Está en la página 1de 28

CHNG 1

TNG QUAN V DOANH NGHIP V MI TRNG HOT NG CA DOANH NGHIP

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP MC LC


1.1. CC KHI NIM ................................................................................................................................. 3 1.1.1. Hot ng kinh doanh ..................................................................................................................... 3 1.1.2. Doanh nghip .................................................................................................................................. 4 1.1.2.1 Khi nim doanh nghip ........................................................................................................... 4 1.1.2.2 c im hot ng ca doanh nghip ..................................................................................... 5 1.1.2.3. c im php l ca doanh nghip ........................................................................................ 7 1.2. CC HNH THC THNH LP DOANH NGHIP .......................................................................... 8 1.2.1. Cc loi hnh doanh nghip............................................................................................................. 8 1.2.2. Cc hnh thc doanh nghip Vit nam ......................................................................................... 8 1.2.2.1. Doanh nghip t nhn: ............................................................................................................. 8 1.2.2.2. Cng ty trch nhim hu hn (TNHH): ................................................................................... 9 1.2.2.3. Cng ty c phn: ...................................................................................................................... 9 1.2.2.4. Cng ty hp danh: .................................................................................................................. 10 1.2.2.5. Doanh nghip nh nc ......................................................................................................... 11 1.2.3. Nhng quyn v ngha v c bn ca doanh nghip trong kinh doanh ........................................ 12 1.2.3.1. Quyn ca doanh nghip trong kinh doanh............................................................................ 12 1.2.3.2. Ngha v ca doanh nghip trong kinh doanh ....................................................................... 14 1.2.4. T chc li, gii th v ph sn doanh nghip .............................................................................. 17 1.2.4.1. T chc li doanh nghip ....................................................................................................... 17 1.2.4.2. Gii th doanh nghip ............................................................................................................ 18 1.2.4.3. Ph sn doanh nghip ............................................................................................................. 19 1.3. DOANH NGHIP V MI TRNG HOT NG CA DOANH NGHIP ............................. 20 1.3.1. Tc ng ca mi trng ti doanh nghip .................................................................................. 20 1.3.1.1. Mi trng kinh t: ................................................................................................................ 20 1.3.1.2. Mi trng chnh tr, php lut .............................................................................................. 23 1.3.1.3. Mi trng vn ha, x hi: ................................................................................................... 23 1.3.1.4. Mi trng cng ngh ............................................................................................................ 23 1.3.1.5. Xu hng ton cu ha: ......................................................................................................... 23 1.3.1.6. Cc vn v mi trng sinh thi........................................................................................ 23

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP


1.3.2. Tc ng ca doanh nghip ti mi trng .................................................................................. 24 1.3.3. Hot ng ca doanh nghip trong iu kin mi trng lin tc thay i .................................. 24 1.4. O C KINH DOANH V TRCH NHIM X HI ............................................................... 25 1.4.1. o c trong kinh doanh ............................................................................................................. 25 1.4.2. Trch nhim x hi ca doanh nghip .......................................................................................... 26 1.4.2.1. Trch nhim i vi thnh vin ca doanh nghip ................................................................ 26 1.4.2.2. Trch nhim i vi ngi lao ng ...................................................................................... 26 1.4.2.3. Trch nhim i vi ngi tiu dng..................................................................................... 27 1.4.2.4. Trch nhim i vi x hi .................................................................................................... 27

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP CHNG 1

TNG QUAN V DOANH NGHIP V MI TRNG HOT NG CA DOANH NGHIP


1.1. CC KHI NIM
1.1.1. Hot ng kinh doanh

Kinh doanh l mt hot ng x hi c nhn nhn di nhiu gc . Xut pht t nhng gc khc nhau ny, c mt s cch hiu v kinh doanh. T gc ni dung ca hot ng, kinh doanh c xem l vic dng cng sc v tin ca t chc cc hot ng nhm mc ch kim li trn th trng. Theo mc ch ca hot ng th kinh doanh l b ra mt s vn ban u vo hot ng trn th trng thu li mt lng vn ln hn sau mt khong thi gian no y. Trong Lut Doanh nghip 2005, khi nim v kinh doanh c nu nh sau: Kinh doanh l vic thc hin lin tc mt, mt s hoc tt c cc cng on ca qu trnh u t, t sn xut n tiu th sn phm hoc cung ng dch v trn th trng nhm mc ch sinh li1. C hai im c bn phn bit hot ng kinh doanh vi cc hot ng x hi khc, ngay c vi hot ng qun l nh nc v kinh t. Th nht, c th tin hnh kinh doanh, cc ch th kinh doanh phi u t v ti sn. Th hai, mc ch ca cc ch th khi tin hnh kinh doanh l thu li nhun. Nh vy, c hai im c trng ca kinh doanh l u t v mc ch x hi ca vic u t ny lun c cng ni dung l ti sn. Mi hot ng x hi c gi l kinh doanh, p dng nhng quy ch php l v kinh doanh nu trong c s u t ti sn v mc ch ca hot ng ny cng l nhm thu c nhng li ch v ti sn. Ni mt cch khc, kinh doanh l cc hot ng nhm mc ch sinh li ca ch th kinh doanh trn th trng. Trong kinh t hc, th trng l biu hin thu gn ca qu trnh m thng qua , cc quyt nh ca cc gia nh v tiu dng cc loi hng ha no , cc quyt nh ca cng ty v sn xut ci g, sn xut nh th no, v cc quyt nh ca cng nhn v vic lm bao lu, cho ai u c dung ha bng s iu chnh gi c. Hay ni cch khc, l s tha thun m thng qua gi c s chi phi vic phn b ngun lc. Trn gc khch hng, th trng l ch gp nhau gia ngi bn, ngi mua v cc hng ha dch v; v th trng ca doanh nghip c hnh thnh bi cc c nhn hoc t chc c nhu cu cn c tha mn, c kh nng ti chnh, v s sn sng chi tiu tha mn nhu cu ca mnh. Kinh doanh gn lin vi th trng, din ra trn th trng v tun theo cc quy lut, nhng thng l, v quy nh ca th trng.
1

Theo khon 2, iu 4 - Lut Doanh nghip s 60/2005/QH11, c hiu lc t 01/07/2006

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP Hot ng kinh doanh phi do mt ch th thc hin. Ch th kinh doanh c quyn s hu cc yu t cn c ca qu trnh kinh doanh (vn, ti sn, sc lao ng ); c t do v ch ng trong kinh doanh trong khun kh lut php; v t chu trch nhim v kt qu cui cng ca qu trnh kinh doanh. Trong mt nn kinh t c nhiu thnh phn, c nhiu ch th tham gia hot ng kinh doanh: cc c nhn hay nhng ngi kinh doanh nh, cc h kinh doanh gia nh, v cc doanh nghip. Nhng ngi kinh doanh nh thng l nhng c nhn, hot ng kinh doanh lu ng v khng n nh v mt hng v dch v. Cc h kinh doanh c th c v tr th hai trong nn kinh t, sau cc doanh nghip. Loi ch th ny tuy c s lng ln, cn thit trong iu kin hin ti ca nn kinh t nc ta song quy m v phm vi kinh doanh rt nh, thng l cc h gia nh hot ng trong phm vi qun, huyn. Nhm ch th kinh doanh quan trng nht trong nn kinh t l cc doanh nghip. y l mt nhm cc ch th kinh doanh c lp c c nhng c trng php l v tha mn nhng iu kin do php lut quy nh, l i tng iu chnh ch yu ca h thng php lut kinh t ca quc gia. Trong thc t, doanh nghip c thnh lp v hot ng di nhiu hnh thc c th vi nhng tn gi khc nhau. Mc ch ch yu nht ca hot ng kinh doanh l sinh li, s sinh li minh bch cng khai trn th trng hin hp php, c nh nc chp nhn.
1.1.2. Doanh nghip

1.1.2.1 Khi nim doanh nghip Trong qu trnh hnh thnh v pht trin kinh t bt k mt quc gia no, doanh nghip cng l mt n v c s, mt t bo ca c nn kinh t, l ni trc tip to ra ca ci vt cht cho x hi, l ni trc tip phi hp cc yu t sn xut mt cch hp l to ra sn phm hoc dch v mt cch c hiu qu nht. Thut ng doanh nghip c dng ch mt ch th kinh doanh c lp c nhng c trng php l tho mn iu kin do php lut quy nh. Doanh nghip l mt t chc kinh t c thnh lp thc hin cc hot ng kinh doanh, thc hin cc chc nng sn xut, mua bn sn phm hng ha hoc dch v p ng nhu cu tiu dng ca con ngi v x hi trn th trng, v thng qua cc hot ng hu ch to ra li nhun trn c s tn trng php lut nh nc v quyn li chnh ng ca ngi tiu dng. Theo Lut Doanh nghip 2005 th doanh nghip l mt t chc kinh t c tn ring, c ti sn, c tr s giao dch n nh, c ng k kinh doanh theo quy nh ca php lut nhm mc ch thc hin cc hot ng kinh doanh.

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP 1.1.2.2 c im hot ng ca doanh nghip Chc nng sn xut v kinh doanh ca doanh nghip l 2 chc nng khng th tch ri nhau, lun gn kt cht ch vi nhau v to thnh mt chu trnh khp kn trong hot ng ca doanh nghip, chu trnh ny c biu din s sau: Chn sn phm hng ho Thit k sn phm Chun b cc yu t sn xut T chc sn xut

Nghin c u th trng

iu tra sau tiu th

T chc tiu th sn phm

Sn xut hng lot

S.xut & bn th nghim

Trong ton b chu trnh hot ng trn, chc nng sn xut l mt giai on trung gian trong sut chu trnh, cc giai on u v cui ca chu trnh thuc v chc nng lu thng hay thuc v lnh vc kinh doanh ca doanh nghip L n v sn xut, cc doanh nghip s dng phng tin sn xut, ngun nhn lc, ti chnh, k thut, b quyt; mua nguyn vt liu, nhin liu, thit b my mc ca ngi cung ng sn xut ra ca ci dch v bn cho khch hng hoc cung cp cho x hi. Doanh nghip v vy cn xc nh gi bn sn phm dch v cho php b p cc chi ph sn xut kinh doanh b ra. Tt c cc doanh nghip u phi i u vi tnh ton kinh t ny. L n v phn phi, th hin l doanh nghip bn cc ca ci vt cht dch v u ra, v nhn li nhng lung ti chnh (tin mt, sc, giy n ca khch hng). Doanh nghip phi bn c hng thc hin thanh ton cho cc yu t sn xut s dng, np cc ngha v x hi v thu, v trch mt khon hp l dnh cho cc hot ng tng lai ca doanh nghip. Nh vy, sau khi tr cc khon mua ca ngi cung ng, doanh nghip phn chia gi tr gia tng cho: Tin lng v cc khon u i x hi cho nhn vin ca doanh nghip Cc khon thu v ng gp x hi cho Nh nc, ngn sch a phng v cc t chc x hi Tr li tc cho ngi cho vay Phn li nhun trch cho vn ng gp cho doanh nghip ca ch s hu. S tin trch ny ph thuc vo khon li thu c.
KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG
5

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP Phn cn li cho php doanh nghip i mi t liu sn xut v u t cho s pht trin ca doanh nghip. Cn c tin hnh bt k hot ng sn xut kinh doanh no ca doanh nghip cng chnh l nhu cu ca th trng, ni cch khc l nhu cu ca ngi tiu dng. Mi quan h ca ngi tiu dng v doanh nghip l mi quan h hai chiu rt cht ch, l hai thnh phn trong h thng kinh t. S tc ng qua li ca hai thnh phn c th biu din qua chu trnh hot ng kinh t sau:

tng doanh thu tiu th hng ha, mi doanh nghip phi tm mi cch ngi tiu dng chp nhn sn phm hng ha ca mnh, mun vy phi to ra kh nng tiu dng cao nht cho ngi tiu dng khi s dng hng ha ca h so vi hng ha ca n v khc, thng qua doanh nghip mi c kh nng tng li nhun hot ng ca mnh. Do vic p ng, tha mn cao nht li ch tiu dng cho i tng tiu dng l phng tin doanh nghip t c mc ch ca mnh l ti a ha li nhun. Ti a ha li nhun l mc tiu kinh t c bn ca doanh nghip, tuy nhin i km mc tiu kinh t, hot ng ca doanh nghip cn hng ti nhng mc tiu x hi nht nh. Cc doanh nghip trong qu trnh hot ng phi chp nhn s cnh tranh tn ti v pht trin. iu ny i hi mi doanh nghip phi c chin lc sn xut kinh doanh thch ng cng nh phi c cng c, gii php ph hp thc hin chin lc .

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP 1.1.2.3. c im php l ca doanh nghip Nhng c trng v php l phn bit doanh nghip l mt t chc kinh t vi h kinh doanh c th, v vi cc t chc khng phi l n v kinh doanh nh c quan nh nc, t chc x hi, gm: Th nht, doanh nghip phi c tn ring. Tn ring ca doanh nghip l yu t hnh thc nhng l du hiu u tin xc nh t cch ch th c lp ca doanh nghip trn thng trng. Tn doanh nghip l c s nh nc thc hin qun l nh nc i vi doanh nghip v cng l c s phn bit ch th trong quan h gia cc doanh nghip vi nhau v vi ngi tiu dng. Tn doanh nghip c ghi trong con du ca doanh nghip. Mi ch th kinh doanh c lp vi t cch l doanh nghip, d thuc loi hnh hoc kinh doanh trong lnh vc no cng u c cp v s dng mt con du doanh nghip. H kinh doanh c th, tuy cng l nhng ch th kinh doanh nhng khng bt buc phi ng k tn v khng c con du. Th hai, doanh nghip phi c ti sn. Mc ch ch yu v trc tin ca doanh nghip l hot ng kinh doanh vi nhng c trng l u t ti sn v thu li v ti sn. Bi vy iu kin tin quyt v cng l nt c trng ln ca doanh nghip l phi c mt mc ti sn nht nh. Ti sn l iu kin hot ng v l mc ch hot ng ca doanh nghip. Khng th ni n vic thnh lp mt doanh nghip, thm ch khng th thc hin c hot ng kinh doanh thc s trong bt c lnh vc no nu honh ton khng c ti sn. Th ba, doanh nghip phi c tr s giao dch n nh. Bt c nh u t no thnh lp ch th kinh doanh vi t cch doanh nghip u phi n k t nht mt a ch giao dch trong phm vi lnh th Vit Nam. Tr s giao dch chnh ti Vit Nam cng l cn c ch yu xc nh quc tch Vit Nam ca doanh nghip. Cc doanh nghip c tr s chnh ti Vit Nam, c ng k v thnh lp v hot ng theo php lut Vit Nam l cc php nhn Vit Nam. Vic gii quyt cc tranh chp pht sinh trong kinh doanh gia cc doanh nghip trc ht phi do Trng ti hoc Ta n v theo php lut Vit Nam. Th t, doanh nghip phi thc hin th tc thnh lp theo quy nh ca php lut v mi doanh nghip d kinh doanh bt k lnh vc no cng u phi c c quan nh nc c thm quyn cp giy chng nhn ng k kinh doanh. Trong , Nh nc ghi nhn nhng yu t ch yu cu thnh t cch ch th ca doanh nghip, phm vi, lnh vc hot ng ca doanh nghip. Nh vy, ng k kinh doanh l c s cho hot ngc u doanh nghip v cng l c s cho vic thc hin s kim sot, qun l nh nc i vi doanh nghip. Th nm, mc tiu thnh lp doanh nghip l trc tip v ch yu thc hin cc hot ng kinh doanh. Ni cch khc, doanh nghip lun l mt t chc kinh t hot ng v mc ch li nhun. Doanh nghip trong qu trnh hot ng c th thc hin nhng

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP hot ng nhm mc tiu x hi, khng phi v mc ch li nhun nhng l s kt hp v khng phi l mc tiu bn cht ca doanh nghip. T cch ch th ca mi doanh nghip c xc nh v cng nhn trn phm vi th trng ton quc. Doanh nghip l ch th chnh trong cc quan h php lut do php lut kinh t iu chnh. 1.2. CC HNH THC THNH LP DOANH NGHIP
1.2.1. Cc loi hnh doanh nghip

Cng vi s pht trin mnh m ca khoa hc-cng ngh v thng tin, cc hnh thc t chc tin hnh kinh doanh ngy cng a dng hn, do vy cc loi hnh doanh nghip cng ngy cng phong ph hn. Cc doanh nghip c th c phn loi theo nhiu tiu ch khc nhau nh hnh thc php l, gii hn trch nhim, quy m, hay lnh vc hot ng, v.v...Mi tiu ch/cch phn loi thng l phc v cho nhng mc ch khc nhau trong cng tc qun l v thng k. Cc vn bn lut quy nh cc loi hnh doanh nghip thng cn c theo tnh cht s hu ti sn ca doanh nghip (khc vi ngun gc ti sn u t vo DN) ca cc thnh phn kinh t khc nhau trong nn kinh t ca mt quc gia. Bng cch ny, chng ta c th tm thy trong lut Doanh nghip s 60/2005/QH11 (sau y s c gi ngn gn l Lut Doanh nghip 2005) cc loi hnh t chc doanh nghip c quy nh Vit nam hin nay c trnh by tm lc di y.
1.2.2. Cc hnh thc doanh nghip Vit nam

Theo cc vn bn lut c hiu lc hin hnh, Vit Nam, doanh nghip c thnh lp v hot ng di cc hnh thc sau: 1.2.2.1. Doanh nghip t nhn: iu 141 ca Lut Doanh nghip 2005 xc nh doanh nghip t nhn l doanh nghip do mt c nhn lm ch v t chu trch nhim bng ton b ti sn ca mnh v mi hot ng ca doanh nghip. Doanh nghip t nhn khng c php pht hnh bt k mt loi chng khon no. Mi c nhn ch c quyn thnh lp mt doanh nghip t nhn. Ch doanh nghip t nhn c ton quyn quyt nh vi tt c cc hot ng kinh doanh ca doanh nghip, cng nh vic s dng li nhun sau khi hon thnh cc ngha v v thu v ngha v ti chnh khc. Ch doanh nghip t nhn c th thu ngi khc qun l iu hnh hot dng kinh doanh, tuy nhin trong trng hp ny ch doanh
KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG
8

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP nghip vn phi chu trch nhim v mi hot ng ca doanh nghip. Ch doanh nghip t nhn l i din theo php lut ca doanh nghip. Cc cng ty ni chung l loi hnh doanh nghip m cc thnh vin cng gp vn, cng chia li nhun, cng chu l tng ng vi phn vn gp v ch chu trch nhim v cc khon n ca cng ty trong phm vi phn vn ca mnh gp vo cng ty, nh vy trch nhim php l ca cc thnh vin trong cng ty l trch nhim php l hu hn trong phn vn gp ca mnh. 1.2.2.2. Cng ty trch nhim hu hn (TNHH): Cng ty TNHH l doanh nghip: Mi thnh vin c chia li nhun v chu trch nhim v cc khon n v ngha v ti sn khc trong phm vi s vn gp vo cng ty. Vn gp ca cc thnh vin phi ng ngay khi thnh lp cng ty. Vic chuyn nhng vn gp ca cc thnh vin ch c thc hin theo mt s iu kin (v d nh nu chuyn nhng cho ngi ngoi th phi c s chp nht tr ca nhm thnh vin i din cho t nht vn iu l ca cng ty). Thnh vin cng ty TNHH c th l t chc, c nhn. S lng thnh vin ca cng ty TNHH khng vt qu 50. Cng ty TNHH khng c php pht hnh c phiu. Lut Doanh nghip 2005 c quy nh v Cng ty TNHH mt thnh vin khc vi vn bn lut trc y. 1.2.2.3. Cng ty c phn: Cng ty c phn l doanh nghip trong : Vn iu l c chia thnh nhiu phn bng nhau gi l c phn. S thnh vin (c nhn, t chc) - gi l c ng - ti thiu phi l 3 v khng hn ch ti a. Chng ch do cng ty pht hnh hoc bt ton ghi s xc nhn quyn s hu mt hoc mt s c phn ca ca cng ty gi l c phiu. C phiu ca cng ty c th c ghi tn hoc khng ghi tn, v mi c ng c th mua mt hoc nhiu c phiu. Loi c phiu khng ghi tn (c phiu ph thng) c t do chuyn nhng. Trong qu trnh hot ng nu cn thit m rng quy m th cng ty c phn c quyn pht hnh cc loi chng khon theo quy nh ca php lut.

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP C hai loi c phiu: 1. C phiu thng/c phiu ph thng : cc c phiu ny c th c phn hng: - C phiu hng A: bn rng ri trong cng chng, c tr c tc nhng khng c quyn bu c, biu quyt trong mt thi gian no - C phiu hng B: C phiu cho nhng ngi sng lp, c quyn biu quyt nhng c th khng c tr c tc trong mt khong thi gian no . 2. C phiu u i: (prefrence stock) c tr c tc theo mt t l phn trm nht nh v do n lun c mt khon li c nh (ging nh vi tri phiu). y c th coi l mt hnh thc lai gia c phiu v tri phiu. Gi tr danh ngha (hay cn gi l gi tr b mt) ca c phiu: L con s mang tnh hnh thc xc nh lng tin nguyn gc ban u m c ng tr cho c phiu . u im ca cng ty c phn: Trch nhim php l hu hn. C ng ch chu trch nhim v cc khon n v cc ngha v ti sn khc ca doanh nghip trong phm vi s vn gp vo cng ty. Cng ty c phn l mt hnh thc huy ng vn v tp trung vn hu hiu. Cng ty cng pht trin vi quy m ln, s lng c ng cng nhiu, s a dng ha c ng cng cao th vic chia s ri ro cng tt. 1.2.2.4. Cng ty hp danh: Cng ty hp danh l doanh nghip, trong : Phi c t nht hai thnh vin hp danh; ngoi thnh vin hp danh c th c thnh vin gp vn.Thnh vin hp danh phi l c nhn, c trnh chuyn mn cao v uy tn ngh nghip v phi chu trch nhim bng ton b ti sn ca mnh v cc ngha v ca cng ty. Thnh vin gp vn ch chu trch nhim v cc khon n v cc ngha v ti sn khc ca cng ty trong phm vi s vn gp vo cng ty. Cng ty hp danh khng c pht hnh bt k loi chng khon no. Cng ty hp danh c mt s u im v hn ch so vi cc hnh thc doanh nghip khc nh sau: u: Gp phn tng quy m ca n v sn xut kinh doanh, to li th trong cnh tranh, tranh th c b quyt k thut, cng ngh ca cc bn chung vn.

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

10

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP Hn ch: Trch nhim php l v hn ca cc bn gp vn, gp phi nhng kh khn khi huy ng thm ngun vn, cng nh khi mt bn tham gia chung vn c nh rt vn ca mnh ra. Do loi hnh doanh nghip ny t ph bin. 1.2.2.5. Doanh nghip nh nc Trong cc vn bn lut trc Lut DN 2005, doanh nghip nh nc l t chc kinh t do nh nc u t vn, thnh lp v t chc qun l. Cc doanh nghip nh nc hot ng kinh doanh, hoc hot ng cng ch nhm thc hin mc tiu kinh t x hi do nh nc giao. Theo Khon 22, iu 4, Lut Doanh nghip 2005 quy nh, doanh nghip nh nc l doanh nghip trong Nh nc s hu trn 50% vn iu l (vn iu l l s vn do cc thnh vin, c ng gp hoc cam kt gp trong mt thi hn nht nh v c ghi vo iu l cng ty)2 Thc hin l trnh chuyn i cc doanh nghip nh nc, trong thi hn bn nm k t ngy Lut Doanh nghip 2005 c hiu lc (01/07/2006) cc cng ty nh nc thnh lp theo Lut Doanh nghip Nh nc 2003 phi chuyn i thnh cng ty trch nhim hu hn hoc cng ty c phn theo quy inh ca lut Doanh nghip 2005.

Nhm cng ty
Nhm cng ty l tp hp cc cng ty c mi quan h gn b lu di vi nhau v li ch kinh t, cng ngh, th trng v cc dch v kinh doanh khc. Nhm cng ty bao gm cc hnh thc sau y: a) Cng ty m - cng ty con; b) Tp on kinh t; c) Cc hnh thc khc. Tp on kinh t l nhm cng ty c quy m ln. Chnh ph quy nh hng dn tiu ch, t chc qun l v hot ng ca tp on kinh t.

Hp tc x: l mt t chc kinh t t ch do ngi lao ng c nhu cu, li ch chung t nguyn ng gp vn u t, gp sc lp ra theo quy nh ca php lut pht huy sc mnh ca tp th v ca tng x vin nhm gip nhau thc hin c hiu qu hn cc hot ng sn xut kinh doanh dch v ci thin i sng, gp phn pht trin kinh t x hi ca t nc.
2

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

11

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP


1.2.3. Nhng quyn v ngha v c bn ca doanh nghip trong kinh doanh

Sau khi c thnh lp mt cch hp php, doanh nghip s thc hin cc hot ng kinh doanh. Trong kinh doanh, doanh nghip c nhng quyn c lut php xc nh v bo h, ng thi cng c nhng ngha v i vi nh nc, i vi x hi. y l nhng quyn v ngha v php l, do php lut xc nh v bo m thc hin. Ngoi ra, doanh nghip c th thc hin nhng ngha v x hi khc vi ngha l cc hot ng t nguyn, t thin. Cc c quan ng k kinh doanh phi hp vi cc c quan nh nc khc c trch nhim to iu kin cc doanh nghip thc hin quyn ng thi cng thc hin s kim sot, qun l v n c cc doanh nghip thc hin ngha v. Quyn v ngha v ca doanh nghip trong kinh doanh c xc nh trong nhiu vn bn php lut nh Lut u t, Lut Thng mi, Lut Cnh tranh, Lut Cc t chc tn dng, Lut Lao ng, Php lut v chng khon, cc vn bn php lut chuyn ngnh tng ng vi hot ng kinh doanh ca doanh nghip. Trong Lut Doanh nghip 2005 (iu 8, 9, 10) quy nh c th v nhng quyn c hng v nhng ngha v m doanh nghip phi thc hin, gm nhng ni dung sau: 1.2.3.1. Quyn ca doanh nghip trong kinh doanh a. Quyn ca doanh nghip i vi ti sn Doanh nghip c quyn chim hu, s dng v nh ot i vi nhng ti sn thuc quyn s hu hp php ca mnh. Cng vi vic tha nhn s pht trin lu di, bnh ng ca cc loi hnh doanh nghip, Hin php Vit Nam 1992 cn quy nh Ti sn hp php ca cc c nhn, t chc khng b quc hu ha. Trng hp tht cn thit v l do quc phng, an ninh v li ch quc gia, Nh nc trng mua, trng dng c bi thng ti sn ca c nhn hoc t chctheo thi gi th trng (iu 23), Nh nc khuyn khch cc t chc, c nhn nc ngoi u t vn, cng ngh vo Vit Nam, ph hp vi Php lut Vit Nam, php lut v thng l quc t; bo m quyn s hu hp php i vi vn, ti sn v cc quyn li khc ca cc t chc, c nhn nc ngoi. Doanhnghip c vn u t nc ngoi khng b quc hu ha. Nh nc khuyn khch v to iu kin ngi Vit Nam nh c nc ngoi u t v nc (iu 25). Ni dung v cc bin php bo v quyn s hu c qui nh trong b lut Dn s 2005 v cc o lut v S hu tr tu, chuyn giao cng ngh. Doanh nghip vi t cch l t chc kinh t c nhng quyn (v ngha v) v s dng t i vi quyn s dng t i vi ch doanh nghip, do cc thnh vin gp vn vo, c Nh nc giao t, cho thu t v trong cc trng hp t chc kinh t nhn chuyn nhng quyn s dng t, chuyn mc ch s dng t. Php lut v t ai ca Vit Nam ang c nhiu thay i ln theo hng to c s hnh thnh v pht trin th
12

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP trng bt ng sn, s bnh ng gia cc doanh nghip nh nc v cc doanh nghip dn doanh i vi quyn s dng t. Ni dung quyn s dng t c th hin trong lut t ai 2003, lut Dn s 2005 v nhng sa i b sung cc b lut ny. Trong qu trnh hot ng, p ng nhu cu vn cho kinh doanh, cc doanh nghip c ch ng la chn hnh thc v cch thc huy ng vn trn cc th trng vn c Vit Nam. Doanh nghip c tha thun s dng cc cc hnh thc tn dng trn th trng ti chnh tn dng, tham gia th trng chng khon, th trng bt ng sn. Lin quan n ni dung ny l Lut Cc t chc tn dng1997, Lut Kinh doanh bo him, Php lut v chng khon v th trng chng khon v nhng sa i, b sung gn y i vi cc b lut ny. Doanh nghip c ton quyn s dng li nhun hp php thu c t cc hot ng kinh doanh vi ngha l ch s hu thc hin quyn s hu i vi ti sn ca mnh. b. Quyn t do hot ng kinh doanh v cnh tranh lnh mnh Trn thng trng, doanh nghip c quyn ch ng la chn v thay i ngnh, ngh, a bn u t, hnh thc u t, k c lin doanh, gp vn vo doanh nghip khc, ch ng m rng quy m v ngnh, ngh kinh doanh. a bn u t ca doanh nghip khng ch ti a im kinh doanh m cn c th m rng trong phm vi ton quc, thm ch ra nc ngoi v hon ton l quyn ca doanh nghip. Doanh nghip c ch ng tm kim th trng, khch hng v t do k hp ng vi cc i tc trong v ngoi nc, c trc tip kinh doanh xut nhp khu. Doanh nghip cng c quyn t nh ot gii quyt nhng tranh chp pht sinh trong vic gp vn, lin kt, lin doanh v thc hin cc hp ng. Nh nc c trch nhim to mi trng v nhng m bo v mt php l cho doanh nghip thc hin quyn t do kinh doanh v cnh tranh lnh mnh trong khun kh php lut. Nh nc bo h quyn cnh tranh hp php trong kinh doanh. ng nhin vic cnh tranh phi c thc hin theo nguyn tc trung thc, khng xm phm n li ch ca Nh nc, li ch cng ng, quyn v li ch hp php ca doanh nghip, ca ngi tiu dng v phi tun theo php lut. Lut Cnh tranh 2004 qui nh mc , phm vi c tnh cht ngng hp php ca cc hnh vi tha thun hn ch cnh tranh, tp trung kinh t v cc trng hp min tr cho hai nhm hnh vi ny, ng thi cng quy nh nhng hnh vi b cm i vi tha thun hn ch cnh tranh, s dng v tr thng lnh th trng, v tr c quyn v tp trung kinh t. Doanh nghip b cm thc hin nhng hnh vi cnh tranh khng lnh mnh nh ch dn gy nhm ln, xm phm b mt kinh doanh, p buc trong kinh doanh, gim pha doanh nghip khc, gy ri hot ng kinh doanh ca doanh nghip khc, qung co nhm cnh tranh khng lnh mnh, khuyn mi nhm cnh tranh khng lnh mnh, phn bit i x hip hi, bn hng a cp bt chnh. Doanh
KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG
13

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP nghip vt qu ngng hp php ca hnh vi tha thun hn ch cnh tranh, tp trung kinh t, thc hin cc hnh vi b cm s lm pht sinh v vic cnh tranh v c gii qyt theo t tng cnh tranh. Gii quyt v vic cnh tranh lin quan n hnh vi cnh tranh khng lnh mnh thc hin theo quy nh ca Lut cnh tranh v php lut v x l vi phm hnh chnh. c. Quyn thu v s dng lao ng Theo yu cu ca kinh doanh, doanh nghip c quyn tuyn, thu v s dng lao ng trn c s thc hin nhng quy nh ca php lut v lao ng hin hnh c tp trung th hin qua B Lut Lao ng 1994, c sa i, b sung nm 2002 d. Quyn ng dng tin b khoa hc cng ngh v quyn t chc qun l doanh nghip Php lut xc nh doanh nghip c quyn t chc nghin cu, chuyn giao trin khai ng dng nhng tin b khoa hc cng ngh phc v cho cc hot ng kinh doanh. Doanh nghip c quyn t ch kinh doanh, ch ng thc hin cc hot ng qun l doanh nghip, gii quyt nhng bt ng, tranh chp trong ni b, ch ng p dng phng thc qun l khoa hc, hin i nng cao hiu qu v kh nng cnh tranh. Doanh nghip cng c quyn quyt nh khi thc hin cc hnh thc t chc li v gii th doanh nghip. e. Cc quyn khc theo quy nh ca php lut Doanh nghip c quyn t chi mi yu cu cung cp cc ngun lc khng c php lut quy nh ca bt k c nhn, c quan hay t chc no, tr nhng khon t nguyn ng gp v mc ch nhn o v cng ch. Doanh nghip c quyn khiu ni, t co theo php lut v khiu ni v t co. 1.2.3.2. Ngha v ca doanh nghip trong kinh doanh a. Ngha v v ngnh ngh kinh doanh Hot ng kinh doanh ca doanh nghip phi c thc hin theo ng phm v v cc ngnh, ngh c ghi trong Giy chng nhn ng k kinh doanh hoc cc giy t c gi tr l ng k kinh doanh. Vi phm v ngnh, ngh kinh doanh nh kinh doanh tri php, sn xut, tng tr, mua bn v vn chuyn hng cm, hng gi s phi chu nhng ch ti php lut, thm ch cn c th b thu hi ng k kinh doanh. b. Ngha v v ti chnh

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

14

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP Ph hp vi ngnh, ngh v lnh vc kinh doanh, doanh nghip c ngha v ng k thu, k khai thu, np thu v thc hin cc ngha v ti chnh khc theo quy nh ca php lut. Cc sc thu hin hnh c ban hnh di hnh thc Lut v Php lnh. Ngoi ra, doanh nghip cn phi thc hin thu np cc khon ph v l ph theo quy nh trong Php lnh ph v l ph 2001.Trong nhng ngnh, ngh kinh doanh m php lut quy nh sn phm bo him bt buc, nu doanh nghip ng k hot ng nhng ngnh ngh th cn phi tham gia bo him bt buc. C nhng ngnh, ngh kinh doanh c bit nh tn dng, ngn hng, bo him, chng khon, php lut quy nh ch ti chnh doanh nghip duy tr nn ti chnh doanh nghip lnh mnh, trnh cho doanh nghip lm vo tnh trng ph sn gy nh hng dy chuyn xu cho nn kinh t, ng nhin doanh nghip phi tun theo nhng quy nh ny. Doanh nghip cng phi thc hin nhng quy nh v vn php nh nu doanh nghip ng k kinh doanh nhng ngnh, ngh phi c vn php nh. Php lut k ton cng bt buc doanh nghip phi cng khai bo co ti chnh vi nhng ni dung nht nh. c. Ngha v v k ton, thng k phc v cho yu cu qun l nh nc, ng thi cng tng hp thng tin v th trng cho cc doanh nghip, Nh nc ban hnh ch k ton, thng k. Doanh nghip phi thc hin k ton, ti chnh cung cp bo co ti chnh cho cc c quan nh nc. Doanh nghip cng cn k ton qun tr phc vco hot ng qun tr trong ni b doanh nghip. Lut k ton 2003 qui nh cng tc k ton m cc doanh nghip phi thc hin vi nhng ni dung: Chg t k ton, ti khon v s k ton, bo co ti chnh, kim tra k ton, kim k ti sn, bo qun, lu tr ti liu k ton v t chc b my k ton, ngi lm k ton. Doanh nghip c ngha v k khai v nh k bo co chnh xc, y cc thng tin v doanh nghip v tnh hnh ti chnh ca doanh nghip vi c quan ng k kinh doanh; khi pht hin cc thng tin k khai hoc bo co l khng chnh xc, khng y hoc gi mo, th phi kp thi hiu nh li cc thng tin vi c quan ng k kinh doanh. Doanh nghip c trch nhim t chc thc hin cng tc thng k, cung cp cc s liu ghi chp ban u cho cc cuc iu tra thng k v lp bo co thng k. Lut thng k c Quc hi thng qua ngy 17/6/2003. d. Ngha v trong s dng lao ng Lao ng l mt trong nhng ngun lc c bn i vi hot ng kinh doanh ca doanh nghip v s dng lao ng cng l quyn ca doanh nghip. Trn th trng lao ng, doanh nghip vi t cch l ngi s dng quan h vi ngi lao ng trn c s hp ng lao ng. S ta thun gia hai bn trong quan h lao ng nhng pah da trn c s nhng qui nh ca php lut lao ng. Doanh nghip u tin s dng lao ng
KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG
15

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP trong nc, s dng tit kim v c hiu qu ngun lc lao ng, bo m quyn, li ch ca ngi lao ng theo qui nh ca php lut v lao ng c bit l vic lm, hp ng lao ng, tin lng, bo him x hi, v sinh, an ton lao ng v gii quyt tranh chp lao ng; tn trng quyn t chc cng on theo php lut v cng on. Php lut v lao ng hin hnh tp trung trong B lut Lao ng 1994, c sa, i b sung nhng nm sau (2002). e. Ngha v i vi ngi tiu dng Hng ha l nhng sn phm v dch v c sn xut v ngi tiu dng. Nh nc bo h quyn t do kinh doanh ca doanh nghip vi t cch l ngi cung cp hng ha ng thi cng bo h quyn li hp hp ca ngi tiu dng vi t cch l ngi s dng hng ha. V lu di, li ch ca hai ch th ny tc ng thun chiu vi hau. Doanh nghip mun pht trin n nh, lu di khng th khng xy dng v thc hin mt chin lc v khch hang, xy dng uy tn vi khch hng. V vy, Nh nc t ra nhng qui nh php lut xc nh ngha v ca doanh nghip i vi ngi tiu dng. Bng cc qui nh hnh chnh, Nh nc bt bc cc doanh nghip phi thc hin cc tiu chun cht lng hng ha, cng b, bo m v chu trch nhim v cht lng hng ha do mnh n xut; thc hin quy ch ghi nhn hng ha lu thng trong nc, hng ha xut khu, nhp khu; s dng n v o lng hp php; bo m v sinh, an ton thc phm. Nh n phi ng vai tro cng minh rong vic phn nh v gii qyt nhng tranh chp v cht lng hng ha theo hng to iu kin thun li cho doanh nghip xy dng thng hiu hng ha, gii thiu v pht trin thng hiu ca mnh vi khch hng trong v ngoi nc. C nhng ch ti hnh chnh v ch ti hnh s i vi nhng vi phm ca doanh nghip v ngha v i vi ngi tiu dng. f. Nhng ngha v x hi lin quan n kinh doanh Doanh nghip phi tun th cc qui nh ca php lut v quc phng, an ninh, trt t, an ton x hi, bo v ti nguyn, mi trng, bo v di tch lch s, vn ha v danh lam thng cnh. lnhng qui nh v bo v b mt quc gia; phng chng chy n; s dng tit kim v c hiu qu ti nguyn thin nhin ca t nc; la chn v s dng cng ngh thch hp hn ch tc ng tiu cc n mi trng, nghim cm nhng hnh vi kinh doanh hy hoi mi trng; tn trng v u tranh vi nhng hnh vi vi phm di tch lch s, vn a v danh lam thng cnh. Khi xy dng n thnh lp doanh nghip phi nh gi tc ng i vi mi trng, trong qu trnh hot ng phi c nhng bin php x l cc cht thi, chng nhim khng kh, nc mt, nc ngm v mi trng bin. Doanh nghip ni ring v nn kinh t quc dn ni chung ch c th hi nhp kinh k quc t v pht trin bn vng nutng trng kinh t nhng vn bo v c mi trng, bo tn nhng nt vn ha truyn thng. Ngha v ny ca doanh

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

16

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP nghip trong php lut kinh t Vit Nam ngy cng c coi trng. Ngoi ra, nhng doanh nghip hot ng trong mt s ngnh, ngh c nhng yu t c th cn phi thc hin nhng ngha v ring. Nhng ngha v ny c quy nh trong cc vn bn php lut c th tng ng trong nhng lnh vc v ngnh ngh .
1.2.4. T chc li, gii th v ph sn doanh nghip

1.2.4.1. T chc li doanh nghip Nhng hnh thc t chc li doanh nghip ang c quy nh trong php lut Vit Nam cng l nhng hnh thc ph bin trong php lut v cng ty ca hu ht cc nc khc. Trong t chc li doanh nghip, c s mt i v xut hin thm nhng ch th mi. V vy, mt mt php lut bo m quyn t do kinh doanh, to iu kin cho s thch ng vi th trng ca ch doanh nghip, mt khc php lut cn phi quan tm v a ra nhng bin php thch hp bo v li ch ca cc c ng thiu s, ca cc ch n v ca ngi lao ng. T chc li doanh nghip c thc hin di cc hnh thc: chia, tch, hp nht, sp nhp, v chuyn i doanh nghip. Chia doanh nghip: Cng ty c phn, cng ty trch nhim hu hn c th c chia thnh mt s cng ty cng loi. Sau khi thc hin hnh vi chia, cng ty b chia mt i trn c s ra i cc ch th kinh doanh mi. Cng ty b chia chm dt tn ti sau khi cc cng ty mi c ng k kinh doanh. Cc cng ty mi phi cng lin i chu trch nhim v cc khon n cha thanh ton, hp ng lao ng v ngha v ti sn khc ca cng ty b chia hoc tho thun vi ch n, khch hng v ngi lao ng mt trong s cc cng ty thc hin cc ngha v ny. Tch doanh nghip: Cng ty trch nhim hu hn, cng ty c phn c th tch bng cch chuyn mt phn ti sn ca cng ty hin c (gi l cng ty b tch) thnh lp mt hoc mt s cng ty mi cng loi (gi l cng ty c tch); chuyn mt phn quyn v ngha v ca cng ty b tch sang cng ty c tch m khng chm dt tn ti ca cng ty b tch. iu ny cng c ngha l khng c ch th kinh doanh no b mt i, cho d thm mt hay mt s ch th kinh doanh mi. Sau khi ng k kinh doanh, cng ty b tch v cng ty c tch phi cng lin i chu trch nhim v cc khon n cha thanh ton, hp ng lao ng v ngha v ti sn khc ca cng ty b tch, tr trng hp cng ty b tch, cng ty mi thnh lp, ch n, khch hng v ngi lao ng ca cng ty b tch c tho thun khc. Tch doanh nghip to iu kin m rng quy m v a dng ha hot ng kinh doanh, thu ht thm v s dng c hiu qu vn v cc ngun lc khc. V vy, y l hnh thc t chc li doanh nghip c khuyn khch v thc hin ph bin nht trong thc tin Vit Nam. Hp nht doanh nghip: Hai hoc mt s cng ty cng loi (sau y gi l cng ty b
17

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP hp nht) c th hp nht thnh mt cng ty mi (sau y gi l cng ty hp nht) bng cch chuyn ton b ti sn, quyn, ngha v v li ch hp php sang cng ty hp nht, ng thi chm dt s tn ti ca cc cng ty b hp nht. Sau khi ng k kinh doanh, doanh nghip hp nht c hng cc quyn v li ch hp php, chu trch nhim v cc khon n cha thanh ton, hp ng lao ng v cc ngha v ti sn khc ca cc cng ty b hp nht. Sp nhp doanh nghip: Mt hoc mt s cng ty cng loi (sau y gi l cng ty b sp nhp) c th sp nhp vo mt cng ty khc (sau y gi l cng ty nhn sp nhp) bng cch chuyn ton b ti sn, quyn, ngha v v li ch hp php sang cng ty nhn sp nhp, ng thi chm dt s tn ti ca cng ty b sp nhp. Sau khi ng k kinh doanh, cng ty b sp nhp chm dt tn ti; cng ty nhn sp nhp c hng cc quyn v li ch hp php, chu trch nhim v cc khon n cha thanh ton, hp ng lao ng v ngha v ti sn khc ca cng ty b sp nhp. Chuyn i doanh nghip: Cng ty trch nhim hu hn c th c chuyn i thnh cng ty c phn hoc ngc li. Sau khi ng k kinh doanh, cng ty c chuyn i chm dt tn ti; cng ty chuyn i c hng cc quyn v li ch hp php, chu trch nhim v cc khon n cha thanh ton, hp ng lao ng v ngha v ti sn khc ca cng ty c chuyn i. i vi cng ty trch nhim hu hn mt thnh vin c th c chuyn i thnh cng ty trch nhim hu hn c hai thnh vin tr ln hoc doanh nghip t nhn tng ng khi ch s hu cng ty chuyn mt phn vn iu l cho t chc, c nhn khc hoc chuyn ton b vn iu l cho mt c nhn. 1.2.4.2. Gii th doanh nghip Gii th doanh nghip c nhn nhn l vic mt doanh nghip chm dt cc hot ng kinh doanh, khng tip tc tn ti trn th trng vi t cch l mt ch th kinh doanh. Gii th doanh nghip cng l mt trong nhng ni dung ca quyn t do kinh doanh. C th chia thnh hai loi l gii th t nguyn trong cc trng hp nh kt thc thi hn hot ng ghi trong iu l cng ty m khng c quyt nh gia hn; hoc theo quyt nh ca ch doanh nghip i vi doanh nghip t nhn; ca tt c thnh vin hp danh i vi cng ty hp danh; ca Hi ng thnh vin, ch s hu cng ty i vi cng ty trch nhim hu hn; ca i hi ng c ng i vi cng ty c phn. Gii th bt buc l trng hp khi doanh nghip khng cn s lng thnh vin ti thiu theo quy nh ca php lut hoc khi doanh nghip b thu hi Giy chng nhn ng k kinh doanh do vi phm nhng quy nh v qun l nh nc trong qu trnh hot ng. Doanh nghip ch c gii th khi bo m thanh ton ht cc khon n v ngha v ti sn khc. Trong thi hn by ngy lm vic k t ngy thng qua, quyt nh gii th phi c gi n c quan ng k kinh doanh, tt c cc ch n, ngi c quyn, ngha
KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG
18

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP v v li ch lin quan, ngi lao ng trong doanh nghip v phi c nim yt cng khai ti tr s chnh v chi nhnh ca doanh nghip. i vi trng hp m php lut yu cu phi ng bo th quyt nh gii th doanh nghip phi c ng t nht trn mt t bo vit hoc bo in t trong ba s lin tip. Quyt nh gii th phi c gi cho cc ch n km theo thng bo v phng n gii quyt n. Thng bo phi c tn, a ch ca ch n; s n, thi hn, a im v phng thc thanh ton s n ; cch thc v thi hn gii quyt khiu ni ca ch n. Cc khon n ca doanh nghip c thanh ton theo th t: a) Cc khon n lng, tr cp thi vic, bo him x hi theo quy nh ca php lut v cc quyn li khc ca ngi lao ng theo tho c lao ng tp th v hp ng lao ng k kt; b) N thu v cc khon n khc. Sau khi thanh ton ht cc khon n v chi ph gii th doanh nghip, phn cn li thuc v ch doanh nghip t nhn, cc thnh vin, c ng hoc ch s hu cng ty. Trong thi hn by ngy lm vic k t ngy thanh ton ht cc khon n ca doanh nghip, ngi i din theo php lut ca doanh nghip phi gi h s gii th doanh nghip n c quan ng k kinh doanh. Trong thi hn by ngy lm vic k t ngy nhn h s hp l, c quan ng k kinh doanh xo tn doanh nghip trong s ng k kinh doanh. 1.2.4.3. Ph sn doanh nghip Ph sn doanh nghip c thc hin theo Lut Ph sn 2004. Doanh nghip lm vo tnh trng ph sn l doanh nghip gp kh khn hoc b thua l trong hot ng kinh doanh sau khi p dng cc bin php ti chnh cn thit m vn khng kh nng thanh ton n n hn. Lut Ph sn 2004 xc nh doanh nghip c coi l lm vo tnh trng ph sn khi khng c kh nng thanh ton cc khon n n hi khi ch n c yu cu. iu cn lu l ph sn v gii th u dn n s chm dt tn ti ca doanh nghip. Nhng v bn cht, ph sn v gii th li rt khc nhau cc im c bn sau: Th nht, v l do dn n ph sn v gii th th l do gii th rng hn ph sn. Mt doanh nghip c th b gii th l do kt thc thi hn hot ng m khng c gia hn, i vi cng ty khng c s lng thnh vin trong thi hn su thng lin tc, do b thu hi giy php kinh doanh hay do quyt nh ca ch s hu doanh nghip. Trong khi , nguyn nhn dn n ph sn l do doanh nghip b mt kh nng thanh ton. Th hai, th tc gii quyt mt v ph sn l th tc t php, do Ta n c thm quyn gii quyt; trong khi th tc gii th doanh nghip l th tc hnh chnh
KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG
19

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP do chnh ch s hu doanh nghip tin hnh. Thng thng thi gian gii quyt mt v ph sn thng ko di v tn km hn so vi vic gii th doanh nghip. Th ba, gii th bao gi cng dn n s chm dt s tn ti ca doanh nghip (b xa tn khi S ng k kinh doanh); trong khi doanh nghip b tuyn b ph sn vn c th tip tc hot ng nu nh mt ngi no mua li ton b doanh nghip. Th t, thi ca nh nc i vi ngi qun l, iu hnh trong cc v ph sn, gii th l khc nhau. Ngi qun l, iu hnh doanh nghip b tuyn b ph sn thng b cm lm cng vic tng t trong mt thi gian nht nh trong khi nhng ngi ny khng b cm nh vy trong trng hp gii th. 1.3. DOANH NGHIP V MI TRNG HOT NG CA DOANH NGHIP Doanh nghip l mt cng ng, cng ng ny khng phi c lp m c nhiu quan h a dng vi mi trng xung quanh. Hn na, doanh nghip l mt h thng, tc l mt tp hp cc yu t c quan h logic v c tc ng quan li vi nhau. H thng ny khng tn ti theo kiu khp kn, m l h thng m v phi thch ng thng xuyn vi mi trng xung quanh. Ni cch khc, doanh nghip lun gn b cht ch vi mi trng, chu nhng rng buc ca mi trng nhng cng phi bit nm ly thi c m mi trng to ra.
1.3.1. Tc ng ca mi trng ti doanh nghip

Mi trng ca doanh nghip va l thng tin nhng cng ng thi a li cho doanh nghip nhng hn ch hoc l thun li. Mt mt, nhng rng buc ca mi trng nng ln doanh nghip, v vy doanh nghip phi c kh nng thch ng nu khng hot ng ca n s b sa st, thm ch ngng hon ton. Nhng mt khc, mi trng to ra c hi thun li cho doanh nghip nu bit nm ly chng. Mi trng hot ng ca doanh nghip hnh thnh t cc yu t mi trng v m: kinh t, chnh tr, lut php, vn ha x hi, v.v, v cc yu t mi trng vi m nh khch hng, ngi cung ng, cc i th cnh tranh, v cng chng lin quan. 1.3.1.1. Mi trng kinh t: Hin trng mi trng kinh t v m quyt nh sc mnh v tim lc ca nn kinh t. iu ny s c tc dng n kh nng tm kim c li nhun ca cng ty. C 4 ch s kinh t v m quan trng l : Tc tng trng kinh t: Tng trng kinh t l s tng ln trong kh nng sn xut hng ho v dch v ca nn kinh t. Tng trng kinh t th hin s tng thm ca tng sn lng qua cc thi k.
KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG
20

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

21

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP T l tng trng kinh t:


g GDP i GDP i 1 100(%) GDP i 1

Lu rng GDP cng thc trn l GDP thc. Nu g>0 th hin kinh t tng trng, cn g<0 kinh t b suy thoi. GDP danh ngha (norminal GDP) l GDP tnh theo gi hin hnh trn th trng. GDP thc (real GDP): l GDP tnh theo gi ca nm gc (nm c nh). Mc ch ca vic tnh theo gi ca nm gc l loi tr s thay i ca gi c nhm tnh ng s tng ln ca sn lng. Tng trng kinh t c nh hng trc tip n nhng c hi v mi e da m cng ty ang phi i mt. Tng trng kinh t cao a n kh nng tiu dng cao hn, v th m gim bt p lc cnh tranh cho cng ty. Ngc li, tc tng trng kinh t thp s lm suy gim vic tiu dng, tng p lc v cnh tranh, e da n li nhun ca doanh nghip, iu ny dn n chin tranh v gi gia cc doanh nghip. Li sut: T l li sut chung trong nn kinh t quyt nh mc nhu cu i vi cc sn phm ca doanh nghip. V t l li sut s l yu t quan trng trong trng hp ngi tiu dng c nhu cu vay tin mua sn phm (nht l khi quyt nh mua cc sn phm c gi tr ln nh nh ca, t,...). ng thi, t l li sut s c nh hng ti chi ph vn cho vic u t ca cng ty, v chi ph ny l mt yu t quan trng quyt nh xem chin lc u t c kh thi hay khng (li sut thp c tc ng thc y tng trng u t trong nn kinh t v ngc li). T gi hi oi: gi tr ca ng ni t so snh (tng i) vi ng tin cc nc khc (USD). Ni t gi tr thp: sn phm nhp khu tr nn t (xut khu s c li). Ni t c gi tr cao: nhp khu s c li. T l lm pht: Lm pht l s tng ln lin tc ca mc gi chung trong nn kinh t. phn nh s tng ln ca mc gi chung, ngi ta s dng mt r hng ho (market basket cn gi l mt tp hp hng ho) mang tnh i din v phn nh s thay i trong mc gi chung ca r hng ho ny. Hai ch s thng c s dng l Laspeyres v Passche. Ch s Laspeyres s dng r hng ho k gc (Q0), trong khi Paasche s dng r hng ho k nghin cu (Q1).

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

22

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP Ch s R hng ho Dng tnh

Laspeyres: L

P Q P Q
i 1 i 0 n i 1 n i 1 i 1 i 1 i 1 n i 1

i 0

100

nm gc

CPI

(1.2)

i 0

Paasche: P

P Q P Q
i 0

100

nm hin hnh

GDPdeflator(1.3)

i 1

Lm pht c th gy mt n nh nn kinh t, a n vic gim tng trng nn kinh t. 1.3.1.2. Mi trng chnh tr, php lut: cc quy nh php lut v kinh t c nh hng n cc gii php mang tnh chin lc ca doanh nghip. 1.3.1.3. Mi trng vn ha, x hi: Thay i v vn ha s c tc ng n cc c hi ca doanh nghip. V d vi tro lu bo v sc khe, s to c hi cho cc sn phm gim clorie, gim cholesterol, m rng th trng nc khong hay ngc li thu hp th trng thuc l... 1.3.1.4. Mi trng cng ngh: Tin b v cng ngh lm cho cc sn phm c tr nn lc hu trong mt thi gian ht sc ngn v to c hi cho cc sn phm mi. Tin b cng ngh s lm cho vng i ca cc sn phm ngn li. V d s pht trin cng ngh in t t cc valve chn khng (1920-1960), n cc transistor (1960-1979 ) v n cc b phn vi x l... (tc x l tng 150% trong vng 18 thng). ng thi cc tin b cng ngh cng mang li cc cng ngh ch to mi vi nng sut cao hn, hoc chi ph sn xut thp hn. 1.3.1.5. Xu hng ton cu ha: n gin l khng c cch no ng ca bin gii ca chng ta v quay tr li nhng ngy c lp. C lm nh vy l hnh ng v ngha v chc chn tht bi, khng ch v iu l khng tng m cn v n s h thp mc sng (Bill Clinton, 1994) 1.3.1.6. Cc vn v mi trng sinh thi: chng li nhim, lng ph ti nguyn

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

23

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP


1.3.2. Tc ng ca doanh nghip ti mi trng

Doanh nghip cung cp vic lm, ng gp sn phm cho x hi, ng gp cc khon thu V vy, doanh nghip tham gia tch cc vo i sng kinh t ca tnh/thnh hoc mt vng, tc ng nhp cuc sng ca vng theo hnh nh ca mnh. Bn cnh , doanh nghip li c th l ngun gy nhim nguy hi n mi trng sinh thi.
1.3.3. Hot ng ca doanh nghip trong iu kin mi trng lin tc thay i

Mi trng kinh doanh hin i c trng bi s thay i khng ngng ca cc yu t mi trng. Vi xu th pht trin mnh m vic tp trung ha trong sn xut, s cnh tranh gia cc doanh nghip trn th trng ngy cng gay gt, xc sut ri ro trong hot ng sn xut kinh doanh ngy cng cao, hot ng ca phn ln cc doanh nghip hin i hin nay pht trin theo khuynh hng: Hnh thnh nhng doanh nghip c quy m ngy cng ln (cng ty ln, tp on kinh t): y l kt qu ca qu trnh tp trung ha trong cng nghip, nh vo , vi u th v k thut, vn sn xut, cc n v ny lun c u th li nhun nht nh trong cnh tranh. Cc n v ny m rng phm vi th trng ca mnh t trong nc sang th trng khu vc, thm ch th trng th gii (cng ty/tp on a quc gia). a dng ha c cu sn xut: Hot ng sn xut kinh doanh ca cc nh kinh doanh khng ch dng li trong phm vi ca mt ngnh kinh t k thut chuyn mn ha m m rng ra nhiu ngnh, iu ny khng ch xut pht t tp trung ha gin n, m n cn chu s tc ng ca nhiu nguyn nhn khc nhau nh: chia s ri ro trong kinh doanh, vic bin ng nhanh chng nhu cu ca th trng theo s thch, th hiu, vic tn dng c s vt cht, tim nng, uy tn nhn hiu, cng ty, x nghip nhm tit kim chi ph c bn, y mnh kh nng tiu th sn phm... Gn kt cht ch gia nghin cu khoa hc - cng ngh v sn xut: S gn b ny cho php gim thi gian ca chu k a tin b k thut mi vo sn xut, do vai tr ca b phn nghin cu, trin khai k thut mi trong cc doanh nghip ngy cng c m rng v nng cao. C s phn tch gia quyn s hu vi quyn s dng ti sn trong doanh nghip: ngoi tr nhng doanh nghip t nhn vi quy m nh, ngi ch s hu trc tip ng ra qun l, khi quy m doanh nghip ngy cng ln, mt i ng cc nh qun l chuyn nghip (do nhu cu ca x hi hnh thnh) c nhng k nng qun l, c nghip v cao s c nhng ch cng ty thu lm cng vic iu hnh hot ng sn xut kinh doanh, nh vy h tr thnh ngi s dng ti sn, h phi chu trch nhim trc tip vi ngi ch ti sn v vic m bo hiu qu kinh t trong vic s dng s ti sn m ngi ch s hu giao ph. Do c im ny, nn cn phi c s phn nh r rng trch
KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG
24

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP nhim, quyn hn gia ch s hu v ngi s dng ti sn th hot ng ca doanh nghip mi tin hnh tri chy, cng nh phi gii quyt tha ng mu thun v quyn li gia hai bn. 1.4. O C KINH DOANH V TRCH NHIM X HI
1.4.1. o c trong kinh doanh

o c ni chung c hiu l cc chun mc ca con ngi v cc gi tr chn, thin, m. o c kinh doanh c hiu l thi v cch ng x ca cng ty i vi nhn vin, khch hng, vi cng ng v vi cc c ng. Hnh vi o c c chun mc cao i hi doanh nghip phi c x vi cc thnh vin theo cch thc c o c v trung thc. o c kinh doanh l iu m doanh nghip phi tnh n bn cnh mc tiu tm kim li nhun cao nht. Cam kt v o c kinh doanh c o lng bng khuynh hng ca doanh nghip v cc nhn vin tun theo php lut v lut l lin quan n: (1) Cht lng v an ton sn phm; (2) i x tt vi cng nhn; (3) C cc hot ng bn hng v marketing trung thc; (4) Khng s dng thng tin mt cho cc mc ch c nhn; (5) Khng c nhng hnh vi tham nhng v hi l. Do nhng im c th ca hot ng kinh doanh, vic tun theo cc chun mc o c trong kinh doanh phc tp hn so vi cc lnh vc hot ng khc. Th nht, trong nhiu trng hp vic m bo tun th cc quy tc o c lm tng chi ph dn n gim li nhun v y l mt s la chn kh khn i vi ngi kinh doanh. Th hai, thc hin quy tc o c i hi s ng tm, t nguyn ca c tp th nhng ngi qun l doanh nghip, trong khi mt ngi qun l iu hnh c th him khi c ton quyn ra quyt nh. Th ba, vic ra cc quyt nh trong kinh doanh phi m bo s cn bng gia cc mc tiu. Vi cc nh kinh doanh, l li nhun cho cc c ng hay thnh vin cng ty trong khi vn phi m bo cc chun mc o c. Quy tc o c trong kinh doanh: khng nh uy tn ca doanh nghip trn thng trng v bo v ngi tiu dng, nhiu doanh nghip, hip hi ngnh ngh xy dng quy tc o c p dng trong ni b doanh nghip, hip hi ngnh ngh hoc khi cung cp dch v cho khch hng. Quy tc o c a ra thng lin quan n cc vn sau: Bo mt thng tin: B mt kinh doanh l mt ti sn ca doanh nghip. Khi mt doanh nghip cung cp mt dch v hay k hp ng vi mt doanh nghip khc thng c khch hng cung cp nhng thng tin nht nh m khch hng khng mun nhng thng tin ny l ra ngoi. V vy, khi tip nhn cc thng tin thuc b mt kinh doanh ca khch hng th doanh nghip (thc cht l nhn vin ca h) phi tuyt i gi b mt thng tin ca khch hng, khng c d c
25

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP hay v l thng tin ra ngoi. Trnh xung t li ch: Mt doanh nghip c th tip nhn nhiu khch hng v quyn li ca h c th c xung t vi nhau. Trong trng hp ny, quy tc o c ca donh nghip c th quy nh trnh xung t li ch gia cc khch hng. Nng lc chuyn mn: Theo chun mc ny, ngi kinh doanh pahir t chi giao kt hp ng nu nh mnh nhn thy khng nng lc chuyn mn hay kinh nghim thc hin cng vic c giao. V d, khng nn c nhng hnh v nh b thu thp thng thu nhng sau li thay i thit k; hoc trng hp cng ty t vn nhn hp ng nhng li bn li lng vng. i vi cc doanh nghip, tun theo ngha v o c l mt yu t to nn uy tn ca doanh nghip trn thng trng, bo m cho doanh nghip tn ti v pht trin bn vng. o c kinh doanh c lin h tch cc vi li nhun ca doanh nghip trong di hn. Hnh vi o c gip doanh nghip tng li nhun di hn nh gim c cc khon tin pht v chi ph php lut; xy dng c lng tin i vi cng chng; thu ht cc khch hng nh gi cao hnh vi o c; thu ht v gi c cc nhn vin gii.
1.4.2. Trch nhim x hi ca doanh nghip

1.4.2.1. Trch nhim i vi thnh vin ca doanh nghip Doanh nghip thuc s hu ca cc thnh vin nn trong vic iu hnh hot ng ca mnh, nhng ngi qun l, iu hnh phi hnh ng v li ch ca cc thnh vin l ch s hu hoc ngi gp vn to nn doanh nghip. Ni dung loi trch nhim ny c th hin thnh ngha v php l ca nhng ngi qun l doanh nghip. 1.4.2.2. Trch nhim i vi ngi lao ng i vi ngi s dng lao ng, vn quan tm nht l kim sot lc lng lao ng, xy dng i ng nhn vin c trnh , lnh ngh v trung thnh. Ngc li, i vi ngi lao ng, h mong mun c tr lng tng xng vi nhng g h ng gp, c lm vic trong mt mi trng an ton, c thng tin v c i x bnh ng vi nhng ngi lao ng khc. Theo quy nh ca php lut, ngi s dng lao ng c ngha v to mt mi trng lao ng an ton, tr lng khng thp hn mc lng ti thiu v ng bo him x hi cho ngi lao ng v thc hin nhng quy nh ca php lut lao ng. Ngi s dng lao ng khng c phn bit i x gia nhng ngi lao ng bi cc yu t gii tnh, dn tc, tn gio hay tui tc. Doanh nghip c trch nhim gp phn cng vi nh nc to ra vic lm thc hin quyn lm vic cho mi ngi lao ng.

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

26

CHNG 1 KINH T V QUN L DOANH NGHIP

1.4.2.3. Trch nhim i vi ngi tiu dng Doanh nghip sn xut ra hng ha v cung ng dch v cho ngi tiu dng v vy h phi m bo cht lng, an ton ca cc hng ha dch v. Doanh nghip c trch nhim hng dn s dng hng ha dch v, cnh bo nhng nguy c m ngi tiu dng c th gp phi nu s dng hng ha dch v ca mnh. Php lut bt buc ngi kinh doanh phi cnh bo ngi tiu dng v tc hi khi s dng nhng hng ha dch v nh thuc l, dc phm, dch v thm m. Doanh nghip phi bi thng thit hi nu c li i vi ngi tiu dng. 1.4.2.4. Trch nhim i vi x hi Doanh nghip phi c trch nhim i vi cng ng x hi m doanh nghip hot ng. Trch nhim ny yu cu doanh nghip phi ng gp nhng ngun lc cho x hi. Nhiu doanh nghip v ang thc hin trch nhim i vi x hi thng qua vic ng gp vo cc qu x hi, t thin, ti tr cc chng trnh nghin cu v s nghip pht trin con ngi, to vic lm cho cc i tng c hon cnh c bit. V d nh i ph vi dch cm gia cm, tp on dc phm Roche ca Thy S cho nhng quyn sn xut thuc Tamiflu min ph cho cc doanh nghip dc cc quc gia khc; vic lm ny th hin trch nhim x hi ca doanh nghip d iu ny c th lm gim ng k li nhun ca hng.

KHOA QUN L D N TRNG I HC BCH KHOA NNG

27