○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

3º eso

departamento de grego

ies de melide. curso 2015-16

ALUMN@:

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

teatro clásico

 
1. FUNCIÓN E CARACTERÍSTICAS BÁSICAS DO TEATRO EN GRECIA 

 

 
O  teatro  grego  ten  o  seu  máximo  esplendor  na  Atenas 
democrática  do  s.  V  a.  C,  no  chamado  século  de  Pericles.A 
representación teatral é un acto: 
‐  Relixioso:  forma  parte  do  culto  a  Dioniso  e  nel  ten  a  súa 
orixe. As súas festas anuais eran no mes de xaneiro as 
Leneas , e no mes de marzo as Grandes Dionisias . 
‐  Social:  é  un  espectáculo  popular,  de  goce  do  ocio  de  forma 
colectiva. Implica a participación do espectador, a súa 
reflexión sobre problemas humanos e temas políticos.  
 
A  representación  teatral  está  organizada  pola  polis  ou 
Estado en forma de concurso, cun premio para o mellor poeta tráxico e outro para o mellor poeta cómico. 
 
Os cidadáns ricos costeaban as representacións co pago de impostos e recibían honores se a obra era 
premiada. Estes ʺpatrocinadoresʺ denominábanse coregos. 
 

2. ELEMENTOS ESCENOGRÁFICOS 
 

 
Tódolos  compoñentes  da  obra  teatral  levaban  máscara  e 
disfrace. 
‐  Na  traxedia:  vestiduras  solemnes  e  luxosas,  máscaras  de  expresión 
tráxica e o coturno, un calzado de madeira con sola bastante grosa. Este 
calzado  especial  aumentaba  a  altura  dos  actores  conferíndolles  unha 
ʺelevación moralʺ. 
‐  Na  comedia:  disfraces  de  animais,  mulleres  e  grotescos  en  xeral  e 
máscaras cómicas. 
 
En cada representación  teatral interviñan: 
‐ Actores: ata un máximo de tres,  polo que cada un debía representar 
varios papeis: 
Protagonista: actor principal 
Antagonista: segundo actor 
Terceiro actor: facía todos os demais papeis 
Os  actores  eran  sempre  homes  e  desempeñaban  papeis  femininos  cando  era  necesario.  Ás  veces  podían 
intervir  nenos  e  personaxes  mudos,  que  non  eran  actores  profesionais.  Os  actores  recitaban  e  cantaban  na 
escena. 
‐ O coro: era fundamental na traxedia. Facía a función dun personaxe máis que dialogaba cos actores sobre o 
que estaba acontecendo. Os seu compoñentes denominábanse coreutas; e estaban dirixidos polo corifeo, que é 
quen toma a palabra cando había que recitar. O coro cantaba e danzaba na orquestra. 
En toda peza teatral, especialmente na traxedia, soe haber un momento de máxima tensión ou clímax 
que  se  sucede  dun  anticlímax.  No  clímax  soe  producirse  a  morte  tráxica  do  protagonista  ou  algún  outro 
personaxe. A representación da morte era tabú no drama grego, polo que este momento non podía ser posto 
en escena e debía ser referido por outro personaxe,  normalmente un mensaxeiro. 
Un  dos  recursos  para  aumentar  a  tensión  dramática  é  a  chamada  ironía  tráxica,  utilizada 
principalmente  por  Sófocles.  Prodúcese  cando  un  personaxe  é  víctima  dun  discurso  de dobre  sentido,  que 
coñecen os espectadores, pero el non. 
Nas  pezas  teatrais  había  unidade  espacial  e  temporal:  a  acción  desenvolvíase  nun  escenario  único 
(un so lugar) e nunha xornada (un so día) 
 

Teatro Clásico. Páx. 1 

3. OS XÉNEROS TEATRAIS 
 
 
Temas 
Tratamento 
Personaxes 

Traxedia 
heroicos ou lendarios (mitolóxicos) 
tono solemne e grandioso 
heroes ou heroínas 

Comedia 
ficción 
tono desenfadado 
personaxes populares, animais, deuses ou heroes 
ridiculizados... 

 
 
 Na  traxedia  grega  exprésase  claramente  o  sentimento 
tráxico da vida: céntrase no dolor humano. 
 
Todo  xira  en  torno  ó  heroe  tráxico.  Nas  traxedias  de 
Sófocles,  o  heroe  é  un  personaxe  que,    a  pesares  de  ser 
moralmente  superior  ós  demais,  non  pode  evitar  cometer  unha 
falta  (hybris,  en  grego)  que  altera  a  orde  moral  establecida  ou 
aceptada pola sociedade. O destino, que está por riba de deuses e 
humanos, equilibrará de novo a balanza. O heroe pasa por unha 
situación de angustia que é compartida polo público, espertando 
nel  paixón  e  compaixón.  Ó  final  o  heroe  acepta  o  destino  e  a 
xustiza divina que o liberan da súa angustia. 
 
A  función  da  traxedia  era  a  de  formar  o  pobo,  darlle 
unha  lección  de  temperanza  e  moderación.  O  público  nas 
representacións liberaba as súas paixóns, producíndose nel unha 
liberación (catarse, en grego). 
 
 
A  comedia  perseguía  fins  semellantes  ós  da  traxedia: 
liberar  ó  home  das  súas  angustias  e  opresións.  O  heroe  cómico 
por medios fantásticos consegue liberar a Atenas dos seus males: 
a  guerra,  os  malos  gobernantes,  as  incomodidades,  os  malos 
poetas...  chegando  a  un  estado  de  felicidade.  Na  comedia  hai 
unha  ensinanza  máis  directa,  amósanos  unha  situación  menos 
distante que na traxedia. É dicir, o espectador atópase máis cerca 
do  heroe  cómico,  que  vive  unha  situación  cotiá,  que  do  heroe 
tráxico que vive unha situación extraordinaria. 
 

4. PRINCIPAIS AUTORES TEATRAIS GREGOS 
 
Tráxicos: 
‐ Esquilo (525‐428 a. C.) do que se conservan 7 traxedias. 
‐ Sófocles (496‐406 a. C.) 7 traxedias 
‐ Eurípides (480‐406 a. C.) 18 traxedias 
 
Cómicos: 
‐ Aristófanes (445‐385 a. C.) 11 comedias (Comedia Vella ou política) 
‐ Menandro (342‐294 a. C.) 1 comedia e fragmentos (Comedia Nova) 
 

 
 

Teatro Clásico. Páx. 2 

CRONOLOXÍA 
 
 490‐479  a.  C.  Guerras  Médicas:  Os  gregos 
vencen  ós  persas  (Batallas  de 
Maratón,  Termópilas,  Salamina, 
Platea...) 
477  Confederación  Délica:  alianza  militar 
para  controlar  o  perigo  persa 
liderada polos atenienses, con base 
na  illa  de  Delos  Ö  Talasocracia 
ateniense 
 462  a.  C.  Reformas  democráticas  de 
Pericles  y  Efialtes  que  aumentan 
competencias da asemblea  
431‐  404  a.  C.  Guerra  do  Peloponeso: 
Esparta  enfróntase  a  Atenas  para 
tentar  frear  a  súa  política 
imperialista. 
429 Peste de Atenas: morre Pericles. 
421 Paz de Nicias: tratado por 50 anos. 
413 reanúdase a guerra. Esparta pide axuda 
a  Persia    e  equipa  a  súa  flota.    Na 
batalla  de  Decelia  Esparta  cerca  a 
Atenas por terra. 
411  Triunfo  da  oligarquía,  réxime  non 
democrático, 
en 
Atenas.  
Sublevación  do  exército  e 
proclamación  de  Alcibíades  como 
xefe supremo. 
405  Batalla  de  Egospótamos:  derrota 
definitiva de Atenas. 
404  Atenas  derriba  os  muros  longos  e 
entrega  a  súa  flota.  Tiranía  dos 
Trinta:  réxime  de  terror  cun 
goberno oligárquico proespartano.  
403  Restablecemento  da  democracia  en 
Atenas.  Crises  económicas  e 
sociais. 
395  a.  C.  Atenas  alíase  con  Tebas,  Argos  e 
Corinto,  inimigas  de  Esparta,  para 
intentar acabar coa súa hexemonía, 
pero son derrotadas por Esparta en 
Coronea 

5. EURÍPIDES (480‐406 a. C.) 
 
A súa vida transcorre no s. V a. C. Vivía retirado na illa de Salamina e posuía unha 
boa biblioteca, feito excepcional na Atenas desta época. A diferenza doutros literatos 
da súa época, non participou activamente na política. 
 
Eurípides  é  o  poeta  tráxico  de  quen  conservamos  máis  obras  (19);  sen 
embargo en vida recibiu moitos menos premios teatrais que Sófocles. 

Trazos da súa obra: 
 
Eurípides é o representante dunha época en cambio porque introduce cambios con respecto a Sófocles:  
‐ Trata os temas do seu tempo con claridade: problemas matrimoniais, a humillante situación da muller, as 
relacións sexuais, o enorme poder do amor, o mundo dos escravos, os horrores da guerra... 
‐ Cuestiónase o papel dos deuses: a xustiza de Zeus, a validez dos oráculos de Apolo...Critica a uns deuses 
que  actúan  levados  por  vinganzas  persoais.  Segundo  afirma  o  coro  nos  versos  410  e  ss.  de  Medea 
“Contra  corrente  flúen  as  augas  dos  ríos  sagrados.  A  xustiza  e  todo  vólvese  do  revés.  Entre  os  homes  as 
decisións son enganosas e fe nos deuses non é firme” 
 
‐ Racionaliza os mitos e os humaniza, concedendo unha maior importancia ás accións humanas. O home non 
será  un  mero  executor  do  destino,  é  o  responsable  da  súas  accións.  Os  seus  heroes  tráxicos  están 
máis  próximos  ao  home  común,  sofren  e  cometen  erros  coma  el.  Ex:  Medea  é  consciente  da 
impiedade que cometerá matando aos seus fillos, pero o seu desexo de vinganza sobreponse á razón 
e impídelle atender os prudentes consellos do coro, formado por mulleres de Corinto. 
 
En canto ao seu estilo tamén é innovador: 
‐ Resta importancia ao coro, que non comenta a acción da obra, senón que trata temas cotiáns próximos aos 
espectadores:  a  situación  da  muller,  os  problemas  do  matrimonio,  as  penas  dos  humanos,  os 
desastres da guerra, a loanza da natureza... Os coros, aínda que non teñan peso no argumento, son 
dunha gran beleza lírica. 
‐ Emprega ás veces o “deus ex machina”, é dicir, unha figura divina que aparecía no escenario suspendida 
dunha  especie  de  grúa  no  final  dalgunhas  obras,  aportando  unha  solución  ao  conflito  creado.  Ex: 
Medea, despois de consumar a súa vinganza fuxe nun carro tirado por dragóns alados. 
 
MEDEA 
 
O mito de Xasón e os Argonautas 
Xasón,  fillo  do  lexítimo  rei  de  Iolcos,  é  obrigado  por  Pelias, 
usupardor do trono e medio irmán do seu pai, a conseguir o vélaro de ouro. 
Este obxecto máxico era a pel dourada dun carneiro, que estaba na afastada 
Cólquide  (hoxe  Xeorxia)  custodiada  por  un  dragón.  Xasón  mandou 
construír  unha  nave,  o  Argos,  e  recrutou  unha  tripulación,  os  Argonautas 
para  poder  realizar  esta  viaxe.  Unha  vez  chegado  ao  seu  destino  tras 
numerosas  aventuras,  Xasón  debe  someterse  a  unha  serie  de  duras  probas 
impostas polo rei da Cólquide Eetes para obter o vélaro dourado. Medea, a 
filla  do  rei,  perdidamente  namorada  de  Xasón,  ofrécelle  a  súa  axuda  a 
cambio  de  que  case  con  ela  e  leve  de  volta  á  súa  patria.  Xasón  accede  e 
grazas  a  maxia  de  Medea  consegue  superar  as  probas,  pero  o  rei  Eetes 
négalle o famoso vélaro. Medea consegue o vélaro de ouro adormecendo ao 
dragón coas súas artes e fuxe con Xasón, levando ao seu irmán como refén. 
Para atrasar a persecución do seu pai, Medea mata e esnaquiza ao seu irmán. 
A parella chega a Iolcos tras unha longa viaxe e, despois de entregar o vélaro a Pelias, Xasón reclama o trono 
que lexitimamente lle corresponde. Ao negarse Pelias a ceder o poder, Meda víngase de el facendo que as 
súas propias fillas o maten mediante un engano. A parella é desterrada e exíliase en Corinto. 
Teatro Clásico. Páx. 3 

A traxedia de Eurípides 
 
Medea  é  abandonada  polo  seu  esposo  Xasón,  cando  este 
decide  casar  coa  princesa  Glauce,  filla  de  Creonte,  rei  de  Corinto. 
Dado que Medea, coa súa fama de meiga, supuña unha ameza para a 
nova  familia  de  Xasón,  é  desterrada  por  orde  de  Creonte,  polo  que 
debe  abandonar  inmediatamente  a  cidade  de  Corinto.  Sentíndose 
abandonada  e  traizoada,  Medea  trama  unha  terrible  vinganza. 
Consegue  aprazar  o  seu  desterro  un  día  e  convence  ao  seu  antigo 
esposo  para  que  perdoe  aos  seus  fillos  do  exilio  Para  tratar  de 
reconciliarse coa nova esposa de Xasón, envíalle por medio dos nenos 
uns agasallos, que resultan ser unha trampa: un vestido e unha coroa 
envelenados  que  provocan  unha  morte  dolorosa  a  Glauce  e  ao  seu 
pai, cando acude a valerlle. Medea, para causarlle aínda máis dolor a 
Xasón, mata ao seu propios fillos e fuxe de Corinto nun carro tirado 
por  dragóns  alados,  deixando  a  Xasón  sumido  nunha  profunda 
desesperación. 
 
En  Medea  Eurípides  trata  cuestións  de  interese  na  sociedade 
da súa época que seguen a ter validez hoxe en día, como o papel da 
muller  na  sociedade  e  a  súa  humillante  situación.  Este  estado  de 
inferioridade  está  expresado  nos  versos  230  e  ss:  “De  todos  os  seres  que  teñen  vida  e  pensamento,  as  mulleres 
somos o máis desgraciado. Primeiro temos que comprar ao noso marido cunha dote abundante e coller un amo para o 
noso  corpo.  Este  é  o  peor  dos  males...”  A  protagonista  reflexiona  sobre  a  escasa  liberdade  da  muller  en 
comparación co home e a nula consideración social das tarefas que teñen que realizar as mulleres. En Meda, 
á desvantaxe de ser muller, únese a de ser estranxeira, que se atopa soa nun país que non é o seu (v 255 e 
ss.): “abandonada e sen cidade, sufro a aldraxe de ese home, arrebatada como botín dunha terra estranxeira, sen nai, sen 
irmán,  sen  parentes  para  saír  desta  desgraza”.  Esta  condición  de  estranxeira,  faina  descoñecida  e  temida  por 
todos,  porque  ademais  practica  artes  máxicas  (v.  292  e  ss.):  “Non  agora  por  primeira  vez,  senón  moitas  veces, 
Creonte,  a  miña  fama  prexudicoume  e  causoume  grandes  males  [...]Pois  ao  ser  sabia  a  uns  parézolle odiosa,  a  outros 
unha vaga, a outros inimiga. Mais eu non son demasiado sabia. Pero ti, efectivamente, tesme medo...” 
Algúns  intelectuais  contemporáneos  de  Eurípides  acusárono  de  misoxinia  (odio  ás  mulleres)  por 
crear un personaxe tan pasional con instintos asasinos e antinaturais, Medea é definida pola nodriza coma 
un ser violento e terrible xa no comezo da obra. Ela mesma declara (v. 408 e ss.): “... as  mulleres, por natureza, 
somos incapaces para o bo, pero as máis hábiles artífices para o malo”,  v. 263 e ss. : “ Pois unha muller para outras 
cousas está chea de medo, é covarde ao ver o combate e as armas, pero cando é aldraxada por cuestión de leito, non hai 
mente máis asasina!” Non obstante nos v. 415 e ss. o coro afirma ”As lendas darán un xiro até que logre boa fama. 
Chega o prestixio para a estirpe feminina. A mala fama xa non afectará ás mulleres”, presaxiando tempos mellores 
para as mulleres e o triunfo dos menos favorecidos. 
Máis  que  odio  as  mulleres,  en  Eurípides  atopamos  un  interese  por  estudar  o  irracional  do  ser 
humano, afondando na alma feminina atormentada polo sufrimento e a paixón, que se impón a razón. Eros, 
o amor, aparece condicionando a conduta humana, moitas veces até os límites, como no caso de Medea, que 
foi  capaz  de  traizoar  á  súa  familia  e  á súa  patria,  para  logo  ser  tamén  vítima ela  dunha  traizón.  O  amor  é 
unha paixón fundamental na vida do home, que arrastra e tiraniza, podendo traernos tanto os maiores males 
como os maiores bens. 
Medea  foi  estreada  no  431  a.  C.,  comezo  da  Guerra  do  Peloponeso,  que  enfrontou  a  Atenas  contra 
Esparta.  A  acción  transcorre  en  Corinto,  cidade  culpable  do  estalido  da  guerra,  xa  que  encirrara  a  Esparta 
contra  Atenas.  Corinto  é  unha  cidade  hostil  para  a  protagonista,  que  ten  que  saír  desterrada,  mentres  que 
Atenas  aparece  como  unha  cidade  acolledora,  xa  que  o  seu  rei  Exeo  ofrece  hospitalidade  a  Medea.  Como 
noutras traxedias gregas, vemos tamén como en Medea se reflicte a situación política do momento. 
 

Teatro Clásico. Páx. 4 

6. CUESTIONARIO SOBRE MEDEA DE EURÍPIDES  
(Cuestións posibles para o exame) 
 
1. Resume en poucas liñas o argumento da obra. 
 
2. Busca información sobre o mito de Xasón e os Argonautas, con especial atención aos nomes propios e pasaxes 
que  cita  a  nodriza  ao  comezo  da  obra.  Elabora  un  mapa  coa  viaxe  do  Argonautas.  sitúa  tamén  nel  a  cidade  de 
Corinto, onde se desenvolve a acción, e Atenas. 
 
3. Fai unha árbore xenealóxica sobre as familias de Medea e Xasón. Investiga as outras versións do mito sobre a 
morte dos fillos de Medea. 
 
4. Función do monólogo inicial da nodriza, como se chamaba esta parte da traxedia? 
 
5. Explica cales eran as condicións da muller na antiga Grecia a partir do monólogo de Medea nos v. 213 e ss. A 
estas condicións engádense as de estranxeira. Explica tamén cales son. 
 
6. Para algúns dos seus contemporáneos, Eurípides era un misóxino, odiaba ás mulleres. Busca na obra posibles 
exemplos deste odio ás mulleres e expón a túa opinión razoada sobre si Eurípides era ou non misóxino. 
 
7. Por que Creonte decide desterrar a Medea? 
 
8.  Investiga  quen  era  Exeo  e 
pescuda  si  se  cumpriu  ou  non  a 
promesa  de  Medea  de  habería  ter 
descendencia nos v. 717 e ss. Explica 
que  causas  da  política  do  momento 
poderían 
relacionarse 
co 
ofrecemento  de  hospitalidade  de 
Exeo a Medea. 
 
9. Monólogo de Medea, v. 764. Explica o plan de Medea e os seus sentimentos contraditorios 
 
10. Cales son os argumentos de Xasón para traizoar a Medea? 
 
11. Cal é a función do mensaxeiro nos v. 1136 e ss.? 
 
12. Por que cres que Medea non mata a Xasón, único responsable dos seus males? 
 
13. Explica en que consiste o recurso do deus ex machina e si é usado por Eurípides en Medea. 
 
14. Investiga que é o complexo de Medea e razoa si che parece axeitado o uso deste termo na psicoloxía. 

 
 
BIBLIOGRAFÍA 
 
‐ Introdución desta unidade didáctica 
‐ Introdución e guía didáctica de E.A. Ramos Jurado, na ed. de Prosopon de  Medea de Eurípides 
‐ http://issuu.com/cardelle/docs/cuestionarios_de_medea_e_hip_lito 
‐ Diccionario de mitología griega y romana. P. Grimal. Ed. Paidós 
‐ Diccionarios de mitoloxía (signatura 292) 
‐ http://www.slideshare.net/mercedesmadrid/medea‐2337615 
‐ http://aspasiamelide.blogspot.com/2009/02/xason‐e‐os‐argonautas‐primeira‐gran.html 

Teatro Clásico. Páx. 5 

7. FUNCIÓN E CARACTERÍSTICAS BÁSICAS DO TEATRO EN ROMA 
 
 
ORIXES 
 
 
Pouco  sabemos  das  orixes  do  teatro  romano,  xa  que  as  primeiras  representacións  eran 
improvisacións de carácter popular que seguramente non se puñan por escrito. Podemos fixar o nacemento 
oficial  do  teatro  a  principios  do  s.  III  a.  C.,  data  na  que  Roma  entra  en  contacto  coa  cultura  grega  ao 
conquistar  o  sur  de  Italia  e  Sicilia,  importantes  colonias  gregas  denominadas  ʺMagna  Greciaʺ.  Os  autores 
romanos  comezan  a  adaptar  comedias  gregas,  converténdose  en  continuadores  dunha  cultura  superior  á 
deles.  

 
A REPRESENTACIÓN TEATRAL 
 
 
Mentres  que  os  gregos  adoitaban  aproveitar  unha  ladeira  ou  declive  do  terreo  para  construír  os 
teatros  e  dispor  as  gradas,  os  romanos  por  medio  de  arcos  e  estruturas  abovedadas  puideron  levantar 
edificios  independentes.  A  práctica  eliminación  do  papel  do  coro  nas  representacións  romanas,  fixo  que  a 
zona semicircular (orquestra) que lle estaba reservada quedase notablemente reducida.  
O  escenario  romano  dispuña  de  un  decorado 
fixo  (escena),  que  simulaba  unha  estrutura 
arquitectónica: unha especie de edificio con tres portas, 
adornado  con  tres  pisos  de  galerías  con  columnas,  na 
que  se  representaba  a  acción,  que  normalmente  tiña 
lugar na rúa, diante de tres casas.  
Os  actores  eran  sempre  homes,  que  podían 
representar  varios  papeis,  incluso  femininos, 
cambiando de indumentaria e de perruca (na comedia 
non  era  tan  frecuente  o  uso  das  máscaras  como  os 
actores  gregos).  Tamén  usaban  coturnos,  uns  zapatos 
de sola grosa que lle daban unha maior elevación. 
 
 
 
 
 

8. A COMEDIA ROMANA 
 

Roma herdou os xéneros literarios gregos, e dentro do drama cultivou con máis éxito a comedia que 
a traxedia.  
En Grecia, coa Comedia Vella  de Aristófanes (s.V a. C.) podíase criticar a personaxes concretos; pero 
cando Menandro escribe a Comedia Nova, xa non hai esa liberdade, polo que centra os seus temas na vida 
cotiá. Os personaxes son sempre os mesmos e inconcretos: o escravo enredante confidente das aventuras do 
seu  amo,  o  pai  de  familia  consentidor,  o  parásito  lambón  e  adulador,  o  soldado  fanfurriñeiro,  as  mulleres 
case sempre de ʺvida alegreʺ.... Se a comedia de Aristófanes era unha forma de loita política, a de Menandro 
só pretendía facer rir. 
A comedia romana basease na Comedia Nova grega., e por iso recibe o nome de ʺpalliataʺ (< Pallium, 
manto  grego  co  que  cubrían  os  actores).  Son  representacións  de  ambientación  grega:  os  personaxes,  o 
escenario xeográfico, os costumes... 
A  comedia  romana  evolucionou  elementos  da  comedia  e  traxedia  gregas  como  os  coros,  que  eran 
partes  recitadas  e/ou  cantadas  por  un  grupo  de  persoas  (os  coreutas).  Estas  partes  desenvolvíanse  na 
orquestra,  onde  o  coro  tiña  tamén  especie  para  danzar.  Na  comedia  nova  había  partes  musicais  nos 
entreactos, xa que estas partes musicais ou cantica eran moi do gusto do público.  
Os comediógrafos traducían ou adaptaban obras gregas, ás veces usaban un procedemento chamado 
contaminatio, que consistía en mesturar dous argumentos de comedias gregas.  
Teatro Clásico. Páx. 6 

9. PRINCIPAIS AUTORES TEATRAIS ROMANOS 
 
Cómicos: 
‐ Plauto (251‐184 A. C.) do que se conservan 20 comedias 
‐ Terencio (190‐159 a. c.) 6 comedias 
Tráxicos:  
‐ Séneca (4 a. C.‐ 65 d. C.) 8 traxedias (para ser lidas) 

 

  

 

10. PLAUTO (251‐184 A. C.) 
 
Introduce en Roma a Comedia Nova. Plauto é un home do pobo que vive 
nunha  situación  económica  e  política  difícil  e  escribe  para  sobrevivir:  ten  que 
contentar  o  público  para  conseguir  que  os  maxistrados  costeasen  a 
representación.  Aínda  que  os  personaxes  son  gregos  e  a  escena  soe  ser  Atenas, 
Plauto axeita a Comedia Nova a Roma:  
‐  Suprime  chistes  refinados  e  explica  costumes  descoñecidos  para  os 
romanos.  Os  seus  chistes  baséanse  na  dobre  interpretación,  na 
esaxeración,  no  equívoco,  na  burla  aos  forasteiros,  provincianos, 
campesiños.. 
‐ Utiliza os prólogos como explicación da peza, pero tamén para acadar a atención do público. 
‐ Escolle argumentos choqueiros e ridículos, xa de por si cómicos, inspirados na vida cotiá 
‐ Busca a complicidade do público, que coñece o engano mentres que o personaxe afectado ignórao. 
‐ Conserva os personaxes fixos da Comedia Nova, que son tipos populares do agrado do público: o 
senex (vello cutre e rosmón e ás veces consentidor do fillo), o servus (escravo intelixente e enredante, 
normalmente  o  protagonista),  o  adulescens  (mozo  de  boa  familia  mullereiro  e  consentido),  o  leno/a 
(alcaiote/a  avarento),  a  meretrix  (prostituta)  o  parasitus  (chupón)  que  so  pensa  en  comer  e  beber  a 
conta dos demais, o miles gloriosus (soldado fanfurriñeiro) que se gaba de todo pero que no fondo é 
un covarde, o vello avaro que é capaz de perder a súa familia antes que gastar o seu diñeiro 
‐ Inspírase nas comedias gregas e ás veces funde dúas nunha: contaminatio 
 
Hoxe  conservamos  unhas  vinte  comedias  de  Plauto  entre  as  que  destacan  Anphitrión,  Asinaria, 
Aulularia, Casina, Os Xemelos, O Miles gloriosus (O soldado Fanfurriñeiro), Mostellaria (a Pantasma), Cistellaria (O 
cestiño)....  
 
Plauto, que sempre viviu entre as clases baixas, leva esas clases á escena: o escravo é o protagonista 
do  seu  teatro  e  a  súa  diversión  son  os  conflitos  amorosos  e  familiares  dos  seus  amos.  O  seu  teatro  reflicte 
extraordinariamente a linguaxe falada pola xente, o latín vivo e vulgar. 

 
Argumento de Xemelgos (MENAECHMI) 
 
Un  home,  chamado  Sosicles  e  de  alcume  Menechmo,  chega  ó 
porto de Epidamno (no noroeste de Grecia) buscando a un irmán 
xemelgo,  que  perdeu  cando  tiña  sete  anos.  Pero  nesta  cidade 
agárdanlle  insospeitadas  aventuras,  paralelas  ás  de  outro 
cidadán de Epidamno. 
Grazas a intelixencia dun escravo, ámbolos dous cidadáns sairán 
ben parados. 
Nesta  comedia  Plauto  usa  o  equívoco  como  principal  recurso 
cómico  e  se  consagra  como  mestre  indiscutible  da  comedia  de 
enredo. 

Teatro Clásico. Páx. 7 

O grupo teatral Noite Bohemia en 
“Gemelos” de Plauto 

12. CUESTIONARIO SOBRE OS XEMELOS (MENAECHMI) DE PLAUTO 
(Cuestións posibles para o exame) 
 
 
1. Escribe en tres liñas o argumento da obra. 
 
2. Identifica ós personaxes fixos da comedia romana. 
 
Personaxe 
Nome na comedia 
servus 
senex 
adulescens 
meretrix 
parasitus 

 
 
 
 
 

Descrición do personaxe 

 
 
 
 
 

 
3. É frecuente que Plauto nas súas comedias utilice ʺnomes parlantesʺ para denominar ós seus personaxes, 
con  elo  pretende  que  o  espectador  supoña  as  función  deles  nada  máis  escoitar  o  seus  nomes.  Di  que 
personaxes derivan dos seguintes termos latinos ou gregos e cal é a súa función. 
 
Termo latino ou grego 
Nome do personaxe 
Función do personaxe 
menechmo  (<μεναιχμος)  “o  de   
 
lanza firme” en sentido irónico 
peniculus1:  pincel,  brocha  que   
 
sirve para limpar. 
eros (<ἔρως): amor, paixón 
 
 
cylindrus:  cilindro,  rodete  (de   
 
cociña) 
 
4.  Observando  á  matrona,  muller  de  Menecmo  I, 
deduce cal era a situación da muller en Roma. 
 
 
5. O parasito Cepillo menciona á festas da deusa Ceres 
na  páx.  22.  Quen  era  esta  deusa?  Cal  era  o  seu  nome 
grego? Consulta na nota que se facía nestas festas. 
 
 
 
6.  Na  páx.  25  o  Menechmo  cita  “a  aguia  raptando  a  Ganímedes  ou 
Venus a Adonis”. Explica quen eran estas dúas parellas. 
 
 
7. O Menechmo I di que lle custou máis sacarlle o manto á súa muller 
que  a  Hércules  conseguir  o  cinto  de  Hipólita.  Consulta  os  traballos 
de Heracles e explica ao que se refire. 
 
8. Que quere dicir Cylindro na páx. 39 coa frase “vou poñer todo isto 
á violencia de Vulcano”. Quen era este deus? Cal era o seu nome grego? 
 

Clases sociais na antiga Roma

Venus e Adonis, Tiziano 

Rapto de Ganimedes, 
Correggio 
1

 o termo peniculus pode traducirse por ʺcepilloʺ, polo que o nome do personaxe pode aparecer traducido 
Teatro Clásico. Páx. 8 

9.  O  parasito,  Cepillo,  pérdese  un  banquete  en  casa  de 
Erocia  por  asistir  a  unha  asemblea.  Investiga  cal  era  a 
función  da  “asembleas”  ou  ekklesía  na  antiga  Atenas.  Se  a 
asemblea era un órgano de goberno na antiga Grecia ¿por 
que aparece nesta comedia? 
 
 
 
10. Na páx. 55 Menechmo I fala do amolador que é atender 
aos clientes. Consulta quen era os clientes e os patróns na 
antiga  Roma  e  cales  eran  as  obrigas  que  había  entre  eles. 
Consulta na Wikipedia que é o “clientelismo” e explica si 

Asemblea ou ekklesía en Atenas na Pnyx, lomba ao pé da 
Acrópole 

cres que en Melide, Galicia, España... se practica. 
 
 
11.  Na  páx.  83  Mesenión  reflexiona  sobre  a  situación  dos 
escravos.  Que  poder  tiñan  sobre  eles  os  amos?  Cales 
podían  ser  os  premios  e  os  castigos?  Como  consegue 
Mesenión  ʺmanexarʺ  a  seu  amo?.  Cale  é  o  maior  premio 
para un escravo? consegue Mesenión este premio? 
 
salutatio ou saúdo matinal que facían os clientes ao seu patrón 
 
na antiga Roma 
12.  Sitúa  no  mapa  do  Imperio  Romano  os  lugares  que 
aparecen  mencionados  na  comedia:  Tarento,  Siracusa,  Epidamno,  actual  cidade  de  Durës/  Dirraquio/ 
Durazzo; e a Magna Grecia. 
 
 
 
 
BIBLIOGRAFÍA 
 
‐ Introdución desta unidade didáctica 
‐ Diccionario de mitología griega y romana. P. Grimal. Ed. Paidós 
‐ Diccionarios de mitoloxía (signatura 292, Biblioteca) 

‐ https://es.wikipedia.org/wiki/Ekkles%C3%ADa 
‐ https://es.wikipedia.org/wiki/Cliente_%28Roma_antigua%29 
‐ https://gl.wikipedia.org/wiki/Clientelismo 
‐ https://es.wikipedia.org/wiki/Clientelismo_pol%C3%ADtico 
 
 

Teatro Clásico. Páx. 9 

MAPAS (PARA ENTREGAR NO EXAME) 
 
1.VIAXE DOS ARGONAUTAS (pregunta 1, páx. 5) 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

2. XEMELGOS (Pregunta 12, páx. 9) 
 
Sitúa  no  mapa  do  Imperio  Romano  os  lugares  que  aparecen  mencionados  na  comedia:  Tarento,  Siracusa, 
Epidamno, actual cidade de Durës/ Dirraquio/ Durazzo; e a Magna Grecia. 
 

Teatro Clásico. Páx. 10 

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

1. FUNCIÓN E CARACTERÍSTICAS BÁSICAS DO TEATRO EN GRECIA
2. ELEMENTOS ESCENOGRÁFICOS
3. OS XÉNEROS TEATRAIS
4. PRINCIPAIS AUTORES TEATRAIS GREGOS
5. EURÍPIDES. MEDEA
6. CUESTIONARIO SOBRE MEDEA
7. FUNCIÓN E CARACTERÍSTICAS BÁSICAS DO TEATRO EN ROMA
8. A COMEDIA ROMANA
9. PRINCIPAIS AUTORES TEATRAIS ROMANOS
10. PLAUTO. OS XEMELOS

11. CUESTIONARIO SOBRE OS XEMELOS

Teatro de Epidauro (Argólide, Grecia)

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful