Está en la página 1de 13

Dialectoloxía galega. Historia e resultados.

Antón Santamarina

1. Introdución
1) Campo de estudo da dialectoloxía: variacións de calquera tipo en
calquera nivel da lingua:
a) Fónico (cambios por analoxía).
b) Morfolóxico.
c) Léxico (historia palabra a palabra)
2) Campo de estudo do artigo: fonética e morfoloxía.
3) Delimitación cronolóxica: s. XVIII – XX:
a) Século XVIII:
→ Sarmiento e Sobreira.
→ Estudo do léxico vs. outros romances (gramáticas e dicionarios cataláns).
Razóns do pouco interese por outros aspectos:
 Só nos casos nos que as diferenzas eran notables.
 Ausencia de necesidade de formar un patrón literario.
→ Fontes:
 Sarmiento: dúas viaxes a Galicia.
 Sobreira: Beade, Santiago, Santo Estevo de Ribas de Sil.
b) Século XIX: primeiras gramáticas.
c) Século XX.

2. Século XVIII
2.1. Sarmiento (1695-1772)
Sarmiento é o primeiro autor coñecido que nos achega noticias sobre
variedades do galego.
1) Léxico:
a) Termos referentes á historia natural.
b) Necesidade dun dicionario.
2) Fonética:
a) Interese: Plano de un nuevo y fácil método para formar una general
descripción geográfica de España (1751):
→ Interese pola gheada e o seseo: “[...] g por j y al contrario, y s por c”.
→ Non desenvolve o proxecto.
b) Seseo:
→ Descrición (repercusións graves no sistema: unidades e distribución):
 Zonas seseantes: [], [], [], [] >[].

 Zonas non seseantes: [], [] > []; [], [] > [].

→ Noticias de Sarmiento:
 Non se dá en Ourense, pero non aclara que acontecía en Lugo.
 Non está presente nas Coplas dos 24 rústicos (prestixio).

c) Gheada:
→ Descrición (menos repercusión no sistema: transfonoloxización, non
neutralizacións).
→ Noticias de Sarmiento: indirectas (// = mourisco) e confusas.
Interpretación de Santamarina:
 Confusión de // e // en castelán: en zonas nas que existía //.

1 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC
Dialectoloxía galega. Historia e resultados. Antón Santamarina

 Non confusión de // e // en castelán: zonas sen gheada (Ourense,


segundo Sarmiento).
3) Morfoloxía:
a) Resultados de –ANA, -ANU:
→ Coincidencia dos datos actuais.
→ Datos que non achega:
 Situación xeográfica precisa.
 Vogais nasais?

2.2. Sobreira (1746-1805)


1) Léxico:
a) Termos referentes á botánica.
b) Testemuña unha grande variación (substratos, clima).
c) Localización de cada palabra.
2) Fonética: noticias pouco precisas e pouco claras:
a) Realizacións do ditongo []:
→ [], [], [] (Ribadavia).
→ Pouco relevante: afecta a poucas palabras, seguramente con fronteiras
diferentes.
b) Seseo:
→ Localización: na parte de Ribadavia que limita con Tui e Santiago.
→ Inverosimilitude do seseo en Rivadavia: fenómeno con graves
consecuencias no sistema que non puido retroceder tan axiña sen
deixar pegadas.
c) Gheada:
→ Localización: Ribadavia e Santiago, pero non precisa áreas.

3) Morfoloxía: noticias pouco precisas e pouco claras (borrador de dicionario


Papeletas de un diccionario gallego):
a) –ANA > -á(s) en Ourense e –án(s) en Santiago e Tui.
b) –ATE > -á(s) en Santiago e –ade(s) en Ourense.
c) –ENE > -én, -és en Ribadavia e –én(s) en Vimianzo.
d) P3 do pret. perf. da 2ª e 3ª conx.: comeu, parteu en Santiago e comeu,
partiu en Ribadavia.

2.3. Conclusións
1) Interese pola dialectoloxía galega.
2) Ausencia de noticias de Lugo.
3) Antigüidade de fenómenos aínda importantes na actualidade.

3. Século XIX: Saco y Arce (1868)


3.1. Establecemento de variedades dialectais
Na súa gramática fai a primeira división dialectal do galego:
1) Fontes:
a) Directas: Ourense e Santiago, de onde deduce unha oposición N vs. S,
pero en realidade opóñense máis como L vs. O.
2 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC
Dialectoloxía galega. Historia e resultados. Antón Santamarina

b) Indirectas: documentos escritos, que non son válidos do punto de vista


dialectal.
2) Dialectos:
a) Setentrional, falado dunha maior parte do territorio (fronteira próxima ás
fronteiras meridionais da Coruña e Lugo).
b) Merdional.
3) Trazos caracterizadores:
a) Timbre das vogais:
→ Características:
 Norte: preferencia polas vogais abertas (aquí, aí, alí, así; perdeches,
recebeu; el, eles; este, ese, aquel; froito, loito).
 Sur: preferencias polas vogais pechadas (eiquí, eí, elí, esí; perdiches;
recibiu; il, iles; iste, ise, aquil; fruto, luto).
→ Comentario:
 aquí, aí, alí, así, el, eles; este, ese, aquel: palabras illadas con
variación en todo o territorio (agás el/il).
 fruto, luto: posiblemente castelanismos.
 perdeches, recebeu: neutralización morfolóxica da 2ª e 3ª
conxugacións, non preferencia por unha ou outra vogal.
b) Nasais:
→ Características:
 Norte: gusto polo n (bon, mañán, livián; chan, man; uns, cans,
ilusións).
 Sur: evita o n (bo, mañá; liviau, liviá; chau, mau; us, cas, ulusiós).
→ Comentario:
 Resultados de –ANU(OS) / -ANA(S), -ANES, -ONES, -UNOS.
 Caracterización constante dos dous dialectos.

c) Seseo:
→ Características:
 Norte: ten seseo ante –i e -e (grasia, naser).
 Sur: non ten seseo (gracia, nacer).
→ Comentario:
 Caracterización constante dos dous dialectos.
 Dáse ante tódalas vogais.

d) Tratamento dos hiatos:


→ Características:
 Norte: mantemento dos hiatos (a os homes, a as mulleres, estímaa,
pra o comprar).
 Sur: contraccións (ôs homes, âs mulleres, estima, pro comprar).
→ Comentario: son constantes en toda Galiza, polo que non ten validez
dialectal.
e) Gheada:
→ Non hai referencias á súa distribución dialectal, quizais por considerala
un fenómeno xeral.
→ Parece partidario de que ten unha orixe allea.

3 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC
Dialectoloxía galega. Historia e resultados. Antón Santamarina

4. Século XX
4.1. Introdución
1) Poucas noticias entre 1868 e 1909:
a) Só en discusións sobre a norma e achegando argumentos estéticos.
b) Os fenómenos máis discutidos son –ao/-an e –ós/-óns.
2) Prexuízos no nivel fónico:
a) Rexeitamento de fenómenos galegos coma o seseo ou a gheada e uso dos
patróns fónicos do castelán.
b) Agás en L. L. Bonaparte e G. de Viana (fonetistas).

4.2. V. García de Diego: Elementos de gramática histórica


gallega (1909)
1) Características da obra:
a) Primeiro estudo da man dun autor con formación filolóxica
científica.
b) Descoñecía a Diez (lingüística románica científica, 1836), Meyer-Lübke,
Körting, Cornu, Guilliéron, Coelho e Menéndez Pidal.
c) Positivista.
d) Capítulo de dialectoloxía: “Variantes locales”:
→ Distribución de varios fenómenos.
→ Minimiza as diferenzas.
→ Fontes:
 Fiables.
 Abundantes para Pontevedra.

2) Léxico: plano que trata en maior medida.


3) Fonética:
a) Seseo:
→ Distribución aproximada: dáse na maioría do territorio.
→ Fontes: carece da fonte toponímica porque non se representa na escrita.
b) Resultados de -ANU:
→ Distribución máis precisa: semellante á actual, pero:
 Lagoas no O da Coruña.
 Falsos datos das illas de –án en Lugo.

c) –ĩo, -ĩa: datos escasos: nino (Viana do Bolo), nío (Sarria), niño (Lugo);
andolía (Ribadeo), anduriña (resto).
d) –oi-, -ou-: datos escasos.
e) Gheada: non a ignora pero non lle dá importancia (é un fenómeno
fonético e non se reflicte nos nomenclátores).
4) Morfoloxía:
a) Plural das formas rematas en –n (trazo máis relevante dos que usa):
→ -ns: case toda Pontevedra (agás a zona do Deza) e na Coruña Arzúa,
Bergantiños e Santiago.
→ -s: Ourense e Deza.

4 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC
Dialectoloxía galega. Historia e resultados. Antón Santamarina

b) Pronome:
→ tu/ti:
 tu: Lugo, parte de Ourense e Cotobade.
 ti: resto.
→ este ese aquel/iste, ise, aquil:
 este ese aquel: maioría do territorio agás Ourense.
 iste, ise, aquil: Ourense.

c) Morfoloxía verbal:
→ P1 dos perfectos da 1ª conx.:
 -ín: Marín.
 -ei: resto.
→ P3 dos perfectos da 3ª conx.:
 -eu vs. ío.
 Comentario: trátase dunha neutralización entre conxugacións.
→ P6 do perfecto:
 -ron.
 -ron > - non (falano): norte da Coruña.

4.3. Dos anos trinta á actualidade


4.3.1. Introdución
1) Desde 1909 ata os anos 30 non hai estudos relevantes.
2) Desde os anos 30:
a) Estudos filolóxicos.
b) Método da xeografía lingüística, en dúas perspectivas:
→ Estudos en profundidade sobre un punto ou comarca concretos.
→ Estudos en sentido horizontal, sobre fenómenos concretos, que
abranguen todo o territorio galego ou mesmo zonas máis amplas.
4.3.2. Estudos en profundidade
1) 1932: H. Schneider: Studien zum Galizischen des Limiabeckens.
2) 1954: L. L. Cortés y Vázquez: El dialecto gallego-portugués hablado en
Lubián.
3) 1961: D. Alonso e V. García Yebra: “El gallego-portugués de Ancares y
su interés para la dialectología portuguesa”.
4) Desde 1968 (primeira promoción de licenciados en Filoloxía pola USC):
traballos sobre falas de distintos puntos (teses de licenciatura, tesinas, teses
de Doutoramento, outros traballos).
5) Outros: Risco, Xaquín Lorenzo, Ramón Lorenzo, Fraguas, Bouza Brey,
etc.

4.3.3. Estudos en sentido horizontal


1) ALPI > artigos de Aníbal Otero:
a) ALPI:
→ Inquéritos: 1931-1936, 1947-1954.
→ Publicación: vol. I en 1962.

5 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC
Dialectoloxía galega. Historia e resultados. Antón Santamarina

b) Artigos derivados de Aníbal Otero:


→ 1952: “Irregularidades del verbo gallego”.
→ 1949-1971: “Hipótesis etimológicas referentes al gallego-portugués”:
definición e localización de palabras galegas.
2) A. Zamora Vicente:
→ 1951: “Geografía del seseo gallego”.
→ 1952: “La frontera de la gheada”.
→ 1953: “De geografía dialectal: -ao, -an en gallego”.
→ 1962-1963: “Los grupos -uit-, -oit- en gallego moderno”.
3) P. Santamaría Sande:
→ 1966: “La gheada en la provincia de Lugo” (modifica as fronteiras de
Zamora Vicente).
4) Outros traballos:
→ Etnolingüísticos:
 Krüger.
 Ebeling.
 Xaquín Lorenzo.
 Shroeder.
→ Toponímicos:
 A. Moralejo.
 C. García.
 E. Rivas.

5) Atlas lingüísticos (de maior a menor territorio):


a) ALE (Atlas Linguarum Europae), con tódolos puntos galegos
explorados.
b) ALEP (Atlas Lingüístico de España y Portugal).
c) ALPG (Atlas Lingüístico de Portugal e da Galiza).
d) ALGa: 167 puntos, 2.700 preguntas, algunhas con posibilidade de resposta
múltiple (4000 voces por cuestionario).
e) ALPM (Atlas Lingüístico de los Marineros Peninsulares), na
Fundación Juan March.
f) Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia, de Mª
Carmen Ríos Panise.
Supoñen materiais suficientes para estudar a articulación dialectal galega.

4.4. Aproximacións á articulación dialectal galega


4.4.1. A. Zamora Vicente: “De geografía dialectal: -ao, -an en
gallego” (1953)
1) División:
a) Dialecto oriental ou continental:
→ [] vs. [].
→ [] vs. [].
→ -ao.
6 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC
Dialectoloxía galega. Historia e resultados. Antón Santamarina

b) Dialecto occidental:
→ Gheada.
→ Seseo.
→ -an.
2) Comentario:
a) En realidade define polo menos 3 áreas dialectais:
→ Occidental: seseo, gheada, -an.
→ Intermedia: ausencia de seseo, gheada, -ao.
→ Oriental: ausencia de seseo, ausencia de gheada, -ao.
b) Fronteira entre o galego oriental e o occidental pouco clara,
como amosa o feito de que Lindley Cintra só use a fronteira da gheada na
“Nova proposta de clasificação dos dialectos galego-portugueses”, que se
basea no traballo de Zamora Vicente.

4.4.2. Carvalho Calero: “Sobre os dialectos do galego”


1) Trazos:
a) Usa nove trazos (1, 7 e 9 tomados de Zamora Vicente):
→ -ANU > -án, -á, -áo.
→ -ANA > -á, -án.
→ -ANES, -ONES > -ans, -as, -ais; -ons, -os, -ois.
→ Plurais en –l: -ás, -ais.
→ -INU > -iño, -ín.
→ [] ou [].
→ Seseo.
→ Seseo implosivo.
→ Gheada.

7 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC
Dialectoloxía galega. Historia e resultados. Antón Santamarina

1 2 3 4 5 6 7 8 9
(A) Suroccidental irmán irmán cans animás paxariño [] mosa lus aghulla
(B) Noroccidental irmá irmá cas animás paxariño [] moza lus aghulla
(C) Central irmao irmá cas animás paxariño [] moza luz agulla
(D) Oriental irmao irmá cais animais paxarín [] moza luz agulla

b) Falas:
→ Pertencentes a un dialecto: nas que se dan os nove trazos.
→ Dialectos de transición: nas que non se dan tódolos trazos (variantes
dun ou doutro dialecto).
2) Comentario:
a) O trazo 6 non é pertinente, porque conflúe co 7.
b) O dialecto central non ten ningunha característica propia, senón que
as comparte cos outros. Seguindo este criterio poderiamos establecer moitos
outros dialectos.
c) O dialecto noroccidental só se define por un trazo que, ademais, só
afecta a catro palabras (meu irmá, *meá, *soá, *creschá), o que permitiría
establecer moitos outros dialectos. Carvalho Calero intenta resolver a
cuestión apelando ao sentimento lingüístico dos falantes (procedemento
idealista de Einfühlung), que non é pertinente en dialectoloxía.

4.4.3. Fernández Rey


4.4.3.1. Trazos
1) Fonéticos:
a) Gheada:
→ Gheada vs. non gheada.
→ [] en posición forte: [], [], [] (domino, domino, domino).
b) Sibilantes:
→ Seseo vs. non seseo.
→ [] vs. [] ou neutralización nas zonas de seseo.
→ Sonoridade:
 Xordas vs. sonoras.
 Só xordas.
 Neutralización [] e [] nas zonas de seseo.

c) Timbre das vogais tónicas:


→ Metafonía de [] final: la vs. , hra vs. hra.
→ Metafonía de [] final (< -Ŭ): mdo vs. mdo, psto vs. psto.
→ Resultados de [] en presenza doutro [] na sílaba seguinte: mullres
vs. mullres, nve vs. nve.
→ [] e [] ante nasal implosiva: pnte vs. pnte, tmpo vs. tmpo.
d) Ditongos::
→ –ŬLT, -ŬCT, -ŌRI: loita, louta, luita, lutia, luta.
→ [] e []: cuatro, catro; guardar, gardar.
→ Antigo []: baixar, baxar.

8 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC
Dialectoloxía galega. Historia e resultados. Antón Santamarina

2) Morfolóxicos:
a) Morfoloxía nominal:
→ -ANU, -ANOS: irmao(s) vs. irmán(s) vs. irmá(s).
→ -ANA: irmá(s) vs. irmán(s).
→ -INU: camiño vs. camín.
→ -INA(S), -INOS: viciña(s), viciños vs. vicía(s), vicíus vs. vicĩa(s), vicĩus.
→ -ANES, -ONES: cans vs. cas vs. caes; ladróns vs. ladrós vs. ladrois.
→ Plurais das rematadas en –l: animais vs. animás vs. animales.
b) Palabras gramaticais:
→ tu e ti.
→ che e te.
→ llel@s vs. ll@s.
→ nós, vós vs. nosoutr@s, vosoutr@s.
→ este, esta, esto vs. este (iste), esta, isto.
c) Morfoloxía verbal:
→ Raíz dalgúns verbos: durmo, dormes vs. durmo, durmes; fixen, fixo vs.
fixen, fexo; vallo vs. val(i)o.
→ Vogal temática:
 P1 dos perfectos da 1ª conxugación: cantei vs. cantín.
 P2 dos perfectos na 2ª e 3ª conxugacións:
- Vocalismo etimolóxico: colliches, partiches.
- Analoxía nos verbos da 2ª: colleches, partiches.
- Neutralización das dúas conxugacións, seguindo a segunda:
colleches, parteches.
 P3 dos perfectos nos verbos da 2ª e a 3ª: colleu, partiu vs. colleu,
parteu vs. collío, partío.
 Timbre no perfecto, pluscuamperfecto e imperfecto de subxuntivo
dos verbos da segunda: collron, collra, collse vs. collron,
collra, collse.
 Timbre na P4 e P5 dos presentes de subxuntivo: cantmos,
cantdes; collmos, colldes; partmos, partdes vs. cantmos,
cantdes; collmos, colldes; partmos, partdes.
→ Acentuación na P1 e P2 dos imperfectos etimolóxica (cantabámos) ou
non (cantábamos).
→ Sufixo PN:
 P1 dalgúns tempos: etimolóxico (cantei, cantarei, hei, sei, dei, vou,
dou) ou non (cantein, cantarein, hein, sein, dein, von, estón).
 P2 dos perfectos: cantaste(s) vs. cantache(s).
 P2 dalgúns tempos: cantades, colledes, partides vs. cantandes,
collendes, partindes vs. cantais, colleis, parti(i)s vs. cantás, collés,
partís.
 P4 dalgúns tempos: éramos, cantábamos vs. éranos, cantábanos.
 P4 dos perfectos: cantastes vs. cantasteis vs. cantástedes vs.
cantáchedes.
 P6 dos perfectos: cantaron vs. cantano(n).
→ Formas de verbos irregulares frecuentes: traer vs. traír vs. trer vs.
traguer; fixen vs. finxen vs. figuen vs. finguen vs. ficen vs. fide vs. fíe.

9 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC
Dialectoloxía galega. Historia e resultados. Antón Santamarina

4.4.3.2. Comentario dos trazos


1) Trazos pouco significativos:
a) Metafonía de [] final: la vs. , hra vs. hra.
b) Metafonía de [] final (< -Ŭ): mdo vs. mdo, psto vs. psto.
2) Trazos de repartición anárquica:
a) nós, vós vs. nosoutr@s, vosoutr@s.
b) Acentuación na P1 e P2 dos imperfectos etimolóxica (cantabámos) ou
non (cantábamos).
3) Trazos excesivamente complexos:
a) Formas de verbos irregulares frecuentes: traer vs. traír vs. trer vs.
traguer; fixen vs. finxen vs. figuen vs. finguen vs. ficen vs. fide vs. fíe.
4) Outros trazos que cumpriría ter en conta:
a) lle > ñe: díxenñe.
b) tou, sou vs. teu, seu.
c) u, mu vs. u, mu.
d) hoi, bi vs. hi/hxe, bi.

4.4.3.3. Bloques e Áreas

10 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC
Dialectoloxía galega. Historia e resultados. Antón Santamarina

1) Área occidental:
a) Trazos caracterizadores (innovadores):
→ Metafonía de varios tipos: la, psto, nve, pdir.
→ Seseo explosivo con varios tipos de //, que mesmo se pode palatalizar
([]) ou aspirar ([]). É o fenómeno que delimita en boa parte
o galego occidental.
→ Gheada e, dentro dela, [] > [].
→ Terminación –án(s) masc. e fem.
→ Cheísmo e teísmo.
→ Vogal temática analóxica en colleche(s) e colleste(s) (ti).
→ Vogal radical analóxica en foche(s) e foste(s).
→ Formas con –n analóxico na P1: cantein, cantén, cantín; don, von,
estón.
→ Ti como suxeito.
b) Subáreas:
→ FISTERRÁ:
 Despalatalización do [] en [] e mesmo en [], dando lugar a

neutralizacións.
 Aspiración do // implosivo > [].

 Cheísmo (te e che complementarios > che).


 P4 dos verbos: -mos > -nos.
 Restos de “voseo” (vós tendes).
 P6 do perfecto: -ron > -no(n) (cantano(n))

Posibilidade dunha subdivisión norte vs. sur:


Norte Sur
muito, truita, nuite, cuiro, moito, troita, noite, coiro
pdir, prtía partir, partía
cantades, cantábades,
cantás, cantabas, cantases
cantásedes
collío, partío colleu, parteu
cantein, cantén (cantei) cantei, cantín
conteio, conteino, deixouo,
conteino, deixouno
deixouno

→ SALNÉS-MORRAZO
 Redución do hiato –oa (< -ola): filló, avó, mó.
 Mantemento da acentuación etimolóxica en cantabámos,
cantariámos, cantasémos.

Posibilidade dunha subdivisión Salnés vs. Morrazo (trazos das


variedades meridionais):
Salnés Morrazo
[], [] > [] [] ou []
noite, oito, muito, truita;
noite, oito; moito, troita, coiro
coiro, couro
colleo, parteu colleu, partiu
cantín cantei
11 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC
Dialectoloxía galega. Historia e resultados. Antón Santamarina

ver vs. mirar mirar

→ TUDENSE:
 Cantén, cantarén, hen, sen.
 Viua, deixouo.
 [] > [] diante de [] final ou en posición final: qures, qure,
fixche (pero fixmos); p, mullr.
 Tu como Sux.
 Teis, veis.

Posibilidade dunha subárea do Baixo Miño (Oia, A Guarda, O Rosal,


Tomiño):
Baixo Miño
Teísmo
cantaste, colleste
[-n]: xamn, meln, eu sn.
[] > [] e [] > []: cuatro, cual, guardar
tés, vés, cantei, sei
Ditongación de []: xiasta, castialo, fierves...

→ LIMEGA (DE TRANSICIÓN):


 Conservación de sibilantes sonoras: [] (hoxe), [] (coser), []
(cocer).
 Arcaísmos léxicos e sintácticos: dezer, eu lle non podo.
 -ANU, -ANA > -ao, -an (Entrimo e Crespos); -an, -a (Lobios); -ao, -a
(resto).
2) Área oriental:
a) Trazos caracterizadores:
→ CONSERVADORES:
 Conservación do ditongo formado pola perda de -N- e -L-
intervocálicos: animais, ladrois; teis, veis (vides).
 Conservación de –AX- sen xeral ningún ditongo: baxar.
 Conservación de [] e []: cuatro, guardar.
 Conservación do iode en formas coma pacios ou cobicia.
 -ULT, -UCT > -uit, -uti: muito, mutio.

→ INNOVADORES:
 -INU > -ín: camín.
 -ades, -edes, -ides > -ais, -eis, í(i)s: cantais, comeis, parti(í)s.
 -n na P1 dalgúns verbos: cantein, cantarein, hein, sein.
 Aférese de S- en STARE: tar, tou, taba, tarei.
 Aparición de –i- en formas coma fais.

Nas zonas marxinais hai solucións semellantes (muito, teis, veis), o que
pode ser indicio dunha antiga unidade.

12 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC
Dialectoloxía galega. Historia e resultados. Antón Santamarina

b) Subáreas:
→ ASTUR-GALEGA:
 Conservación de [] intervocálico, que implica que os pronomes de
CD sexan l@(s).
 L- e -LL- latinos poden palatalizar: llúa, lleite, ella. A fronteira
debeu ser máis occidental (toponimia).
 -ĩos, -ĩas > -íos, -ías: vicíos, vicía, vicías.
 [] + [] implosiva = []: pantaln, fnte, lmbo.

 Artigos determinativos: el, a, lo (neutro).


 Demostrativos: formas etimolóxicas estos, esos, elos.
 Perfectos fracos sa 2ª con [] igual cós fortes: collmos, collstes,

collra; dixmos, dixstes, dixra.


 mu, u.
 Posesivo: tou(s), sou(s).

→ ANCARESA (GALEGO-LEONESA):
 Illa de gheada.
 Vogais nasais: algũa, xatĩa, ghãu.
 Palatalización de []: irm, fir.
 Dobre acentuación: [], []
 Ausencia de –n na P1 dos perfectos da 2ª e a 3ª: collí, partí, dixe.
→ ZAMORANA:
 Teísmo.
 Collí, partí, fice.
 VT dos perfectos da 1ª unifícase coa dos fortes: cantra, cantse, d
Disimilación [] > [] (Porto): dois, oito, toiro, foi (fouce).
 ste(s), dra, dse.
 le por lle(s) (Hermisende).
 Disimilación [] > [] (Porto): dois, oito, toiro, foi (fouce).
 Sibilantes sonoras (Hermisende).
3) Área central:
a) Trazos caracterizadores (definición negativa):
→ Ausencia de seseo: límite occidental.
→ Ladrós: límite oriental.
b) Subáreas:
→ MINDONIENSE:
 -mos, -des para o presente de subxuntivo de tódolos verbos:

cantmos, cantdes; collmos, colldes; partmos, partdes.


 Pres. Subx. de ser e estar analóxico con ter: seña e esteña.
 Raíz faig- para facer: faigo, faiga.
 Presentes etimolóxicos de saír e valer: sallo, vallo.
 Énclise do pronome átono: síntoi, mercáboi.
 Léxico: felgo/folgueira (fento), golpe, cimón, etc.

4.4.3.4. Conclusións
1) Galego occidental (irradiador de innovacións) vs. oriental.

13 Dialectoloxía galega
2008/2009
USC

Calificar