Está en la página 1de 3

Janal pixan

U k’iinil kimeno’ob, ku k’ajbesa’al u beeta’a ti u Lajun p’éel ti ka’a k’aal
yàax noj k’iinil ti winaali Octubre, ti u yàax k’iinil yeetel u ka’p’eel k’iinil u
wiinali Noviembre. Ti le kìino’ je’elo’ba ku na’ta’ale le pixano’bo ku suut
u xinximbat u èet laak’o’ob. Bey xan ku na’tale le màako’ob ku
kiimilo’ob jump’eel winaal u bìn u k’uchul le k’iino’ jee’loba’ ma’tàan u
t’akunsa’a mixba’al ti’ letio’ob tuumen ma’ yàanchaj u pajtal u k’aat
ootko’ob u cha’bal u suuto’ob way ti u yook’ol kaabe’. Le xmaaben
che’o jump’eel ba’al ma’ u naj u ninà’antaliì yeetel ku pì’ixil yeetel
jump’eel sak nook’.
Tia’al u mèeyjuli u tia’al u k’a’amal le pixaamo’bo, ku mìista’al u taami,
yeetel le jàal pach najo’bo, bey xan ku p’o’bol tulaakal le nok’o’bo,
tuumen ku oksaj òola’le ti le pixano’bo ma’ uts tu t’aano’ob le k’ook’ol
ba’alo’obo’.
Ku kajsa’al tuùn u tso’olol le wewel kibo’ob ti u Lajun p’éel ti ka’a k’aal
yàax noj k’iinil ti winaali Octubre, le je’ela’ u k’iinil u k’ajbesa’al u pixan
le mejen pàalalo’ob, ku ts’a’bal xan u bàaxalo’ob, uts tu yich tu
kuxa’nilo’.
Ti u yàax k’iinil u winaali Noviembreè ku ts’a’bal wa boox wa sak
kibo’ob, tuumen le je’ela’ u k’iinil nuuk pixano’ob, bey xan ku
t’akunsa’al jumpèel oochel màak yeetel jump’eel ya’ax xk’atan che’,
chamàn, bey xan jump’eel luuch ja’.
Ti u yook’ol le xmaaben che’o’ ku ts’a’bal xan u yich che’o’ob, je’el bix,
ch’ujuk pak’àal, ja’as, xmandarinaa, ìis, ts’iìn, nal, puut, macal, yeetel
jejel’àas ch’ujuko’ob, bey xan ki’bok lòolo’ob je’el bix, xtes, xpù’juk,
xniñaa.
U tia’al u pa’ta’al u k’uchul le pixano’bo ku k’a’xal le peek’o’bo wa ma’e
ku ja’asik u yòol le pixano’bo. Ku na’at òolta xane’ le u bòok le lòolo’ob
yeetel u sàasili le kibo’bo ku chìikbesik u beel le pixano’bo.
Le janalo’ ku beeta’al chùumuk k’iinil, je’el bix u tajale’ ku t’akunsa’al
yeetel jum ts’aap pak’achbil wàj, ku yà’lale’ le kèen sìisjac le janalo’ ku
pàjtal u jàanta’al tuumen le èet làak’o’bo.

ti le k’iin je’ela’ ku ka’ beeta’al le mùukbil pìibo’obo. Le ki’ichkelen òochelo’obo. ch’ujuko’obi’. U oochelo’ u tia’al le màak ti le ku ts’a’baal le t’akunajo’. Ti u ka’peel k’iinil u winaali Noviembreè. Le oox ts’aap xmaaben che’o’ u k’àat u ya’ale’ le ti’e ka’a’no’. le je’ela’ jump’eel pìin wàj but’a’an yeetel k’òolbi kaax wa k’eek’en. yeetel ku ka’ beeta’al le t’aakunaj chèen bà’ale’ ma’ yeetel ya’abach ba’ali’. yeetel jump’eel luch chucua’ wa u sa’ì nal.Ti u oknaj kìinile’ ku t’akunsa’al le mùkbil pìibo’bo. Le xk’atan che’o’ u k’àat u ya’ale’ le ti u kànp’eel ìik’o’bo. le èet laak’alo’bo ku biino’ob ti u kùuchil muknaalo’ob u mìisto’ob le mùuknaalo yeetel u p’ato’ob lòolo’ob. Le ka’ ts’aap xmaaben che’o’ u k’àat u ya’ale’ le ti’e y yoòk’ol kaab. Ba’ax u k’àat u yà’ale le ba’ax ku t’akunsa’alo’obo’. yeetel u kajbaal le kuxtalo’. Le pukaak’o u k’àat ku ts’abal u tia’al u chìikbesik u beel le pixano’bo. ti le màax ku k’at òolta’a tu yò’olal le pixano. yeetel u tia’al u p’u’uktiko’ob ja’ le keèn ts’okok u janalo’obo’. bey xan ki’bòokil. Le yàax ts’aap xmaaben che’o’ u k’àat u ya’ale’ le ti’e ak’bal naj. Jump’eel chan beel t’ot’a’an yeetel xpu’juk yeetel sak tuunicho’ob u tia’al u yojeltiko’ob tu’ux u naj u k’uchul le pixano’bo. Ti u waxakp’eel k’iinil u winaali Noviembreè. janal. Le luchi ja’o’ ku ts’abal tuumen ku na’atale’ uk’aj le pixano’ob keèn k’uchuko’ob way lu’me’. Le pixano’ob mina’an mixmàak kuxa’antio’bo ma’ tàan u tu’ubsalo’ob tuumen ku ts’abal xan jump’eel t’aakunaj chèen u tia’alo’ob. ku k’aj òoltale’ biix. Le ta’abo’ u tia’al ma u k’uchul k’aak’as pixano’ob. .

Le xtip’ix lòolo u k’àat u ya’ale le Yumo’ tia’an yeetelo’be. le je’ela’ ts’aba’an u tia’al u chiikbesa’al le muknàalilo’obo’. yeetel le mejen t’oòl tia’an u yoòk’olo’ u k’àat u ya’ale le ti’e bàakelo’obo. yeetel le sikli p’uuso’ u k’àat u ya’ale u ja’il icho’ob.U sàasili le kibo’bo ku chìikbesik u beel le pixano’bo. . yaan jump’eele’ u k’àat u ya’ale u bàake le poolo’. Le sak nook’o u k’àat u ya’ale le ti’e suju’uyililo’. Le xpu’juko’ u lòolil le kìimililo’. Le ch’ujuk waajo’bo.