Está en la página 1de 138

Azrbaycan Respublikasnn Mlki Prosessual Mcllsi

(2012-ci il mayn 12-dk edilmi lav v dyiikliklrl)


(28 dekabr 1999-cu il tarixli 780-IQ nmrli Qanun il tsdiq edilmidir)
(26 may 2000-ci il tarixli 886-IQ nmrli Qanuna sasn 2000-ci il sentyabr aynn 1-dn
qvvy minir)

Birinci blm. mumi qaydalar


Fsil 1. sas qaydalar
Madd 1. Mlki mhkm icraat haqqnda qanunvericilik
1.1. Azrbaycan Respublikasnn mhkmlrind mlki ilr v iqtisadi mbahislr
zr mhkm icraatnn qaydas Azrbaycan Respublikasnn Konstitusiyas,
Mhkmlr v hakimlr haqqnda Azrbaycan Respublikasnn Qanunu, bu Mcll,
digr qanunlar, habel Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd beynlxalq
mqavillrl myyn edilir.
1.2. Azrbaycan Respublikas Konstitusiyasnn normalar Azrbaycan Respublikasnn
btn razisind ali hquqi qvvy v birbaa tsir malikdir. Azrbaycan Respublikas
Konstitusiyasnn normalar v mhkm icraat qaydasn tnzimlyn normalar arasnda
ziddiyyt olduqda, Azrbaycan Respublikas Konstitusiyasnn normalar ttbiq edilir.
1.3. Mlki prosessual faliyyt sahsind insan v vtndan hquq v azadlqlarn lv
edn v ya mhdudladran, habel dalt mhakimsinin hyata keirilmsi zaman
mhkmnin mstqilliyini v trflrin kim prinsipini pozan, elc d sbutlara
vvlcdn myyn olunmu qvv vern qanunvericilik aktlar qbul edil bilmz.
1.4. Digr qanunlarda olan prosessual hquq normalar bu Mcllnin mddalarna
uyunladrlmaldr.
1.5. Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd beynlxalq mqavillrd prosessual
qanunvericilikdn frqli qaydalar myyn edilrs, beynlxalq mqavilnin qaydalar
ttbiq edilir.
Madd 2. Mlki mhkm icraatnn vziflri
2.1. Mlki ilr v iqtisadi mbahislr zr mhkm icraatnn vziflri hr bir fiziki
v yaxud hquqi xsin Azrbaycan Respublikasnn Konstitusiyasndan, qanunlarndan
v digr normativ hquqi aktlarndan irli gln hquq v mnafelrinin mhkmd
tsdiq olunmasdr.
2.2. Mlki mhkm icraat qanunuluun v ictimai qaydann brqrar edilmsin,
vtndalarn qanunlara dnmdn hrmt ruhunda trbiy edilmsin rvac verir.
Madd 3. Mlki prosessual qanunvericiliyin zamana v mkana gr qvvsi

3.1. Mhkm icraat i baxlan, ayr-ayr prosessual hrktlr hyata keiriln v


yaxud mhkm akt icra ediln zaman qvvd olan mlki prosessual qanuna sasn
aparlr.
3.2. Azrbaycan Respublikasnn razisind hr hans haldan asl olmayaraq, Azrbaycan
Respublikasnn mlki prosessual qanunvericiliyi qvvd olur.
3.3. Azrbaycan Respublikasnn razisindn knarda Azrbaycan Respublikas mlki
prosessual qanunvericiliyinin mddalar Azrbaycan Respublikasnn bayran dayan
v yaxud tannma nian olan dniz, ay v yaxud hava gmilrind v ya onlarn olduu
limanlarda ttbiq olunur.
3.4. Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd beynlxalq mqavillrl Azrbaycan
Respublikas mlki prosessual qanunvericiliyinin mkana gr ttbiqinin digr qaydalar
da myyn oluna bilr.
Madd 4. Mdafi n mhkmy mracit etmk hququ
4.1. Btn fiziki v hquqi xslr zlrinin qanunla qorunan hquq v azadlqlarn,
elc d maraqlarn qorumaq v tmin etmk mqsdi il qanunla myyn edilmi
qaydada mhkm mdafisindn istifad etmk hququna malikdirlr.
4.2. Mhkmy mracit etmk hququndan imtina edilmsi etibarszdr.
4.3. gr qanunla myyn kateqoriya iqtisadi mbahislr n mhkmy qdr
nizamlama (pretenziya) qaydas myyn olunarsa v yaxud bu, trflr arasnda
mqavil il nzrd tutularsa, mbahis hmin qaydaya riayt edildikdn sonra inzibatiiqtisadi mhkmnin hllin veril bilr. (28)
Madd 5. Mhkmd mlki i balama
5.1. Hr hans fiziki v yaxud hquqi xs z hququnun v ya qanunla qorunan
mnafeyinin mdafisi v yaxud tsdiqi n mhkmy mracit etdiyi hallarda
mhkmd i balanlr.
5.2. Qanunda nzrd tutulmu hallarda baqa xsin, yaxud xslrin hquq v
mnafelrinin, yaxud dvltin mnafeyinin mdafisi n xsin v ya orqanlarn
rizsin sasn d i balana bilr.
5.3. Hmin xslr mvcud qanunvericiliy uyun olaraq riz v ya ikayt sasnda i
balaya bilrlr.
5.4. Qanunda baqa hal nzrd tutulmaybsa, onlar mhkm aradrmalarn barq
sazii il tamamlaya bilr, irli srln tlbi etiraf, yaxud rdd ed bilrlr.
5.5. Bu Mcll il nzrd tutulmu hallar istisna olmaqla hr hans instansiya
mhkmsinin icraatnda olan i tlb oluna bilmz.
Madd 6. dalt mhakimsinin mhkm trfindn hyata keirilmsi
Mlki ilr v iqtisadi mbahislr zr dalt mhakimsi yalnz mhkmy aiddir v
mhkmlr trfindn qanunla myyn olunmu qaydada hyata keirilir.

Madd 7. Hakimlrin mstqilliyi


7.1. dalt mhakimsini hyata keirrkn hakimlr mstqildirlr.
7.2. Hakimlr mlki ilri v iqtisadi mbahislri knar mdaxil tsirindn azad
raitd hll edirlr.
7.3. Baqas trfindn mhkm icraatnn bilavasit v yaxud dolays il
mhdudladrlmas, qanunsuz tsir, hd-qorxu, mdaxil yolverilmzdir v qanunla
myyn olunmu msuliyyt sbb olur.
Madd 8. Qanun v mhkm qarsnda brabrlik
8.1. Mlki ilr v iqtisadi mbahislr zr dalt mhakimsi hamnn qanun v
mhkm qarsnda brabrliyi prinsipi sasnda hyata keirilir.
8.2. Mhkm irqindn, milliyytindn, dinindn, dilindn, cinsindn, mnyindn,
mlak vziyytindn, qulluq mvqeyindn, qidsindn, siyasi partiyalara, hmkarlar
ittifaqlarna v digr ictimai birliklr mnsubiyytindn, hquqi xsin olduu yerdn,
tabeiliyindn, mlkiyyt formasndan v qanunda nzrd tutulmayan baqa frqlrdn
asl olmayaraq id itirak edn btn xslr eyni cr yanar.
8.3. Bu Mcllnin 8.2-ci maddsind nzrd tutulmu saslara gr id itirak edn
xslr zrr vurula bilmz, gztlr v ya imtiyazlar veril bilmz, yaxud gztlrin
v ya imtiyazlarn verilmsindn imtina oluna bilmz.
Madd 9. dalt mhakimsinin kim, trflrin brabrliyi v faktlar sasnda hyata
keirilmsi
9.1. dalt mhakimsi kim, trflrin brabrliyi v faktlar sasnda hyata
keirilir.
9.2. Bu Mcll il baqa hal nzrd tutulmaybsa, mhkmd mbahisy id itirak
edn xslr arlb dindirilmdikd baxla bilmz. d itirak edn xslr z
tlblrini saslandrdqlar dlillr, sbutlar v hquqi nticlr bard bir-birlrin
mlumat vermy borcludur ki, digr trf bunlara qar znn mdafisini tkil ed
bilsin.
9.3. Hakim btn hallarda prosesin kim prinsipini tmin etmlidir. O, z qrarn
yalnz trflrin kim prinsipin sasn mzakir etdiyi dlillrl, onlarn verdiyi
izahatlarla, sndlrl saslandrmaldr. Mhkm, qrarn trflri dvt etmdn
znn qulluq mvqeyin gr irli srdy hquqi dlillrl saslandra bilmz.
Madd 10. Mhkm baxnn akarl
10.1. Mhkmlrd ilr akarlq prinsipi sasnda baxlr.
10.2. Dvlt, pe, kommersiya sirrinin almas, xsi v ail hyat sirrinin yaylmas,
yetkinlik yana atmayan xslrin marann gzlnilmsi sbblri istisna olmaqla,
btn mhkmlrd ilr akar baxlr. z vziflrinin icras zaman hakimlr dvlt
sirri il ilmy qanunvericilikl nzrd tutulmu yoxlama tdbirlri keirilmdn
buraxlrlar.

10.3. lr akar baxlmas demokratik cmiyytd xlaq, ictimai qayda, dvlt


thlksizliyi baxmndan, hminin digr xsusi hallarla laqdar dalt mhakimsinin
maraqlarna toxunarsa, mhkm bax v ya onun bir hisssi qapal keiril bilr.
10.4. Mhkm baxnda itirak edn xs vladla gtrm, vrslik, kommersiya,
ixtira v ya vergi sirrinin, elc d qanunla qorunan digr sirlrl yana, hminin xsi
v ail hayatnn intim msllrinin qorunmas mqsdi il mhkm baxn qapal
keirmyi tlb ed bilr.
10.5. Mhkm i qapal mhkm iclasnda baxlmas bard qrardad id itirak
edn xslri ilkin dinldikdn sonra qbul edir.
10.6. Mhkm baxnn qapal keirilmsind id itirak edn xslr, onlarn
nmayndlri itirak edir. Zrurt yaranarsa, onlarn ahidlri, ekspertlr, mtxssislr
v trcmilr arlr.
10.7. Qapal mhkm bax mlki mhkm icraatnn btn qaydalarna riayt
olunmaqla aparlr.
10.8. d itirak edn xs olmayan v ya ahid qismind dvt edilmyn on alt yana
atmam xslr mhkm iclas zalna buraxlmrlar.
10.9. xarlb.
10.10. xsi yazma v xsi teleqraf mlumatlar yalnz onlarn nvanland xslrin
razl il aq mhkm iclasnda aqlana bilr. Gstriln qaydalar xsi xarakterli
mlumat dayan ss v video yazlarn tdqiqind d ttbiq olunur.
10.11. Mhkm aktlar btn hallarda aq elan edilir.
Madd 11. Mhkm icraatnn aparld dil
11.1. Mlki ilr v iqtisadi mbahislr zr mhkm icraat Azrbaycan
Respublikasnn dvlt dilind Azrbaycan dilind v ya myyn razi halisinin
ksriyytinin dilind aparlr.
11.2. d itirak edn, mhkm icraatnn aparld dili bilmyn xslr iin btn
materiallar il tan olmaq, izahat, ifad v ry vermk, mhkmd x etmk, vsatt
qaldrmaq, ana dilind ikayt etmk, hminin bu Mclly uyun olaraq pulsuz
trcmi xidmtindn istifad etmk hququ izah v tmin olunur.
11.3. Mhkm sndlri id itirak edn xslr mhkm icraatnn aparld dild
verilir.
Madd 12. hakim trfindn tkbana v kollegial baxlmas
12.1. Mlki ilr v iqtisadi mbahislr birinci instansiya mhkmlrind hakim
trfindn tkbana baxlr.
12.2. Apellyasiya qaydasnda ilr sdrlik ednin v digr iki hakimin, kassasiya
qaydasnda is sdrlik ednin iki v ya daha ox hakimin itirak il baxlr.

Madd 13. Mlki ilrin hllind mhkmnin ttbiq etdiyi normativ hquqi aktlar
13.1. Mhkm mbahislri Azrbaycan Respublikasnn Konstitusiyasna,
referendumla qbul ediln hquqi aktlara, qanunlara, Azrbaycan Respublikas
prezidentinin frmanlarna, Azrbaycan Respublikas Nazirlr Kabinetinin qrarlarna,
mrkzi icra hakimiyyti orqanlarnn normativ hquqi aktlarna, habel Azrbaycan
Respublikasnn trfdar olduu beynlxalq mqavillr sasn hll edir.
13.2. Mhkm i baxarkn normativ hquqi aktlar arasnda ziddiyyt akar edirs, o,
daha yksk hquqi qvvy malik olan normativ hquqi akt sasnda qrar qbul edir.
13.3. Azrbaycan Respublikasnn qanunvericiliyi sistemin daxil olan normativ hquqi
aktlarla (Azrbaycan Respublikasnn Konstitusiyas v referendumla qbul olunmu
aktlar istisna olmaqla) Azrbaycan Respublikasnn trfdar olduu beynlxalq
mqavillr arasnda ziddiyyt olduqda, beynlxalq mqavilnin mddalar ttbiq edilir.
13.4. Mbahis ediln hquq mnasibtlrini tnzimlyn hquq normas olmadqda,
mhkm analoji mnasibtlri tnzimlyn hquq normalarna mracit edir.
13.5. Bel normalar da olmadqda mhkm z aktnda Azrbaycan Respublikas hquq
qaydalarnn ideya v mumi prinsiplrini sas gtrr.
13.6. craatnda olan ilr zr insan hquq v azadlqlarnn hyata keirilmsi
msllri il bal mhkm Azrbaycan Respublikas Konstitusiyasnn v qanunlarnn
rh edilmsi haqqnda Azrbaycan Respublikasnn Konstitusiya Mhkmsin mracit
ed bilr.
13.7. Azrbaycan Respublikas Konstitusiyasnn v qanunlarnn rhi mhkm n o
halda mcburidir ki, bu rh Azrbaycan Respublikas Konstitusiya Mhkmsinin
qrarnda verilmi olsun.
Madd 14. zr mhkm baxnn prinsiplri
14.1. Mhkm hqiqt nail olmaq n, iin hrtrfli, tam v obyektiv tdqiqin
lazmi rait yaradr. Bunun n mhkm:

id itirak edn xslr onlarn prosessual hquq v vziflrini izah edir,


grlck, yaxud grlmyck hrktlrin nticlri bard onlar xbrdar
edir, onlarn prosessual hquqlarnn hyata kemsin kmk gstrir.

14.2. Mhkm yalnz trflrin tqdim etdiklri sbutlar aradrmal v onlardan


istifad etmlidir.
14.3. Mhkm trflr mhkm baxn barq sazii il tamamlama tklif etmy
borcludur v trflr qanunda nzrd tutulan hallar istisna edilmkl, iddian etiraf ed
v yaxud ondan imtina ed bilrlr.
14.4. d itirak edn xslr, qanunla onlarn nmayndliyi zruri olan hallar istisna
edilmkl, zlri z hquq v mnafelrini mdafi ed bilrlr. Onlar maraqlarnn
tmsil olunmas v ya prosessual hquqlarnn hyata keirilmsi n pekar hquqi
yardm almaq mqsdi il zlrin srbst vkil se bilr.

14.5. Bu Mcll il vkilin prosesd mcburi itirak tlb olunduu hallarda id itirak
edn xslrin vkilin xidmtlrini dmk n kifayt qdr vsaiti olmadqda, onlar
maraqlarnn tmsil olunmas v prosessual hquqlarnn hyata keirilmsi n pulsuz
(dvlt hesabna) pekar hquqi yardm almaq hququna malikdirlr.
Madd 15. Mhkm aktlarnn mcburiliyi
15.1. Mhkm mhkm aktlarn qtnam, qrardad, qrar v mr formasnda qbul
edir.
15.2. Mhkmlrin qanuni qvvy minmi qtnamsi, qrardad, qrar, mri btn
dvlt hakimiyyti, yerli znidar orqanlar, onlarn vzifli xslri, ictimai birliklr,
siyasi partiyalar, hmkarlar ittifaqlar, onlarn vzifli xslri, hminin fiziki v hquqi
xslr n mcburidir v Azrbaycan Respublikasnn btn razisind hkmn icra
olunmaldr.
15.3. Mhkm aktnn icra olunmamas, habel mhkmy digr hrmtsizlik hallar
qanunda nzrd tutulmu msuliyytl nticlnir.
15.4. Mhkm aktlar maraql xslrin mnafelrin toxunduqda bu aktlarn
mcburiliyi id itirak etmyn maraql xslrin z hquqlarnn v qanunla qorunan
mnafelrinin mdafisi n mhkmy mracit etmlri imkann istisna etmir.
15.5. Azrbaycan Respublikas razisind xarici dvltlrin, beynlxalq mhkmlrin v
iqtisad mhkmlrinin aktlarnn mcburiliyi Azrbaycan Respublikasnn trfdar
xd beynlxalq mqavillrl v bu Mcll il myyn olunur.
Madd 16. Beynlxalq mhkmlrin slahiyytlri
Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd beynlxalq mqavillr mvafiq olaraq
trflr, habel id itirak edn digr xslr, bu Mclld nzrd tutulan hquqi
mdafi vasitlri bitrs, insan hquq v azadlqlarnn mdafisi n beynlxalq
mhkmlr mracit ed bilrlr.

Fsil 2. Mhkmnin trkibi. Etirazlar


Madd 17. Mhkmnin trkibi
17.1. Mlki ilr v iqtisadi mbahislr zr dalt mhakimsinin qanunla myyn
olunmu qaydada hmin mhkmnin trkibin seilmi hakimlr hyata keirirlr.
17.2. tkbana baxan v ya prosesin digr msllrini hll edn hakim v ya
gollegial trkibli mhkm mhkmnin adndan faliyyt gstrir. tkbana baxan
hakim prosesd sdrlik edir.
17.3. lr baxlmas zaman btn hakimlr brabr hquqlara malikdirlr.
Madd 18. Mhkmlrd kollegial trkibd msllrin hll edilm qaydas
18.1. Kollegial trkibd ilrin baxlmas v hll edilmsi zaman meydana xan btn
msllr hakimlr trfindn ss oxluu il hll edilir. Hr bir msl hll edilrkn

hakimlrdn he biri ssvermd bitrf qalmaa haql deyildir. Sdrlik edn axrnc ss
verir.
18.2. ksriyytin qbul etdiyi qrar il razlamayan hakim hmin qrar imza etmy
borcludur. O, z ryini yazl kild rh ed bilr v ry i lav olunur, lakin,
mhkm iclasnda elan edilmir.
18.3. Hakimlr mavir v ssverm zaman, habel qulluq vziflrinin icras baa
atanadk mavirnin v ssvermnin gizliyini saxlamaa borcludur.
Madd 19. Hakim trfindn i baxlmasna yol verilmmsi v hakim etiraz etmk n
saslar
19.1. Hakimin i baxlmasna aadak hallarda yol verilmir:
19.1.1. o, Azrbaycan Respublikasnn qanunvericiliyi il myyn edilmi
qaydada hakim vzifsin tyin edilmmis;
19.1.2. o, Azrbaycan Respublikasnn qanunvericiliyin mvafiq olaraq iin
baxlmas n nzrd tutulmu hakim deyildirs;
19.1.3. o, vvllr hakim kimi, birinci instansiya mhkmsind, apellyasiya v
kassasiya instansiyalarnda, hminin yeni alm hallar zr iin baxlmasnda
itirak etmis.
19.2. Aadak hallarda hakim i baxlmasnda itirak ed bilmz v ona etiraz edil
bilr:
19.2.1. o, vvllr trflrdn birinin nmayndsi tyin edilmis v ya id
ahid, ekspert, mtxssis, trcmi, mhkm iclasnn katibi kimi itirak
etmis;
19.2.2. o, trflrdn biridirs v ya trflrdn birinin v yaxud onun
nmayndsinin qohumudursa v ya qohumu olmusa;
19.2.3. o, xsn, bilavasit v ya dolay yolla iin nticsind maraqldrsa, ya da
onun obyektivliyin v qrzsizliyin bh douran kifayt qdr sas varsa.
19.3. Bir-biri il qohum olan xslrin i baxan mhkm trkibind itirakna yol
verilmir.
Qeyd: Bu Mclld qohum dedikd, babaya v nny qdr cdadlar mumi olan
xslr, r-arvadn yaxn qohumlar, babann, nnnin, valideynin, vladla gtrnin,
doma v gey qarda v bacnn, uan, vladla gtrnin v ya nvnin ri (arvad)
v ya onlarn yaxn qohumlar nzrd tutulur. Yaxn qohumlara babalar, nnlr,
valideynlr, vladla gtrnlr, doma v gey qardalar v baclar, r-arvad, uaqlar,
vladla gtrnlr, nvlr aiddirlr.
Madd 20. Ekspert, mtxssis, trcmiy, mhkm iclasnn katibin etiraz etmk
n saslar

20.1. Etiraz etmk n bu Mcllnin 19-cu maddsind gstriln saslar eyni il


ekspert, mtxssis, trcmiy v mhkm iclasnn katibin d aiddir.
20.2. Ekspert v ya mtxssis, bunlardan baqa aadak hallarda da i baxlmasnda
itirak ed bilmz:
20.2.1. o, id itirak edn xslrdn v ya onlarn nmayndlrindn qulluq
mvqeyin gr v ya sair chtdn asldrsa, yaxud asl olmusa;
20.2.2. o, mhkmy mracit etmy sas vern materiallar zr tfti
aparmsa v ya bu materiallardan hmin iin baxlmasnda istifad edilirs;
20.2.3. onun slahiyyti olmad myyn edilrs.
20.3. Ekspertin, mtxssisin, trcminin v mhkm iclas katibinin, hmin i
vvllr baxlmasnda mvafiq olaraq ekspert, mtxssis, trcmi v mhkm iclas
katibi qismind itirak etmlri onlara etiraz edilmsi n sas deyildir.
Madd 21. z zn etiraz v etiraz etm haqqnda rizlr
21.1. Bu Mcllnin 19 v 20-ci maddlrind gstriln hallar olduqda hakim, ekspert,
mtxssis, trcmi, mhkm iclasnn katibi z zn etiraz etmy borcludur. d
itirak edn xslr d hmin saslar zr etiraz ed bilrlr.
21.2. Etiraz etm v ya z zn etiraz etm yazl formada saslandrlmal v i
mahiyyti zr baxlmaa balanana qdr edilmlidir. Sonradan etiraz etmy v ya z
zn etiraz etmy yalnz o halda yol verilir ki, etirazn saslar mhkmy v etiraz
edn i baxlmaa balanandan sonra mlum olsun.
21.3. Mhkmy etiraz edn trf etirazn saslarn sbut etmlidir. Etirazn saslarna
dair suuml;but tqdim edilmdikd, etiraz i baxan mhkm trfindn baxlmam
saxlanlr.
21.4. gr etiraz mhkm iclasnda trflrin xndan sonra edilmis, bu halda o,
etiraz n sbblrin sonradan mlum olduunu sbut etmlidir.
21.5. gr etiraz mhkm prosesini lngitmk mqsdi il edilmis v ya etirazn
dlillri uydurma olaraq hqiqt uyun deyildirs, bu halda, etiraz vermi trf yz on
manatadk crim edil bilr.
21.6. Eyni hakim, ekspert, mtxssis, trcmiy v ya mhkm iclasnn katibin
eyni saslar zr eyni xs, onun nmayndsi v ya vkili trfindn mhkmy tkrar
etiraz veril bilmz.
Madd 22. Edilmi etirazn hll edilm qaydas
22.1. Etiraz edilmis, mhkm id itirak edn xslrin fikrini, hminin etiraz
olunan xs izahat vermk istyirs, onun izahatn dinlmlidir.
22.2. tkbana baxan hakim etiraz edilmsi mslsi mhkmnin sdri trfindn
hll edilir.

22.3. Mhkmd ilr kollegial baxld zaman hakimlrdn birin edilmi etiraz,
etiraz edilnin itirak olmadan digr hakimlr trfindn hll edilir. Etirazn lehin v
leyhin veriln sslrin say brabr olduqda, hakim knar edilmi hesab edilir.
Apellyasiya v kassasiya qaydasnda i baxan bir ne hakim v ya btn mhkm
trkibin ediln etiraz apellyasiya v ya kassasiya instansiyas mhkmlrinin sdrlri
trfindn hll edilir.
22.4. Eskpert, mtxssis, trcmiy v mhkm iclasnn katibin etiraz haqqnda
msl i baxan hakim v mhkm trfindn hll edilir.
22.5. gr etiraz birinci instansiya mhkmsind i baxan mhkm sdrin, yaxud
tktrkibli mhkmnin hakimin edilmis, bu halda etiraz, baxlmaq n apellyasiya
instansiyas mhkmsin gndrilir.
22.6. Etiraz etm v ya z zn etiraz etm msllri bard mhkm qrardad
xarlr ki, bundan da ikayt verilmsin yol verilmir.
Madd 23. Etirazn v ya z zn etirazn tmin edilmsinin nticlri
23.1. Birinci instansiya mhkmlrind i baxan hakim etiraz v ya z zn etiraz
tmin edildiyi halda bu i hmin mhkmd baqa hakimlrin itirak il baxlr.
23.2. Birinci instansiya mhkmsinin btn trkibin v ya tktrkibli mhkmnin
hakimin edilmi etiraz v ya z zn etiraz tmin edilmis, bu halda i apellyasiya
instansiyas mhkmsi trfindn baqa birinci instansiya mhkmsin verilir.
23.3. Kollegial trkibd i baxan mhkmnin btn trkibin edilmi etiraz v ya z
zn etiraz tmin olunduqda i hmin mhkmd baqa trkib verilir.
23.4. xarlb.

Fsil 3. Mhkm aidiyyti


Madd 24. Mbahislrin mhkmy aidiyyti
24.1. Azrbaycan Respublikasnn mhkmlri, bu Mclly v ya digr qanunlara
mvafiq olaraq onlarn mdafisi mhkmdn knar digr qaydada hyata keirilmirs,
pozulmu v mbahis ediln hquq v azadlqlar mdafi v tmin edir.
24.2. Mbahisnin mumi mhkmy v ya inzibati-iqtisadi mhkmy aidiyyti id
itirak edn xslrin subyektiv trkibi, yaxud mbahisnin predmeti v ya hquq
mnasibtlrinin xarakteri nzr alnmaqla, bu Mclly mvafiq olaraq myyn
edilir. (28)
Madd 25. Mbahislrin mumi mhkmlr aidiyyti
25.1. Mlki mhkm icraat qaydasnda mlki, ail, mk, mnzil, torpaq mnasibtlri,
tbii ehtiyatlardan istifad olunmas v ya traf mhitin qorunmas, vergi v digr
mnasibtlrdn ml gln mbahislr zr trflrdn he olmasa biri fiziki
xsdirs v onun frdi sahibkar statusu yoxdursa v ya bel statusu olsa da, mbahis
onun sahibkarlq faliyytini hyata keirmsi il laqdar yaranmamsa, hmin
mbahislr zr ilr mumi mhkmlr baxr.

25.2. xarlmdr (28)


25.3. mumi mhkmlr bu Mcllnin 305-ci maddsind gstriln xsusi icraat
ilrin baxrlar.
25.4. mumi mhkmlr qanunla onlarn slahiyytlrin aid ediln digr ilr d
baxrlar.
Madd 26. Mbahislrin nzibati-iqtisadi mhkmlr aidiyyti (28)
26.1. dar v ya digr mnsubiyytindn v tabeliyindn asl olmayaraq, hquqi xslr,
hquqi xs yaratmadan sahibkarlq faliyytini hyata keirn v qanunla myyn
edilmi qaydada frdi sahibkar statusu ld edn fiziki xslr arasnda iqtisadi
mbahislr zr ilr mlki icraat qaydasnda inzibati-iqtisadi mhkmy aiddir. (28)
26.2. nzibati-iqtisadi mhkmd baxlan iqtisadi mbahislr bu Mcllnin 26.1-ci
maddsind gstriln subyektlr arasndak aadak mbahislr aiddir (28) :
26.2.1. qanunla nzrd tutulan mqavillr zr ixtilaflara dair v yaxud
trflrin razl il ixtilafn inzibati-iqtisadi mhkmnin hllin verilmsi
bard mbahislr; (28)
26.2.2. mqavillrin dyidirilmsi v ya lv olunmas bard mbahislr;
26.2.3. xarlmdr. (28)
26.2.4. qanunla mbahissiz qaydada (akseptsiz) crimlrin tutulmas nzrd
tutulmaybsa, dvlt orqanlar, yerli znidar orqanlar v nzart
funksiyalarn hyata keirn digr orqanlar trfindn crimlrin dnilmsi
bard mbahislr;
26.2.5. xarlmdr. (28)
26.2.6. mssisnin tsis sndlrinin etibarsz hesab edilmsi bard
mbahislr;
26.2.7. hquqi v fiziki xslrin dm qabiliyyti olmayan hesab edilmsi
bard mbahislr;
26.2.8. vergi dmlri bard mbahislr.
26.3. nzibati-iqtisadi mhkmlr qanunla onlarn slahiyytlrin aid ediln digr ilr
d baxa bilr. (28)
Madd 27 xarlb.
Madd 28. cnbilrin, vtndal olmayan xslrin, xarici hquqi xslrin itirak
etdiyi ilrin aidiyyti
cnbilrin, vtndal olmayan xslrin v xarici hquqi xslrin itirak etdiklri
ilr, gr dvltlraras sazilrl, beynlxalq mqavillrl v ya trflrin sazii il
digr hallar nzrd tutulmaybsa, mhkmlr baxrlar.

Madd 29. Mbahisnin mnsiflr mhkmsin verilmsi


Mhkmy aid olan mbahis qanunla, beynlxalq mqavillrl v ya trflrin sazii
il nzrd tutulan hallarda, id itirak edn xslrin yazl razl il mnsiflr
mhkmsinin hllin veril bilr.
Madd 30. Bir-biri il laqdar olan bir ne tlbin aidiyyti
Bir-biri il laqdar olan bir ne tlbi birldirrkn, onlardan bir qismi mumi
mhkmy, digrlri is inzibati-iqtisadi mhkmy aiddirs, tlblr mumi
mhkmd baxlmaldr. (28)
Madd 31. Aidiyytn dyidirilmsin yol verilmmsi
31.1. Aidiyyt qaydalarnn pozulmasna yol verilmir.
31.2. Aidiyyt qaydalarna riayt etmkl mhkmnin z icraatna qbul etdiyi i,
sonradan baqa mhkmy aid olsa da, mahiyyti zr hmin mhkmd hll
edilmlidir.
Madd 32. Aidiyyt msllrindn ikayt verilmsi
32.1. d itirak edn xs, mbahisnin bu v ya baqa mhkmy aidiyytnn
dyidirilmsi bard riz ver bilr.
32.2. d itirak edn xs mhkm aidiyyt il razlamamasn saslandrmal v bu
bard i mahiyyti zr baxlmaa balanana qdr bildirmlidir.
32.3. Hakimin z d mbahisnin mhkmy aidiyyti olmamasn akara xara bilr.
32.4. Aidiyyt haqqnda msl qalxdqda, hakim iin aidiyyti zr gndrilmsi v ya
aidiyyt haqqnda riznin rdd edilmsi bard saslandrlm qrardad xarr.
32.5. Aidiyyt haqqnda qrardaddan id itirak edn xslr, qrardad onlara tqdim
olunduu (onlar trfindn alnd) gndn 10 gn mddtind bu Mcllnin 21-ci fsli
il myyn edilmi qaydada ikayt ver bilrlr.
32.6. bir mhkmdn baqa mhkmy aidiyyt haqqnda qrardaddan ikayt
verilm mddti baa atdqdan sonra gndrilir.
32.7. Bir mhkmdn digrin gndriln i onun gndrildiyi mhkm trfindn
baxlmaa qbul edilmlidir. Mhkmlr arasnda mhkm aidiyytin dair
mbahislr yol verilmir. Mhkmlr arasnda fikir ayrl olduu hallarda apellyasiya
instansiyas mhkmsi trfindn i bir mhkmdn baqasna verilir.

Fsil 4. razi aidiyyt


Madd 33. razi aidiyyt anlay
Birinci instansiya mhkmsi qismind ilr razi zr baxlmasna dair mhkmlr
arasnda slahiyytlrin blnmsi bu fsill myyn olunur.

Madd 34. Mlki ilr birinci instansiya zr baxan mhkmlr


Mhkmlr aid olan ilr birinci instansiya zr rayon (hr) mhkmlri, inzibatiiqtisadi mhkmlr trfindn baxlr. (28, 33)
Madd 35. ddiann cavabdehin olduu yer gr verilmsi
35.1. Qanunla baqa hal nzrd tutulmamdrsa, iddia cavabdehin rsmi qeyd alnd
yerin mhkmsin verilir.
35.2. Hquqi xs iddia hquqi xsin nvannn olduu yer gr verilir. Hquqi xsin
trm mssissinin faliyytindn ml gln iddialar mssisnin nvannn olduu
yer gr verilir.
35.3. Qarlql iddia, aidiyytndan asl olmayaraq, ilkin iddiann baxld yerin
mhkmsin verilir.
Madd 36. ddiann semsin gr aidiyyt
36.1. Yaay yeri mlum olmayan, yaxud Azrbaycan Respublikasnda yaay yeri
olmayan cavabdeh iddia onun mlaknn olduu yer gr v ya mlum olan axrnc
yaay yerin gr veril bilr.
36.2. Rsmi yaay yeri, olduu yer v ya hquqi nvan mxtlif olan bir ne
cavabdeh iddia cavabdehlrdn birinin rsmi yaay yeri v ya hquqi nvan zr
veril bilr.
36.3. Alimentin alnmas v ataln myyn edilmsi haqqnda iddialar iddia
trfindn znn yaad yer gr d veril bilr.
36.4. Azadlqdan mhrum etm nvnd cza kn xslr qar nikahn pozulmas
haqqnda iddialar iddiann yaad yer gr veril bilr.
36.5. ddiann yannda yetkinlik yana atmayan uaqlar olduqda v ya iddia
shhtin gr cavabdehin yaad yer getmy tinlik kdikd d nikahn pozulmas
haqqndak iddialar iddiann yaad yer gr veril bilr.
36.6. ikstetm v ya shhti sair kild zdlm il, habel ailni dolandrann lm
il vurulan ziyan haqqnda iddialar ziyan vurann yaad yer gr v ya ziyan vurma
yerin gr veril bilr.
36.7. Qanunsuz olaraq mhkum edilmkl, cinayt msuliyytin clb edilmkl,
qtimkan tdbiri kimi hbs alnmaqla, baqa yer getmmk haqqnda iltizam almaqla,
yaxud hbs klind inzibati tnbeh verilmkl fiziki xs vurulmu zrrin dnilmsi
il laqdar olaraq mk, pensiya v mnzil hquqlarnn brpa edilmsi, mlakn v ya
onun dyrinin qaytarlmas haqqnda iddialar, hminin iddiann yaay yerin gr
veril bilr.
36.8. nzibati orqanlarn inzibati xtalar haqqnda ilr baxmaa slahiyytli olan
vzifli xslrinin crim v yaxud baqa tnbehlr ttbiq etmlri haqqnda qrarlarna
dair iddialar iddiann yaad yer gr d veril bilr.

36.9. stehlaknn hququnun mdafisi haqqnda iddialar iddiann yaad yer gr,
yaxud mqavilnin baland v ya icra edildiyi yer gr veril bilr.
36.10. Gmilrin toqqumas nticsind vurulan zrrin dnilmsin dair, habel
dnizd kmk gstrilmsin v xilas etmy gr mkafat alnmas haqqnda iddialar
cavabdehin gmisinin olduu yer gr v ya gminin aid olduu yer gr d veril
bilr.
36.11. cra yeri gstriln mqavillrdn ml gln iddialar mqavilnin icra yerin
gr d veril bilr.
36.12. Azrbaycan Respublikasnn vtnda v yaxud hquqi xsi olan v baqa
dvltin razisind yerln cavabdeh qar iddia iddiann olduu yer v ya
cavabdehin mlaknn olduu yer gr veril bilr.
36.13. Bu Mcllnin 39-cu maddsind myyn edilmi aidiyyt istisna olunmaqla, bu
Mcllnin 36.1-36.12-ci maddlrin gr iin aid olduu mhkmlrdn birini semk
hququ iddiaya mxsusdur.
Madd 37. Hquqi hmiyyti olan faktlarn myyn edilmsi zr ilrin aidiyyt
Tikintiy, quruya, torpaq sahsin sahiblik faktnn myyn edilmsin dair hmin
tikintinin, qurunun, torpaq sahsinin olduu yerd baxlan ilr istisna olmaqla, hquqi
hmiyyti olan faktlarn myyn edilmsi bard ilr rizinin olduu yerd baxlr.
Madd 38. Fiziki v hquqi xslrin mflislmsin (iflasna) dair ilrin aidiyyt
Mflislm (iflas) haqqnda ilr borclu fiziki xsin yaad yerin, hquqi xsin
nvannn olduu yerin mhkmsind baxlr.
Madd 39. Mstsna aidiyyt
39.1. Tikintiy, quruya, torpaq sahsin mlkiyyt hququnun tannmas, tikintinin,
qurunun, torpaq sahsinin baqasnn qeyri-qanuni sahibliyindn gtrlmsi, mlkiyyt
hququndan mhrum etm il laqdar olmayan sahibkarn v yaxud baqa qanuni
sahibin hquqlarnn pozulmasn aradan qaldrmaq haqqnda iddialar tikintinin,
qurunun, torpaq sahsinin olduu yer gr verilir.
39.2. Vrslr trfindn vrslik qbul ediln qdr miras qoyann kreditorlar
trfindn veriln vrslik hquq mnasibtlri il laqdar iddialar miras qalan mlakn
v yaxud onun sas hisssinin olduu yerin mhkmsin aiddir.
39.3. Yklrin, srniinlrin v ya baqajn danma mqavillrindn ml gln yk
dayanlara qar iddialar nqliyyat tkilat idarsinin olduu yer gr verilir.
Madd 40. Mqavil aidiyyt
40.1. razi aidiyyt qaydalarnn pozulmasna yol verilmir.
40.2. Trflr z aralarndak sazi il mbahisli iin razi aidiyytn dyidir bilrlr.
Sazi yazl kild ifad olunmaldr.

40.3. Sazi o zaman ola bilr ki, o, myyn mhkm iin v ya mbahissin
saslanm olsun.
40.4. Mbahis n mstsna aidiyyt nzrd tutulduu halda bu Mcllnin 40.140.3-c maddlrinin qaydalar ttbiq oluna bilmz.
Madd 41. mr icraat qaydasnda baxlan iddiann aidiyyt
mr icraat qaydasnda ilr baxlarkn riz bu fsill myyn edilmi aidiyyt zr
mhkmy verilir.
Madd 42. Cinayt iindn ml gln iddia zr aidiyyt
Cinayt iindn ml gln mlki iddia, gr o, cinayt iinin icraat zaman
verilmmidirs v yaxud hll olunmamdrsa, bu Mcll il myyn olunmu mlki
mhkm icraatnn qaydalar zr baxlmaq n verilir.
Madd 43. Biri biri il laqdar olan bir ne iin aidiyyt
43.1. gr mxtlif mhkmlrin icraatnda olan ilr biri biri il laqlidirs, dalt
mhakimsinin dzgn hyata keirilmsi n onlara birg baxlmal v qtnam
xarlmaldr. Bu mqsdl i (ilr) bir-biri il laqli ilrdn birini ilkin olaraq icraata
qbul etmi mhkmy gndrilmlidir.
43.2. Bir-biri il laqli olan ilrin bir icraatda birldirilmsi hm id itirak edn
xslrin vsatti, hm d mhkmnin z tbbs il hyata keiril bilr.
Madd 44. Mhkmnin z icraatna qbul etdiyi ii baqa mhkmy vermsi
44.1. Aidiyyt qaydalarna riayt edilmkl mhkmnin z icraatna qbul etdiyi i,
sonradan baqa mhkmy aid olsa da, mahiyyti zr hmin mhkmd hll
edilmlidir.
44.2. Mhkm ii aadak hallarda baqa mhkmd baxlmaa verir:
44.2.1. vvlc yaay yeri mlum olmayan cavabdeh ii onun yaad yerin
mhkmsin vermk haqqnda vsatt verrs;
44.2.2. i hmin mhkmd baxld zaman onun aidiyyt qaydalarnn
pozulmas il icraata qbul edildiyi akar olarsa;
44.2.3. hakimlrdn birin v ya bir nesin edilmi etiraz tmin edildikdn
sonra, elc d digr ciddi sbblrdn hmin mhkmd onlar vz etmk v
ya i baxmaq mmkn olmazsa;
44.2.4. iddia hmin mhkmy qar qaldrlmdrsa;
44.2.5. hr iki trf i sbutlarn ksr hisssinin olduu yerin mhkmsind
baxlmas bard vsatt vermidirs;
44.2.6. bu Mcllnin 43-c maddsind nzrd tutulmu hallarda.

Madd 45. lrin baqa mhkmy verilmsi v aidiyyt msllrindn ikayt verm
qaydas
45.1. Mbahisnin mhkmy aidiyyt il laqdar msllr riznin mhkmnin
icraatna qbul edilmsi v ya iin hakim trfindn baxlmaa hazrlanmas
mrhlsind, yaxud da id itirak edn xsin saslandrlm vsatti zr hll oluna
bilr.
45.2. Mbahisnin mhkmy aid olmamas v ya iin baqa mhkmy verilmsi
msllri bard hakim bu Mcllnin 21-ci fslinin qaydalarna uyun olaraq qrardad
xarr. Hmin qrardaddan id itirak edn xslr trfindn qrardadn alnd
(verildiyi) andan 10 gn rzind ikayt veril bilr.
45.3. in bir mhkmdn baqa mhkmy verilmsi hmin qrardaddan ikayt
verilm mddti baa atdqdan sonra icra edilir.
45.4. Bir mhkmdn digrin gndriln i, onun gndrildiyi mhkm trfindn
baxlmaa qbul edilmlidir. Mhkmlr arasnda razi aidiyytna dair mbahislr
yol verilmir.
Mhkmlr arasnda fikir ayrl olduu hallarda apellyasiya instansiyas mhkmsi
trfindn i bir mhkmdn baqasna verilir.
45.5. in bu Mcllnin 44.2.3 v 44.2.4-c maddlrind nzrd tutulmu hallarda aid
olduu mhkmy verilmsi apellyasiya instansiyas mhkmsi trfindn hyata
keirilir.
45.6. Fvqlad vziyytin ttbiq edildiyi razid dalt mhakimsinin birinci instansiya
mhkmsi trfindn hyata keirilmsi qeyri-mmkn olduqda, bu slahiyyt
Azrbaycan Respublikasnn Ali Mhkmsi trfindn baqa birinci instansiya
mhkmsin veril bilr.

Fsil 5. d itirak edn xslr v prosesin digr itiraklar


Madd 46. d itirak edn xslrin trkibi
Trflr, nc xslr, rizilr, maraql xslr, pozulmu v ya mbahis ediln
hquqlarnn mdafisi n mhkmy mracit etmk hququ olan ictimai tkilatlar,
dvlt orqanlar v digr orqanlar id itirak edn xslrdirlr.
Madd 47. d itirak edn xslrin hquq v vziflri
47.1. d itirak edn xslr prosessual qanunvericilikl onlara verilmi prosessual
hquqlardan vicdanla istifad etmy borcludurlar.
47.2. d itirak edn xslr iin materiallar il tan olmaq, onlardan xarlar etmk
v surt xarmaq, etirazlar vermk, sbutlar tqdim etmk v onlarn tdqiqind itirak
etmk, id itirak edn digr xslr, ahidlr, ekspertlr v mtxssislr suallar
vermk, vsattlr, o cmldn d lav sbutlarn tlb edilmsi bard vsattlr
vermk, mhkmy ifahi v yazl izahatlar vermk, mhkm prosesinin gedii vaxt
ortaya xan btn msllr bard dlillr gtirmk, id itirak edn digr xslrin
vsatt v dlillrin etiraz etmk, mhkm qrarlarndan ikayt etmk v mlki

mhkm icraat bard qanunvericilikd veriln digr prosessual hquqlardan istifad


etmk hququna malikdirlr.
47.3. d itirak edn xslr, mlki mhkm icraat bard qanunvericilikl nzrd
tutulan, icra olunmamas ntic yarada biln hallarda prosessual vziflr dayrlar.
Madd 48. Mlki prosessual hquq qabiliyyti
Hr bir fiziki v hquqi xs eyni drcd qanunla myyn ediln v qanunla yol
veriln mlki prosessual hquqlar ld etmk v vziflr damaq qabiliyytin (mlkiprosessual hquq qabiliyyti) malikdir.
Madd 49. Mlki prosessual faliyyt qabiliyyti
49.1. z faliyyti il mhkmd hquqlarn hyata keirmk v vziflrini yerin
yetirmk, iin aparlmasn nmayndy taprmaq qabiliyyti (mlki-prosessual
faliyyt qabiliyyti) tam hcmd yetkinlik yana atm hr bir fiziki xs v
qanunvericilikl myyn edilmi qaydada qeyd alnm hquqi xs mxsusdur.
49.2. On alt ya olan yetkinlik yana atmam xs tam faliyyt qabiliyytli elan
edildiyi halda (emansipasiya) o, mhkmd xsn z hquq v vziflrini hyata
keir bilr.
49.3. Yetkinlik yana atmayan on drd yandan on skkiz yanadk xslrin, habel
mhdud faliyyt qabiliyytli hesab ediln xslrin hquq, azadlq v qanunla qorunan
mnafelri mhkmd onlarn qanuni nmayndlri trfindn qorunur. Lakin
mhkm yetkinlik yana atmayanlarn v ya mhdud faliyyt qabiliyytli hesab
ediln xslrin zlrini bu ilrd itirak etmy clb ed bilr.
49.4. On drd yanadk yetkinlik yana atmayanlarn, habel faliyyt qabiliyyti
olmayan hesab ediln xslrin hquq, azadlq v qanunla qorunan mnafelrini
mhkmd onlarn qanuni nmayndlri qoruyurlar.
49.5. Qanunla nzrd tutulan hallarda mlki, ail, mk, inzibati v digr hquq
mnasibtlrindn ml gln v alnm mk haqq v ya sahibkarlq faliyytindn
ld ediln glir srncam vermkl laqdar olan qdlr zr z hquq, azadlq v
qanunla qorunan mnafelrini yetkinlik yana atmayanlar mhkmd xsn zlri
mdafi edirlr.
Madd 50. Trflr
50.1. Prosesd trflr iddia v cavabdeh hesab edilirlr. Fiziki v hquqi xslr,
vzifli xslr, dvlt orqanlar v baqa orqanlar iddia v ya cavabdeh qismind x
ed bilrlr.
50.2. znn v ya baqasnn mnafeyi namin iddia qaldrm fiziki v hquqi xslr,
habel dvlt idar v tkilatlarnn v ya tsisisi dvlt v ya dvlt idarsi, yaxud
tkilat olan hquqi xslrin mvafiq mraciti olduu hallarda dvlt mnafeyinin
mdafisi n iddia qaldrm prokuror iddialar hesab edilirlr.
50.3. ddia tlbinin ynldiyi fiziki v hquqi xslr cavabdeh hesab olunurlar.

50.4. Qanunda nzrd tutulan hallarda hquqi xs olmayan tkilatlar da trf ola
bilrlr.
50.5. Qanun zr baqasnn hquq, azadlq v qanunla qorunan mnafeyinin mdafisi
n mhkmy mracit etmk hququ olan xsin rizsi il mnafeyi n iddia
qaldrlm xs, balanm proses bard xbrdar edilir v mhkm prosesind iddia
qismind itirak edir. Trflr prosessual hquqlardan brabr istifad edirlr v brabr
prosessual vziflr dayrlar. (31)
Madd 51. d bir ne iddiann v cavabdehin itirak
51.1. ddia mtrk qaydada bir ne iddia trfindn v ya bir ne cavabdeh qar
qaldrla bilr. ddialarn v ya cavabdehlrin hr biri digr trf dair prosesd mstqil
x edir.
51.2. Birg itiraklar iin aparlmasn hmin itiraklardan birin tapra bilrlr.
51.3. Baqa cavabdehin clb edilmsi zrurti olarsa, mhkm qtnam xarana kimi
iddiann razl il hmin cavabdehi i clb ed bilr.
Madd 52. ddiadan imtina edilmsi, iddiann etiraf edilmsi, barq sazii
52.1. ddia iddiadan imtina ed bilr. ddiadan imtinaetm yazl formada ifad
edilmlidir.
52.2. Cavabdeh bu bard yazl riz verilmkl v ya protokolda qeyd edilmkl ona
qar veriln iddian tam v ya qismn etiraf etmk hququna malikdir.
52.3. Trflr mhkm iini barq sazii balamaqla qurtara bilrlr.
52.4. Mhkm prosesin istniln mrhlsind trflr mbahisnin hquqi hlli il
bal mlumat v barq sazii n tkliflr vermy haqldr.
52.5. ddiann iddiadan imtina etmsi, iddiann cavabdeh trfindn etiraf edilmsi v
trflrin barq sazii qanuna zidd olarsa v ya hr hans bir xsin hquqlarn v
qanunla qorunan mnafeyini pozarsa, mhkm bel hrktlri qbul etmir. Bel
hallarda mhkm mbahisy mahiyyti zr baxr.
Madd 53. ddiann dyidirilmsi
ddia mhkm trfindn qtnam qbul ediln kimi iddiann sasn v ya
predmetini dyimy, iddia tlbinin hcmini artrmaa v ya azaltmaa haqldr.
Madd 54. sl olmayan trfin vz edilmsi
54.1. ddia tlb hququ olmayan xs trfindn verildikd v ya iddiaya cavab vermli
olmayan xs verildikd mhkm iddiann razl il ilk iddian v ya cavabdehi
sl iddia v ya cavabdeh il vz ed bilr.
54.2. ddia znn sl iddia il v ya cavabdehin sl cavabdehl vz edilmsin raz
olmadqda, mhkm i irli srlm tlblr zr baxr.

54.3. xarlb.
54.4. sl olmayan trf vz edildikdn sonra i vvldn baxlmaa balanr.
Madd 55. Mbahis predmeti barsind mstqil tlblr irli srn nc xslr
55.1. Mbahis predmeti barsind mstqil tlblr irli srn nc xslr mhkm
qtnam xarana qdr bir trf v yaxud hr iki trf qar iddia irli srmkl i
qara bilrlr.
55.2. Onlar hmin kateqoriya mbahislr n qanunda v ya mqavillrd nzrd
tutulmu, inzibati-iqtisadi mhkmd cavabdehl mbahisnin mhkmy qdr hlli
(pretenziya) qaydasna ml olunmas vzifsi istisna olmaqla, iddiann btn
hquqlarndan istifad edir v onun btn vziflrini dayrlar. (28)
Madd 56. xarlb.
Madd 57. Mbahis predmeti barsind mstqil tlblr irli srmyn nc xslr
57.1. Mbahis predmeti barsind mstqil tlblr irli srmyn nc xslr i
zr birinci instansiya mhkmsi trfindn qtnam xarlana qdr, bu qtnam
trflrdn birin mnasibtd onlarn hquq v vziflrin tsir ed bilcyi tqdird,
prosesd iddiann v ya cavabdehin trfind itirak ed bilrlr. Onlar id itirak edn
xslrin vsatti zr v ya mhkmnin tbbs il id itirak etmy clb oluna
bilrlr.
57.2. Mstqil tlblr irli srmyn nc xslr iddiann sasn v predmetini
dyidirmk, iddia tlblrinin miqdarn artrmaq v ya azaltmaq, iddiadan imtina etmk,
iddian etiraf etmk, qarlql iddia vermk, mhkm qtnamsinin mcburi icrasn
tlb etmk hquqlar istisna olmaqla, trfin prosessual hquqlarndan istifad edir v
onun prosessual vziflrini dayrlar.
Madd 58. Prosessual hquq varisliyi
58.1. Mbahis ediln hquq mnasibtind v ya qtnam il myyn ediln hquq
mnasibtind trflrdn biri sradan xdqda (xs ldkd, hquqi xs yenidn tkil
edildikd, tlb gzt edildikd, borc krldkd v maddi hquq mnasibtlrind
xslrin dyimsinin digr hallarnda) mhkm hmin trfi onun hquq varisi il
vz etmy yol verir. Hquq varisliyi prosesin hr hans mrhlsind mmkndr.
58.2. Hquq varisi proses daxil olana qdr prosesd edilmi btn hrktlr, onun
vz etdiyi xs n mcburi olduu kimi, hquqi varisi n d mcburidir.
Madd 59. Baqa xslrin hquqlarn v dvlt mnafeyini mdafi etmk n
mhkmy mracit etm
59.1. Qanunla nzrd tutulmu hallarda dvlt orqanlar, ayr-ayr fiziki v hquqi
xslr baqa xslrin hquqlarnn, azadlqlarnn v qanunla qorunan mnafelrinin
mdafisi n onlarn xahii il v yaxud digr xslrin mnafelrinin mdafisi n
iddia il mhkmy mracit ed bilrlr. Faliyyt qabiliyyti olmayan v ya yetkinlik
yana atmayan xslrin mnafelrinin mdafisi n maraql xslrin xahii
olmadan iddia qaldrla bilr.

59.2. Baqa xslrin mnafelrinin mdafisi n iddia qaldran xslr barq sazii
balamaq hququndan baqa iddiann btn prosessual hquqlarndan istifad edir v
vziflrini dayrlar. Hmin xslrin v orqanlarn iddiadan imtina etmsi, xeyrin
iddia qaldrlm xsi i mahiyyti zr baxlmasn tlb etmk hququndan mhrum
etmir.
59.3. Mnafeyi namin i balanm xs tlbdn imtina etdikd mhkm i zr
icraata xitam verir.
Madd 60. Dvlt orqanlarnn v yerli znidar orqanlarnn ry vermk n prosesd
itirak
Qanunla nzrd tutulmu hallarda birinci instansiya mhkmsi qtnam xaranadk
onlara taprlm vziflrin hyata keirilmsi, fiziki xslrin hquqlarnn,
azadlqlarnn v qanunla qorunan mnafelrinin, habel dvlt v ictimai mnafelrin
mdafisi mqsdi il i zr ry vermk n dvlt orqanlarn v yerli znidar
orqanlarn prosesd itirak etmy clb ed bilr.
Madd 61. Prosesin digr itiraklar
d itirak edn xslrdn baqa prosesd ahidlr, ekspertlr, mtxssislr,
trcmilr, nmayndlr v vkillr itirak ed bilrlr.
Madd 62. ahid
62.1. Mhkm trfindn mbahisnin dzgn hlli mqsdi il iin hallar bard
mlumat olan hr bir xs ahid qismind dindiril bilr.
62.2. ahid qismind mhkmy arlan xs mhkmy glmy v i zr ona
mlum olan mlumatlar v hallar bildirmy borcludur.
62.3. ahid dzgn ifad vermy, hakimlrin v prosesd itirak edn xslrin
suallarna cavab vermy borcludur.
62.4. ahid bilrkdn yalan ifad vermy v ifad vermkdn boyun qarmaa gr
cinayt msuliyyti dayr.
Madd 63. Ekspert
63.1. Xsusi biliy malik olan, bu Mclld nzrd tutulmu hallarda ry vermsi
zruri hesab ediln v mhkm trfindn tyin ediln xs mhkmd ekspert
qismind x ed bilr.
63.2. Ekspertizann aparlmas taprlan xs mhkmnin ar zr glmy v
qarsna qoyulan suallar bard obyektiv ry vermy borcludur. Ekspert onun zrin
qoyulan vzifni yerin yetirmk n zruri biliy malik olmadqda, ry vermkdn
imtina etmlidir.
63.3. Ry vermk zruri olduqda, ekspert i materiallar il tan olmaq, mhkm
iclaslarnda itirak etmk, suallar vermk, lav materiallarn tqdim edilmsini
mhkmdn xahi etmk hquqlarna malikdir.

63.4. Ekspert bil-bil yalan ry vermy gr cinayt msuliyyti dayr.


Madd 64. Mtxssis
64.1. baxlarkn mhkmy kmk etmk n zruri texniki, digr bilik v
dncy malik olan xs mhkmd mtxssis qismind x ed bilr.
64.2. Mtxssis qismind mhkmy arlm xs mhkmy glmy,
mhkmnin v trflrin verdiyi suallara cavab vermy, ifahi v yazl mslhtlr v
izahatlar vermy, zruri hallarda mhkmy texniki kmk gstrmy borcludur.
Madd 65. Trcmi
65.1. Dillri biln, trcm etmk n zruri biliy malik olan v bu Mclld nzrd
tutulmu hallarda mhkm trfindn tyin edilmi xs trcmi hesab olunur.
65.2. Trcmi proses itiraklar trfindn tklif olunan xslrdn tyin oluna bilr.
65.3. Prosesin digr itiraklar dillri bilslr d, trcmi vzifsini z zrin gtr
bilmzlr.
65.4. Trcmi mhkmnin ar zr glmy, tam, dqiq v vaxtnda trcm
etmy borcludur.
65.5. Trcmi trcmni dqiqldirmk n proses itiraklarna suallar vermy
haqldr.
65.6. Trcmi bil-bil yanl trcmy gr cinayt msuliyyti dayr.
Madd 66. Vkil
Azrbaycan Respublikasnn razisind mlki prosesd vkil kimi Azrbaycan
Respublikasnda myyn olunmu qaydada slahiyyti tsdiq olunmu vkillr itirak
edirlr.
Madd 67. Vkilin prosesd mcburi itirak
67.1. Kassasiya v lav kassasiya ikaytlri, habel mhkm aktna yeni alm hallar
zr yenidn baxlmas haqqnda rizlr yalnz vkil trfindn trtib edildikd icraata
qbul edilir. Kassasiya v lav kassasiya qaydasnda, habel mhkm aktna yeni
alm hallar zr yenidn baxldqda id itirak edn xslr mhkm iclaslarnda
yalnz vkill birg itirak edirlr.
67.2. Bu Mcll il vkilin prosesd mcburi itirak tlb olunduu hallarda id itirak
edn xslrin vkilin xidmtlrini dmk n kifayt qdr vsaiti olmadqda,
mhkm aktn qbul etmi mhkm id itirak edn xslrin yazl mraciti
sasnda vkilin prosesd itirakn tmin edir.
Madd 68. Vkilin hquq v vziflri

68.1. mhkm baxna hazrlandqda v hmin i mhkmd baxldqda vkil


ixtisasl hquqi yardm gstrmy borcludur.
68.2. Mhkm trfindn i buraxlm vkil i materiallar il tan olmaq, onlardan
xarlar gtrmk, surtlrini xartmaq, sbutlar tqdim etmk v sbutlarn tdqiqind
itirak etmk, id itirak edn baqa xslr, ahidlr, ekspertlr v mtxssislr
suallar vermk, vsatt vermk, habel lav sbutlar tlb olunmas bard vsatt
vermk, mhkmy ifahi v yazl izahat vermk, mhkm bax gediind ba vern
btn msllr bard z dlil v mlahizlrini tqdim etmk, id itirak edn digr
xslrin vsatt v dlillrin etiraz etmk hququna malikdir.
68.3. d itirak edn xslrin tapr il vkalt sasnda vkil mhkm aktlarndan
ikayt verir v qanunla ona verilmi sair hquqlardan istifad edir.

Fsil 6. Mhkmd nmayndlik


Madd 69. Nmaynd vasitsi il iin aparlmas
69.1. Hr bir fiziki v ya hquqi xs xsn, yaxud mvafiq qaydada slahiyyti
myyn edilmi nmayndsi vasitsi il mhkmy iddia ver bilr. Zruri olduqda
mhkm izahat vermk n trfi xsn mhkmy armaq hququna malikdir.
69.2. Hquqi xslr mhkmd qanunlarla, normativ hquqi aktlarla v ya hquqi
xsin tsis sndlri il myyn edilmi orqanlar, yaxud hquqi xslr trfindn bu
mqsdlrl vkil edilmi nmayndlri vasitsi il tmsil olunurlar.
69.3. Tkilat rhbrinin slahiyyti onun trfindn mhkmy tqdim edilmi xidmti
vzifsini bildirn sndi, zruri olduqda is tsis sndlri il (nizamnam, mqavil il)
tsdiq olunur.
69.4. Lv ediln hquqi xsin adndan mhkmd lvetm komissiyasnn
slahiyytli nmayndsi x edir.
Madd 70. Mhkmd nmaynd ola biln xslr
Bu Mcllnin 71-ci maddsind sadalanan xslr istisna olmaqla, mhkmd i
aparmaq n slahiyyti lazmi qaydada rsmildirilmi hr hans faliyyt qabiliyytli
xs nmaynd ola bilr.
Madd 71. Mhkmd nmaynd ola bilmyn xslr
71.1. Tam faliyyt qabiliyyti olmayan, yaxud qyyumluq v ya himayilik altnda olan
xslr mhkmd nmaynd ola bilmzlr.
71.2. Hakimlr, mstntiqlr, prokurorlar, Azrbaycan Respublikas Milli Mclisinin v
Naxvan Muxtar Respublikas Ali Mclisinin deputatlar, onlarn prosesd mvafiq
orqann slahiyytli tmsililri v ya qanuni nmayndlr kimi itirak etdiyi hallar
istisna edilmkl, mhkmd nmaynd ola bilmzlr.
71.3. xs, mnafeyi tmsil edilnin mnafeyin zidd olan xslr hmin i zr hquqi
yardm gstrirs v ya vvllr bel yardm gstrmis, yaxud hakim, prokuror,
ekspert, mtxssis, trcmi, ahid, hal ahidi v ya mhkm iclasnn katibi qismind

itirak etmis, elc d o, i baxlmasnda itirak edn vzifli xsl qohumdursa,


nmaynd ola bilmz.
71.4. xarlb.
71.5. Etirazlarn hlli qaydas bu Mcllnin 22-ci maddsi il myyn edilir.
Madd 72. Qanuni nmayndlr
72.1. Faliyyt qabiliyyti olmayan, tam faliyyt qabiliyyti olmayan v ya mhdud
faliyyt qabiliyytli hesab ediln fiziki xslrin hquqlarn v qanunla qorunan
mnafelrini mhkmd onlarn valideynlri, vladla gtrnlr, qyyumlar,
himayilri v baqa xslr mdafi edirlr.
72.2. Myyn edilmi qaydada xbrsiz itkin dm hesab edilmi fiziki xsin itirak
etmli olduu i zr xbrsiz itkin dm xsin mlaknn mhafiz v idar olunmas
n tyin edilmi qyyum hmin xsin nmayndsi qismind x edir.
72.3. lm v ya myyn olunmu qaydada lm elan edilmi xsin nmayndsi
qismind itirak edn vrs, vrslik he kim trfindn qbul edilmmis, miras
mlakn saxlanlmas v idar olunmas n tyin edilmi xs v ya himayi i zr
varisin nmayndsi kimi x edir.
72.4. Qanuni nmayndlr, qanunla nzrd tutulan mhdudiyytlrl yerin yetirilm
hququ tmsil edn aid olan btn prosessual hrktlri tmsil ediln adndan yerin
yetirirlr. Onlar z slahiyytlrini bildirn sndi mhkmy tqdim edirlr.
72.5. Qanuni nmayndlr mhkmd iin aparlmasn nmaynd siftind sediklri
baqa xs tapra bilrlr.
Madd 73. Nmayndnin slahiyytinin rsmildirilmsi
73.1. Nmayndnin slahiyyti qanuna uyun olaraq verilmi v rsmildirilmi
etibarnamd ks etdirilmlidir.
73.2. Fiziki xslr trfindn verilmi etibarnamlr notariat qaydasnda, yaxud etibar
ednin oxuduu v ya ildiyi hquqi xsin rhbrliyi, etibar ednin yaay yeri zr
mvafiq icra hakimiyyti orqan trfindn, halinin sosial mdafisi mssissi
trfindn, etibar ednin malic olunduu xstxana v ya digr stasionar malicprofilaktika mssissi trfindn, etibarnam hrbi qulluqulara, hrbi hissnin
iilrin v ya onlarn ail zvlrin verilirs, mvafiq hrbi hissnin komandiri
trfindn tsdiq edilir.
73.3. Azadlqdan mhrumetm yerind olan xsin verdiyi etibarnam mvafiq
azadlqdan mhrumetm yerinin risi trfindn tsdiq edilir.
73.4. Hquqi xs adndan etibarnam onun rhbrinin v ya tsis sndlrin sasn
buna slahiyyti olan digr xsin imzas il hmin hquqi xsin mhr vurulmaqla
verilir.
73.5. Vkilin slahiyyti qanunla myyn olunmu qaydada tsdiq edilir.

Madd 74. Nmayndnin slahiyyti


74.1. Nmayndnin mhkmd slahiyyti tmsil olunann adndan iin
mvffqiyytli hlli n zruri olan btn prosessual hrktlrin edilmsini znd
birldirir.
74.2. ddia rizsinin imzalanmas, iin mnsiflr mhkmsin verilmsi, iddia
tlblrindn tam v ya qismn imtina edilmsi, iddiann etiraf edilmsi, iddiann
predmetinin v ya sasnn dyidirilmsi, barq sazii balanmas slahiyytinin baqa
xs taprlmas, mhkm aktndan ikayt verilmsi, mhkm aktnn mcburi icras
tlblri, qt olunmu mlakn v ya pul mblinin alnmas il laqdar nmayndnin
slahiyytlri tmsil olunan trfin verdiyi etibarnamd xsusi gstrilmlidir.
Madd 75. Nmayndnin slahiyytin xitam verilmsi
75.1. d itirak edn xs istniln vaxt etibarnamni lv ed bilr, mvkkil edilmi
istniln vaxt etibarnamdn imtina etmkl etibarnamy xitam ver bilr.
75.2. Qanunla myyn olunmu qaydada nmayndnin slahiyytin xitam verildikd,
id itirak edn xs drhal bu bard mhkmy mlumat vermli, yaxud xm
nmayndni baqas il vz etmlidir.

Fsil 7. Sbutlar
Madd 76. Sbutlar
76.1. Trflrin tlb v etirazlarn saslandran hallarn v ii dzgn hll etmk n
hmiyyti olan baqa hallarn mvcud olduunu v ya olmadn mhkm myyn
edrkn bu Mclld v baqa qanunlarda myyn olunmu qaydada ld etdiyi
mlumatlar sbutlar hesab olunur.
76.2. Bu mlumatlar yazl v maddi sbutlarla, ekspertlrin rylri il, yerind mayin
keirmkl, ss v video yazlar il, ahidlrin ifadlri il, id itirak edn xslrin
izahatlar il myyn edilir.
76.3. Qanunu pozmaqla ld edilmi sbutlardan istifad olunmasna yol verilmir.
Madd 77. Sbut etm vzifsi
77.1. Hr bir trf z tlblrinin v etirazlarnn sas kimi istinad etdiyi hallar sbut
etmlidir.
77.2. Dvlt orqanlarnn, icra v s. orqanlarn aktlarnn etibarsz hesab edilmsi bard
mbahislr baxldqda hmin aktlarn qbul edilmsi n sas olmu hallar sbut
etmk vzifsi bu akt qbul etmi orqann zrin dr.
77.3. d olan sbutlar sasnda i baxmaq mmkn olmadqda mhkm zruri lav
sbutlar tqdim etmyi trflr tklif ed bilr.
Madd 78. Sbutlarn tqdim edilmsi v tlb olunmas

78.1. Sbutlar id itirak edn xslr trfindn birinci instansiya mhkmsin tqdim
edilir.
78.2. d itirak edn xsin id itirak edn v itirak etmyn xslrdn v ya
orqanlardan onlarda olan zruri sbutlar mstqil ld etmk imkan olmadqda o, hmin
sbutlar tlb etmk bard vsattl mhkmy mracit ed bilr. Vsattd bu
sbutlarla i n hmiyytli olan hans hallarn myyn edilmsi, sbutlarn lamtlri
v olduu yer gstrilmlidir. Zruri olan hallarda mhkm id itirak edn xs
sbutun ld edilmsi n snd ver bilr. Mhkmnin tlb etdiyi sbutu onda olan
xs bilavasit mhkmy gndrir yaxud mhkmy atdrmaq n sorunu tqdim
edn xs verir.
78.3. Sbut tlb olunan xsin hmin sbutu tqdim etmk imkan olmadqda v ya onu
mhkmnin myyn etdiyi vaxtda tqdim ed bilmdikd, o, sbblrini gstrmkl,
sorunu aldqdan 5 gn mddtind bu bard mhkmy mlumat vermlidir.
78.4. Tlb olunan sbutu tqdim etmk vzifsi mhkm trfindn zrsz hesab
ediln sbblr gr yerin yetirilmdikd, sbutlar onda olan xs iki yz iyirmi
manatadk crim olunur.
78.5. Crimnin qoyulmas tlb olunan sbuta malik xsi hmin sbutu mhkmy
tqdim etm vzifsindn azad etmir.
Madd 79. Sbutlarn olduu v saxlanld yerd mayin v tdqiq edilmsi
79.1. Yazl v ya maddi sbutlar mhkmy tqdim etmk mmkn olmadqda v ya
mhkmy gtirmk tin olduqda mhkm onlar olduu v ya saxland yerd
mayin v tdqiq ed bilr.
79.2. Mhkm trfindn sbutlarn mayinsi v tdqiqi id itirak edn xslr
mlumat verilmkl aparlr. Onlarn glmmsi mayin v tdqiqatn aparlmasna
mane olmur.
79.3. Zruri hallarda mayin v tdqiqatda itirak etmk n ekspertlr v ahidlr
arla bilr.
79.4. Sbutlar olduu yerd mayin v tdqiq edildikdn sonra drhal protokol trtib
edilir.
Madd 80. Sbutlarn aid edilmsi
Mhkm iin gediind tqdim olunmu ancaq o sbutlar qbul edir v nzr alr ki,
onlar id trflrin tlblrini myyn edn faktlarla v hallarla laqdardr.
Madd 81. Sbutlarn mmknly
Qanuna v ya digr normativ hquqi aktlara sasn myyn sbutetm vasitlri il
tsdiq edilmli olan iin hallar baqa sbutlarla tsdiq oluna bilmz.
Madd 82. Sbut etmkdn azad olmaq n saslar

82.1. Hamya blli olan hallar v ya faktlar mbahis edil bilmz v onlarn sbuta
ehtiyac yoxdur.
82.2.xarlb.
82.3. Bir mlki i zr qanuni qvvy minmi mhkm qtnamsi il myyn edilmi
faktlar hmin id itirak edn xslr trfindn baqa mhkm prosesind
mbahislndirilmir v yenidn sbut edilmir.
82.4. Cinayt ii zr qanuni qvvy minmi mhkm hkm bu hrktlrin olubolmamas v bu hrktlrin kim trfindn edilmsi msllrind mlki i baxan
mhkm v ya hakim n mcburidir.
Madd 83. Mhkm taprqlar
83.1. baxan mhkm baqa hrd v ya rayonda sbutlar toplamaq lazm gldikd,
mvafiq mhkmy myyn prosessual hrktlri etmyi taprmaa haqldr.
83.2. Mhkm tapr haqqnda qrardadda baxlan iin mahiyyti qsa rh edilir,
aydnladrlmal hallar, tapr yerin yetirn mhkmnin toplamal olduu sbutlar
gstrilir.
83.3. Mhkm tapr haqqnda qrardad onu icra edn mhkm n mcburidir v
qrardad alnd gndn sonra 10 gn mddtindn gec olmayaraq yerin yetirilmlidir.
83.4. Rayon mhkmlrinin baqa dvltin mhkmlrin gndrdiyi taprqlar
Mhkmlr v hakimlr haqqnda Azrbaycan Respublikas Qanununun 91-ci
maddsin mvafiq olaraq hyata keirilir.
Madd 84. Mhkm taprqlarnn yerin yetirilmsi qaydas
84.1. Mhkm taprnn yerin yetirilmsi bu Mcll il myyn olunmu qaydalar
zr mhkm iclasnda hyata keirilir. d itirak edn xslr iclasn vaxt v yeri
haqqnda xbrdar edilir, onlarn glmmsi iclasn keirilmsin mane olmur.
84.2. Mhkm taprnn yerin yetirilmsi haqqnda qrardad qbul edilir v hmin
qrardad drhal btn materiallarla birlikd i baxan mhkmy gndrilir.
84.3. Tapr yerin yetirn mhkmy izahat v ya ifad vern id itirak edn
xslr v ya ahidlr mhkm iclasna gldikd mumi qaydada izahat v ifad verirlr.
Madd 85. Sbutlarn tmin edilmsi
85.1. zlri n zruri sbutlarn tqdim edilmsinin ntic etibar il mmkn
olmayacandan v ya tin olacandan ehtiyat etmy sas olan xslr bu sbutlarn
tmin olunmasn mhkmdn xahi ed bilrlr.
85.2. Mhkmd i balamamdan vvl sbutlarn tmin edilmsi qanunvericilikd
nzrd tutulmu qaydada notariuslar, konsul idarlrinin vzifli xslri v notarius
hrktlrini yerin yetirn digr xslr trfindn hyata keirilir.
Madd 86. Sbutlarn tmin edilmsi haqqnda riz

86.1. Sbutlarn tmin edilmsi haqqnda riz i baxan v ya sbutlarn tmini zr


prosessual hrktlrin yerin yetirilmli olduu rayonun mhkmsin verilir.
86.2. rizd tmin edilmli sbutlar, hmin sbutlarla tsdiq edilmli olan hallar, tmin
etm haqqnda xahil mracit etmy rizini vadar edn sbblr, habel sbutlarn
tmin edilmsinin hans i n zruri olduu gstrilmlidir.
Madd 87. Sbutlarn tmin edilmsi qaydas
87.1. Sbutlar bu Mcll il myyn edilmi qaydada hakim trfindn tmin edilir.
87.2. Mhkm sbutlar, xsusn ahidlri dindirmkl, ekspertiza tyin etmkl, yazl
v maddi sbutlar tlb v mayin etmkl tmin edir.
87.3. d itirak edn xslr sbutlarn tmin edilmsi haqqnda rizy baxlmann
vaxt v yeri bard xbrdar edilirlr, onlarn glmmsi is sbutlarn tmin edilmsi
haqqnda rizy baxmaa mane olmur.
87.4. Mhkm sbutlarn tmin edilmsi haqqnda qrardad xarr v orada icra edilm
qaydalar v sullar gstrilir.
87.5. Protokollar v ya sbutlar tmin etm qaydasnda toplanm btn materiallar i
baxan mhkmy gndrilir v id itirak edn xslr bu bard mlumat verilir.
87.6. Sbutlarn tmin edilmsi bard qrardada onu xaran mhkm trfindn
yenidn baxla bilr.
Madd 88. Sbutlarn qiymtlndirilmsi
Mhkm sbutlara obyektiv, qrzsiz, hrtrfli v tam baxdqdan sonra hmin sbutlara
ttbiq edilmli hquq normalarna mvafiq olaraq qiymt verir. He bir sbutun
mhkm n qabaqcadan myyn edilmi qvvsi yoxdur.
Madd 89. Yazl sbutlar
89.1. Yazl sbutlari n hmiyytli hallar bard mlumat vern notariat
qaydasnda tsdiq olunmu sndlr, aktlar, mqavillr, araylar, igzar yazmalar v
sair snd v materiallardr.
89.2. Faks, elektron v ya digr rabit vasitsi il, yaxud sair sulla ld edilmi
materiallar mhkm trfindn o rtl yazl sbut kimi qbul edil bilr ki, hmin
sndlrin hqiqiliyini myyn etmk mmkn olsun.
89.3. Lazmi sbutlarn sli v ya lazmi qaydada tsdiq olunmu surti tqdim edilir.
gr baxlan i sndin yalnz bir hisssi aiddirs, bel olan halda, bu snddn tsdiq
olunmu xar tqdim edilir.
89.4. Sndlrin sli qanunlara v ya digr normativ hquqi aktlara mvafiq olaraq, iin
hallar ancaq bu cr sndlrl tsdiq edildikd v ya mhkmnin tlbi il digr zruri
hallarda tqdim edilir.

89.5. d itirak edn xslr trfindn mhkmy tqdim olunmu yazl sbutlarn
surtlri onlarda olmayan digr id itirak edn xslr gndrilir (verilir).
Madd 90. Sndlrin slinin qaytarlmas
90.1. d olan sndlrin sli, mhkm qtnamsi qanuni qvvy mindikdn sonra
hmin sndlri tqdim etmi xslrin xahii il onlara qaytarla bilr.
90.2. Hmin xslr bu sndlri tlb etmkl eyni zamanda onlarn lazmi qaydada
tsdiq olunmu surtlrini mhkmy tqdim edir v ya id qalan surtlrin hqiqiliyini
tsdiq etmyi mhkmdn xahi edirlr.
90.3. Qtnam qanuni qvvy minndk i zr icraat prosesind sndlr onlar
tqdim edn xslr o rtl qaytarla bilr ki, mhkm bu sndlrin qaytarlmasnn
mbahisnin dzgn hllin xll gtirmycyin min olsun.
Madd 91. Maddi sbutlar
Xarici grnn, xsusiyytlrin, olduu yer v digr lamtlrin gr i n
hmiyytli olan hallarn myyn edilm vasitsi ola biln yalar maddi sbutlardr.
Madd 92. Maddi sbutlarn saxlanlmas
92.1. Maddi sbutlar mhkmd saxlanlr.
92.2. Mhkmy gtiril bilmyn maddi sbutlar olduqlar yerd saxlanlr. Onlar
mhkm trfindn mayin edilmli, mfssl tsvir olunmal, mhrlnmli, zruri
hallarda foto v ya video lent kilmlidir.
92.3. Maddi sbutlarn saxlanlmas n xrclr bu Mcllnin mddalarna sasn
trflr arasnda bldrl bilr.
92.4. Mhkm v sbutlar saxlayan xs maddi sbutlarn dyimz vziyytd qalmas
n tdbirlr grr.
Madd 93. Tez xarab olan maddi sbutlarn mayinsi v tdqiqi
93.1 Mhkm tez xarab olan maddi sbutlar onlarn olduqlar yerd drhal mayin v
tdqiq edir.
93.2. d itirak edn xslr mayin v tdqiqatn aparld yer v vaxt haqqnda
xbrdar edilirlr, mlumat verilmi id itirak edn xslrin glmmsi maddi
sbutlarn mayinsin v tdqiqin mane olmur.
93.3. Maddi sbutlarn mayinsi v tdqiqin dair mlumatlar protokolda yazlr.
Madd 94. Maddi sbutlar zrind srncam verilmsi
94.1. Maddi sbutlar mhkmnin qtnamsi qanuni qvvy mindikdn sonra alnd
xslr qaytarlr v ya mhkmnin hmin eylr zrind hququnu tsdiq etdiyi
xslr verilir, yaxud mhkmnin myyn etdiyi qaydada realladrlr.

94.2. Qanunla fiziki xslrin sahibliyind ola bilmyn predmetlr mvafiq orqanlara
verilir.
94.3. Maddi sbutlar mhkm trfindn mayin v tdqiq edildikdn sonra sbutu
vermi xslr onun qaytarlmas bard vsatt verslr v bu cr vsattin tmin
edilmsi i baxlmasna zrr vurmazsa, i qurtarana qdr sbutlar hmin xslr
qaytarla bilr.
94.4 Maddi sbutlar zrind srncam verilmsi msllri mhkmnin qtnamsind
v ya qrardadnda gstrilmlidir.
Madd 95. Ss v video yazlar
95.1. Elektron v digr dayclar zrind ss v ya video yazlar tqdim edn v ya
onlarn tlb olunmas bard vsatt qaldran xslr hmin yazlarn n vaxt, kim
trfindn v hans raitd yazlmasn gstrmy borcludur.
95.2. Qanunla icaz veriln hallardan baqa, gizli yolla ld edilmi ss v ya video
yazlardan sbut kimi istifad oluna bilmz.
95.3. Mhkm iclasnda ss v video yazlarn aparlmasna bu Mcllnin 10.9 v
10.10-cu maddlrinin tlblrin ml edilmkl yol verilir.
Madd 96. Ss v video yazlarn saxlanlmas v qaytarlmas
96.1. Ss v video yazlar mhkmd saxlanlr. Mhkm onlarn dyimz vziyytd
saxlanlmas n tdbirlr grr.
96.2. Mstsna hallarda mhkmnin qtnamsi qanuni qvvy mindikdn sonra ss v
video yazlar onlarn alnd xslr qaytarla bilr.
96.3. Ss v video yazlarn qaytarlmas msllri haqqnda mhkm qrardad xarr.
Madd 97. Mhkmnin ekspertiza tyin etmsi
97.1. baxlarkn xsusi bilik tlb olunan suallar izah etmk n mhkm id
itirak edn xsin vsatti v ya z tbbs il ekspertiza tyin ed bilr.
97.2. d itirak edn xslr qarlql razla sasn konkret slahiyytli xsin ekspert
tyin edilmsini mhkmdn xahi ed bilrlr.
97.3. d itirak edn xslr ekspertiza keiriln zaman baxlmal olan suallar
mhkmy tqdim etmy haqldrlar.
97.4. Ekspert ryinin alnmasna dair suallarn yekun mzmununu mhkm myyn
edir. d itirak edn xslrin tqdim etdiyi suallarn rdd edilmsini mhkm
saslandrmaa borcludur.
97.5. Trf ekspertizann keirilmsind itirak etmkdn imtina edirs v ya onun
keirilmsin mane olursa (ekspertizaya glmir, zruri tdqiqat predmetlrini ekspert
tqdim etmir, ekspertizann aparlmas n tlb olunan xrclri dmir v s.) v iin
hallarna gr bu trfin itirak olmadan ekspertizan keirmk mmkn deyils,

mhkm hans trfin itirak etmkdn imtina etmsindn, habel bunun onun n
hans hmiyyt ksb etmsindn asl olaraq, ekspertiza tyin ediln fakt, onun hquqi
nticlrini saslandrmaqla tsdiq olunmu v yaxud rdd edilmi hesab ed bilr.
Madd 98. Ekspertiza tyin edilmsi haqqnda qrardadn mzmunu
98.1. Ekspertiza tyin edilmsi haqqnda mhkm qrardad qbul edir.
98.2. Ekspertiza tyin etmk bard qrardadda mhkm trfindn aadaklar
gstrilmlidir: mhkmnin ad; ekspertizann tyin edilmsi vaxt; baxlan i zr
trflrin ad; ekspertizann ad; tsdiq edilmsi v ya rdd edilmsi n ekspertiza
keiriln faktlar; ekspertiza qarsnda qoyulan suallar; ekspertin soyad, ad v atasnn
ad v ya ekspertizann keirilmsi taprlan idarnin ad; ekspert gndriln
materiallar; ekspertizann keirilmsi v ryin verilmsi mddti.
98.3. Qrardadda bil-bil yalan ry vermy gr cinayt msuliyyti damas haqqnda
ekspertin mhkm trfindn xbrdar edilmsi d gstrilmlidir.
Madd 99. Ekspertizann aparlmas qaydas
99.1. Ekspertiza kim prinsipin v bu Mcllnin mddalarnda nzrd tutulmu
id itirak edn xslrin hquqlarna riayt olunmaqla keirilir. Mhkm ekspertizann
keirilmsinin gedii haqqnda mlumat ld etmy haqldr.
99.2. Ekspertiza ekspert idarlrinin iilri v ya mhkm trfindn taprlan digr
mtxssislr trfindn keirilir. Ekspertizann keirilmsi bir ne ekspert taprla
bilr.
99.3. Ekspertiza tdqiqatn xarakterindn asl olaraq zruridirs v ya tdqiqat aparmaq
n materiallar mhkm iclasna gtirmk mmkn deyils, habel tinlik trdirs,
mhkmnin iclasnda v ya mhkm iclasndan knar keiril bilr. d itirak edn
xslrin mhkm iclasndan knar ekspertizann keirilmsind itiraknn ekspertlrin
normal iin maneilik trd bilmsi hallar istisna olmaqla, onlar ekspertizann
keirilmsind itirak ed bilrlr.
99.4. Ekspertizann keirilmsi iki v daha artq ekspert taprlarsa, onlar z aralarnda
mslhtl bilrlr. Ekspertlr mumi nticy gldikd, onlar bir mumi ry verirlr.
Baqa ekspertlrl razlamayan ekspert ayrca ry verir.
99.5. Ekspertiza ekspert idarlrind keirildikd ry n msuliyyti hmin idarnin
rhbri trfindn ekspertiza keirilmsi taprlan konkret ekspert v ekspertlr
dayrlar.
Madd 100. Ekspertin hquq v vziflri
Ekspertin hquq v vziflri bu Mcllnin 63-c maddsi v Azrbaycan
Respublikasnn digr qanunlar il myyn edilir.
Madd 101. Ekspertin ryi
101.1. Ekspert yazl formada ry verir.

101.2. Ekspert ryind aparlm tdqiqatlarn mfssl tsviri, onlara sasn xarlm
nticlr v mhkm trfindn qoyulmu suallara saslandrlm cavablar verilmlidir.
gr ekspert ekspertiza apararkn i n hmiyyti olan, haqqnda sual qoyulmayan
hallar myyn edirs, o bu hallar bard mlahizlrini z ryin daxil etmy haqldr.
101.3. Ekspertin ryi mhkmd tdqiq olunur v digr sbutlarla yana
qiymtlndirilir.
Madd 102. lav v tkrar ekspertiza
102.1. Ekspertin ryi kifayt qdr aydn v ya tam olmadqda mhkm lav ekspertiza
tyin ed bilr v onun keirilmsini hmin v ya baqa ekspert tapra bilr.
102.2. Mhkm, sasszlna gr ekspertin ryi il razlamadqda, habel bir ne
ekspertin rylri arasnda ziddiyytlr olduqda, ekspertiza aparlmasn baqa ekspert v
ya ekspertlr taprmaqla, tkrar ekspertiza tyin ed bilr.
Madd 103. Ekspert ryinin mhkm trfindn qiymtlndirilmsi
103.1. Ekspertin ryi mhkm n mcburi deyildir v bu Mcllnin 88-ci
maddsind myyn edilmi qaydalar zr mhkmlr trfindn qiymtlndirilir.
103.2. Ekspertin ryi il mhkmnin razlamamas i zr qtnamd v ya qrardadda
saslandrlmaldr.
Madd 104. ahid ifadlri
104.1. ahid ona mlum olan mlumatlar v hallar mhkmy ifahi bildirir.
104.2. Mhkmnin tlbi il ahid z ifadsini yazl trtib ed bilr.
104.3. Alnma mnbyini gstr bilmyn ahid trfindn veriln mlumatlar sbut
hesab edilmir.
104.4. Aadaklar ahid qismind dindiril bilmzlr:
104.4.1. azyal olduuna gr, fiziki v ya psixi qsurlar zndn faktlar
dzgn qavraya bilmyn v ya faktlar bard dzgn ifad ver bilmyn
xslr;
104.4.2. vziflrini icra etmkl laqdar olaraq onlara mlum olan hallar bard
mlki ilr zr nmayndlr v cinayt ilri zr mdafiilr;
104.4.3. dalt mhakimsinin hyata keirilmsi il laqdar ona mlum olan
msllr zr hakim;
104.4.4. dini etiqad il laqdar olaraq onlara mlum olan msllr zrdin
xadimlri;
104.4.5. pe borcunu hyata keirmkl laqdar onlara mlum olan hallar
bardvkillr.

104.5. Aadaklar mhkmd ifad vermkdn imtina ed bilrlr:


105.5.1. xs zn qar;
105.5.2. r-arvad bir-birin qar, uaqlar valideynlrin, valideynlr uaqlarna
qar;
104.5.3. qarda v baclar bir-birin qar, nn-baba nvlrin, nvlr baba v
nnlrin qar;
104.5.4. vziflrinin yerin yetirilmsi il laqdar olaraq onlara mlum olan
mlumatlar zr Azrbaycan Respublikas Milli Mclisinin v Naxvan Muxtar
Respublikas Ali Mclisinin deputatlar.
104.6. ahidin arlmas bard vsatt qaldran xs ahidin soyadn, adn, atasnn
adn v yaad yeri gstrmy borcludur.
Madd 105. ahidin hquqlar v vziflri
105.1. ahidin hquq v vziflri bu Mcllnin 62-ci maddsi v Azrbaycan
Respublikasnn digr qanunlar il myyn edilir.
105.2. ahid xstlik, qocalq, lillik, salamlq imkanlarnn mhdudluu v ya sair
zrl sbblr nticsind mhkmnin ar zr gl bilmdikd, olduu yerd
mhkm trfindn dindiril bilr.
105.3. ahid arlmas il laqdar kdiyi xrclri v itirdiyi vaxta gr pul vzinin
dnilmsini tlb etmk hququna malikdir.
Madd 106. d itirak edn xslrin izahatlar
106.1. d itirak edn xslrin i n hmiyytli olan v onlara mlum olan faktlar
bard izahatlar i zr toplanm digr sbutlarla yana yoxlanlmal v
qiymtlndirilmlidir.
106.2. Digr trf sbutlar znd saxlayb mhkmnin tlbi il tqdim etmdikd,
mhkm trflrin bildirdiyi mlumatlar sasnda i n hmiyytli olan hallar
myyn olunmu hesab ed bilr.
106.3. Trfin tlb v etirazlarnn saslandrd faktlar digr trfin etiraf etmsi ks
trfi glckd bu faktlar sbut etm vzifsindn azad edir. Faktn etiraf olunmas
mhkm iclasnn protokoluna yazlr v bu bard etiraf edn trf protokola imza edir.
Faktn etiraf yazl rizd ifad olunursa, hmin riz i tikilir.
106.4. Mhkm faktn etiraf olunmasnn iin hqiqi hallarnn gizldilmsi mqsdi il
v yaxud aldatma, zor, hd v ya yanlma tsiri nticsind ba vermsin bh edirs,
etiraf qbul etmir. Bu halda hmin faktlar mumi qaydada sbut olunmaldr.

Fsil 8. Mhkm xrclri


Madd 107. Mhkm xrclrinin trkibi

Mhkm xrclri dvlt rsumundan v i baxlmas il laqdar olan msrflrdn


ibartdir.
Madd 108. Dvlt rsumu
108.1. Dvlt rsumu aadak hallarda dnilir:
108.1.1. iddia rizlri verildikd;
108.1.2. iddiann predmetin dair mstqil tlb irli srn nc xslr i
qoulmaq bard riz verdikd;
108.1.3. hquqi hmiyyt ksb edn faktlarn myyn edilmsi bard rizlr
verildikd;
108.1.4. apellyasiya v kassasiya ikaytlri verildikd, elc d i zr icraatn
xitam verilmsindn, iddiann baxlmam saxlanlmasndan, mhkm
crimlrinin qoyulmasndan ikayt verildikd.
108.2. Mhkmlrd baxlan ilr zr dvlt rsumunun saslar, dnilm qaydalar,
mbli v dvlt rsumu dmkdn azad edilm hallar qanunla myyn edilir.
Madd 109. Mhkm aktlarndan ikayt verilrkn dvlt rsumu
109.1. Apellyasiya v kassasiya ikayti verildikd birinci instansiya mhkmsin
mracit edilrkn dnilmsi myyn edilmi dvlt rsumunun mvafiq olaraq 120
v 150 faizi mblind dvlt rsumu dnilir.
109.2. xarlb.
Madd 110 xarlb.
Madd 111 xarlb.
Madd 112. ddiann qiymti
112.1. ddiann qiymti aadak qaydada myyn edilir:
112.1.1. pul vsaiti alnmas haqqndak iddialardaalnan mbll;
112.1.2. mlakn tlb edilmsi haqqndak iddialardatlb ediln mlakn
dyri il;
112.1.3. aliment alnmas haqqndak iddialardabir il rzind dmnin
mcmusu il;
112.1.4. mddtli verilm v ya dm haqqndak iddialardabtn verm v ya
dmlrin mcmusu il, lakin 3 ildn artq olmamaqla;
112.1.5. mddtsiz v ya mrlk dmlr haqqndak iddialardadmlrin 3
illik mcmusu il;

112.1.6. dmnin azaldlmas, yaxud artrlmas haqqndak iddialarda


dmnin azaldld v ya artrld mbld, lakin bir ildn artq olmamaq
rti il;
112.1.7. dmy xitam verilmsi haqqndak iddialardaqalan dm v ya
vermnin mcmusu il, lakin bir ildn artq olmamaq rti il;
112.1.8. mlak icarsi mqavilsinin vaxtndan vvl pozulmas haqqndak
iddialardamqavilnin qvvd olmasnn qalan mddti rzind mlakdan
istifad etmy gr dmnin mcmusu il, lakin 3 ildn artq olmamaq rti il;
112.1.9. fiziki xslr mlkiyyt hququ zr mxsus olan tikintilr mlkiyyt
hququ haqqndak iddialardatikintilrin qiymti il, lakin inventar
qiymtindn az olmamaq rti il, bu olmadqdasorta mqavilsi zr
mbldn az olmamaq rti il, hquqi xslr mxsus olan tikintilr n is
balans qiymtindn az olmamaq rti il;
112.1.10. bir ne mstqil tlbdn ibart olan iddialardabtn tlblrin
mumi mbli il;
112.1.11. tutulma mbahissiz (akseptsiz) qaydada hyata keiriln icra sndinin
v digr sndin icra edilmmli snd hesab edilmsi bardki iddialarda
mbahis ediln mbll;
112.1.12. torpaq sahsi tlbi bardki iddialardatorpan myyn edilmi
qiymti il, bu olmadqda is bazar qiymti il.
112.2. ddia qiymtin hm d iddia rizsind gstriln dbb pulu (crimlr,
penyalar) da daxil edilir.
112.3. Qarlql iddia da sas iddia qaydasnda dnilir.
112.4. ddiann qiymti iddia trfindn gstrilir. ddiann qiymti dzgn
gstrilmdikd, hmin qiymt mhkm trfindn myyn edilir.
Madd 113. Dvlt rsumu ksirinin dnilmsi
113.1. ddia veriln zaman qiymt qoyulmas tinlik trdn iddialar zr dvlt
rsumunun miqdar vvlcdn hakim trfindn myyn edilir, sonradan is rsumun
ksiri mhkm trfindn i hll olunarkn myyn edilmi iddia qiymtin mvafiq
olaraq alnr.
113.2. ddia tlblri artrldqda, rsumun ksir mbli artrlm iddia qiymtin
mvafiq olaraq dnilir.
Madd 114. Dvlt rsumunun qaytarlmas
114.1. dnilmi dvlt rsumu aadak hallarda qaytarlr:
114.1.1. qvvd olan qanunvericilik zr tlb ediln miqdardan artq dvlt
rsumu dnilrs;

114.1.2. bu Mcll il nzrd tutulmu saslarla rizni baxlmaq n qbul


etmkdn imtina edilrs;
114.1.3. bu Mcll il nzrd tutulmu saslarla riz geri qaytarlarsa;
114.1.4. bu Mcll il nzrd tutulmu saslarla i zr icraata xitam verilrs;
114.1.5. bu Mcll il nzrd tutulmu saslarla riz baxlmam saxlanlarsa;
114.1.6. bu Mcll il nzrd tutulmu qaydada apellyasiya ikayti geri
qaytarlarsa v ya apellyasiya icraatna xitam verilrs.
114.2. Bu Mcllnin 114.1.1-ci maddsind nzrd tutulmu hallarda dvlt
rsumunun artq dnilmi hisssi geri qaytarlr. Dvlt rsumu Azrbaycan
Respublikasnn qanunlar il nzrd tutulmu digr hallarda da geri qaytarlr. Mhkm
dvlt rsumunun qaytarlmas mslsi bard qrardad xarr, qrardadda dvlt
rsumunun tam v ya qismn qaytarlmasnn saslar gstrilir.
Madd 115. baxlmas il laqdar msrflr
115.0. baxlmas il laqdar msrflr aadaklar daxildir:
115.0.1. ahidlr, ekspertlr, mtxssislr, trcmilr verilmli olan
mbllr;
115.0.2. yerind mayin keirilmsi il laqdar olan xrclr;
115.0.3. trflrin xbrdar edilmsi v mhkmy arlmalar il laqdar
xrclr;
115.0.4. trflrin v nc xslrin mhkmy glmlri il laqdar yol
xrclri v yaay sahsinin icar xrclri;
115.0.5. nmayndlr etdiklri kmk n dniln xrclr;
115.0.6. vkillr etdiklri kmk n dniln xrclr;
115.0.7. cavabdehin axtarlmas il laqdar xrclr;
115.0.8. qtnamnin icras il laqdar xrclr;
115.0.9. mhkm trfindn zruri hesab ediln digr xrclr.
Madd 116. ahidlr, ekspertlr, mtxssislr, trcmilr verilmli mbllr
116.1. ahidlr, ekspertlr, mtxssislr v trcmilr mhkmy glmlri il
laqdar yol xrclri v yaay sahsinin icarsi il laqdar xrclr dnilir, habel
sutkalq xrclr verilir.
116.2. Mhkmnin tapr il grdklri ilr ekspertlrin v mtxssislrin xidmti
vzifsin aid deyildirs, onlar grdklri ilrin vzin haqq alrlar. dniln haqqn,

yaay sahsinin icar haqqnn mbli mhkm trfindn id itirak edn xslrin
razl il mntiqli hdd myyn edilir.
116.3. Trcmilrin mk haqq v mhkmy glmkl laqdar kdiklri xrc
dvlt bdcsi hesabna dnilir. Mhkmy ahid qismind arlan iilrin id
olmadqlar mddt n orta mk haqlar saxlanlr. mk mnasibtlrind olmayan
ahidlr adi muliyytlrindn ayrldqlarna gr faktiki srf olunmu vaxt v myin
dnilmsi n myyn edilmi minimum mk haqqnn mbli nzr alnmaqla
vz alrlar.
Madd 117. ahidlr, ekspertlr v mtxssislr verilmli mblin trflrdn
alnmas
117.1. ahidlr, ekspertlr v mtxssislr verilmli mbli v i zr digr zruri
xrclri xahi etmi trf vvlcdn mhkmnin depozit hesabna keirir. Hmin xahii
trflrin hr ikisi etdikd, yaxud ahidlrin arlmas, ekspertlrin tyin edilmsi,
mtxssislrin clb edilmsi v dnilmli olan digr hrktlr mhkmnin tbbs
il edildikd, tlb olunan mbli trflrin hr ikisi brabr qaydada mhkmnin
depozitin keirirlr.
117.2. Bu Mcllnin 117.1-ci maddsind gstriln mbli mhkm xrclrindn
azad edilmi trf dmir v hmin mbl dvlt hesabna aid edilir.
Madd 118. ahidlr, ekspertlr, mtxssislr v trcmilr mblin verilmsi
118.1. ahidlr, ekspertlr, mtxssislr v trcmilr mbl, onlar z
vziflrini yerin yetirdikdn sonra mhkm trfindn depozit hesabndan verilir.
118.2. dnilmli olan mbllrin miqdar v verilmsi qaydas Azrbaycan
Respublikasnn mvafiq icra hakimiyyti orqan trfindn myyn edilir.
Madd 119. Mhkm xrclrinin trflr arasnda bldrlmsi
119.1. Mhkm xrclri dnilmi tlblrin mblin mnasib olaraq id itirak edn
xslr aid edilir.
119.2. ddia myyn olunmu qaydada dvlt rsumunu dmkdn azad edilmis,
dvlt rsumu iddiann tmin edilmi hisssin mnasib olaraq cavabdehdn tutularaq
dvlt glirlrin alnr.
119.3. , id itirak edn xslr trfindn hmin kateqoriyadan olan mbahislrin
qanunla nzrd tutulmu mhkmy qdr hlli qaydalarnn v mqavil qaydalarnn
(tlbi cavabsz qoymaq, tlb olunan sndlri gndrmmk) pozulmas nticsind
meydana glmidirs, mhkm hmin xrclri iin nticsindn asl olmayaraq
myyn ed bilr.
119.4. d itirak edn xslr mhkm xrclrinin bldrlmsi bard razla
gldiklri halda mhkm bu razla uyun olaraq qrar qbul edir.
119.5. Apellyasiya v kassasiya ikaytlri verilmsi il laqdar id itirak edn
xslrin kdiklri mhkm xrclri d bu Mcllnin 119.1-119.4-c maddlrind
gstriln qaydaya uyun bldrlr.

119.6. Yuxar mhkm instansiyas ii yeni baxa gndrmdn qtnamni dyidirirs


v ya yeni qtnam xarrsa, o, mvafiq olaraq mhkm xrclrinin bldrlmsini
d dyidirir.
Madd 120. vaxtn itirmy gr mblin tutulmas
Mhkm, vicdanszcasna sassz iddia vermi v ya iddiaya qar mbahis etmi,
yaxud i dzgn v tezlikl baxlmasna v onun hll edilmsin ardcl surtd
maneilik trtmi trfdn, i vaxtnn itirilmsi n digr trfin v ya dvltin
xeyrin mbl tuta bilr. Hmin mbl mhkm trfindn konkret hallar nzr
alnmaqla alabatan miqdarda myyn edilir.
Madd 121. Nmayndy v vkil gstrdiyi yardma gr xrclrin dnilmsi
121.1. Mhkm nmayndnin v ya vkilin gstrdiyi yardma gr xrclrin, konkret
hallar v x n tqdim olunmu hesab nzr alnmaqla, digr trfdn alabatan
mbld alnb xeyrin qtnam xarlan trf verilmsini qrara alr.
121.2. Bu Mcllnin 67-ci maddsind nzrd tutulmu saslarla id itirak edn vkil
maddi vziyytin gr z hesabna vkil tutmaq imkan olmayan xslr hquqi yardm
mhkmnin qrar il pulsuz, Azrbaycan Respublikas dvlt bdcsinin vsaiti
hesabna gstrir. Qanunvericilikl myyn edilmi mbld dnilmi bu vsait
iddiann tmin edilmi hisssin mnasib olaraq leyhin mhkm qrar xarlm
xsdn tutularaq dvlt bdcsin dnil bilr.
Madd 122. ddia iddiadan imtina etdikd v barq sazii baladqda mhkm xrclri
v yardm n vkil dniln xrclrin bldrlmsi
122.1. ddia iddiadan imtina etdikd, onun kdiyi xrclr cavabdeh trfindn
dnilmir.
122.2. ddia verildikdn sonra iddia tlblrinin cavabdeh trfdn knll surtd tmin
edilmsi nticsind iddia z tlblrini mdafi etmzs, iddiann xahii il
mhkm onun kdiyi btn xrclri cavabdehdn alr.
122.3. Trflr barq sazii baladqda mhkm xrclri v yardm gstrmy gr
nmayndy v vkil dniln xrclr trflrin razlna uyun olaraq bldrlr.
Madd 123. ddiadan imtina edildikd mhkm xrclrinin cavabdeh dnilmsi
Qanunla myyn edilmi qaydada baqa xsin hquq v azadlqlarnn, qanunla
qorunan mnafeyinin mdafisi n riz il mhkmy mracit edn xs iddiadan
tam v ya qismn imtina etdikd, cavabdeh onun i baxlmas n kdiyi xrc tam v
ya iddiann imtina edilmi hisssin mtnasib olaraq dvlt bdcsi hesabna dnilir.
Madd 124. baxlarkn mhkmnin kdiyi xrclrin dnilmsi
124.1. baxlmas il laqdar mhkmnin kdiyi xrclr v iddiann dmkdn
azad edildiyi dvlt rsumu, iddia tlblrinin tmin edilmi hisssin mtnasib olaraq
dvlt mdaxilin cavabdehdn alnr.

124.2. ddia rdd edildikd i baxlmas il laqdar mhkmnin kdiyi xrclr dvlt
mdaxilin mhkm xrclrindn azad edilmyn iddiadan alnr.
124.3. ddia qismn tmin edilmis, cavabdeh is mhkm xrclrini dmkdn azad
olunmusa, i baxlmas il laqdar mhkmnin kdiyi xrclr mhkm xrclrini
dmkdn azad edilmi iddiadan tutularaq, iddia tlblrinin tmini rdd edilmi
hissy mnasib olaraq dvlt mdaxilin alnr.
Madd 125. Mhkm xrclri il laqdar msllr zr qrardaddan ikayt verilmsi
Mhkm xrclri il laqdar qrardadlardan ikayt veril bilr.

Fsil 9. Mhkm crimlri


Madd 126. Mhkm crimlrinin qoyulmas
126.1. Mhkm crimlri bu Mcll il nzrd tutulmu hallarda v miqdarda
mhkm trfindn qoyulur.
126.2. in mhkm baxnda itirak edn v itirak etmyn dvlt orqanlarnn,
hquqi xslrin v digr tkilatlarn vzifli xslrin qanunla nzrd tutulmu
vziflrini pozmaa gr mhkm trfindn qoyulan crim onlarn xsi
vsaitlrindn tutulur.
126.3. Crim qoyulmas bard qrardad crimnin qoyulmas bard i aiddir v
hmin i tikilir.
126.4. Crim qoyulmas bard qrardadn surti crim qoyulan xs gndrilir.
Madd 127. Crimnin gtrlmsi v ya azaldlmas
127.1. zrin crim qoyulmu xs, crim qoymu mhkmdn qrardad aldqdan
sonra iyirmi gn rzind crimnin gtrlmsini v ya onun miqdarnn azaldlmasn
xahi ed bilr.
127.2. Bu rizy mhkm iclasnda baxlr v laqli olduu iin materiallarna tikilir.
zrin crim qoyulmu xs iclasn vaxt v yeri haqqnda xbrdar edilir. Onun
glmmsi mhkmnin rizy baxmasna mane olmur.
127.3. Crimni gtrmkdn v ya onun miqdarn azaltmaqdan imtina edilmsi bard
qrardaddan apellyasiya qaydasnda ikayt veril bilr.

Fsil 10. Prosessual mddtlr


Madd 128. Prosessual mddtlrin myyn edilmsi v hesablanmas
128.1. Prosessual hrktlr bu Mcll il v qanunlarla myyn edilmi mddtlrd
hyata keirilir. Prosessual mddtlr qanunla myyn edilmdiyi hallarda, onlar
mhkm trfindn tyin edilir.

128.2. Prosessual hrktlrin edilmsi n mddtlr, hkmn ba vermli hadis


gstrilmkl dqiq tqvim tarixi il v ya hrktin edil bilcyi vaxt dvr il
myyn edilir.
128.3. llrl, aylarla v ya gnlrl hesablanan prosessual mddtin axn mddtin
balancnn tyin edildiyi tqvim tarixindn v ya hadisnin ba vermsindn sonrak
gndn balanr.
Madd 129. Prosessual mddtlrin qurtarmas
129.1. llrl hesablanan mddt, mddtin son ilinin mvafiq aynda v gnnd
qurtarr. Aylarla hesablanan mddt, mddtin mvafiq son aynda v gnnd qurtarr.
Aylarla hesablanan mddtin sonu mvafiq gn olmayan aya drs, mddt hmin
ayn son gnnd qurtarr.
129.2. Mddtin son gn qeyri-i gnn drs, ondan sonrak i gn mddtin
qurtarma gn hesab olunur.
129.3. Edilmsi n mddt myyn olunmu prosessual hrkt, mddtin son gn
saat iyirmi drd qdr yerin yetiril bilr. Apellyasiya v kassasiya ikaytlri, digr
sndlr v ya pul mbllri mddtin son gn saat iyirmi drd qdr rabit
orqanlarna verilrs, mddt trlmmi hesab olunur.
129.4. Prosessual hrkt bilavasit mhkmd v ya digr tkilatda edilmlidirs,
mddt hmin mhkmd v ya tkilatlarda myyn edilmi qaydalar zr iin
qurtard v ya mvafiq mliyyatlarn ksildiyi saatda qurtarr.
Madd 130. Prosessual mddtlrin buraxlmasnn nticlri
130.1. Qanunla myyn edilmi v ya mhkm trfindn tyin edilmi mddt
kedikd, prosessual hrktlri etmk hququ kemi olur.
130.2. Prosessual mddtlrin kemsi prosessual vziflri yerin yetirmkdn azad
etmir.
130.3. Prosessual mddtin brpa olunmas bard vsatt verilmmis, prosessual
mddtlr kedikdn sonra veriln ikaytlr v sndlr baxlmr v onlar vern xs
qaytarlr.
Madd 131. Prosessual mddtlrin dayandrlmas
131.1. zr icraat dayandrldqda qurtarmayan btn prosessual mddtlrin axm
dayandrlr.
131.2. craat tzlndiyi gndn prosessual mddtlrin axm davam edir.
Madd 132. Prosessual mddtlrin uzadlmas
Mhkmnin tyin etdiyi mddtlr maraql xslrin rizsi zr mhkm trfindn
uzadla bilr.
Madd 133. Prosessual mddtlrin brpas

133.1. Mhkm qanunla myyn edilmi mddtin buraxlmasnn sbbini zrl


hesab edrs, id itirak edn xsin rizsin sasn buraxlm mddti brpa edir.
133.2. Buraxlm mddtin brpas haqqndak riz prosessual hrktlrin edilmli
olduu mhkmy verilir v mhkm iclasnda baxlr. d itirak edn xslr
mhkm iclasnn vaxt v yeri bard mlumat verilir. Onlarn glmmsi mhkm
qarsnda qoyulmu mslnin hllin maneilik trtmir.
133.3. Mddtin brpas haqqnda riz verilmkl eyni zamanda mddt buraxlm
zruri prosessual hrkt edilmlidir (riz, ikayt verilmli, sndlr tqdim edilmli v
s.).
133.4. Buraxlm prosessual mddtin brpas mhkmnin qtnamsind, qrardadnda
v qrarnda gstrilmlidir.
133.5. Mddtin brpasndan imtina bard qrardad xarlr.
133.6. Prosessual mddtlr dair msl zr qrardaddan id itirak edn xslr
ikayt ver bilr.

Fsil 11. Mhkm sndlrinin rsmi qaydada verilmsi.


Mhkm bildirilri
Madd 134. Rsmi qaydada veriln sndlr
134.1. Mhkm id itirak edn xslr aadak mhkm sndlrini rsmi qaydada
vermlidir:
134.1.1. iddia rizsini;
134.1.2. qarlql iddia rizsini;
134.1.3. iddia tlblrinin tsdiqi v ya ona qar etiraz kimi trflrin hazrlad
sndlrin surtlrini;
134.1.4. mhkm bildiriini;
134.1.5. birinci instansiya mhkmsinin, apellyasiya v kassasiya
mhkmlrinin aktlarn;
134.1.6. i zr icraatn qurtardn gstrn qrardad;
134.1.7. mhkm mrini;
134.1.8. apellyasiya ikaytinin surtini;
134.1.9. kassasiya ikaytinin surtini.
134.2. Zruri hallarda mhkm i aid olan digr mhkm sndlrini d rsmi
qaydada ver bilr.

Madd 135. Mhkm sndlrinin atdrlmas v rsmi qaydada verilmsi


135.1. Bu Mcllnin 134-c maddsind sadalanan mhkm sndlri Pot haqqnda
Azrbaycan Respublikasnn Qanununda nzrd tutulmu sifarili pot gndrii
(mktubu) il atdrlr. Zruri hallarda mhkm sndinin atdrlmas hakim trfindn
mhkm iisin taprla v ya id itirak edn xsin razl il hmin xs hval
edil bilr.
135.2. Mhkm sndlri mhkmy qaytarlmal olan, formas mvafiq qaydada
tsdiq edilmi qbz v ya sndin ktyn imza etdirilmkl, nvan sahibin rabit
orqanlar, yaxud mhkm sndlrinin atdrlmas taprlm xslr trfindn xsn
verilir. Hquqi xs nvanlanm mhkm sndlri mvafiq vzifli xs qbz v ya
sndin ktyn imza etdirilmkl verilir. Mhkm sndlrinin rsmi qaydada
verilmsi mhkmd d hyata keiril bilr.
135.3. Mhkm sndlrinin atdrlmas vzifsi zrin dn xs nvan sahibini
onun yaad, yaxud ildiyi yer zr tapmadqda, hmin sndlr nvan sahibi il
birlikd yaayan yetkinlik yana atm ail zvlrindn birin (onlarn razl il), onlar
olmadqda mvafiq icra hakimiyyti orqanna, nvan sahibinin yaad yer zr yerli
znidar orqanna, yaxud onun ildiyi yer zr mdiriyyt verilir. nvan sahibinin
vzin mhkm sndlrini qbul etmi xs qbzd v ya sndin ktynd z
soyadn, adn, atasnn adn, nvan sahibin mnasibtini v ya tutduu vzifni
gstrmli v imkan olan kimi mhkm sndlrini nvan sahibin vermlidir.
135.4. Mhkm sndlrinin atdrlmas vzifsi zrin dn rabit orqanlar, yaxud
mhkm sndlrinin atdrlmas taprlm xslr bunu mhkm sndlrini
aldqlar tarixdn sonra gln gndn gec olmayaraq yerin yetirmli v mhkm
sndlrinin atdrlmas bard bir gn mddtind mhkmy xbr vermlidirlr.
135.5. Bu Mcllnin 135.2-ci v 135.3-c maddlrind nzrd tutulmu hallarda
mhkm sndi rsmi qaydada verilmi hesab edilir.
Madd 136. Qbzin mzmunu
136.0. Bu Mcllnin 135-ci maddsind nzrd tutulmu qbzd aadaklar
gstrilmlidir:
136.0.1. mhkmnin ad v nvan;
136.0.2. mhkm sndlrinin verilmli olduu xsin soyad, ad, atasnn ad v ya
hquqi xsin ad v yerldiyi nvan;
136.0.3. veriln mhkm sndinin ad;

136.0.4. verilmnin vaxt (tarix v saat) v yeri;


136.0.5. mhkm sndinin verilmmsinin sbblri (almaqdan imtina, gstriln
nvanda olmama, shv nvan v sair);
136.0.6. mhkm sndinin verildiyi xs;
136.0.7. mhkm sndinin atdrlmas taprlm xsin, yaxud rabit orqannn
nmayndsinin imzas.

Madd 137. Mhkm sndlrini qbul etmkdn imtina


137.1. Mhkm sndlrinin nvanland xs qanuni sas olmadan onlar qbul
etmkdn imtina edrs, mhkm sndlri verildiyi nvanda qalmaldr. Bu halda
mhkm sndlri rsmi qaydada verilmi hesab olunur.
137.2. nvan sahibi v ya digr xs mhkm bildiriini qbul etmkdn imtina etdikd,
onu tqdim edn xs mhkm bildiriind mvafiq qeydlr etdikdn sonra onu
mhkmy qaytarr. Bu halda mhkm bildirii rsmi qaydada verilmi hesab olunur.
137.3. Mhkm bildiriinin nvan sahibi trfindn qbul edilmsindn imtina bard
qeyd onun yaay yeri zr yerli znidar orqan, mvafiq icra hakimiyyti orqan v
ya onun i yerinin mdiriyyti trfindn tsdiq edilir.
137.4. Mhkm bildiriinin nvanland xs trfindn hmin sndlri qbul
etmkdn imtina edilmsi i baxlmas n v ya ayr-ayr prosessual hrktlrin
edilmsi n mane deyildir.
Madd 138. Mhkm bildirilri
138.1. Mhkm id itirak edn xslri mhkm iclasnn vaxt v yeri, habel ayrayr prosessual hrktlr haqqnda xbrdar etmlidir.
138.2. d itirak edn xslr mhkm iclasnn vaxt v yeri, habel ayr-ayr
prosessual hrktlrin yerin yetirilmsi haqqnda mhkm bildirii vasitsil xbrdar
edilir, ahidlr, ekspertlr, mtxssislr v trcmilr is mhkm bildirii vasitsil
mhkmy arlrlar.
138.3. d itirak edn xslrin z mdafisini hazrlamaa v mhkmy vaxtnda

glmlrin imkan yaratmaq n mhkm bildirii onlara mhkm iclasnn v ya


mvafiq prosessual hrktin tarixin n az 10 gn qalm verilir.
138.4. Zrurt olduqda v qanunla nzrd tutulmu hallarda id itirak edn xslr v
prosesin digr itiraklar mhkm bildiriinin mzmununun trlmsini tmin edn
rabit vasitlrindn istifad edilmkl, elc d mhkmnin tapr il mhkm iisi
trfindn xbrdar edil, yaxud arla bilrlr.
Madd 139. Mhkm bildiriinin mzmunu
139.1. Mhkm bildirii mhkmnin rsmi sndi olmaqla mvafiq qaydada tsdiq
olunmu formada trtib edilir.
139.2. Mhkm bildiriind aadaklar gstrilmlidir:
139.2.1. mhkmnin ad, nvan v laq n mlumatlar (indeks, telefon, faks v s.);
139.2.2. glm vaxt (tarix v saat) v yeri;
139.2.3. xbr veriln, yaxud mhkmy arlan xsin soyad, ad, atasnn ad v ya
hquqi xsin ad;
139.2.4. xbr veriln, yaxud mhkmy arlan xsin nvan v ya hquqi xsin
yerldiyi nvan;
139.2.5. nvan sahibinin kim qismind xbrdar edilmsi v ya arlmas;
139.2.6. nvan sahibinin xbrdar edildiyi, yaxud arld iin ad;
139.2.7. id itirak edn xslr i zr onlarda olan btn sbutlarn tqdim edilmsin
dair tklif;
139.2.8. nvan sahibinin olmad tqdird mhkm bildiriini qbul edn xsin imkan
olan kimi onu nvan sahibin vermk vzifsin dair qeyd;
139.2.9. xbr veriln v ya arlan xsin mhkmy glmmsinin nticlrin v
glmmnin sbblri bard mhkmy mlumat vermk vzifsin dair qeyd.

Madd 140. Mhkm sndinin nvan sahibin atdrmaq n qbul etmkdn imtinaya
v ya shlnkarlq nticsind atdrlmamasna gr msuliyyt
Mhkm sndini nvan sahibin atdrmaq n qbul etmkdn imtina edn v ya
onu shlnkarlq nticsind nvan sahibin atdrmayan orqanlar, vzifli xslr, yaxud
mhkm sndinin atdrlmas taprlm digr xslr bu Mcllnin 126-c
maddsind nzrd tutulmu qaydada iyirmi manat miqdarnda crim edilir.
Madd 141. xarlb.
Madd 142. xarlb.
Madd 143. xarlb.
Madd 144. xarlb.
Madd 145. xarlb.
Madd 146. zr icraat zaman nvann dyimsi
Mhkmd itirak edn xslr v nmayndlr i zr icraat zaman z nvanlarn
dyidirmlri bard mhkmy mlumat vermlidirlr. Bel mlumat olmadqda,
mhkm bildirilri mhkmy mlum olan axrnc nvana atdrlr v arlan xs
artq hmin nvanda yaamasa da, mhkm bildirii rsmi qaydada verilmi hesab edilir.
Madd 147. Cavabdehin olduu yerin mlum olmamas
Cavabdehin faktiki olduu yer mlum olmadqda, mhkm cavabdehin mlum olan
axrnc yaay yeri zr yerli znidar orqannn, mvafiq icra hakimiyyti orqannn
v ya cavabdehin mlum olan axrnc i yeri zr mdiriyytin mhkm bildiriini
aldn tsdiq edn qeyd yazlm mhkm bildirii mhkmy daxil olduqdan sonra
i baxmaa balayr.
Madd 148. Cavabdehin axtar
148.1. Dvlt mnafeyi il laqdar irli srln, habel aliment alnmas, ikstetm v
ya shhti zdlm, yaxud ailni dolandrann lm il vurulan ziyann dnilmsi
haqqnda tlblr zr cavabdehin olduu yer mlum olmadqda, mhkm polis
orqanlar vasitsil cavabdehin axtarn elan etmy borcludur.
148.2. Cavabdehin axtar il laqdar xrclrin tutulmas axtarn aparlmas hval
ediln orqann rizsin sasn mhkm mrinin verilmsi yolu il hyata keirilir.

kinci blm. Birinci instansiya mhkmsind icraat


Birinci yarmblm. ddia icraat
Fsil 12. ddiann verilmsi
Madd 149. ddia rizsinin formas v mzmunu

149.1. ddia rizsi mhkmy yazl kild verilir. O, iddia v ya onun bunu imza
etmy slahiyyti olan nmayndsi trfindn imzalanr.
149.2. rizd aadaklar gstrilmlidir:
149.2.1. riznin verildiyi mhkmnin ad;
149.2.2. id itirak edn xslrin adlar, onlarn pot nvanlar;
149.2.3. iddiann v ya rizinin tlbi, onlarn z tlblrini saslandrdqlar
hallar, iddia bir ne cavabdeh verildikd is onlarn hr birin qar ynln
tlb;
149.2.4. mqavil il v ya hmin kateqoriya ilr n qanunla bu, nzrd
tutulmusa, cavabdehl mbahisnin mhkmy qdr (pretenziya) qaydada
nizama salnmasna riayt edilmsin dair mlumat;
149.2.5. rizy lav ediln sndlrin siyahs.
149.3. ddia bir-biri il bal olan bir ne tlbi bir iddia rizsind birldirmy
haqldr.
149.4. rizd mbahisnin dzgn hll edilmsi n zruri olan digr mlumatlar,
hminin, iddiann vsattlri d gstrilir.
Madd 150. ddia rizsin lav ediln sndlr
150.0. ddia rizsin aadak sndlr lav edilir:
150.0.1. Cavabdehlrin v nc xslrin sayna gr iddia rizsinin surtlri;
150.0.2. dvlt rsumunun dnilmsi haqqnda snd;
150.0.3. nmayndnin slahiyytlrini tsdiq edn etibarnam v ya digr snd;
150.0.4. iqtisadi mbahislr zr id itirak edn digr xslr trfindn iddia
rizsinin surtinin v ona lav edilmi sndlrin alnmas haqqnda snd;
150.0.5. iddiann z tlblrini saslandrd hallara dair sndlr, gr bu
sndlrin surtlri cavabdehlr v nc xslrd yoxdursa, onlara verilmk
n bu sndlrin surtlri;
150.0.6. onun mbahislndirildiyi halda, normativ aktn mtni;
150.0.7. mqavil il v ya hmin kateqoriya mbahislr n qanunda bu
nzrd tutulmusa, cavabdehl mbahisnin mhkmy qdr v ya pretenziya
qaydasnda nizama salnmasna riayt edilmsini tsdiq edn snd.
Madd 151. ddia rizsinin mmknly
151.1. ddia rizsi bu Mcllnin tlblrin riayt edilmkl verildikd, onun mhkm
icraat mmkndr.

151.2. Zruri hallarda iddia rizsinin mmknly haqqnda msly kim


prinsipin riayt edilmkl, trflrin itirak il baxla bilr.
151.3. ddia rizsi, gr onun daxil olmasndan 2 hft mddtind mhkm
qaytarmaybsa v ya onu qbul etmkdn imtina etmyibs, qbul edilmi saylr.
Madd 152. ddia rizsinin qaytarlmas
152.1. Hakim iddia rizsini v ona lav edilmi sndlri geri qaytarr:
152.1.1. iddia rizsinin bu Mcllnin 149-cu maddsi il myyn olunmu
formasna v mzmununa riayt edilmdikd;
152.1.2. iddia rizsi imzalanmadqda v ya onu imzalamaa hququ olmayan
xs trfindn, yaxud xidmti vziyyti gstrilmyn xs trfindn
imzalandqda;
152.1.3. gr i razi aidiyyti zr hmin mhkmd baxlmal deyildirs;
152.1.4. iqtisadi mbahislr zr id itirak edn digr xslr trfindn iddia
rizsinin alnmasna dair sbut tqdim edilmdikd;
152.1.5. myyn edilmi qaydada v mbld dvlt rsumunun dnilmsini
tsdiq edn snd tqdim edilmdikd;
152.1.6. mqavil il v ya hmin kateqoriya ilr n qanunla nzrd
tutulmusa, iddia cavabdehl mbahisnin mhkmy qdr (pretenziya)
nizama salnmasna riayt edilmsin dair snd tqdim etmdikd;
152.1.7. bir v ya bir ne cavabdeh bir-biri il laqdar olmayan bir ne tlb
birldirildikd;
152.1.8. cavabdehdn borcun alnmasna dair iddialarda, gr bu, qanuna, digr
normativ-hquqi akta v ya mqavily sasn bank v ya digr kredit tkilat
vasitsil alnmaldrsa, banka v ya digr kredit tkilatna mracit edilmsin
dair sbut tqdim edilmdikd;
152.1.9. iddia rizsini icraata gtrmk haqqnda qrardad xarlana qdr
iddiadan iddia rizsinin qaytarlmasna dair riz daxil olduqda.
152.2. ddia rizsinin qaytarlmas haqqnda hakim qrardad xarr.
152.3. ddia rizsinin qaytarlmas haqqnda qrardaddan ikayt veril bilr. Qrardad
lv edildikd, iddia rizsi mhkmy mracit edildiyi gndn verilmi hesab edilir.
152.4. ddia rizsinin qaytarlmas nqsanlar aradan qaldrldqdan sonra mumi
qaydada ikinci df mhkmy mracit etmy mane olmur.
Madd 153. ddiann yolverilmzliyin gr iddia rizsini qbul etmkdn imtina
153.1. Mhkmy daxil olan riz hkmn daxil olduu gn qeydiyyatdan kemlidir.

153.2. Hakim aadak hallarda iddiann yolverilmzliyin gr iddia rizsini qbul


etmkdn imtina edir:
153.2.1. rizy mhkm qaydasnda baxlmal deyildirs;
153.2.2. eyni trflr arasnda, eyni predmet barsind v eyni saslar zr
mbahisy dair mhkmnin qanuni qvvy minmi qtnamsi v ya iddiann
iddiadan imtina etmsi il laqdar i zr icraatn xitam edilmsi v ya trflrin
barq saziinin tsdiq edilmsi haqqnda mhkmnin qrardad olarsa;
153.2.3. mhkm, eyni trflr arasnda, eyni predmet barsind v eyni saslar
zr mbahisy dair mnsiflr mhkmsi qtnamsinin mcburi icra edilmsi
n icra vrqsi vermkdn imtina etdiyi v ya i yenidn baxlmaq n
qtnam qbul etmi mnsiflr mhkmsin qaytarld, lakin iin hmin
mnsiflr mhkmsind baxlmas mmkn olmad hallar istisna edilmkl,
mnsiflr mhkmsinin qbul etdiyi, qanuni qvvy minmi qtnamsi olarsa;
153.2.4. eyni trflr arasnda, eyni predmet barsind v eyni saslar zr
mbahisy dair baqa mhkmnin icraatnda i olarsa.
153.3.Hakim rizni qbul etmkdn imtina bard saslandrlm qrardad xarr.
mhkm qaydasnda baxlmal deyildirs, iddiann hans orqana mracit etmli
olmasn orada gstrir.
153.4. rizni qbul etmkdn imtina haqqnda qrardad rizy lav olunmu btn
sndlrl birlikd riziy rsmi qaydada verilmlidir.
153.5. rizni qbul etmkdn imtina edilmsi riziy hmin cavabdeh qar, hmin
predmet barsind v hmin saslarla yenidn iddia qaldrmaa mane olur.
153.6. ddia rizsini qbul etmkdn imtina bard qrardaddan ikayt veril bilr.
Qrardad lv edildikd, iddia rizsi mhkmy mracit edildiyi ilk gndn verilmi
hesab edilir.
Madd 154. ddia rizsin etiraz etm v ya mlahiz tqdim etm
154.1. d itirak edn xs iddiaya qar etirazn v mlahizsini onlara lav olunmu
sndlrl birlikd, iqtisadi mbahislr zr is mlahiznin digr trf gndrilmsi
bard sbutlar i baxlana kimi ona qar izahat veril biln mddtd mhkmy
tqdim etmy haqldr.
154.2. Etirazda v ya mlahizd gstrilir:
154.2.1. mlahiznin gndrildiyi mhkmnin ad;
154.2.2. iddiann ad v iin nmrsi;
154.2.3. iddia tlbi rdd edildikd etirazn saslandrld sbutlara istinad
etmkl, iddiann tlbinin tam v ya qismn rdd edilmsinin motivlri;
154.2.4. etiraza v ya mlahizy lav ediln sndlrin siyahs.

154.3. Etirazda v ya mlahizd digr mlumatlar, hminin, cavabdehd olan vsattlr


d gstril bilr.
154.4. Mlahiz id itirak edn xs v ya onun nmayndsi trfindn imzalanr.
Nmayndnin imzalad mlahizy onun ii aparmaa slahiyytini tsdiq edn
etibarnam lav edilir.
Madd 155. Qarlql iddiann verilmsi
155.1. Cavabdeh ilk iddia il birlikd baxlmaq n iddiaya qarlql iddia vermy
haqldr. Qarlql iddia iin baxlmasna balanana kimi verilmlidir.
155.2. Mhkm bax zaman qarlql iddia o halda veril bilr ki, onun verilmsi
n saslar mhkm bax gediind ml glmi olsun.
155.3. Qarlql iddiann verilmsi iddia verilmsinin mumi qaydalar sasnda hyata
keirilir.
Madd 156. Qarlql iddiann qbul edilmsi rtlri
156.1. Hakim qarlql iddian aadak hallarda qbul edir:
156.1.1. qarlql tlb ilk tlbin qarlql dnilmsin ynlmis;
156.1.2. qarlql iddiann tmin edilmsi ilk iddiann tam v ya qismn tmin
edilmsini aradan qaldrrsa;
156.1.3. qarlql v ilk iddia arasnda qarlql laq vardrsa v onlara birlikd
baxlmas mbahislr daha tez v dzgn baxmaqla nticlnrs.
156.2. Qarlql iddiann qbul edilmsi mslsin zruri hallarda v yaxud iddia vern
xsin vsatti zr iddian vern xsin v yaxud id itirak edn xslrin itirak il
baxla bilr.

Fsil 13. ddiann tmin edilmsi


Madd 157. ddian tmin etmk n saslar
157.1. Hakim id itirak edn xsin rizsi il iddian tmin etmk n tdbirlr gr
bilr. ddiann tmin edilmsin prosesin istniln mrhlsind yol verilir.
157.2. Qtnamnin glckd icrasn tmin etmk mqsdi il iddian tmin etmk
bard hakimin qbul etdiyi qrardad mvqqti xarakter dayr v ii qabaqcadan
mahiyyti zr hll etmir.
Madd 158. ddian tmin etmk n tdbirlr
158.1. ddian tmin etmk n aadak tdbirlr grl bilr:
158.1.1. cavabdehd v ya digr xslrd olan cavabdeh mxsus mlak zrin
hbs qoymaq;

158.1.2. myyn hrktlri etmyi cavabdeh qadaan etmk;


158.1.3. mbahis predmetin aid olan myyn hrktlri etmyi baqa xslr
qadaan etmk;
158.1.4. mlak hbsdn azad etmk haqqnda iddia tqdim edildikd mlakn
satlmasn dayandrmaq;
158.1.5. borclu trfindn mhkm qaydasnda qanuniliyi mbahis ediln
tlbin icra sndi zr alnmasn dayandrmaq;
158.1.6. icras mbahissiz qaydada aparlmal olan tutulmalar zr qanuniliyi
iddia trfindn mhkm qaydasnda mbahis ediln tlbin icra sndi v ya
digr snd zr alnmasn dayandrmaq.
158.2. Mhkm zruri hallarda iddian tmin etmk mqsdi il bu Mcllnin mvafiq
maddlrind nzrd tutulan digr tdbirlri gr bilr. Mhkm iddiann tmin
edilmsinin bir ne nvn ttbiq ed bilr.
158.3. mlak zrin hbs qoyulmas aadak ardcllqla hyata keirilir:
158.3.1. birinci nvbd cavabdehin bilavasit istehsalda itirak etmyn
mlak: qiymtli kazlar, cavabdehin hesabnda olan pul vsaitlri, valyuta
srvtlri, minik avtonqliyyat, ofislrin dizayn predmetlri v sair;
158.3.2. ikinci nvbd hazr mhsul (mt), habel bilavasit istehsalatda
istifad edilmyn v istifadsi nzrd tutulmayan maddi srvtlr;
158.3.3. nc nvbd danmaz mlak obyektlri, habel xammal v
materiallar, dzgahlar, avadanlqlar, bilavasit istehsalatda istifadsi nzrd
tutulan digr sas vsaitlr;
158.3.4. drdnc nvbd baqa xslr verilmi mlak.
158.4. Cavabdehin mlak iddia tlbi hddind siyahya alnr.
158.5. Bu Mcllnin 158.1.2-ci v 158.1.3-c maddlrind gstriln qadaalarn
pozulmas hallarnda fiziki v hquqi xslrdn dvltin xeyrin aadak miqdarda
crimlr tutulur:
158.5.1. qiymtlndiriln iddialar zr iddia qiymtinin 50 % miqdarnda;
158.5.2. qiymtlndirilmyn iddialar zr iki yz iyirmi manat.
158.6. ddia iddiann tmin edilmsi bard qrardadn icra edilmmsi nticsind
dymi ziyann dnilmsini hmin xslrdn mhkm qaydasnda tlb etmy
haqldr.
Madd 159. ddian tmin etmk haqqnda rizy baxlmas
159.1. ddian tmin etmk haqqnda rizy mbahisni hll edn hakim trfindn,
daxil olduu gndn sonra txir salnmadan baxlr.

159.2. Hakim rizy baxlmas nticsi bard qrardad xarr.


159.3. Qbul edilmi qrardad bard i onlarn itirak olmadan baxlm id itirak
edn xslr drhal xbr verilir.
Madd 160. ddian tmin etmk haqqnda qrardadn icra edilmsi
160.1. ddian tmin etmk haqqnda qrardad drhal icra edilir.
160.2. ddian tmin etmk haqqnda qrardada sasn icra vrqsi verilir.
Madd 161. ddian tmin etmnin bir nvnn digri il vz edilmsi
161.1. d itirak edn xsin rizsin sasn iddian tmin etm tdbirinin bir nvnn
digri il vz edilmsin yol verilir.
161.2. ddian tmin etmnin bir nvnn digri il vz edilmsi mslsi mhkm
iclasnda hll edilir. d itirak edn xslr iclasn vaxt v yeri bard xbrdar
edilirlr, lakin onlarn glmmsi tmin etmnin nvnn vz edilmsi haqqnda
msly baxmaa mane olmur.
161.3. Pul mblinin alnmas haqqnda iddia tmin edildikd cavabdeh yol verilmi
tmin tdbirlri vzin iddia trfindn tlb olunan mbli mhkmnin depoziti
hesabna vermy haqldr.
Madd 162. ddian tmin etmnin lv olunmas
162.1. ddiann tmin edilmsi mhkmnin tbbs il v ya trflrin xahii il
hmin mhkmnin z trfindn lv oluna bilr.
162.2. ddian tmin etmnin lv olunmas mslsi mhkm iclasnda hll edilir. d
itirak edn xslr iclasn vaxt v yeri bard xbrdar edilirlr. Lakin hmin xslrin
glmmsi iddian tmin etmnin lv olunmas haqqndak msly baxmaa mane
olmur.
162.3. ddia rdd edildikd, mhkmnin qbul etdiyi iddian tmin etm tdbirlri
qtnam qanuni qvvy minn qdr saxlanlr. Lakin mhkm qtnam il eyni
zamanda v ya qtnam xarldqdan sonra, iddiann tmin olunmasn lv etmk
haqqnda qrardad xara bilr.
162.4. ddia tmin edildikd onun tmin edilmsi n grlm tdbirlr mhkm
aktnn icrasna qdr z qvvsini saxlayr.
Madd 163. ddian tmin etmk haqqndak qrardaddan ikayt verilmsi
163.1. ddian tmin etmk msllri zr btn qrardadlardan ikayt vermk olar.
163.2. ddian tmin etmk haqqnda qrardad ikayt vern xs xbr verilmdn
xarlmsa, ikayt vermk mddti hmin qrardadn ona mlum olduu gndn
hesablanr.

163.3. ddiann tmin edilmsi haqqnda qrardaddan ikayt verilmsi hmin qrardadn
icrasn dayandrmr.
163.4. ddian tmin etmni lv etmk haqqnda v yaxud iddiann bir nvn digri il
vz etmk haqqnda qrardaddan ikaytin verilmsi qrardadn icrasn dayandrr.
Madd 164. ddiann tmin edilmsi nticsind vurulmu zrrin cavabdeh dnilmsi
ddiann rdd edilmsi haqqnda qtnam qanuni qvvy mindikdn sonra cavabdeh
iddiann tmin edilmsi il laqdar mhkm trfindn tdbirlrin grlmsi
nticsind vurulmu zrri iddiadan tlb etmy haqldr.

Fsil 14. lrin mhkmd baxlmaa hazrlanmas


Madd 165. lrin mhkmd baxlmaa hazrlanmas vzifsi
Hakim kim prinsipin ml etmkl ilrin, mhkm iclasnda mhkm
aradrmalar aparlmas, mahiyyti zr i baxlb qtnam qbul edilmsin ynln
btn lazm olan hrktlri etmlidir.
Madd 166. i mhkmd baxlmaa hazrlamaq haqqnda qrardad
166.1. in mhkmd baxlmaa hazrlanmas haqqnda hakim qrardad xarr.
166.2. Qrardadda iin hazrlanmas bard edilck hrktlr, iin mhkm iclasnda
baxlmaa tyin edilmsi, onun keirilm yeri v vaxt gstrilir.
Madd 167. in mhkmd baxlmaa hazrlamaq zr hakimin hrktlri
167.1. Hakim kim prinsipin ml etmkl, ii mhkmd baxlmaa hazrlamaq
qaydasnda aadak hrktlri edir:
167.1.1. id itirak edn xslr iin icraat bard mlumat verir, onlarn
itirak il iddiann mhkmy xarlmas mslsi mzakir edilir;
167.1.2. cavabdehin v ya cavabdehlrin itirak il iddia tlbinin mahiyyti
barsind iddiadan izahat alr, cavabdeh trfindn edil bilck etirazlar
aradrr, hakim zruri olan hallarda lav sbutlarn tqdim edilmsini tklif edir,
prosessual hquq v vziflrini ona izah edir;
167.1.3. cavabdehi arr, iddiann itirak il ondan iin hallar bard izahat
alr, iddiaya qar n kimi etirazlar olduunu v hmin etirazlarn hans sbutlarla
tsdiq edil bilcyini aydnladrr, xsusil mrkkb ilr zr i dair yazl
sbutlar myyn olunmu mddtd v surti iddiaya verilmkl tqdim
etmyi cavabdeh tklif edir, ona prosessual hquq v vziflrini izah edir;
167.1.4. birg cavabdehlrin v birg iddialarn v ya nc xslrin i daxil
olmas mslsini, habel sl olmayan trfin vz edilmsi mslsini hll edir;
167.1.5. mbahisni hll etmk n trflrin mnsiflr mhkmsin mracit
etmk hququnu v bu hrktin nticlrini onlara izah edir;

167.1.6. trflrin barmas n tdbirlr grr;


167.1.7. iin nticsind maraql olan fiziki v hquqi xslr onun baxlma yeri
v vaxt bard mlumat verir;
167.1.8. ahidlrin arlmas mslsini hll edir;
167.1.9. trflrin vsatti v ya z tbbs il ekspertiza tyin edir, habel
prosesd itirak etmk n mtxssis v trcmi clb edilmsi mslsini hll
edir;
167.1.10. trflrin vsatti il fiziki v hquqi xslrdn sbutlar tlb edir;
167.1.11. txir salnmamal hallarda id itirak edn xslr xbr vermkl
maddi v yazl sbutlarn yerind mayinsini aparr;
167.1.12. mhkm taprqlar gndrir;
167.1.13. iddiann tmin edilmsi n tdbirlr grr.
167.2. Hakim iin dzgn v vaxtnda hll edilmsin ynln digr hrktlri d edir.
Madd 168. riznin v ona lav edilmi sndlrin cavabdeh rsmi qaydada verilmsi
168.1. Hakim iddia rizsinin surtinin v ona lav edilmi sndlrin cavabdeh rsmi
qaydada verilmsini tmin edir, zruri hallarda myyn edilmi mddtd znn ry v
ya etirazlarn v bu etirazlarn saslandran sbutlarn tqdim etmyi tklif edir.
Hakim izah edir ki, cavabdeh trfindn sbutlarn v etirazn tqdim edilmmsi id
mvcud olan sbutlar sasnda i baxlmasna mane olmur.
168.2. Mlki i zr iddia rizsinin surtinin v ona lav edilmi sndlrin cavabdeh
rsmi qaydada verilmsi iddia trfindn d edil bilr. Bu halda iddia mhkmy
gndriln sndlrin rsmi qaydada verilmsini tsdiq edn snd tqdim etmlidir.
Madd 169. Bir ne iddia tlbinin birldirilmsi v ayrlmas
169.1. Hakim tlblr ayrca baxlmasn mqsd mvafiq hesab edrs, tlblrdn
birini v ya bir nesini ayrca icraata ayrmaa haqldr.
169.2. Bir ne iddia iddia verrs v ya bir ne cavabdeh qar iddia verilrs, hakim
tlblr ayrca baxlmasn mqsd mvafiq hesab edrs, bir v ya bir ne tlbi
ayrca icraata ayrmaa haqldr.
169.3. Hakim hmin mhkmnin icraatnda eyni trflrin itirak etdiyi eyni nvl bir
ne iin, yaxud bir iddiann mxtlif cavabdehlr, yaxud mxtlif iddialarn eyni
cavabdeh iddialar zr bir ne iin olduunu myyn etdikd, bu ilrin
birldirilmsini mqsdmvafiq hesab edrs, onlar birlikd baxlmaq n bir
icraatda birldirmy haqldr.

169.4. Bu Mcllnin 169.1-169.3-c maddlrind gstriln hrktlri hakim kim


prinsipin ml etmkl hmin msl zr id itirak edn xslri dinldikdn sonra
ed bilr.
Madd 170. in mhkm baxna hazrlanmas zaman i zr icraatn dayandrlmas,
xitam verilmsi v riznin qaytarlmas
170.1. Bu Mcllnin 254, 255, 261.0.1261.0.3 v 261.0.6261.0.8-ci maddlrind
gstriln saslar olduqda, mhkm baxna hazrln icraat dayandrla v ya xitam
edil bilr, yaxud iddiann vsatti il riz qaytarla bilr.
170.2. in mhkm baxna hazrlanmasnn dayandrlmas v ya xitam verilmsi
zaman hakim qrardad xarr.
170.3. Bu Mcllnin 170.1-ci v 170.2-ci maddlrind gstriln qaydada qbul
edilmi qrardaddan ikayt veril bilr.
Madd 171. in mhkm baxna tyin edilmsi
Hakim ii kifayt qdr hazrlanm hesab etdikd, id itirak edn xslr prosesin
vaxt v yeri haqqnda mlumat vermkl, onun mhkm iclasnda baxlmaa tyin
edilmsi haqqnda qrardad xarr.

Fsil 15. Mhkm bax


Madd 172. lrin baxlmas v hll edilmsi mddtlri
172.1. riz mhkmy daxil olduu vaxtdan sonra 3 aydan gec olmayan mddtd i
baxlmal v hmin iin hllin dair qtnam v ya qrardad xarlmaldr.
172.2. brpa, aliment tutulmas, dvlt orqanlarnn, ictimai birliklrin, vzifli
xslrin qrarlarnn, hrktlrinin (v ya hrktsizliklrinin) dzgn olmamas bard
ilr 1 ay mddtind baxlr v hll edilir.
172.3. Ayr-ayr kateqoriya ilr baxlmas v onlarn hllin dair qtnam v ya
qrardad xarlmas n qanunla qsaldlm mddtlr myyn edil bilr.
Madd 173. Mhkm iclas
, id itirak edn xslr mtlq xbrdar edilmkl, mhkm iclasnda baxlr.
Madd 174. Mhkm iclasna sdrlik edn
174.1. tkbana baxan hakim sdrlik edn saylr.
174.2. Sdrlik edn iin btn hallarnn, trflrin hquq v vziflrinin tam, hrtrfli
v obyektiv surtd aydnladrlmasn tmin edrk mhkm iclasna rhbrlik edir,
baxlan i aidiyyti olmayan hr eyi mhkm baxndan xarr.
174.3. Prosesd itirak edn xslrdn hr hans biri sdrlik ednin hrktlrin qar
etiraz etdiyi hallarda, bu etiraz mhkm iclasnn protokolunda yazlr. Sdrlik edn z
hrktlri il bal rhlr verir.

174.4. Sdrlik edn mhkmnin iclasnda mvafiq qaydaya riayt olunmasn tmin
etmk n zruri tdbirlr grr. Onun gstrilri prosesin btn itiraklar, habel
mhkm iclas zalnda olan xslr n mcburidir.
Madd 175. Mhkm baxnn bilavasitliyi v ifahiliyi
175.1. Mhkm i baxarkn i zr sbutlar bilavasit tdqiq etmy, trflrin v
nc xslrin izahatlarn, ahidlrin ifadlrini, ekspertlrin rylrini dinlmy,
yazl sbutlarla tan olmaa, maddi sbutlar mayin etmy, ss yazlarna qulaq
asmaa, videoyazlara baxmaa v i baxlmas il laqdar digr hrktlri etmy
borcludur.
175.2. Zruri hallarda i zr sbutlarn tdqiqi zaman mhkm mtxssisin mslhti
v rhini dinlyir.
175.3. ifahi v hakimlrin dyiilmz trkibind baxlr.
Madd 176. Mhkm iclasnda qayda
176.1. Mhkm (hakim) iclas zalna daxil olduqda mhkm iclas katibi mhkm
glir elan edir v mhkm iclasnda itirak ednlrin hams ayaa qalxr. clas zalnda
olan btn xslr mhkm qtnamsini v ya i qtnam xarlmadan qurtardqda
mhkm qrardadlarn ayaq st duraraq dinlyirlr.
176.2. Prosesd itirak edn xslr hakim mhtrm hakim szlri il mracit edir,
ifad v izahat verrkn ayaq st dayanrlar. Bu qaydadan knara xmaa yalnz
hakimin icazsi il yol veril bilr.
176.3. mhkmnin normal ilmsini v proses itiraklarnn thlksizliyini tmin
edn raitd baxlr.
Bu raitin tmin edilmsi n zruri hallarda i icra mmurlar clb edilir. (29)
176.4. Mhkm iclas balanandan sonra sdrlik ednin razl olmadan mhkm iclas
zalna daxil olmaq v oradan xmaq olmaz.
176.5. d itirak edn xslrin v aq mhkm iclasnda olan xslrin mhkm
iclas zalnda yldiklri yerdn mhkm baxnn gediini yazl formada v ya ,
hminin mhkmnin icazsi il kompyuterdn istifad etmkl istifad etmkl qeyd
almaq hququ vardr. Mhkm iclasnda qeydlrin ssyazan vasitlrdn istifad
etmkl aparlmasna, habel kino v fotokili, videoyazya, canl yayma (o
cmldn, mobil rabit vasitlri il) id itirak edn xslrin ryi nzr alnmaqla
mhkmnin icazsi il yol verilir. Gstriln hrktlr mhkm baxnn normal
gediin mane olmamaldr v vaxtla mhdudladrla bilr.
176.6. d itirak edn xslr, prosesin digr itiraklar v mhkm iclas zalnda
olan btn xslr sdrlik ednin myyn etdiyi qaydaya v taprqlara riayt etmy
borcludur.
Madd 177. Mhkm iclasnda qaydan pozan xslr haqqnda grln tdbirlr

177.1. Mhkm iclasna vaxtnda glmyn v yaxud mhkm iclasnda qaydan pozan
xslr sdrlik edn mhkmnin adndan xbrdarlq edir.
177.2. Qaydan tkrar pozan xs sdrlik ednin qrardad il mhkm iclas zalndan
xarlr.
177.3. Sdrlik edn mhkm iclasnda qaydan kobud surtd pozan v ya mhkmy
aq surtd hrmtsizlik edn xslr barsind qrardad xararaq, onlar lli be
manatadk crim etmy v yaxud 3 saatdan 24 saata kimi tutmaa haqldr.
177.4. Mhkm iclasnda qaydan pozan xsin mlind cinayt trkibi olarsa, hakim
onun barsind cinayt ii balamaq n materiallar mvafiq orqanlara gndrir.
177.5. Mhkm iclasnda olan xslr trfindn qaydalar ktlvi kild pozulduqda,
hakim id itirak etmyn btn xslri mhkm iclas zalndan xara bilr.
177.6. d itirak edn xs trfindn qaydalar tkrar pozulduqda, onlar mhkmnin
qrardad il mhkm baxnn btn mddtind v yaxud bir hisssind mhkm
iclas zalndan xarla bilr. Yenidn mhkm iclas zalna buraxlan xs onun itirak
olmadan hyata keiriln prosessual hrktlrl tan ola bilr.
Madd 178. Mhkm iclasnn almas
baxlmas n tyin olunmu vaxtda hakim mhkm iclasn ar v mhkmnin
hans i baxmal olduunu elan edir.
Madd 179. Mhkm prosesi itiraklarnn glmsini yoxlama
179.1. Mhkm iclasnn katibi hmin i zr arlanlardan kimin gldiyini,
glmynlr mhkm bildirilrinin verilib-verilmdiyini v onlarn glmmlrinin
sbblri bard n kimi mlumatlar olduunu mhkmy mruz edir.
179.2. Sdrlik edn proses gln itiraklarn xsiyytini myyn edir, vzifli
xslrin v nmayndlrin slahiyytlrini yoxlayr.
Madd 180. Trcmiy onun vziflrinin izah edilmsi
180.1. Sdrlik edn mhkm icraatnn aparld dili bilmyn xslrin izahatlarn,
ifadlrini, vsattlrini trcm etmk, hmin xslr is id itirak edn xslrin v
ahidlrin ifadlrini, izahatlarn, vsattlrini, id olan v elan ediln sndlrin,
ssyazmalarn, ekspert rylrinin, mtxssis mslhtlrinin mzmununu, habel sdrlik
ednin srncamlarn, mhkm qrardad v qtnamlrini trcm etmk vzifsini ona
izah edir.
180.2. Sdrlik edn trcmiy, bil-bil dzgn edilmyn trcmy gr cinayt
msuliyyti bard xbrdarlq edir, bu bard trcminin iltizam mhkm iclasnn
protokoluna lav edilir.
180.3. Trcmi mhkmy glmkdn v ya z vzifsini icra etmkdn boyun
qardqda, ona yz on manatadk crim ttbiq edil bilr.

180.4. Bu maddnin qaydalar kar v lallarn iarlrini izah edn (surdotrcmi)


xslr d aiddir.
Madd 181. ahidlrin mhkm iclas zalndan xarlmas
Glmi ahidlr mhkm iclas zalnda xsusi ayrlm otaa xarlrlar. Sdrlik edn
dindirilmi ahidlrin dindirilmmi ahidlrl laq saxlamamas n tdbirlr grr.
Madd 182. Mhkm trkibinin elan olunmas v etiraz etmk hququnun izah edilmsi
182.1. Sdrlik edn mhkm trkibini elan edir, kimin ekspert, mtxssis, trcmi,
mhkm iclas katibi kimi itirak etdiyini bildirir v id itirak edn xslrin onlara
etiraz etmk hququnu izah edir.
182.2. Etiraz sasl olmal v yazl formada verilmlidir.
Etiraz etmyin sbblri prosesin hazrlq mrhlsind deyil, mstqil olaraq mhkm
iclasnda gstrilir.
182.3. Etiraz n saslar, ediln etirazn hlli qaydas v bu cr etirazn tmin edilm
nticlri bu Mcllnin 1923-c maddlri il myyn olunur.
Madd 183. d itirak edn xslr onlarn hquq v vziflrinin izah olunmas
Sdrlik edn, id itirak edn xslr onlarn prosessual hquq v vziflrini izah edir,
habel trflr, mbahisni hll etmk n onlarn mnsiflr mhkmsin mracit
etmk hquqlarn v bu cr hrktin nticlrini izah edir.
Madd 184. in v mbahisnin vziyytinin mzakir edilmsi. d itirak edn xslrin
vsattlrinin hlli
184.1. Hakim trflrl iin v mbahisnin vziyytini mzakir edir, onlarn btn
sbutlar tqdim edib-etmmlrini, i materiallar il tan olub-olmamalarn
aydnladrr.
184.2. Hakimin id itirak edn xslr tklif etmsin baxmayaraq, onlarn iddia
rizsin dair ryi (etiraz) v ya lav sbutlar tqdim etmmsi, id olan mvcud
materiallar sasnda i baxlmasna mane olmur.
184.3. Hakim yeni sbut tqdim edilmsi n iin txir salnmas haqqnda verilmi
vsatti, gr o, iin baxlmasn yubadrsa v trflr i baxlana qdr hmin sbutlar
kobud shlnkarlqlar zndn tqdim etmyiblrs, onu gecikmi kimi rdd ed bilr.
184.4. baxlmas il laqdar olan msllr dair id itirak edn xslrin
vsattlri id itirak edn digr xslrin fikirlri dinlnildikdn sonra mhkm
qrardadlar il hll olunur.
Madd 185. d itirak edn xslrin v nmayndlrin mhkm iclasna glmmsinin
nticlri

185.1. d itirak edn xslr, mhkmy glmy v ya glmmyin sbbini v ya


mmknszlyn bildirmy v bu sbblrin zrl olmas bard sbutlar tqdim
etmy borcludurlar.
185.2. d itirak edn xslrdn hr hans biri mhkm iclasna glmdikd, onlara
mhkm bildirii verilmsi haqqnda mlumat olmadqda, i baxlmas txir salnr.
185.3. gr id itirak edn xslr mhkm iclasnn vaxt v yeri haqqnda lazmi
qaydada xbrdar ediliblrs, mhkm glmmyin sbblrini zrl hesab etdikd i
baxlmasn txir salr.
185.4. Trflr v yaxud iddia mhkm baxnn vaxt v yeri haqqnda lazmi
qaydada xbrdar edilib, lakin onlar mhkm iclasna tkrar glmdikd mhkm
hmin i baxmaa haqldr.
Bel hallarda bu Mcllnin mvafiq olaraq 259.0.6-c v 259.0.7-ci maddlri ttbiq
edilir.
185.5. Mhkm iclasnn vaxt v yeri haqqnda lazmi qaydada xbrdar edilmi
cavabdehin glmmsinin sbblri haqqnda mlumat olmadqda v ya mhkm
glmmyin sbblrini zrsz hesab etdikd, yaxud mhkm cavabdehin icraat
qsdn yubandrdn akar etdikd, i baxmaa haqldr. Bu halda qtnam kim
raitind qbul edilmi kimi qiymtlndirilrk cavabdeh apellyasiya qaydasnda
ikayt etmk hququ verilir.
185.6. d itirak edn xsin nmayndsinin glmmsi i baxlmasna mane olmur.
Hakim id itirak edn xsin vsatti il onun nmayndsinin zrl sbbdn
glmmsi il laqdar iin baxlmasn txir sala bilr.
185.7. xarlb.
Madd 186. ahidlrin, ekspertin v mtxssisin mhkm iclasna glmmsinin
nticlri
186.1. ahidlr, ekspertlr v ya mtxssislr mhkm iclasna glmdikd, mhkm
onlarn itirak olmadan i baxman mmkn olmas haqqnda id itirak edn
xslrin mlahizsini dinlyir v mhkm aradrmasn davam etdirmk v ya i
baxlmasn txir salmaq haqqnda qrardad xarr.
186.2. arlm ahid, ekspert v ya mtxssis mhkm trfindn zrsz hesab
ediln sbblr gr mhkm iclasna glmdikd, o, yz on manatadk crim edil
bilr. ahid zrsz sbbdn ikinci df glmdikd mcburi qaydada gtirdil bilr.
Madd 187. Ekspert v mtxssis onlarn hquq v vziflrinin izah edilmsi
Sdrlik edn ekspert v mtxssis onlarn hquq v vziflrini izah edir, habel
eksperti bil-bil yalan ry vermy gr cinayt msuliyyti damas bard xbrdar
edir. Ekspertdn msuliyyt v vziflrinin izah edilmsi bard iltizam alnr. ltizam
mhkm iclasnn protokoluna lav edilir.
Madd 188. baxlmasnn txir salnmas

188.1. baxlmasnn txir salnmasna bu Mcll il nzrd tutulmu hallarda,


habel gr hakim hmin mhkm iclasnda i baxlmasn qeyri-mmkn hesab
edrs, id itirak edn xslrdn hr hans biri glmdiyin, qarlql iddia verildiyin,
lav sbutlar tqdim v tlb etmk zrurti olduuna, id itirak etmy digr xs
clb edildiyin, hr hans digr prosessual hrktlr edilmy gr yol verilir.
188.2. baxlmas txir salndqda, proses itiraklarn armaq v ya sbutlar tlb
etmk n zruri olan vaxt nzr alnmaqla, mhkm iclasnn yeni gn tyin
edilrk, glmi xslr imzalatmaqla, bu bard xbr verilir. Glmmi v id itirak
etmy yeni clb edilmi xslr yeni mhkm iclasnn vaxt v yeri haqqnda
myyn olunmu qaydada xbr verilir.
Madd 189. baxlmas txir salndqda ahidin dindirilmsi v prosessual hrktlrin
edilmsi
Trflr mhkm iclasnda olarsa, i baxlmas txir salndqda mhkm glmi
ahidlri dindir v prosessual hrktlr ed bilr. Hmin ahidlrin yeni mhkm
iclasna ikinci df arlmas v ya tkrar prosessual hrktlrin edilmsin yalnz
zruri hallarda yol verilir.
Madd 190. mahiyyti zr baxlmaa balanmas
mahiyyti zr baxlmas sdrlik ednin mruzsi il balanr. Bundan sonra sdrlik
edn irli srlm tlblr zr trflrin v nc xslrin mlahizsini aydnladrr.
Madd 191. ddiann iddiadan imtina etmsi, cavabdehin iddian etiraf etmsi v
trflrin barq sazii
191.1. ddiann iddiadan imtina etmsi, iddia tlbinin dyidirilmsi, cavabdehin
iddian etiraf etmsi v ya trflrin barq sazii rtlri mhkm iclasnn protokoluna
yazlr v protokolu mvafiq surtd iddia, cavabdeh v ya hr iki trf imzalayr.
ddiadan imtina etm, iddiann dyidirilmsi, cavabdehin iddian etiraf etmsi v ya
trflrin barq sazii, bu hrktlrin nticsi aydn surtd rh olunan, mhkmy
gndriln yazl rizlrd d ifad oluna bilr.
191.2. Hakim iddiann iddiadan imtina etmsini, cavabdehin iddian etiraf etmsini v
trflrin barq saziini tsdiq edn qdr onlara mvafiq prosessual hrktlrin
nticlrini izah edir. ddia iddiadan imtina etdikd v bu, mhkm trfindn tsdiq
edildikd v ya trflrin barq saziini tsdiq etdikd mhkm bu bard qrardad
xararaq, bu qrardadla eyni zamanda i zr icraata xitam verir. Trflrin mhkm
trfindn tsdiq ediln barq saziinin rtlri qrardadda gstrilmlidir.
191.3. Cavabdeh trfindn iddia etiraf edildikd v bu, mhkm trfindn tsdiq
edildikd, mhkm iddiann irli srdy tlblrin tmin olunmas bard qtnam
xarr.
191.4. Mhkm iddiann iddiadan imtina etmsini, cavabdehin iddian etiraf etmsini
qbul etmdikd v ya trflrin barq saziini tsdiq etmdikd, bu bard
saslandrlm qrardad xarr v i mahiyyti zr baxlmasn davam etdirir.
Madd 192. d itirak edn xslrin izahatlar

192.1. i mruz etdikdn sonra hakim iddian v onun trfind itirak edn nc
xsi, cavabdehi v onun trfind itirak edn nc xsi, habel id itirak edn
digr xslri dinlyir. d itirak edn xslr sdrlik ednin icazsi il bir-birin suallar
vermy haqldrlar.
192.2. d itirak edn xslrin yazl izahatlar v bu Mcllnin 83 v 85-ci maddlri
il nzrd tutulan qaydada mhkmnin ald sbutlar sdrlik edn trfindn elan
olunur.
Madd 193. Sbutlarn tdqiq edilm ardcllnn myyn olunmas
Hakim id itirak edn xslrin izahatlarn dinlyib onlarn mlahizsini nzr alaraq,
sbutlarn tdqiq edilmsinin ardclln myyn edir.
Madd 194. fad vermkdn imtina etmk v bil-bil yalan ifad vermy gr
msuliyyt haqqnda ahid xbrdarlq etmk
194.1. Sdrlik edn ahidi dindirmzdn vvl onun xsiyytini myyn edib, hquq v
vziflrini izah edir, ifad vermkdn qanunsuz imtina etmy v bil-bil yalan ifadlr
vermy gr msuliyyti bard ona xbrdarlq edir. ahidin vziflrinin v
msuliyytinin ona izah edilmsi haqqnda ahiddn iltizam alnr. ltizam mhkm
iclasnn protokoluna lav edilir.
194.2. Sdrlik edn qanunvericilikl cinayt msuliyytin clb olunmaq n myyn
olunmu ya hddin atmam ahid i zr ona mlum olan hr eyi dzgn danmaq
vzifsini izah edir, lakin ifad vermkdn imtina etmy v bil-bil yalan ifad
vermy gr msuliyyt bard ona xbrdarlq edilmir.
Madd 195. ahidi dindirm qaydas
195.1. Hr bir ahid ayrlqda dindirilir.
195.2. Sdrlik edn, ahidin id itirak edn xslrl olan mnasibtlrini aydnladrr
v iin hallar zr ona xsn mlum olan hr eyi mhkmy bildirmsini tklif edir.
195.3. Bundan sonra ahid suallar veril bilr. ahid birinci olaraq, tlbi il onu
artdran xs v onun nmayndsi, sonra is id itirak edn digr xslr v onlarn
nmayndlri suallar verir.
195.4. Hakim ahidin dindirildiyi hr bir vaxt ona suallar vermy haqldr.
195.5. Mhkm, zruri halda, hmin v ya sonrak iclasda ahidi ikinci df dindir,
habel ahidlrin ifadlri arasnda olan ziddiyytlri aydnladrmaq n onlar
zldir bilr.
195.6. Mhkm icaz vermdiyi hallar istisna edilmkl, dindirilmi ahid iin
aradrlmas qurtarana qdr iclas zalnda qalr.
Madd 196. ahidin yazl materiallardan istifad etmsi
ahid ifadlr verrkn, bu ifadlr hr hans hesablamalarla v ya yadda tin saxlanla
biln digr mlumatlarla laqdar olduqda, yazl qeydlrdn istifad ed bilr. Bu

materiallar mhkmy v itirak edn xslr tqdim edilir v mhkmnin qrardad


zr i lav edil bilr.
Madd 197. Yetkinlik yana atmam ahidin dindirilmsi
197.1. On drd yana qdr olan ahidin v mhkmnin mlahizsi il on drd
yandan on alt yana qdr olan ahidlrin dindirilmsi thsil ald mssisnin
nmayndsinin itirak il aparlr. Zruri halda mhkmy yetkinlik yana atmam
ahidin valideynlri, vladla gtrnlr, qyyum v ya himayi d arlr. Gstriln
xslr sdrlik ednin icazsi il ahid suallar ver, habel ahidin xsiyytin, verdiyi
ifadnin mzmununa mnasibtd z mlahizlrini syly bilrlr.
197.2. Mstsna hallarda iin hallarn myyn etmk zrurti olduqda, id itirak edn
bu v ya digr xs, habel iclas zalnda olan hr hans bir xs yetkinlik yana atmam
ahid dindirilrkn mhkmnin qrardad il mhkm iclas zalndan xarla bilr.
clas zalndan xarlm id itirak edn xs iclas zalna qaytdqdan sonra ona
yetkinlik yana atmam ahidin ifadsinin mzmunu bildirilmli v onun ahid suallar
vermsin imkan yaradlmaldr.
Madd 198. ahid ifadlrinin elan edilmsi
Bu Mcllnin 83, 85, 105.2 v 189-cu maddlri il nzrd tutulan qaydada toplanm
ahid ifadlri mhkm iclasnda elan edilir. Bundan sonra id itirak edn xslr bu
ifadlr zr izahatlar vermy haqldrlar.
Madd 199. Yazl sbutlarn tdqiq edilmsi
Bu Mcllnin 83, 85-ci maddlri, 167.1.11-ci maddsi il nzrd tutulmu qaydada
trtib edilmi yazl sbutlar v ya onlarn mayin protokollar mhkm iclasnda elan
edilir v id itirak edn xslr, nmayndlr, zruri hallarda is ekspertlr,
mtxssislr v ahidlr tqdim edilir. d itirak edn xslr bundan sonra izahat
ver bilrlr.
Madd 200. xsi yazmalarn v teleqraf mlumatlarnn elan edilmsi
xsi yazmalarn v teleqraf mlumatlarnn gizliliyini qorumaq mqsdi il bu
yazmalar v mlumatlar ancaq nvanlanan xsin razl il mhkm trfindn elan
v tdqiq edil bilr.
Madd 201. Maddi sbutlarn tdqiq edilmsi
201.1. Maddi sbutlar mhkm trfindn mayin edilir v id itirak edn xslr,
nmayndlr, zruri hallarda is ekspertlr, mtxssislr v ahidlr tqdim olunur.
201.2. Maddi sbutlarn tqdim edildiyi xslr mhkmnin diqqtini mayin il
laqdar olan bu v ya baqa hallara clb ed bilrlr. Bu tkliflr mhkm iclasnn
protokoluna yazlr.
201.3. Maddi sbutlarn mayinsinin protokollar mhkm iclasnda elan olunur v
bundan sonra id itirak edn xslr izahat ver bilr.
Madd 202. Yerind mayin

202.1. Mhkmy gtiril bilmyn v ya gtirilmsi tin olan maddi v yazl sbutlar,
olduqlar v ya saxlandqlar yerd mayin v tdqiq edilir. Mhkm, yerind mayin
aparlmas haqqnda qrardad xarr.
202.2. d itirak edn xslr v nmayndlr yerind mayinnin vaxt v yeri
haqqnda xbrdar edilirlr, lakin onlarn glmmsi mayinnin aparlmasna mane
olmur. Zruri hallarda ekspertlr, mtxssislr v ahidlr d arlr.
202.3. Mayinnin nticlri mhkm iclasnn protokoluna yazlr. Mayin zaman
trtib olunmu v yoxlanlm planlar, sxemlr, ertyojlar, hesablamalar, sndlrin
surtlri, mayin zaman kilmi videoyazlar, yazl v maddi sbutlarn fotokillri,
habel ekspertin yazl ryi v mtxssisin rhi protokola lav edilir.
Madd 203. Ssyazma v videoyaznn sslndirilmsi v tdqiqi
203.1. xsi mlumat xarakterli ssyazma v videoyaznn sslnmsi, habel onlarn
tdqiqin bu Mcllnin 200-c maddsind tsbit olunan qaydalar ttbiq olunur.
203.2. Ssyazma v videoyaz materialnn xsusi lamtlri v sslndirm vaxt
mhkm iclas protokolunda ks olunmaqla mhkm iclas zalnda v ya bunun n
xsusi avadanlq qurulmu baqa otaqda sslndiril bilr. Bundan sonra mhkm id
itirak edn xslrin izahatlarn dinlyir.
203.3. Zruri hallarda ssyazma v videoyaz tkrarn tam v ya qismn sslndiril
bilr.
203.4. Ssyazmalar v videoyazmalar sslnrkn onlarda olan mlumatlar
aydnladrmaq n mtxssis clb edil bilr.
Zruri hallarda mhkm ekspertiza tyin ed bilr.
Madd 204. Sbutun saxtal bard riz
204.1. d olan sbutun saxtal bard mlumat verildikd, hmin sbutu tqdim etmi
xs onu sbutlar irisindn xarma v ii baqa sbutlara sasn hll etmyi xahi
ed bilr.
204.2. Mhkm sbutun saxtaln yoxlamaq n ekspertiza tyin ed bilr, habel
trflr baqa sbutlar tqdim etmyi tklif ed bilr.
Madd 205. Ekspert ryinin tdqiqi
205.1. Ekspertin ryi mhkm iclasnda elan edilir. Ekspertin ryini aydnladrmaq v
tamamlamaq n ekspert suallar veril bilr. Xahii zr ekspert tyin etdirn xs v
onun nmayndsi birinci olaraq, sonra is id itirak edn digr xslr v onlarn
nmayndlri suallar verirlr. Mhkmnin tbbs il tyin olunmu ekspert birinci
olaraq iddia v onun nmayndsi suallar verir.
205.2. Hakim ekspertin dindirildiyi hr bir vaxt ona suallar vermy haqldr.
Madd 206. lav v tkrar ekspertiza tyini

206.1. Ekspertin ryi mhkm iclasnda tdqiq edilir v digr sbutlarla birg
qiymtlndirilir v onun mhkm n qabaqcadan he bir qvvsi yoxdur. Ekspertin
ryi il mhkmnin razlamamas i zr qtnamd, yaxud lav v ya tkrar
ekspertiza tyini haqqnda qrardadda saslandrlmaldr.
206.2. lav v tkrar ekspertiza bu Mcllnin 102-ci maddsind nzrd tutulan
hallarda tyin edilir.
Madd 207. Mtxssisin mslhti
207.1. Zruri hallarda yazl v ya maddi sbutlar mayin edrkn, ssyazmalar
dinlyrkn, videoyazlara baxarkn, ekspertiza tyin edrkn, ahidlri dindirrkn,
sbutlarn tmini n tdbirlr grrkn mhkm mslht, rh v bilavasit texniki
kmk gstrmk n (kil kmk, plan v sxem trtib etmk, ekspertiza n
nmunlr semk, mlak qiymtlndirmk v s.) i mtxssis clb ed bilr.
207.2. Mtxssisin yazl formada verdiyi mslht mhkm iclasnda elan edilir v i
lav olunur. Mtxssisin ifahi mslhti v rhi mhkm iclasnn protokoluna
yazlr.
207.3. Mslhti aydnladrmaq v tamamlamaq mqsdi il mtxssis suallar veril
bilr. Mtxssisin clb olunmas bard vsatt vermi xs v onun nmayndsi
birinci olaraq, sonra is id itirak edn digr xslr v onlarn nmayndlri suallar
verirlr. Mhkmnin tbbs il clb olunmu mtxssis birinci olaraq iddia v
onun nmayndsi suallar verirlr.
207.4. Hakim mtxssisin dindirildiyi hr bir vaxt ona suallar vermy haqldr.
Madd 208. Dvlt orqanlarnn v yerli znidar orqanlarnn rylri
Mhkm trfindn id itirak etmy buraxlm dvlt orqanlar v yerli znidar
orqanlarnn rylri bu Mcllnin 60-c maddsin mvafiq olaraq mhkm iclasnda
elan edilir.
Hakim, habel id itirak edn xslr v nmayndlr ryi aydnladrmaq v
tamamlamaq n hmin orqann nmayndsin suallar ver bilrlr.
Madd 209. mahiyyti zr baxman qurtarmas
209.1. Btn sbutlar tdqiq edildikdn sonra, sdrlik edn id itirak edn xslrdn
v onlarn nmayndlrindn onlarn mhkm tdqiqatnn materiallarn daha n il
tamamlama arzu etdiklrini soruur. Bu cr vsattlr olmadqda, sdrlik edn i zr
hallarn tdqiqinin qurtardn elan edir v mhkm xlarna keir.
209.2. d itirak edn xslr mhkm iclasnda onlara mlum olmu yeni faktlarla
laqdar rhlr v lav sbutlar tqdim etmk n i baxlmasn nvbti iclasa
keirilmsini xahi ed bilrlr. Bel halda bu Mcllnin 188-ci maddsi ttbiq edilir.
209.3. mahiyyti zr baxlmasnn qurtard elan edilndk id itirak edn
xslr trfindn onlara mlum olan hallar v sbutlar tqdim olunmamsa, i
mahiyyti zr baxlmasnn qurtard elan edildikdn sonra he ks mhkm iclasnda
aradrlmam hallara v sbutlara istinad etmy haql deyildir.

Madd 210. Mhkm xlar


210.1. Mhkm xlar id itirak edn xslrin, onlarn nmayndlrinin v
vkillrinin nitqlrindn ibartdir.
210.2. vvlc iddia v onun nmayndsi, sonra cavabdeh v onun nmayndsi x
edir. Artq balanm prosesd mbahis predmetin dair mstqil tlblr irli srn
nc xs v onun nmayndsi trflrdn v onlarn nmayndlrindn sonra x
edir. Mbahis predmetin dair mstqil tlblr irli srmyn nc xs v onun
nmayndsi, trfind nc xsin id itirak etdiyi iddiadan, yaxud cavabdehdn
sonra x edir. d itirak edn xslrin vkillri d hmin ardcllqla x edirlr.
210.3. Digr xslrin qanunla qorunan hquq v mnafelrinin mdafisi n
mhkmy mracit etmi dvlt orqannn v yerli znidar orqannn
nmayndlri mhkm xlarnda birinci x edirlr.
Madd 211. Replikalar
xlarn btn itiraklarnn nitqlrindn sonra onlar nitqlrd deyilnlrl laqdar
olaraq x ed bilrlr. Son replika hququ cavabdeh v onun nmayndsin
mxsusdur.
Madd 212. Mahiyyti zr i baxlmasnn tzlnmsi
Mhkm xlar zaman v bundan sonra, mhkm i n hmiyytli olan yeni
hallarn aydnladrlmasn v ya yeni sbutlar tdqiq etmyi zruri hesab edrs, o,
protokola yazlan mahiyyti zr i baxman tzlnmsi bard qrardad xarr.
Mahiyyti zr i baxlmas qurtardqdan sonra mhkm xlar mumi qaydada olur.
Madd 213. Hakimin qtnam xarlmas n mavir otana getmsi
clas zalnda itirak ednlr elan etmkl hakim, mhkm xlarndan sonra qtnam
xarmaq n mavir otana gedir.
Madd 214. Qtnamnin elan edilmsi
214.1. Qtnamni qbul etdikdn v imzaladqdan sonra hakim mhkm iclas zalna
qaydr, qtnamni elan edir, qtnamnin mzmununu, ondan ikayt etm qaydas v
mddtini izah edir.
214.2. Qtnam id itirak edn xslrin bilmdiyi dild trtib edildikd, hmin
qtnam onlara mhkm iclasnda itirak edn trcminin itirak il onlarn doma
dilind v yaxud onlarn bildiklri dild oxunmaldr.
214.3. Mrkkb ilr zr hakim ancaq qtnamnin ntic hisssini elan ed bilr.
214.4. Qtnamnin elan edilmi ntic hisssi yazl formada trtib edilmli, hakim v ya
hakimlr trfindn imzalanmal v i lav edilmlidir. Qtnamnin ntic hisssi elan
edildikdn sonra sdrlik edn id itirak edn xslr v nmayndlr qtnamnin
tam mtni il tan olmann vaxtn bildirmlidir.
Madd 215. Qtnamnin elan edilmsinin txir salnmas

Mstsna hallarda xsusil mrkkb ilr zr qtnam qbul edildikd, hakim


qtnamni v yaxud onun ntic hisssini mhkm bax qurtardqdan sonra 3 gndn
gec olmayaraq elan ed bilr.

Fsil 16. Mhkmnin qtnamsi


Madd 216. Qtnamnin xarlmas v elan edilmsi
216.1. i mahiyyti zr hll edn birinci instansiya mhkmsinin akt qtnam
formasnda xarlr.
216.2. Mhkm qtnamni Azrbaycan Respublikas adndan xarr.
216.3. Qtnam mhkm iclasnda i baxldqdan sonra hakimlrin ayrca mavir
otanda xarlr. kollegial formada baxldqda, qtnam ss oxluu il qbul olunur.
Qtnam xarld zaman mavir otanda yalnz i baxan hakim, yaxud mhkm
ola bilr. Baqa xsin mavir otanda olmasna yol verilmir.
216.4. Mavirdn sonra hakimlr qbul edilmi qtnamni elan edirlr.
Madd 217. Qtnamnin qanuniliyi v sasll
217.1. Mhkmnin qtnamsi qanuni v sasl olmaldr.
217.2. Qtnam mbahisli hquq mnasibtinin yarand zaman qvvd olan maddi
hquq normalarna v iin baxlmas zaman qvvd olan prosessual hquq
normalarna uyun xarlmaldr.
217.3. Qtnam i zr myyn edilmi hqiqi hallara v trflrin qarlql
mnasibtin uyun saslandrlmaldr.
217.4. Mhkm (hakim) z qtnamsini yalnz mhkm iclasnda tdqiq olunmu
sbutlarla saslandrr.
Madd 218. Qtnam xarldqda hll ediln msllr
218.1. Qtnam xarldqda hakim sbutlar qiymtlndirir, i n hmiyytli olan n
kimi hallarn myyn edildiyini, n kimi hallarn myyn edilmdiyini, trflrin hans
hquqi mnasibtd olmalarn, hmin i zr hans qanunun ttbiq edilmli olduunu v
iddiann tmin olunub-olunmadn myyn edir.
218.2. Hakim, i hmiyyti olan yeni hallar aydnladrma v ya lav sbutlar
tdqiq etmyi zruri hesab edrs, mhkm iclasnn tzlnmsi haqqnda qrardad
xarr. mahiyyti zr baxlmas baa atdqdan sonra hakim yenidn trflrin
xlarn dinlyir.
218.3. Hakim id itirak edn xslrin verdiyi tlblr zr qtnam xarr. Lakin
hakim qanunda gstriln mstsna hallarda iddia tlblrindn knara xa bilr.
Madd 219. Qtnamnin trtib olunmas

219.1. Qtnam sdrlik edn v yaxud i kollegial qaydada baxldqda, hakimlrin biri
trfindn yazl surtd trtib edilir.
219.2. Mhkmnin qtnamsi tkbana i baxdqda hakim, kollegial qaydada
baxldqda is btn hakimlr trfindn imzalanr.
219.3. Qtnamd dzlilr hakimlrin, yaxud hakimin imzas il tsdiq edilmlidir.
Madd 220. Qtnamnin mzmunu
220.1. Qtnam anlalan ifadlrdn istifad edilmkl trtib olunmaldr.
220.2. Qtnam giri, tsviri, saslandrc v ntic hisslrindn ibartdir.
220.3. Qtnamnin giri hisssind onun xarlma vaxt v yeri, qtnam xaran
mhkmnin ad, hakim, mhkm iclas katibi, trflr, id itirak edn digr xslr v
nmayndlr, mbahisnin predmeti v ya irli srln tlb gstrilmlidir.
Qtnamnin tsviri hisssind iddiann tlbi, cavabdehin etirazlar v ya mlahizlri
v id itirak edn digr xslrin izahatlar gstrilmlidir.
220.4. Qtnamnin saslandrc hisssind iin mhkm trfindn myyn ediln
hallar, iin hallar bard mhkmnin saslandrld sbutlar v mhkmnin bu v ya
digr sbutlar v iclasda itirak edn xslrin istinad etdiyi qanun v hquqi aktlar rdd
etmk n gtirdiyi dlillr, habel mhkmnin qtnam xararkn rhbr tutduu
qanunlar v normativ-hquqi aktlar gstrilmlidir. Cavabdeh trfindn iddia tlbi
etiraf edildikd qtnamnin saslandrc hisssind yalnz iddiann etiraf edilmsi v
onun mhkm trfindn qbul edilmsi gstril bilr.
220.5. Qtnamnin ntic hisssind iddiann tam v ya qismn tmin edilmsi v ya
rdd edilmsi haqqnda mhkmnin hans nticy gldiyi, mhkm xrclrinin
bldrlmsi, qtnamdn ikayt verm mddti v qaydas gstrilmlidir; i qiyabi
baxld halda qtnamnin ntic hisssind cavabdehin qtnamnin lvi n riz
verm qaydas da ks olunmaldr.
220.6. Mhkm qtnamnin icra qaydas v ya onun icrasnn tmin edilmsi n
tdbirlr grdy hallarda, bunu qtnamnin ntic hisssind gstrmlidir.
Madd 221. xarlmdr (28)
Madd 222. mlakn alnmas v ya pul vsaitlrinin tutulmas haqqnda qtnam
222.1. Mhkm mlakn natura klind alnmasn qt etdikd onun adn, alnmal
mlak qtnam icra olunan vaxt mvcud olmasa, cavabdehdn alnmal mlakn dyrini,
habel alnmal mlakn yerldiyi yeri v ya mlaka gr iddiaya verilmsi qt
olunmu mblin cavabdehin bankdak hans hesabndan silinmli olmasn qtnamnin
ntic hisssind gstrir.
222.2. Pul vsaitlrinin tutulmas haqqnda iddian tmin edrkn hakim sas borcu,
ziyan v dbb pulunu (crim, penya) ayr-ayrlqda myyn etmkl, alnmal olan
mumi mbli qtnamd gstrir.

Madd 223. Cavabdehi myyn hrktlri etmy mcbur edn qtnam


223.1. Mhkm mlakn v ya pul mbllrinin verilmsi il laqdar olmayan
myyn hrktlri etmy cavabdehi mcbur edn qtnam xardqda, qtnamnin
ntic hisssind kimin, harada, n vaxt v ya hans mddtd hmin hrkti etmy
borclu olmasn gstrir.
223.2. Cavabdeh myyn edilmi vaxt rzind qtnamni icra etms, mhkm zruri
hesab etdikd iddiann cavabdehdn zruri xrclri almaqla, hmin hrktlri
cavabdehin hesabna etmy haql olmasn qtnamd gstr bilr.
223.3. Hmin hrktlr yalnz cavabdeh trfindn edil bilrs, mhkm qtnamnin
icra edilm mddtini qtnamd gstrir.
Madd 224. cra v ya digr sndlrin icra edilmmli hesab olunmasna dair qtnam
Notariusun icra qeydi sasnda dnilm daxil olmaqla, dnilmsi mbahissiz
(akseptsiz) qaydada hyata keiriln icra v ya digr sndlrin icra edilmmli hesab
olunmasna dair mbahislri hll edrkn qtnamnin ntic hisssind icra edilmli
olmayan sndin ad, sra say v tarixi, habel silinmli olmayan mbl gstrilmlidir.
Madd 225. Mqavilnin balanmas v dyidirilmsi haqqnda qtnam
Mqavilnin balanmas v dyidirilmsi zaman yaranan mbahislr zr qtnamnin
ntic hisssind mqavilnin hr bir mbahisli rti zr qrar gstrilmlidir,
mqavilnin balanmasn mcbur edn mbahis zr is trflrin balamaa borclu
olduqlar mqavilnin rtlri gstrilir.
Madd 226. Bir ne iddiann xeyrin v ya bir ne cavabdeh qar xarlan qtnam
226.1. Mhkm bir ne iddiann xeyrin qtnam xardqda, onlardan hr birin aid
olan hissni v ya tlb hququnun mtrk olmasn gstrir.
226.2. Mhkm bir ne cavabdehin leyhin qtnam xardqda, cavabdehlrdn hr
birinin qtnamni hans hissd yern yetirmli olmasn v ya onlarn msuliyytlrinin
mtrk olmasn gstrir.
Madd 227. Qtnamnin trtibi
227.1. Mhkm qtnamsi elan edilndk trtib olunmaldr.
227.2. Mstsna hallarda, xsusil mrkkb ilr zr qtnamnin ntic hisssi elan
edildikdn sonra saslandrlm qtnamnin trtib edilmsi 10 gn mddtindk baa
atdrlmaldr. Bu halda mhkm qtnamnin ntic hisssinin elan olunduu gn onun
tsdiq olunmu surtini id itirak edn xslr rsmi qaydada vermlidir. Sdrlik edn
eyni zamanda id itirak edn xslrin saslandrlm qtnamni n vaxt ala
bilcklrini elan edir.
227.3. Mhkmnin qtnamsi id itirak edn xslr trtib edildikdn sonra 3 gn
rzind rsmi qaydada verilmlidir.
Madd 228. Qtnamdki yanllqlarn v ya aq hesab shvlrinin dzldilmsi

228.1. xarlm qtnamni elan etmi hakim, bu Mcllnin 249 v 250-ci


maddlrind nzrd tutulmu saslarla lv edilmi qiyabi qtnam istisna edilmkl,
onu lv etmy v ya dyidirmy haql deyildir.
228.2. Hakim id itirak edn xslr xbr vermkl, z tbbs il v ya id
itirak edn xslrin rizsi zr, qtnamd buraxlm yanllqlar v aq hesab
shvlrini dzld bilr. Dzlilr etmk mslsi mhkm iclasnda hll edilir. d
itirak edn xslr mhkm iclasnn vaxt v yeri haqqnda xbrdar edilirlr, lakin
onlarn glmmsi dzlilr etmk mslsin baxmaa mane olmur.
228.3. Dzlilr etmk barsind mhkm qrardadndan ikayt veril bilr.
Madd 229. lav qtnam
229.1. zr qtnam xarm hakim, id itirak edn xslrin rizsi il v ya onlar
xbrdar edrk z tbbs il aadak hallarda lav qtnam xara bilr:
229.1.1. id itirak edn xslr tlblrdn hr hans biri zr sbutlar tqdim
etmi v izahatlar vermilrs, bu tlblr bard qtnam xarlmamsa;
229.1.2. hquq bard msl hll etmi hakim alnmal mblin, verilmli
mlakn miqdarn, yaxud cavabdehin etmli olduu hrktlri gstrmmis;
229.1.3. mhkm xrclri haqqnda msl hakim trfindn hll edilmmis.
229.2. lav qtnamnin xarlmas bard msly qtnamnin qanuni qvvy
minmsin qdr baxla bilr. lav qtnam mslnin mhkm iclasnda
mzakirsindn sonra mhkm trfindn xarlr. d itirak edn xslr mhkm
iclasnn vaxt v yeri haqqnda xbrdar edilirlr, lakin onlarn glmmsi lav
qtnamnin xarlmas mslsin baxmaa mane olmur.
229.3. lav qtnam xarmaqdan imtina bard qrardaddan v ya lav qtnamdn
ikayt veril bilr.
Madd 230. Qtnamnin izah edilmsi
230.1. baxm hakim, apellyasiya instansiyas mhkmsi trfindn lv edilmmi
qtnamsini onun mzmununu dyidirmdn izah etmy haqldr.
230.2. Birinci instansiya v apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnamsi dyiirs
v yeni qtnam xarlrsa, qtnamnin izah edilmsini i zr son qtnam xarm
mhkm hyata keirir.
230.3. Qtnam icra edilmmis onun izah edilmsin yol verilir.
230.4. Qtnamnin izah edilmsi mslsi mhkm iclasnda hll olunur. d itirak
edn xslr mhkm iclasnn vaxt v yeri bard xbrdar edilirlr. Lakin onlarn
glmmsi qtnamnin izah edilmsi mslsin baxmaa mane olmur.
230.5. Qtnamnin izah edilmsi mslsi zr mhkm qrardadndan ikayt veril
bilr.

Madd 231. Qtnamnin icrasna mhlt verilmsi v ya onun hiss-hiss icra edilmsi,
qtnamnin icra sulunun v qaydasnn dyidirilmsi icra zr icraatn dayandrlmas,
borclunun lkdn getmk hququnun mvqqti mhdudladrlmas (29)
231.1. baxm hakim, id itirak edn xslrin rizsi zr trflrin mlak
vziyytin v digr hallara sasn qtnamnin icrasna mhlt vermy v ya qtnamni
hiss-hiss icra etdirmy, habel onun icra sulunu v qaydasn dyidirmy haqldr.
231.2. Hmin rizlr mhkm iclasnda baxlr. d itirak edn xslr iclasn vaxt
v yeri haqqnda xbrdar edilirlr, lakin onlarn glmmsi mhkm qarsnda
qoyulmu mslnin hll edilmsin mane olmur.
231.3. cra zr icraatn dayandrlmas msllri, habel borclunun lkdn getmk
hququnun mvqqti mhdudladrlmas icra mmurunun tqdimatna sasn hll
edilir. Mhkmlrin verdiyi icra sndin sasn balanm icraat icra mmurunun
olduu yer zr mhkm trfindn, inzibati-iqtisadi mhkmnin verdiyi icra sndin
sasn balanm icraat is hmin inzibati-iqtisadi mhkmnin v ya icra mmurunun
olduu yer zr mvafiq iqtisad mhkmsi trfindn dayandrlr. Borclunun lkdn
getmk hququnun mvqqti mhdudladrlmas mslsin icra mmurunun olduu
yer zr mhkm trfindn baxlr. cra zr icraatn dayandrlmas, habel borclunun
lkdn getmk hququnun mvqqti mhdudladrlmas haqqnda tqdimatlara bu
Mcllnin 231.2-ci maddsi il nzrd tutulmu qaydada baxlr (28, 29,32)
231.4. Qtnam icrasna mhlt verilmsi v ya onun hiss-hiss icra edilmsi,
qtnamnin icra sulunun v qaydasnn dyidirilmsi icra zr icraatn dayandrlmas
, borclunun lkdn getmk hququnun mvqqti mhdudladrlmas bard mhkm
qrardadndan ikayt veril bilr. (29)
231.5. Qanunla nzrd tutulmu hallar istisna olmaqla, ipoteka predmetin tutmann
ynldilmsi bard mhkm qrarnn icrasna mhlt verilmsin, mhkm
qtnamsinin hiss-hiss icra edilmsin, icra sulunun v qaydasnn dyidirilmsin,
habel icra zr icraatn dayandrlmasna yalnz ipoteka saxlayann razl il yol
verilir.
Madd 232. dnilmli pul mbllrinin indeksasiyas
232.1. Trflrin rizsi zr i baxm mhkm qtnamnin icras zaman tutulmal
pul mbllrinin mvafiq indeksasiyasn hyata keir bilr.
232.2. dnilmli pul mbllrinin indeksasiyas bard rizy mhkm iclasnda
baxlr. d itirak edn xslr mhkm iclasnn vaxt v yeri haqqnda xbrdar
edilirlr, lakin onlarn glmmsi mhkm qarsnda qoyulmu mslnin hll
edilmsin mane olmur.
232.3. dnilmli pul mbllrinin indeksasiyas bard mhkm qrardadndan
ikayt veril bilr.
Madd 233. Mhkm qtnamsinin qanuni qvvy minmsi
233.1. Mhkm qtnamsindn ikayt verilmmidirs, qbul edildiyi gndn 1 ay
kedikdn sonra qanuni qvvy minir.

233.2.xarlb.
233.3. Qtnam qanuni qvvy mindikdn sonra trflr v id itirak edn digr
xslr, habel onlarn hquq varislri mhkmd eyni iddia tlblrini, eyni sas zr
yenidn irli sr bilmzlr, habel mhkm trfindn myyn edilmi faktlara v
hquq mnasibtlrin qar baqa prosesd mbahis ed bilmzlr.
233.4. Cavabdehdn vaxtar dmlrin alnmasn qt edn qtnam qanuni qvvy
mindikdn sonra, dmlrin miqdarn myynldirn v ya onlarn davam etmsin
tsir edn hallar dyirs, hr bir trf yeni iddia vermk yolu il dmlrin miqdarn
v mddtlrini dyidirmyi tlb etmy haqldr.
Madd 234. Qtnamnin icra edilmsi
Qtnam qanuni qvvy mindikdn sonra icra edilir.
Madd 235. xarlb.
Madd 236. Qtnamnin icrasnn tmini
Mhkm qtnamnin icrasn bu Mcllnin 13-c fslind myyn olunmu qaydada
tmin ed bilr.
Madd 237. xarlb.

Fsil 17. Qiyabi icraat v qiyabi qtnam


Madd 238. Qiyabi icraatn saslar
238.1. clasn vaxt v yeri haqqnda lazmi qaydada xbrdar edilmi cavabdeh
mhkm iclasna glmdikd v glmmsinin sbblri bard mlumat vermdikd,
iddia buna etiraz etmdikd, i qiyabi icraat qaydasnda baxla bilr.
238.2. d bir ne cavabdeh itirak etdikd, mhkm iclasna btn cavabdehlr
glmdikd i qiyabi icraat qaydasnda baxlmas mmkndr.
238.3. d cavabdehin lazmi qaydada xbrdar edilmsi bard mlumatlar olmaldr.
238.4. qiyabi baxlmasna iddiann razl yazl formada olmaldr.
238.5. qiyabi icraat qaydasnda baxlmas bard mhkm qrardad xarr.
Madd 239. Glmi trfin hququ
Mhkm iclasna glmi iddia i cavabdehin itirak olmadan qiyabi icraat
qaydasnda baxlmasna raz olmadqda, mhkm iin baxlmasn txir salr v
cavabdeh yeni mhkm iclasnn yeri v vaxt bard mhkm bildirii gndrir.
Madd 240. Qiyabi qtnamnin yolverilmzliyi
240.1. qiyabi icraatda baxlmasna aadak hallarda yol verilmir:

240.1.1. glmmi trf bu Mcll il myyn olunmu qaydada xbrdar


edilmmis;
240.1.2. trf zrl sbbdn mhkmy glmdikd v ya mhkmy
glmmyin sbblrinin tbii flaktl v ya digr qarsalnmaz hadis il
laqdar olmas mhkmd akar mlum olduqda.
240.2. Bu hallarda i baxlmas txir salnr.
Madd 241. Qiyabi icraat qaydas
241.1. Qiyabi icraat qaydasnda i baxarkn hakim, trflrin tqdim etdiyi sbutlarn
tdqiqi il kifaytlnir, onlarn dlillrini v vsattlrini nzr alr v qiyabi adlanan
qtnam xarr.
241.2. Qtnamni trtib edrkn hakim bu Mcllnin 16-c fslinin mddalarn rhbr
tutur.
241.3. qiyabi icraat qaydasnda baxlarkn iddiann saslar v ya predmeti dyidiril
v ya iddia tlblrinin mbli artrla bilmz.
241.4. ddiann tlbi sasl olduqda, mhkm onun iddiasn qiyabi qtnam il tmin
edir.
241.5. ddiann dlillri iddia tlblrini tamamil v ya qismn tsdiq etms,
mhkm iddiann v ya onun hisssinin rdd olunmasna dair qtnam xarr v bel
qtnam, cavabdehin glmmsin baxmayaraq, qiyabi hesab edilmir.
Madd 242. Qiyabi qtnamnin mzmunu
Qiyabi qtnamnin mzmunu bu fslin v bu Mcllnin 16-c fslinin qaydalar il
myyn edilir. Qiyabi qtnamnin ntic hisssind qtnamy yenidn baxlmas n
riz verm vaxt v qaydas gstrilmlidir.
Madd 243. Qiyabi qtnamnin surtinin rsmi qaydada verilmsi
Qiyabi qtnam xarldqdan sonra 10 gndn gec olmayan mddtd id itirak edn
xslr rsmi qaydada verilir.
Madd 244. Qiyabi qtnamdn ikayt verilmsi
Cavabdeh qtnamnin ona rsmi qaydada verilmsindn sonra 10 gn mddtind hmin
qtnamnin lvi n qiyabi qtnamni xartm mhkmy riz vermy haqldr.
Madd 245. Qiyabi qtnamnin lvi haqqnda riznin mzmunu
245.1. Qiyabi qtnamnin lvi haqqnda rizd aadaklar gstrilmlidir:
245.1.1. qiyabi qtnam xaran mhkmnin ad;
245.1.2. riz vern xsin ad;

245.1.3. cavabdehin mhkm iclasna zrl sbbdn glmmsini ks etdirn


hallar v bu hallar tsdiq edn sbutlar;
245.1.4. riz vern xsin xahii;
245.1.5. rizy lav edilmi materiallarn siyahs.
245.2. Qiyabi qtnamnin lvi haqqnda riz cavabdeh v ya onun slahiyytli
nmayndsi v id itirak edn xslrin sayna mvafiq surtd trtib edilrk, i
baxan mhkmy tqdim edilir.
245.3. rizdn dvlt rsumu alnmr.
Madd 246. Qiyabi qtnamnin lvi haqqnda rizdn imtina
Qiyabi qtnamnin lvi haqqnda rizdn imtina edildikd apellyasiya ikaytindn
imtina edilmsi haqqnda qaydalar ttbiq edilir.
Madd 247. rizni qbul etdikdn sonra hakimin hrktlri
Mhkm riznin baxlma yeri v vaxt bard id itirak edn xslr xbr verir v
onlara riznin v rizy lav edilmi materiallarn surtlrini gndrir.
Madd 248. rizy baxlmas
Qiyabi qtnamnin lvi haqqnda rizy hakim, hmin riz mhkmy daxil olduu
vaxtdan 10 gn mddtind mhkm iclasnda baxr. Mhkm iclasnn vaxt v yeri
haqqnda xbrdar edilmi xslrin mhkm iclasna glmmsi rizy baxlmasna
mane olmur.
Madd 249. Mhkmnin slahiyytlri
Hakim, qiyabi qtnamnin lvi haqqnda rizy baxaraq, riznin tmin olunmamas
haqqnda, yaxud qiyabi qtnamnin lv edilmsi v iin tzlnrk mahiyyti zr
baxlmas bard qrardad xarr.
Madd 250. Qiyabi qtnamnin lvi n saslar
gr mhkm cavabdehin iclasn vaxt v yeri haqqnda lazmi qaydada xbrdar
edilmmsini v ya cavabdehin zrl sbblrdn mhkm iclasna glmmsini
vaxtnda mhkmy bildirmy imkannn olmamasn myyn ets, qiyabi mhkm
qtnamsi lv edilmlidir.
Madd 251. baxlmann tzlnmsi
Qiyabi mhkm qtnamsini lv edrkn hakim, i mahiyyti zr baxlmasn
tzlyir. Mhkm iclasnn yeri v vaxt haqqnda lazmi qaydada xbrdar edilmi
cavabdeh glmdikd, i yenidn baxlarkn xarlan mhkm qtnamsi qiyabi
qtnam hesab edilmir. Cavabdehin qiyabi icraat qaydasnda bu qtnamy yenidn
baxlmas n tkrar riz vermk hququ yoxdur.
Madd 252. Qiyabi qtnamnin qanuni qvvy minmsi

Qiyabi qtnam bu Mcllnin 233-c maddsind nzrd tutulmu qaydalar sasnda


qvvy minir.
Madd 253. Qiyabi icraat qaydasnda qbul edilmi mhkm aktlarndan ikayt
verilmsi
253.1. Qiyabi mhkm qtnamsi ziyanna lv olunmu trf xarlm qrardaddan
apellyasiya qaydasnda ikayt ver bilmz.
253.2. Apellyasiya qaydasnda aadaklardan ikayt veril bilr:
253.2.1. bu Mcllnin 241.5-ci v 251-ci maddlrind nzrd tutulmu
qaydada qtnam qbul edildikd;
253.2.2. cavabdehin rizsi il qiyabi mhkm qtnamsinin lvindn imtina
edildikd;
253.2.3. xarlb.
253.3. Qiyabi qtnamdn trflr, bu qtnamnin lvi n riz verilmsi v ona
baxlmas mddti bitdikdn sonra ikayt ver bilrlr.

Fsil 18. zr icraatn dayandrlmas


Madd 254. Mhkmnin icraat dayandrmaq vzifsi
254.1. Hakim aadak hallarda i zr icraat dayandrmaldr:
254.1.1. id trf olan xs ldkd v ya hquqi xs yenidn tkil edildikd,
mbahis ediln hquq mnasibti hquq varisliyin v ya id trf olan hquqi
xsin xitamna yol verrs;
254.1.2. trf faliyyt qabiliyytini itirrs;
254.1.3. iddia, yaxud cavabdeh Azrbaycan Respublikasnn Silahl
Qvvlrinin v baqa silahl birlmlrinin hrbi mliyyatlarnda olduqda;
254.1.4. Konstitusiya Mhkmsinin icraat qaydasnda, mlki, cinayt, inzibati
xta v ya inzibati mbahis zr mhkm icraat qaydasnda baxlan baqa bir
i hll edilmyinc i baxmaq mmkn olmazsa; (28)
254.1.5. Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin icraatnda eyni trflr
arasnda, eyni predmet barsind v eyni saslar zr mbahisy dair xarici
dvltin mhkmsinin qrarnn tannmas v icra edilmsi haqqnda riz olarsa.
254.1.6. mhkm bu mcllnin 13.6-c maddsin uyun olaraq Azrbaycan
Respublikas Konstitusiyasnn v qanunlarnn rh edilmsi haqqnda
Azrbaycan Respublikasnn Konstitusiya Mhkmsin mracit etdikd.
254.2. Mhkm qanunla nzrd tutulan digr hallarda da i zr icraat dayandrr.
Madd 255. Mhkmnin icraat dayandrmaq hququ

255.0. Hakim id itirak edn xslrin rizsi zr v ya z tbbs il aadak


hallarda i zr icraat dayandra bilr:
255.0.1. trf Azrbaycan Respublikasnn Silahl Qvvlrind v baqa silahl
birlmlrind ar zr hrbi xidmtd olduqda v ya digr dvlt vzifsini
yerin yetirmy clb edildikd;
255.0.2. trf uzunmddtli qulluq ezamiyytind olduqda;
255.0.3. trf malic mssissind olduqda;
255.0.4. bu Mcll il nzrd tutulan hallarda cavabdeh axtarldqda;
255.0.5. mhkm trfindn ekspertiza tyin olunduqda;
255.0.6. xarici dvltlrin mhkmlrin mhkm tapr gndrildikd.
255.0.7. qyyumluq v himayilik orqannn i zr ry vermsi tlb
olunduqda.
Madd 256. craat dayandrma mddtlri
256.0. zr icraat aadak hallarda dayandrlr:
256.0.1. bu Mcllnin 254.1.1 v 254.1.2-ci maddlrind nzrd tutulmu
hallarda xm xsin hquq varisi myyn ediln v ya faliyyt qabiliyyti
olmayan xs n nmaynd tyin edilndk;
256.0.2. bu Mcllnin 254.1.3-c v 255-ci maddlri il nzrd tutulmu
hallarda trfin Azrbaycan Respublikas Silahl Qvvlrinin, digr qounlarn
v qoun birlmlrinin trkibind olub dvlt vzifsini yerin yetirmsi
qurtaranadk, qulluq ezamiyytindn qaydanadk, trfin malic
mssissindn buraxlmasnadk, cavabdehin, axtarnn nticlri mlum
olanadk ekspertin ryi v ya qyyumluq v himayilik orqannn ryi
mhkmy tqdim edilndk, mhkm taprna cavab alnanadk;
256.0.3. bu Mcllnin 254.1.4-c maddsi il nzrd tutulan halda mhkmnin
qrar, qtnamsi, hkm, qrardad qvvy minn qdr, yaxud inzibati
qaydada baxlan i zr qrar xarlana qdr;
256.0.4. bu Mcllnin 254.1.5-ci maddsi il nzrd tutulan halda Azrbaycan
Respublikasnn Ali Mhkmsi trfindn rizy baxlanadk.
256.0.5. bu mcllnin 254.1.6-c maddsi il nzrd tutulan halda mhkm
mraciti zr Azrbaycan Respublikas Konstitusiya Mhkmsinin qrar drc
olunanadk.
Madd 257. craatn tzlnmsi
in dayandrlmasna sbb olmu hallar aradan qaldrldqdan sonra, id itirak edn
xslrin rizsi zr v ya mhkmnin tbbs il i zr icraat tzlnir.

Madd 258. zr icraatn dayandrlmas v tzlnmsi qaydas


258.1. zr icraatn dayandrlmas v onun tzlnmsi bard mhkm qrardad
xarr.
258.2. zr icraatn dayandrlmas bard mhkmnin qrardadndan ikayt veril
bilr.

Fsil 19. riznin baxlmam saxlanmas


Madd 259. riznin baxlmam saxlanmasnn saslar
259.0. Mhkm aadak hallarda rizni baxlmam saxlayr:
259.0.1. mhkmy mracit etmi iddia iin qabaqcadan mhkmdn knar
(pretenziya) hll edilmsi barsind myyn kateqoriyadan olan ilr n
qanunla myyn edilmi, yaxud trflr arasnda mqavil il nzrd tutulmu
qaydaya ml etmmis v bu qaydan ttbiq etmk imkan itirilmmis;
259.0.2. riz faliyyt qabiliyyti olmayan xs trfindn verilmis;
259.0.3. riz imzalanmadqda, yaxud buna slahiyyti olmayan xs v ya
vzifsi gstrilmyn xs trfindn imzalandqda;
259.0.4. eyni trflr arasnda, eyni predmet barsind v eyni saslarla mbahis
zr i hmin v ya digr mhkmnin icraatnda varsa;
259.0.5. qanuna mvafiq olaraq trflr arasnda hmin mbahisnin mnsiflr
mhkmsind baxlmas n mqavil balanmsa v i mahiyyti zr
baxlmasndan vvl mbahisnin mhkmd hll edilmsin dair cavabdeh
trfindn etiraz daxil olarsa;
259.0.6. i onlarn itirak olmadan baxma xahi etmmi trflr mhkmy
glmdikd;
259.0.7. i onun itirak olmadan baxma xahi etmmi iddia mhkmnin
birinci arnda glmdikd, cavabdeh is iin mahiyyti zr baxlmasn tlb
etmdikd;
259.0.8. qanuna, digr normativ hquqi akta v mqavily sasn bank v kredit
mssissi vasitsi il almal olduu halda iddia cavabdehdn borcun alnmas
bard banka, yaxud digr kredit mssissin mracit etmmis;
259.0.9. dvlt qeydiyyatndan imtina edilmsi, yaxud boyun qarlmas
barsind rizlr baxldqda hquq haqqnda mbahis olmas myyn
edilrs;
259.0.10. hquqi hmiyytli faktlarn myyn edilmsi barsindki rizlr
baxldqda hquq haqqnda mbahis olmas myyn edilrs;
259.0.11. iddia rizsinin qaytarlmas barsind riz verildikd v cavabdeh iin
mahiyyti zr hll olunmasn tlb etmdikd;

259.0.12. riz bu Mcllnin 149-cu maddsind nzrd tutulmu tlblr


gstrilmdn, elc d bu Mcllnin 150.0.1150.0.3-c maddlrind
gstriln sndlr lav edilmdn verildikd, iddia hakim trfindn myyn
edilmi mddtd iin mahiyyti zr baxlmasna v hll edilmsin maneilik
trdn hmin nqsanlar aradan qaldrmadqda.
Madd 260. riznin baxlmam saxlanmas qaydas v nticlri
260.1. ddiann baxlmam saxlanmas haqqnda mhkm qrardad xarr.
260.2. Qrardadda bu Mcllnin 259-cu maddsind qeyd ediln iin baxlmasna mane
olan hallarn nec aradan qaldrlmas gstrilmlidir.
260.3. Qrardadda id itirak edn xslrin arasnda mhkm xrclrinin blnmsi,
bdcdn dvlt rsumunun qaytarlmas msllri hll edil bilr.
260.4. ddiann baxlmam saxlanmas n sbb olan rait aradan qaldrldqdan
sonra maraql xs mumi qaydada riz il mhkmy yenidn mracit etmy
haqldr.
260.5. Mhkm iddia v ya cavabdehin vsatti zr, onlar mhkm iclasnda itirak
etmmlrinin v bu haqda mhkmy mlumat vermmlrinin zrl sbblrdn ba
vermsi haqqnda sbutlar tqdim etdikd, bu Mcllnin 259.0.6 v 259.0.7-ci
maddlrind gstriln saslarla riznin baxlmam saxlanmas barsind z
qrardadn lv edir.
260.6. ddiann baxlmam saxlanmas haqqnda mhkm qrardadndan ikayt veril
bilr.

Fsil 20. zr icraata xitam verilmsi


Madd 261. craata xitam verilm saslar
261.0. Hakim i zr icraata aadak hallarda xitam verir:
261.0.1. i mhkmd baxlmal deyildirs;
261.0.2. eyni trflr arasnda, eyni predmet barsind v eyni saslar zr
mhkmnin qanuni qvvy minmi qtnamsi v ya iddiann iddiadan imtina
etmsi v ya trflrin barq saziinin tsdiq olunmas il laqdr i zr
icraatn xitam edilmsi haqqnda mhkmnin qrardad olarsa;
261.0.3. eyni trflr arasnda, eyni predmet barsind v eyni saslar zr
mbahisy dair xarici dvltin mhkmsinin qanuni qvvy minmi qtnamsi
varsa v hmin qtnam Azrbaycan Respublikasnn Ali Mhkmsi trfindn
tannm v icraya qbul edilmis;
261.0.4. iddia iddiadan imtina etmis v bu imtina mhkm trfindn qbul
olunmusa;
261.0.5. trflr barq sazii balamlarsa v bu sazi mhkm trfindn
tsdiq edilmis;

261.0.6. eyni trflr arasnda, eyni predmet v eyni saslar zr mbahisy dair,
mhkm mnsiflr mhkmsinin qtnamsinin mcburi icra olunmas n icra
vrqsi vermkdn imtina etdiyi v ya ii yenidn baxlmaq n qtnamni
qbul etmi mnsiflr mhkmsin qaytard, lakin i hmin mnsiflr
mhkmsind baxlmasnn mmkn olmad hallardan baqa, mnsiflr
mhkmsinin qanuni qvvy minmi qtnamsi olarsa;
261.0.7. i zr trflrdn biri olan xs ldkdn sonra mbahis ediln hquq
mnasibti hquq varisliyin yol vermzs;
261.0.8. id itirak edn hquqi xs lv olunmusa;
261.0.9. mhkmy mracit etmi maraql xs mbahisnin qabaqcadan
mhkmdn knar hll edilmsi barsind myyn kateqoriyadan olan ilr
n qoyulmu qaydaya ml etmmis v bu qaydan ttbiq etmk imkan
itirilmis.
Madd 262. craata xitam verilm qaydas v nticlri
262.1. zr icraata xitam verilmsi bard mhkm qrardad xarr.
262.2. Mhkmnin qrardadnda id itirak edn xslr arasnda mhkm xrclrinin
bldrlmsi, bdcdn dvlt rsumunun qaytarlmas haqqnda msllr hll edil
bilr.
262.3. in mhkm orqanlarna aid olmamas nticsind v ya bu Mcllnin 261.0.8ci maddsind nzrd tutulmu saslar zr icraata xitam verilrs, mhkm rizinin
hans orqana mracit etmli olmasn gstrmlidir.
262.4. in icraatna xitam verildikd, eyni trflr arasnda, eyni predmet haqqnda v
eyni saslar zr mbahis barsind mhkmy mracit edilmsin yol verilmir.
262.5. zr icraata xitam verilmsi haqqnda mhkmnin qrardadndan ikayt veril
bilr.

Fsil 21. Mhkm qrardadlar


Madd 263. Qrardadn xarlmas qaydas
263.1. mahiyyti zr hll edilmdikd mhkm aktlar qrardad formasnda xarlr.
263.2. Mhkm i zr icraat dayandrdqda, icraata xitam verdikd, iddian
baxlmam saxladqda, habel bu Mcll il nzrd tutulmu digr hallarda qrardad
xarr.
263.3. Qrardad mavir otanda mstqil akt klind qbul edilir, hakim yaxud
hakimlr trfindn imzalanr v qbul edildikdn drhal sonra hmin mhkm iclasnda
elan olunur.
263.4. Mhkm mrkkb olmayan msllri mhkm iclasnda hll etdikd,
mavir otana getmyib, yerind mavir edrk, ayrca akt klind trtib
olunmadan qrardad xara bilr.

263.5. Qrardad ifahi elan olunur v mhkmnin iclas protokoluna yazlr. Qrardadda
onun hans msl zr xarld, mhkmnin gldiyi nticlrin sbblri v baxlan
msl zr ntic gstrilir.
263.6. Mhkm trfindn qrardad, id itirak edn xslrin kim, hquq
brabrliyi prinsipinin tmin edildiyi, bu Mclly mvafiq olaraq mhkm baxnn
mumi mddalarna ml olunduu bir raitd qbul edilir.
Madd 264. Qrardadn mzmunu
264.0. Ayrca akt klind qbul ediln qrardadda aadaklar gstrilmlidir:
264.0.1. qrardadn xarlma vaxt v yeri;
264.0.2. qrardad xaran mhkmnin ad, hakim v ya mhkmnin trkibi v
mhkmnin iclas katibi;
264.0.3. id itirak edn xslr, mbahisnin predmeti v ya irli srlm
tlb;
264.0.4. qrardadn hans msl bard xarlmas;
264.0.5. mhkmnin gldiyi nticlrin sbblri v mhkmnin rhbr tutduu
qanunlara istinad edilmsi;
264.0.6. baxlan msl zr ntic;
264.0.7. qrardaddan ikayt veril bilrs, ikayt verm qaydas v mddti.
Madd 265. Mhkmnin xsusi qrardadlar
265.1.xarlb.
265.2. xarlb.
265.3. xarlb.
Crimnin qoyulmas mvafiq vzifli xsi mhkmnin xsusi qrardadna sasn
grlm tdbirlr haqqnda mlumat vermk vzifsindn azad etmir.
265.4. Mhkm i baxarkn, trflrin v ya digr xslrin hrktlrind cinaytin
lamtlrini akara xararsa, o, bu bard xsusi qrardad xarmaqla prokurora xbr
verir.
265.5. Qanuni qvvy minmi mhkm qtnamsi icra olunmadqda, mhkm bir ay
mddtind bununla bal cinayt iinin balanmas haqqnda xsusi qrardad
xarmaqla, prokurora xbr verir.
265.6. xarlb.
Madd 266. Mhkm qrardadnn surtlrinin id itirak edn xslr rsmi qaydada
verilmsi

266.1. Mhkmnin ayrca akt klind xard qrardad xarldqdan sonra 5 gn


mddtind id itirak edn xslr, aidiyyti olan digr xslr rsmi qaydada verilir.
266.2. Bu Mclly mvafiq olaraq ikayt veril biln qrardadlar id itirak edn
xslr v aidiyyti olan digr xslr rsmi qaydada verilrkn, bu bard mhkmy
mlumat verilmlidir.
Madd 267. Qrardadlardan ikayt verilmsi
267.1. Mhkm trfindn ayrca akt klind qbul edilmi qrardaddan bu Mclld
gstrilmi hallarda ikayt veril bilr.
267.2. d itirak edn xslr v qrardadn bilavasit aid olduu digr xslr ikayt
vermk hququna malikdirlr.
267.3. ikayt yazl kild qrardad qbul edn mhkmy verilir.
Madd 268. ikaytin verilm mddti
268.1. ikayt qrardad trf rsmi qaydada verildikdn sonra 10 gn mddtind
verilir.
268.2. Qradad ondan ikayt vermk hququna malik olan xslrin yannda elan
edilmidirs, ikayt verm mddti qrardadn elan olunduu vaxtdan hesablanr.
Madd 269. ikayt baxlmas
269.1. ikayt qrardad qbul etmi birinci instansiya mhkmsi trfindn 3 gn
mddtind baxlr.
269.2. ikayt sasldrsa, hakim qrardad dyidirir v ya lv edir v mbahisy
baxlmas n trflrl birlikd sonrak prosessual hrktlri yerin yetirir.
269.3. ks tqdird bu ikayt baxldqdan sonra 7 gn mddtind il birlikd
apellyasiya instansiyas mhkmsin gndrilir.

Fsil 22. Protokollar


Madd 270. Protokolun trtib edilmsinin mcburiliyi
Mhkm iclasnda, habel mhkm iclasndan knar hr bir ayrca prosessual hrkt
bard protokol trtib edilir.
Madd 271. Protokolun mzmunu
271.1. Mhkm iclasnn v ya mhkmdn knar ayrca prosessual hrktin
protokolu i baxmann v ya ayrca prosessual hrktin btn mhm anlarn ks
etdirmlidir.
271.2. Mhkm iclasnn protokolunda aadaklar gstrilir:
271.2.1. mhkm iclasnn ili, ay, gn v yeri;

271.2.2. mhkm iclasnn balanma v qurtarma vaxt;


272.2.3. i baxan mhkmnin ad, hakim, mhkmnin trkibi v mhkm
iclasnn katibi;
271.2.4. iin ad;
271.2.5. id itirak edn xslrin, nmayndlrin, ahidlrin, ekspertlrin,
mtxssislrin, trcmilrin glmsi haqqnda mlumatlar;
271.2.6. id itirak edn xslrin anket mlumatlar (doum tarixi, i v yaay
yeri);
271.2.7. id itirak edn xslr, nmayndlr, habel trcmiy,
ekspertlr, mtxssislr onlarn prosessual hquq v vziflrinin elan
edilmsin dair mlumatlar;
271.2.8. sdrlik ednin srncamlar v iclas zalndan xmadan mhkm
trfindn xarlm qrardadlar;
271.2.9. id itirak edn xslrin v nmayndlrin rizlri, vsattlri v
izahatlar;
271.2.10. ahidlrin ifadlri, ekspertlrin z rylri bard ifahi izahatlar,
mtxssislrin izahlar;
271.2.11. yazl sbutlarn elan edilmsin dair mlumatlar, maddi sbutlarn
mayinsin, ss yazlarnn dinlnilmsin, videoyazlara baxlmasna dair
mlumatlar;
271.2.12. dvlt orqanlarnn v yerli znidar orqanlarnn nmayndlrinin
rylri;
271.2.13. mhkm xlarnn mzmunu;
271.2.14. qtnamnin v qrardadlarn elan edilmsi v mzmununun izah
edilmsi, ikayt verm qaydasnn v mddtlrinin izah edilmsi haqqnda
mlumatlar;
271.2.15. id itirak edn xslr protokolla tan olmaq v ona dair qeydlr
vermk hquqlarnn izah olunmasna dair mlumatlar;
271.2.16. protokolun trtib olunma tarixi.
271.3. Bu Mcll il nzrd tutulmu hallarda mhkmnin mlahizsin sasn
protokolu trflr imzalaya bilrlr.
Madd 272. Protokolun trtib olunmas
272.1. Protokolun trtib edilmsin mhkm katibi clb olunur. Mhkm katibin clb
olunmasndan imtina ed bilr. Protokolu hakim z, mhkm iclasnda sdrlik edn v

ya i baxan mhkm trkibinin digr hakimi trtib ed bilr. Bu zaman onlar


kompterdn v ya digr kmki vasitlrdn istifad ed bilrlr.
272.2. Bu Mcllnin 272.1.-ci maddsi mhkm iclasndan knar mhkmnin qbul
etdiyi prosessual hrktlr d amil olunur.
272.3. Protokol asan oxunan yazl formada trtib olunmaldr.
272.4. Protokolun trtib olunmasnn tamln tmin etmk n mhkm ssyazma
vasitlrindn istifad ed bilr.
272.5. d itirak edn xslr v nmayndlr protokolun hr hans hisssinin elan
edilmsin, i n hmiyytli hesab etdiklri hallar bard mlumatlarn protokolda
qeyd edilmsin dair vsattlr ver bilrlr.
272.6. Hrkt v ya mlahizlr mbahisy aid olmadqda mhkm onlar protokola
qeyd etmkdn imtina ed bilr. Bu msl il laqdar mhkmnin qrar
mbahislndiril bilmz, o, protokola qeyd edilmlidir.
272.7. Protokol mhkm iclas qurtardqdan sonra 10 gndn gec olmayaraq, ayrca
prosessual hrktlr bard protokol is onun edildiyindn sonrak gndn gec
olmayaraq trtib edilmli v imzalanmaldr,
272.8. Protokol hakim trfindn trtib edildiyi halda onun trfindn, katib trfindn
trtib edildikd is hakim v ya i kollegial baxld halda sdrlik edn v katib
trfindn imzalanmaldr. Protokolda dyiikliklr, lavlr v dzlilr vvlcdn
razladrlmal v onlarn imzalar il tsdiq edilmlidir.
Madd 273. Protokola dair qeydlr
d itirak edn xslr v nmayndlr protokolla tan olmaa haqldrlar v onun
imzaland andan 3 gn rzind onda yol verilmi yanllqlar v ya natamaml
gstrmkl protokol bard yazl qeydlr tqdim ed bilrlr.
Madd 274. Protokola dair qeydlr baxlmas
274.1. Protokola dair qeydlr onu imzalam hakim v ya i zr sdrlik edn baxr,
qeydlrl razlaarsa, onlarn dzgnlyn tsdiq edir, razlamadqda is onlarn
tamamil v ya qismn rdd edilmsin dair sasl qrardad xarr. Hr bir halda qeydlr
i lav edilir.
274.2. Protokola dair qeydlr onlarn verilmsindn 3 gndn gec olmayaraq
baxlmaldr.
274.3. Zruri hallarda protokola dair qeydlr vermi xslr v ya id itirak edn
xslr v prosesin digr itiraklar mhkm iclasna arlrlar.

Fsil 23. mr icraat


Madd 275. Mhkm mri

275.1. Myyn pul mblinin dnilmsi tlblri v ya mlakn tlb edilmsi zr


ilr baxlmasnn bu fsl uyun olaraq sadldirilmi qaydasna yol verilir.
275.2. Bu ilr zr hakimin akt mhkm mri formasnda xarlr v bu akt icra
sndi hesab edilir.
Madd 276. Mhkm mri veril biln tlblrin saslar
276.1. Kreditorun tlbi akardrsa v ya hmin tlb borclunun mbahis edilmyn
vzifsin saslanrsa bu hallarda mhkm mri veril bilr.
276.2. Mhkm mri aadak hallarda veril bilr:
276.2.1. tlb notariat qaydasnda tsdiq edilmi qd saslanrsa;
276.2.2. tlb sad yazl formada balanm qd saslanrsa;
276.2.3. tlb dnilmmi, aksept olunmam v ya aksept tarixi qoyulmam
veksellr dair notarius trfindn verilmi protest saslanrsa;
276.2.4. tlb alimentin alnmas, o cmldn ataln myyn edilmsi v ya
nc xslrin clb edilmsi il bal olmadan yetkinlik yana atmayan
xslr alimentin alnmas haqqnda verilmidirs;
276.2.5. tlb hesablanm, lakin iiy dnilmmi mk haqq barsind
verilmidirs;
276.2.6. tlb polis orqanlar trfindn cavabdehin v ya borclunun axtar zr
xrclrin alnmas haqqnda verilmidirs;
276.2.7. tlb fiziki xslrdn vergilr v dvlt mcburi sortas zr qaln
alnmas haqqnda verilmidirs;
276.2.8. tlb mitd istehlak edilmi tbii qaz, su, elektrik v ya istilik
enerjisinin haqqnn dnilmsi barsind verilmidirs.
Madd 277. riznin verilmsi
277.1. Mhkm mri haqqnda riz bu Mcllnin 4-c fslind myyn edilmi
mumi aidiyyt qaydalarna sasn verilir.
277.2. Mhkm mri haqqnda riznin verilmsi n on manat dvlt rsumu dnilir.
Madd 278. riznin formas v mzmunu
278.1. Mhkmy riz yazl formada verilir.
278.2. rizd aadaklar gstrilmlidir:
278.2.1. riznin verildiyi mhkmnin ad;

278.2.2. kreditor haqqnda mlumatlar: soyad, ad, atasnn ad, yaay yeri v ya
olduu yer;
278.2.3. borclu haqqnda mlumatlar: soyad, ad, atasnn ad, i yeri yaay yeri
n v ya olduu yer;
278.2.4. kreditorun tlbi v onun sasland hallar;
278.2.5. tlbin sasln tsdiq edn sndlr;
278.2.6. lav ediln sndlrin siyahs.
278.3. riz kreditor v ya onun nmayndsi trfindn imzalanr. Nmaynd
trfindn veriln rizy onun slahiyytlrini tsdiq edn snd v kreditorun
sasland sndlr lav edilmlidir.
Madd 279. Baxlmann sadldirilmi qaydasnn yolverilmzliyi
279.1. Mhkm, mhkm mrinin verilmsi haqqnda riznin qbul olunmasndan bu
Mcllnin 153-c maddsi il myyn edilmi saslar olduqda imtina edir.
279.2. Bundan baqa, aadak hallar da imtina n sasdr:
279.2.1. verilmi tlb bu Mcllnin 276-c maddsi il nzrd tutulmamdrsa;
279.2.2. verilmi tlbi tsdiq edn sndlr tqdim olunmamdrsa;
279.2.3. riznin sasland tlb etm hququ bard mbahis vardrsa.
279.3. riz mhkmy daxil olduu gndn 3 gn mddtind mhkm riznin
qbul edilmsindn imtina haqqnda qrardad xarr. Bu qrardaddan ikayt veril
bilmz.
279.4. Mhkm mrinin verilmsi haqqnda riznin qbul edilmsindn imtina
olunmas kreditorun hmin tlb zr iddia icraat qaydasnda iddia vermsin mane
olmur. Bu halda kreditor trfindn dnilmi dvlt rsumu dnilmli olan dvlt
rsumuna hesablanr.
Madd 280. Mhkm mrinin xarlmas qaydas
Mhkm mri irli srlm tlb mhkmy daxil olan gndn 3 gn rzind,
mhkm bax keirilmdn v izahatlar dinlnilmk n trflr arlmadan
xarlr.
Madd 281. Mhkm mrinin mzmunu
281.1. Mhkm mrind aadaklar gstrilmlidir:
281.1.1. icraatn nmrsi v mrin xarlma tarixi:
281.1.2. Mhkmnin ad, mri vermi hakimin soyad, ad, atasnn ad;

281.1.3. kreditorun v borclunun soyad, ad, atasnn ad, yaay yeri v ya


olduu yer, i yeri;
281.1.4. tlbin dnilmsinin hquqi sas;
281.1.5. alnmal olan pul mbli v ya dyri gstrilmkl alnmal olan
mlak;
281.1.6. dbb pulunun mbli, gr onun alnmas qanunla v ya mqavil il
nzrd tutulmudursa;
281.1.7. borcludan kreditorun xeyrin v ya dvlt bdcsin tutulmal olan
dvlt rsumunun mbli.
281.2. Yetkinlik yana atmayan uaqlar n aliment alnmas haqqnda mhkm
mrind bu Mcllnin 281.1.1--281.1.5-ci maddlrind nzrd tutulmu mlumatlarla
yana: borclunun anadan olduu gn v yer, onun i yeri, saxlanmalar n aliment
myyn ediln hr bir uan ad v anadan olduu gn, hr ay borcludan tutulan
dmlrin mbli v onlarn tutulma mddti gstrilir.
281.3. Mhkm mri hakim trfindn imzalanr v 3 gn mddtind onun surti
tqdimetm haqqnda bildiril borcluya tqdim olunur v ya gndrilir.
Madd 282. Etiraz
Borclu mhkm mrini ald gndn 10 gn mddtind verilmi tlb v ya onun
hisssin qar mri vermi mhkmni yazl xbrdar etmkl etiraz ed bilr.
Madd 283. ddia icraatna keid
Borclunun etiraz prosessual baxmdan iddia rizsin brabr tutulur. gr o, vaxtnda
verilmidirs, hakim mri lv edir v materiallar bu Mcll il myyn edilmi
mumi mddalara uyun olaraq iddia icraatna keir.
Madd 284. Mhkm mrinin icra edilmsi
284.1. Mhkm mri qtnam qvvsin malikdir. Mhkm mrindn ikayt veril
bilmz.
284.2. gr myyn edilmi mddtd mhkmy borclunun etiraz daxil olmazsa,
hakim kreditora drhal mhkmnin mhr il tsdiq edilmi icras mcburi olan
mhkm mrinin surtini verir.

kinci yarmblm. xarlmdr (33)

nc yarmblm. Xususi icraat


Fsil 30. mumi mddalar
Madd 305. Mhkmnin xsusi icraat qaydasnda baxd ilr
305.1. Mhkm xsusi icraat qaydasnda aadak ilr baxr:
305.1.1. hquqi hmiyyti olan faktlarn myyn edilmsi haqqnda;
305.1.2. xsin xbrsiz itkin dm hesab edilmsi v ya xsin lm elan
edilmsi haqqnda;
305.1.3. xsin mhdud faliyyt qabiliyytli v ya faliyyt qabiliyyti olmayan
hesab edilmsi haqqnda;
305.1.4. danar yann sahibsiz hesab edilmsi v danmaz ya zrind
dvlt mlkiyyti hququnun tannmas haqqnda;
305.1.5. itirilmi adsz qiymtli kazlar v orderli qiymtli kazlar zr
hquqlarn brpa edilmsi haqqnda (ar icraat);
305.1.6. xsin psixiatriya stasionarna mcburi yerldirilmsi haqqnda;
305.1.7. vtndalq vziyyti aktlarnn qeydiyyatnn dzgn olmamasnn
myyn edilmsi haqqnda;
305.1.8. notariat hrktlrindn v ya hmin hrktlrin aparlmasndan
imtinaya dair ikaytlr zr;
305.1.9. vladla gtrm haqqnda rizlr;
305.1.10. xsin narkoloji-tibb mssissin mcburi yerldirilmsi haqqnda;
305.1.11. mit zoraklndan zrr kmi xs uzunmddtli mhafiz
orderinin verilmsi haqqnda.(30)
305.2. Azrbaycan Respublikasnn qanunlar il xsusi icraat qaydasnda baqa ilr
baxlmas da nzrd tutula bilr.
Madd 306. Xsusi icraat ilrin baxlmas qaydas
306.1. Mhkmlr trfindn xsusi icraat ilrin, bu Mcllnin 30-40-1-ci
fsillrind myyn edilmi xsusiyytlrl, iddia icraat qaydasnda baxlr.

306.2. Xsusi icraat ilri rizilr trfindn qaldrlr, rizinin v maraql xsin
itirak il mhkmd baxlr.
306.3. Dvlt idar v tkilatlarnn v ya tsisilri dvlt v ya dvlt idarlri, yaxud
tkilatlar olan hquqi xslrin mvafiq mraciti olduu halda dvlt mnafeyinin
mdafisi n prokuror aadak ilr zr riz ver bilr:
306.3.1. mlkiyyt hququ zr mlaka sahiblik, ondan istifad v onun
barsind srncam vermk haqqnda ilr zr;
306.3.2. danar yann sahibsiz hesab edilmsi v danmaz ya zrind
dvlt mlkiyyti hququnun tannmas haqqnda ilr zr.
306.4. Xsusi icraat qaydasnda ilr baxarkn mhkmy aid hquq haqqnda
mbahisnin olduu myyn edilrs, hakim riznin baxlmam saxlanlmas haqqnda
qrardad xarr v maraql xslr onlarn mumi saslarla iddia vermk hququnu izah
edir. (31)

Fsil 31. Hquqi hmiyyti olan faktlarn myyn edilmsi


Madd 307. Hquqi hmiyyti olan faktlarn myyn edilmsi haqqnda ilr
307.1. Mhkm fiziki v hquqi xslrin xsi v ya mlak hquqlarnn ml
glmsi, dyimsi, xitam verilmsinin asl olduu faktlar myyn edir.
307.2. Mhkm aadaklarn myyn edilmsi bard ilr baxr:
307.2.1. xslrin qohumluq mnasibtlrinin;
307.2.2. xsin hdd olmas faktnn;
307.2.3. doumun, vladla gtrmnin, nikahn, boanmann, lmn qeyd
edilm faktnn;
307.2.4. r-arvaddan birinin vfat etmsi nticsind mvafiq icra hakimiyyti
orqannda nikah qeyd alna bilmzs, qanunla myyn edilmi hallarda faktiki
nikah mnasibtlrind olma faktnn;
307.2.5. xsin sndd gstriln ad, atasnn ad v ya soyad onun pasportdak
ad, atasnn ad v ya soyad il dz glmdiyi halda hquq myynedici
sndlrin (hmkarlar ittifaq v digr ictimai birliklrin, siyasi partiyalarn bileti,
hrbi sndlr, pasport v mvafiq icra hakimiyyti orqanlar trfindn veriln
hadtnamlrdn baqa) hmin xs mxsus olmas faktnn;
307.2.6. mlkiyyt hququ zr danmaz mlaka sahiblik, ondan istifad etmk
v onun barsind srncam vermk faktnn;
307.2.7. bdbxt hadis faktnn;
307.2.8. mvafiq icra hakimiyyti orqanlarnn imtina etdiyi hallarda, xsin
myyn vaxtda, myyn raitd vfat etmsi faktnn;

307.2.9. mirasn qbul edilmsi faktnn v vrsliyin alma yerinin;


307.2.10. ataln etiraf olunmas faktnn;
307.2.11. qanunvericilikd myyn edilmsinin baqa qaydas nzrd
tutulmamsa, hquqi hmiyyti olan digr faktlarn.

Madd 308. Hquqi hmiyyti olan faktlarn myyn edilmsi n zruri olan rtlr
Mhkm hquqi hmiyyti olan faktlar o zaman myyn ed bilr ki, rizi hmin
faktlar tsdiq edn lazmi sndlri baqa qaydada ala bilmsin, yaxud itirilmi
sndlrin brpas mmkn olmasn.
Madd 309. riznin verilmsi
309.1. Hquqi hmiyyti olan faktlarn myyn edilmsi haqqnda rizlr rizinin
yaad yerin mhkmsin verilir.
309.2. Mlkiyyt hququ zr danmaz mlaka sahiblik, ondan istifad etmk v onun
barsind srncam vermk faktnn myyn edilmsi haqqnda rizlr danmaz
mlakn yerldiyi yerin mhkmsin verilir.
Madd 310. riznin mzmunu
rizd hmin faktn myyn edilmsinin riziy n mqsd n lazm olduu,
habel lazmi sndlri rizinin ala bilmmsini, yaxud itn sndlrin brpasnn
mmknszlyn tsdiq edn sbutlar gstrilmlidir.
Maad 311. Mhkmnin riz zr qtnamsi
Mhkmnin qtnamsi fakt tsdiq edn sndi, qeyd alnmal faktlar zr is
qeydiyyat hyata keirn orqanlarn verdiyi sndlri vz etmmkl, bel qeydalnma
n sasdr.

Fsil 32. xsin xbrsiz itkin dm hesab edilmsi v lm elan


edilmsi
Madd 312. riznin verilmsi
xsin xbrsiz itkin dm hesab edilmsi v xsin lm elan edilmsi haqqnda
riz rizinin yaad yer zr mhkmy verilir.
Madd 313. riznin mzmunu
rizd xsi xbrsiz itkin dm hesab etmyin v onun lm elan edilmsinin
riziy n mqsd n lazm olduu gstrilmli, habel xsin xbrsiz itkin
dmsini tsdiq edn hallar, yaxud xbrsiz itkin dnin lm thlksi qarsnda
olmasn v ya onun myyn bdbxt hadisdn hlak olmasn gman etmy sas

vern hallar rh edilmlidir. Hrbi mliyyatlar zaman hrbi qulluqularn v ya digr


xslrin xbrsiz itkin dmsi bard rizd hrbi mliyyatn qurtard vaxt
gstrilmlidir.
Madd 314. riz verildikdn sonra hakimin hrktlri
314.1. Hakim ii mhkm baxna hazrladqda hans xslrin itkin dn bard
mlumat ver bilcyini aydnladrr, habel itkin dnin mlum son yaay yeri v i
yeri zr mvafiq tkilatlardan, polis orqanlarndan onun haqqnda olan mlumatlar
alr.
314.2. Hakim rizni qbul etdikdn sonra, itkin dn xsin mlaknn yerldiyi yer
zr mvafiq icra hakimiyyti orqanna onun mlakn idar etmk n xs (qyyum)
tyin etmyi tklif ed bilr.
Madd 315. Mhkmnin riz zr qtnamsi
315.1. xsin xbrsiz itkin dm hesab edilmsi bard mhkm qtnamsi, itkin
dnin mlaknn idar olunmas n mvafiq icra hakimiyyti orqannn mqavil
balad xs verilmsi n (zruri halda daimi idar n) sasdr.
315.2. xsi lm elan edn mhkm qtnamsi mvafiq icra hakimiyyti orqan
trfindn vtndalq vziyyti aktlarnn qeydiyyat kitabna xsin lmsi bard qeyd
etmk n sasdr.
Madd 316. Xbrsiz itkin dm hesab ediln xsin glmsinin v ya olduu yerin akar
edilmsinin nticlri
Xbrsiz itkin dm hesab ediln v ya lm elan ediln xs gldikd v ya onun
olduu yer akar edildikd, mhkm yeni qtnam il znn vvl xarm olduu
qtnamsini lv edir. Bu qtnam mvafiq olaraq mlakn idar edilmsinin lvi n
v vtndalq vziyyti aktlarnn qeydiyyat kitabnda xsin lmsi bard qeydin lv
edilmsi n sasdr.

Fsil 33. xsin mhdud faliyyt qabiliyytli v ya faliyyt qabiliyyti


olmayan hesab edilmsi
Madd 317. riznin verilmsi
317.1. Spirtli ikilrdn, narkotik vasitlrdn v ya psixotrop maddlrdn sui-istifad
etmsin gr xsin mhdud faliyyt qabiliyytli hesab edilmsi haqqnda i onun ail
zvlrinin, mvafiq icra hakimiyyti orqannn rizsi zr qaldrla bilr. (18)
317.2. Mhkmd psixi qsurlarna gr xsin faliyyt qabiliyyti olmayan hesab
edilmsi haqqnda i, ail zvlrinin birg yaamasndan asl olmayaraq, yaxn
qohumlarn (valideynlrin, uaqlarn, qarda-baclarn), mvafiq icra hakimiyyti
orqannn, psixiatriya (psixonevroloji) mssissinin rizsi zr qaldrla bilr.
317.3. xsin mhdud faliyyt qabiliyytli v ya faliyyt qabiliyyti olmayan hesab
edilmsi bard riz hmin xsin yaay yeri zr mhkmy, gr xs psixiatriya
(psixonevroloji) mssissind yerldirilmis, hmin mssisnin olduu yerin
mhkmsin verilir.

Madd 318. riznin mzmunu


318.1. xsin mhdud faliyyt qabiliyytli hesab edilmsi haqqnda rizd spirtli
ikilrdn, narkotik vasitlrdn v ya psixotrop maddlrdn sui-istifad etmsi
nticsind xsin z ailsini ar maddi vziyytd qoymasn tsdiq edn hallar rh
edilmlidir.
318.2. xsin faliyyt qabiliyyti olmayan hesab edilmsi haqqnda rizd psixi
qsurun nticsind xsin z hrktlrinin mnasn anlaya bilmmsini v ya z
hrktlrini idar ed bilmmsini tsdiq edn hallar rh edilmlidir.
Madd 319. xsin psixi vziyytini myyn etmk n ekspertizann tyin edilmsi
Hakim ii mhkmd baxmaa hazrlayarkn xsin psixi qsuru haqqnda kifayt qdr
mlumat olduqda onun psixi vziyytini myyn etmk n mhkm-psixiatriya
ekspertizas tyin edir. Faliyyt qabiliyyti olmayan hesab edilmsi haqqnda i
qaldrlm xs aq surtd ekspertizadan boyun qardqda, mhkm psixiatrn itirak
il mhkm iclasnda xsin mcburi olaraq mhkm-psixiatriya ekspertizasna
gndrilmsi haqqnda qrardad xara bilr.
Madd 320. rizy baxlmas
320.1. xsin mhdud faliyyt qabiliyytli hesab edilmsi haqqnda i mhkm,
shhti buna imkan verrs xsin znn v qyyumluq v himayilik orqannn
itirak il baxr.
320.2. xsin faliyyt qabiliyyti olmayan hesab edilmsi haqqnda i mhkm
qyyumluq v himayilik orqannn nmayndsinin mcburi itirak il baxr. Faliyyt
qabiliyyti olmayan hesab edilmsi haqqnda iin baxlan xs, shhti yol verirs,
mhkm iclasna arlr.
320.3. Mhkm, riz vermi xslrin bil-bil sassz olaraq xsin faliyyt
qabiliyytini mhdudladrmaq v ya xsi faliyyt qabiliyytindn mhrum etmk n
vicdansz hrktlrini myyn etdikd, mhkm xrclrini onlardan tutur v yz on
manatadk crim edir.
Madd 321. Mhkmnin riz zr qtnamsi
321.1. xsin mhdud faliyyt qabiliyytli hesab edilmsin dair mhkm qtnamsi
mvafiq icra hakimiyyti orqan trfindn faliyyt qabiliyyti mhdudladrlan xs
zrind himayi tyin etmk n sasdr.
321.2. xsin faliyyt qabiliyyti olmayan hesab edilmsin dair mhkm qtnamsi
faliyyt qabiliyyti olmayan hesab ediln xs zrind qyyum tyin etmk n
sasdr.
Madd 322. xsin faliyyt qabiliyytinin mhdudladrlmasnn lv edilmsi v onun
faliyyt qabiliyytli hesab edilmsi
322.1. Azrbaycan Respublikasnn mlki qanunvericiliyi il nzrd tutulmu hallarda
mhkm xsin znn, onun ail zvlrinin, himayinin, mvafiq icra hakimiyyti
orqannn, psixiatriya (psixonevroloji) mssissinin rizsi zr xsin faliyyt

qabiliyytinin mhdudluunun lvi bard qtnam xarr. Mhkmnin qtnamsi


sasnda onun zrind myyn edilmi himayilik lv edilir.
322.2. Azrbaycan Respublikasnn mlki qanunvericiliyi il nzrd tutulmu hallarda
mhkm mvafiq icra hakimiyyti orqannn, ail zvlrinin, psixiatriya
(psixonevroloji) mssissinin, qyyumluq v himayilik orqannn rizsi zr,
mhkm-psixiatriya ekpertizasnn mvafiq ryin sasn xsin faliyyt qabiliyytli
hesab edilmsi haqqnda qtnam xarr. Mhkmnin qtnamsi sasnda onun zrind
myyn edilmi qyyumluq lv edilir.

Fsil 34. Danar yalarn sahibsiz hesab edilmsi v danmaz yalar


zrind dvltin mlkiyyt hququnun tannmas
Madd 323. riznin verilmsi
323.1. Danar yalarn sahibsiz hesab edilmsi haqqnda riz mhkmy bu yaya
sahiblik etmy balam xsin yaad v ya olduu yerin mhkmsin verilir.
323.2. Paylanmayan pot gndrilrinin almasna razlq alnmasna dair riz 3
() ayda bir dfdn az olmayaraq, nvan sahibin v ya gndriciy atdrlmas
mmkn olmayan pot gndrilrinin irisindki yalar, mallar v pul vsaitlrinin
sahibsiz hesab edilmsin dair riz is Pot rabitsi haqqnda Azrbaycan
Respublikasnn Qanunu il myyn edilmi 6 (alt) aylq saxlama mddti baa
atdqdan sonra pot rabitsi operatoru trfindn mhkmy verilir.
323.3. Danmaz yalar zrind dvlt mlkiyyti hququnun tannmas haqqnda
riz, dvlt mlakn idar etmy vkil edilmi orqan trfindn hmin yann olduu
yerin mhkmsin verilir.
323.4. Dvlt mlakn idar etmy vkil edilmi orqan danmaz ya zrind
hququn tannmas bard riz il dvlt qeydiyyatn hyata keirn orqan trfindn
hmin yann uota alnd gndn bir il tn qdr mhkmy mracit edrs,
mhkm danmaz yalar zrind dvlt mlkiyyti hququnun tannmas haqqnda
rizni qbul etmkdn imtina edir.
Madd 324. riznin mzmunu
324.1. Danar yann sahibsiz hesab edilmsi haqqnda rizd hans yann sahibsiz
hesab edilmli olmas gstrilmli, onun sas frqlndirici lamtlri tsvir edilmli,
habel mlkiyyti trfindn yann zrind mlkiyyt hququnu saxlamaq niyytinin
olmamas v rizinin yaya sahiblik etmy balamas bard sbutlar gstrilmlidir.
324.2. Danmaz ya zrind dvlt mlkiyyti hququnun tannmas haqqnda dvlt
mlakn idar etmy vkil edilmi orqann rizsind danmaz mlakn kim trfindn
v n vaxt sahibsiz kimi uota gtrldy gstrilmli, habel mlkiyyti trfindn
hmin ya zrind mlkiyyt hququnu saxlamaq niyytinin olmamas bard sbutlar
gstrilmlidir.
Madd 325. rizy baxlmas

325.1. Mhkm danar yann sahibsiz hesab edilmsi haqqnda v ya danmaz ya


zrind dvlt mlkiyyti hququnun tannmas haqqnda rizy i zr btn maraql
xslrin itirak il baxr.
325.2. Mhkm paylanmayan pot gndrilrinin almasna razlq alnmas haqqnda
rizy 5 (be) i gn rzind baxmaldr.
Madd 326. Mhkmnin riz zr qtnamsi
326.1. Mhkm hesab ets ki, danar yann mlkiyytisi yoxdur, yaxud mlkiyyti
trfindn ya onun zrind mlkiyyt hququnu saxlama niyyti olmadan sahibsiz
qoyulmudur, onda danar yann sahibsiz hesab edilmsi v onun sahiblik etmy
balam xsin mlkiyytin verilmsi bard qtnam xarr.
326.2. Mhkm paylanmas mmkn olmayan pot gndrilrinin almasna razlq
verilmsin dair rizy baxaraq onu tmin etdikd, bel razln verilmsi bard,
nvan sahibin v ya gndriciy atdrlmas mmkn olmayan v qanunla myyn
edilmi 6 (alt) aylq saxlama mddti baa atm pot gndriinin irisindki
yalarn, mallarn v pul vsaitlrinin sahibsiz hesab edilmsin dair rizy baxaraq
onu tmin etdikd, hmin yalarn, mallarn v pul vsaitlrinin sahibsiz hesab edilmsi
bard qtnam xarr.
326.3. Mhkm danmaz yann mlkiyytisinin olmadn, yaxud yann
mlkiyytisi trfindn onun zrind mlkiyyt hququnu saxlama niyyti olmadan
qoyulduunu v myyn edilmi qaydada uota alndn myyn edrs, danmaz
yann sahibsiz hesab edilmsi v onun zrind dvlt mlkiyyti hququnun
tannmas bard qtnam xarr.

Fsil 35. tirilmi sndlr zr onlar tqdim edn xsin hquqlarnn


brpa edilmsi (ar icraat)
Madd 327. riznin verilmsi
327.1. Adsz qiymtli kaz v ya orderli qiymtli kaz (bundan sonrasnd) itirmi
xs, qanunda gstrilmi hallarda, itirilmi sndin etibarsz hesab edilmsi v hmin
sndlr zr hquqlarn brpa edilmsini mhkmdn xahi ed bilr. Snd zr
hquqlar, hminin onun lazmi qaydada saxlanlmamas nticsind v ya digr
sbbdn sndin dm qabiliyytini gstrn lamtlr itirildikd, brpa edil bilr.
327.2. tirilmi adsz sndin etibarsz hesab edilmsi haqqnda riz sndi vermi
idarnin (xsin) olduu yerin mhkmsin verilir.
Madd 328. riznin mzmunu
rizd itirilmi sndin frqlndirici lamtlri, sndi vermi idarnin (xsin) ad
gstrilmli, habel sndin itirildiyi rait rh edilmlidir.
Madd 329. rizni qbul etdikdn sonra hakimin hrktlri
329.1. Hakim sndin itirilmsi haqqnda rizni qbul etdikdn sonra, snd zr vsait
dmni v ya vermni sndi vermi idary (xs) qadaan etmk, habel rizinin

hesabna mtbuatda elan vermk bard qrardad xarr v qrardadn surtini sndi
vermi idary (xs), qeydiyyat siyahsn saxlayana, qeydiyyat aparana gndrir.
329.2. Qrardadda elann mzmununa dair aadaklar gstrilmlidir:
329.2.1. sndin itirilmsi haqqnda riznin daxil olduu mhkmnin ad;
329.2.2. riz vermi xs v onun nvan;
329.2.3. sndin ad v frqlndirici lamtlri;
329.2.4. itirilmsi bard mracit edilmi snd dair elan veriln gndn 3 ay
mddtind hmin snd dair z hquqlar haqqnda mhkmy riz vermyin
sndi saxlayana tklif edilmsi.
329.3. Qrardad xarmaqdan imtina etmkdn xsusi ikayt veril bilr.
Madd 330. Sndi saxlayann rizsi
tirilmsi haqqnda riz verilmi sndi saxlayan, elan veriln gndn 3 ay mddtind
qrardad xarm mhkmy, snd dair z hquqlar haqqnda riz vermli v bu
zaman sndin slini tqdim etmlidir.
Madd 331. Sndi saxlayandan riz daxil olduqdan sonra hakimin hrkti
331.1. Elan veriln gndn 3 aylq mddt qurtarana qdr mhkmy sndi
saxlayandan riz daxil olduqda, mhkm sndi itirmi xsin rizsini baxlmam
saxlayr v sndi vermi idar (xs) trfindn snd zr dm v vermni myyn
mddtd qadaan edir.
331.2. Hakim eyni zamanda riziy hmin sndi saxlayana qar hmin sndi tlb
etmk bard mumi qaydada iddia vermk hququnu, sndi saxlayana ishakimin
qadaanedici tdbirlrl vurulmu zrri onun rizidn almaq hququnu izah edir.
331.3. Bu Mcllnin 331.1-ci v 331.2-ci maddlrind gstriln msllr zr
mhkmnin qrardadndan xsusi ikayt veril bilr.
Madd 332. tirilmi sndin etibarsz hesab edilmsi haqqnda rizy baxlmas
Hakim itirilmi sndin etibarsz hesab edilmsi haqqnda i, sndi saxlayann bu
Mcllnin 330-cu maddsind gstrilmi rizsi daxil olmazsa, elann drc edildiyi
gndn 3 ay kedikdn sonra baxr.
Madd 333. riz zr mhkmnin qtnamsi
Mhkm rizinin xahiini tmin etdikd, itirilmi sndi etibarsz hesab edn qtnam
xarr. Bu qtnam riziy mantin v ya etibarsz hesab ediln sndin vzind
yenisini vermk n sasdr.
Madd 334. Sndi saxlayann mlak sassz ld etm bard iddia tqdim etmk hququ

Sndi saxlayan hmin snd zr z hquqlar haqqnda hr hans sbb gr vaxtnda


mlumat vermmis, sndin etibarsz hesab edilmsi haqqnda mhkm qtnamsi
qanuni qvvy mindikdn sonra itirilmi sndin vzind yeni snd almaq hququ
veriln xs mlakn sassz ld edilmsi v saxlanmas haqqnda iddia ver bilr.

Fsil 36. xsin psixiatriya stasionarna qeyri-knll yerldirilmsi


bard ilr zr icraat
Madd 335. riznin verilmsi
335.1. xsin psixiatriya stasionarna qeyri-knll yerldirilmsi bard riz ail
zvlri, qyyum v ya himayi, habel psixiatriya mssissinin rhbri trfindn
xsin yaad yer zr v ya mssisnin yerldiyi yer zr mhkmy tqdim olunur.
(34)
335.2. rizd xsin psixiatriya stasionarna qeyri-knll yerldirilmsin aid qanunla
nzrd tutulmu saslar gstrilmlidir. (34)
335.3. Psixiatriya mssissinin rhbrliyi trfindn riz verildikd, rizy hkimpsixiatr komissiyasnn saslandrlm ryi d lav edilmlidir.
Madd 336. riznin verilm mddti
336.1. xs psixiatriya stasionarnda yerldirildikd onun qeyri-knll yerldirilmsi
bard riz xsin psixiatriya stasionarna yerldirildiyi andan 48 saat rzind
verilmlidir. (34)
336.2. Hakim rizni qbul etdikd, eyni zamanda xsin psixiatriya stasionarnda
saxlanlmasn i mhkmd baxlmal olduu mddt kimi uzadr.
Madd 337. rizy baxlmas
337.1. xsin psixiatriya stasionarna qeyri-knll yerldirilmsi bard rizy hakim
i balanlan vaxtdan 5 gn rzind baxmaldr. baxldqda onun psixi vziyyti
mhkm iclasnda itirak etmy imkan verirs, barsind i baxlan xs mhkm
iclasnda itirak ed bilr. (34)
337.2. rizy baxlmasnda tbbs il i balanm psixiatriya mssissi
nmayndsinin v hmin mssisd yerldirilmsi haqqnda msl hll olunan xsin
nmayndsinin itirak mcburidir.
337.3. Mhkm iclas psixiatriya mssissinin binasnda keiril bilr.
Madd 338. riz zr mhkmnin qtnamsi

338.1. mahiyyti zr baxan hakim riznin rdd edilmsi v yaxud tmin edilmsi
bard qtnam qbul edir.
338.2. riznin tmin edilmsi bard qtnam xsin psixiatriya stasionarna qeyriknll yerldirilmsi v sonradan, qanunla myyn ediln mddt, orada
saxlanlmas n sasdr. (34)
Madd 338-1. xsin psixiatriya stasionarna qeyri-knll yerldirilmsi mddtinin
uzadlmas (34)
xsin psixiatriya stasionarna qeyri-knll yerldirilmsi mddtinin uzadlmas
hkim-psixiatriya komissiyasnn ryi sasnda malicni hyata keirn psixiatriya
mssissinin mdiriyytinin malicnin baland gndn hr alt aydan bir qaldrlan
vsatti il mssisnin yerldiyi yer zr mhkm trfindn hyata keirilir.

Fsil 37. Vtndalq vziyyti aktlar qeydiyyatnn dzgn olmamasnn


myyn edilmsi
Madd 339. riznin verilmsi
339.1. Mvafiq icra hakimiyyti orqanlar hquq haqqnda mbahis olmadqda, edilmi
qeyd dzli v ya dyiikliklr etmkdn imtina etdikd hakim vtndalq vziyyti
aktlarnn qeydiyyat kitablarnda (akt kitablarnda) qeydlrin dzgn olmamasnn
myyn edilmsi haqqnda ilr baxr.
339.2. Vtndalq vziyyti aktlarnn qeydiyyat kitabnda qeydlrin dzgn
olmamasnn myyn edilmsi haqqnda riz rizinin yaad yerin mhkmsin
verilir.
Madd 340. riznin mzmunu
rizd vtndalq vziyyti aktlarnn qeydiyyat kitablarnda qeydlrin dzgn
olmamasnn ndn ibart olmas, n vaxt v vtndalq vziyyti aktlarnn dvlt
qeydiyyatn aparan hans orqann edilmi qeydi dzltmkdn imtina etmsi
gtirilmlidir.
Madd 341. riz zr mhkmnin qtnamsi
Vtndalq vziyyti aktlarnn qeydiyyat kitablarnda qeydin dzgn olmamasn
myyn edn mhkmnin qanuni qvvy minmi qtnamsi mvafiq icra hakimiyyti
orqanlar trfindn qeydin dzldilmsi v ya dyidirilmsi n sasdr.

Fsil 38. xarlmdr (28)


Fsil 39. Uan vladla gtrlmsi
Madd 345. riznin verilmsi
Uan vladla gtrlmsi bard riz ua vladla gtrmk istyn xslr
(xs) trfindn vladla gtrln uan yaad (olduu) yer zr mhkmy
verilir.

Azrbaycan Respublikasnn vtnda olan uaq cnbilr v ya vtndal olmayan


xslr trfindn vladla gtrldy zaman riz uan yaad (olduu) yer zr
mhkmy ua vladla gtrmk istyn xslr (xs) trfindn v ya onlarn
mraciti sasnda akkredit edilmi orqan trfindn verilir.
Madd 346. riznin mzmunu
346.0. Uan vladla gtrlmsi bard rizd aadaklar gstrilmlidir:
346.0.1. vladla gtrnlrin (gtrnin) soyad, ad, atasnn ad, doulduu il,
yaay yeri, muliyyt nv;
346.0.2. vladla gtrln uan soyad, ad, atasnn ad, onun yaay yeri
(olduu yer), valideynlri bard mlumat, qarda v baclarnn olub-olmamas;
346.0.3. uan vladla gtrlmsi haqqnda vladla gtrnlrin (gtrnin)
xahiini saslandran hallar, bu hallar tsdiq edn sbutlar;
346.0.4. vladla gtrln uan soyadnn, adnn, atasnn adnn, onun
doulduu tarixin (1 yanadk uaqlar vladla gtrldkd) dyidirilmsi,
vladla gtrnlrin (gtrnin) valideynlr (valideyn) kimi uan doulmas
haqqnda akt qeydind yazlmas bard xahi.
Madd 347. rizy lav ediln sndlr
347.1. vladla gtrm bard rizy aadaklar lav olunmaldr:
347.1.1. uaq nikahda olmayan xs trfindn vladla gtrldkd
vladla gtrnin doum haqqnda hadtnamsinin surti;
347.1.2. uaq nikahda olan xslr (xs) trfindn vladla gtrldkd
vladla gtrnlrin (gtrnin) nikah haqqnda hadtnamsinin surti;
347.1.3. uaq r-arvaddan biri trfindn vladla gtrldkddigrinin
razl v ya r-arvadn ail mnasibtlrin xitam vermkl 1 ildn artq
mddtd birg yaamadqlarn tsdiq edn snd. Mvafiq sndi rizy lav
etmk mmkn olmadqda rizd hmin faktlar tsdiq edn sbutlar
gstrilmlidir;
347.1.4. vladla gtrnlrin (gtrnin) shhtinin vziyyti bard tibbi ry;
347.1.5. vladla gtrnlrin (gtrnin) tutduu vzif v mk haqq bard
i yerindn aray v ya glirlr haqqnda digr snd;
347.1.6. yaay yerindn istifad etmk hququnu v ya yaay yerin mlkiyyt
hququnu tsdiq edn snd.
347.2. Azrbaycan Respublikasnn vtnda olan uan cnbilr v ya vtndal
olmayan xslr trfindn vladla gtrlmsi haqqnda rizy bu Mcllnin
347.1.1347.1.6-c maddlrind gstriln sndlr, mvafiq icra hakimiyyti
orqannn razl, habel vladla gtrnlrin vtndalar olduqlar dvltin (uaq
vtndal olmayan xslr trfindn vladla gtrldkd hmin xslrin daimi

yaay yeri olan dvltin) slahiyytli orqannn onlarn hyat raiti v vladla
gtrmk imkanlar bard ryi, mvafiq dvltin slahiyytli orqannn vladla
gtrln uan onun razisin glmsin v orada yaamasna icazsi lav olunur.
347.3. cnbi v vtndal olmayan xs olan uan Azrbaycan Respublikasnn
vtndalar trfindn vladla gtrlmsi haqqnda rizy bu Mcllnin 347.1.1
347.1.6-c maddlrind gstriln sndlr, habel uan qanuni nmayndsinin v
vtnda olduu (daimi yaad) dvltin slahiyytli orqannn razl v gstriln
dvltin qanunvericiliyin v Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd beynlxalq
mqavily sasn tlb olunduqda, uan vladla gtrlmy razl lav olunur.
347.4. Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd beynlxalq mqavillrd nzrd
tutulmu hallar istisna olmaqla, vladla gtrn cnbilr v ya vtndal olmayan
xslrin sndlri myyn edilmi qaydada leqalladrlmaldr. Leqalladrldqdan
sonra onlar Azrbaycan dilin trcm edilmli v trcm notariat qaydasnda tsdiq
edilmlidir.
Madd 348. in mhkmd baxlmaa hazrlanmas
348.1. Azrbaycan Respublikasnn vtnda olan uan cnbilr v ya vtndal
olmayan xslr trfindn vladla gtrlmsi hal istisna olmaqla, ii mhkmd
baxlmaa hazrlayarkn hakim rizni ona lav edilmi sndlrl birlikd vladla
gtrmnin sasl v vladla gtrln uan mnafeyin uyunluu haqqnda
mhkmy ry vermy borclu olan vladla gtrln uan yaay yeri (olduu yer)
zr qyyumluq v himayilik orqanna gndrilmsi haqqnda qrardad xarr. Hmin
qrardadla i zr icraat ry alnanadk dayandrlr.
348.2. Mhkmy tqdim edilmi qyyumluq v himayilik orqannn ryin
aadaklar lav olunmaldr:
348.2.1. vladla gtrln uan yaay yeri (olduu yer) zr v ya vladla
gtrnlrin (gtrnin) yaay yeri zr qyyumluq v himayilik orqannn
trtib etdiyi vladla gtrnlrin (gtrnin) hyat raitinin mayin akt;
348.2.2. vladla gtrln uan shhtinin vziyyti, fiziki v qli inkiaf
haqqnda tibbi ry;
348.2.3. vladla gtrln uan doum haqqnda hadtnamsi;
348.2.4. on yana atm vladla gtrln uan vladla gtrlmsin,
elc d onun adnn, soyadnn v atasnn adnn mmkn dyiikliklrin v
vladla gtrnlrin (gtrnin) onun valideynlri kimi yazlmasna razl
(qanuna sasn bel razlq tlb olunmayan hallar istisna olmaqla);
348.2.5. uan vladla gtrlmsin onun valideynlrinin razl olmadan yol
vern qanunda gstriln hallardan baqa, uan valideynlrinin onun vladla
gtrlmsin razl;
348.2.6. uan qyyumunun (himayisinin), gey valideynlrinin v ya
valideynlrinin himaysindn mhrum olmu uan qald mssis rhbrinin
onun vladla gtrlmsin razl;

348.2.7. uaq onun qohumlar olmayan, Azrbaycan Respublikasnn


hdudlarndan knarda daimi yaayan Azrbaycan Respublikasnn vtndalar,
xarici vtndalar v vtndal olmayan xslr trfindn vladla
gtrldkd, vladla gtrlnin mrkzldirilmi qeydiyyatda olmasna,
habel vtndalndan v yaay yerindn asl olmayaraq, uan z qohumlar
trfindn vladla gtrlmsinin qeyri-mmknlyn tsdiq edn snd.
348.3. Zruri hallarda mhkm digr mlumatlar da tlb ed bilr.
348.4. Qyyumluq v himayilik orqannn ryi mhkmy daxil olduqdan sonra
hakimin qrardad il i zr icraat tzlnir v i mhkm iclasnda baxlmaa tyin
edilir.
348.5. Azrbaycan Respublikasnn vtnda olan uaq cnbilr v ya vtndal
olmayan xslr trfindn vladla gtrldy zaman mhkm mvafiq icra
hakimiyyti orqanndan razla sas olmu qyyumluq v himayilik orqan trfindn
verilmi vtndalndan v yaay yerindn asl olmayaraq uan z qohumlar
(baclar, qardalar, nnlri, babalar, valideynlrinin baclar, qardalar, onlarn
vladlar) trfindn vladla gtrlmsinin qeyri-mmknlyn tsdiq edn
sndlri v vladla gtrmnin uan mnafeyin uyun olmas bard ryi,
hminin vladla gtrlnin mumi uotda olmasn v vladla gtrnin vtnda
olduu (daimi yaad) dvltin slahiyytli orqannn tqdim etdiyi mvafiq sndlri
tlb edir.
Madd 349. rizy baxlmas
qapal mhkm iclasnda, vladla gtrnlrin (gtrnin), qyyumluq v
himayilik orqan nmayndsinin, Azrbaycan Respublikasnn vtnda olan uaq
cnbilr v ya vtndal olmayan xslr trfindn vladla gtrldkd, mvafiq
icra hakimiyyti orqan nmayndsinin mtlqzruri hallarda is digr maraql xslrin
v on yana atm uan znn itirak il baxlr.
Madd 350. riz zr mhkmnin qrar
350.1. Mhkm rizy baxaraq, uan vladla gtrlmsi haqqnda vladla
gtrnlrin (gtrnin) xahiinin tmin v ya rdd edilmsi haqqnda qrar qbul edir.
vladla gtrm haqqnda xahii tmin edrkn mhkm ua konkret xslr (xs)
trfindn vladla gtrlm hesab edir v qtnamd vladla gtrmnin
vtndalq vziyyti aktlarnn dvlt qeydiyyatn aparan orqanlarda qeyd edilmsi
n zruri olan vladla gtrln v vladla gtrnlr (gtrn) haqqnda btn
mlumatlar gstrir.
350.2. Mhkm vladla gtrnlrin (gtrnin) uan doulmas haqqnda akt
qeydind valideynlr (valideyn) kimi yazlmasna, elc d uan doulduu tarix v
yerin dyidirilmsin dair onlarn xahilrini rdd edrk, ua vladla gtrmlri
haqqnda xahilrini tmin ed bilr.
Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd beynlxalq mqavillrd ayr qayda
nzrd tutulmamdrsa, Azrbaycan Respublikasnn vtnda olan uaqlar cnbilr
v ya vtndal olmayan xslr trfindn vladla gtrldy zaman vladla
gtrmdn sonra cnbilr v ya vtndal olmayan xslr trfindn uan
saxlanmas, trbiysi v thsili raiti bard mlumatlarn mtmadi olaraq vladla

gtrnin vtnda olduu (daimi yaad) dvltin slahiyytli orqanna tqdim


edilmsi hdliyinin gtrlmsi uan vladla gtrlmsi haqqnda mhkmnin
qtnamsind gstrilmlidir.
350.3. Xahi tmin edildikd, vladla gtrnlrin (gtrnin) v vladla gtrln
uan qarlql hquq v vziflri uan vladla gtrlmsi haqqnda mhkm
qtnamsinin qanuni qvvy mindiyi gndn myyn olunur.
350.4. Uan vladla gtrlmsi haqqnda mhkmnin qtnamsi qanuni qvvy
mindikdn sonra 3 gn mddtind mvafiq icra hakimiyyti orqanna uan vladla
gtrlmsinin dvlt qeydiyyat n qtnamnin xarld yer zr vtndalq
vziyyti aktlarnn dvlt qeydiyyatn aparan orqana, vladla gtrln uaqlarn
uotu n uan yaad (olduu) yer zr mvafiq icra hakimiyyti orqanna
gndrilir.
Madd 351. vladla gtrlmnin lv edilmsi
Uan vladla gtrlmsinin lv edilmsi haqqnda ilrin baxlmas v hlli iddia
icraat qaydasnda hyata keirilir.

Fsil 40. xsin narkoloji-tibb mssissin mcburi yerldirilmsi


bard ilr zr icraat
Madd 352. riznin verilmsi
352.1. z davran v hrktlri nticsind dflrl yaxn qohumlarna maddi v
mnvi zrr yetirmi, uaqlarn trbiysin mnfi tsir gstrmi, onlarn hquqlarn
kobudcasna pozmu, tklif olunmu knll malicdn dflrl imtina etmi
narkomanlq xstliyin dar olan xsin narkoloji-tibb mssissin mcburi
yerldirilmsi bard riz ail zvlri, qyyum v ya himayi trfindn xsin
yaad yer zr v ya narkoloji-tibb mssissinin yerldiyi yer zr mhkmy
tqdim olunur.
352.2. rizd xsin narkoloji-tibb mssissin mcburi yerldirilmsin aid qanunla
nzrd tutulmu saslar gstrilmlidir v rizy narkoloji-tibb mssissinin
saslandrlm tibbi ryi lav edilmlidir.
Madd 353. riz zr mhkmnin qtnamsi
353.1. mahiyyti zr baxan hakim riznin rdd edilmsi v yaxud tmin edilmsi
bard qtnam qbul edir.
353.2. riznin tmin edilmsi bard qtnam xsin narkoloji-tibb mssissin
mcburi yerldirilmsi v sonradan orada saxlanlmas n sasdr.
Madd 354. Narkoloji-tibb mssissind mcburi malicd olan xsin mcburi malicdn
vaxtndan vvl azad edilmsi
Narkoloji-tibb mssissind mcburi malicd olan xsin qanunla nzrd tutulmu
hallarda narkoloji-tibb mssissindn vaxtndan vvl azad edilmsi, hmin mssisnin
mdiriyytinin tqdimat v tibbi ryi nzr alnmaqla, mssisnin yerldiyi yer zr
mhkmnin qrar sasnda hyata keirilir.

Madd 355. xsin narkoloji-tibb mssissind mcburi malic mddtinin uzadlmas


xsin narkoloji-tibb mssissin mcburi yerldirilmsi mddtinin uzadlmas
narkoloji-tibb mssissinin mdiriyytinin tqdimat v tibbi ryi nzr alnmaqla,
mssisnin yerldiyi yer zr mhkmnin qrar sasnda hyata keirilir.

Fsil 40-1. Mit zoraklndan zrr kmi xs uzunmddtli


mhafiz orderinin verilmsi bard ilr zr icraat (30)
Madd 355-1. riznin verilmsi
355-1.1. Mit zorakl il bal hrktlri trtmi xs verilmi xbrdarla v
qsamddtli mhafiz orderinin tlblrin ml etmdikd, zrr kmi xs v ya
mvafiq icra hakimiyyti orqan uzunmddtli mhafiz orderinin verilmsi n
mhkmy mracit etmk hququna malikdir.
355-1.2. Uzunmddtli mhafiz orderinin verilmsi bard riz zrr kmi xsin
yaad (olduu) yer zr verilir.
Madd 355-2. riznin mzmunu
Uzunmddtli mhafiz orderinin verilmsi bard rizd mit zminind qsdn
trdiln fiziki, psixi v ya cinsi zoraklq v iqtisadi xarakterli qanunsuz
mhdudiyytlrin ttbiqi nticsind zrr kmi xs fiziki v ya mnvi zrr
vurulmasn tsdiq edn hallar rh edilmli, rizinin xahii gstrilmlidir.
Madd 355-3. rizy baxlmas
355-3.1. Uzunmddtli mhafiz orderinin verilmsi bard rizy mhkmy tqdim
olunduqdan sonra 3 gn mddtin baxlmaldr.
355-3.2. rizy, bu mcllnin 185-ci maddsind nzrd tutulmu hallar istisna
olmaqla, mit zoraklndan zrr kmi xsin v mit zorakln trtmi xsin
itirak il baxlr. rizy baxlmasnda mit zorakl il bal aradrman aparm
dvlt orqannn nmayndsinin itirak mcburidir.
355-3.3. Trflrin xsi v ail hyat sirrinin yaylmasnn qarsnn alnmas, habel
yetkinlik yana atmam xslrin maraqlarnn tmin edilmsi mqsdi il
uzunmddtli mhafiz orderinin verilmsi bard i qapal mhkm iclasnda baxlr.
Madd 355-4. Mhkmnin riz zr qtnamsi
355-4.1. mahiyyti zr baxan hakim riznin rdd edilmsi v ya tmin edilmsi
bard qtnam qbul edir.
355-4.2.Uzunmddtli mhafiz orderinin verilmsi bard qtnam qbul edildikdn
drhal sonra mhkm iclasnda elan olunur.
355-4.3. Qtnamnin surti bu mcllnin 227.2-ci maddsin uyun olaraq trflr
verilir.

355-4.4. Uzunmddtli mhafiz orderinin verilmsi bard qtnamd mit


zorakln trtmi xs aadaklardan biri v ya bir nesi qadaan edilir:
355-4.4.1. mit zoraklnn tkrar trdilmsi;
355-4.4.2. zrr kmi xsin olduu yer ona mlum olmadqda hmin xsin
axtarlmas;
355-4.4.3. zrr kmi xs narahatlq gtirn digr hrktlrin edilmsi.
355-4.5. Uzunmddtli mhafiz orderinin verilmsi bard qtnamd bu mcllnin
355-4.4-c maddsind qeyd olunanlarla yana aadaklardan biri v ya bir nesi
gstrilir:
355-4.5.1. mit zorakln trtmi xsin yetkinlik yana atmam uaqlar il
nsiyyt qaydalar;
355-4.5.2.yaay sahsindn v ya birg mlakdan istifad qaydalarnn myyn
edilmsi;
355-4.5.3. zrr kmi xs tibbi v ya hquqi yardmn gstrilmsi il bal xrclrin
mit zorakln trtmi xs trfindn dnilmsi rtlri;
355-4.5.4. uzunmddtli mhafiz orderinin verilmsi bard qtnamnin icra
edilmmsin gr msuliyytin izah edilmsi bard mlumat.
355-4.6. Uzunmddtli mhafiz orderi 30 gndn 180 gndk mddt verilir. (30)
Madd 352 xarlb.
Madd 353 xarlb.
Madd 354 xarlb.
Madd 355 xarlb.
Madd 356 xarlb.

nc blm. Mhkm aktlarna yenidn baxlmas


Fsil 41. Apellyasiya instansiyas mhkmsind icraat
Madd 357. Apellyasiya ikayti vermk hququ
357.1. Azrbaycan Respublikasnn birinci instansiya mhkmlri trfindn qbul
olunmu qanuni qvvy minmmi qtnam v qrardadlardan, hmin Mclld
nzrd tutulmu hallar istisna olmaqla, trflr, nc xslr, xsusi icraat ilrind
rizilr v maraql xslr apellyasiya ikayti ver bilr.

357.2. Hmin hquqa, id itirak etmy clb edilmyn, lakin qbul ediln qtnam
onlarn hquq v vziflrin toxunan hallarda digr xslr d malikdir. Prokuror bu
Mcllnin 50-ci v 306-c maddlrind gstriln hallarda mhkm baxnda iddia
v ya rizi olarsa, mhkm aktlarndan protest ver bilr.
357.3. Prokurorun protesti itirak etdiyi i zr onun trfindn apellyasiya instansiyas
mhkmsin veriln ikaytdir v z hquqi mahiyytin, hquqi nticlrin gr
apellyasiya ikaytin brabr tutulur.
Madd 358. Apellyasiya qaydasnda i baxan mhkmlr
358.0. Birinci instansiya mhkmsinin qtnamsindn apellyasiya qaydasnda aadak
mhkmlr ikayt veril bilr:
358.0.1. rayon (hr) mhkmlrinin qtnamlrindnyurisdiksiya zr
apellyasiya mhkmlrinin mlki kollegiyalarna; (28)
358.0.2. inzibati-iqtisadi mhkmlrin qtnamlrindnyurisdiksiya zr
apellyasiya mhkmlrinin inzibati-iqtisadi kollegiyalarna v ya Naxvan
Muxtar Respublikas Ali Mhkmsinin inzibati-iqtisadi kollegiyasna; (28)
358.0.3. Naxvan Muxtar Respublikas rayon (hr) mhkmlrinin
qtnamlrindnNaxvan Muxtar Respublikas Ali Mhkmsinin
kollegiyasna. (28)
Madd 359. xarlb.
Madd 360. Apellyasiya ikaytinin verilm mddti
Apellyasiya ikayti mhkm qtnamsi rsmi qaydada verildiyi gndn 1 ay
mddtind veril bilr.
Madd 361. Apellyasiya ikaytinin mzmunu
361.1. Apellyasiya ikaytind aadaklar gstrilmlidir:
361.1.1. ikaytin verildiyi mhkmnin ad v nvan;
361.1.2. ikayti vern xsin soyad, ad, atasnn ad, i yeri, yaay yeri, yaxud
olduu yer v id prosessual vziyyti;
361.1.3. barsind ikayt veriln qtnam, onun qbul edilm tarixi, ntic
hisssi, qtnamni qbul edn mhkmnin ad;
361.1.4. ikayti vern xsin tlbi v iin materiallarna istinad etmkl
rizinin qtnamni dzgn hesab etmdiyi saslar;
361.1.5. ikayt lav ediln sndlrin siyahs.
361.2. Apellyasiya ikayti, ikayti vermi xs, onun qanuni nmayndsi v ya
nmayndsi trfindn imzalanr. Qanuni nmaynd v ya nmaynd trfindn

veriln apellyasiya ikaytin, gr id yoxdursa, nmayndnin slahiyytini tsdiq


edn etibarnam v ya digr snd lav edilmlidir.
361.3. ikayt dvlt rsumunun dnilmsini tsdiq edn sbutlar lav edilir.
361.4. Apellyasiya ikaytini vern xsin birinci instansiya mhkmsin tqdim
edilmyn yeni sbutlara istinad etmsin yalnz o hallarda yol verilir ki, o ikaytd
hmin sbutlarn birinci instansiya mhkmsin tqdim edilmsinin qeyri-mmkn
olduunu saslandrsn.
361.5.xarlb.
Madd 362. Apellyasiya ikaytinin verilmsi
Apellyasiya ikayti v ona lav olunan yazl sndlr id itirak edn xslrin sayna
gr i birinci instansiyada baxm mhkmy tqdim edilir.
Madd 363. Apellyasiya ikaytinin qaytarlmas
363.1. Apellyasiya ikayti birinci instansiya mhkmsi trfindn aadak hallarda
qaytarlr:
363.1.1. apellyasiya ikayti imzalanmamdrsa v ya onu imzalamaa hququ
olmayan xs v ya vzifsi gstrilmyn xs trfindn imzalanmdrsa;
363.1.2. apellyasiya ikaytin myyn edilmi qaydada v mbld dvlt
rsumunun dnilmsini tsdiq edn sndlr lav olunmamdrsa, qanunla
dvlt rsumunun dnilmsin mhlt verilmsi, hiss-hiss dnilmsi v ya
onun mblinin azaldlmas imkan nzrd tutulmudursa, bu bard vsatt
olmadqda v ya vsatt rdd edilmidirs;
363.1.3. apellyasiya ikayti myyn edilmi mddt kedikdn sonra
verilmidirs;
363.1.4. apellyasiya ikaytinin icraata qbul edilmsi haqqnda qrardad id
itirak edn xslr gndrilndk ikayti vern xsin onun geri qaytarlmas
haqqnda rizsi daxil olmudursa.
363.2. Apellyasiya ikaytinin qaytarlmas haqqnda qrardad xarlr.
363.3. Apellyasiya ikaytinin qaytarlmas haqqnda qrardaddan ikayt veril bilr.
363.4. Bu Mcllnin 363.1.1 v 363.1.2-ci maddlrind gstrilmi hallar aradan
qaldrldqdan sonra ikayti vermi xs yenidn mhkmy mumi qaydada
apellyasiya ikayti il mracit ed bilr.
Madd 364. Apellyasiya ikaytini aldqdan sonra birinci instansiya mhkmsinin
hrktlri
Birinci instansiya mhkmsi apellyasiya ikaytinin bu Mcllnin 361-ci maddsinin
tlblrin uyunluunu yoxlayr. Bu Mcllnin 361-ci maddsinin tlblrin cavab vern

apellyasiya ikayti ona lav olunmu sndlrl v il birlikd apellyasiya ikaytinin verilm
mddti bitdikdn sonra 7 gn mddtind apellyasiya instansiyas mhkmsin gndrilir.
Madd 365. mumi rtlr
Apellyasiya icraatna bu fslin v bu Mcllnin mddalar ttbiq olunur.
Madd 366. Apellyasiya mmknlynn yoxlanlmas
366.1. Apellyasiya instansiyas mhkmsi i mhkmy daxil olduqdan sonra 15 gn
mddtind apellyasiyann mmknlyn yoxlayr. Buraya i apellyasiya qaydasnda
baxlmaq n prosessual saslarn olmas daxildir.
366.2. gr apellyasiyann mmknly n saslar yoxdursa, o, qbul olunmam
hesab edil bilr.
366.3. Apellyasiyann mmknly zr mhkm qrardad xarr.
366.4. Apellyasiyann qeyri-mmkn hesab edilmsi bard qrardaddan kassasiya
instansiyasna ikayt veril bilr.
Madd 367. Apellyasiya ikaytinin rsmi qaydada verilmsi, apellyasiya ikaytin etiraz
v apellyasiya ikaytin dair izahatlarn verilmsi
367.1. gr apellyasiya mmkn hesab edilirs, mhkm ks trf apellyasiya
ikaytini v ona lav ediln sndlri rsmi qaydada verir.
367.2. d itirak edn xslr apellyasiya ikaytinin surti onlara rsmi qaydada
verildikdn sonra, 20 gn mddtind ona qar z etiraz v ya izahatlarn mhkmy
gndrmy haqldrlar.
367.3. Etiraz v izahat id itirak edn xs, onun qanuni nmayndsi v ya
nmayndsi trfindn imzalanr. Qanuni nmaynd v ya nmaynd trfindn
imzalanm etiraza v ya izahata onlarn ii aparmaq slahiyytini tsdiq edn etibarnam
lav edilir.
367.4. Etiraza v ya izahata vvllr birinci instansiya mhkmsin tqdim
edilmmsinin sbblri izah olunmaqla, baqa sndlr d lav edil bilr.
Madd 368. in baxlmaa tyin olunmas. apellyasiya instansiyas mhkmsind
baxlmann mddtlri
368.1. gr apellyasiya mmkn hesab olunarsa, mhkm i baxlmas vaxtn tyin
edir.
368.2. Apellyasiya instansiyas mhkmsi tyin olunmu vaxtda i baxlmasn tmin
etmk n zruri hazrlq ilri grr.
368.3. Qanunda baqa mddt myyn edilmyibs, apelyasiya instansiyas
mhkmsind i onun mhkmy daxil olduu gndn 3 ay mddtind baxlmal v
mvafiq mhkm akt qbul edilmlidir.

Madd 369. Apellyasiya ikaytindn imtina edilmsi


369.1. d itirak edn xsin apellyasiya ikaytindn imtina etmsi birinci instansiya
mhkmsi qtnamsinin tannmasna sbb olur.
369.2. Apellyasiya ikayti vern xs apellyasiya instansiyas mhkmsind qtnam
qbul ediln kimi yazl formada ondan imtina ed bilr.
369.3. Mhkm bu Mcllnin 191-ci maddsind nzrd tutulan saslar olduqda
ikaytdn imtinan rdd ed v i apellyasiya qaydasnda baxa bilr.
369.4. ikaytdn imtinann qbul edilmsi haqqnda mhkm qrardad qbul edir v bu
qrardadla apellyasiya ikaytindn imtina etmi xslr mnasibtd apellyasiya
icraatna xitam verir.
Madd 370. ddiann iddiadan imtina etmsi v trflrin barq sazii
370.1. Apellyasiya ikayti qbul olunduqdan sonra iddiann iddiadan imtina etmsi v
trflrin barq sazii balamas apellyasiya instansiyas mhkmsin nvanlanm
yazl rizlrd ifad olunmaldr.
370.2. rizlr baxlma qaydas, iddiadan imtinann qbul edilib-edilmmsinin,
trflrin barq saziinin tsdiq edilib-edilmmsinin nticlri bu Mcllnin 191-ci
maddsinin qaydalar il myyn olunur.

Madd 371. Apellyasiya instansiyas mhkmsind yeni sbutlarn qbul edilmsi


Yeni sbutlar apellyasiya instansiyas mhkmsi trfindn o halda qbul edilir ki, id
itirak edn xslr hmin sbutlarn birinci instansiya mhkmsind tqdim edilmsinin
onlardan asl olmayan sbblr gr mmkn olmadn saslandrsn
Madd 372. Apellyasiya instansiyas mhkmsind i baxlmann hddlri
372.1. Apellyasiya instansiyas mhkmsi tam hquqlu mhkm kimi i, id olan v
lav tqdim olunmu sbutlar sasnda mahiyyti zr baxr.
372.2. lav faktlar v sbutlar mhkm trfindn o halda qbul edilir ki, rizi
onlarn birinci instansiya mhkmsind tqdim edilmsinin ondan asl olmayan
sbblr gr mmkn olmadn saslandrsn.
372.3. Trflr ilkin olaraq birinci instansiya mhkmsinin baxna tqdim etdiklri
iddialarnn hquqi sasn dyi bilrlr.
372.4. Apellyasiya instansiyas mhkmsi trfindn birinci instansiyada i baxlmann
predmeti olmayan yeni tlblr qbul edilmir v onlara baxlmr.
372.5. Trflr apellyasiya instansiyasnn baxna yeni tlblri yalnz o hallarda tqdim
ed bilrlr ki, bunlar qarlql tlbin dnilmsin, ks trfin tlbinin rdd
edilmsin, nc xslrin i clb edilmsin, faktn akar olunmasna v ya fakt
haqqnda mlumatn verilmsi sasn msllrin hll edilmsin ynlmi olsun.

372.6. Apellyasiya instansiyas mhkmsi birinci instansiya mhkmsinin qtnamsinin


saslln onun dzn v ya dolays il mbahislndiriln hisssind, ikayt qrarn
lv edilmsin ynldikd v ya apellyasiya ikaytind v ona etirazlarda ifad
olunmu dlillr sasn mbahisnin predmeti blnmz olduqda is tam yoxlayr.
372.7. Apellyasiya instansiyas mhkmsi ikaytin dlillrindn asl olmayaraq,
mhkmnin maddi v prosessual hquq normalarna riayt etmsini yoxlayr.
Madd 373. baxlmas
Sdrlik edn mhkm iclasn ar v hans i, kimin ikayti il v hans mhkmnin
qtnamsin baxldn elan edir, id itirak edn xslrdn v nmayndlrdn kimin
gldiyini aydnladrr v glmi xslrin xsiyytini myyn edir, hminin vzifli
xslrin v nmayndlrin slahiyytlrini yoxlayr.
Madd 374. Mhkm trkibinin elan olunmas v etiraz hququnun izah edilmsi
Sdrlik edn mhkm trkibini elan edir v id itirak edn xslr etiraz etm
hququnu izah edir. Etiraz n saslar, edilmi etirazn hlli qaydas v etirazlarn tmin
edilmsinin nticlri bu Mcllnin 19-23-c maddlri v bu fsill myyn olunur.
Madd 375. d itirak edn xslr onlarn hquq v vziflrinin izah edilmsi
Sdrlik edn id itirak edn xslr onlarn prosessual hquq v vziflrini izah edir.
Madd 376. d itirak edn xslrin mhkm iclasna glmmlirinin nticlri
376.1. baxlmann vaxt v yeri haqqnda lazmi qaydada xbrdar edilmmi id
itirak edn xslrdn hr hans biri mhkm iclasna glmdikd mhkm i
baxlmasn txir salr.
376.2. baxlmann vaxt v yeri haqqnda lazmi qaydada xbrdar edilmi bu
maddd qeyd olunan xslrin glmmsi i baxlmasna mane olmur. Lakin id
itirak edn xslr zrl sbblrdn glmdiyi hallarda mhkm iin baxlmasn
txir sala bilr.
376.3. qiyabi baxlmas v hllinin bu Mcll il myyn olunmu qaydalar
apellyasiya icraatna da amil edilir.
Madd 377. d itirak edn xslrin mracitlrinin mhkm trfidn hll edilmsi
d itirak edn xslrin i apellyasiya instansiyas mhkmsind baxlmas il bal
olan btn msllr barsind mracitlri v vsattlri, id itirak edn digr
xslrin fikri dinlnildikdn sonra mhkm trfindn hll edilir.
Madd 378. in mruz edilmsi
apellyasiya instansiyas mhkmsind baxlmas sdrlik ednin v ya hakimlrdn
birinin mruzsi il balanr. Mruzi iin hallarn, birinci instansiya mhkmsi
qtnamsinin mzmununu, apellyasiya ikaytinin dlillrini v ona dair daxil olmu
etirazlar, mhkmy tqdim olunmu yeni sbutlarn mzmununu izah edir, habel

mhkm qtnamsinin yoxlanlmas n zruri olan digr materiallar haqqnda


mlumat verir.
Madd 379. d itirak edn xslrin izahatlar
Mruzdn sonra mhkm, mhkm iclasna glmi id itirak edn xslrin v
nmayndlrin izahatlarn dinlyir. Birinci apellyasiya ikaytini vermi xs v onun
nmayndsi x edir. Qtnamdn hr iki trf ikayt verdikd, birinci iddia x
edir.
Madd 380. Sbutlarn aradrlmas
380.1. Trflrin izahatlarndan sonra mhkm zrurt olduqda id olan sbutlar elan
edir, habel yeni tqdim olunmu sbutlar, gr onlarn birinci instansiya mhkmsin
tqdim edilmsinin qeyri-mmkn olduunu hesab edrs, aradrr.
380.2. Trflr lav ahidlrin arlmas v dindirilmsi, birinci instansiya
mhkmsinin aradrmadan imtina etdiyi digr sbutlarn tlb edilmsi haqqnda
vsattlr ver bilrlr.
Madd 381. Mhkm xlar
Apellyasiya instansiyas mhkmsi trfindn yeni sbutlar aradrld halda mhkm
xlarna yol veril bilr. Bu zaman birinci apellyasiya ikaytini vermi xs x edir.
Madd 382. Qtnamnin xarlmas v elan edilmsi
Mhkm xlarndan sonra mhkm qtnam xarmaq n mavir otana gedir.
Mavirdn sonra hakimlr qbul edilmi qtnamni elan edirlr.
Madd 383. Mhkm iclasnn protokolu
Apellyasiya icraatnda bu Mcllnin 22-ci fsli il myyn edilmi qaydada protokol
yazlr.
Madd 384. Apellyasiya instansiyas mhkmsinin slahiyytlri
384.0. Apellyasiya instansiyas mhkmsi:
384.0.1. qtnamni dyimdn, apellyasiya ikaytini is tmin etmdn saxlaya
bilr;
384.0.2. qtnamni tamamil v ya qismn lv ed bilr v birinci instansiya
mhkmsind myyn edilmi hallar v ya lav tqdim olunmu sbutlar
sasnda yeni qtnam qbul ed bilr;
384.0.3. qtnamni dyidir bilr;
384.0.4. qtnamni tamamil v ya qismn lv ed bilr, i zr icraata xitam
ver v yaxud rizni baxlmam saxlaya bilr.
Madd 385. Mhkm qtnamsinin apellyasiya qaydasnda lv olunmas n saslar

385.1. Mhkm qtnamsinin apellyasiya qaydasnda lv edilmsi n saslar


aadaklardr:
385.1.1. maddi hquq normalarnn v ya prosessual hquq normalarnn
pozulmas v ya dzgn ttbiq edilmmsi;
385.1.2. mhkmnin gldiyi ntic n mhm hmiyyti olan btn faktiki
hallarn aydnladrlmamas;
385.1.3. birinci instansiya mhkmsi trfindn myyn edilmi, i n
hmiyyti olan hallarn sbut edilmmsi;
385.1.4. birinci instansiya mhkmsinin qtnamd gstrilmi nticlrinin iin
hallarna uyun glmmsi;
385.2. Birinci instansiya mhkmsinin faktlar nqteyi-nzrindn qanuni v sasl olan
v mahiyyti zr dzgn olan qtnamsi yalnz formal mlahizlr gr lv edil
bilmz.
Madd 386. Maddi hquq normalarnn pozulmas v ya dzgn ttbiq edilmmsi
Maddi hquq normalar o halda pozulmu v ya dzgn ttbiq olunmam hesab edilir ki,
birinci instansiya mhkmsi hququn ttbiq edilmsind shv buraxsn, ttbiq edilmli
olan qanunu v ya digr normativ hquqi akt ttbiq etmsin, yaxud qanunu shv tfsir
etsin.
Madd 387. Prosessual hquq normalarnn pozulmas v ya dzgn ttbiq edilmmsi
387.1. Prosessual hquq normalarnn pozulmas v ya dzgn ttbiq edilmmsi
qtnamnin lv edilmsin yalnz o halda sas olur ki, bu, dzgn olmayan qtnamnin
qbul edilmsin sbb olsun.
387.2. ikaytin dlillrindn asl olmayaraq birinci instansiya mhkmsinin qtnamsi
aadak hallarda lv edilmlidir:
387.2.1. i, buna baxmaa hququ olmayan hakim trfindn baxlmdrsa;
387.2.2. i, id itirak edn xslrdn mhkm iclasnn vaxt v yeri
haqqnda lazmi qaydada xbrdar edilmmi hr hans birinin itirak olmadan
mhkm trfindn baxlmdrsa;
387.2.3. i baxlan zaman icraatn aparld dil haqqnda qaydalar
pozulmudursa;
387.2.4. mhkm id itirak etmy clb olunmam xslrin hquqlarnn
pozulmas il nticlnmi onlarn hquq v vziflrin dair mslni hll
etmis;
387.2.5. qtnam onda gstriln hakim trfindn imzalanmamdrsa;
387.2.6. qtnam i baxan hakim trfindn qbul edilmmidirs;

387.2.7. id mhkm iclasnn protokolu yoxdursa v ya imzalanmamdrsa.


387.3. Bu Mcllnin 387.2.1387.2.7-ci maddlrind gstrilmi hallarn mvcudluu
birinci instansiya mhkmsi trfindn prosessual normalarn kobud pozulmas kimi
qiymtlndirilmlidir.
Madd 388. Mhkmnin gldiyi ntic n mhm hmiyyti olan btn faktiki
hallarn aradrlmamas
Apellyasiya instansiyas mhkmsind yeni sbutlar tdqiq edilrkn iin nticsin
tsir edn digr faktiki hallar myyn edilrs, bu halda mhkmnin gldiyi ntic
n mhm hmiyyti olan btn faktiki hallar aydnladrlmam hesab edilir.
Madd 389. Mhkm trfindn myyn olunmu hesab ediln i n hmiyytli olan
hallarn birinci instansiya mhkmsi trfindn sbut olunmamas
Mhkm trfindn myyn olunmu hesab ediln i n hmiyytli olan hallarn
birinci instansiya mhkmsi trfindn sbut edilmmsi o hallarda olur ki, i zr
mvcud olan faktlar qtnamd qanunla gstriln sbutlarla tsdiq edilmir v ya qeyrimtbr, ziddiyytli, aid olmayan sbutlarla tsdiq edilir.
Madd 390. Mhkmnin qtnamd gstrdiyi dlillrin iin hallarna uyun olmamas
Mhkmnin qtnamd gstrdiyi dlillrin iin hallarna uyun olmamas o halda
hesab edilir ki, mhkm myyn edilmi faktlardan trflrin qarlql mnasibtlri
zr shv nticy glmi olur.
Madd 391. craata xitam vermkl v ya rizni baxlmam saxlamaqla qtnamnin lv
edilmsi
Bu Mcllnin 19-cu v 20-ci fsillrind gstriln saslar olduqda iin icraatna xitam
verilmkl v ya riz baxlmam saxlanlmaqla mhkmnin qtnamsi lv edilmlidir
Madd 392. Apellyasiya instansiyas mhkmsi qtnamsinin mzmunu
392.1. Apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnamsind aadaklar gstrilmlidir:
392.1.1 qtnamnin xarlma vaxt v yeri;
392.1.2. qtnamni xarm mhkmnin ad v trkibi;
392.1.3. apellyasiya ikaytini vermi xs;
392.1.4. ikayt veriln qtnamnin, apellyasiya ikaytinin, tqdim edilmi
sbutlarn, i apellyasiya instansiyasnda baxlarkn itirak etmi xslrin
izahatlarnn qsa mzmunu;
392.1.5. mhkmnin nticy glmsi bard motivlr v mhkmnin rhbr
tutduu qanunlar;
392.1.6. apellyasiya ikaytin baxlmas zr mhkmnin nticlri.

392.2. Apellyasiya ikayti tmin edilmdikd v ya mhkmnin qtnamsi


dyidirildikd, apellyasiya instansiyas mhkmsi hans dlillr sasn ikaytin tmin
edilmdiyini v yaxud qtnamnin dyidirildiyini gstrmy borcludur.
Madd 392-1. Apellyasiya instansiyas mhkmsinin lav qtnamsi
Apellyasiya instansiyas mhkmsinin lav qtnamsi bu Mcllnin 229-cu maddsi
il myyn edilmi hallarda v qaydada xarlr.
Madd 393. Apellyasiya instansiyas mhkmsi qtnamsinin qanuni qvvy minmsi
Apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnamsindn ikayt verilmmidirs, qbul
edildiyi gndn 2 ay kedikdn sonra qanuni qvvy minir.
Madd 394. Apellyasiya instansiyas mhkmsinin xuuml;susi qrardad
394.1. apellyasiya qaydasnda baxan mhkm bu mcllnin 265.4-c v 265.5-ci
maddsind nzrd tutulmu hallarda, habel i birinci instansiya mhkmsind
baxlmas zaman prosessual normalarn kobud pozulmasna yol vermi hakimlr
barsind xsusi qrardad xara bilr.
394.2. Hakimlr barsind xarlm xsusi qrardad intizam icraatnn balanmas
n apellyasiya instansiyas mhkmsinin sdri trfindn Mhkm-Hquq urasna
gndrilir.

Fsil 42. Birinci instansiya mhkmlrinin qrardadlarndan ikayt


verilmsi
Madd 395. Birinci instansiya mhkmlrinin qrardadlarndan ikayt vermk hququ
395.1. d itirak edn xslr qtnamdn ayrlqda birinci instansiya mhkmlrinin
qrardadlarndan aadak hallarda ikayt ver bilrlr:
395.1.1. bu Mclld gstriln hallarda;
395.1.2. mhkmnin qrardad iin sonrak hrktin mane olduqda.
395.2. Birinci instansiya mhkmlrinin digr qrardadlarndan ikayt verilmir. d
itirak edn xslr bu qrardadlardan naraz qaldqda qrardada olan etirazlarn
apellyasiya ikaytlrin daxil ed bilrlr.
Madd 396. ikaytin verilm mddti
396.1. ikayt birinci instansiya mhkmsinin qrardad rsmi qaydada verildikdn
sonra 10 gn mddtind birinci instansiya mhkmsin veril bilr.
396.2. gr qrardad trflrin itirak il elan edilirs, ikayt verm mddti qrardadn
elan edildiyi vaxtdan hesablanr.
Madd 397. Apellyasiya instansiyas mhkmsi trfindn ikayt baxlmas mddti v
qaydas

397.1. Bu Mcllnin 269.3-c maddsind nzrd tutulmu saslar olduqda


mhkmnin qrardadndan veriln ilkin ikayt il birlikd apellyasiya instansiyas
mhkmsin gndrilir.
397.2. Apellyasiya instansiyas mhkmsi ikayt onun mhkmy daxil olduu
vaxtdan 20 gn mddtind, apellyasiya n myyn olunmu qaydada baxr.
Madd 398. Apellyasiya instansiyas mhkmsinin slahiyyti
398.0. Apellyasiya instansiyas mhkmsinin ikayt baxb qrardad qbul etdikd
aadaklar etmk hququ vardr:
398.0.1. mhkmnin qrardadn dyidirmdn saxlayb ikayti tmin
etmmk;
398.0.2. qrardad tam v ya qismn lv edib, yaxud dyiib ii birinci instansiya
mhkmsin gndrmk;
398.0.3. qrardad tam v ya qismn lv edib qrardadla hll edilmli olan
mslni hll etmk.
Madd 399. Apellyasiya instansiyas mhkmsinin gstrilrinin mcburiliyi
Birinci instansiya mhkmsinin qrardadn lv edib ii yenidn baxlmaa
gndrdikd apellyasiya instansiyas mhkmsinin qrardadnda myyn olunmu
gstrilr i baxan birinci instansiya mhkmsi n mcburidir. (19)
Madd 400. Apellyasiya instansiyas mhkmsinin ikayt zr qbul etdiyi qrardadnn
qanuni qvvsi
Apellyasiya instansiyas mhkmsinin ikayt zr qbul etdiyi qrardad onun
xarld andan qanuni qvvy minir.
Madd 401. in qaytarlmas
Apellyasiya instansiyas mhkmsi birinci instansiya mhkmsinin qtnamsini v ya
qrardadn dyidirmdn saxlamaq v yaxud qrardad lv edib ii birinci instansiya
mhkmsin gndrmk bard mhkm akt qbul etdikdn sonra, bunlardan ikayt
olmadqda, i apellyasiya instansiyas mhkmsi aktnn tsdiq edilmi surti il birlikd
birinci instansiya mhkmsin gndrilir.

Fsil 43. Kassasiya instansiyas mhkmsind icraat


Madd 402. Kassasiya ikayti verm hququ
Apellyasiya mhkmlrinin mlki v inzibati-iqtisadi kollegiyalarnn v Naxvan
Muxtar Respublikas Ali Mhkmsinin mlki v inzibati-iqtisadi kollegiyalarnn
qtnam v qrardadlarndan kassasiya ikayti veril bilr. (28)
Madd 403. Kassasiya ikayti il mracit etmk hququ

403.1. Apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnamlrindn v qrardadlarndan


trflr, nc xslr, xsusi icraat ilri zr is rizi v maraql xslr ikayt ver
bilrlr.
403.2. Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin sdri id itirak etmy clb
olunmayan, mhkm akt il maraqlarna toxunan xslrin mracitin sasn
apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnam v qrardadndan tqdimat ver bilr.
403.3. Bu Mcllnin 50-ci v 306-c maddlrind nzrd tutulmu hallarda prokuror
mhkm aradrmalarnda iddia v ya rizi olduqda, protest vermk hququna
malikdir.
403.4. Prokurorun protesti itirak etdiyi i zr onun trfindn kassasiya instansiyas
mhkmsin veriln ikaytdir v hquqi mahiyytin, nticlrin gr kassasiya
ikaytin brabr tutulur.
Madd 404. Kassasiya qaydasnda i baxan mhkm
404.1. Apellyasiya instansiyas mhkmlrinin qtnamlrindn v qrardadlarndan
kassasiya qaydasnda aadak mhkmlr ikayt vermk olar:
404.1.1. apellyasiya mhkmlrinin mlki kollegiyalarnn v Naxvan Muxtar
Respublikas Ali Mhkmsinin mlki kollegiyasnn qtnamlrindn v
qrardadlarndanAzrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin mlki
kollegiyasna; (28)
404.1.2. apellyasiya mhkmlrinin inzibati-iqtisadi kollegiyalarnn v
Naxvan Muxtar Respublikas Ali Mhkmsinin inzibati-iqtisadi kollegiyasnn
qtnamlrindn v qrardadlarndan Azrbaycan Respublikas Ali
Mhkmsinin iqtisadi mbahislr dair ilr zr mhkm kollegiyasna. (28)
404.2. Aidiyyt dair mbahislr zr kassasiya ikaytlrin mlki kollegiyaya v
inzibati-iqtisadi kollegiyaya daxil olan hakimlrin qarq trkibind baxla bilr. (28)

Madd 405. Kassasiya ikayti verm mddti


405. Apellyasiya instansiyas mhkmsinin aktlarndan kassasiya ikayti aadak
mddtlrd veril bilr:
405.0.1. qtnam id itirak edn xslr rsmi qaydada verildiyi gndn 2 ay mddtind;
405.0.2. qrardad id itirak edn xslr rsmi qaydada verildiyi gndn 10 gn mddtind.
Madd 406. Kassasiya ikayti verm qaydas
406.1. Kassasiya ikayti yazl formada apellyasiya instansiyas mhkmsi vasitsi il
verilir.

406.2. gr kassasiya ikayti kassasiya instansiyas mhkmsin bilavasit verilrs,


onda bu mhkm trfindn hmin ikayt bu Mcllnin 407-409-cu maddlri il
nzrd tutulmu tlblrin yerin yetirilmsi n mvafiq apellyasiya instansiyas
mhkmsin gndrilir.
Madd 407. Kassasiya ikaytinin mzmunu
407.1. Kassasiya ikaytind aadaklar gstrilmlidir:
407.1.1. ikaytin verildiyi mhkmnin ad v nvan;
407.1.2. ikayti vern xsin soyad, ad, atasnn ad, i yeri, yaay yeri, yaxud
olduu yer v id prosessual vziyyti, ikayti vern hquqi xsin ad,
yerldiyi nvan;
407.1.3. ikayt olunan mhkm aktn qbul etmi mhkmnin ad, aktn qbul
edildiyi tarix, mbahisnin predmeti;
407.1.4. ikayti vern xsin tlbi, maddi v yaxud prosessual hquq
normalarnn dzgn ttbiq edilmmsinin ndn ibart olmas;
407.1.5. ikayt lav ediln sndlrin siyahs.
407.2. Kassasiya ikaytind iin hallarnn sbut olunmamasna, mhkmnin gldiyi
ntic n hmiyytli olan btn faktiki hallarn aydnladrlmamasna v yaxud
qtnam v qrardadda ifad olunan nticlrin iin faktiki hallarna uyun olmamasna
istinad etmy yol verilmir.
407.3. ikayt onu vern xs (onun qanuni nmayndsi v ya nmayndsi) v ikayti
trtib etmi vkil trfindn imzalanmaldr. Qanuni nmaynd v ya nmaynd
trfindn veriln ikayt onun slahiyytlrini tsdiq edn snd lav edilmlidir.
407.4. ikayt vkilin orderi v dvlt rsumunun dnilmsini sbut edn snd lav
olunur.

Madd 408. Kassasiya ikaytinin qaytarlmas


408.1. Kassasiya ikayti aadak hallarda qaytarlr:
408.1.1. kassasiya ikayti bu Mcllnin 407.1-ci maddsinin tlblrin cavab
vermirs, kassasiya ikayti imzalanmamsa, yaxud onu imzalamaa hququ
olmayan v ya vzifsi gstrilmyn xs trfindn imzalanmsa;
408.1.2. ikayt qtnam v qrardad qbul etmi mhkm vasitsi il
gndrilmmis;
408.1.3. kassasiya ikaytin vkilin orderi v myyn olunmu qaydada v
mbld dvlt rsumunun dnilmsi bard sndlr lav edilmmis;

408.1.4. kassasiya ikayti myyn edilmi mddt trlmkl verilmis v


buraxlm mddtin brpa edilmsin dair vsatt tmin olunmamsa;
408.1.5. kassasiya ikaytind maddi v prosessual hquq normalarnn
pozulmasnn, yaxud dzgn ttbiq edilmmsinin ndn ibart olmas
gstrilmmis;
408.1.6. kassasiya ikaytinin icraata qbul edilmsi bard qrardad id itirak
edn xslr gndriln kimi ikayti vern xsdn onun geri qaytarlmas
bard riz daxil olmusa;
408.2. Bu Mcllnin 408.1.1. v 408.1.3.408.1.5-ci maddlrind nzrd tutulmu
hallarda kassasiya ikayti apellyasiya instansiyas mhkmsi trfindn, 408.1.2-ci
maddsind nzrd tutulmu hallar mvcud olduqda kassasiya ikayti kassasiya
instansiyas mhkmsi trfindn, 408.1.6-c maddsind nzrd tutulmu hallar
mvcud olduqda is kassasiya ikaytinin qaytarlmas bard riznin daxil olduu vaxt
iin ikaytl hans instansiya mhkmsind olmasndan asl olaraq apellyasiya v
kassasiya instansiyas mhkmlri trfindn qaytarlr.
408.3. Kassasiya ikaytinin qaytarlmas bard qrardad xarlr.
408.4. Kassasiya ikaytinin apellyasiya instansiyas mhkmsi trfindn
qaytarlmasna dair qrardaddan kassasiya instansiyas mhkmsin ikayt veril bilr.
408.5. Bu Mcllnin 408.1.1408.1.6-c maddlrind gstriln nqsanlar aradan
qaldrldqdan sonra, ikayti vern xs yenidn mumi qaydada kassasiya ikayti il
mracit ed bilr.
Madd 409. in kassasiya instansiyas mhkmsin gndrilmsi
Apellyasiya instansiyas mhkmsi kassasiya ikaytinin bu Mcllnin 407-ci
maddsinin tlblrin uyunluunu yoxlayr. Bu Mcllnin 407-ci maddsinin
tlblrin cavab vern kassasiya ikayti ona lav olunmu sndlrl v il birlikd
kassasiya ikaytinin verilm mddti bitdikdn sonra 7 gn mddtind kassasiya
instansiyas mhkmsin gndrilir.
Madd 410. Kassasiya ikaytindn imtina edilmsi
410.1. Kassasiya ikayti vermi xs kassasiya qrar xarlana kimi ondan imtina
etmy haqldr.
410.2. Mhkm bu Mcllnin 191-ci maddsind nzrd tutulmu saslarla ikaytdn
imtinan qbul etmmy v i kassasiya qaydasnda baxmaa haqldr. d itirak edn
baqa xslr qtnam v qrardaddan ikayt vermmilrs v mhkm kassasiya
ikaytindn imtinan qbul edirs, kassasiya instansiyasnda icraata xitam verilir.
410.3. Kassasiya instansiyasnda icraata xitam verilmsi bard kassasiya mhkmsi
qrar xarr.
Madd 411. Kassasiya ikaytinin icraata qbul edilmsi bard qrardad

Kassasiya ikaytinin icraata qbul edilmsi bard kassasiya instansiyas mhkmsinin


hakimi qrardad xardr.
Madd 412. Kassasiya ikaytinin rsmi qaydada verilmsi
412.1. Kassasiya ikayti v buna lav olunmu sndlr ks trf rsmi qaydada
verilir.
412.2. d itirak edn xslr kassasiya ikaytinin surti onlara rsmi qaydada
verildikdn sonra 20 gndn gec olmayaraq kassasiya ikaytin dair etirazlarn v
yaxud izahatlarn mhkmy gndrmy haqldrlar.
Madd 413. xarlb.
Madd 414. Kassasiya ikaytin baxlmas mddti
Qanunda baqa mddt myyn edilmyibs, Azrbaycan Respublikas Ali
Mhkmsinin mlki kollegiyasna, yaxud nzibati-iqtisadi kollegiyasna il birlikd
daxil olmu kassasiya ikaytin onun daxil olduu gndn 2 ay mddtind baxlr. (28)
Madd 415. d itirak edn xslrin xbrdar edilmsi
415.1. Kassasiya instansiyas mhkmsi iin baxlmasn el mddt tyin etmlidir ki,
id itirak edn xslrin verilmi ikayt dair yazl etiraz vermy imkanlar olsun.
415.2 d itirak edn xslr v onlarn nmayndlri i baxlma vaxt v yeri bard
xbrdar edilirlr.
415.3. clasn vaxt v yeri haqqnda lazmi qaydada xbrdar edilmi id itirak edn
xslrdn hr hans birinin zrl sbb olmadan mhkm iclasna glmmsi i
baxlmasna mane olmur.
Madd 415-1. Kassasiya instansiyasnda i baxlmas
415-1.1. Sdrlik edn mhkm iclasn ar v hans i, kimin kassasiya ikayti il
baxldn elan edir, id itirak edn xslrdn kimin gldiyini aydnladrr v glmi
xslrin xsiyytini myyn edir, hminin vzifli xslrin v vkillrin
slahiyytlrini yoxlayr.
415-1.2. Mhkm trkibi elan edilir. d itirak edn xslr onlarn hquq v
vziflri izah olunur.
415-1.3. baxlmas sdrlik ednin mruzsi il balayr. vvl kassasiya ikayti
vern xs v onun vkili, daha sonra is digr trf dinlnilir.
415-1.4. Sonra mhkm mavir otana gedir. Mavir otanda qrar ss oxluu
il qbul edilir. Azlqda olan hakim xsusi ryini yazb i lav ed bilr. Qbul ediln
qrar sdrlik edn v ya hakimlrdn biri trfindn elan edilir.
Madd 416. Kassasiya instansiyasnda i baxmann hdlri

Kassasiya instansiyas mhkmsi apellyasiya instansiyas mhkmsi trfindn maddi


v prosessual hquq normalarnn dzgn ttbiq edilmsini yoxlayr.
Madd 417. Kassasiya instansiyas mhkmsinin slahiyytlri
417.1. Kassasiya mhkmsi i baxarkn:
417.1.1. apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnam v ya qrardadn
dyiiklik edilmdn, ikayti tmin etmdn saxlaya bilr;
417.1.2. apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnam v ya qrardadna
dyiiklik ed bilr;
417.1.3. apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnam v ya qrardadn
tamamil, yaxud qismn lv edib ii yenidn baxlmaq n apellyasiya
instansiyas mhkmsin gndr bilr;
417.1.4. apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnam v ya qrardadn
tamamil, yaxud qismn lv edib apellyasiya instansiyas mhkmsind
myyn edilmi hallar v sbutlar sasnda yeni qrar qbul ed bilr;
417.1.5. apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnam v ya qrardadn
tamamil yaxud qismn lv edib, bu Mcllnin 259.0.1-259.0.3-c v 259.0.8.
259.0.10-cu maddlrin mvafiq olaraq iddian tamamil yaxud qismn
baxlmam saxlaya v ya bu Mcllnin 261.0.1-261.0.7-ci maddlrin mvafiq
olaraq i zr icraata xitam ver bilr.
417.1.6. mvafiq apellyasiya instansiyas mhkmsind i tkrarn
baxlmasnn yolverilmzliyi myyn edildikd iin baxlmasn baqa
apellyasiya instansiyas mhkmsin hval ed bilr.
417.2. Bu mcllnin 417.1.4-c maddsind nzrd tutulmu qrar yalnz o halda qbul
edilir ki, apellyasiya instansiyas mhkmsi trfindn maddi hquq normalar
pozulmu v ya dzgn ttbiq edilmmi olsun.
Madd 418. Apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnamsinin v ya qrardadnn lv
edilmsinin saslar
418.1. Maddi v prosessual hquq normalarnn pozulmas v ya dzgn ttbiq
olunmamas apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnam v qrardadnn lv
edilmsi n sasdr.
418.2. Bu Mcllnin 386-c maddsind gstriln hallarda maddi hquq normalar
pozulmu v ya dzgn ttbiq olunmam hesab edilir.
418.3. Prosessual hquq normalarnn pozulmas v ya dzgn ttbiq olunmamas
qtnamnin yaxud qrardadn lv edilmsi n o vaxt sas ola bilr ki, bu pozuntu
dzgn qtnam qbul edilmmsi il nticlnsin v ya nticln bilsin.
418.4. Apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnamsi v ya qrardad ikaytin
dlillrindn asl olmayaraq aadak hallarda lv edilmlidir:

418.4.1. i mhkm trfindn qeyri-qanuni trkibd baxlmsa;


418.4.2. qtnam v ya qrardad hr hakim trfindn imzalanmamsa v ya
qtnamd gstrilmyn hakimlr trfindn imzalanmsa;
418.4.3. qtnam v ya qrardad i baxan mhkm trkibin daxil olmayan
hakimlr trfindn xarlmsa;
418.4.4. id mhkm iclasnn protokolu yoxdursa v ya protokol bu Mcllnin
272.8-ci maddsind gstriln xslr trfindn imzalanmamsa;
418.4.5. i mhkm trfindn mhkm iclasnn vaxt v yeri bard lazmi
qaydada xbr verilmmi id itirak etmli xslrdn hr hans birinin itirak
olmadan baxlmsa;
418.4.6. mhkm id itirak etmy clb edilmmi xslrin hquq v
vziflrin dair onlarn hquqlarnn pozulmasna sbb olan qtnam v ya
qrardad qbul etmis;
418.4.7. mhkmnin qbul etmi olduu qtnamd, qrardadda, mhkmnin
rhbr tutduu qanuna v ya digr normativ hquqi akta istinad olunmamsa;
418.4.8. i baxlarkn mhkm icraatnn aparld dil haqqndak qaydalar
pozulmusa.
418.5. Bu Mcllnin 418.4.1.418.4.3-c v 418.4.6-c maddlrind nzrd tutulmu
hallarn mvcudluu apellyasiya instansiyas mhkmsi trfindn prosessual hquq
normalarnn kobud kild pozulmas kimi qiymtlndirilmlidir.
Madd 419. Kassasiya instansiyas mhkmsinin qrar
419.1. Kassasiya ikaytin baxlmas nticsind btn hakimlr trfindn imzalanm
qrar qbul edilir.
419.2. Qrarda aadaklar gstrilmlidir;
419.2.1. qrar xaran mhkmnin v iin ad, xarlma tarixi, mhkmnin
trkibi, iclasda itirak etmi xslrin slahiyytlri gstrilmkl soyadlar;
419.2.2. kassasiya ikayti vermi xsin v id itirak edn xslrin adlar;
419.2.3. i baxan birinci instansiya v apellyasiya instansiyas mhkmlrinin
ad, iin nmrsi, qtnamnin, qrardadn xarld tarix v onlar xartm
hakimlrin soyadlar;
419.2.4. xarlm qtnamnin v qrardadn qs mzmunu;
419.2.5. xarlm qtnamnin, qrardadn qanuniliyini yoxlamaq bard irli
srlm saslar;
419.2.6. kassasiya ikaytin qar verilmi etirazda gstriln dlillr;

419.2.7. mhkm iclasnda itirak edn xslrin izahatlar;


419.2.8. id itirak edn xslrin istinad etdiklri qanun v normativ hquqi
aktlarn mhkm trfindn ttbiq edilmmsinin motivlri, habel mhkmnin
qrar qbul edrkn rhbr tutduu qanun v digr normativ hquqi aktlar;
419.2.9. apellyasiya instansiyas mhkmsinin aktlar lv edildikd apellyasiya
instansiyas mhkmsinin maddi v prosessual hquq normalarn pozmas,
yaxud dzgn ttbiq etmmsi bard kassasiya instansiyas mhkmsinin
dlillri;
419.2.10. kassasiya ikaytin baxlmasnn nticlri;
419.2.11. i yeni mhkm baxna verilirs, yerin yetirilmli olan hrktlr.
419.3. Qrar qbul edildiyi gndn 1 ay mddtind, id itirak edn xslr sifarili
mktubla gndrilmli v yaxud qbz alnmaqla tqdim edilmlidir.
419.4. Qrar qbul edildiyi andan qvvy minir.
Madd 420. Kassasiya mhkmsinin gstrilrinin mcburiliyi
Kassasiya instansiyasnda i baxan mhkmnin qrarnda rh ediln gstrilr hmin
i yenidn baxan mhkm n mcburidir.
Madd 421. in qaytarlmas
kassasiya instansiyas mhkmsi trfindn baxldqdan sonra hmin i kassasiya
instansiyas mhkmsinin qrarnn tsdiq olunmu surti il birlikd apellyasiya
instansiyas mhkmsin qaytarlr.
Madd 421-1. Mhkm iclasnn protokolu
Kassasiya icraatnda bu mcllnin 22-ci fsli il myyn edilmi qaydada protokol
yazlr.
Madd 421-2. Kassasiya instansiyas mhkmsinin xuuml;susi qrardad
421-2.1. kassasiya qaydasnda baxan mhkm bu mcllnin 265.4-c v 265.5-ci
maddlrind nzrd tutulmu hallarda, habel i birinci v apellyasiya instansiyas
mhkmlrind baxlmas zaman prosessual normalarn kobud pozulmasna yol vermi
hakimlr barsind xsusi qrardad xara bilr.
421-2.2. Hakimlr barsind xarlm xsusi qrardad intizam icraatnn balanmas
n Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin sdri trfindn Mhkm-Hquq
urasna gndrilir.

Fsil 44. lav kassasiya qaydasnda icraat


Madd 422. Kassasiya qrarlarna yenidn baxlmas

Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsi mlki kollegiyasnn v nzibati-iqtisadi


kollegiyasnn qrarlarna tqdimat, ikayt v ya protestl Azrbaycan Respublikas Ali
Mhkmsinin Plenumunda lav kassasiya qaydasnda yenidn baxla bilr. (28)
Madd 423. Tqdimat, ikayt v protest vermk hququ
Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin mlki kollegiyasnn v nzibati-iqtisadi
kollegiyasnn qrarlarndan Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin sdri id
itirak etmy clb olunmayan, mhkm akt il maraqlarna toxunan xslrin
mracitin sasn tqdimat vermk hququna malikdir. ikayti id vkill itirak edn
xs ver bilr. Bu Mcllnin 50-ci v 306-c maddlrind nzrd tutulmu hallarda
mvafiq prokuror mhkm aradrmasnda iddia v ya rizi olmusa, Azrbaycan
Respublikasnn Ba prokuroru protest vermk hququna malikdir. (28)
Madd 424. Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsi Plenumunun i baxmasnn saslar
424.1. Plenum mstsna olaraq hquqi msllr zr ilr baxr.
424.2. Kassasiya qrarlarnn lv edilmsi n saslar aadaklardr:
424.2.1. kassasiya instansiyas mhkmsinin qrar Azrbaycan Respublikasnn
Konstitusiya Mhkmsi trfindn Azrbaycan Respublikasnn Konstitusiyasna
uyun olmayan hesab edilmi hquq normasna sasn qbul edilmis;
424.2.2. kassasiya instansiyas mhkmsi id itirak etmy clb olunmam
xslrin hquqlarnn pozulmas il nticlnmi onlarn hquq v vziflrin
dair mslni hll etmis;
424.2.3. xarlb.
424.2.4. kassasiya instansiyas mhkmsinin qrarnn ntic hisssi onun tsviri
v ya saslandrc hisssin mvafiq olmazsa.
Madd 425. Tqdimatn, protestin v ikaytin mzmunu
Tqdimat, protest v ikayt bu Mcllnin 407-ci maddsind nzrd tutulmu tlblr
uyun olmaldr.
Mad 426. Tqdimatn, protestin v ya ikaytin gndrilmsi
426.1. saslar olduqda Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin sdri tqdimat,
protesti v ya ikayti i il birlikd Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin
Plenumuna gndrir.
426.2. Tqdimat, protest v yaxud ikayt Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsi
kollegiyalar trfindn qrar qbul edildikdn sonra 2 ay mddtind veril bilr.
426.3. Tqdimat, protest v yaxud ikaytin surti id itirak edn xslr rsmi
qaydada verilir.
Madd 427. Tqdimatn, protestin v ya ikaytin geri gtrlmsi

427.1. Tqdimat, protesti v ya ikayti vermi xs onu geri gtrmk hququna


malikdir.
427.2. Tqdimatn, protestin v ya ikaytin geri gtrlmsi Azrbaycan Respublikas
Ali Mhkmsinin Plenumunda icraata xitam verilmsin sbb olur.
Madd 428. baxlmas
428.1. Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin Plenumu vvllr i baxlmasnda
itirak etmmi hakimin iin hallar v tqdimatn, protestin v ya ikaytin dlillri
bard mruzsini dinlyir.
428.2. Plenumun iclasna izahat vermk n protest v ya ikayti vermi xslr, habel
id itirak edn digr trflr arla bilrlr. Bu halda onlara plenum iclasnn vaxt v
yeri bard bildiri gndrilir. Onlarn glmmsi i baxlmasna mane olmur.
428.3. baxlarkn btn msllr ss oxluu il hll edilir. Tqdimatn, protestin v
ya ikaytin tmin edilmsi leyhin v leyhin verilmi sslrin say brabr olduqda
tqdimat, protest v ya ikayt rdd edilmi saylr.
Madd 429. Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsi Plenumunun slahiyytlri
429.0. lav kassasiya qaydasnda i baxan Azrbaycan Respublikas Ali Mhkm
Plenumunun hququ vardr:
429.0.1. kassasiya instansiyas mhkmsinin qrarn dyidirmdn, tqdimat,
protesti v ya ikayti is tmin etmdn saxlamaq;
429.0.2. kassasiya instansiyas mhkmsinin qrarna dyiiklik etmk;
429.0.3. kassasiya instansiyas mhkmsinin qrarn tam v ya qismn v
onunla bal apellyasiya instansiyas mhkmsinin qtnamsini v ya
qrardadn tam v ya qismn lv etmk, ii apellyasiya instansiyas
mhkmsin yenidn baxlmaa gndrmk;
429.0.4. kassasiya instansiyas mhkmsinin qrarn tamamil yaxud qismn
lv etmk, bu Mcllnin 259.0.1, 259.0.2 v 259.0.8259.0.10-cu maddlrin
mvafiq olaraq iddian tamamil yaxud qismn baxlmam saxlamaq v ya bu
Mcllnin 261.0.1261.0.3, 261.0.6 v 261.0.7-ci maddlrin mvafiq olaraq
i zr icraata xitam vermk;
429.0.5. kassasiya instansiyas mhkmsinin qrarn lv etmk v apellyasiya
instansiyas mhkmsinin qtnamsini v ya qrardadn qvvd saxlamaq.
429.0.6. mvafiq apellyasiya instansiyas mhkmsind i tkrar baxlmasnn
yolverilmzliyi myyn edildikd iin baxlmasn baqa apellyasiya instansiyas
mhkmsin hval etmk.
Madd 430. Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsi Plenumunun qrar
430.1. Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin Plenumu i baxlmann nticsi zr
qrar xarr.

430.2. Qrarda aadaklar gstrilmlidir:


430.2.1. qrar xarm mhkmnin ad;
430.2.2. qrarn xarlma vaxt v yeri;
430.2.3. haqqnda qrar xarlan i;
430.2.4. ikayt vern xs;
430.2.5. tqdimat v ya protest vern xs;
430.2.6. aa mhkmlrin ikayt ediln aktlarna istinad;
430.2.7. xarlan qrarn sasland qanun;
430.2.8. protest baxlmann nticsi zr qbul edilmi qrar.
430.3. Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsi Plenumun qrar onun sdri trfindn
imzalanr v id itirak edn xslr rsmi qaydada verilir.
Madd 431 xarlb.

Fsil 44-1. Hquq v azadlqlarn pozulmas il bal


yeni hallar zr icraat
Madd 431-1. hquq v azadlqlarn pozulmas il bal yeni hallar
zr yenidn baxlmas
431-1.1. Qanuni qvvy minmi mhkm aktlarna hquq v azadlqlarn pozulmas il
bal yeni hallar zr yenidn baxla bilr.
431-1.2. Hquq v azadlqlarn pozulmas il bal yeni hallar zr mhkm aktlarna
yenidn baxmaq n saslar aadaklardr:
431-1.2.1. Azrbaycan Respublikasnn Konstitusiya Mhkmsi trfindn
Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin qrarlarnn v ya mhkmy
mracit etmk hququnu pozan mhkm aktlarnn Azrbaycan Respublikasnn
Konstitusiyas v qanunlarna uyun olmad hesab edilmsi;
431-1.2.2. nsan Hquqlar zr Avropa Mhkmsi trfindn Azrbaycan
Respublikasnn mhkmlrinin i baxarkn insan hquqlarnn v sas
azadlqlarn mdafisi haqqnda Konvensiyann mddalarn pozduu myyn
edilmsi.

Madd 431-2. Mhkm aktlarna hquq v azadlqlarn pozulmas il


bal yeni hallar zr baxan mhkm
Qanuni qvvy minmi mhkm aktlarna hquq v azadlqlarn pozulmas il bal
yeni hallar zr Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin Plenumu baxr. Plenum

Azrbaycan Respublikas Konstitusiya Mhkmsinin v nsan Hquqlar zr Avropa


Mhkmsinin qrarlarnn icras il bal yalnz hquqi msllr zr ilr baxr. (8)

Madd 431-3. Mhkm aktlarna hquq v azadlqlarn pozulmas il


bal yeni hallar zr yenidn baxlmas qaydas
431-3.1. Azrbaycan Respublikas Konstitusiya Mhkmsinin v ya nsan Hquqlar
zr Avropa Mhkmsinin qrar Azrbaycan Respublikasnn Ali Mhkmsin daxil
olduqdan sonra 3 aydan gec olmayan mddtd plenum mhkm iclasnda hquq v
azadlqlarn pozulmas il bal yeni hallar zr mhkm aktlarna baxr.
431-3.2. Azrbaycan Respublikas Konstitusiya Mhkmsinin v ya nsan Hquqlar
zr Avropa Mhkmsinin qrar Azrbaycan Respublikasnn Ali Mhkmsin daxil
olduqda Ali Mhkmnin sdri iin plenumun mhkm iclasna hazrlanmasn v
mruz edilmsini hakimlrin birin taprr.
431-3.3. d itirak edn xslr mhkm iclasnn vaxt v yeri haqqnda xbrdar
edilirlr. Lakin onlarn glmmsi i baxlmasna mane olmur.
431-3.4. Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsi Plenumunun i qaydasna mvafiq
olaraq baxlr.

Madd 431-4. hquq v azadlqlarn pozulmas il bal yeni hallar


zr yenidn baxmaq haqqnda qrar
431-4.1. Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin Plenumu i baxlmann nticsi
zr qrar xarr. Qrar bu mcllnin 430.2-ci v 430.3-c maddlrind nzrd
tutulmu tlblr uyun olmaldr.
431-4.2. Hquq v azadlqlarn pozulmasna dair Konstitusiya Mhkmsinin qrarna
uyun olaraq Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin Plenumu aadak
qrarlardan birini qbul edir:
431-4.2.1. lav kassasiya qaydasnda xarlm qrarn v (v ya) kassasiya
instansiyas mhkmsinin qrarnn v onunla bal apellyasiya instansiyas
mhkmsinin qtnamsinin v ya qrardadnn tam v ya qismn lv edilmsi v
iin apellyasiya instansiyas mhkmsin yenidn baxlmas n gndrilmsi
bard (Azrbaycan Respublikasnn Konstitusiya Mhkmsi trfindn
mhkmy mracit etmk hququnu pozan mhkm aktlarnn Azrbaycan
Respublikasnn Konstitusiyas v qanunlarna uyun olmayan hesab edilmsi
bard qrar qbul edildikd plenum hminin hquq v azadlqlarn pozulmas
il xarlm birinci instansiya mhkmsinin aktlarn da tam v ya qismn lv
ed bilr);
431-4.2.2. lav kassasiya qaydasnda xarlm qrarn v (v ya) kassasiya
instansiyas mhkmsinin qrarnn lv edilmsi v apellyasiya instansiyas
mhkmsinin qtnamsinin v ya qrardadnn qvvd saxlanlmas bard;
431-4.2.3. lav kassasiya qaydasnda xarlm qrarn lv edilmsi v
kassasiya instansiyas mhkmsinin qrarnn qvvd saxlanlmas bard;

431-4.3. nsan Hquqlar zr Avropa Mhkmsinin qrar il laqdar olaraq


Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin Plenumu aadak qrarlardan birini qbul
edir:
431-4.3.1. lav kassasiya qaydasnda xarlm qrarn v (v ya) kassasiya
instansiyas mhkmsinin qrarnn v onunla bal apellyasiya instansiyas
mhkmsinin qtnamsinin v ya qrardadnn tam v ya qismn lv edilmsi v
iin apellyasiya instansiyas mhkmsin yenidn baxlmas n gndrilmsi
bard (nsan Hquqlar zr Avropa Mhkmsi trfindn mhkmy mracit
etmk hququnu pozan mhkm aktlarna dair qrar qbul edildikd, plenum
hminin hquq v azadlqlarn pozulmas il xarlm birinci instansiya
mhkmsinin aktlarn da tam v ya qismn lv ed bilr);
431-4.3.2. lav kassasiya qaydasnda xarlm qrarn v (v ya) kassasiya
instansiyas mhkmsinin qrarnn lv edilmsi v apellyasiya instansiyas
mhkmsinin qtnamsinin v ya qrardadnn qvvd saxlanlmas bard;
431-4.3.3. lav kassasiya qaydasnda xarlm qrarn lv edilmsi v
kassasiya instansiyas mhkmsinin qrarnn qvvd saxlanlmas bard.
431-4.3.4. lav kassasiya qaydasnda xarlm qrara v ya kassasiya
instansiyas mhkmsinin qrarna dyiiklik edilmsi bard.

Fsil 45. Qanuni qvvy minmi mhkm aktlarna yeni alm hallar
zr yenidn baxlmas zr icraat
Madd 432. yenidn baxlmas
432.1. Qanuni qvvy minmi mhkm aktlarna yeni alm hallar zr yenidn
baxla bilr.
432.2. Yeni alm hallar zr mhkm aktlarna yenidn baxmaq n saslar
aadaklardr:
432.2.1. mhkm akt xarldqdan sonra i vvllr baxlarkn mlum
olmayan hlledici materiallar akar edildikd;
432.2.2. mhkmnin qanuni qvvy minmi hkm il myyn edilmi v
qanunsuz, yaxud sassz qtnamnin xarlmasna sbb olmu ahidin bil-bil
yalan ifadlr vermsi, ekspertin bil-bil yalan ry vermsi, trcminin bilbil dzgn trcm etmmsi, sndlrin v ya maddi sbutlarn saxtal;
432.2.3. mhkmnin qanuni qvvy minmi hkm il myyn edilmi v
hmin i baxlarkn trflrin, id itirak edn digr xslrin, yaxud onlarn
nmayndlrinin cinaytkar hrktlri v ya hakimlrin cinaytkar mllri;
432.2.4. hmin mhkm aktlarnn xarlmas n sas olmu mhkm
qtnamsinin, hkmnn, qrardadnn v ya qrarnn, yaxud sair orqann
qrarnn lv edilmsi.
Madd 433. Mhkm aktlarna yeni alm hallar zr baxan mhkm

Qanuni qvvy minmi mhkm aktlarna yeni alm hallar zr Azrbaycan


Respublikas Ali Mhkmsinin plenumu baxr.
Madd 434. riz vermnin qaydas v mddti
434.1. Qanuni qvvy minmi mhkm aktlarna yeni alm hallar zr yenidn
baxlmas haqqnda riz id itirak edn xslr trfindn, i yenidn baxmaq n
sas olmu bu Mcllnin 432-ci maddsind gstriln hallarn akar olunduu gndn
1 aydan gec olmayaraq Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsin veril bilr.
434.2. rizi id itirak edn digr xslr z rizsinin v ona lav olunmu
sndlrin surtlrini gndrmy borcludur.
434.3. riznin v ona lav olunmu sndlrin surtlrinin id itirak edn xslr
gndrilmsini tsdiq edn sndlr rizy lav olunur.
434.4. Myyn olunmu mddt kedikdn sonra riz verildikd v buraxlm
mddtin brpa edilmsin dair vsatt olmadqda, yaxud id itirak edn xslr
riznin v ona lav olunmu sndlrin surtlrinin gndrilmsini tsdiq edn sndlr
tqdim olunmadqda, o, riziy qaytarlr.
Madd 435. Yeni alm hallar zr ilr yenidn baxlmas haqqnda riznin mzmunu
435.1. Yeni alm hallar zr ilr yenidn baxlmas haqqnda rizd aadaklar
gstrilmlidir:
435.1.1. mbahis ediln aktn dqiq gstrilmsi;
435.1.2. riz vermk n qanuni sasn qeyd edilmsi;
435.1.3. riznin verilmsi n qanuni mddtlr ml olunmas bard
mlumatlar v bunun n sbut vasitlrinin gstrilmsi;
435.1.4. qbul edilmi aktn lv edilmsi bard motivlr.
435.2. rizy onun sasland sndlrin sli, yaxud surtlri v bu Mcllnin 432-ci
maddsind gstriln sndlr lav olunur.
Madd 436. riz vermk n mddtin hesablanmas
436.1. riz vermk n mddt aadak qaydada hesablanr:
436.1.1. bu Mcllnin 432.2.1-ci maddsi il nzrd tutulan hallarda i n
mhm hmiyyti olan hallar ald gndn;
436.1.2. bu Mcllnin 432.2.2 v 432.2.3-c maddlri il nzrd tutulan
hallarda cinayt ii zr hkmn qanuni qvvy mindiyi gndn;
436.1.3. bu Mcllnin 432.2.4-c maddsi il nzrd tutulan hallarda
mhkm hkmnn, qtnamsinin, qrardadnn, qrarnn qanuni qvvy
mindiyi gndn v ya dvlt orqan, yaxud digr orqan trfindn z mzmununa

gr yenidn baxlan qtnam, qrardad v ya qrarn sasland hkm,


qtnamy, qrardada v ya qrara zidd olan qrarn xarld gndn.
436.2. Bu Mcllnin 432-ci maddsind nzrd tutulan hallar akar edildiyi gndn 3 il
kedikdn sonra bu bard rizy baxlmr.
Madd 437. rizy baxlmas
437.1. rizy ilkin olaraq Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin Plenumu trfindn tyin
ediln 5 hakimdn ibart mhkm trkibi baxr. Mhkm trkibin daxil olan hakim trfindn
i baxlmasna yol verilmyn hallar olduqda, Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin sdri
hmin hakimi Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin Plenumu trfindn tyin ediln 5
ehtiyat hakimdn biri il vz edir.
437.2. Mhkm trkibi rizy baxaraq aadak qrardadlardan birini qbul edir:
437.2.1. riznin mzmununa dair bu Mcllnin 435-ci maddsinin tlblrin riayt
edilmdikd, riznin qaytarlmas haqqnda (riz vermi xs onun qaytarlmasna
sbb olmu nqsanlar aradan qaldrdqdan sonra yenidn riz ver bilr);
437.2.2. bu Mcllnin 432.2-ci maddsind nzrd tutulmu saslar olmadqda,
riznin rdd edilmsi haqqnda;
437.2.3. riznin mzmununa dair bu Mcllnin 435-ci maddsinin tlblrin riayt
edildikd v bu Mcllnin 432.2-ci maddsind nzrd tutulmu saslar olduqda,
riznin i il birlikd Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin Plenumuna
gndrilmsi haqqnda.
437.3. Bu Mcllnin 437.2-ci maddsind nzrd tutulmu qrardadlardan ikayt veril
bilmz.
437.4. Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin Plenumu yeni alm hallar zr mhkm
aktna yenidn baxlmas haqqnda rizy mhkm iclasnda baxr. riziy v id itirak
edn digr xslr Plenum iclasnn vaxt v yeri haqqnda mhkm bildirii gndrilir. Lakin
onlarn glmmsi rizy baxlmasna mane olmur. (27)
Madd 438. yenidn baxmaq haqqnda qrardad
438.1. Azrbaycan Respublikas Ali Mhkmsinin plenumu yeni alm hallar zr
qtnamy, qrardada v ya qrara baxdqda ya rizni tmin edib mhkm aktlarn
lv edir, ya da yenidn baxma rdd edir.
438.2. Mhkm aktlar lv edildikd, i bu Mcllnin 3 v 4-c fsillrin uyun
olaraq aidiyyti zr mhkmy gndrilir v bu Mcll il myyn olunmu qaydalar
zr mhkm trfindn yenidn baxlr.

Drdnc blm. Xarici xslrin itirak il icraat


Fsil 46. Mhkmlrin beynlxalq slahiyytlri
Madd 439. Xarici xslrin prosessual hquqlar

439.1. cnbilrin v vtndal olmayan xslrin, xarici hquqi xslrin v


beynlxalq tkilatlarn (bundan sonraxarici xslr) pozulmu v ya mbahis ediln
hquq v qanunla qorunan mnafelrinin mdafisi n Azrbaycan Respublikasnn
mhkmlrin mracit etmk hququ vardr.
439.2. Xarici xslr Azrbaycan Respublikas vtndalar v hquqi xslri il brabr
prosessual hquqlardan istifad edir v prosessual vziflri dayrlar.
Madd 440. Xarici xslrin itirak il olan ilr zr icraat
440.1. Azrbaycan Respublikasnn mhkmlri mlki v iqtisadi mbahislr zr
beynlxalq slahiyyt bu rtl malikdirlr ki, id itirak edn xslrdn hr hans biri
xarici xs olsun, onun Azrbaycan Respublikasnda yaay yeri, olduu yer v adtn
gldiyi yer olsun.
440.2. Mhkmlrd xarici xslrin itirak etdiklri ilr zr icraat bu Mclly v
digr qanunlara uyun olaraq hyata keirilir.
440.3. Azrbaycan Respublikas vtndalarnn v hquqi xslrinin prosessual
hquqlar zr xsusi mhdudiyytlr yol vern dvltlrdn olan xarici xslr
mnasibtd Azrbaycan Respublikas trfindn cavab mhdudiyytlri myyn edil
bilr.
Madd 441. cnbilrin, vtndal olmayan xslrin v qaqnlarn prosessual hquq
v faliyyt qabiliyyti
441.1. cnbilrin prosessual hquq v faliyyt qabiliyyti vtnda olduqlar dvltin
qanunlar il myyn edilir.
441.2 cnbinin bir ne vtndal olduqda onun prosessual hquq v faliyyt
qabiliyyti onun daha sx bal olduu dvltin qanunlar il myyn edilir.
441.3. Vtndal olmayan xsin prosessual hquq v faliyyt qabiliyyti hmin
xsin daimi yaad yeri olan dvltin, bel dvlt olmadqda is onun adtn olduu
dvltin qanunlar il myyn edilir.
441.4. Qaqnlarn prosessual hquq v faliyyt qabiliyyti onlarn snacaq tapdqlar
dvltin qanunlar il myyn edilir.
Madd 442. Xarici hquqi xslrin v beynlxalq tkilatlarn prosessual hquq v
faliyyt qabiliyyti
442.1. Xarici hquqi xslrin prosessual hquq v faliyyt qabiliyyti yaradld xarici
dvltin qanunu il myyn edilir. Bu qanuna sasn prosessual hquq qabiliyytin
malik olmayan xarici hquqi xs Azrbaycan Respublikasnn razisind Azrbaycan
Respublikasnn qanununa mvafiq olaraq hquq qabiliyytli hesab edil bilr.
442.2. Beynlxalq tkilatn prosessual hquq v faliyyt qabiliyyti yaradld
beynlxalq mqavil, onun tsis sndlri v ya Azrbaycan Respublikasnn slahiyytli
dvlt orqan il balanm sazil myyn edilir.

Madd 443. Xarici xslrin itirak il olan ilr zr Azrbaycan Respublikas


mhkmlrinin slahiyyti
443.0. Azrbaycan Respublikasnn mhkmlri xarici xslrin itirak il olan
aadak ilr baxmaa haqldr:
443.0.1. i zr birg iddialardan v ya birg cavabdehlrdn hr hans birinin
Azrbaycan Respublikasnda yaay yeri, olduu yer v yaxud adtn gldiyi yer
olduqda;
443.0.2. xarici xslrin idarilik orqan, filial v ya nmayndliyi Azrbaycan
Respublikasnn razisind olduqda;
443.0.3. cavabdeh Azrbaycan Respublikasnn razisind mlaka malik olduqda;
443.0.4. aliment alnmas v ataln myyn edilmsi ilrind iddia
Azrbaycan Respublikasnn razisind yaay yerin malik olduqda;
443.0.5. yetiriln xsartl, salamln baqa cr pozulmas v ya ailni
dolandrann lm il laqdar ziyann dnilmsin dair ilrd ziyan
Azrbaycan Respublikasnn razisind vurulduqda v ya iddia Azrbaycan
Respublikasnn razisind yaay yerin malik olduqda;
443.0.6. mlaka vurulan ziyann dnilmsi ilrind ziyann dnilmsi haqqnda
tlbin verilmsi n sas olan hrkt v ya digr hal Azrbaycan
Respublikasnn razisind ba verdikd;
443.0.7. iddia icras tamamil v ya qismn Azrbaycan Respublikasnn
razisind hyata keirilmli olan v ya hyata keirilmi mqavildn irli
gldikd;
443.0.8. iddia Azrbaycan Respublikasnn razisind ba vermi sassz
varlanmadan irli gldikd;
443.0.9. nikahn pozulmas ilrind iddia Azrbaycan Respublikasnda yaay
yerin malik olduqda v ya r-arvaddan he olmazsa biri Azrbaycan
Respublikasnn vtnda olduqda;
443.0.10. rfin, lyaqtin v igzar nfuzun mdafisi ilrind iddia
Azrbaycan Respublikasnda yaay yerin malik olduqda;
443.0.11. vsiyyt ednin ln vaxt yaay yeri, gldiyi yer Azrbaycan
Respublikasnda olarsa v yaxud vsiyyt ednin mlak Azrbaycan
Respublikasnda olduqda vrslik ilri.
Madd 444. Mstsna slahiyyt
444.0. Azrbaycan Respublikas mhkmlrinin mstsna slahiyytin aadaklar
daxildir:

444.0.1. danmaz mlaka ya hququ, elc d hmin mlakn icary verilmsi


v ya girov qoyulmas haqqnda iddialara dair ilr, gr onlarn predmeti olan
mlak Azrbaycan Respublikasnn razisinddirs;
444.0.2. hquqi xsin hqiqiliyinin v ya qeyri-hqiqiliyinin tannmas v hquqi
xsin buraxlmas, yaxud onun qrarlarnn lv edilmsi iddialarna dair ilr,
gr hquqi xsin Azrbaycan Respublikasnda hquqi nvan (olduu yer)
vardrsa;
444.0.3. patent, marka v ya digr hquqlarn hqiqiliyinin tannmas iddialarna
dair ilr, gr bu hquqlarn qeyd alnmas v ya onlarn qeyd alnmas n
rizlrin verilmsi Azrbaycan Respublikasnda olmudursa;
444.0.4. mhkm bax zaman mcburi icra tdbirlri bard qbul edilmi
qtnam Azrbaycan Respublikasnda irli srlm v yaxud hyata
keirilmis;
444.0.5. ykdama mqavillrindn ml gln ykdayanlara qar iddialara
dair ilr;
444.0.6. gr r-arvadn hr ikisinin Azrbaycan Respublikasnda yaay yerlri
vardrsa, Azrbaycan Respublikasnn vtndalar il cnbilr v ya vtndal
olmayan xslr arasnda nikahn pozulmasna dair ilr.
Madd 445. Xsusi icraat ilri
445.0. Azrbaycan Respublikasnn mhkmlri xsusi icraat ilrin aadak hallarda
baxrlar:
445.0.1. barsind itkin dm hesab edilm v yaxud lm elan etm haqqnda
msl qaldrlan xs Azrbaycan Respublikasnn vtnda olmusa v yaxud
Azrbaycan Respublikasnn razisind sonuncu mlum yaay yerin malik
olmusa;
445.0.2. barsind mhdud faliyyt qabiliyytli hesab edilm haqqnda msl
qaldrlan xs Azrbaycan Respublikasnn vtnda olduqda, yaxud o,
Azrbaycan Respublikasnn razisind adtn yerldiyi yer malik olduqda;
445.0.3. barsind sahibsiz hesab etm haqqnda riz veriln ya Azrbaycan
Respublikasnn razisind olduqda;
445.0.4. barsind itirilmi hesab edilmsi haqqnda v zrindki mvafiq
hquqlarn brpa edilmsi (ar icraat) haqqnda riz verilmi qiymtli kaz
Azrbaycan Respublikasnn razisind yaayan v ya olan fiziki v ya hquqi
xs trfindn verildikd;
445.0.5. barsind yanllqlarn myyn edilmsi haqqnda riz veriln
vtndalq vziyyti aktlarnn qeydlri Azrbaycan Respublikasnn mvafiq
icra hakimiyyti orqanlar trfindn hyata keirildikd;
445.0.6. ikayt ediln notarial hrktlr (onlarn edilmsindn imtina)
Azrbaycan Respublikasnn notariusu v ya digr orqan trfindn edildikd.

Madd 446. Nikah mnasibtlrindn ml gln ilr


446.0. Nikah mnasibtlrindn ml gln mhkm ilrind Azrbaycan
Respublikasnn mhkmlri aadak hallarda beynlxalq slahiyyt malikdirlr:
446.0.1. gr r-arvaddan biri Azrbaycan Respublikasnn vtndadrsa v ya
nikah balanarkn Azrbaycan Respublikasnn vtnda olmudursa;
446.0.2. gr iddia verilmi r v yaxud arvadn Azrbaycan Respublikasnda
adtn olduu yeri vardrsa;
446.0.3. Azrbaycan Respublikasna gldiyi vaxtdan r-arvaddan biri vtndal
olmayan xsdirs.
Madd 447. Valideynlrl uaqlar arasnda ilr
xsi mnasibtlrl laqdar valideynlrl uaqlar arasnda olan mhkm ilrind
Azrbaycan Respublikasnn mhkmlri o vaxt mstsna slahiyyt malik olurlar ki,
trflrdn hr hans biri Azrbaycan Respublikasnn vtnda olsun v ya onun
Azrbaycan Respublikasnda adtn olduu yeri olsun.
Madd 448. vladla gtrm
Mhkm ilrind Azrbaycan Respublikasnn mhkmlri o zaman mstsna
slahiyyt malik olurlar ki, vladla gtrn r-arvaddan biri v ya uaq Azrbaycan
Respublikasnn vtnda olsun v ya onlarn Azrbaycan Respublikasnda adtn
olduu yer olsun.
Madd 449. Qyyumluq, himayilik
449.1. Qyyumluq v ya himayilikl laqdar taprqlar icra etdikd Azrbaycan
Respublikasnn mhkmlri o hallarda beynlxalq slahiyyt malik olurlar ki,
himayiliy, qyyumlua veriln v yaxud uaq Azrbaycan Respublikasnn vtnda
olsun, yaxud da onlarn Azrbaycan Respublikasnda adtn yaay yerlri olsun.
449.2. gr himayiliy, qyyumlua verilnin v yaxud uan Azrbaycan
Respublikas mhkmlrinin himayiliyin ehtiyaclar varsa, Azrbaycan Respublikas
mhkmlri bu bard beynlxalq slahiyyt malikdirlr.
Madd 450. Mqavil aidiyyti
450.1. Azrbaycan Respublikasnn mhkmsi bu blmy uyun olaraq slahiyytli
olmamasna baxmayaraq, trflr Azrbaycan Respublikas mhkmsinin beynlxalq
slahiyytlri bard razla gl bilrlr. Bel razlq yazl kild olmaldr.
450.2. Trflrdn birinin xarici lkd yaay yeri, i yeri v ya onun adtn olduu yer
varsa, trflr bu Mcllnin 450.1-ci maddsin mvafiq olaraq xarici dvltin
mhkmsinin beynlxalq slahiyyti bard razla gl bilrlr.
Madd 451. baxlmas yerinin dyimzliyi

Azrbaycan Respublikas mhkmsi trfindn slahiyyt qaydalarna ml edilmkl


icraata qbul edilmi i, sonradan trflrin vtndalnn, yaay yerinin v ya adtn
yerldiyi yerin dyimsi il laqdar v ya digr hallarda baqa dvltin mhkmsin
aid olsa da, mahiyyti zr hll edilir.
Madd 452. Eyni trflr arasnda, eyni predmet barsind v eyni saslar zr
mbahislr xarici mhkmlr trfindn baxlmasnn prosessual nticlri
452.1. Eyni trflr arasnda, eyni predmet barsind v eyni saslar zr mbahislr
dair xarici dvltin mhkmlri trfindn qtnam xarlbsa, Azrbaycan
Respublikasnn mhkmsi baxlmaq n rizni qbul etmkdn imtina edir v ya i
zr icraata xitam verir.
452.2. Eyni trflr arasnda, eyni predmet barsind v eyni saslar zr mbahisy
dair xarici dvltin mhkmsind vvllr qaldrlm i olarsa v qrar Azrbaycan
Respublikas razisind tannmal v ya icra edilmlidirs, Azrbaycan Respublikasnn
mhkmsi baxlmaq n rizni qbul etmkdn imtina edir v ya rizni baxlmam
saxlayr.
452.3. gr xarici dvltin mhkmlri trfindn qbul ediln v ya qbul edilck
qtnam Azrbaycan Respublikasnn razisind tannmal v ya icra olunmal deyildirs
v yaxud i Azrbaycan Respublikas mhkmlrinin mstsna slahiyytlrin aiddirs,
bu Mcllnin 452.1 v 452.2-ci maddlrinin nticlri yaranmr.
Madd 453. Diplomatik missiyann zvlri
Azrbaycan Respublikasnda yaradlan diplomatik missiyalarn zvlri, onlarn ail
zvlri v onlarn frdi ev iilri diplomatik mnasibtlr barsind 18 aprel 1961-ci il
tarixli Vyana Konvensiyasnn qaydalarna uyun olaraq mlki mhkm
msuliyytindn azad edilirlr. Bu, hminin dvltlrin hmin Konvensiyann
itiraklar olmad hallara da aid edilir.
Madd 454. Konsulluq nmayndliklrinin zvlri
Azrbaycan Respublikasnda yaradlm konsulluq nmayndliklrinin zvlri,
konsulluun seilmi qulluqular da daxil olmaqla konsulluq mnasibtlri barsind 24
aprel 1963-c il tarixli Vyana Konvensiyasnn qaydalarna uyun olaraq mlki mhkm
msuliyytindn azad edilirlr. Bu, hminin onlarn dvltlrinin hmin msuliyyt
bardki mqavilnin itiraklar olmad hallara da aid edilir.
Madd 455. Digr toxunulmazlq
Azrbaycan Respublikasnn mlki mhkm msuliyyti xidmti dvt zr Azrbaycan
Respublikasnda olan digr dvltlrin nmayndlrin v onlarn mayitilrin
amil edilmir.
Madd 456. Mhkm taprqlar
456.1. Azrbaycan Respublikasnn mhkmlri Azrbaycan Respublikasnn qanunlar
il v Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd beynlxalq mqavillril myyn
edilmi qaydada xarici mhkmlrin ayr-ayr prosessual hrktlrin yerin yetirilmsi
bard taprqlarn icra edirlr (bildirilrin v baqa sndlrin verilmsi, trflrdn

izahatlar, ahidlrdn ifadlr, ekspertlrdn ry alnmas, yerind mayin aparlmas v


s.).
456.2. Aadak hallarda taprqlar icra edilmmlidir:
456.2.1. gr taprn yerin yetirilmsi Azrbaycan Respublikasnn
suverenliyin v onun qanunvericiliyinin mumi prinsiplrin ziddirs;
456.2.2. gr taprn yerin yetirilmsi mhkmnin slahiyytin aid
deyildirs.
456.3. Xarici mhkmlrin ayr-ayr prosessual taprqlarnn yerin yetirilmsi,
Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd beynlxalq mqavillrd baqa qayda
myyn edilmyibs, bu Mclld myyn edilmi qaydalarla icra edilir.
456.4. Azrbaycan Respublikasnn mhkmlri xarici lklrin mhkmlrin ayrayr prosessual hrktlrin yerin yetirilmsi bard taprqla mracit ed bilr.
456.5. gr, lazm olan hrktlri Azrbaycan Respublikasnn diplomatik v ya konsul
nmayndlri ed bilrlrs, bu bard onlara mracit edil bilr.
456.6. Azrbaycan Respublikas mhkmlri il xarici mhkmlr arasndak
mnasibtlr Azrbaycan Respublikasnn qanunlar v Azrbaycan Respublikasnn
beynlxalq mqavillri il myyn edilir.
Madd 457. Xarici dvltlrin orqanlar trfindn verilmi sndlrin tannmas
Azrbaycan Respublikasndan knarda Azrbaycan Respublikasnn vtnda v ya
hquqi xslri, yaxud cnbilr barsind verilmi, trtib edilmi v ya xarici dvltlrin
slahiyytli orqanlar trfindn myyn edilmi qaydada tsdiq edilmi sndlr, gr
qanunla v ya Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd beynlxalq mqavillrd
baqa qayda nzrd tutulmamdrsa, konsul orqanlar trfindn qanunildirildikdn
sonra Azrbaycan Respublikas mhkmlri trfindn qbul edilir.
Madd 458. Xarici mhkmlrin qtnamlrinin tannmas v icra edilmsi
458.1. Xarici mhkmlrin qtnamlri Azrbaycan Respublikasnn qanunlarnda v ya
Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd beynlxalq mqavillrd nzrd tutulduu
hallarda, yaxud qarlql anlama sasnda Azrbaycan Respublikasnda tannr v icra
edilir.
458.2. Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd beynlxalq mqavillrd baqa
qaydalar nzrd tutulmamdrsa, xarici mhkmlrin qtnamlrinin tannmas rtlri
v qaydas v icra edilmsi bu Mclld nzrd tutulmu qaydada hyata keirilir.
458.3. Xarici mhkmlrin qtnamlri, qtnamnin qanuni qvvy mindiyi andan 3 il
mddtind mcburi qaydada icraya ynldil bilr.
Madd 459. Xarici mhkmlrin icras tlb olunmayan qtnamlrin tannmas
459.0. Xarici mhkmlrin z xarakterin gr icras tlb olunmayan aadak
qtnamlri Azrbaycan Respublikasnda tannr:

459.0.1. mhkmnin qtnam xard dvltin vtndalarnn xsi statusuna


toxunan qtnamlr;
459.0.2. nikah lv ediln v ya etibarsz hesab ediln vaxt r-arvaddan biri
Azrbaycan Respublikasnn hdudlarndan knarda yaad hallarda Azrbaycan
Respublikasnn vtndalar il cnbilr arasndak nikahn lv edilmsi v
etibarsz hesab edilmsi bard qtnamlr;
459.0.3. nikah lv edildiyi v ya etibarsz hesab edildiyi vaxt r-arvadn hr ikisi
Azrbaycan Respublikasnn hdudlarndan knarda yaadqlar hallarda
Azrbaycan Respublikasnn vtndalar arasnda nikahn lv edilmsi v
etibarsz hesab edilmsi bard qtnamlr.
Madd 460. Baqa dvltlr atdrlma
460.1. Baqa dvltlr korrespondensiyann atdrlmas hquqi yardm gstrilmsi
bard Azrbaycan Respublikasnn trfdar xd mqavillr sasn hyata keirilir.
460.2. atdrlma hquqi yardm gstrilmsini xahi edn orqan trfindn tsdiq
olunur.
460.3. gr korrespondensiyalarn atdrlmas hquqi yardm gstrilmsi bard
mqavil olmayan baqa dvltd hyata keirilmlidirs, mlumat onun atdrlmasn
tsdiq edn bildiriin verilmsi rti il sifarili mktubla gndrilir. Bu halda
atdrlmann tsdiqi n mktubu atdrm pot blmsinin beynlxalq hquqa
mvafiq olan tsdiq bard arayn tqdim etmk kifaytdir.
Madd 461. Nmaynd tyin etm hququ
461.1. Trfin Azrbaycan Respublikasnn hdudlarndan knarda yaay yeri, olduu
yeri, yaxud ofisi vardrsa v onun Azrbaycan Respublikasnda yaayan nmayndsi
yoxdursa, o, Azrbaycan Respublikasnda slahiyytli nmaynd tyin ed bilr.
461.2. Mhkm bu Mcllnin 461.1-ci maddsind gstriln trf tyin olunmu
vaxtda mhkm baxnda onun v ya slahiyytli nmayndsinin itirak bard
hquqlarn sifarili mktubla izah edir.
461.3. gr trf bu vaxt rzind slahiyytli nmaynd tyin etmmis, onda sifarili
mktubun pota verildiyi gndn 1 ay mddtind onun atdrlmas bard bildiri
tqdim edilms d mktub atdrlm hesab olunur.
461.4. Bu Mcllnin 461.1- 461.3-c maddlri zr ml gl biln rait v nticlr
bard trflr mlumat verilmlidir.

Fsil 47. Azrbaycan Respublikasnda xarici mhkmlrin v


arbitrajlarn qtnamlrinin icras v tannmas
mumi qaydalar
Madd 462. Xarici dvltlrin mhkm v arbitrajlarnn qtnamlrinin icras v
tannmas

Xarici dvltlrin mhkmlrinin v arbitrajlarnn qtnamlri Azrbaycan


Respublikasnn qanunvericiliyin, hquq qaydasna zidd deyildirs v qarlql
tminatlandrlmdrsa, Azrbaycan Respublikasnda icra edil v tanna bilr.
Madd 463. sas qaydalar
Xarici dvltlrin mhkmlrinin v arbitrajlarnn qtnamlri dedikd, mlki ilr v
iqtisadi mbahislr zr qtnamlr, cinayt ilri zr hkmlrin cinayt nticsind
vurulmu ziyann dnilmsi bard hisslri, arbitraj mhkmlrinin qtnamlri,
habel xarici dvltlrin digr aktlar baa dlr.
Madd 464. Xarici dvltlrin mhkm v arbitraj qtnamlrinin icras v tannmas
bard rizlr baxan mhkm
Xarici dvlt mhkmlri v arbitrajlarnn qtnamlrinin mcburi qaydada icra
olunmas v tannmas bard rizlr Azrbaycan Respublikasnn Ali Mhkmsi
baxr.
Madd 465. Xarici dvltlrin mhkmlrinin v arbitrajlarnn qtnamlrini mcburi
qaydada icra etmkdn v tanmaqdan imtina edilmsi
465.1. Aadak hallarda mhkmnin qtnamsini mcburi qaydada icra etmkdn
imtina edilmsin yol verilir:
465.1.1. i baxlmas Azrbaycan Respublikas mhkmsinin mstsna
slahiyytin aiddirs;
465.1.2. id itirak edn xs i baxlmas bard bildiriin vaxtnda v lazmi
qaydada ona verilmmsi nticsind prosesd itirak etmk imkanndan mhrum
olmusa;
465.1.3. eyni trflr arasnda, eyni predmet dair v eyni saslar zr
Azrbaycan Respublikas mhkmlrinin qanuni qvvy minmi qtnamsi
varsa v ya digr dvltin mhkmsind i qaldrlmazdan vvl Azrbaycan
Respublikas mhkmlrinin icraatnda eyni xslr arasnda, eyni predmet
barsind v eyni saslar zr qaldrlm i varsa;
465.1.4. qtnam, razisind hmin qtnam xarlan dvltin qanunvericiliyi
zr qanuni qvvy minmmis;
465.1.5. qtnamnin icras Azrbaycan Respublikas qanunvericiliyinin sas
prinsiplri v suverenliyi il ziddiyyt tkil edirs;
465.1.6. xarici dvltin qarlql laqlri tmin olunmursa.
465.2. gr Azrbaycan Respublikas mhkmsinin icraatnda eyni trflr arasnda,
eyni predmet bard v eyni saslarla olan mbahis bard i balanmdrsa, mhkm
qtnamnin mcburi icras v tannmas bard rizy baxlmasn dayandrr.
Qtnamnin mcburi icras v tannmas bard qrar qbul edildiyi halda, mhkm i
zr icraata xitam verir. gr riz rdd edilmis, mbahisy mahiyyti zr baxlr.

Fsil 48. Xarici dvltin mhkm qtnamlrinin mcburi icras

Madd 466. Xarici dvltin mhkm qtnamsinin mcburi icras bard riz
466.0. Xarici dvltin mhkm qtnamsinin mcburi icras bard rizy aadaklar
lav edilir:
466.0.1. xarici dvltin mhkm qtnamsinin qanuni qvvy minmsini tsdiq
edn, zrind qeydiyyat aparlm surti, zrrin qtnam xarlm v
mhkm prosesind itirak etmyn trfin i baxlmas bard vaxtnda v
lazmi qaydada xbrdar edilmsini tsdiq edn snd;
466.0.2. sndlrin Azrbaycan dilin trcm olunmu, tsdiq edilmi surtlri.
Madd 467. rizy baxlmas
467.1. Xarici dvltin mhkm qtnamsinin tannmas v mcburi icras bard rizy
id itirak edn xslr rizy baxlmasnn vaxt v yeri bard xbr verilmkl aq
mhkm iclasnda baxlr.
467.2. Bildiri vrqsinin ona verilmsi bard mhkmd mlumat olarsa, id itirak
edn xsin zrl sbblr olmadan mhkmy glmmsi rizy baxlmasna mane
olmur. gr id itirak edn xs rizy baxlmasnn baqa vaxta keirilmsi bard
xahil mhkmy mracit edrs v hmin xahi mhkm trfindn zrl hesab
edilrs, mhkm i baxlmasn baqa vaxta keirir v borclunu yeni mhkm
baxnn vaxt bard xbrdar edir.
467.3. rizy baxlarkn mhkm xarici dvltin mhkm qtnamsini tanmaqdan v
icra etmkdn imtina etdikd bu Mcllnin 465-ci maddsi il nzrd tutulan saslarn
olub-olmamasn yoxlayr.
467.4. Mhkm riz zr xarici dvltin mhkm qtnamsinin mcburi icras v ya
bundan imtina edilmsi bard qrardad xarr.
Madd 468. Qtnamnin icras
468.1. Xarici dvltin mhkm qtnamsi v Azrbaycan Respublikas Ali
Mhkmsinin qrardad sasnda bu qtnamnin mcburi qaydada icra edilmsinin hll
olunmas haqqnda, mhkm qtnamsinin icra edilm yerin gndrilmkl icra
vrqsi verilir.
468.2. Xarici dvltin mhkm qtnamsinin mcburi qaydada icra edilmsi bard
hrktlr Azrbaycan Respublikasnn qanunvericiliyin sasn qtnamnin icrasn
hyata keirn orqanlar trfindn edilir.

Fsil 49. Xarici dvlt mhkmlrinin qtnamlrinin tannmas


Madd 469. mumi qaydalar
Xarici dvltin mcburi icra olunmas tlb edilmyn mhkm qtnamlri, maraql
xs trfindn buna qar etiraz daxil olmamsa, hr hans sonrak icraat olmadan
tannr.
Madd 470. Ail ilri zr qtnam qbul edilmsinin mcburiliyi

470.1. gr xarici dvltin mhkm qtnamsi il nikah pozulmusa, etibarl v yaxud


etibarsz hesab edilmis, bu qtnamnin icra edilmsi n onun Azrbaycan
Respublikasnn Ali Mhkmsi trfindn tannmas tlb olunur. Bu halda tannma
xarici dvltin qarlql tminatndan asl deyildir.
470.2. gr r-arvadn hr ikisi qtnam qbul ediln zaman nikah pozan orqann aid
olduu dvltin vtnda olmusa, qtnamnin tannmas tlb olunmur.
Madd 471. Tannmaya qar etiraz
d itirak edn xs, xarici dvltin mhkm qtnamsinin daxil olmasn bildiyi 1 ay
mddtind bu qtnamnin tannmasna etiraz bard Azrbaycan Respublikasnn Ali
Mhkmsin mracit ed bilr.
Madd 472. Etiraza baxlma
472.1. Xarici dvltin mhkm qtnamsinin tannmasna qar id itirak edn xsin
etirazna id itirak edn xslr bu Mclld gstriln qaydada bildirmkl aq
mhkm iclasnda baxlr.
472.2. Mhkm bildiriinin ona rsmi qaydada verilmsi mhkmy mlum olduqda,
id itirak edn xsin zrsz sbbdn mhkmy glmmsi etiraza baxlmasna
mane olmur.
472.3. gr xs etiraza baxlmas vaxtnn baqa vaxta keirilmsin dair mhkmy
mracit edrs v bu xahi mhkm trfindn zrl hesab edilrs, onda mhkm
bax baqa vaxta keirir v bu bard id itirak edn xslr bildirir.
472.4. Xarici dvltin mhkm qtnamsinin tannmasna qar etiraza baxlanda
mhkm qrardad xarr.
Madd 473. Xarici dvltin mhkm qtnamsinin tannmasnn rdd edilmsi
473.1. Mcburi icra edilmli olmayan xarici dvltin mhkm qtnamsinin
tannmasnn rdd edilmsin bu Mcllnin 465-ci maddsind nzrd tutulmu saslar
olduqda yol verilir.
473.2. Qrardadn surti onun xarld gndn 3 gn mddtind xarici dvltin
mhkm qtnamsinin xarlmas bard riz vermi xs v ya onun nmayndsin
v qtnamnin tannmasna qar etiraz etmi xs gndrilir.

Fsil 50. Xarici dvltin arbitraj mhkmlrinin qtnamlrinin icras v


tannmas
Madd 474. mumi qaydalar
Bu blmnin maddlri hminin, xarici dvltlrin arbitraj mhkmlrinin
qtnamlrinin icra edilmsi v ya tannmas bard qtnamlr d ttbiq edilir.
Madd 475. Xarici dvltin arbitraj mhkmsinin qtnamsinin icra edilmsi v ya
tannmas bard riz

Xarici dvltin arbitraj mhkmsinin qtnamsinin icrasn v tannmasn bildirn


hquqi v fiziki xs, arbitraj qtnamsinin slini v ya onun tsdiq edilmi surtini,
habel arbitraj saziinin slini v ya onun surtini tqdim etmy borcludurlar. gr
arbitraj mhkmsinin qtnamsi v ya sazi xarici dilddirs, trflr bu sndlrin
tsdiq edilmi, Azrbaycan dilin trcmsini tqdim etmlidirlr.
Madd 476. Xarici dvltin arbitraj mhkmsinin qtnamsini mcburi icra etmkdn v
ya tanmaqdan imtina
476.0. Xarici dvltin arbitraj mhkmsinin qtnamsinin mcburi icra edilmsi v
tannmasndan xs aadak hallarda imtina edil bilr:
476.0.1. id itirak edn xsin leyhin ynldiln arbitraj mhkmsi
qtnamsinin mcburi icras v ya tannmas haqqnda rizsin baxan
mhkmy o, aadak sbutlar tqdim edrs:
476.0.1.1. arbitraj saziind itirak edn trflrdn biri bu v ya digr drcd
faliyyt qabiliyyti olmayan olmu, yaxud bu sazi sasn trflrin tabe olduu
qanuna gr, sazid bel mdda olmadqda is qtnam xarlan lknin
qanununa gr etibarsz hesab edilmidir;
476.0.1.2. leyhin qtnam xarlm trf arbitrin v ya arbitraj baxnn tyin
edilmsi vaxt haqqnda lazmi qaydada xbrdar edilmmi v ya baqa
sbblrdn z izahatn tqdim ed bilmmidir;
470.0.1.3. qtnam arbitraj saziind nzrd tutulmayan v ya onun rtlrin
uyun glmyn mbahis zr xarldqda, yaxud arbitraj saziinin hdlrindn
knara xan msllr zr bndlr malik olduqda; lakin gr arbitraj sazii il
hat olunan msllr zr bndlr bu Sazi il hat olunmayan msllrdn
ayrla bilrs, onda arbitraj sazii il hat olunan msllr zr bndlri olan
qtnamnin hisssi tanna v icraya ynldil bilr;
476.0.1.4. mnsiflr mhkmsinin trkibi v ya arbitraj qaydalar trflrin
razlna v ya bunlarn olmamas arbitrajn olduu lknin qanununa uyun
glmirs;
476.0.1.5. qtnam trflr n hl mcburi deyildirs v ya lv edilmis,
yaxud qanunlar sasnda xarld lknin mhkmsi trfindn lv edilmis
v ya icras dayandrlmsa;
476.0.2. gr arbitraj mhkmsinin qtnamsinin icraya ynldilmsi v
tannmas bard rizy baxan mhkm myyn ets ki, mbahisnin obyekti
Azrbaycan Respublikasnn qanunvericiliyin sasn arbitraj baxnn predmeti
ola bilmz, yaxud arbitraj mhkmsinin qtnamsinin icraya ynldilmsi v
tannmas Azrbaycan Respublikasnn suverenliyin v ya qanunvericiliyin sas
prinsiplrin ziddir.
Madd 477. Mnsiflr mhkmsinin qtnamsi
Xarici mnsiflr mhkmsi qtnamsinin icra edilmsi v tannmas n bu Mcllnin
maddlri mvafiq olaraq ttbiq edil bilr. Bundan lav, BMT-nin 1958-ci il 10 iyun

tarixli xarici mnsiflr mhkmsinin qtnamsinin tannmas v icra edilmsi bard


Nyu-York Konvensiyas ttbiq edilir.

Azrbaycan Respublikasnn
Mlki Prosessual Mcllsin
lav

tirilmi mhkm icraatnn v ya icra zr


icraatn brpa edilmsi
1. Baa atmas bard qtnam qbul edilmi v ya xitam edilmi mlki i zr itirilmi
mhkm icraatnn v ya icra zr icraatn tam v ya qismn brpa edilmsi bu lav il
myyn edilmi qaydada mhkm trfindn hyata keirilir.
2. tirilmi mhkm icraat v ya icra zr icraatn brpas id itirak edn xslrin
rizsi zr balanr.
3. Mhkm icraatnn brpas haqqnda riz mbahisnin mahiyyti zr qtnam v i
zr icraata xitam verilmsi haqqnda qrardad xarm mhkmy verilir. tirilmi icra
icraatnn brpasna dair riz icrann olduu yer gr mhkmy verilir.
4. rizd rizinin mhz hans icraatn brpa olunmasn istmsi, mhkm trfindn
mahiyyt zr qtnam, yaxud i zr icraatn xitam olunmas bard qrardad qbul
edilib-edilmmsi, rizinin hmin icraatda hans prosessual vziyytd olmas,
rizinin nvan v ya yaad yer, icraatn itirilmsi bard hans hallarn mlum
olmas, icraat sndlrinin surtlrinin harada olmas v onlar barsind mlumatlar,
hans sndlrin brpasn rizinin zruri hesab etmsi, bu sndlrin hans mqsdl
brpa edilmsi gstrilmlidir.
rizy myyn edilmi qaydada tsdiq edilmmi olsa da, saxlanlm v il laqdar
olan sndlr v ya onlarn surtlri lav edilir.
5. tirilmi icraatn brpa edilmsi bard rizidn dvlt rsumu alnmr.
6. tirilmi icraatn brpas bard rizd rizi trfindn mracitin mqsdi
gstrilmdikd mhkm rizni hrktsiz saxlayaraq, ona hmin zruri hallar rizd
rh etmk n vaxt verir.
tirilmi icraatn brpas rizinin hquq v qanunla qorunan mnafeyi il laqdar
olmadqda mhkm ya itirilmi icraatn brpas zr i balanma rdd edir, yaxud bel
i balamsa, saslandrlm qrardadla onu baxlmam saxlayr.
7. Mhkm icraat i mahiyyt zr baxlana kimi itirildikd, bu lav il myyn
edilmi qaydada brpa edilmir. Bel halda iddia yeni iddia qaldrmaa haqldr.
Mhkm icraatnn itirilmsi il laqdar yeni iddia il i balanmas qrardadnda
hmin hal mtlq gstrilmlidir.

8. baxarkn mhkm icraatn saxlanan hisssindn, icraat itn qdr idn


vtndalara v tkilatlara verilmi sndlrdn, hmin sndlrin surtlrindn, i
aidiyyti olan aray v kazlardan istifad edir.
Mhkm prosessual hrktlrin edilmsind itirak etmi xslri, zruri hallarda,
itirilmi iin baxlmasnda mhkm heytinin trkibin daxil olmu xslri, habel
mhkm qtnamsini icra edn xsi ahid kimi dindir bilr.
9. xarlb.
10. tirilmi mhkm icraatnn brpa edilmsi haqqnda qtnamd v ya i zr icraata
xitam verilmsin dair qrardadda mhkmy tqdim olunmu hans konkret
mlumatlara, itirilmi icraat zr proses itiraklarnn itirak il mhkm iclasnda
tdqiq olunmu mlumatlara sasn brpa olunmu aktn mzmununun myyn
olunmu hesab edilmsi gstrilmlidir.
tirilmi icraatn brpas haqqnda i zr qtnamnin saslandrc hisssind, hminin
mhkmd tdqiq olunmu hans hallarn v itirilmi icraatla laqdar edilmi hans
prosessual hrktlrin sbuta yetirilmsi bard mhkmnin gldiyi nticlr
gstrilmlidir.
11. tirilmi icraat zr mhkm aktn tam brpa etmk n toplanm materiallar
kifayt etmdikd mhkm bu icraata xitam verir v id itirak edn xslr mumi
qaydada iddia qaldrmaq hququnu izah edir.
12. tirilmi icraat zr mhkm aktnn brpas haqqnda rizy baxlmas onun
saxlanlmas mddti il mhdudlamr.
Lakin itirilmi icraatn brpa edilmsi n riz mhkm aktnn icra edilmsi mqsdi
il, icra vrqsinin mcburi icraya tqdim edilmsi mddti kedikd v bu mddt
mhkm trfindn brpa edilmdikd verilrs, mhkm riz zr icraata xitam verir.
13. Qtnam icraya ynlmis, itirilmi icra icraat brpa edilmlidir.
Mhkm qtnamsinin icras haqqnda akt icra mmurunun icra zaman aktda ks
olunan v hyata keirdiyi hrktlrin mahiyyti gstrilmkl, mhkm qtnamsi il
brpa olunur. (29)
14. Qtnamnin icrasna qdr icra icraatnn itirilmsi zaman icra vrqsinin surtini
(dublikat) vermk mmkn olduu halda, mhkm saslandrlm qrardadla itirilmi
icra icraatnn brpa edilmsi haqqnda iin balanlmasn rdd edir.
15. tirilmi icraatn brpas haqqnda riz zr mhkm aktndan qanunla myyn
edilmi qaydada ikayt verilir.
16. tirilmi icraatn brpas haqqnda mhkm xrclri qsdn yalan riz vermi
xslrdn tutulur.

Mclly dyiiklik v lavlrin edildiyi sndlrin Siyahs


1. Azrbaycan Respublikasnn 19 aprel 2002-ci il tarixli 305-IIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti (12 may 2002-ci il, 107).
2. Azrbaycan Respublikasnn 24 dekabr 2002-ci il tarixli 410-IIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti (4 yanvar 2003-c il, 2).
3. 24 dekabr 2002-ci il tarixli 409-IIQD nmrli qanun Azrbaycan qzeti, 10
yanvar 2003-c il, 7
4. 25 fevral 2003-ci il tarixli Azrbaycan Respublikas Konstitusiya Mhkmsinin qrar
Azrbaycan qzeti (27 fevral 2003-c il, 46).
5. Azrbaycan Respublikas Konstitusiya Mhkmsinin 25 mart 2003-ci il tarixli
qrarna sasn qvvdn dmdr. Azrbaycan qzeti (27 mart 2003-c il,
67).
6. Azrbaycan Respublikasnn 20 iyun 2003-c il tarixli 490-IIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti (24 iyun 2003-c il, 141).
7. Azrbaycan Respublikasnn 30 aprel 2004-c il tarixli, 643-IIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti (23 iyul 2004-c il, 169).
8. Azrbaycan Respublikasnn 11 iyun 2004-c il tarixli 688-IIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti (11 avqust 2004-c il, 185).
9. Azrbaycan Respublikasnn 7 sentyabr 2004-c il tarixli, 731-IIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti, (22 oktyabr 2004-c il, 246).
10. Azrbaycan Respublikasnn 4 mart 2005-ci il tarixli, 855-IIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti, (1 may 2005-ci il, 98).
11. Azrbaycan Respublikasnn 4 mart 2005-ci il tarixli, 856-IIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti, (30 aprel 2005-ci il, 97).
12. Azrbaycan Respublikasnn 23 dekabr 2005-ci il tarixli, 32-IIIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti, (16 fevral 2006-c il, 34).
13. Azrbaycan Respublikasnn 20 oktyabr 2006-c il tarixli, 168-IIIQD nmrli qanunu
Respublika qzeti, (29 dekabr 2006-c il, 293).
14. Azrbaycan Respublikasnn 26 dekabr 2006-c il tarixli, 219-IIIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti, (24 yanvar 2007-ci il, 14).
15. Azrbaycan Respublikasnn 29 dekabr 2006-c il tarixli, 220-IIIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti, (25 yanvar 2007-ci il, 15).
16. Azrbaycan Respublikasnn 19 dekabr 2006-c il tarixli, 200-IIIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti, (8 fevral 2007-ci il, 27).

17. Azrbaycan Respublikasnn 17 aprel 2007-ci il tarixli, 319-IIIQD nmrli qanunu


Azrbaycan qzeti, (16 may 2007-ci il, 105).
18. Azrbaycan Respublikasnn 17 aprel 2007-ci il tarixli, 313-IIIQD nmrli qanunu
Respublika qzeti, (29 iyun 2007-ci il, 140).
19. Azrbaycan Respublikasnn 16 iyun 2007-ci il tarixli, 385-IIIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti, (6 iyul 2007-ci il, 146).
20. Azrbaycan Respublikasnn 16 iyun 2007-ci il tarixli, 389-IIIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti, (21 avqust 2007-ci il, 185).
21. Azrbaycan Respublikasnn 2 iyun 2008-ci il tarixli, 618-IIIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti, (29 iyun 2008-ci il, 140).
22. Azrbaycan Respublikasnn 13 iyun 2008-ci il tarixli, 648-IIIQD nmrli qanunu
Respublika qzeti, (10 iyul 2008-ci il, 149).
23. Azrbaycan Respublikasnn 28 oktyabr 2008-ci il tarixli, 707-IIIQD nmrli qanunu
Respublika qzeti, (13 dekabr 2008-ci il, 278).
24. Azrbaycan Respublikasnn 26 may 2009-cu il tarixli, 819- IIIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti, (24 iyun 2009-cu il, 135).
25. Azrbaycan Respublikasnn 1 fevral 2010-cu il tarixli, 951- IIIQD nmrli qanunu
Azrbaycan qzeti, (24 fevral 2010-cu il, 43).
26. Azrbaycan Respublikasnn 5 mart 2010-cu il tarixli, 972-IIIQD nmrli qanunu Azrbaycan qzeti, (17 aprel 2010-cu il, 81).
27. Azrbaycan Respublikasnn 31 may 2011-ci il tarixli, 136-IVQD nmrli qanunu Azrbaycan qzeti, (1 iyul 2011-ci il, 140).
28. Azrbaycan Respublikasnn 10 iyun 2011-ci il tarixli, 143-IVQD nmrli qanunu Azrbaycan qzeti, (2 iyul 2011-ci il, 141).
29. Azrbaycan Respublikasnn 17 may 2011-ci il tarixli, 112-IVQD nmrli qanunu Azrbaycan qzeti, (06 iyul 2011-ci il, 144).
30. Azrbaycan Respublikasnn 24 iyun 2011-ci il tarixli, 180-IVQD nmrli qanunu Azrbaycan qzeti, (02 avqust 2011-ci il, 167).
31. Azrbaycan Respublikasnn 15 noyabr 2011-ci il tarixli, 240-IVQD nmrli qanunu Azrbaycan qzeti, (15 dekabr 2011-ci il, 277).
32. Azrbaycan Respublikasnn 15 noyabr 2011-ci il tarixli, 250-IVQD nmrli qanunu Azrbaycan qzeti, (29 dekabr 2011-ci il, 289).
33. Azrbaycan Respublikasnn 20 aprel 2012-ci il tarixli, 329-IVQD nmrli qanunu Azrbaycan qzeti, (12 may 2012-ci il, 135).

34. Azrbaycan Respublikasnn 1 may 2012-ci il tarixli, 349-IVQD nmrli qanunu Azrbaycan qzeti, (21 iyun 2012-ci il
, 103).