstancial, complemento predicativo, axente da pasiva, pronome de
solidariedade, pronome de interese.
1.- Procuramos o suxeito, (quen? realiza a accin verbal) que ha de concordar co verbo. En
moitos casos estar oculto (elidido) e hai verbos impersoais. O sol sae por al. Chove moito
2.- Procuramos o verbo (ncleo do predicado)
2.1.- Se un verbo copulativo (ser, estar, parecer, semellar), procuramos o atributo: Helena
est cansa
2.2.- O verbo predicativo (resto dos verbos)
2.2.1.-Se o verbo transitivo ha de levar complemento directo (que?). Se temos dbidas de
cal o complemento directo podemos volver a frase a pasiva e o complemento directo resultar
suxeito. Exemplo:onte vinte na ra = onte ti fuches visto por min na ra. En moitos casos o
complemento directo un pronome persoal.
2.2.2.- Se observamos que o verbo pide (nese significado) un sintagma preposicional teremos
un suplemento: o can beba no leite
2.2.3.- Procuramos o complemento indirecto (a quen? para quen?) nos verbos intransitivos
(non obrigatorio) e tamn o podemos atopar nos transitivos acompaando o complemento
directo. En moitas oracins atoparemos un complemento indirecto duplicado, un pronome
tono e outro sintagma: deilles o mando aos meus pais.
2.2.4.- O verbo predicativo mais encontramos un adxectivo ou similar nunha funcin
semellante ao atributo dos verbos copulativos..., estamos diante dun complemento
predicativo (que podemos confundir cun complemento circunstancial de modo): Mara quedou
parada al.
2.3.- Procuramos o complemento circunstancial (cando? onde? como? canto?; adverbios,
sintagmas preposicionais...): tempo, lugar, modo, cantidade...
2.4.- Se nos quedan pronomes persoais tonos que non son complemento directo nin indirecto,
podern ser de solidariedade ou interese (propios da lingua falada). O pcaro non che me
come nada estes das
2.5.- Se a oracin est en pasiva (ser+participio), podemos encontrar o axente de
pasiva (encabezado pola preposicin por): Antn foi educado polos avs

XXIII.- ANLISE DAS CLUSULAS/ORACINS/PROPOSICINS

0.- Modalidades: aseverativas, interrogativas, imperativas, desiderativas, exclamativas.


1.- Xustapostas: non hai nexo (pausa, coma)
2.- Coordinadas
copulativas (e, mais, nin)
adversativas (mais, pero, porn...)
disxuntivas (ou, ben...)
distributivas (ben... ben, xa... xa, ...)
explicativas ( dicir, ou sexa...)
3.- Subordinadas
substantivas (funcin de CD, CI, SUX, SUP, PRED, AT) (que, se)
adxectivas (nexo relativo: que, cal...)
adverbiais:
1.- Funcin de CC:
tempo (cando, antes de que, asemade, despois de que, mentres...)
lugar (onde)
modo (como, segundo, consonte...)
cantidade (canto)
2.- Funcin non CC:
comparativa (ca, que, coma, como)
causal (porque, dado que, posto que, xa que ...)
condicional (se, con tal que ...)
consecutiva (conque, de maneira que, de xeito que... )
concesiva (anda que, a pesar de que ...)
final (para que, a fin de que ...)
(EXERCICIOS DE SINTAXE en ogalego.eu)

XXIV .-LXICO-SEMNTICA 1: A formacin de palabras.


1.- Derivacin: (morfema)+lexema+(morfema). o procedemento mis comn para formar

palabras sobre unha primitiva.


1.1.- Derivacin prefixal. A maiora dos prefixos son de orixe grega e latina:
Prefixos gregos: a/an-, arqui-, ex-, hiper-, peri-...
Prefixos latinos: bis-, re-, extra-, vice- ..
Moitos radicais grecolatinos funcionan como prefixos na lingua: electro-, aero-, euro-, foto-,
macro- neo-, tele-, radio-, video-...
1.1.1.- Prefixos apreciativos (valor intensificador):
arqui-, extra- hiper-, pre-, re-, sobre- super-...
1.1.2.- Prefixos nocionais (modifican o contido do lexema):
negacin: a-, anti-, contra-, des/dis-, in-...
lugar: entre-/intra-, meta-, retro-, sobre/super-, sub, tras/trans, ultra...
tempo: ante-, pos-, pre-...
cantidade ou tamao: bis/bi-, multi-, pluri-, semi-, uni-...
1.2.- Derivacin sufixal. O sufixo un morfema ligado que serve para formar novas palabras.
1.2.1.- Sufixos alterativos ou apreciativos(achegan matices de tamao ou afectividade):
diminutivos: -io (valores afectivos, etc.), -acho, -echo, etc..
aumentativos: -n, -n, -azo, -ata, -udo...
despectivos ou pexorativos: -exo, -astro, -orra, -uza, -ete...
intensificadores: simo, rrimo.
1.2.2.- Sufixos nocionais(forman novas palabras con significado diferente)
eiro: home/muller que exerce as funcins de..., colectivo ou conxunto de, lugar onde hai,
profesin, plantas ou rbores, recipiente, etc.
a) Sufixos formadores de substantivos:
desubstantivais: -ado/a, -axe, -eiro, -ismo, -ista...
deadxectivais: -dade, -eza, -ismo, -ume...
deverbais: -cin, -deiro/a, -dela, -dor, -mento...
Polo significado: colectivo (-al), locativo (-al, -eiro), accin (-acin, -axe), ocupacin (-eiro,
-ismo), doutrina (-ismo), etc...
b) Sufixos formadores de adxectivos:
desubstantivais: -al -s, -oso...
deverbais: -ble, -nte, -n/ona...
Polo significado: caracterizador (-ble, -az, -ado), relativo ou pertencente a (-al- ar, -exo),
xentilicio (-s, -eiro, -an/ano/ao)
c) Sufixos formadores de verbos (a maiora dos verbos frmanse sobre a primeira
conxugacin):
desubstantivais: ar, -ear, -izar...
deadxectivais: ar, -ear, -ecer, -ificar...
deverbais: -iar, iscar..
d) Sufixos formadores de adverbios: -mente
A derivacin pode tamn ser prefixal e sufixal (parasntese).
2.- A composicin: (lexema+lexema)
2.1.- Imperfecta ou xustaposta: os dous elementos conservan o seu valor e corpo fontico.
2.2.- Perfecta ou aglutinada: prdese a nocin de composicin.
quebranoces, lavalouza, salvavidas, gardalamas, bulebule, sapoconcho, beiramar, beirarra,
lobishome, lobicn, augaforte, augardente, augamaria, camposanto, xordomudo, agridoce,
clarividente
3.- A parasntese: (morfema)+lexema+lexema+(morfema).
4.- Os acrnimos: palabras formadas con siglas ou iniciais.

NB.- Familia lxica (campo lxico): conxunto de palabras derivadas, compostas e


parasintticas formadas a partir da mesma palabra primitiva. Este concepto est relacionado
coa forma e non co significado.

XXV.- SEMNTICA 2
Estuda o significado das palabras. Os semas son os trazos significativos das palabras.
O conxunto de palabras que teen un ou mis semas comns e algn oposto
ou diferenciador forman un campo semntico.
Asentos: cadeira, banco, banqueta, sof, escano, tallo. Semas: obxecto para se sentar as
persoas, con respaldo, para unha persoa, con brazos, con patas, baixo...
A organizacin dos campos semnticos non ten por que ser permanente no tempo e universal
en todas as linguas.
A denotacin mstranos os semas que configuran a palabra sen ter en conta o contexto, o
significado obxectivo. Pola contra, a connotacin ten en conta o contexto e fai referencia aos
elementos subxectivos.
Non sempre se corresponde un significante cun significado, hai diferentes relacins entre as
unidades semnticas que favorecen a comunicacin:
1.- A sinonimia: un significado ten varios significantes.
Os sinnimos perfectos son moi escasos, sempre hai matices de uso, afectivos, etc.
2.- A antonimia: oposicin de significados.
2.1.- Complementarios ou privativos: exclense un ao outro, non admiten graduacin,
comparacin.
2.2.- Antnimosgraduais: non se exclen totalmente, hai graos intermedios.
2.3.- Inversos ou recprocos: son dous aspectos dunha mesma relacin ou concepto, a
presenza dun supn a existencia do outro.
Pola sa formacin poden ser lxicos (palabras diferentes) ou gramaticais (mediante prefixos).
3.- A polisemia: un significante ten varios significados.
beneficiosa para a lingua xa que reduce o nmero de palabras para memorizar.
As principais causas de polisemia son:
- A linguaxe figurada: ollo, cabeza.
- A especializacin nun medio social: fondo, operacin.
- Os cambios de aplicacin: nio.
4.- A homonimia: sincronicamente un significante con varios significados,
mais diacronicamente son tamn diferentes significantes.
4.1.- Homonimia absoluta: ro, cal
4.2.- Homonimia parcial:
-Homfonos (non homgrafos): pronncianse igual pero escrbense de xeito diferente.
-Homgrafos (non homfonos): escrbense igual pero pronncianse de xeito diferente.
A homonimia pode ser provocada pola evolucin fontica converxente ou polos prstamos
doutras linguas.
5.- As relacins de inclusin ou xerarqua:
5.1.- Hiponimia: a relacin de significado entre un termo mis especfico (subordinado) e
outro mis xeral: can-animal, caravel-flor, len-mamfero (hipnimo-hipernimo)
5.2.- Hiperonimia: a relacin de significado entre un termo mis xeral e outro mis
especfico.
5.3.- Cohiponimia: a relacin entre hipnimos dun mesmo hipernimo.
6.- Os cambios semnticos: mudanzas de significado. As causas son variadas:
Lingsticas: contaxio, elipse. Histricas: pluma. Socio-culturais: vndalo. Psicolxicas: sobre
(EXERCICIOS DE LXICO E SEMNTICA en ogalego.eu)

XXVI.-FONOLOXA
A fontica a ciencia que estuda os sons.
A fonoloxa a ciencia que estuda os fonemas.
O fonema o elemento mnimo distintivo.
Fonema voclico : pode formar slaba s e o aire sae pola boca sen ningn
obstculo.
Fonema consonntico : non pode formar slaba s e o aire atopa obstculos ao sar.
A slaba
A slaba cada un dos golpes de voz con que se articula a palabra
O ncleo sempre unha vogal, obrigatorio
A marxe non obrigatoria.
Marxe explosiva : anterior ao ncleo. Marxe implosiva : posterior ao ncleo.
Slabas libres son aquelas que acaban en ncleo e trabadas as que acaban en marxe silbica.
Atendendo ao acento, as slabas poden ser tnicas ou tonas.
1.- Sistema voclico do galego
1.1.- En posicin tnica: sistema de sete fonemas.
Modo de art./Lugar de art. ANTERIOR CENTRAL
Palatal
media
PECHADA
MEDIA

/i/
pechada
aberta

ABERTA

POSTERIOR
velar
/u/

/e/

/o/

//

//
/a/

/a/: central, aberta.


//: posterior, media aberta.
/o/: posterior, media pechada.
/u/: posterior, pechada.
/i/. anterior, pechada.
/e/: anterior, media pechada.
//: anterior, media aberta.
Cando se quere marcar ortograficamente o timbre da tnica, acentase sempre
a aberta : Fra-fora, so-oso, bla-bola, pdo-podo, crvo-corvo, pla pola, vs-ves, ppe, plo-pelo, nto-neto, prsa-presa
Algunhas indicacins para sabermos se a tnica media aberta ou pechada:
a) As palabras rematadas en vogal tnica acostuman ser abertas: av, beb ...
b) As tnicas rematadas en -el, -ol acostuman ser abertas: papel, espaol (mais: el, aquel)
c) Boa parte da secuencia on pechada (lambn, monte) e en aberta (ningun, ben)
d) A vogal temtica dos verbos da 2 conxugacin pechada: lamber, lambedes
e) Nos verbos con alternancia voclica no radical, a vogal aberta na 2, 3 e 6 persoas do
presente de indicativo: segues, dorme, foxen
Verbos en -er que teen -e- ou -o- como ltimas vogais do radical. Na 2, 3 e 6 do presente

de indicativo presentan a vogal aberta: bebes, bebe, beben, comes, come, comen
f) As vogais equivalentes aos ditongos ie, ue en casteln acostuman ser abertas: p, ovo.
(IMPORTANTE: no exame de Selectividade non deixar nunca en branco a abertura das
tnicas e, o xa que sempre hai un 50% de posibilidades de acertar; ademais en moitos casos
acaban dando como vlidas as das posibilidades por existiren na fala)
O Dicionario da Real Academia Galega pode axudar coa pronuncia das palabras
1.2.- En posicin tona (non final): non hai oposicin de medias abertas-pechadas
Sistema de cinco vogais :
/i/: anterior, pechada /E/: anterior, media /a/: central, aberta
/O/: posterior, media /u/: posterior, pechada
pero : botar/votar, polia/polia
1.3.- En posicin final (tona): sistema de tres vogais : /E/ /a/ /O/

O ditongo combinacin de das vogais. Unha delas forte (ncleo silbico) e a outra feble (marxe
Os ditongos poden ser crecentes ou decrecentes :
- crecentes : marxe+ncleo, a 2 forte. Piano, fiestra, miolo, cuarto, tenue, triduo

- decrecentes : ncleo+marxe, a 2 feble. Caixa, niveis, queixo, Roi, coita, causa, eu, veu, pouco, p

Os tritongos son combinacins de tres vogais (feble+forte+feble). Son escasos : denunciou, policiais
2.- Sistema consonntico do galego.
Modo de
art.// Lugar de
art.
Oclusiva Sonora
Xorda

BILABIAL LABIODENTAL DENTAL INTERDENTAL ALVEOLAR PALATAL VE

/b/

/d/

/p/

/t/

Fricativa Xorda

/f/

//

/s/

Africada Xorda
Nasal

Sonora

Lateral

Sonora

Vibrante Golpeada
(sonora)
Vibrante

//
/t/

/m/

/n/

[]

/l/

//

//
/r/

/b/: oclusiva, bilabial, sonora. Grafemas b,v


/d/: oclusiva, dental, sonora
/g/: oclusiva, velar, sonora. Grafemas: g (+a,o,u), gu (+e,i). Gheada dialectal
/p/: oclusiva, bilabial, xorda
/t/: oclusiva, dental, xorda
/k/: oclusiva, velar, xorda. Grafemas: c (+a,o, o), qu (+e,i), k (ab. e estranxei.)
/f/: fricativa, labiodental, xorda.

//: fricativa, interdental, xorda. Grafemas: z (final, +a,o,u), c (+e,i). Seseo dialectal
/s/: fricativa, alveolar, xorda
//: fricativa, palatal, xorda. Grafema x
/t/: africada, palatal, xorda. Grafema ch
/m/: nasal, bilabial, sonora
/n/: nasal, alveolar, sonora
[]: nasal, palatal, sonora. Grafema
//: nasal, velar, sonora. Grafema nh
/l/: lateral, alveolar, sonora
//: lateral, palatal, sonora. Grafema ll (moi escasa nos falantes)
//: golpeada, alveolar
/r/: vibrante, alveolar. Grafema r (inicial, despois de n,s,l) ou rr
Existen alfonos e neutralizacins
3.- A entoacin. como a musica, o ritmo da frase.
O tonema a unidade meldica mnima (desde a slaba tnica ata a pausa). Pode
ser horizontal, ascendente ou descendente.
Os tonemas van formando grupos meldicos separados por pausas.
Aprobaches o exame ? Dme a revista! Colleu o chaveiro, os cartos e o pano.
O campo de entoacin dunha lingua a mxima distancia entre o ton
dos tonemas ascendentes mis agudos e o dos descendentes mis graves (o do galego mis
amplo c do casteln e mis reducido c do portugus brasileiro).
4.- O acento
O acento a maior intensidade articulatoria que recae sobre unha slaba.
Ten valor distintivo : maza, temera
(EXERCICIOS DE FONEMTICA en ogalego.eu)
Dicionario DE PRONUNCIA da lingua galega

XXVII. DIALECTOLOXA
Malia a grande unidade do galego falado acostuman diferenciarse tres
grandes bloques dialectais basendose nunhas poucas isoglosas (lias que marcan unha forma
diferente de dicir algo no territorio). Dentro dos bloques poden sinalarse tamn reas mis
pequenas.
1.-Bloque Oriental:

cais (cans), pantalois (pantalns), ladrois (ladrns) -pluralcamn (camio), paxarn (paxario) , vecn (vecio) iocuatro (catro), cuando (cando), guardar (gardar) ditongo ua
baxo (baixo), caxa (caixa)

reas: asturiana (artigo el/l, avolo, mulin av, muo-) //ancaresa (vogais nasais) //
zamorana (coll, part colln, partn)
2. Bloque central:

non seseo: luz, dez, empezar, dicir


-ao: mao, irmao, chao (man, irmn, chan) sufixocas (cans), les (lens) ladrs (ladrns), calcets (calcetns) pluralalgunha gheada

reas: mindoniense: cimo (grelo), golpe (raposo). lucu-auriense: come (cume), bibe (bebe)
3. Bloque occidental:

gheada: logho (logo), amigha (amiga), Lugho (Lugo)


seseo total: disir (dicir), cosia (cocia), des (dez). Seseo s final de slaba: lus (luz)
mais facer
man, irmn, casteln, chan sufixo uns, algns, lens, calcetns pluralreas: fisterr: chesmo (s che pronome) // pontevedresa // Baixo Mio (tesmo)
-Exercicios prcticos na web ogalego.eu
-Na pxina do Arquivo Sonoro de Galicia pdense escoitar ou descargar textos
dialectais
-Seleccin de anacos de Ben Falado: falas galegas

ogalego.eu

ndice de Exercicios de lingua galega

Pseudnimos galegos

2005-2015

Anxo Gonzlez Guerra, Vitoria Ogando Valcrcel

Suxestins: ogalego@galicia.com